Skip to main content

Full text of "Sancti Aurelii Augustini Hipponensis episcopi Opera omnia : post Lovaniensium theologorum recensionem castigata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vaticanos, Belgicos etc. necnon ad editiones antiquiores et castigatiores"

See other formats 


Google 


This  is  a  digital  copy  of  a  book  that  was  prcscrvod  for  gcncrations  on  library  shclvcs  bcforc  it  was  carcfully  scanncd  by  Googlc  as  part  of  a  projcct 

to  make  the  world's  books  discoverablc  onlinc. 

It  has  survived  long  enough  for  the  copyright  to  cxpirc  and  thc  book  to  cntcr  thc  public  domain.  A  public  domain  book  is  one  that  was  never  subjcct 

to  copyright  or  whose  legal  copyright  term  has  expircd.  Whcthcr  a  book  is  in  thc  public  domain  may  vary  country  to  country.  Public  domain  books 

are  our  gateways  to  the  past,  representing  a  wealth  of  history,  cultuie  and  knowledge  that's  often  difficult  to  discovcr. 

Marks,  notations  and  other  maiginalia  present  in  the  original  volume  will  appear  in  this  flle  -  a  reminder  of  this  book's  long  journcy  from  thc 

publishcr  to  a  library  and  fmally  to  you. 

Usage  guidelines 

Googlc  is  proud  to  partncr  with  libraries  to  digitize  public  domain  materials  and  make  them  widely  accessible.  Public  domain  books  belong  to  thc 
public  and  wc  arc  mcrcly  thcir  custodians.  Nevertheless,  this  work  is  expensive,  so  in  order  to  keep  providing  tliis  resource,  we  liave  taken  stcps  to 
prcvcnt  abusc  by  commcrcial  partics,  including  placing  lcchnical  rcstrictions  on  automatcd  qucrying. 
Wc  also  ask  that  you: 

+  Make  non-commercial  use  ofthefiles  Wc  dcsigncd  Googlc  Book  Scarch  for  usc  by  individuals,  and  wc  rcqucst  that  you  usc  thcsc  filcs  for 
personal,  non-commercial  purposes. 

+  Refrainfivm  automated  querying  Do  nol  send  aulomatcd  qucrics  of  any  sort  to  Googlc's  systcm:  If  you  arc  conducting  rcscarch  on  machinc 
translation,  optical  character  recognition  or  other  areas  where  access  to  a  laige  amount  of  tcxt  is  hclpful,  plcasc  contact  us.  Wc  cncouragc  thc 
use  of  public  domain  materials  for  these  purposes  and  may  be  able  to  help. 

+  Maintain  attributionTht  GoogXt  "watermark"  you  see  on  each  flle  is essential  for  informingpcoplcabout  thisprojcct  and  hclping  thcm  lind 
additional  materials  through  Google  Book  Search.  Please  do  not  remove  it. 

+  Keep  it  legal  Whatcvcr  your  usc,  rcmember  that  you  are  lesponsible  for  ensuring  that  what  you  are  doing  is  legal.  Do  not  assume  that  just 
bccausc  wc  bclicvc  a  book  is  in  thc  public  domain  for  users  in  the  United  States,  that  the  work  is  also  in  the  public  domain  for  users  in  other 
countrics.  Whcthcr  a  book  is  still  in  copyright  varies  from  country  to  country,  and  wc  can'l  offer  guidance  on  whether  any  speciflc  usc  of 
any  speciflc  book  is  allowed.  Please  do  not  assume  that  a  book's  appearancc  in  Googlc  Book  Scarch  mcans  it  can  bc  uscd  in  any  manncr 
anywhere  in  the  world.  Copyright  infringement  liabili^  can  be  quite  severe. 

About  Google  Book  Search 

Googlc's  mission  is  to  organizc  thc  world's  information  and  to  makc  it  univcrsally  acccssiblc  and  uscful.   Googlc  Book  Scarch  hclps  rcadcrs 
discovcr  thc  world's  books  whilc  hclping  authors  and  publishcrs  rcach  ncw  audicnccs.  You  can  scarch  through  thc  full  icxi  of  ihis  book  on  thc  wcb 

at|http://books.qooqle.com/| 


r 


m»»ncj^/af  a.itf  j  t^aol 


CURSUS   COMPLETUS 

SEU  BIBLIOTHECA  DNIVERSALIS,  INTEGRA,  UNIFORMIS,  COMMODA,  OECONOMIGA, 

0,HH  SS.  PATRDM,  DOGTORIJ.U  SCftlPTOBIIMQDE  ECCLESIilSTimH, 

Snn  LATINORUM.   SIYB  ORJSGORUM, 

QVJ  AB  jEVO  APOSTOLICO  AD  TEMPORA  INNOCENTII  Ilt  (ANNO  lfl6)  PRO  LATINIS 
BT  CONCILII  FLORENTINI  (ANN.  1439)  PRO  GRJECIS  FLORUERUNT  : 

RECUSIO    CIIR0N0L06IGA 

OMNIUM  QQ^  EXSTITBRB  MONQMISNTORU^I  CATHOLICiE  Ta\DITIONIS  PER  QUINDECIM  PRIIU 

ECGLBSIiB  SiECULA, 

iCXTA   BDITION B8  ACCURATI88IMA8,  IMTBR  8B  CUMQUB  N0NNULU8  C0DICIDU8  MANU8CRIPn8  C0LLATA8,  PBRQUAM  DILiaai* 

TKR   CASTIGATa;   DI8SBRTATI0NIBUS,  C0MMENTARII8,   VARII8QUB    LBCTI0NIBU8    CONTINBNTBR    ILLUSTRATa;  OMMIBOt 

OPERIBUS  POST  AIIPLISSIMAS  BDITIONES  QUiB  TRIBU8  NOVISSIMIS  SiKCUUS  DEBBNTUR  ABSOLUTAS  DBTBCTI8,  AUCTAj 

INDICI BUS  PARTICULARIBUS^ANALTTICIS,  SIN0UL088IVB  T0M08  SIVB  AUCTORBS  ALICUiUS  MOMBNTI SUBSBQUBNTI* 

BUS,D0NATA;CAPITULIS  INTRA  IPSUM  TEZTUM  RITB  DISPOSITIS,  NBCNON  ET  TITULIS  8INGULARUM  PAOINA- 

RUM  MAROINBM  SUPBRIORBM  DISTIN0UBNTIBU8  SUBiBCTAMQUR  MATBRIAM  SIONIPlCANTIBUS,  ADORNA- 

TA;    0PRR1BU8    CUM     DUBII8,     TUM     APOCRTPHIS,      ALIQUA     VBRO    AUCTORITATB    IN    ORDINB 

AD     TRAblTIONBM  BCCLBSIA8TICAM    POLLBNTIBUS,  AMPLIPICATA  ; 

!:L*CBNTI8  BT  AMPLIUS  LOCUPLBTATA   INDICIBUS   AUCTORUM    SICUT  BT  OPBRUM,   ALPHABBTtClB.    CHR0NOL0OIGI8,    BTATI* 

STICIS,   STNTUBTICIS,  ANALTTICIS,   ANALOOICI».    IN  QUODQUB    RBLIOIONIS   PUNCTUM,    OOOMATICUM.    MORALB,   UTUM* 

CUGUM.    CANUNICUM,    DISCIPLINARB,    HISTORICUM,    BT    CUNCTA    AUA    SlNB   ULLA   BZCBPTIONB;    8B0  PRiBSBRTlM. 

DUOOUS     INDICIBUS    JMMBNSIS     BT     QBNERALIBUS^    ALTBRO     SCILICBT    RCRUM.    QUO    GONSULTO,    QUIDQUIO 

MON   SOLUM   TALIS   TALISVB   PATBR,    VBRUM    BTJAM    UNUSQUI3QUB    PATRUM,    NB    UNO     QUIDBM    0MI880, 

IN      QUODLIBBT     THBMA      SCRIPSBRIT,      UNO       INTUITU       CONSPICIATUR ;      ALTBRO      SCKIPTUHyE 

SACK/E.    BX  QUO    LBCTORI    COMPERIirB    8IT    OBVIUM    QUINAM    PATRE8   BT   IN  QUIBU8    OPBRUM 

8U0RUM     LOCIS     SINOULOS     SINOULORUM     UBRORUM     8.    SGRIPTURiB    WR8U8,     A    PRXMO 

0BNB8B0S  U8QUB  AD  N0VI8SIMUM  AP0CALYP8I8,   GOMMBNTATI  8INT: 

EDITIO   ACCURATI88IMA,    GiBTBRISQUB    OMNIBUS     PAGILB    ANTBPONBNDA,     81    PBRPBNDANTUR    GHARACTBRUM    MITIDITAi^ 

t.HABT  AS.     QUALITAS.      INTEORITAS     TBXTUS,      PBRPBCTIO     C0RRBCTI0NI8,      OPBRUM      RBCU80RUM      TUM     VARIBTAt, 

TUM   NUMKRUS,   FORMA    VOLUMINUM    PERQUAM    COMMODA    8IBIQUB   IN  TOTO  PATROLOOI^   DBCUR8U    C0N8TANTBII 

SIMILIS,     PRETII     BKIGUITA8,      PRASBRTIMQUB     I8TA     COLLECTIO,     UNA,     MBTHODIGA     BT     CHRONOLOOICA» 

8BXCBNT0RUM    PRAOUENTORUM    OPUSCULORUMQUB    HACTRNU8    HIC    ILLIC    8PARS0RUM,    PRIMUM  AUTBM 

IM   MOSTRA  BIBLIOTHBCA,    EX  OPBRIBUS   BT  MSS.   AD   OMNBS   iBTATES,   L0G08,   LINOUAt  P0RMA8QUI 

PERTINBNTIBU8,  COADUNATORUM. 

SERIES   LATINA    PRIOR, 

IN  QDA  PRODEUNT  PATRES,  DOCTORES  SCRIPTORESQDE  ECCLBSUS  LATDUB 

A  TERTULLIANO  AD  INNOCENTIUM  01. 

AGGURANTE   J.-P.    MIGNE, 

Blbllolhee»  Clerl  oolverMB, 

SIVS    GURSUUIl    GOMPLKTORaM    IN    SLN6UL0S    SGIENTLB    SGGLSSIASTIGiB    RAMOS    EDITORB. 


>•••< 


PATROLOGIiE  TOMUS  CXXVII. 

ANASTASn  BIBLIOTHEGARII  TOMDS  PRIB(DS. 


PARISIIS 

APUD    GARNIER   FRATRES.    EDITORES   ET   J.-P.    MIGNE,    SUGCESSORES 

IN  VIA  DICTA  :  AVENUE  DU  MAINE,  48»,  OLIM  CUAUSSKB  DU  MAINM,  117. 

1879 


■l< 


GUGRT.  —  R  TTPIf  PAULX  DUPONT,  TIA  DXCTA  BAG-D'AlirxkltBI.  lS99. 12.79 


•  • 

•  •  • 

•  • 


•  •  • 


•-• 


•     • 


•  _  • 


SiEGULUM  IX. 


ANASTASII 

ABBATIS, 

mm  ROIANI!  EGCLESI^  PRESBTTEIU  ET  IHBUOTilECiRn. 

OPERA    OMNIA. 


EDITIO  PBiE  AOIS  OMNIBUS  INSIGNIS, 


AD  FIDEM  HANDSCRIPTORUH  CODICUM 
ET  JDXTA  PROBATISSIMAS  EDITIONES  EXPRESSA,  BLANCHINI  NEMPE  ROMANO 

VATIGANAH,  QUOAD  LIBRUM  PONTIFICALEM,  HABILLONII, 

GARDINALIS  MAII,  ETC,  ETC. 

AGGURANTE    J.-P.    MIGNE, 

MMJ«TBE€A  CliBM  UHIWBMiB, 

SITB 

eouoim  coim.KTORnM  m  sirgclos  scinnui  bcclbsusticb  kakos  Bonon. 


TOMUS    PRIMUS. 


■•     »■ « 


PARISIIS, 

APUD  6ARNIER   FRATREi$.    EDITORES»  ET   J.-P.    MIGNE   SUGGESS0RE8. 
IN    VU   DICTA :  AVBNUB-DU-UAISB,    180;    OLIM    CHAUSSBB-DU-MAISB,    itl, 

1879 


■  9 


ELENCnUS 


AUCTORUM  ET  OPERUM  QUI  IN  HOC  TOMO  CXX  VII  CONTINENTUR. 


I      I 


ANASTASIUS  ECCLESI^  ROMANvE  PRESBYTER  ET  BIBLIOTHECARIUS. 


Prolegomena  ad  vitas  Roinanorum  pontiGcum. 
Vitx  Komanorum  poiitificum. 


Col.       19 
i004 


•  f 


\  ' 


•  •  • 

•  •  • 

•  •  •  • 

•       •  • 


•  • 


•  • 


•  • 


•• 
•   • 


•  • 


•  •  •      • 

•  •  •      • 
•-•     ••• 


A 


ANNO    DOMINI    DCGGLXXXVIII. 

ANxlSTASIUS 

ABBAS  ROMANUS 
ECCLESIiE    BOMANiE    PRESBYTER    ET    BIBLIOTHECABIUS. 


IN  ANASTASIUM 

NOTITIA   HISTORICA   KT  BIBLIOGRAPHICA 


(Apud  Oudinum,  Script.  Elccles.  tom.  II.) 


Anastasius  abbas  Romanus,  Ecclesiae  Romanx  A 
presbyter  et  bibliothecarius,  ordinis  mihi  incom- 
perti,  sed,  quantum  augurari  licitum  est,  ordinis 
divi  Benedicti:  bibliothecarius  sanctx  Roman^  Ec< 
i^lesiie,  oflicium  qaod  hoc  sieculo  nono  viris  liltera- 
lissimis  conferri  consueverat.  Cujus  autem  ille  loci 
abbas  fuerit,  constat  jam  ex  Itinerario  Italico  litte- 
rario  Joannis  Mabillonii,  parte  ii,  pag.  82,  ubi  Ana- 
stasius  isie  in  prologo  ad  quasdam  miracula  sancti 
Basilii  episcopi,  sic  orditur :  Urso  vmerahili  subdia- 
cono  sanctae  Eomanx  Ecclesix,  seu  medico  et  dome- 
stico  domini  nostri  sacratissimi  papx  Nicolai  Anasta- 
sim  exifjuus  abbas  monasterii  sanctx  Dei  genitncis 
Marix  Virginis,  siti  trans  Tiberim,  ubi  olim  circa 
Jjomini  nativitatem  fons  olei  fluxit,  in  Domino  salu-^ 
tem,  etc.  Hinc  labente  sieculo  nono,  sub  summis 
pontificibus  Nicolao  I,  Adriano  II  et  Joannes  VIII 
noruit.  Juxia  clarissimum  Spanhemium  in  Disquisi- 
tione  historica  de  papa  femina  S  55,  pag.  271, 
«  Claruisse  eum  jam  sub  Leone  IV,  cui  a  secretis  t> 
fuerit,  et  successoribus  aliquot  pontiQcibus,  urgent 
precario  nonnulli  historici  pontificii.»  Et  c^uot  habet 
Onuphrius  pag.  12(),  ad  Platinam.  referre  ipsummet 
Anastasiura  «  se  creationibus  Sergii  II,  Leonis  IV, 
Benedicti  III,  Nicolai  I,  Adriani  H  et  Joannis  VHI  in- 
lertuissc,  »  in  Anaslasio  hocce  minime  legimus.  Ve- 
rius  autem  Joannes  Launoius,  epistola  ad  Michaelem 
Moroilium  parle  iii,  epist.  ii,  pag.  170,  «  floruisse 
rub  Aiiriano  il  et  Joanne  VIII  pontificibus.  »  Petrus 
LambeciusinCommentariisbibliothecaeCaesareaeVin- 
dobonensis,  lib.  ii,  pag.  277,  «  floruisse  sub  papa 
Nicolao  I,  Adriano  II  et  Joanne  VIH.  »  Sane  Adriano  II 
inscripsit  versionem  synodi  AntiPhotianiae,  vulgo 
oclavae,  cujus  extremis  interfuit  anno  8(>9.  Constan- 
tinopolim  eo  ablegatus  anno  ad  Basilium  Macedonem, 
a  Ludovico  II  imperatore,  in  causa  nuptialis  commer- 
cii  (sic  ille)  inter  filiumimperatoris  Basilii  etLudo- 
vici  Augusti  filiam  procurandi.  Addunt  hunc  ipsum  q 
Anastasium,  creationis  papalis  non  unius  testenij 
Benedicli  III,  mox  ab  excessu  Leonis  IV,  creationi 
speciatim  interfuisse,  ex  his  verbis :  Missi  quoque 
qui  imperatori  nostrum  Decretum  de  bemgnissimi  ele- 
ctione  Benedicti  porrexerunt.  Talem  igitur  esse,  qui 
nonnisi  perspecta  et  animadversa  litteris  mandave- 
rit,  nec  in  rebus  hujus  temporis  memorandis  malae 
fidei  accusari possit :  ut  idem  Launoius  inepistola  ad 
Carolum  Mauricium  Tellerium,  parte  iv,  pag.  155 : 
«  Erat  Vossius  et  si  qui  alii,  Hlum  cum  Anastasio 
presbytero  cardinale  S.  Marcelli,  et  bibliothecario 
(jregorii  IV  papae  confundunt,  qui  a  Leone  IV  in 
synodo  Romana  anno  S^M)  est  exauctoratus,  eo  quod 
contra  canones  Ecclesiam  suam  quinquennio  dese- 
ruisset.  >  Haec  Labbeus  contra  Yossium,  quem  cum 

Patrol.  GXXYIL 


in  opere  de  Historicis  Latinis  accurate  volverim, 
nihil  tale  ab  eo  scriptum  a  me  repertum  est.  Ve- 
rum  sententia  ista  est  Antonii  Possevini  Jesuitae, 
tomo  I  Apparatus  sacri,  pag.  71,  ubi  sic:  «  Anasta- 
sius  Romanus  monachus,  et  abbas  ordinis  sancti 
Benedicti,  congregationis  Specuensis,  presbyter  car- 
dinalis  tituli  sancti  Marcellini,  et  oibliotnecarius 
Gregorio  IV  pontifice  Maximo.  Sed  anno  850  in 
synodo  Romana,  a  Leone  papa  IV  exauctoratus, 
quod  Ecclesiam  suam  contra  canonum  decreta,  per 
annos  quinque  deseruisset  Vir  quidem  perdoctus, 
ingenii  sui  monimenta  reliquit  Continuationem  Hi« 
storiae  pontificiae  S.  Damasi  papae,  ab  ejus  obitu 
usque  ad  Adrianum  papam,  hujus  nominis  secun- 
dum.  Transtulit  e  Graeco  in  Latinum  sermonem 
Vilas  SS.  Joannis  Eleemosynarii,  Demetrii  martyris, 
et  aliorum  Patrum.  Unam  Dionysii  Hierarchiam, 
Septimam  synodum,  et  alia.  »  Hxc  Possevinus.  Vir 
fuit  pro  a;vi  sui  genio  non  indoctus  Anastasius,  qui 
utriusque  linguae  Graecae  et  Latinae  neritiam  habuit 
haud  vulgarem,  denique  cum  primariis  saeculi  hujus 
viris,  Photio  et  Hincmar.i  arctam  satis  amicitiam 
coluit.  Si  porro  vera  est  cardinalis  Baronii  chrono^ 
logia,  usque  acT  annum  ferme  886  vitam  produxit, 
etsi  quonam  mortuus  sit  anno,  nullus  huc  usque  de- 
texerit.  De  scriptis  autem  ejus  agunt  Bellarminus  in 
opere  de  Scriptoribus  ecclesiaslicis,  ad  annum  858, 
breviter.  Sed  fusius  post  ipsum  Philippus  Labbeus 
in  Dissertatione  Historica  de  Scriptoribus  ecclesia- 
sticis  a  Bellarmino  recensitis,  tomo  I,  pag.  63; 
Guillelmus  Cavus  in  Historia  bcriptorum  Ecclesiae, 
ad  annura  870,  pag.  559,  ubi  cum  multa  a  Bellar- 
mino  omissa  referant,  non  omnia  tamen  Anastasii 
opuscula  recensent:  unde  occasionem  hic  agendi  de 
omnibus  nobis  notis  Anastasii  abbatis  Operibus  acce- 
pimus.  Claruit  ergo  tum  propriis  operibus.  tumGrae- 
corum  operum  seu  Graece  scriptorum  variis  in  lin- 
guam  Latinam  versionibus,  quibus  nomen  suum 
posteris  immortale  commendavit. 

I.  Itaque  Concilium  Generale  octavum  seu  Constari' 
tinopolitanum  iv,  cui  praesens  ipse  Constantinopoli 
anno  869  interfuit  sub  Basilio  Macedone,  partim 
Latinescripsit,partimexGraecovertit,atqueAdriano 
papae  II  dicavit,  quod  exstat  Conciliorum  tomo  Vm. 
col,  961  ad  1175,  ultimae  editionis  Parisiensis  anni 
1672,  quae  Labbeana  passim  dicitur.  Illud  autem  ex 
Gra^cis  in  Latinam  linguam,  horridiorem  quidenk 
illam  et  minus  cultam  transtulit,  liberiori  moao  adji- 
ciens  et  mutans :  cujusmodi  sunt  et  quae  sequuntur. 

II.  Concilium  vii  Gtenerale  seu  Nicsenum  secundtm, 
quod  ille  obtulit  Joanni  papae  VIII,  inscriptum  :  Do- 
mino  coangelico  Joanni  pontifid  summo,  et  universali 
papsp^  Anastasius  exiguus.  Ex  interpretata  nuper,  ete.  $ 

4 


fiO 


u 


IN  ANASTASIUM 


4S 


qnod  exsUt  quoque  tomo  YII  dictorum  Gonciliorum 
citatae  editionis,  col.  29' et  sequentibus.  Addit  Lab- 
beus,  ut  quod  omiserunt  alii  observare^  etiam  vi  Gene- 
rale  seu  Constantinopolitanum  tcrtium.  Sed  debuerat 
Labbeus  indicare  quibus  ilie  rationibus  vel  quanam 
auctoritate  hoc  assereret :  an  ob  styli  similitudiiiem 
interpretationis  hujus  concilii  OBCumenici  sexti  cum 
interpretationibusseptimiatqueoctavi?Anexvetere 
quodam  scriptore  hoc  attestante  ?  Id  quod  me  latet. 

III.  Latinam  fecil  Vitam  sancti  Joannis  Eleemosy-^ 
narii,  fatjnarchae  Alexandnni,  de  qua  haec  Sigebertus 
cap.  403deScriptoribuseccIesiasticis :  «  Anastasius, 
juBenteNicoIao  papa,  transtulil  in  Latinam  linguam 
Vitam  Joannis  £Ieemosynarii,  scriptam  Gr^ce  a 
Leontio  episcopo.  »  Idem  ferme  Joannes  Trithemius. 
Habes  autem  illam  ex  interpretatione  Anastasii  in 
Yitis  Patrum  Heriberti  Rosweidi  societatis  Jesu, 
Antuerpiae  et  Lugduni  saepius  impressis,  ut  omnes 
sciunt.  De  illa  sic  Lambecius  tomo  VIU  Commenta- 
riorum  BibliothecaeCaesareae  Vindobonensis.  p.  271. 
«  Transtulit  hanc  Vitam  ex  Graeco  in  Latinum  ser- 
monem  Anastasius,  S.  Komanae  £cclesiae  Bibliothe- 
carius,  abbas  Romanus  ordinisS.  Benedicti,  el  pre- 
sbytercardinalis  tituli  S.  Marcelli,  jussu  papaeNico- 
lai  primi,  qui  anno  Christi  858  electus  est,  et  anno 
867  obiit.  Eaque  versio  Latina,  post  alias  varias 
editiones  impressas^  optime  edita  est  ab  Heriberto 
Rosweido  soc.  Jesu  in  libro  I  de  Vitis  Patrum,  et  a 
Bollando  et  Henschenio  in  tomo  II  de  sanctis  Janua- 
rii  mensis,  die  23.  d 

IV.  Item  Vitam  sancti  Demetrii  martyris  ex  Graeca 
Latinam  reddidit,  necnon  Acta  pleraque  et  Passio- 
nes  quaeinmanuscriptiscodicibus  occurrunt.  Exstat 
autem  Passio  sancti  Demetrii  martyris  ab  eodem 
Anastasio  translata,  tomo  I  Veterum  Analectorum 
Joannis  Mabillonii,  Domino  piissimo  imperatori  Carolo 
senmer  Augusio  nuncupata,  p.  65. 

V\  Inter  ea  multa  quae  ex  Graecis  Latina  fecit, 
hal)es  Vitam  S.  Dionysii  Areopagitae^  cujustransla- 
tionem  anno  876  ad  Carolum  Calvum  imperatorem 
misit.OpuscuIum  istud  deperiit,  praefationeexcepta. 

3uam  babemus  apud  Surium  tomo  V  ad  diem  11 
ctobris,  in  fine  Areopagiticomm.  Hanc  eamdem 
Sraefationem  recudit  ad  mss.  codicum  fidem  Joannes 
[abillon  in  Analectis  suis.  In  ea  autem  ait  se  non 
xota  Tcoda^  vertissc  omnia,  sed  sensum  tamen  bona 
flde  expressisse. 

VI.  Scribit  Gerardus  Joannes  Vossius  lib.  ii  de 
Historicis  Latinis,  cap.  35,  pag.  319,  editionisulti- 
mae,  in  Bibliotheca  Cantabrigiensis  in  Anglia  Acade- 
miae,  baberi  mss.  Dionysium  de  Hierarchia  calcsti 
de  Hierarchia  ecclesiastiea,  de  divinis  yominibus  et 
Mystica  Theologia,  codice  iii  cum  praBfatione  Ajiasta- 
sii  ad  regem  Carotum  Calvum.  Haec  ille  aliena  fide,  ex 
relatu  nempeThomae  Jamesii,  in  EcIopOxonioCan* 
tabrigiensi,  cui  reponit  ipse  Labbeus  m  opere  suo  de 
Scriptoribus  ecclesiasticis  tomo  I,  verbo  Anastasius 
bibliothecarius^  pag.  67.  a  In  Codice  ms.  collegii  no- 
stri  Bituricensis  societatis  Jesu,  elegantissima  manu 
ab  octingentis  circiter  annis,  in  membranis  exarata 
leguntur  S.  Dionysii  Areopagitae  opuscula  quatuor. 
I.  De  coelesti  Hierarchia.  II.  De  ecclesiastica  Hie- 
rarchia.  III.  De  divinis  Nominibus.  IV.  De  Mystica 
Theologia,  ex  versione  Joannis  Eringenae  Scoti,  cujus 
etiam  habetur  praefatiocumquibusdamversibus,ad 
Carolum  Galvum  regem  Francorum.  Praemisit  vero 
Anastasius  S.  R.  Ecclesiae  bibiiothecarius,  ad  eum- 
dem  Garolum  regem  epistolam  datam  x  Kal.  Aprilis, 
indictione  viii,  hoc  est  anno,  ut  reor,  875,  in  qua  de 
scholiisa  se  in  Latinum  sermonem  conversis,  quae 
in  codice  ad  marginem  ascripta  habentur,  haec 
habet :  Ipso  merito  anxius  caspi  sedulus  quxrere,  etc, 
qnae  si  cui  arriserint,  non  erit  operosum  communi- 
care,  profutura  pubiicae  eruditorum  utilitati.  »  Ex- 
stant  quoque  duo  mss.  codices  e]ttsmodi,  in  biblio- 


A  theca  Gaesarea  Vindobonensi,  inter  mss.  codices 
theologicos  Latinos  20  et  496,  ut  notat  Lambecius 
lib.  viii  Commentariorum  hujusbibliotheca^,  paginis 
183  et  186.  Item  ejusmodi  alier  codex  inter  mss. 
codicesBodIeianae,bibIiotheca;cociice3614;  incodici- 
bus  Hyperoi  Bodleiani,  codice  148.  Itec  denique  eo- 
dem  Dionysii  Areopagitae  Opera  cum  prapfatione 
Anastasii  Bibliothecarii  ad  scholia  a  se  in  Latinum 
versa,  habentur  quoque  mss.  in  bibliotheca  Paulina 
Lipsiensi,  ut  conslat  ex  Catalogo  manus  criptorum 
hujus  bibliothecae  librorum,  impresso  Lipsiae  anno 
1686.  cura  et  studio  Joachimi  FoIIeri  bibliothecarii, 
p.  102,  n.  2  et  3. 

VII.  Historia  Ecclesiastica  sive  Chronologia  tripar- 
tita,  in  qua  S.  Nicephori  patriarchx  Constantinopo- 
litaniChronicon,  ordinem  et  maximam  partem  Chro- 
nici  a  Georgio  Syncello,  et  Theophane  contessore 
atque  Agri  abbate  celeberrimo,  ab  initio  mundi  ad 

p.  Leonis  Armeni  imperium  deducti,  Latine  interpre- 
^  tatus  est :  ut  ipsemet  pluribus,  in  praefatione  ad 
Joannem  urbis  Romanae  diaconum  explicat.  Ex  his 
vero  Graecorum  Excerptis  multa  in  Miscellam  quu} 
dicilur  historiam  derivata  sunt :  aut  ab  hoc  ipso  qui 
precibus  suis  extorserat,  Joanne  diacouo  :  aut  a 
Landulfo  Sagaci,  aut  quocunque  alio  illius  consarci- 
natore :  qui  alius  omnino  esse  debuit  a  Paulo  War- 
nefridi  Longobardo,  Aquileiensi  diacono  ac  Cassi- 
nensi  postea  monacho,  cui  tamen  plerique  fermc 
omnes  Miscellam  hanc  hactenus  historiam  tribue- 
runt 

VIII.  Collectanea  de  iis  quse  spectant  ad  histoiHam 
Monothelitarum  hwreticorum,  et  Martyrium  sancti 
Martini  papas,  itemquc  sancti  Maximi  abbatis  et  a/io- 
rum,  quae  Jacobus  Sirmondus  edidit  in  S^  *,  Parisiis 
anno  1620,  apud  Sebastianum  Cramoisy,  via  Jacobcnea, 
subCiconiis.  Ibi  de  eis  qui  sub  Constante  imperatore 
Orientis,   vinculaj   carceres,  variasgue  vexationes 

Q  passi  sunt,  in  quibus  duo  Anastasiii  recenseniur. 
Alter  S.  R.  Ecclesiae  apocrisiarius,  alter  sancii 
Maximi  discipulus,  quorum  epistolaein  iisdem  legun- 
tur  Collectaneis,  quae  in  gratiam  supradicti  Joannis 
diaconi,  cum  ecclesiasticam  Historiam  meditaretur, 
et  Grjecis  versa  in  unum  concinnavit.  Quod  vero 
idem  sitetCoIlectaneorumet  Historiae  ecclesiasticae 
auctor,  ex  praefatione  disces,  iu  qua  id  aperte  pro- 
fitetur,  nonnullaque  ex  iis  opusculis  exponit,  quae 
Latinitate  donata,  in  hanc  Collectionem  conjecerat: 
quae  tibi  ex  subjecto  indice,  si  careas,  imposterum 
saltem  erunt  notissima. 

1.  Anastasii  Bibliothecarii  epistola  ad  Joannem 
diacanum  urbis  Romae, 

2.  Joannis  IV  papae  Apologia  pro  Ilonorio  Ipapa, 
ad  Constantinum  imperatorcm,  Heraclii  filium. 

3.  Excerptum  ex  epistola  sancti  Maanmi  ad  Ma- 
rinum  presbyterum,  apologiam  inter  codterapro  Ilono- 
rio  facientis. 

y>      4.  Ex  epistola  ejusdem  sancti  Maximi  ad  Petrum 
^  illustrem,  ubi  Pyirhi  et  Sophronii  Heirosolymitani, 

acpapas  Honorii  mentionem  facit. 
o.  Ex  epistola  ejusdem  sancti  Maximi,   ad  3fa- 

rinum  presbyterum  Cyprium,  de  processione  Spiritus 

sancti. 

6.  Theodori  papae  synodica,  ad  Paulum  patnar- 
cham  Constantinopolitanum. 

7.  Ejusdem  propositio  transmissa  Constantinopo- 
lim. 

8.  Ejusdem  epistola  ad  episcopos  qui  consecrave- 
runt  Paulum  patriarcham  Constantinopolitanum. 

9.  Conmemoratio  quid  legati  Romani  Constan- 
tinopoli  gesserint,  ex  epistola  S.  Maximi  ad  abbatem 
Thatassium. 

10.  Anastasii  Bibliothecarii  epistola  ad  Martinum 
episcopum  Namiensem. 

1 1 .  Martini  papae  epistola  ad  Theodorum . 
4S.  Eljusdem  epistola  secunda  ad  Theodorum. 


P-i 


f^ 


43 


NOTITIA  HISTORICA  ET  BIBLIOGRAPHICA. 


U 


13.  Commemoratio  eorum  qum  in  sanctum  Ifar- A  conjectura  restituit  Joannes  Mabillonloco  citato,  eo 
. —  /,-_-^__^- !_•  .^j, s -..^.1 — --..-j —      qy^j  tempus  et  stylus  Anastasio  conveniant.  Idera 

sane  dicendl  genus,  eadem  pnefationis  metho- 
dus,  quse  in  praefatione  Anastasii  ad  Passionem 
MCCCCLXXX  martyrum.  Itemque  in  Praefatione  " 
Vit3B  sancti  Joannis  Eleemosymarii ,  apud  Heribertum 
Rosweidum  in  Vitis  Patrum  p.  itl  editionis  Lugdu- 
nensisanni  1617. 

Xn.  Denique  idem  edidit  Translationem  exGrseco 
in  Latinum  Vitx  sancti  Donati  episcopi  apud  Euriam 
in  Syria,  cujus  proiogum  idem  qui  supra  profert  In 
eodem  Itinere  Italico,  pag.  85,hanc  Versionem  esse 
Anastasii  non  dubitans,  tametsi  ejus  nomen  In 
Cassinensi  codice  desideretur,  ex  quo  praefationem 
descripsit.  Integrum  autem  libellum  edere,  ipsi 
visum  non  est  operae  pretium,  cum  ipsissima  Ista 
qua)  in  codice  Cassinensi  sunt,  apud  Mombritium 
vulgata  sint :  tametsi  in  Aprili  Bollandiano  ad  diem 
necnon  Theodori,  Euprepii  et  aliorum.  Bernardus  30  non  alia  Donati  Acta  referantur  quam  ei  Menaeis 
de  Montfaucon  vir  eruditus,  monachus  Benedicti-  B  Graecorum. 

nus  congre^tionis  sancti  Mauri  in  Grailia,  in  Diario         XIII.  Exstat  Anastasii  preshyteri  et  abbatis  ac  &i- 
Italico,  Pansiis,  in4<»,  anno  1702edito,  cap.  21,  pag.      bliothecarii  S.  Romanae  Ecclesiae  ad  Adonem  archi-^ 
309,  haec  Colledanea  Anastasii  Bibliothecarii,  Graece      episcopum  Viennensem  epistola  in  Conciiiis  ultimae 
mss.  exstare  inquit  in  Italia,  in  bibliotheca  sancti     editionis  Labbeanae  Parisiensis  anni  1672,  tora.  VIII 
JoannisdeCorbonaria,Augustinianorum.  col.    568,    Be   obitu    Nicolai  papae  I  et   electione 

IX.  Transtulit  quogue  ex  Graeco  in  Latinam  lin-     Adriani  il,  inter  epistolas  Nicoiai  papae  primi,  anno 
guam    Passionem    MCCCCLXXX    martyrum,    quae     867,    indicL   xv.  Videas  et  ejus  epislolam  nonis 


tinum  ConstanHnopoli  acta  sunt,  ex  epistola  ci^usdam 
ad  Occidentales. 

14.  Martini  papse  epistolse  dux  ab  exsilio  scriptBB. 

15.  Relatio  factx  motionis  in  sanctum  Maximum 
et  socium  ejus,  coram  principibus  in  secretario, 

16.  Sancti  Maximi  epistola  ad  Anastasium  monar^ 
chum,  discipulum  suum. 

17.  Anastasii  monachi  epistola  ad  monachos  Ca-^ 
laritanos, 

18.  Relatio  de  dogmatibus  quse  agitata  sunt  inter 
sanctum  Maximum,  et  Theodosium  Cassareas  Bythynix 
episcopum,  et  proceres  qui  cum  eo  erant, 

19.  Anastasii,  presbyteri  et  apocrisiarii  Romw, 
epistola  ad  Theodosium  Gangrensem,  una  cum  subja- 
centibus  testimoniis  et  syllogi%mis, 

20.  Hypomnesticon  declarans  Gesta  sanctorum 
Maximi  et  utriusque  Anastasii  atqne  Martini  papse, 


versio  exstatHomae  in  bibliotheca  sancta;  Crucis  in 
Jerasalem,  cujus  prologum  nobis  obtulit  Joannes 
Mabillon  in  Itinerario  suo  Italico  parte  ii,  pag.  80, 
ubi  etiam  in  hac  praefatione  Anastasius  meminit 
quod  opusculum  istud  susceperit  agendum:  Post 
translaiam  a  se  ad  petitionem  ejusdem^  Passionem 
prxcipui  doctoris  et  martyris  Petri,  Alexandrinse  ur" 
&is  fptscopi:  quae  etiamnum  alicubi  in  Legendariis 
iilisinfinitis  latet,  quae  in  bicliothecis  pulvere  ob- 
tecta  latent 


Januarii  anni  876  ad  Hincmarum  Rhemensem  ar- 
chiepiscopum  indictione  ix  datam,  tomo  III  Con- 
ciliorum  Galliae,  pag.  423,  quam  ex  Codice  "Rhe-^ 
mensi  exhibuit  Jacobus  Sirmondus,  Binio  aliisque 
Coilectoribus  antea  incognitam.  Unam  quoque  ad 
Anastasium  Bibliothecarium  scripsit  epistolam  Pho- 
tius  patriarcha  Constantinopolitanus,  ordine  170, 
pag.  244,  brevem,  ex  qaa  concludere  promptum 
est  magnae  tunc  auctoritatis  fuisse  Anastasium 
Romae. 


X.  Idem  ex  Graeco  in  Latinum  produxit  Fttam  q     XIV.  Exstat  quoque  8.   Theodorii  Studitse  aLhbdiils 
....    «_..,..    A. r, j ...L.-.^.. — -.       Constantinopolitani  sermo  de  sancto  Bartholomseo 

Apostolo,  qui  circa  annum  820  inter  Graecos  claras 
doctrina  atque  pietate  emicuit,  quem  Anastasius 
S.  R.  Ecclesiae  bibliothecarius  exGraecis  in  Latinam 
linguam  transtulit  et  ex  ms.  codice  edendum 
curavit,  Spicilegii  tomo  IH,  pag.  13,  Lucas  de 
Acherio  monachus  Benedictinuscongregationis  san< 
cti  Mauri  in  Galiia. 

XV.  Cum  mortuo  Adriano  II  Romano  pontifice 
cujus  bibliothecarius  seu  referendarius,  vel,  ut 
modo  loquunlur,  secretarius  et  ab  epistolis  fuerat, 
idem  munus  sub  Joanne  VIH  successore  egisset, 
tanquam  bibliothecariusseu  Secretarius  Joannis  VIQ 
papx  praedicti,  cujus  lateri  et  epistolis  adhaerebat, 
epistolas  sex  subnomine  ejusdem  Graecas  Latinasque 
simul  edidit,  ad  negotia  Orientalis  Ecclesiae  spectan- 
tes,  quac  exstant  tomo  Vlii  Conciliorum  emtionis 
Labbeanae,    in   Appendice  ad  concilium  octavum 


sancti  Basilii  Csesarese  Cappadocum  archiepi^icopi^ 
cujus  operis  integram  praefationem  edidit  idem 
Joannes  Mabillon,  in  eodemllinere  Litterario  Italico, 
parte  ii,  pag.  82.  Hanc  operam  iaudat  Baronius  in 
notis  ad  Martyrologium  Romanum,  die  prima  Ja« 
nuarii,  ibidemque  indicat  praefationem  Ursi  S.  R. 
Ecclesiaesubdiaconi  in  Vitam  S.  Basilii  a  se  Latini- 
tate  donatam.  Quam  etiam  habes  apud  Heribertum 
Rosweidum  in  Vitis  Patrum  lib.  i,  pag.  116,  el  in 
notis  pag.  125,  versu  Urso.  Verum  praefalioillacum 
Vita  quae  subsequitur,  non  alia  est  ab  Anastasiana, 
qnae  habetur  in  isto  Itinere  Italico,  inscriptione  ex«- 
cepta,  quae  apud  Rosweidum  aliosque  decurtata  ac 
mutila  est.  Ex  qua  autem  integra  manifeste  coiligi- 
tur,  Anastasium  vul^tae  Vitae  esse  interpretem,  quae 
Urso  perperam  in  impressis  tribuitur:  ideoque 
imposlerum  Vitae  interpretationem  istius,  tribuen^ 
dam  esse  Anastasio  bibliothecario,  qui  eam  Urso 


instiganle  aggressus  est.  Constantinopolitanum  ex  ms.  codice  Vaticano,  co- 

XI.  Idem  aggressus  versionem  Passionis  sancto^^  lumnis  1451,  1461,  1473,  1477,  1479,  1485.  Oui  si 


rum  Cyri  et  Joannis^  cujus  prologus  refertur  in  eodem 
Itinerario  Italico,  pag.  83,  exstatque  cum  textu 
Passionis  in  veterrimo  codice  bibliothecae  sancti 
Petri  apud  Carnutas,  ordinisdivi  Benedicli.  Nomen 
quidem  Anastasii,  quod  in  vitioso  atque  ex  situ 
corrupto    ms.    exemplari   erat    obiiteratum,    ex 


superstes  diutius  in  vivis  fuisset,  alias  quoquepon- 
tificis  ejusdem  epistolas  utraque  lingua  Graeca  ac 
Latina  posteris  reliquisset.  Mortuo  autem  illo  sub 
Joannis  VHI  pontificatu.  Zacharias  iUi  in  bibliothe* 
carii  seu  referendarii  officio  successor  datus  est, 
anno  mihi  incomperto. 


NOTITU     BIBLIOGRAPHICAr    ALTERA 

(Apud  Fabriciam,  Biblioth.  med.  e*  inf.  Latiiiitatis,  tom.  I.) 


• 

AifASTAsius,  bibliothecarius  Romanus,  abbas  et 
presbvter,  imo  presbyter  cardinis,  sive  cardtnalis  ab 
ta.  8(8  clartts  temportbus  Nicolai  I,  qui  ab  anno 


858  Adriani  II,  oui  ab  anno  867,  et  Joannis  VIII,  qa  i 
abanno858  ad  882,  pontificatum  gessit,  et  fortasse 
etiamsecutorum  temporibus,  Multaex  Graecis  Latine 


45 


IN  ANASTASIUM 


46 


vertit  c  rudiore  plerumque  stylo  et  semibarbaro, 
quanguam,  j>  ut  Gombefisius  in  Bibliotheca  Goncio- 
natoria  recte  judicat,  «  necipso  inutili,  plerisque 
in  m^iis  illius  aevi  auctoribus  Grsecisnobis  futuris 
perobscuris,  nisi  lucem  ille  scientia  quam  sermone 
perilior,  vel  ita  nobisreddens  affudisset.  »  Habemus 
vero  ex  Anastasii  versione  :  4.  Chronologiam  Nice- 
phori  Contantinopolitani,  qui  an.  828  diem  obiit, 
eiquesubjuDCtamstichometriam  iibrorum  sacrorum 
2.  Historiam  Ecclesiasticam,  quaj  inter  Scriptores 
Historiae  Byzantinae  prodiit,  ex  eodem  Nicephoro, 
Georgio  Synceilo  et  Theophane  confessore  circa 
annum872  contractam.  3.  Actasynodisexiee  Gonstan- 
tinopoli  in  Trullo  habitae  anno  680.  4.  Acta  synodi 
8eptim35,  sive  synodi  Nicaenae  H  an.  787.  5.  Acta  sy- 
nodi  octavae  Gonstantinopolitani  an.  869,  cui  ipse 
interfuit.  6.  Collectanea  aa  controversiam  et  hislo- 
riam  Monothelitarum  spectantia,  a  Sirmondo  edita, 
atque  Gombefisio,  et  obvia  etiam  tom.  Xll  Biblio- 
thecae  Patrum  Lugdunens.  De  quibus  singulis  dixi 
tomo  IX  Bibliothecx  Graecae,  pac.  337  seqq.,  de 
Ghronologia  etiam  tom.  VI,  pag.  153.  Passio  iOOOO 
martyrum  sub  Adriano  et  Antonino  Pio  exstat  in 
Actis  Sanctorum  22  Junii,  tom.  IV,  pag,  182.  Vita 
Joannis  Eleemosynarii  patriarchae  Alex.  apud  Ros- 
^eidum  lib.  i  de  Vitis  Patrum,  et  in  iisdem  Sancto- 
rum  Actis  23  Januarii.  Vassio  8.  Demetrii  martyris 
apud  Joannem  Mabilionium  tom.  I  Analect.,  pag.  65, 
et  editionis  novae  pag.  172.  Encomium  S.  Bartho- 
lomaei  apostoli  ex  Graeco  Theodori  Studitae  in  Da- 
cherii  Soicilegio,  tom.  IH,  et  editionis  novae  tom  II, 
pag.  12d,  atque  in  Gombefisii  Bibliotheca  Gon- 
cionatoria  tomo  YII.  Epistola  ad  Garolum  Gal- 
vum  praefixa  Scholiis  S.  Ma^imi  et  Joannis  Scytho^ 
politani  in  Dionysium  Areopag.  ab  Anastasio  versis^ 
edita  ab  Usserio  in  Epistolis  Hibernicis,  pag.  45. 
Eplstola  ad  eumdem  Garolum  praemissa  Vitae  Dio^ 
nysii  scriptae  a  Methodio^  apud  Surium  ad  8  Octo- 
bris,  et  Petrum  Franciscum  Ghifletium  de  uno 
Dionysio,  aliosque.  De  vita  illa  ab  Anastasio  versa 
vide  Mabillonium  tom.  I  Analect.,  pag.  59seq.  et 
novae  editionis  pag.  212,  ubi  Hincmari  de  eadem  ad 
Carolum  imperatorem  littcras  exhibet.  Idem  Mabil- 
lonius  tomo  I  Musei  Ilalici  pag.  80  seq.  vulgavit 
Anastasii  proiogos  in  versas  a  se  Passionem  1480 
martyrum  in  Palaestina  sub  Ghosroe  (de  quibus  Acta 
Sanctorum  22  Junii,  tom.  IV,  pag.  188).  Miracula 
S.  Basilii  Caesareensis,  Passionem  SS,  Cypri  et 
Joannis,  et  Vitam  S.  Donati  episcopi  apud  Euricon 
in  Syria.  Tribuitur  illi  eliam  versio  Historiae  de  Jo- 
saphat  et  Barlaam  inter  Joannis  Damasceni  Opera, 
Epistolx  S.  Cynlli  Alex.  ad  Gennadium,  Vitae  Petri 
Alexandrini,  PassionisS.  AgafAusociorumqueejus: 
et  narrationis  MiracuU  Berytensis,  de  imngine  Chri- 
sti  a  Judaeis  transfixa  an.  765. 

Praeterea  ipse  scripsissetraditur  Anastasius  Vitas 
Pontificum  (a)  a  Petro  usque  ad  Nicolaum  I,  quas 
cum  Guilelmo  Blbliothecario  de  Vita  Adriani  II  et 
Stephani  VI  sub  Anastasii  nomine  primusex  Marci 
Velseri  Bibliotheca  vulgavit  Joannes  Busaeus,  Mo- 
guntiae  1602  4.  Deinde  Garolus  Annibal  Fabrottus 

(a)Neutiquam  omnium,  sed  paucorum  quorumdam 
fortasse  a  Gj*egorio  IV  ad  Nicolaum  I,  quibus  vicinus 
vixit  auctorem  posse  esse  Anastasium,  non  sine 
causa  monent  eruditi.  Vide  prae  cxteris  Friderici 
Spanhenii  Opera  tom.  II,  p.  649  seq.  et  quae  collegit 
Oudinus  tom.  II,  p.  258  seqq. 

(b)  Giornale  de  Letterati  d^Italia  lom.  XXXI,  pag. 
451  seq.  Acta  Eruditorum  an.  1719,  pag.  425.  Anno 
1725,  pag.  153.  Anno  1631,  pag.  349. 


A  cum  Historia  Anastasii  Ecclesiastica,  Parisiis  1649 
fol.  inter  Scriptores  Historix  Byzantinae,  quos  no- 
vissime  Venetis  typis  recusos  constat.  Antonii  Da- 
dini  Alteserrae  notae  et  observationes  excusae  sepa- 
ratim,  Parisiis  1680  4.  Post  Busaeum  et  Fabrottum, 
splendidam  hujus  Libri  Pontificaliseditionem  auspi- 
ciis  Glementis  XI  papae  curare  coeperunt  doctissiini 
viri  Franciscus  Blanchinus  et  Joannes  Vignolius 
notiset  observationibus  illustratam  (6),  Romae  1718, 
1724,  1728  fol.  neque  tertio  hoc  tomo  opus  absolvi- 
tur,  qui  in  Gregorio  Magno  jam  desinit.  Post  abso- 
lutam  a  Fabricio  Bibliothecam  hanc  Latinam  prodiit 
quartum  volumen  Remanae  editionis  Hujus  tria 
priora  a  Fabricio  indicata  sunt.  Praecedunt  prole- 
gomena  nonnulla,  in  quibus  continentur  Josephi 
Blanchini  Veronensis  congregationis  Oratorii  de 
Urbe  presbyteri  dissertationes  epistolares  septem  : 
tum  opusculum  de  Vitis  Romanorum  pontificum  a 
B.  Petro  apostolo  usque  ad  S.  Paulum  primum  ex 

B  Veronensi  codice.  Item  aliud  opusculum  continens 
codicem  Sacramentorum  vetus  Romana;  Ecclesiaj  a 
S.  Leone  papa  confectum,  de  quo  dicemus,  cum 
de  S.  Leone  agendum  erit.  Opusculum  III  exhibet 
Gelasii  I  decretum  eFIorentino  codice  desumplum 
cum  aliisduobuscollatum.  IV.Eragmentum  Catalogi 
Pontificalis  in  Vigiliodesinens,  quod  integrius  rccu- 
ditur,  quam  legeretur  in  tom.  lil  ejusdem  editionis 
Anastasianae.  Opusculum  V  dat  Fragmentum  Inve- 
ctivae  in  Romam  pro  Formoso.  Opusculum  VI  fcrt 
appendicem  seu  variantes  ad  Martyrologium  Bedae 
editum  in  principio  tomi  II  Actorum  SS.  Bollandi 
collatum  cum  codice  Veronensi  ssecuio  circiter  x. 
YII  Opusculum  exhibet  Psalterium  cum  Canticis 
juxta  Vulgatam  antiquam,  et  Italam  versionem  cum 
variantibus,  et  collatione  instituta  cum  aliis  vetustis- 
simis  Psalteriis.  Excipit  hxc  omnia  Cajetani  Ccnni 
presbyteri  Pistoriensis  Chronologia  Caesarea  ponti- 

p  ficia  tomi  IV  ab  an.  Christi  590  usque  ad  768. 

^  Totum  vero  luculenter  recensitum  exstat  novo 
ejusdem  Vignolii  (c).  Romie  1724,  forma  quarta 
majore,  atque  sub  idem  fere  tempus  clarissimi  Mu- 
ratorii^tudio  in  tomo  tertio  Rerum  ItaHcarum,  Me- 
diolani  1723  fol.,  addita  [d)  etiam  aliorum  auctorum 
veterum  continuatione  de  Vitis  Pontificum  a  Leone 
IX  ad  Joannem   XXIL 

Chronicon  breve  Cassinense  in  anno  Christi  857 
desinens,  quod  Anastasio  tribuitur,  ediditlaudatus 
Muratorius  tomosecundo  magna;  illius  atque  Italis 
honori  semper  futurae  GoIIer.tionis  tom  II,  p.  249, 
sed  Anastasium  auctorem  esse  vix  ac  ne  vix  quidem 
sibi  persuadet. 

Epistola  adAdonem  archiepiscopum  Viennensem, 
atqueaitera  de  obitu  Nicolai  I  papse  et  electione  papx 
Adriani  U  et  tertiaad  Hincmarum  leguntur  in  tomis 
Concilior.  Regia  XKXIII,  Labbei  VIH,  Harduini  V, 
et  Veneta  Goleti  X. 

Q  Martini  I,  pap«  Epistclas  XIV,  XV,  XVI,  XVII 
et  XVIII  versas  ab  Anastasio  exhibet  et  praefationeni 
ejus  ad  Martinum  Narniensem  episcopum  memorat 
Binius  tom.  II  Concilior.  edit.  1618,  atque  inde 
alii. 

(c)  Acta  Eruditorum  an.  1727,  pag.  52.  Journal  des 
Savants  an.  1726.  Jun.  pag.248.  Memoires  de  Tre- 
voux  an.  1727.  pag.  89. 

(d)  Vide  conspectum  meum  thesauri  Lilterarii 
Italiae  pag.  27  seq.  et  Acta  Eruditorum  anno  1724, 
pag.  3/7  seq.  ubi  etiam  de  Petri  Boerii  episcopi 
circa  an.  G.  1380.  Urbevetani  notis  in  Anasta- 
sium  MSS., 


BLOGU. 


48 


ELOGIA     PRO     ANASTASIO. 


GuiUelfnus  S.  A.  E.  hibliothecarius  in  Vita  Adria^ 

ni  U  (a) 

Legati  S.  R.  E.  textum  synodi  (nempe  octavas  ge^ 
neralis  Constantinopoli  celebratx),  verentes  ne  quid 
falsum  Graeca  levitas  in  eam  congesserit)  Anastasio 
sanctae  se^iis  apostolicae  bibiiothecario  (qui  tunc 
temporis  pro  causa  Ludovici  serenissimi  nostri  Au- 
gusti  cum  Suppone  archiministro  post  eosGonstan- 
tinopolim,  divina,  utcreditur,  dispensatione  adve- 
nerat)  subtiliter  inquirendum,  antequam  subscri- 
bant,  committunt.  A  quo  quia  in  utrisque  linguis 
eloquentissimus  existebat,  studiosissime  perscru- 
tatus,  omne  quod  ad  laudem  serenissimi  nostri 
Cxsaris,  sanctissimus  dominus  Adrianus  pontifex 
in  epistola  sui  decessoris  Arsenio  episcopo  immi- 
oente  adjecerat,  reseratum  inveniunt. 

Joannes  Trithemius,  de  Scriptoribus  ecclesiasticis. 

Anastasius  apostolica)  bibliothecae  custos  et  in- 
staurator  sagacissimus,  in  divinis  Scripturis  erudi' 
tus,  et  in  saecularibus  litteris  nobiliter  doctus,  Grseco 
et  Latino  multum  peritus  eloquio,  fertur  nonnulla 
composuisse  opuscula,  sed  ad  manus  nostras  nihil 
eorum  pervenit.  Transtulit  autem  multa  Graecorum 
Tolumina  in  Latinum,  nam  jubente  Nicolao  papa  I 
transtulit  Yitam  Joannis  Eleemosynarii :  lib.  i. 
Unam  S,  Dionysii  Hierarchiam:  lib.  i.  Synodum 
Tii  universalem:  lib.  i.  Vitas  multorum  SS.  Patrum : 
lib.  I,  et  alia  plura.  Scripsit  et  Historiam  Ecclesia- 
sticam  usque  ad  sua  tempora,  rogante  Garolo  II, 
cui  imprimis  charus  erat.  Claruit  sub  Ludovico  im« 
peratore  secundo,  anno  Domini  860. 

fa)  Exstat  in  hoc  opere. 


A       B.  Platina  [de  Vitis  Pontificum,  in  Joanne  IX. 

Carolus  imperator  Normannorum  regem  in  gra- 
tiam  recipiens,  e  baptismatisfontelevavit,  ut  scribit 
Anastasius,  qui  tum  in  pretio  erat  Romanae  Ecclesiae 
bibliothecarius,  vir  sane  utraque  lingua  doctus,  ut 
e  Graeco  in  Latinum  et  septimam  universalem  syn- 
odum,  et  Hierarchiam  Dionysii  Areopagitae,  et  Vitas 
multorum  Caroli  gratia  in  Latinum  eleganter  et 
docte  transtuleris. 

Onuphrius  Panvinius  in  Platinam,  annotat  in  Nic(H 

l  um  L 

Anastasius  monachus,  etS.  R.  E.  bibliothecarius 
usque  ad  Nicolaum  I  Romanorum  pontificum  Vitas, 
quae  adhuc  apud  me  sunt,  scripsit,  sub  quo  et  ejus 
successoribus  Adriano  H  et  Joanne  VIII  in  Urbe  flo- 
ruit.QuaesequunturconcinnavitGuilielmusquidam, 
alter  bibliothecarius,  quae  in  libro  sub  Damasio  no- 
mine  circumfertur,  exstant. 


B 


Sigebertus  Gemblacensis,  de  illustribus  Ecclesix  Scri^ 

ptoribus^  cap.  104, 

Anastasius,  jubenteNicolao  papa,  transtulit  in  La- 
tinum  Vitam  Joannis  Eleemosynarii,  scriptam  Graece 
a  Leontioepiscopo. 

Csesar  Baronius  Annalium  Ecclesiasticorum  tmoll. 

Anastasiusbibliothecarius,etsi  rudistylo,  fidelis- 
sime  tamen  rerum  gestarum  historiam  enarravit, 
imo  in  rerum  sui  temporis  narratione  nullum  flde- 
liorem  et  meliorem  scriptorem  habemus,  apud  quem 
magis  cum  simplicitate  veritas  quam  cum  fuco  men- 
dacia  valuerunt. 


VM  ROMANORUM  PONTIFICUM 

AB.  PETRO  APOSTOLO  AD  NICOLAUH  I  PERDUCTiE 

CURA 

ANASTASII 

S.  B.  E.  BIBLIOTHECABII, 
ADJECTIS   YITIS 

ADRIANI   II  ET   STEPHANI  VI 

AUCTORE 

GUILLELMO   BIBLIOTHEGARIO 

EDITiE  PRIMUM 

Maguwti(B  typis  AlHni  anno  MDCII,  ex  Bibliotheca  Marci  Velseri  Augustanm  R.  P.  II 
Viri ;  deinae Parisiis  a  Carolo  AnnibaleYkmoTToJ.  C.  Typis  Regiis  MDCXLVII.  —Cum 
variis  lectionibus  exceptis  tum  ex  codd.  mss.  bibliotkeca  Vatica7ios,  tum  ex  Conciliorum  to- 
mis  Crabbei  et  Bimi,  tum  ex  Annalibus  Bcclesiasticis  cardinalis  Baronii^  necnon  ex  aliis 
codd.  mss.  Germania  et  Gallia,  prasertim  Freherianis  II  Regio,  Mazarino,  et  Thua- 
nisll. 

NUNC  TERTIUM  PRODEUNT 

Cum  Auctario  variantium  lectionum  jampridem  descriptarum  ex  vetustissimis  exemplari- 
bus,  et  catalogis  mss.  Vaticanis  II,  Florentinis  II,  Cassinensi,  Regio,  Farnesiano,  bi- 
bliothecaB  CeBsaresB  Vindobonensis,  regin»  Suecise,  et  ColbertinjB  per  Lucam  Holstenium 
et  Enmianuelem  A  Schelestrate  bibliothec®  Vaticanse  praefectos ;  —  Additis  etiam  plu- 
ribus  coUectis  ex  veteri  cod.  ms.  Cavensi  a  Francisco  Pbnia  S.  Rot»  Roman»  auditore, 
anteanon  editis. 

Servo^a  uhv!^  diy>isim^%eii\ionum  fienedic^t  Millini,  ChristinaB  Suecise  reginae  bibliothccariiy  quibus  singillatim 

subduntur  Lectiones  omnes  supra  recensitx. 

CUM  PRJEFATIONE  ET  INDIGE  LOCUPLETIORI, 

OPERA  ET  STUDIO 

FRANGISGI     BLANGHINI      VERONENSIS 

IN  SACELLO  APOSTOLICO  SUBDIACONI^ 

Et  ejusdem  sanctissimi  domini  nostri  ab  honore  sacri  cubiculi. 


EPISTOLA  DEDICATORIA 


Sanctissimo  domiQO  nostro  .CLEMENTI  XI,  pontifici  maximo,  Joannes  Maria  Salvioni  typographus  Ya- 
ticanas. 

Cum  artium  bonarum  praesidio,  et  incremento  datum.  Beatissime  Pater,  te  agnoscant  facultates  utiles, 
ac  necessariae  in  republica  optime  constituta;  typographia  non  postrema  tuo  se  munereac  largitate  rcsti- 
tatam  sentit;  quin  etiam  de  tuo  judicio  gloriatur :  quod  hanc  veluti  administram  universarum  impense  fo 
veas,  earumque  in  primis,  quae  in  religionis  ofiiciis  procurandis  beneficia  sua  referunt  ad  aeternitatem.  Quos 
itaque  labores  in  eadem  excolenda,  tenues  quidem,  sed  non  poenitendos,  tuis  auspiciis,  hactenus  impendi^ 
experior  a  clementia  tua  ita  benigne  susceptos,  et  munificentia  tua  ita  largiter  ornatos  ad  me  rediisse, 
ut  in  domiciiio  Romanae  Universitatis,  quam  Sapientiam  vocant,  officina  amplissima  instructa,  in  eodem 


21  AD  ANASTASIUM  PROLEGOBIBNA  EDIT.  ROM.-VATIC.  —  EPIST.  DEDICATORU.  22 

Arcbigymoasio  typograpbus,  mox  etiam  Vaticanus,  te  dante,  sim  rennntiatus.Haec  nominis  amplitndo  me 
sollicitum  reddit,  ut  qui  par  gratiae  referendae  non  sim  munifico  erga  me  principi,  exspectationi  sanctissimi 
Patris  saltem  pro  modulo  respondere  connitar.  Qua  igitur  ratione  id  contendam  hoc  editione  Operis  Ana- 
stasii,  id  tibi,  Pater  Beatissime,  laboris,  etconsilii  mei  non  tantum  domino  indulgentissimo,  verumetiam 
judici  ac  patrono  clementissimo,  exponendum  humiliter  duxi :  tuoque  sub  auspicio  caeteris  aperiendum, 
ut  sciant  quicunque  opella  nostra  imposterum  usuri  sunt,  quibus  praesertim  operibus  prela  officinae  nostrae 
exerceri  cupiam,  ex  quo  Vaticani  typographi  munere  a  sacerdote  maximo  sum  donatus. 

(a)  Typographiam  Vaticanam  cum  institueret  immortalis  memoriae  pontifex  Sixtus  V,  professus  est  eo 
consilio  fundatam,  ad  sanctorum  scilicetopera  restituenda,  catholicamque  religionem  toto  orbe  propagan- 
dam.  Quanto  autem  studio  se  comparaverint  ad  implendum  susceptae  provinciae  munus  quotquot  ejus 
officinae  librariae  curam  administrabant,  satis  ostendunt  opera  egregia  per  eosannos  edita  typis  Vaticanis : 
utriusque  Testamenti  lectio  quam  emendatissima,  conciliorum  generalium  Actaex  probatissimis  codicibus 
descripta,  sanctorum  Patrum  lucubrationes  ad  veterum  exemplarium  fidem  summopere  castigatae.  Annales 
Ecclesiae  a  Baronio  tunc  inchoati,  et  ejusmodi  librorum  genera  nunquam  intermoritura.  Nae  celebres  illi 
editores  Vaticani  Aldinam  elegantiam  cum  utilitate  et  majestate  argumenti  omnium  gravissimi  conjunxe- 
rnnt.  Post  uberem  igitur  messem  undique  conquisitam,  et  adeo  feliciter  illatam  in  Ecclesiae  horreum, 
quale  spicilegium  supererit  a  mecolligendum,  eo  dignum  nomine,  quo  placuit  Sanctitati  VESTRiE  conatus 
meos  honestare,  dum  in  vitam  revocaret  post  unum,  aut  alterum  saeculum  typo;jraphiam  Vaticanam  ?  Animo 
tamen  despondere  nos  minime  sinit  sacrorum  seges,  quam  magnus  pater  familias  paratam  servat  industriae 
coloni,  non  secus  ac  vineae  fructus,  et  mercedis  provenlum  vinitoribus  vocatis  ad  horam  nonam,  et  und&- 
cimam.  Nam  quae  provincia  tibi  non  ferax  futura  sit,  Beatissime  Pater,  si  ab  extrema  etiam  Syria,  et 
desertis,  ac  solitudinibus  Nitriae  ac  Thebaidis  colligis  fructus,  pluribus  ante  nos  saeculis  denegatos  aut 
occultatos  ?  Acta  enim  Martyrum,  ab  Eusebio  collecta,  et  turbine  quodam  aetatis  barbarae  ita  abrepta  ac 
dispersa,  ut  post  annos  non  integros  trecentos  frustra  quaererentur  in  scriniis  Ecclesiae,  nuper  ex  Oriente 
attulisti  cum  aliis  praeclaris  codicibus  ducentis,  tuo  jussu  ac  munificentia  comparatis  ad  instruendam 
novis  copiis  bibliothecam  Vaticanam.  Quanta  amplitudo  regionis  nostris  laboribus  excolendae  hoc  uno  in 
prospectu  ante  oculos  aperitur  t  Cum  itaque  materia  editionum  defutura  minime  sit  sub  optimo  principe, 
sacris  litteris  impense  addicto,  praestabit,  ut  ego  arbitror,  specimen  ejus  diligentiae  exhibere,  quam  tua 
Vaticana  typographia  polliceri  potest  cultoribus  graviorum  disciplinarum,  tum  in  delectu  operum  edendO' 
rum,  tum  in  castigatione  atque  elegantia  editionis. 

Tria  hsec  spondere  cum  ausim,  etiam  praestare  conatus  sum  in  his  excudendis  Romanorum  Pontificum 
Vitis,  quae  Anastasii  nomine  donari  solent.  Delectus  in  primis  utilis  reputari  profecto  debet,  qui  gesta  prae- 
cipua  complectitur  decessorum  tuorum  in  Petri  cathedra,  successionemque  non  interruptam  :  universa  haec 
genuinis  notis  descripta  ex  diptychis  et  heortologiis  nascentis  Ecclesiae.  Non  alia  rudimenta  maximi  operis 
Annalium  Baronio  fuisse  fatetur  inclytus  scriptor  (b)  in  epistola  nuncupatoria  ad  Sixtum  pontificem,  quam 
Vitas  sanctorum  et  exempla  Patrum :  unde  adversaria  colligens  ad  usum  familiarium  concionum,  pro  con- 
suetudine  Oratorii  sui  quotidie  habendarum,  ex  parvo  semine  ingentem  arborem  exortam  vidit.  At  Vitae 
maximorum  ponliftcum  hoc  etiam  brevitate  enuntiatae,  qua  potissimum  veritas  gaudet,  quanto  rerum 
pondere  et  momento  polleant,  satis,  spero,  indicabitur  in  prsefatione  ad  Lectorem.  Castigatio  accurata 
(quod  erat  alterum  a  me  pollicitum  et  praestandum)  se  prodet  in  uniuscujusque  folii  conspectu  primo. 
Videbit  Lector,  omnium  fere  cultarum  nationum,  quae  in  Europa  sunt,  collatis  studiis  hanc  operis  emen- 
dationem  esse  adornatam.  Codicum  prsestantiorum  variantes  lectiones,  quas  bibliothecae  pr»  caeteris  cele- 
bres  attulerunt,  Vaticana,  Caesarea  Vindobonensis,  Regia  Ludovici  Magni,  Regia  Christinae,  Florentina, 
Farnesiana,  Barberina,  Otthoboniana,  Cavensis  et  Colbertina,  occurrent  ad  singulas  lectiones.  Ex  Germa- 
nia  superiori  Velserus,  et  Freherus,  necnon  Binius,  et  Surius  *,  ex  inferiori  Lucas  Holstenius,  et  Emmanuel 
aSchelestrate  *,  ex  Gallis  Labbeus,  et  Fabrotlus  ;  ex  Hispanis  Penia  ;  ex  Italis  Baronius  (ut  unussit  instar 
omnium)  symbolam  suam  contulerunt.  Hoc  agmen  scriptorum  primi  subselii  vadem  adhibeo  delectus  operis 
a  me  suscepti,  et  castigationis  promissae :  quod  etiam  pertinet  ad  dignitatem  Ecclesiae  omnium  matris, 
libenter  approbaturae,  in  tot  nationum  filiis  devotam  sibi  pietatem  feliciter  occupatam  in  describendis  fide- 
liter  gestis  pontificum  maximorum.  Tertium  illud,  quod  pollicebar  ductus  auspicio  jussionis,  et  beneficentiae 
luae,  Pater  Beatissime,  est  elegantia  editionis  :  quam  usus  docuit  conferre  plurimum  ad  operis  perenni- 
latem.  Hanc  vero  consectatus  sum  irapensis  non  mediocribus,  consilio  praestantiura  virorum,  et  compara- 
tione  editionum,  quae  peritorum  consensu  habentur  maxime  nobiles.  Felicem  me  reputabo,  si  pro  votis 
id  obtinuero,  ut  Sanctitas  Vestra  persuasum  habeat,  typographi  sui  fidem,  obedientiam,  ac  diligentiam 
ita  semper  paratam  fore ;  ut  is  apostolicis  pedibus  saepe  accidens,  et  per  salutis  nostrae  signum  pontificia 
mana  productum  a  Deo  vires  impetrans,  a  quo  omnis  sufficientia  nostra  est,  ex  hoc  qualicunque  speci- 

(a)  Ex  R.  P.  Bonanni  in  expl.  nummi  postr.  Sixti  V. 

(b)  Baron.  tom.  I.  Annal.  in  epistola  Dedic.  ad  Sixtum  V. 


23  AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIG.  24 

mine,  veneratione  maxima  tibi  obiato,  ad  constitutam  sibi  Yaticani  impressoris  metam  nunquam  non  pro- 
gredi  Yideatnr. 


CLEMENS     PAPA     XI 

AD  FUTURAM  KEi    MEMORIAM. 


Cum,  sicut  nobis  abunde  perspectum  est,  dilectus  filius  Joannes  Maria  Salvioni,  ubi  primum 
typographiam  suara  in  sedibus  gymnasii  Sapientiaj  nuncupati  alma;  urbis  nostrie  ei  ad  id  jussu  noslro  assi- 
gnatis,  nostraque  impensa  ampliatis,  magnifice  aperuit  \  impensius  autem  et  alacrius,  postquam  nos  iilum 
per  speciale  chirographum  die  28  \ugusti  anni  proxime  praeteriti  manu  nostra  signatum  typographioe 
Vaticanaj  ad  aedes  praedictas  a  nobis  translatae  praeposuimus,  et  typographum  Vaticanum  cura  honoribus, 
privilegiis,  praerogativis  et  facultatibus  consuetis,  congruo  ei  iilsuper  constitulo  stipendio,  deputavimus  ; 
in  eam  curam,  flullis  parcendo  sumptibus,  indesinenter  incubuerit,  ut  libri  nitidissimis  characteribus 
impressi,  summaque  diligentia  ac  fide  recognitl  et  emendati,  ab  eadem  sua  typographia  in  publicum 
ederentur  :  nec  sane  laudabili  proposilo  fruslratus,  sit,  cum  quamplura,  quae  ille  hactenus  vulgavit,  volu- 
mina,  praesertim  sacrorum  ecclesiasticorumque  scriptorum  ita  exculta,  ornata  atque  correcta  in  lucem  pro" 
dierint,  ut  a  litteratis  viris,  iisque  omnibus,  apud  quos  bonae  artes  in  prelio  sunt,  corarauni  plausu  excepta 
fuerint.  Novissime  vero,  sicut  idera  Joannes  Maria  nobis  nuper  expi>ni  fecit,  ipse  celebrera  librum,  cui 
titulus  :  Aiiastasii  BibUothecarii  de  Vitis  Uomanorum  Pontificum,  a  B.  Petro  apostolo  acl  Nicolaum  I,  adjectis 
Vitis  Adriani  II  et  Stephani  VI,  Auctore  Guillelmo  Bihliothecario,  suis  typis  ad  publicara  oraniura  acprje- 
sertim  ecclesiasticae  historiae  studiosorura  utilitatem  mandare  decreverit ;  sed  tamen  vereatur  ne,  postquam 
editusfueritfalii^quiexalienoIaborelucruraquaerunt^IibrumhujusmodiinipsiusJoannisMariaepra^judiclura 
terum  iraprirai  curent.  Nos  ejusdera  Joannis  Mariae  indemnitati,  ne  ex  irapressione  hujusraodi  aliquod 
dispendium  patiatur,  providere,  illumque  specialibus  favoribus  et  gratiis  prosequi  volentes,  et  a  quibusvis 
excommunicationis,  suspensionis  et  interdicti,  aliisque  ecclesiasticis  sententiis,  censuris  et  poenis,  a  jure, 
vel  ab  homine  quavis  occasione,  vel  causa  latis,  si  quibus  quomodolibet  innodatus  existit,  ad  eflFectura  prae- 
sentium  duntaxat  consequente  harum  serie  absolventes,  et  absolutura  fore  censentes :  supplicationibus 
ejus  nomine  nobis  super  hoc  humiliter  porrectis  inclinati,  eidem  Joanni  Mariae,  ut  viginli  annis  proximis  a 
primaeva  libri  praefati  impressione  computandis  durantibus,  dummodo  taraen  ille  a  dilecto  filio  magistro 
sacri  palatii  apostolici  approbatus  sit,  nemo  tara  in  Urbe  praefata,  quara  in  reliquo  Stalu  ecclesiastico  rae- 
diate  vel  immediate  nobis  subjecto  librura  praedictum  sine  speciali  meraorati  Joannis  Mariae,  aut  ab  eo 
causam  habentium  licentia  impriraere,  aut  ab  alio,  vel  aliis  impressura  vendere,  aut  venalera  habere,  aut 
proponere  possit,  apostolica  auctoritate  tenore  praesentium  concedimus  et  indulgeraus.  Inhibentes  propler- 
ea  utriusque  sexus  Christi  fidelibus,  praesertim  librorum  impressoribus,  et  bibliopolis  sub  quingentorum 
ducatorum  auri  de  Camera,  et  amissionis  librorum  et  typorura  oraniura  pro  unaCaraerae  nostrae  apostolicaj, 
et  pro  alia  praefato  Joannis  Mariae  ac  pro  reliqua  tertiis  partibus  accusatori,  et  judici  exsequenti  irremis- 
sibiliter  applicandis,  et  eo  ipso  absque  ulla  declaratione  incurrend  is  pcenis,  ne  dictis  viginti  annis  durantibus 
iibrum  praefatum,  aut  aliquara  ejus  partem,  tam  in  Urbe,  quam  in  reliquo  Statu  ecclesiastico  supradictis, 
sine  hujusmodi  licentia  imprimere,  aut  ab  aliis  impressum,  aut  impressam  vendere,  seu  venalera  habere 
quoquomodo  audeant,  seu  praesumant.  Mandantes  propterea  dilectis  filiis  nostris,  et  apostolicae  sedis 
de  latere  legatis,  seu  eorum  vice  legatis,  aut  praesidentibus,  gubernatoribus,  praetoribus,  et  aliis  justitiae 
ministris  provinciarum,  civitatura,  terrarum,  et  locorum  Status  nostri  ecclesiastici  praefati,  quatenus  prae- 
dicto  Joanni  Mariae,  seu  ab  eo  causam  habentibus  praedictis  in  praemissis  efficacis  defensionis  prxsidio  assis- 
tente  ',  quandocunque  ab  eodem  Joanne  Maria  fuerint  requisiti,  poenas  praedictas  contra  quoscunque 
inobedientesirremissibiliterexsequantur.Nonobstantibusconstitutionibus,  etordinationibusapostolici^,ac 
quibusvis  statutis,  et  consuetudinibus,  etiam  juramento,  confirmatione  apostolica,  vel  quavis  firmitate  alia 
rol>oratis,  privilegiis  quoque,  indultis,  et  litteris  aposlolicis  in  contrarium  praemissorum  quomodolibet  con- 
cessis,  confirmatis,  et  innovatis,  caeterisque  contrariis  quibuscunque.  Yolumus  autem  ut  prassentium 
transsumptis  et  jam  in  ipso  Libro  impressis,  manu  alicujus  notarii  publici  subscriptis,  et  sigillo  personae  in 
ecflesiastica  dignitate  constitutae  munitis  eadem  prorsus  fides  ubique  adhibeatur,  quae  ipsis  praesentibus 
adliiberetur,  si  forent  exhibitae,  vel  ostensae.  Datum  Romae  apud  S.  Mariam  Majorem  sub  annulo  piscatoris 
die  prima  Junii  1718,  pontificatus  nostri  anno  18. 

F.  cardinalis  Oliverius. 


SBBIES  88.  PP.  DB  QUmDS  ANAST. 


mmm  ii  mm  mmim  mmm 

DB  QUIBUS 

IN   HOO  OPEBE  ANASTASII   AGITUB. 


L 

IL 

UI. 

IV. 

V. 

VL 

Vll. 

VIII. 

IX. 

X. 

XI. 

XII. 

XIII. 

XIV. 

XV. 

XVI. 

XVII. 

XVIII. 

XIX. 

XX. 

XXL 

XXIL 

XXIII. 

XXIV. 

XXV. 

XXVI. 

XXVIL 

XXVIU. 

XXIX. 

XXX. 

XXXL 

XXXIL 

xxxm. 

XXXIV. 

XXXV. 

XXXVL 

XXXVIL 

xxxvm. 

XXXIX. 

XL. 
XLL 
XUL 
XLIIf. 

xuv. 

XLV. 

XLVL 

XLVII. 

XLvm. 

XUX. 

L. 

LL 

LIL 

LIIL 

LIV. 

LV. 

LVL 

LVIL 

LVUL 


Sanctus  Petrus. 
S.  Linus. 
S.  Cletus. 
S.  Clemensi 
S   Anacletus. 
S.  Evaristus. 
S.  Alexander. 
S.  Sixtus. 
S.  Telesphorus. 
S.  Hy^inus. 
S.  Anicetus. 
S.  Pius. 
S.  Soter. 
S.  Eleutherius. 
S.  Victor. 
S.  Zephyrinus. 
S.  Caliitus. 
S.  IJrbanus. 
S.  Anterus. 
S.  Pontianus. 
S.  Fabianus. 
S.  Cornelius. 
S.  Lucius. 
S.  Stephanus. 
S.  Sixtus  II. 
S.  Dionysius. 
S.  Felix. 
S.  Lutychianus. 
S.  Caius. 
S.  Marcellinus. 
S.  Marcellus. 
S.  Eusebius. 
S.  Melchiades. 
S.  Silvester. 
S.  Marcus. 
S.  Julius. 
S.  Liberius. 
S.  Felix.  II 
S.  Damasus. 
S.  Siricins. 
S.  Anastasius. 
S.  Innocentius. 
S.  Zosimus. 
S.  Bonifacius. 
S.  Coelestinus. 
S.  Sixtus  m. 
S.  Leo. 
S.  Hilarus. 
S.  Simplicius. 
S.  Felix  III. 
S.  Gelasius. 
S.  Anastasius  II. 
S.  Symmachus. 
^S.  Hormisda. 
"S.  Joannes. 
S.  Felix  IV. 
S.  BonifaciusII. 
S.  Joannes  n. 


Adeodatiis. 
Agapetus. 


Sect.    4  , 
2 

A  LIX. 
LX. 

S.  Aoapetus. 
S.  Silverius. 

3 

LXI. 

Viffilius. 

4 

LXIL 

Peiagius. 

5 

LXIII. 

Joannes  IIL 

6 

LXIV. 

Benedictus. 

7 

LXV. 

Pelagiiis  II. 

8 

LXVI. 

S.  Gregorius. 

9 

LXVIL 

Sabiniunus. 

10 

LXVIII. 

Bonifacius  III. 

14 

LXIX. 

S.  BonifaciusIV. 

42 

LXX 

S.  Deusdedit. 

43 

LXXI. 

Bonifacius  V. 

44 

LXXII. 

Honorius. 

45 

Lxxin. 

Severinus. 

46 

LXXIV. 

Joannes  IV. 

47 

LXXV. 

Theodorus. 

48 

LXXVI. 

S.  Martinus. 

49 

D  LXXVII. 
^  LXXVIII. 

S.  Eu{!;enius. 

20 

S.  Vitalianus. 

24 

LXXIX. 

Adeodatus. 

22 

LXXX. 

Donus. 

23 

LXXXI. 

S.  Agatho. 

24 

LXXXII. 

S.  Leo  U. 

25 

Lxxxm. 

Benedictus  II. 

26 

LXXXIV. 

Joannes  V. 

27 

LXXXV. 

Conon. 

28 

LXXXVI. 

Sergius. 

29 

LXXXVII 

.  JoannesVI. 

30 

LXXXVm.Joannes  VII. 

34 

LXXXIX. 

Sisinnius. 

32 

xc. 

Constantinus. 

33 

XCI. 

S.  Gregorius  II. 

34 

xcu. 

S.  Gregorius  III. 

49 

XCIII. 

S.  Zacharias. 

50 

XCIV. 

Stephanus  11.  triduo  vixit  inPont 

54 

xcv. 

Siephanus  IIL 

53 

^  XCVI. 

S.  Paulus. 

54* 

c  XCVII. 

Stephanus.  IV. 

55 

XCVIIL 

S.  Hadrianus. 

56 

XCIX. 

S.  Leo  III. 

57 

c. 

Stephanus  V. 

59 

CI. 

S.  Paschalis. 

60 

CIL 

Eugenius  11. 

62 

CIII. 

Valentinus. 

63 

CIV. 

S.  GregoriusIV. 

66 

cv. 

Sergius  II. 
S.  LeoIV. 

68 

CVI. 

72 

CVIL 

Benedictus  UI. 

73 

CVIIL 

S.  Nicolaus  I. 

74 

CIX. 

Hadrianus  II. 

75 

Vit»  desiderantur 

76 

cx. 

Joannis  VIU. 

82 

CXL 

Marini. 

87 

cxu. 

Hadriani  UI. 

90 

cxm. 

Stephani  VI. 

94 
93 

Vita  superest. 

PONTIFICES  JUXTA  OBDINBM  ALPHABETI. 

437     A{;atho. 
94     Aiexander. 

440     Anacletos. 

7     Anastasius. 

94 
97 
402 
409 
440 
444 
442 
443 
444 
445 
446 
447 
448 
449 
424 
424 
425 
430 
434 
435 
437 
439 
440 
447 
454 
454 
456 
458 
465 
46-7 
469 
470 
477 
498 
206 
227 
227 
257 
262 
290 
358 
426 
430 
452 
453 
457 
479 
494 
556 
577 
643 


644 


5 
56 


sz 


S7 

Anicetas. 

Anterns. 

Benedictus  I. 

Benedictus  11. 

Benedictus  III. 

Bonifacius  I. 

Bonifacius  II. 

Bonifacius  III. 

BonifaciusIV. 

Goelestinus. 

Caius. 

Callixtus. 

Clemens. 

Cletus. 

Conon. 

Constantinus. 

Cornelius. 

Damasus. 

Deusdedit. 

Dlonysius. 

Donus. 

Eleutherius. 

Evaristus. 

Eugenius  I. 

EugeniusII. 

Eusebius. 

Eutychianus. 

Fabianus. 

Felix  I. 

Felix  II. 

Felix  III. 

Felix  IV. 

Gelasius. 

Gregorius  I. 

Gre^orius  II. 


AD  ANASTASIUM  PROIEGOMENA  EDIT.   aOM.-YATIG. 


41  Gregorius  III. 

49  Gregorius  IV. 

444  Hadrianusl. 
454  Hadrianus  n. 
556  Hilarus. 

60  Honorius. 

94  Hormisda. 

445  Hyginus. 

446  Innocentius. 
62  Joannes  I. 
29  Joannes  II. 
47  Joannes  III. 

4  Joannes  IV. 

3  Joannes  V. 

456  Joannes  VI. 

470  Joannes  VU. 

22  Julius. 

54  Leo  I. 

447  Leo  H. 

26  Leo  m. 
439  Leo  IV. 

44  Liberius. 

6  Linus. 

434  Lucius. 

452  Marcellinus. 

32  Marcellus. 

28  Marcus. 

24  Martinus. 

27  Melchiades. 
53  Nicolaus. 

73  Paschaiis. 
90  Paulus. 

74  Pelagius  I. 
443  PelagiusU. 
477  Petrus. 


400  Pius. 

457  Pontianus. 

290  Sabinianus. 

643  Sergius  I. 

58  Sergius  H. 

449  Severinus. 

82  Siiverius. 

40  Silvester. 

57  Simplicius. 

87  Siricius. 

93  Sisinnius. 

424  Sixtus  I. 

440  SixtusIL 

454  SixtusIU. 

465  Soter. 

467  Stephanus  L 

50  Stephanus  II. 

66  Memoralur,  sed 

447  tur  ejus  Vita, 

358  die  tertiapost 

494  Stephanus  UI. 

54  Stephanus  IV. 

2  Stephanus  V. 

23  Stephanus  VI. 

30  Symmachus. 

34  Telesphorus. 

49  Theodorus. 

430  Urbanus. 

33  Valentinus. 

577  Victor. 

430  Vigilius. 

257  Vitalianus. 

409  Zacharias. 

442  Zephyrinus. 

4  Zosimus. 


28 

42 

20 
444 

458 

479 

424 

97 

34 

72 

55 

469 

8 

25 

63 

43 

24 

227 

non  describi- 

quia  dccessit 

electionem. 

227 

262 

426 

644 

76 

9 

425 

48 

453 

45 

402 

435 

206 

46 

59 


i  \\m  mw\m  mmm 


PRiEFATIO 


AUCTORE  FRANGISCO  BLANCHINO  VERONENSI 

Basilicse  Liberianm  canonico  et  subdiacono  sacelli  poniificii, 

SYNOPSIS  PRJEFATIONIS. 


i .  Utilitas  inqnirendi  de  auctoribus  Vitarum  pontiflcum 
Romanorum,  quas  complectitur  hic  liber  dictas.  Pontiki- 
GiOJS  :  eorumque  de  auctorum  state,  stylo,  prsstantia, 
iUostrata  pcr  cruditop  prssules  Holstenium,  Qampinum, 
et  Schelestratinm  in  Operibus  RomsB  editis. 

2.  Laborea  Holstenii  commcndant  plurimum  operis 
dignitatem  in  praeclara  Dissertatione  Schelestratii  :  qusB 
recenset  ezemplaria  Italicarum  bibliothecarum  prsecipua, 
ab  utroque  priesule  consulta. 

3.  Ilius  Dissertalionis  inte^a  editio  reservatur  tomo 
Mcando,  complcxuro  notas  variorum  ad  hunc  librum 
ponliflcalem . 

4.  Inferea  meditata  potiora  utriusque  praesulis  (Hoiste- 
nii,  et  Schelcstrati)  inde  seliguntur,  pcrtinentia  ad  cri- 
ticem  istiua  libri,  augenda  novis  observationibus  in  hao 
priKfatione ;  ubi  agendum  proponitur,  de  nomine  iibri, 
^usque  «tate  auctoribus,  origine,  et  incrementis,necnon 
ae  uUus  historix  fide,  ac  doccumentis. 

5.  Nomina  vetustiora  htyus  libri  sunt :  Liber  Pontifi- 

GALIS,  Seu  LlBER    GestORUM    PoNTIFICALIUM,    SeU    VlTwB 

PoNTiFicuM  RoMANORUM.  Licct  novissime  appellatus  a 
Velsero  fuerit  Liber  Anastasii  Bibliotecaru  De  Vitis 
PoNTiFicuM  RoMANORUM,  attamen  pars  mazima  gjusdem 
sscalo  integro  ante  Anastasium  conscripta  fuit.  Enume- 
raDfcur  exemplaria  libri.  ADastaaii  »tate  antiquiora. 

8.  Ab  HolBtenio  probatuf  pars  prima  libri  camplectens 
Vitas  sQmmomm  pontifloamaS.  Petroad  Gregorium  III, 


edita  ietius  aetate  circa  annum  Ghristi  730,  ex  hujus  Vita- 
incompleta  in  velustis  codicibus  ms.  ibi  desinentibus. 

7.  Schelestratius  confirmat  sententiam  Holstenii  cx  te- 
stimoniis  libri  m  Vita  Lconis  11  ct  in  Vita  Cononis  :  qusc 
indicant  earumdem  auctorem  scripsisse  ante  annum750. 

8.  Primae  huic  coliectioni  Vilarum  usque  ad  Grego- 
rium  III  accesserunt  appcndices  duse,  a  diversis  scrip- 
toribus  adjectee.  Prima  complectitur  Vitas  Zachariae  et 
Stephani  III,  posterior  reliquas  usque  ad  Adrianum  secun- 
dum :  quas  inter  Anastasius  Bibliotecarius  unicam  scripsit 
Nicolai  papae  primi  et  Guillelmus,  Anastasii  successor, 
duas  postremas. 

9.  Hic  Liber  Pontiflcalis,  licet  contextus  ab  auctoribus 
octavi  et  noni  ssculi,  dcsumptus  cst  magna  sui  parte  ex 
duobus  Catalogis  pontiflcum  Romanorum,  quorum  prior 
conscriplus  fuit  quarto  Ghristi  sieculo  sub  Libcrio  papa, 
alter  sub  Felice  papa  IV,  aetate  Justiniani.  Scd  priori  ca- 
talogo  gcnuino  a^jecit  impostos  aliquis  sequioi-is  actatis 
conimentitias  epistolas  duas,  Ilieronymi  ad  Dauiasum,  ct 
Damasi  ad  Hieronymum  :  qus  in  errorcm  traxcrunt  in- 
caute  appellantes  hun6  librum  nomine  Damasi. 

10.  Hi8  delibatis  ex  Dissertatione  Schclestratai,  ct  ex 
medietatis  Holstenii,  proponitur  in  hac  Praefatione  agen- 
dum  de  ori^e^  auctoritate  ac  flde  historiae  in  hisce  Vitis 

-expresBB.  qusque  docamentis,  seu  probationibaB. 

li.  Origo  prima  debetar  duobus  Gatalogis  indicatis, 
primo  edfloei  sab  Liberio,  et  alteri  sub  Feiice  IV.  Au  ctor 


89 


PR-OTATIO. 


30 


secundi  Gatalogi  sexto  ssbouIo  traDscripBit  verba  priorisjam 
contexti  quarto  saecolo ;  et  ex  aliis  documentis  addidit 
piura  in  Liberian®  aptatis  Catalogo,  utpote  breviori,  non 
expressa.  Scriptor  vero  prims  partis  Libri  PontiflcaliB  re- 
tujjt  octavo  ssculo  in  Vitas  Pontiflcum  verbasecundi  Cata- 
logi,  et  plura  similiter  a^jecit  aliunde  percepta. 

12.  Additiones  Libri  Pontiflcalis  supra  Catalogum  se- 
cundam  plerumque  sunt  expositiones,  ac  veluti  notae  ube- 
riores,  clarius  exponentes  ea  quae  contractius  et  obscurius 
in  secundo  Catalogo  indicabantur. 

43.  De  auctoritate  rerum  in  utroque  Catalogo  cnuntia- 
tarum.  Et  primum  agitur  de  utriusque  Catalogi  aetate^ 
cxemplaribus  et  cditione. 

14.  Prior  Catalogus,  sub  Liberio  conditus^  circa  an- 
Dum  351,  editus  fuila  Bucherio  cum  aliis  reliquiis  opuscu- 
lorum  cjusdem  saeculi  quarti,  plurimo  in  pretio  nabitis 
apud  cruditos.  Dcscriptus  fuerat  in  vetustis  membranis, 
olim  spectatis  a  Cuspiniano.  Indc  transcriptus,  atque  ite- 
rum  coUatus  cum  alils  exempiis,  castigatior  oditus  est  a 
Scheleslratio. 

15.  Alter  Catalogus  sub  Felice  IV,  sBtatc  Justiniani 
contextus,  circa  annum  Christi  530,  vulgatus  fuit  a  Sche- 
lestratio  cx  codice  scripto  aetate  Caroli  Magni,  olim  in  re- 
gia  BibliothecaChristinse  Suecorum  reginae,  nunc  in  Vati- 
cana  asservato :  collataopcra  Stephani  Baluzii,  ministran- 
tis  lectiones  variantes  codicis  Colbertini,  eyusdem  setatis 
Caroli  Magni. 

16.  Dc  auctoritate  rerum  in  Catalogis  cxpressarum,  quae 
eunt :  in  priori  quidem  nomen  pontificis,  anni  regiminis, 
pt  paria  consulum,  quibus  inivit,  et  quibus  desiit ;  in  se- 
cundo  autem  Catalogo  additur  nomen  patris,  et  regio  Ur- 
bis,  si  Romanus  est,  vcl  patria,  si  extraneus  ;  et  nuqierus 
onlinationum :  et  aliquot  decreta  seu  Constitutioncs  illius 
pontificis  de  quo  agitur. 

17.  Nomen  pontiflcis  reddere  cum  patris  nomine  proba- 
tur  fuissc  ex  more  aetatum  quibus  catalogi  scribebantur. 
Regionis  nomen,  in  pontiflcibus  naticne  Romanis  observa- 
tum,  videtur  ex  institutione  Clementis  primi,  et  indicat 
Catalogum  illum  fuisse  collcctum  ex  Actis  martyrum ,  scri- 
plis  per  septem  notarios,  ab  eodem  S.  Qemente  constitu- 
tos  in  Urbe.  Quae  Actain  pcrsecutionibus  Decii  et  Diocle- 
tiani  fuerant  absumpta,  sopplcbantur  satis  per  historiam 
Hegesippi  superstitem  state  Eusebii,  necnon  ex  testimo- 
niis  Irenaei,  et  aliorum  scriptis,  undcEusebius,  potuit  suc- 
ce$^sionem  pontiflcum  Romanorum  edere,  adeoquc  etiam 
auctor  Catalogi  scribens  Eusebii  saeculo  eamdem  succes- 
sionem  potuit  exhiberc. 

18.  Chronologia  pontiflcum  Romanorum,  perconsulatus 
in  utroque  Catalogo  consignata,  haberi  etiam  potuit  quario 
et  sexto  saeculo,  pariim  ex  inscriptionibus  martyrum,  de- 
positorum  in  coemeteriis  suburbanis,  partim  ex  actis  eo- 
rumdem  pontiflcum  et  martyrum,  necessario  memoranti- 
bus  principes  et  magitratus  sub  quibus  martyrio  afflcie- 
banVur. 

19.  Aeta  genuina  passionis  S.  Ignatii  probant  setate  S. 
Clementlseadem  Acta  signari  consuevisse  epocha  impera- 
torlsct  consulum.  Aliavero  Acta  Romanacum  reccnseant 
praefectum  Urbi,  et  Provincialia  cum  memorent  prtesidem, 
aut  prsfectum  provinciae,  continet  characteres  aetatis  sa- 
tis  defmitos,  ad  contcxendum  saeculis  quario,  et  sexto,  pri- 
mum,  ei  uUimum  Catalogum. 

20.  Ordinationes  per  secundum  Catalogum  memoratae 
in  singulis  pontificious  probantur  haberi  debuisse  in  Ec- 
clesia  Romana  ex  prima  institutione  sacerdotalis  hierar- 
chia?  servato  exemplo  veteris  sacerdotii,  epocham  ordina- 
tionum  memorantis  in  divinis  litteris. 

21 .  In  Urbe  tanta  fuit  existimatio  sacerdotii  ctiam  pro- 
fani  apud  ethnicos  ut  hi  diligenter  expresserint  cooptatio- 
nes  et  initiationes  suas  aereis  et  marmoreis  documentis,  et 
Fastis  CoIIegiorum,  perconsules  et  annos  Urbis  referop- 
libus  successiones  saccrdotum  etiam  niiiiorjuaT  ;  etm  ^a* 
lendariis,  aetate  Augusti,  etCIaudii  pubtttfef  ^i^o\)os:t»;  ad-^ 
notaverint  diem  pontiflcatu«  maximi  ^cr  eosdem  princi- 
pes  assumpti. 

22.  Mos  incidendi  tabulis  marroor<^i«  Acts  sacwdWalfa 
apud  Romanos  viguita  primo  Cto^ietJ^s^Dculo^a^ijujjrtum, 
ul  probatur  testimoniis  lapidum  uu<b.  8Upa*sunt. 

23.  Quare  episcopi  Romani  Petri  successores  in  ponti- 
ficatu  vere  maximo  per  Christum  instituto,  necnon  priml 
fideles,  de  tanto  sacerdotio,  ejusque  hierarchiae  gradibus 
pro  dignitate  sentientes,  secuti  morem  sacrarum  littera- 
rum,  et  uaum  pariter  suorum  temporum,  studuerunt  etiam 
prioribus  Elcclesis  saeculis  diligenter  curare  tabulas  ordi- 
nationum  sacerdotalium.  Quin  etiam  tempore  persecutio- 


A  nam  Dobis  reliqnerunt  decreta  marmoribas  imprem  (ut 
in  marmorca  sede  S.  Hippolyti  cernimus)  de  Paschate,  ao 
jejunio,  referenda  ad  Acta  pontiflcum. 

24.  Pace  EcclesisB  reddita  sub  Constantino,  multo  plura 
documenta  marmoreis  tabulis  insculpta  fuerunt  a  successo* 
ribus  Petri  in  sede  apostolica  Romana,  ut  comprobant  ge- 
nuinae  inscriptiones  S.  Damasipapae,  et  sdiorum  adhuc  su- 
perstites. 

25.  Ex  utroqae  numero  inscriptionum  tempore  perse- 
cutionis,  et  in  pace  Ecclesise  contexti  sunt  indiculi  depoal- 
tionum  episcoporum,  et  martyrum,  ad  usum  Ecclesiae  Ro- 
manae  quarto  Christi  saiculo :  quorum  aliquot  edidit  Bu- 
cherius  una  cum  priori  Catalogo  pontiflcum  Romanorom 
sub  Liberio. 

26.  Mos  in  Romana  Ek;clesia  custoditus  signandi  epo- 
chas  pontiflcumper  consulatus,  et  coUigCDdiexeis  diptyca, 
et  indiculos,  ac  succcssiones,  apparet  transmissus  aa  alias 
proximas  scdes  episcopalcs  ;  in  Italia  subinde  fundatas 
auctoritate  summi  pontiflcis.  Afferuntur  exempla  Ecclesiae 
Nolanae  episcoporum  ita  signatorum  inantiquis  lapidibua, 
spcctantia  ad  aetatem  inter  utrumque  Catalogum  intcrce- 

Q  ptam.  Quare  multo  diligentius  servatus  estmos  non  inter- 
ruptus  istiua  chronologiae  in  Ecclesia  Romana,  omnium 
matre  per  beatum  Petrum  instituta. 

27 .  Summi  pontifices  Christiani  quarti  et  quinti  saeculi, 
sacras  ordinationes  plcrumque  celebrantes  in  basilica  Va- 
ticana  (uti  constat  ex  sermonibus  Leonis  Magni]  jure  me- 
rito  curarunt  tot  monumentis  publice  incisis  celebrare  di- 
gnitatem  maximi  sacerdotii,  a  Christo  Domino  percepti. 
et^communicati  B.  Petro,  et  succcssoribus,  ut  apponerent 
sacra  verze  religionis,  hoc  praescrtim  in  loco  Vaticani  cbl- 
lis,  qucm  Roma  cthnica  roedaverat  Actis  sacerdotalibas 
profanarum  suarum  religionum,  sive  superstitionum. 

28.  Recensentur  Acta  marmorea  coilegii  Fratrum  Ar- 
valium,  et  cooptationes  ethnici  sacerdotii,  et  initiationes 
Isiacorum,  Mithrae,  Sarapidis,  Matris  magnae,  Solisaue 
saccrdotum,  reperta  in  ipsa  crepidine  coliis  circa  bastli- 
cam  Vaticanam,  quae  ostcndunt,  ibi  fuisse  ab  ethnicis  fre- 
quentatas  hiyusmodi  superstitiones,  quibus  abolendis,  ut 
ait  Lco  Magnus,  feliciter  destinatus  Petrus  Apostolus  ae- 
dem  veritatis  in  Urbe  fixit,  omnium  errorum  tunc  tempo- 
ris  magistra  sub  impp.  Claudio,  et  Nerone,  et  a  sc  reddita 

p  discipula  vcritatis. 

^  29.  Ex  veteri  arainsculpta  annoaerae  Christianae  160,  et 
Lugduni  reperta,  atque  illustrata  per  R.  P.  Dominicum  de 
Colonia  soc.  Jesuihcologum,  percipimus,  secundo  Christi 
eaeculo  ab  ethnicis  usum  inductum  transmittendi  ex  Vati- 
cano  collc  Romano  ritum  superstitiosum  Ideae  Matris  deo- 
rum  ab  iisdem  dict®  in  Colonias :  aemulante  diabolo,  ut 
ait  TertuUianus,  in  idolorum  mysteriis  irrito  conatu 
subvertere  nostra  sacra  per  sacrilegam  imitationem. 

30.  Conatus  ethnicorum  irriti,  non  secus  ac  Dagonis  si* 
mulacrum  coram  arca  testamenti  conciderunt :  nostrique 
Romani  praesules  super  ruinas  confractae  idololatriae  eri- 
gentes  crucistropaeum,  et  Acta  sacerdotli  (Jhristiani  sem- 
per  illustriora,  ac  firmiora  ostendentes,  eadem  signarunt 
marmoreis  tabulis,  et  ad  perennem  rei  memoriam  fixe- 
runt  publice,  prsesertim  in  Vaticana  basilica,  etiam  setate 
S.  Gregorii  tcrtii,  qua  scilicet  edebatur  hic  Liber  pontifl- 
calis.  Quare  satis  constat  de  fide,  et  auctoritate  rerum  in 
utroque  Catalogo  memoratarum,  unde  Liber  PentifioaliB 
desumptus  fuit. 

31 .  Grradus  fitex  documentis  Catalogorum  ad  documenta 
reliqu»  historiae  super  Catalogos  additae  in  eodem  Libro 

-^  Pontificali.  Ostenditur,  aetate  saocti  Gregorii  terlii  plurima 
i^  documenta  superfuisse  rerum,  ^uae  narrantur  in  Libro 
Pontificali,  non  solum  in  Archivis,  sed  etiam  in  publioia 
inscriptionibus :  quibus  haec  ipsa  historia  comprobatur 
juxta  tria  potiora  rerum  capita  in  Libro  cnuntiata.  £a  vero 
•suntr^.i^  CUro^ologia  et  successio  pontificum.  2.  Eorum 
sacrfe  orJlnatifiucs,  Hierarchiam  Efcclesiae  constituentes, 
et  ddcrcSa,'  aca  ctonstitutiones.  3.  Sacrarum  aedium  funda- 
tiones,  instaurationes,  donaria  et   reliqua  gesta  pontifl- 

calia.  <,  ^   , 

'^'^*T>]Xvnf  bibet»  ^ontificalis  conscribebatur  sub  Gre- 
,gpri9-l^I;  primcini  oa^tpertinens  ad  chronologiam  ponti- 
flciara  praetcr  adjumenta  duplicis  Catalogi,  flrmamenta  ob- 
tinuit  in  diptychis  Ecclesiarum,  in  Actis  conciliorum,  Hi- 
storia,  ct  Chronicis  Eusebii,  et  cseterorum  Latinae  et 
Graecae  Ecclesiae  scriptorum,  aliorumque  Orientalium,  in 
genuinis  inscriptionibus  coemeteriorum  SS.  martyrum, 
praesertim  Romanis,  quae  nostra  etiam  aetate  supersant 
post  annos  mille  ab  editione  Libri  Pontiflcalis. 
33.Caputalterum  referendum  ad  decreta  et  ordinationes 


^■-■^yj— ■■rh.m.^ 


81 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOBIENA  EDIT.  ROM.-VATIC, 


32 


colligl  potenit  ex  iifldem  fontibos,  tum  etiam  ez  ritibus  li-  A 
torgTBB  iD  Ecclesia  Romana  observatis,  necnon  ex  epis- 
tolis  ponlificum  Romanorum. 

34.  Harum  epistolanim  aliquot  fragmenta  producta  in 
EosebiiHistoria,  continentindiciadecretorum  scdisaposto- 
lice  antistitum,  prsecedenlium  easdem  epistolas  ab  Euse- 
Uo  relatas. 

35.  Ordinationcs  episcoporum,  presbyterorum,  et  dia- 
conorum,  memorata)  in  Catalof;is,  et  indc  descripta:  ab 
auctore  Libri  Pontificalis  mirifice  confirmantur  ex  me- 
moriis  genuinis  consecrationis  ccclesiarum,  et  altarium, 
miaB  marmoribus  mandari  cceperunt  eliam  prioribus  Ec- 
clesia)  saiculis.  Profcrtur  consecratio  aedis  sacraB  marmori 
commcndata  a  S.  Damaso  papa :  aliaequc  epocho)  fundatio- 
num  ecclesfarum  eodcm  sseculo  si^nat®,  elinsculptaj  mar- 
moribus  etiamin  provinciis  Occidentalibus. 

36.  Sacri  fontes  a  SS.  Damaso,  Slxto  III  et  Hilario 
constructi,  aut  amplificati,  nccnon  alia^  structup»  ecclesia- 
rum  cognoscuntur  ex  corumdem  pontificum  inseriplioni- 
bus  genuinis. 

37.  Miaie  S.  Grefforii  III  etiam  Acta  concilii  Romani, 
memorali  in   hoc  Libro   Pontificali,  legruntur    marmori  d 
incisa  ct  asservata  In  cryptis  vetcris  bnsilica»  Vaticana?. 

38.  In  basilica  S.  Pauli  via  Osticnsi  legilur  incisum 
SBtate  cjusdem  S.  Grogorii  III  ipsius  diploma,  scu  Brevc, 
ot  vocant,  de  numero  quotidiano  missarum  eioblationum 
ibidem  constituto.  Quaro  complura  genuina  documenta 
decretorum  apostolic®  scdls  antislitum  ab  initio  tcrtii 
seculi  ad  nonum  non  modo  lcgcbantur  in  marmoreis  ta- 
bulis  aetate  scriptorum  Libri  Pontificalis,  sed  etiam  nostra 
leguntur. 

39.  Eadem  monumontainscriptionum  barbaro  stylo  inci- 
sarum  ostendunt  aetatem  Libri  Pontificalis  :  primum  con- 
texti  paulo  post  initium  octavi  sjeculi,  quando  barbarics  a 
Longobardis  in  Ilaliam  invecta,  ct  late  producla  per  du- 
centos  annos  eorumdem  dominationis,  Latin»  linguw  cul- 
tum  ita  foBdaverat,  ut  etiam  regii  diplomatum  magistri  ac 
notarii  Latini  scrmonis  regulas  omncs  ne|?ligercnt. 

40.  Producuntur  exempla  duorum  diplomatum  Desiderii 
Longobardorum  regis  postremi,  et  Adelchis  ejus  filii ;  cx 
autographis  asservatis  Brixi®  Jn  archivo  monaslcrii  S. 
JolisB. 

41.  Eadem  barbaries  irrepscrat  in  Gallioi  partem  litto- 
ralem  Italiaj  proximam,  tunc  temporis  turbatam  a  Saracc-  C 
nis,  ut  ostendit  Inscriptio  Massiliensis,  incisa  circa  setatem 
Gregorii  III. 

42.  Notarii  principum  LongobardorumCapuaeetSpoleti 
nihilo  clementius  habuerunt  per  eadem  tcmpora  Latinas 
litteras  :  quos  dcindc  posleri  sunt  imitati  usque  ad  saecu- 
lum  decimum.  Quare  comprobatur  undequaque  ex  slylo 
statis  proprio  in  publicis  monumentis,  scriptores  Libri 
Pontificalis  octavo,  et  nono  sfficulo  illum  dictasse. 

43.  Tertium  caput  rerum  in  Vitis  Pontificum  memorata- 
rum  comploctitur  bona  mobilia  et  immobilia  eccleslis  do- 
nata,  quse  partem  non  modicam  Libri  constituunt.  Hoi-um 
pariter  donorum  complura  documenta,  caqno  publica^ 
ministrabant  scriptoribus  Libri  Pontificalis  archiva  ecclc- 
siamm,  ex  leglbus  eacrorum  canonum,  etpontificum  dc- 
cretis  instruenda  rcgestis,  ac  documentis  genuinis  ejus- 
modi  donationum. 

44.  Praeter  membranas  archivorum,  etiam  marmora 
ocolesiarum  incidebantur,  non  raro  nominibus  fundorum, 
et  actis  donationum. 

45.  Donatio  S.  Gregorii  Magni  ad  luminaria  concinnanda 
in  basilica  Vaticana  adhuc  legitur  incisa  marmoribus  cjus-  ▼% 
dem  setate^  et  modo  cernitur  parieti  affixa  in  porticu  cjus-  *-' 
dem  basilicse. 

46.  In  basilica  S.  PauU  legitur  diploma  cgusdcm  pontifi- 
eis,  commendatum  tabulsp  marmorese  simili  de  causa, 
datum  vero  ad  Felicem  subdiaconum  ot  a»e(^grcm»pro«-»-- 
vinciflB  Patrlmonii  vise  Appiae  in  primo  ^i^koEar^aj^usd  *' 
consulatu  indict.  vii,  viii  fcbruarii,  hoc  "est^tfmio  Chri«{k*" 
604;  exquo  maamore  apparetjussio  pontificia  de  autogra- 
pho  praecepto  scriniis  apostolicis  infcrondow-*  •  •  ,*>^    * 

47.  In  alio  marmore  basilictS  Libefian*  5uh  'G^efforlo 
qoarto  non  modo  legitur  enumeratio^  finfdoi-um'  eoJlesi^. . 


donatorum.  sed  etiam  prodocitor  causa,  et  comprobatur 
USU8  per  eadem  tempora  frequentatus  incidendi  marmori- 
bu8  documenta  publica  donationum,  post  acta  genuina  in 
archivum  relata.  Unde  coliigitur  abundasse  documentis 
donationum  aetatem  scriptorum  Libri  Pontificali  tam  in 
archivis  quam  in  parietibus  sacrarum  aedium. 

48.  Leguntur  etiam  insculptsB  vetustis  lapidibus  for- 
mulae  precum  asummispontincibusincisae,  etpraesertima 
S.  Gregorio  III,  quaB  supersunt  in  cryptis  Vaticanis. 

49.  Praeter  basilicas  patriarchalcs  Urbis,  etiam  tituli 
presbyterorum,  et  diaconiie,  aliaeque  aedcs  8acr£e,  ct  mo- 
nasteria  scrvant  marmorea  documenta  fiindorum  ad  cadcm 
sacra  loca  periinentium.  Videmus  exemplum  in  titulo 
Pammachii,  sive  SS.  Joannis  et  Pauli,  in  diaconia  S  Mario} 
in  Cosmedin,  quae  etiam  Schola  Grseca  dicitur,  ciquc 
proxima  in  ecclesia,  nunc  diruta,  Sancti  Valentini :  necnon 
m  Graeca  inscriptione  destrucli  Monasterii  S.  Eraj^mi 
propc  titulum  S.  Stophani  in  moule  Caelio  :  et  in  dotatione 
sepulcri  anno  Christi  577  servata  in  sacrario  S.  Angcliin 
Burgo. 

50.  Communis  hadc  praxis,  et  consuetudo  urbana  in  ba- 
silicis,  titulis,  diaconiis,  cccleMis  etiam  minoribus,  mo- 
nasteriis,  imo  et  in  sepulcralibus  donationibus  Romic 
observata  a  scxto  saeculo  ad  decimum,  derivata  ctiam  fuit 
ad  proximos  Urbi  episcopatus,rutcomprobant  inscriptiones 
ecclesiae  cathcdralis  Anagninae  acTiburtinaB. 

51.  Quin  etiam  in  ecclesias  et  regioncs  Italia;  ab  Urbc 
remoliorcs  id  moris  penetrassc  dooct  inscriptio,  aetalo 
S.  Gregorii  III  incisa  prope  Ravennam  in  cclcbri  acde 
S.  Apollinaris  in  Classc. 

52.  Pleraque  haec  monimenta  in  Urbe  et  extra  Ur- 
bem  producta,  cum  pertineant  ad  aetalem  scriptorum  Li- 
bri  Pontilicalis,  abundc  docent  studium  peculiare  illorum 
temporum  in  proponendis  publicc  indicibus  bonorum  mo- 
bilium,  ct  immobilium  ad  ecclcsias  pertinentium  :  in  qui- 
bus  propterea  desfcribendis  tanlam  operam  coUocarunt 
indicati  auctores  Vitarum,  pro  more  ct  inj^cnio  suoruni 
aequalium.  Uuiversa  vero  doceiit,  superfuissc  lunc  lcm- 
poris  copiam  documentorum  ad  univcrsa  comprobanda, 
quiB  Libri  coutcxtus  ct  historia  complectitur. 

53.  lllustrantur  haHC  documenta  cx  numismate  Crispi 
Caesaris,  edito  per  cardinalem  Baronium,  nunc  denuo  rc- 

Eerto  intcr  cimelia  excellentissimi  principis  Burghesii,  cl 
uic  pra^tationi  praefixo.  Numisma  dcscribllur. 

54.  JNumismajam  tum  recognitum  a  Fulvio  Ursinoanti- 
quariorum  principe,  ab  coque  comparatum  ct  vindicatum, 
affcrtura  card.  Baronioad  annum  324  tanquam  indubitatae 
antiqoitatis  teslimonium,  ct  documcntum  publici  cultus 
Christianae  relifjionis  in  Urbe  a  Constantino   susccptaj. 

55.  Et  donorum  ab  eodem  principe  oblatorum  in  Late- 
ranensi  basilica  Salvatorls  ;  cum  in  adversaparte  cxprcssa 
videatur  slatuta  scdens  vel  Christi  Domini,  vcl  apostoli 
Pctri,  quales  ex  argcnto  utriijue  positae  a  Constantlno  in 
eadem  Dasilica  mcmorantur  in  hoc  Libro  Ponlificali. 

56.  Ea  douaria  principum  cum  supercssent  aetalc  hcri- 
ptorum  Libri  PontificaUs,  ostendunt  cuiquo  patuissc  com- 
plura  documcnta  publica  rerum  in  illo  memoratarum. 

57.  Haclenus  de  observationibua  gencratim  pertinenti- 
bus  ad  Vitas  pontificumhoc  in  libro  collectas.  Quae  spccia- 
tim  de  singulis  dicenda  sunt  tomus  secundus  exhibebit. 
Ratio  notarum  in  cditlonc  observanda  proponitur. 

58.  Cumin  hoctomotvpographus  ea  coUcgerit  quaeper- 
tinent  ad  germanam  Libri  lectionem,  ejosque  usum,  et 
commoda  inde  percipienda ;  spondet  in  secundo  tomo  col- 
lectum  iri  potiores  Adnotationes  Variorum  in  Vitas  Ponti- 
ficum,  partim  dcscriptas  ex  impressis  ab  Altaserra,  Binio, 
Giaccomo,  Labbeo,  partim  ministratas  ab  aliis  historiac 
cccIeBiasticse  studiosis,  quorumnomina  singillatimpraefixa 
juxta  ordinem  alphabeti  tribuentcuique  suas  notationes. 

^^9.  GhropQlogicae  observationes  in  tomo  secundo  pras- 
feisnUientur,'  •ufr(*edendaB  sint  tomo  tertio  :  cui  etiam 
ro^er>a{ur  i^t4iA  systema  chronologiae  restitutae,  sive  re- 
parationis  lempdrum  ab  exordio  aerao  Christianae. 

60.  Epilogus  rerom  de  opere  et  editiono  dictarum  in 
prcDfaUonQ^*;  :;    .- 


«. « 


»  «j 


v« 


Nimus  Crispi  Caes.  ex  Miaxo  Princip.  BurgAeiii,  ciiin  FulvU  Ursi. 

PRJIFATIO. 


1.  Ernnt  fortasse  qot  judlcent  minime  necessa- 
rium  prxfari  in  Vitasfpontiflcum  Romanorum,  et 
de  Anastasiinomine  illis  prxflxo,  tum  deveroau- 
ctore,  siye  auctoribus,  eorumque  selate,  stylo,  prse- 
stantia,  diligentius  inqairere  hoc  nostro  skcuIo,  quo 
praclara  illustrium  crilicorum  judicia  preio  com— 
missa  teruntur  omnium  manibus,  non  modo  apud 
scriptores  bibliothecarum,  sed  etiara  apud  eos  qui 
hoc  de  arguraento  dissertationes  aut  Libros  nomina- 
tim  etin  Drbeediderunt.  Quiseniro  nesciat  examen 
IiiFriPonfi;ica(j$(qnonomine  donalur  haec  Vilarum 
eollectio)  ab  erudito  priesule  Joanne  Ciaropino  typis 
Booanis  editum  anno  1688,  el  post  quadriennium 
ab  jlla  editione  in  torao  primo  Antiquitatis  Ecclesix 
lllustratx  per  allum  celeberrimnm  pnesulem  Emma- 
nuelem  a  Schelestrate  Yaticanx  Bibiiothecs  Prxfe- 
ctum  faisac  vulgatara  Dissertationem  tertiam,  in 
primiseruditamet  gravem,  hoc  tilnlo  Insignitam  : 
J>€  antxquis  Ronjonoram  VdntiHcum  Catalogis,  ex  qui- 
bus  Liber  PontiHcalis  concinnatus  fuit,  et  de  Libti 
Pontificnlis  Auclore  et  prwstantia  ? 

2.  Uanc  certe  Dissertutionem,  novem  capitibus 
distinctam,  lanti  faciendam  judico,  ut  operx  pre- 
tium  ducam  eamdem  inlegram,  edere  quando  nots 
in  \nastasiBm  prodibunt :  cum  complectatur  ma- 
tarajndicia,et  observationes  tum  ipsiusSchelestra- 
tii,  tum  ejus  decessoris  in  Bibliothecx  prxfectura 
clarissimi  Luc£  lloistenii :  cujus  laboribus,  per  an- 
nos  plurimos  assidue  impensis  potiora  quifquede- 
b.ri,  quK  de  prxclaro  hocmonumentoecclesiastlca 
historix  ad  nos  pervenerunt,  satis  ostendet  testl- 
roonium,  ejosdero  Holstenii  manu  signatnro  in  eo 
exemplari  AnasUsiano,  in  qno  variantea  lectiones 


A  prfestantissimorum  totius  Italis  codicnm  mss.  a  se 
collalas  retulit  ex  bibliothecis  Vaticana,  Regia  Chrl- 
stiniana,  S.  Uarci  Florentina,  Cassinensi,  et  Farn^ 
siai:a.  PrjEStat,  ut  numerum  tertium  capitis  V,  Dis- 
serlationis  Scheleslratii  describam  integrum:  utex 
Holstenii  verbis  in  eo  relatis  resultet,  qux  dignitas 
libri  sit,  tantum  virum  occupantis  parte  non  roodica 
xtatis  sux  in  vera  ejus  lectione  restituenda  ;  qnac 
eliamantiquitascodicum,  undeeamdem  collegil,  in 
aliquibus  superans  sxculura  Anastasii,  et  ostendens 
priorora  ViUrum  scriplores  esse  Anaslasio  vetn- 
stiores : 

i  Cum  ex  prxdiclis  Annibalis  Fabrolti  verbls  (atl 
Schelestratius  num.  3)  manireste  appareat,  ediliones 
Libri  PonliQcalis  ad  suum  usque  lempus  roendis 

B  replebs  fuisse,  el  meliorem  edilionern  ex  ms.  codt- 
cibuscurari  posse,  curam  hancin  se  susceperat  vlr. 
doctissimusprEedecessorquondam  meus  LucasHol- 
stenius,  qui  Anastasii  [listoriam  de  Vitis  Romano- 
rum  Ponliflcum  editionis  Moguntinxcum  prsstan- 
tissimis  totius  Ituliae  codicibus  contulit,  nt  illam  cor- 
recliorem  emendatioTemqne  ederet.  Autographnm 
Holstenii  ex  libris  Moroni  emptum  in  biblolheca 
Vaticana  reposui,  in  cujna  primo  folio  manu  Holste- 
niiadnolatasunt  sequenlia:  i  De  ross.  codicibus,  ad 
n  quos  Anaslasium  contuliraas.  Qux  a  principio  11- 
s  bri  usque  ad  paginam  !>3  alramento  notata  sun 
t  in  margine,  varix  leciiones  sunt  ex  codlce  ms. 
1  Vaticano,  qui  fuilsacriMonasterltCasinensiB,  vel 
t  ex  Sanctuario  Morobrilti,  vel  etiam  collectione 

C  >  Canonum  Anselmt  Lucensis,  qux  manuscripia 
*  exstant  in  bibllotheca  emiuenlissimi  cardiaalls 
>  Barberini.  Qux  minio  nolata  a  prlncipio  nsqne 


35 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMENA  EDIT.  ROM..VATIC. 


36 


»  ad  eamdem  paginam  53,  sunt  variantes  lectiones  A  dos,  qui  opus  Anastasianaecollectionis  pluribus  sae- 
»  optimi  codicis  manuscripti  Florentini  ex  biblio-     culis  praecesserunt. 


»  theca  conventus  S.  Marci.  Inde  pagina  54  inci- 
»  piunt  collationes  ms.  Farnesiani  scripti  litteris 
»  majusculis,  quo  nihil  antiquius  exstare  puto  in 
»  hoc  genere,  et  codex  haud  d  iibie  ante  natum  Ana- 
»  stasium  scriptus  fuit,  vel  saltem  eo  tempore  quo 
»  ipse  Anastasius  vixit.  Et  quia  collationes  Farne- 
9  siani  codicis  minio  scriptae  sunt  usque  ad  pagi- 
»  nam  63,  hoc  est  usque  ad  Bonifacium  lY,  idcirco 
»  ad  distinguendum  codicum  diversorum  lectiones 
»  a  pag.  54  usque  ad  63  collationes  Godicis  Floren- 
»  tini  atramento  notavi.  Inde  a  pag.  63  usque  ad  72, 
»  ad  Yitam  S.  Eugenii,  Farnesianae  collationes  atra- 
»  mento,  Florentinae  minio  notatae  sunt.  Iterum  a 
»  pag.  72  usque  ad  paginam  107,  ubi  incipit  Vita  B 
»  Zachariae  PP.,  Farnesiana  minio  Florentiniana 
»  atramento  collata  sunt.  Pag.  107.  Vita  Zachariae 
in  Farnesiano  desideratur  Collationes  ex  Floren- 
tino  codice  minio  notatae  sunt  usque  ad  paginam 
445,  ubi  Farnesianus  iterum  incipit.  Ubi  iterum 
»  Florentinae  lectiones  atramento  notantur  usque  ad 
»  paginam  136,  inde  rubro  usque  ad  mediam  pagi- 
»  nam  138.  Inde  enira  iterum  atramento  notantur 
»  usque  ad  principium  paginae  143,  nam  inde  usque 
»  ad  paginam  158  Florentini  codicis  lectiones  si- 
»  gnantur  rubrOi  atque  ibi  in  Vita  Adriani  desinit. 
»  Habui  deinde  alium  codicem  manuscriptum  Lon- 
»  gobardicum  antiquissimum,  ex  eadem  bibliotheca 
»  conventus  S.  Marci,  multo  vetustiorem  priore: 


4.  Cum  igitur  viderem  excerpi  posse  ab  illaDis- 
sertatione  ea  quae  Librum  Pontiflcalem  pressius  at- 
tingunt,  et  praestantibus,  quae  supersunt,  observalis 
Holstenii  addi  nou  pauca  posse,  quae  recte  per  eum 
constituta  confirment  magis,  et  vitarum  hujusmodi 
historiam,  oriticen,  ac  documenta  propemodura 
praesentia  reddant,  ac  demonstrata,  non  inutiliter 
meadlaboraturum  speravi,  si  contraherem  potiora 
ab  iisdem  scriptoribus  fusius  petractata  et  probata : 
eaque  nectendo  invicem,  et  inosculando  cum  recen- 
tibus  observatis,  definitum  undequaque  judicium 
referre  satagerem  de  origine,  incrementis,  usu,  do- 
cumentis,  et  praestantia  hujus  Libr  PontificaUs. 

5.  Librum  Pontificalem  hunc  appellatum  fuisse 
ante  Velseri  editionem,  qui  complectilur  Vitas  pon- 
tificum  Romanorum  a  S.  Petro  ad  Nicolaum  pri- 
mum,  omnes  consentiunt.  Anastasio  monacho  S. 
R.  E.  Bibliothecario  primus  Velserus  attribuit,  Bel- 
larminio,  et  Panvinio  consentientibus  citra  uliam 
asserti  rationem.  Baronius  intercessit  praejudicatic 
opinioni  Velseri,  et  collectorem  potius  quara  scri- 
ptorem  earumdem  Vitarum  ante  Adrlanum  II  afiir- 
mavit  habendum  esse  Anastasium  (Baronius  ad  ann. 
867,  n.  139):  cui  sententiae  Holstenius  subscribit, 
et  cum  eo  Schelestratius,  triplicem  causam  profe- 
rens  ita  sentiendi  (Schel.  diss.  3,  cap,  7,  n.  1). 

6.  Prima  posita  est  in  testimonio  scriptorum, 
vita  functorum  ante  Anastasium,  qui  diserle  profe- 


»  ejus  lectiones  atramento  notavi ;  ubi  cum  Farne-  G  runt  Librum  Gestorum  Pontificalium  :  quos  inter 


»  siano  etFlorentino  Iconvenit,  lectiones  dictorum 
»  codicum  linea  nigra  subduxi,  qua  hujus  optimi 
»  codicis  consensus  notatur  :  sed  ubi  peculiare 
»  quid  hal)et,  atramento  signavi,  apposita  nota  FI. 
»  2,  hoc  est  Florentinus  codex  2.  Desinit  autem  co- 
»  dex  iste  in  Leone  U,  pag.  80 ;  praeterea  mutilus 
»  est  a  pag.  47  usque  ad  pag.  58.  Cum  hoc  codice 
»  Florentino  3,  in  omnibus  ferme  consentit  cod. 
»  Vatic.  5269,  qui  desinit  in  Gregorio  H.  Hujus  co- 
»  dicis  notae  sunt  Vatic.  Minor.  vet  V.  M.  » 

3.  Haec  itaque  cum  ego  sentiam  de  Holstenii  et 
Schelstratii  laboribus  plane  admirandis,  limatoque 
judicio  circa  Librum  Pontificalem  ab  eis  prolato, 
actum  agere  fortasse  arguar  novam  praefationem 


Beda,  saeculo  integro  praecedens  aetatem  Anastasii. 
Alii  vero  scriptores  postea  insecuti  hunc  librum, 
Pontificalem  vocant,  et  Gesta  Romanorum  Pontifi- 
cvm ;  nunquam  vero  appellant  Librum  Anastasii.  Al- 
tera  ratio  ducitur  ex  aetate  codicum,  observata  a  Lab- 
beo  et  Lambecio,  judicibus  optimis  scripturae  libro- 
rum.  Labbeus  libro  de  Scriptoribus  in  Damaso  affir- 
mat,Anastasium  nonposse  esseauclorempriorispar- 
tis;  inquit,  viderim  manuscriptum  codicem  optimx 
notae^  tempore  Caroli  Magni  exaratum^  ^n  quo  vitx 
illw  Damaso  jam  tribuebantur  antequam  aut  natus 
esset  Anastasius,  aut  saltem  ex  prioris  infantix  cre-^ 
pundiis  emersisset.  Lambecius  indicat  alium  pra^cla- 
rum  codicem,  ad  Ludovici  Pii  tempora  pertinentem, 


attexens;  et  videbor  Lectorem  non  relcvare  medi- q  qui  Vitas  Pontificum  Romanorum  claudit  in  Ste- 


tatis  praestantium  virorum,  sed  inutilibus  meis  one- 
rare;  si  differam  in  tomum  notarum  referre  Disser- 
tationem  integram  Schelestratii,  et  hanc  obtrudam 
utinam  non  improbandam. 

Abstinuissem  utique  a  pertractatione  argumenti, 
adeo  feliciter  tentati  et  promoti  per  tantos  viros,  si 
ad  nos  integra  pervenissent  Holstenii  meditata,  nec 
praematura  ejus  morte  subrepta  fuissent  complura 
quae  is  addere  proposuerat,  uti  Schelestratius  obser- 
vat;  aut  si  hujus  scriptoris  secundi  Dissertatio  tota 
de  Anastasio  foret,  quae  praecipue  conscripta  est  De 
AnHquis  Romanorum  Pontificum  Catalogis,  et  capita 
nonnulla  continet,  edita  ad  eos  Catalogos  illustran- 


phanoU,  aliisIH  dicto.  Hujus  autem  electio  cadit  in 
annum  752,  obitus  in  757.  Schelestratius  producit 
tres  alios  codices,  Vaticanum  5269,  desinentem 
cum  VitaS.  Gregorii  II,  qui  obiit  annis  centum  ante 
Anastasium  ;  Regium  Christinae,  et  Florentinum 
S.  Marci^  quorum  uterque  desinit  in  Adriano  I, 
nondum  nato  Anastasio :  £x  gut6us,  inquit,  satis  su- 
perque  constaty  Librum  Pontificalem  Anastasio  anti- 
quiorem  esse :  adeoque  illum  istius  libri  auctorem  esse 
non  posse.  Tertiam  rationem  colligunt  Holstenius  ct 
Schelestratius  ex  diversitate  styli,  quae  observatur 
in  Vitis  successorum  S.  Gregorii  tertii,  scilicet  Za- 
chariae  et  subsequentium  ;  cum  pnecedentes  Vitae 


37 


PR^FATIO. 


38 


nsque  ad  Gregorium  iertium  eumdem  stylum  et  aucto-  A  ginus  enim  primus  a  Jnstino  Janiore  institutus  est 


rem  praBseferant,  Differentias  singulorum  enumerant 
capt.  7,  num.  7,  et  cap.  8,  num.  5Jet  seqq. 

Hls  autem  diligenter  expensis,  de  Libri  xtate,  at- 
que  Auctore,  ita  definiunt  (Schel.  cap.  8,  num.  2). 
c  Yidetur  itaque  Lil)er  Pontificalis  conscriptus  fuisse 
post  mortem  Gonstantini  papae,  qui  anno  7U  obiit, 
idque  firmatur  auctoritate  manuscripti  codicis  Yati- 
cani  5269 ;  qui  licet  ante  500  circiter  annos  exaratus 
sit  ex  antiquiore  tamen  descriptus  fuit,  utpote  finiens 
Calalogum  pontificum,  quem  Libro  Pontificali  praepo- 
suit,  in  Gregorio  II,  Constantini  successore.  Liber 
veroPontificalis,  qui  Catalogum  incodicesubsequi- 
tur,  finit  his  verbis :  Gregorius  natione  Romanus,  ex 
patre  Marcello  sedit  annos  xvi,  menses  xi,  dies  xi.  Fuit 


exarchus  anno  567,  postremus  Eutychius  ab  Aistul- 
pho  Longobardorum  rege  pulsus  anno  752.  Unde  ex 
pr%dicto  loco  patet  auclorem  Vitae  Cononis  scribere 
debuisse  ante  medium  octavi  saeculi,  quo  exarchi 
seu  praefecti  imperatoris  Constantinopolitani  in  italia 
esse  desierunt :  scribere  autem  potuisse  circa  octavi 
saeculi  initium,  quo  Ravenn»  nondum  sedere  desie- 
rant  exarchi,  ad  quos  de  electione  novi  pontificis 
referri  solebat,  ut  ex  Libro  Diurno  constat. 

Satis  igitur  evidenter  patet  tum  ex  ipsomet  Libri 
Pontificalis  auctore,  tum  ex  aequalibus,  et  proxime 
subsequentis  scviscriptoribus,  Vitaspontificum,  quae 
a  sancto  Gregorio  pertingunt  ad  Constantinum  pa- 
pam,  conscriptas,  et  vulgatas  esse  a  viro  in  Urbe 


autem  temporibus  Anastasii,  Theodosii,  Leonis  atque  g  versante  sab  S.  Gregorio  II,  et  administrante  archi- 


Constantini  Augustorum ;  ubi  tantum  refert  tempus 
pontificatus  sine  ullis  actis.  Ex  quo  colligitur,  au- 
ctorem  inchoasse  quidem  Vitam  Gregorii,  sed  non 
absoivisse,  dum  Liber  Pontificalis  prodiit.  Putarem 
igitur  post  obitum  Constantini  prodiisse  Librum 
Pontificalem,  quod  omnino  convenit  iis  quae  supra 
notavimus  de  Venerabili  Beda,  a  quo  omnium  primo 
Liber  Pontificalis  citatus  reperitur.  Vixit  enim  Beda 
ab  anno  673  usque  ad  annum  735 ;  cumque  post  Gre- 
gorii  secundi  pontificatum,  qui  anno7U  coepit,  et 
anno  731  desiit,  Venerabilis  Beda  superstes  fuerit, 
Librum  Pontificalem  videre  et  citare  potuit.  Ut  igi- 
tur  mentem  meam  aperiam  de  Libri  Pontificalis  tem- 
pore,quoprimum  inlucem  prodiit,paucisabsolvam. 


vum  apostolicum,  aut  bibliothecaecuram  gerente:  a 
quo  Vitae  SS.  Gregorii  II  et  III  post  eorumdem  ob- 
itum  adjectae  fuerunt. 

8.  Vitas  autem  pontificum  Romanorum  a  S.  Petro 
ad  SS.  Gregorium  II  et  III  (quae  sunt  pars  potior,  et 
priraa  istius  coliectionis)  auxerunt  appendicesduae, 
subinde  additae,  quae  appellari  etiam  possunt  pars 
altera et  tertia  collectionls  ejusdem.  Illam,  nempe se- 
cundara  partem,  tribuit  Schelestratius  anonymo  ali- 
cui  ex  clero  Romano,  cui  archivum  patebat.  Ea  com- 
plectitur  Vitas  Zachariae  et  Stephani  III.  Tertiam  seu 
postremam  partem  sive  appendicem  assignat  com- 
pluribus,  plerumque  viventibus  aetate  illorum  ponti- 
ficum,  quorum  scripserunt  Vitas :  ita  ut  haec  tertia 


Crediderim  ante  annum  732  publici  juris  factum,  et  q  pars  possit  etiam  jure  subdividi  in  plures,  si  essent 


huiccollectioni  appendicem  postea  ab  eodem  auctore 
adjunctam,  quae  Vitas  Gregorii  II  et  Gregorii  III 
complectebatur.  Quod  firmatur  ex  iis  quse  observavit 
Lucas  Holsteaius.  Cum  enim  omnes  pontificum  Vi- 
tas  sedulo  pervolvisset,  adnotavit,  gesta  pontificum 
a  Petro  apostolo  usque  ad  Zachariam,  Gregorii  III 
successoTum,  eodem  omnino  stylo  adeoque  ab  eodem 
Auctore  conscripta  fuisse.  d 

7.  Eamdem  aetatem  coUigit  Schelestrattus  (ibid. 
num.  i)  ex  ipsius  libri  verbis  in  Vita  Leonis  secun- 
di.  Hic  suscepii  Sanctam  Sextam  Synodum,  quas  per 
Dci  providentiam  nuper  in  Regia  TJrbe  celebrata  est, 
«Cumenim,  inquit,  auctor  testetur,  iVifper  in  urbe 
Constantinopolitana  celebratam  fuisse  sextam  syno- 


partes  pro  scriptorum  numero  dividendse.  Anastasio 
autem  monacho  et  bibliothecario  sedis  apostolicae 
(ut  Panvinio  dicitur)  Vitam  Nicolai  primi  esse  assi- 
gnandam  non  diffitetur ;  cui  Guillelmus  bibliptheca- 
rius  duas  postremas  adjecit,  in  codici  Fabrottiano 
expressas;  cum  Velserianus  codex  desiisset  in  Vita 
Nicolai  per  Anastasium  contexta ;  inde  illi  placuit 
nomen  Anastasii  tribuere  universae  collectioni,  quod 
erat  ejus  coronidi  tantummodo  accommodan- 
dum. 

9.  Post  assignatas  auctoribus  octavi  et  noni  saecuii 
partes  singulas  operis,  quod  recudimus,  quaeretali- 
quis  non  immerito,  curDamasi  libera  pluribusdi- 
catur,  et  habeatur  is  qui  Vitas  pontificum  illius  de- 


dum,  celebrata  autem  sit  sexta  synodus  sub  Agatho-  jy  cessorum  complectitur,  licet  stylus  prodatauctorem 


ne,  Leonis  secundi  praedecessore,  anno  681,  auctor 
haec  scribere  debuit  non  procul  a  fine  septimi  sae- 
culi,  etc.  »  Addit  indicium,  par  ex  Vita  Cononis,  de 
cujns  assumptione  ad  pontificatum,  quae  contigit 
anno  686,  ita  scribit:  Et  missos  pariter  una  cum  c/e- 
ricis^  et  populo  ad  excelleniissimum  Theodorum  exar- 
chum,  m  Mos  est,  direxerunt,  «c  Notanda  sunt,  ait, 
haec  verba  ut  mos  est.  Non  enim  dixit  auctor  ut  mo- 
ris  fuit,  vel  utfieri  solebai^  sed  utmosest;  signifi- 
caos  illis  verbis  hanc  Vitam  conscriptam  fuisse  quo 
tempore  ad  exarchos  de  electione  novi  pontificis  re- 
ferebant:  adeoque  tunc  cum  exarchi  Ravennae 
erant.  Faerunt  autem  ducentis  ferme  annis.  Lon- 


sub  Gregorio  II  tum  has^  tum  reiiquas  prioris,  quam 
diximus,  partis  Vitas  conscribentem  ?  Aperuitcau- 
sam  erroris  saepe  laudatusSchelestratius,  ostendens 
ea  quaeleguntur  in  Vitis  pontificum  indicatis,  etquae 
priorem  partem  constituunt  istius  collectionis,  de- 
scripta  fuisse  ineunte  octavo  saeculo  totidem  ferme 
verbisexdupIiciCatalogoIongeautiquioriantistitum 
Romanae  sedis,  adhucsuperstite  in  membranis.Prior 
autem  ex  hisduobusCatalogis,  indicans  aetatem  Li- 
berii  papae,  qui  Damasum  habuit  successorem  pro- 
ximum,  occasionem  referendi  ad  eumdem  Damasum 
papam,  tanquam  ad  auctorem  contextus  aut  appro* 
bationis  illius  GaUlogi,  obtulit  nescio  cui  sequioris 


39 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


40 


aetatis  homini  male  feriato :  qui  suo  marte  procudit 
duas  epistolas  commentitias,  sancti  liieronymi  ad 
Damasum,  poscentis  eumdem  Cataiogum  sibi  com- 
municari,  et  Damasi  ad  Hieronymum  transmittentis 
Catalogum  quem  poposcerat.  TYaus  impostoris  non 
difficulter  obrepsit  sxculis  imperitis,  quando  post 
incursum  Longobardorum  concederant  littera;:  ea- 
que  decausa  contigit  ut  Carolina  aetate  in  codice 
membranaceo  ad  Coibertinam  bibliothecam  modo 
pertinente,  et  in  altero  paris  antiquitatis  ex  Reginae 
Sueciap.  libris,  ab  Alexandro  VIII  comparatis,  et 
donodatisbibiiothecaeVaticanae,  in  quanunc  asser- 
vatur,  utraque  epistola,  licet  fictitia,  Vitis  praepone- 
retur.  Quod  autem  mirandum  magis  est,  etiam  hoc 
nostro  saeculo,  aut  certe  proxime  superiori,  quo  stu- 
dia  historiae  et  critices,  situ  et  squalore  deterso, 
non  modo  refloruerunt,  sed  etiam  ad  maturitatem 
perducta  fuere,  inventi  sunt  qui  adeo  oscitanter  le- 
gerent  tum  eas  epistolas,  tum  etiam  septimam  cum 
responsione,  a  MartioMilesio  editas  inter  Operasan- 
cti  Damasi,  ut  non  attenderent  contextum^  chrono- 
logiaro  et  sententias.  Quare  Labbeus  tomo  li  Con- 
ciliorum  easdem  ita  sigillat :  Supposititise,  apocry- 
phas,  et  inq>ti8simx  viris  doctis  habentur :  tantumquc 
a  stylo  Damasi  et  Hieronymi  distant,  quantum  ccelum 
aterray  et  polus  Antarcticus  ab  Arctico,  Subdit  Sche- 
iestratius  hac  dissertatione  num.  4,  cap.  3.  Ncque 
ulteriori  probatione  haec  indigent,  cum  vel  litteras  in- 
spicienti  eademplane  occurrant,  prout  ex  epistolis  per 
Martium  Milesium  publicatis  adeo  clare  ostenderam 
in  prima  Antiquitatis  Ecclesiasticae  editione^  ut  V.  C. 
Papebrochius  in  Propylaeo  ad  quartum  tomum  Maii, 
pag.  3,  sententiam  Henschenii  prxdecessoris  sui  re- 
tractandum  duxerit,  adjungens  se,  rationibus  meis 
convictum,  malle  epistolas  illas  ex  tomo  primo  Aprilis 
expunctas. 

Supposititiaeigitur  litterae  Damasi  papae  ad  Iliero- 
nymum,  et  Hieronymi  ad  Damasum,  quae  ab  inepto 
viro  sequioris  aetatis  confictse,  et  prxpositae  fuerant 
Catalogis  vetustioribus,  uni  scilicet  collecto  sub  Li- 
bero,  etalteri  post  hunc  proximo  inter  antiquosad 
mediumsaDCuIi  sexti  referendo,  illae,  inquam  epistolae 
perfraudem  appositae  Catalogis  quando  describe- 
bantur  aetate  Caroli  Magni,  et  prae  oscitantia  poste- 
rorum  minus  attente  observatae,  in  causa  fuerunt  ut 
Martinus  Poionus  aliique  pauci  crediderint,  Dama- 
sum  papam  auctorem  esse  nominandum  sive  Catalo- 
gi  sive  libri  in  quo  gesta  pontificum  continentur.  Re 
autem  vera  neque  Liber  iste  Pontificalis  a  B.  Damaso 
scriptusest:  cum  totis  trecentis  et  quadraginta  cir- 
Verba  Verba 

primi  Catahgi.  $eeundi  Catalogi, 

Glemensannis  ix,  men*  Clemens  natione  Roma- 
sibus  XI,  diebus  xii.  Fuit  nus  de  regione  Coelio 
temporibus  Gaibae  et  Ve-  monte  ex  patre  Faustino, 
spasiani,  a  consulatu  sedii  annosix^menscsii, 
Trachali  et  Italici  usque  dies  x.  Fuit  autem  ^em- 
Vespasiano  VU  et  Tito.    poribus  Qalbse  et  Yespa^ 

siani  consulatu  Trachali 


A  citer  annis  post  Damasum  papam  sub  Gregorio  II 
primum  contextusfuerit  ex  genuinisdocumentispu- 
blicae  auctoritutis,  quae  servabantur  in  bibliotheca 
pontificia,  aut  in  archivis  etiam  prxcipuarum  Urbis 
ecclesiarum  ;  neque  alteruter  ex  Catalogis  Damaso 
estascribendus,  cum  vetustior  ille  prodieritsub  Li~ 
berio  Damasi  decessore  in  quo  desinit,  quare  nec 
annos  enumerat  ejus  pontificatus  nondum  absoluti ; 
alter  vero  Catalogus  ad  saeculum  sextum  pertineat, 
utpote  pertingensad  Felicem  IV,  subJustiniano. 

10.  Cum  itaque  neque  Damasus  vetustiorum  Vi- 
tarum  hujusce  collectionis  auctor  habendus  sit,  ne- 
queAnastasiusillarum,  aut  recentiorum  quippe  qui 
unicam  Nicolai  papae  I  addiderit  praeccdentibus  con- 
textis  sub  Gregorio  II,  sed  anonymos  habeant  scri- 

B  ptores  quotquot  a  Gregorio  III  supersunt  usque  ad 
Nicolaum  I :  dubitari  fortasse  continget  de  auctori- 
tate  ac  fide  gestorum  quse  describuntur ;  aut  si 
aequabiliusagereLector  raalit,  saltcm  requiret  cau- 
sam  cur  fidenterasseramus  qua^cunque  in  hoc  Libro 
narrantur  fuisse  collecta  ex  genuinis  documentis 
publicaeauctoritatis,  quae  in  bibliotheca  pontiQcia, 
et  archivis,  aut  monumentis  praccipuarum  ecclesia- 
rum  Urbis  patebant  anonymis  scriptoribus,  inde 
coUigentibus  Vitas  et  gesta  pontificum  Roma- 
norum. 

Praefationis  nostrae  praecipuum  caput  hoc  esse 
libenter  agnosco :  neque  provinciara  detrecto,  aut  dif- 
ficultatemdissimuio;sed  plane  ostendendumassumo 
anonymos  istos  auctores  Vitarum  ex  genuinis  do- 

Q  cumentis  publicae  auctoritatis  ea  desumpsisse  quae  in 
hunc  codicem  retulerunt.  De  singulis  distincte  ut  id 
probem,  praefationis  modus  minime  patitur,  cum 
potius  hoc  pertineat  ad  notas,  sed  universim  ut 
ostendam,  ac  veluti  fontis  indicem  unde  scriptores 
iili  suas  areolas  irrigarunt,  ita  perspicue  praestari 
posse  autumo,  quamquod  maxime. 

41.  Certum  in  primisest  duos  illos  Gatalogos, 
sive  Indiculos  pontificum  Romanorum  editos  quarto 
saeculo  sub  Liberio  I,  et  sexto  sxculo  sub  Fel ice  IV, 
esse  texturam  praecipuam  earumdeiu  Vitarum  iu  Li- 
bro  pontificali,  quae  hanc  aetatem  raetiuntur.  Tanta 
id  evidentia  constat,  utoculis  judicandum  subjcce- 
ritadmodum  providenter  cum  Uolslenio  sxpc  lau- 
dato  proximam  ab  eo  laudem  promeritus  Sclielestra- 

jx  tius.  Plures  in  columnas  divisit  spatia  paginarum. 
Tres  autem  adhibuit  ad  exhibendam  in  singulis 
pontificibus  historiam  Vitae,  juxta  triplicem  con- 
textum  primi,  et  secundi  Catalogi,  et  libri  pontifica- 
lis,  ut  in  hoc  specimine  percipere  unusquisque  po- 
teritetcomparare. 

Verba 

Libri   Pontificalis. 

Clemens  natione  Romanus  de  regione  Caelio  monte 
expatre  Faustino,  sedit  annos  ix,  menses  ii,  dies  x. 
Vixit  autem  temporibus  Galbw  ct  Vespasiani  a  con- 
sulatu  Trajani  [codex  Vatic.  Florent.  etduo  Cassin., 
Tragali]  et  Italici  usque  Vespasianum  IX  et  Titum. 
Hicdum  multos  libroszeio  fidei  Ghristianae  religio- 
nis  asoriberet,  martyrio  coronatur.  Hic  fecit  septem 


44 


PHfiFATIO. 


4S 


Verba 


Libri  Poniificalis, 

regumes  dividl  [Cassinens.  et  divisit]  notariis  /Ide/t- 
bus  EcelesisB,  qui  gesta  martyrum  sollicite  et  curiose 
unusguisque  per  regionem  suam  diligenter  perquireret, 
Hic  lecit  duas  £pistola<),  quae  Catholicae  Dominan- 
lar.  Hic  ex  pnecepto  B.  Petri  suscepit  ecclesiam 
[Florent,  Ecclesiae  pontificatum]  et  pontificaium 
gubernandum,  sicut  ei  fuerat  a  Domino  Jesu  Ghristo 
cathedra  tradita,  vel  commissa ;  tamen  in  epistola, 
quae  ad  Jacobum  scripta  est,  qualiter  ei  a  B.  Petro 
commissa  est  Ecclesia  reperies.  Ideo  Linus  et  Cle* 
tus  ante  enm  scribuntur,  eo  quod  ab  ipso  principe 
apostoiorum  ad  ministerium  episcopale  exhibendum 
sant  episcopi  ordinati.  Hic  fecit  ordinationcs  duas 
per  mensem  Decembrem  presbyteros  x,  dianonos  ii, 
episcoposper  diversa  loca  xv.  Obiit  martyranno  Tra- 
jani  lU,  qui  etiam  sepultus  est  in  Grxcia  viii  Kal, 
Deeembris  :  et  cessavit  episcopatus  dies  xxii. 


A  Verba 

secundi  CcUalogi. 
et  Italici  usquc  Vespasia- 
no  IX  et  Tito.  Martyrio 
coronatur.  Hic  fecit  se- 
ptem  regiones,  et  divisit 
notariis  fidelibus  Eccle- 
siae,  qui  gesta  martyrum 
soilicite  et  curiose  unus- 
quisque     per    regionem 
suam  dili^enterperqulre- 
ret,  et  fecit  duas  Episto- 
las.  Hicfecit  ordinationes 
tres,  presbyteros  x,  dia- 
conos  II,   episcopos   per 
diversa  loca  v,  per  men- 
sem     Decembris.     Obiit 
martyr    tertio    Trajani  : 
P  qui  sepultus  est  in  Grae- 
^cia  IX  Kal.  Decemb.   et 
cessavit  episcopatus  dies 

XXI. 


Verba 
primi  CataXogi. 


42.  In  prlma  colamna  exprimuntur  verba  prioris 
Catalogi  sub  Liberio  editi,  per  characteres  rotundos, 
ut  vocant;  in  secunda  vero  eadem  verba  Catalogi 
vetustioris,  quae  in  alterum  Catalogum  relata  sunt 
qaando  edebatar  sub  Felice  IV,  redduntur  characte- 
ribas  obiquis,  qaos  Italicos  appellant,  ut  ictu  oculi 
percipiatur  quidquid  retinuit  scriptor  sub  Justiniano 
ex  Indicnlo  sub  Liberio,  etquidquid  addidit  exaliis 
docamentis  in  priori  Catalogo  nonexpressum.  Ter- 
tia  vero  columna,  quae  destinatur  excipiendo  con- 
textui  Libri  Pontificalis,  eadem  methodo  refert  cha- 
racteribus  Italicis^  sive  obliquisj  quaecunque  descri- 
pta  sunt  totidem  verbis  ex  Catalogo  condito  sub  G 
Jubtiniano:  ro^dis  vero  litteris  aiia,  quae  scriptor 
Vitae  adjecit  non  expressa  In  Catalogis  praedictis, 
sed  aliunde  percepta.  Observare  tamen  licet  hoc  in 
speclmine  vitae  S.  Clementis,  additiones  a  scriptore 
Libri  Pontificalis  appositas  contextui  verborum  se- 
cundi  Catalogi  esse  vix  aliud,  quam  notas,  aut  ex- 
plicationes  earumdem  rerum,  quae  in  Catalogo  con- 
tractae,  et  quodammodo  involutae  continebantur. 
Doas  additiones  hoc  in  exempio  exhibet  Liber  Pon- 
tlficalis,  prlmam  in  martyi^io  Glementis,  aiteram  in 
successionis  ordine,  et  auctoritate,  qua  post  B.  Pe- 
tram  EGcieslae  praefalt.  Martyrium  expresserat  Cata- 
logos  illls  verbis :  ObiU  martyr  anno  Trajani :  quae 
Uber  PontificalU  ita  retailt:  Obiit  Martyr  anno 
Trqjani  tertio.  Sed  istlas  librl  auctor  putavit  recen-  ^ 
tendam  esseoccaslonem  martyrli  Clementis :  nempe 
com  libros  complares  conscrilieret  beatus  pontifex 
lelo  Christianae  rellgioni^,  et  Acta  martyrum  dill- 
genter  colllgl  curaret  per  notarios  fideles,  septem 
regionibas  singillatim  attribatos,  martyrio  fuisse 
eoronatom.  Utraque  scripta  Clementis  et  notario- 
ram  etiam  in  Catalogo  memorantur.  Auctor  vitae 
videtar  in  additlone  innuere,  Clementis  martyrium 
eonseeotam  ex  occasione  religionis  nostrae  per  hu- 
jiumodl  scripta  prbpugnandae  ac  propagandae.  Con- 
ilat  eoim  sub  Domitiano  ex  Suetonio  in  ejus  Vita, 
ap.  t%  Jodaicam  fiscam  acerbisslme  actum,  ad 
dtftrebantur,  quiveUitprofessiJudaicam  intra 

Pateql.  GXXYU. 


Urbem  viverent  vitam  (quo  censu  Judaicae  vitae  Chri- 
stianos  passim  confundi  consuevisse  per  illam  aeta- 
tem  nemo  dubitat) ;  unde  etiam  Clementi  nostrae  re- 
ligionis  professio  in  scriptis  edita  negotium  faces- 
sere  per  delatores  faciiius  potuit.  Quin  etiam  sub 
mitioris  ingenii  principibus  Antonino  Pio,  et  M.  Au- 
relio,  cum  postea  comi^ertum  sit  scripta  in  defen» 
sionem  Christiani  dogmatis  capitale  judiciam  intu- 
lisse  Justino,  Quadrato,  Athenagorae,  ^Apollonlo, 
pcenam  supremam  decernente  senatu  vel  magistra- 
tibus,  adnitentibus  plerumquesacerdotibusethnico- 
rum  ut  in  nos  Christianos,  tanquam  impios  violato- 
res  superstitionis  suae,  etiam  Augusti  mitiores,  ut- 
pote  ceremoniarum  suarum  vindices,  et  maxime 
gentilium  sacrorum  arbitri,  easdem  poenas  decerne- 
rent  et  irrogarent ;  mirum  non  est,  sub  Tra^ano 
primum,  vel  praecipuum  post  apostolos  et  evange- 
listas  auctorem  tot  voluminum  Christiana  sacra 
tuentium  occasionem  martyrii  subeundi  ex  iis  ope- 
ribus  percepisse :  quod  videtur  indicare  in  hac  pri* 
ma  additione  ad  Cataiogum  secundum  Liber  Pon* 
tificaijs. 

Altera  additio  respicit  ordinem  successionls,  qua 
B.  Petro  subrogatus  est  Clemens  omnimoda  cum 
potestate  totius  Ecciesiae  Christianae  gubernandae. 
Hsec  autem  periocha  non  admodum  di£fert  ab  an- 
notatione,  et  quasl  Interpretatione  textus  Catalogl. 
Siquidem  In  priori  Catalogo  Ciemens  praeponitur 
Cleto ;  cum  in  secundo  Catalogo  et  in  Libro  Pontlfi- 
cali  Clemens  postponatur.  Causam  diversitatls  scri-| 
ptor  adjecit.  Quantae  autem  auctoritatis  hal)enda  sit 
haec  additio  colligi  potest  ex  verbis  S.  Leonls  papae 
secundi,  a  Vendelino  reiatis  apud  Labbeum  Conci- 
liorum  generalium  tomo  I,  pag  490.  Postquam  enim 
retulerat,  ex  anonymo  scriptore  Graeco,  beatum  Pe- 
trum  Roma  abscedentem  ordinasse  Linum,  velutl 
coadjutorem  in  lis  exercendis  quae  sunt  muneris 
episcopalis,  reversum  in  Urbem  duodecimo  Neronis 
anno  invenisse  Linum  martyrio  e  vita  sublatum  : 
quare  in  ejusdem  iocum  subrogasse  Clementem,  qui 
paaio  post  Petro  in  crucem  acto  saccessit;  addit 


43 


AD  ANASTASIUM  PR0LE60MBNA  EDIT.  ROM.^VATIC. 


44 


testimonium   Leonis  secundi,  idem  indicantis  de  A  votum  (Dissert.  ad  Fast.  Consular.  par.  i),  ut  easdem 


Clelo.  Verba  Vendelini  haec  sunt :  «  Ecce,  ut  vivente 
adhuc  Petro  Linus  sederit  episcopus :  quem  propter- 
ea  chorepiscopum  Marianus,  aliique  scripserunt: 
inler  quos  Leo  II,  successor  Agathonis  :  Petrus, 
inquit^  adjutorcs  sibi  ascivit  Linum,  et  Cletum,  non 
tamen  pontificiam  potestatcm  eis  tradidit,  scd  Cle^ 
menti,  Tam  certum  semper  fuit,  una  cum  Petro 
Linum  praefuisse  fidelibus  Romanis,  et  ab  eodem 
Petro  traditum  pontificatum  Clementi.  Sic  ergo  li- 
quidior  incipit  fluere  hsec  chronologia  in  hunc 
modum,  » 

Hic  non  assumo  dirimendam  quaestionem  de  Lini 
et  Cleti  pontificatu  maximo,  quam  inter  notas  ad 
Librum  Pontificalem  ad  examen  revocabimus.  Id 


polius  membranas  quam  illarum  fragmenta  Cuspi- 
nianus  vuigasset  Laterculm,  inqnit,  consulares  eac 
laudato  anonymi  codice  excerptos  suo  volumini  passim 
inseruit,  quos  sane  viri  eruditi  integros  ab  eodem  edi- 
tos  maluissent.  Exemplum  duplex  hodie  superest 
indicatiCatalogi,descriptum'avetustioreaIiquoauto- 
grapho,  cujusapographummembranae  ipsaecensendae 
sunt,  Cuspiniano  olim  tractatae,  hodie  deperditae. 
Unum  exemplum  servat  bibliotheca  Caesarea  Vindo- 
bonensis  inter  mss.  historicos  consignatum  num.  S6, 
tesie  Lambecio  lib.  iv  Commentariorum,  et  Sche- 
lestratio  dissert.  3,  cap.  2,  num.  4,  Antiquilatls 
Ecclesiae.  Alterum  visitur  in  bibliotheca  Antuer- 
piensi  RR.  PP.  societ.  Jesu,  quo  usus  est  in  sua  edi- 


unum  ostendere  cupio^  quod  proponebam,  nempe  B  tione  Bucherius,  conquestus  membranas  Brenneri 
contextum  Libri  Pontificaiis  asancto  Petro  usque  ad      aetate  sua  non  esse  superstites. 


Felicem  IV  desumi  plerumque  ex  Catalogo  summo- 
ruin  pontificum  per  eam  aetatem  condito :  et  addi- 
tiones,  quae  ab  auctore  Libri  Pontificalis  adjectae 
sunt,  desumptas  fuisse  ex  documenlis  auctoritatis 
non  dissimilis  ab  enuntiatis  in  primo  et  Secundo  Ca- 
ialogo. 

13.  Verum  ordo  ratiociuii  ("^postulat  ut  ipsa  de 
auctoritatererum  in  utroqueCataiogoenuntiatarum 
paulo  diligentius  inquiramus.  Cum  enim  hujusce 
Libri  textura  praecipua  fuerit  ex  Catalogisdesumpta, 
ignoraremusprofectoquantum  tribui  possit  Vitarum 
collectoribus,nisiante  exploratam  haberemus  fidem 
utriusqueCatalogi,  totiusque  operis  fundamentum. 


Schelestratius  (Antiq.  EccL,  diss.  3,  cap.  2,  n.  \) 
curavit  lectionem  exempli  Caesarei  Vindobonensis 
conlerricum  Bucheriana,  sive  Antuerpiensi,  perR, 
P.  Janningum;  tum,  ut  lacunas  hujus  impleret  ex 
Vindobonensi ;  tum  etiam,  ut  variantes  utriusque 
exempli  lectiones  daret :  quemadmodum  Bucherius 
in  margine  annotavit  ea  quae  variant  in  suo  codice 
a  lectione  Cuspiniani.  Horum  igitur  illustrium  viro 
rum  collatis  laboribus,  deprehendimus  Catalogum 
quidem  fuisse  contextum  sub  Liberio  papa,  sed  ejus- 
dem  autographum  non  superesse.  Ex  pluribus  tamen 
exemplis  inde  transcriptis  unum  membranaceum 
Cuspiniano  spectaium  hodiedesiderari,duocharta- 


Age  igitur  primum  de  exemplarium  fide  ac  vetustate  G  cea  superesse  minoris  antiquitatis,  et  in  eis  depre- 


videamus,  undeCataiogi  descripti  sunt;  mox  dedo- 
cumentis  genuinis  unde  scriptores  Cataiogorum 
potuerint  illa  desumerequae  ad  nos  transmiserunt. 
14.  Catalogum  priorem  sub  Liberio  conditum 
circa  annum  354  edidit  primus  Pater  ^gidius  Bu- 
cherius  in  praeclaro  suo  Commentario  ad  Canonem 
Paschalem  Victorii  Aquitani,  una  cum  quatuor  aliis 
opuscuiis  ad  eamdem  aetatem  referendis,  uti  constat 
ex  enumeratione  consulum  Romanorum,  expressa 
in  primo  opusculo  de  praefectis  Urbi,  et  in  secundo, 
complexo  Fragmentum  veterum  Fastorum,  cum  Fe- 
riis,  Epactis,  et  Cyclo  Latinorum  per  anno3  84  dif- 
fuso  :  de  quo  etiam  librum  celebrem  aetate  nostra 
conscripsit  Henricus  cardinalis  Norisius.  Quinque 


he.iili  aliquot  errata  amanuensium,  quae  Schelestra- 
tius  curavit  detergere  per  coilationem  utriusquc 
codicis  cum  Cuspiniano ;  adeo  ut  in  Schelestratii 
editione  satis  emendatum  opusculum  habeamus. 

15.  AlterCatologusad  aelatem  Justiniani  refertur, 
cum  desinat  in  Feiice  IV,  circa  annum  Christi  530. 
Editus  primum  fuit  ex  codice  membranaceo  qua- 
dratae  formae,  s^ripto  circa  aetatem  Caroli  Magni : 
quemParisiis  emptum  a  regiua  Christina,  etRomam 
translatum,  post  ejus  vero  mortem  ab  haeredibus 
coemptum  Alexander  papa  VIII  bibliothecae  Vaticana^ 
donavit  cum  caeteris  codicibus  mss.  Ex  eo  codicc 
reginae  Christinae  vulgarunt  primi  RR.  PP.  Hensche- 
nius  et  Papebrocbius  in  Prolegomenis  ad  toinum 


haec  opuscula,  inter  quae  principem  looum  obtinel  D  primum  Aprilis.  Verum  non  satis  accurate  descri- 


Gataiogusde  quo  agimus,  continebantur  in  antiquis 
membranis,  a  Joanne  Brennero,  regio  secretario  et 
'  actuario  in  senatu  Luxemburgensi,  dono  datis  Anso- 
viliio,  regi  catboiico  a  privatis  Bruxellae  consiliis : 
et  exiisCuspinianustranscripserat  nomina  complu- 
rium  consuium,  ut  persaepe  testatur  in  suo  libro  Fa- 
storum;   ita   etiam  observante  Bucherio  ("cap.  14, 
pag.  244yl:  lis  m^mbTdiVLXS)  pluscula  ignoti  quidem, 
ttd  antiquissimi,  et  qui  sub  Constantino  Constantini 
Magni  fUio  viscisse  videtur,  scriptoris  continebantur 
Qpuscula  qu3d  Cuspinianus  in  manus  habuisse  se  plu- 
ribus  Fwtorum  suorum  locis  signifioat.  His  addit 
cardinalis  NorUius  erudtiQiHini  ^onine  commune 


ptum  deprehendit  iil.  praesui  Scheiestratius,  cum  ab 
inclyta  regina  Romae  commorante  facultatem  obti- 
nuisset  ejus  vivendi  ac  penes  se  habendi  per  menses 
compiures.  Quin  etiam  cum  percepisset  aliud  exem- 
plum  ejusdem  Catalogi  reperiri  in  vetusto  codice  bi- 
bliothecae  Colbertinae  (num.  1868)  ejusdem  antiqui- 
tatis,  nempe  aetatis  Caroli  Magni,  impetravit  a  cla- 
rissimo  viro  Stephano  Baluzio  ut  inde  fideliter 
transcriberetur.  Plurimum  vero  gavisus  est  cum 
utramque  lectionem,  codicis  Reginae  Christinae,  seu 
Vaticani,  etCoibertini  plane  consentire  expertus  est: 
leviori  tantum  discrimine  aliquaado  intercedente 
unius  elemenU  in  lit^erls  vel  uAitaMs  in  numeris :  et 


l 

i 

K 

t 
« 

t 


15 


PltJ^ATld. 


i6 


per  utrnmitiife  codicem  vidil  dari  ordli^tam  seriem  A  I^atris,  I^tius  Leivivi,  ^dmdem  SimoAem  desighaitim 


priorum  pontificum  Romanorum,  eamque  respoaden- 
tem  Canoni  ;  qaam  lectionem  editio  Henscheniaiia 
turbaverat.  De  codicum  scriplura  atque  xtate  sup- 
pari  Carolo  Magno  dUbitare  non  sinit  figura  chara- 
cterum  et  libri,  necnon  adjectio  sequentium  pontid- 
cum,  in  Colliertino  quidem  ad  Adrianum  primum, 
et  Leonem  quartum  :  in  Yaticano  vero,  seu  Christi- 
Diano  et  Alexandrino  ad  Paschalem  I  ;  ubi  etiam 
I^tur  testimonium  aetatis  in  periocha  his  concepta 
verbis :  ^i  passione  Domini  nostri  Jesu  Christi  usque 
ad  sedem  beaiissimi  MarceUini  papx  sunt  anni  2f76> 
menses  8.  Ik  apostolatu  jam  facto  Chri^ii  mariyris 
Marceltini  usque  ad  tempus  domini  CaroH  regis  25 
annis  regni  ejus,  hoc  est  usque  ad  viii  Kal,  Aprilis 


vicafium  siium  nbiAifiat  Simonem  Bar-Jona,  ^imonem 
filiurn  Joarmis,  deinde  Cephas,  Petrum  (Matth,  xvi^. 
Prxcufsor  Chfisti  Joannes  de  gehere  sacerdotali 
dicitur  Joannes  Zacharix  filius,  ioannes  evangelista, 
et  Jacobus  ejusdem  frater  vocati  ad  apostolalum  di- 
cuhtur  filii  Zebedei,  Satis  elucet  his  in  exemplis 
consuetudo  aetatis  ac  regionis  :  quam  ab  Hebraeis 
passim  relentam  ea  tempestateaddiscimusab  eorum- 
dem  sacerdote  atque  historido  Josepho,  proprium 
nomen  ita  consignahte  in  prologo  ad  librum  de  bello 
Judaico  :  Ego  Josephus  Mdtathix  filius,  Hebrwus, 
sacerdos  ex  Hierosolymis,  Quid  huic  consuetudini 
similius,  quam  ea  quae  servatur  in  secundo  Cata- 
logo  ?  Anicetus,  natione  Syrus,  ex  patre  Joanne,  de 


sunt  anni  490  ei  menses  43.  Uaec  de  Cataiogorum  an-  B  vico  Amisa,  etc.  Pius,  natione  Italus,  expatre  Rufino, 


tiquitate,  ac  de  vetustate  atque  auctoritate  codicum 
nnde  petita  editio  illorum  fuit,  delibasse  sufflciat 
Qui  plura  capit,  adeat  laudatam  Scbelestratii  disser- 
tationem. 

h6,  Gradus  inde  faciendus  est  ad  inquirendum 
de  auctoritate  rerum  in  utroque  Catalogo  enuiitiata- 
rnm.  Sammatim  agendum  est,  quibus  subnixus  do- 
cnmentis  auctor  quarti  saeculi  sub  Liberio  rescirfe 
posset,  acnobis  tradere  quaecunque  scripta  retulit  in 
primam  Catalogum ;  parique  lege  quaerendum  est  de 
alterius  Catalogi  auctore  sub  Justiniano,  quibusnam 
de  fontibus  haaserit ;  tum  ea  quae  adjecit  supra  Ca- 
talogam  primum  pontificibus  in  eo  memoralis  usque 
ad  Lil)erium,  tum  ea  quae  in  caeteris  post  Liberium 
perduxit  ad  Felicem  IV. 

Ut  justae  disquisitioni  faciam  satis,  attendi  velim, 
in  priori  Catalogo  a  sancto  Petro  ad  Liberium  haec 
recenseri  in  singulis  pontificibus  :  nomen,  annos, 
menses,  ac  dies  eorumdem  regiminis  ;  consulum 
paria,  quibus  initium  ac  finem  pontiflcatus  consi- 
gnat ',  et  alicubi  decreta  nonnulla,  ut  in  Fabiano  ; 
aliqaot  vero  aedificia  in  Julio,  quem  Liberius  excipit 
illius  Catalogi  postremus.  In  ^ecundo  autem  Catalogo 
additur  nomen  patris,  et  locus  in  Urbe,  aut  in  pro- 
rincia,  ubi  natus  est  is  qui  pontifex  postea  evasit. 
Adjecta  sant  decreta  et  institutiones  rituum  sacro- 
rum  praesertim  in  sacrificio  missae  peragendo,  aut 
circa  publicam  Ecclesiae  disciplinam  inductae.  Adje- 
ctae  etiam  ordinationes  in  duplici  ordine  hierarchico 


frater  Pastoris,  de  civitate  Aquileia,  etc.  Soter,  na- 
tione  Campanus,  ex  patre  Concordio,  de  Civitate  Pun^ 
dis,  etc.  Eleuter,  natione  Graecus,  ex  patre  Abundan- 
tio,  de  oppido  Nicopoli,  elc.  Apud  Romanos  vero, 
praesertim  in  Catalogis  contexendis,  id  passim  ser* 
vatum  fuisse  docent  inscriptiones.  Cum  enim  in 
pluribus  vitae  civilis  usibus  habenda  esset  ratio  aeta* 
tis,  famiiiaeque  plebeiae  aut  patriciae  ea  necessitas 
memorandi  parentes,  patriam,  aetatem  induxit  apud 
Romanos  consuetudinem  ut  illa  plerumque  consigna* 
rentur  non  modo  in  libris  censoriis  (unde  pars 
maxima  eorumdem  historiae  liuxit,  teste  M.  TuUio), 
verum  etiam  in  talibus  marmoreis,  auctoritate  pu- 
blica  positis  aut  privata.  Quod  autem  attendi  mere- 
C  tur,  praecipue  in  secundo  Catalogo,  id  est,  in  Ponti- 
ficibus  Romanis  in  Urbe  natis,  non  memorari  tribum, 
cui  erant  ascripti  ut  cives,  sed  regionem,  Id  vero  in- 
dicat,  ul  ego  arbitror,  hasce  notiones,  quae  in  Cata- 
logis  reperiuutur,  fuisse  collectas  ex  tabulis  et 
regestis  conscriptis  per  septem  notarios  Ecclesiae 
Romanae,  a  Clemente  I  Petri  discipulo  et  successore 
assignatos  totidem  regionibus  ecciesiasticis  Urbis, 
in  quas  contraxit  quatuordecim  ab  Augusto  constitu- 
tas,  ad  martyrum  gesta  colligenda.  Martyrum  autem 
in  numero  sunt  omnes  Romani  pontifices  usque  ad 
Sylvestrum.  Hic  fecit  septem  regiones  (sunt  verba 
Catalogi  secundi  in  Clemente)  et  divisit  notariis  fde^ 
libus  Ecclesise,  qui  gesta  martyrum  sollicite  et  curiose 
UNUS  QUiSQUE  PER  REGiONEM  SUAM  dHigenter  perquire^ 


hnjus  sanctae  Ecclesiae  Romanae,  presbyterorum  sci-  B  f*^^*  Mos  istead  octavum  saeculum  perductusest,  cum 


licet  ac  diaconorum,  necnon  episcoporum  extra  Ur- 
bem,  ab  alils  pontificibus  celebratae.  Per  illas  vero 
aetates,  unde  incipiunt,  et  in  quas  desinunt  Catalogi 
praedicti,  usu  receptum  erat  haec  omnia  memoriae 
mandare,  praesertim  in  describendisindicibus  sacer- 
dotum.  Yidendum  est  accurate  per  singula. 

47.  Nomen  pontificis  conjungere  cum  parentis 
indicatione  solemne  fuit  tum  apud  Christianos,  tum 
apud  Hebraeos,  imo  et  apud  Romanos  ethnicos,  con- 
stante  Yita  beati  Petri.  Nnllum  documentum  illu- 
strias  afferri  potest  quam  quod  sacrosanctis  in  Evan- 
gdiis  verhas  consignavit.  Jesus  Ghristutf  aeternus 
pontifex  a  Simone  cum  diceretur,  indicatione  veri 


infra  Adrianus  I  (num.  S91)  a  Paulo  I  fuerit  consti* 
tutus  notarius  regionarius. 

Legimus  itaque  in  secundo  Gatalogo  :  Cletus,  na^ 
tione  Romanus,  de  regione  Ccelio  mente,  ex  paire 
Faustino,  etc.  Regionis  Urbanae  indicatio  omittitur 
in  Zephyrino  proximo  decessore  Callisti :  quod  sci* 
licet  Acta,  quae  satis  inlegra  sub  Antoninis  servata 
fuerant,  cum  illi  principes  Ecclesiam  mitius  habe- 
rent,  adeo  turbata  sunt  in  persecutionibus  Severi  et 
Decii,  ut  providentia  Fabiani  sub  Decio  passi  fuerit 
iterato  occurrendum,  ne  omuino  interirent,  et  con- 
sulendum  reparationi  Actorem  veterum,  ac  futaro* 
rum  securitati  per  novam  divisionem  regionua 


47 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  KOM.-VAHC. 


septem  in  (Jrbe,  totidem  diaconis  assignatis,  parique  A  dnno   suscepti    episcopatus  undecimo,  pontificati 


ferme  numero  subdiaconorum,  qui  notarios  sollici- 
tarent  ad  colli^^enda  martyrum  gesta  :  quemadmo- 
dum  uterque  Catalogus  testatur  in  Fabiano,  num. 
24 ;  Hic  regiones  divisit  diaconibus,  Ita  refert  Cata- 
logus  primus.  Addit  secundus  Catalogus  :  Et  fecit 
sex  subdiaconos,  qui  septem  notariis  imminerent,  ut 
gesta  martyrum  fideliter  colligerent,  Verum  haec  ipsa 
gesta  recentiora  coliecla  post  Fabianum,  incendio 
plerumque  sublata  per  immanem  persecutionem 
Diocletiani,  praeclari  operis  reliquiasadmodum  pau- 
cas  nobis  transmiserunt,  quemadmodum  Schelestra- 
tius  annotat  ad  hunc  locum  :  Be  paucis  admodum 
martyribus^  ait,  mentio  fit  in  antiquiore  Catalogo ; 
ct  eorum  Acta  non  describit,  sed  tantum  martyrii 


Rojnanse  urbis  sortitus  est  Hyginus.  Histori%  Ai 
gustae  scriptores  Graeci  ac  Latini  consignant  ai 
num  emortualem  Adriani,  et  primum  imperanl 
Antonini  cognomento  Pii,  NigroetCamerinoconsi 
libus ;  conflrmante  lapide  apud  Gruterum,  fol.  ccli 
n.  4,  signato  in  adversa  parte  eorumdem  consulu 
coUeglo,  utadvertiteminentissimusNorisiusEpist 
lae  consularis  pag.  85.  Catalogus  secundus  refert  exc 
dium  pontificatus  Hygini  ad  consules  Camerinum 
Magnum  (ita  enim  vitio  amanuensium  imperitoru 
factum  est  ut  Nigrum  in  Magnum  conversum  vide; 
mus),  nempe  Camerinum  et  Nigrum.  Licet  in  prio 
Catalogo  lacuna  impediat  ne  consulum  nomina  le 
posslnt,  supplentur  haec  facile  ex  praecedenlibus 


genus  verbo  indicat.  TJnde  putem  Acta  martyrum,  a  B  consequentibus ;  quibus  tribuitur  vitae  terminus  d 


notariis  et  subdiaconibus  primitivae  Ecclesiw  descri" 
pta,  in  persecutionem  Diocletiani  cum  cxteris  Eccle- 
siw  membranis  periissc.  Vel  si  quae  integra  ex  incendio 
evaserunt,  ea  ad  manus  nostras  non  devenisse,  sed 
tempoi*um  vetustate  ferme  omnia  consumpta  esse.  Acla 
vero  plura  servata  sunt  martyrum,  qui  praecesserant 
I  et  II  saeculo  serae  Christianae  cum  descripta  jam 
forent  exiguo  aut  nullo  periculo  sub  Antoninis ;  ita 
ut  Hegesippus  Romae  agens  inde  poluerit  ea  tempe- 
state  contexere  libros  quinque  ecclesiasticae  Historiae 
sub  Eleuthero  papa,  testibus  Hieronymo  et  Eusebio, 
quorum  a^tate  superstites  fuisse  idem  Eusebius  scri- 
bit  lib.  IV,  cap.  22.  Ex  iisdem  Commentariis  Hege- 
slppi,  cum  iste  fateatur  (Hist.  Eccl.  lib.  iv,  cap.  8)  se 


cessoris  et  initium  episcopatus  in  successore.  P< 
stremi  consules,  quos  idem  Catalogus  numerat  sed 
Telesphori,  sunt  Caesar  et  Balbinus  (Albinum  corri 
pte  reddidit  amanuensis  una  littera  dempta)  nem] 
L.  Mlius  Caesar  11  et  P.  Caslius  Balbinus,  ita  inci 
in  Auximati  marmore  apud  Gruterum  fol.  ccccxl' 
10,  posito  VI  Idus  Julii.  Hos  consules  proxime  exci 
piunt  Camerinus  et  Niger  in  Fastis  Consularibu 
quarto  Christi  saeculo  descriptis  (adeoque  aetat 
ejusdem  cum  priori  Catalogo)  et  a  Bucherio  simi 
editis,  illustratis  veroa  card.  Norisio  in  drssert.  poi 
epochas  Syromacedonum.  Recte  igltur  ponuntv 
postremi  consuIesTelesphoroassignatiiEIius  Cxso 
II  et  Balbinus,  et  primi  Hygino  attributi  Camerim 


dedissecompluraqua;  verissimamapostolicae  praedi-  G  et  Niger.  Rursus  confirmantur  ex  aliis  praecedenti 


cationis  historiam  complectebantur,  et  praBcipue  Ca- 
talogum,  et  successionem  pontificum  Romanorum 
colligat  non  in  uno  loco  (ibid.,  cap.  22),  arguere 
possumus  superfuisse  notariorum  Acta,  exprimentia 
nomen,  patriam,  regionem  et  annos  illius  pontificis 
qui  martyrio  afficiebatur  -,  monente  etiam  Cypriano 
lib.  III,  epistola  6,  ad  presbyteros  etdiaconos  Roma- 
nos  data,  ut  ne  omitterent  consignare  diem  obitus 
eorum  qui  in  carcere  pro  Christo  decedentes  erant 
martyribus  accensendi. 

48.  Quin  etiam  loculus  sepulcralis  non  raro  con- 
signabatur  die  et  anno  depositionis  indicato  per 
consulesordinarios ;  quod  in  privatisetiam  fidelibus, 
nec  martyrio  affectis,  nec  sacerdotio  insignitis  pas- 


ba.)CoIIegiis  in  utroque  Catalogo  recensitis  cum  anni 
puntificum,  et  pariatis  cum  annis  imperatorum.  Nai 
uterque  Catalogus  assignat  Telesphoro  annos  episc( 
patus  undecim,  et  menses  tres,  ejusque  proxim 
decessori  Xysto  annos  decem,  et  menses  duos  v< 
tres  :  quorum  sit  exordium  collegium  consului 
Nigri  et  Aproniani,  finis  vero  Coss.  Verus  et  Ambi 
bulus.  Summa  episcopatuum  Xysti  et  Telesphori  da 
annos  xxi  et  menses  circiter  sex.  Adrianus  in  impe 
rio  exegit  annos  xx  et  menses  xi,  Dione  teste  in  eju 
Vita ;  cui  nummi  et  lapides  suffragantur,  si  Norisi 
observationes  adhibeamus  Epist.  Consularis  p;i§ 
85.  Dio  autem  tradit  se  accepisse  ea  quae  scripsit  a 
Aproniano,  patre  suo,  qui  tunc  Chiciie  praeerat,  cui 


simoccurrit,  dum  inspicimuscoemeteriasuburbana,  ])  decedente  Trajano  in  eadem    provincia,   Adriar 


et  titulos  legimus  vel  in  cryptis  martyrum,  vel  in 
libris  Romae  subterraneae,  effossas  inde  tabulas  et 
epigraphes  memorantibus.  Hinc  Eusebius  potuit  Ro- 
manorum  pontificum  initia  et  successionis  tempus 
finemque  conferre  cum  annis  imperatorum  (quod 
sspefacit)exindicioconsuIatus,  quoelectus  quisque 
fuerat  ad  regimen  Ecclesiae  capessendum,  et  quo 
sacerdotium  ac  vitam  expleverat.  Exemplum  demus 
in  Telesphoro  et  Hygino.  Scribit  Eusebius  Hist.  lib. 
IV,  cap.  40  :  Caeterum  Adriano  vita  perf^ncto,  cum 
unum  et  viginti  annos  imperasset,  Antoninus  cogno^ 
mento  Piu$  administrationem  imperii  suscepit.  Hu- 
Ju8  anno  primo  ctm  Teksphorus  migrasset  e  vita 


adoptio,  et  imperium  factione  Plotinae  processit.  Qu 
consules  igitur  fuerunt  ordinarii,  Trajano  decedent 
Beiinunte  die  40  Augusti  (fuerunt  autem  Niger  c 
Apronianus,  ut  universa  monimenta  comprobant,  e 
historici  cum  Dione),  eosdem  incidisse  fatendum  es 
in  exordium  Xysti.  Uterque  autem  catalogus  paria 
initium  Xysti  cum  iisdem  Coss.  Nigro  et  Anta 
niano.  Decimo  autem  ab  illis  loco  subsequuntur  i 
fastis  Verus  et  Ambibulus,  quos  pariter  aequata  rati 
annorum  undecim  Xysto  assignatorum  ostenditre 
spondere.  Consensus  itaque  summae  annorum  tam  ii 
imperio  principum  quam  in  episcopatu  pontificui 
Romanorum  respondens  laterculis  consulum  utro- 


19 


PIUSFATIO. 


50 


f  ' 


biqae  positis,  tam  in  catalogis  memoratis  quam  in  A  reperit  primum  catalogum ;  ex  indicio  praefectorum 


Eusebii  Chronico  et  Historia,  eodem  sxculo  scripta 
qao  prior  Catalogus  edebatur,  demonstrat  illa  aetate 
snperfaisse  indiculos  et  documenta  notariorum  £c' 
desix  Romanae,  unde  scriptores  Gatalogi  non  minus 
certam  quam  Eusebius  chonologiam  et  seriem  pon- 
tiflcnm  concinnarent. 

49.  Yerum  quis  dubitet  aetate  Eusebii  et  prioris 
Catalogiad  Liberium  pertingentis,in  Ecclesia  Roma- 
naexstitisseindiculos  annorumetconsulatuum.uni- 
eniqae  pontiflci  assignatorum?  cum  Acta  martyrum, 
qni  Romaepraesertim  patiebantur  aetate  abapostolis 
proxima,  persaepe  exprimant  nomina  consulum  aut 
prsefectorum  Urbi,  aut  imperii  principum,  et  diem 
psssionis.  In  Actis  sancti  Ignatii,  n.  2  et  n.  8  editio- 


perinde  ac  ex  notione  consulum  epochas  martyrum 
(adeoque  et  pontificum)  colligi  posse  compertum 
foret.  Quarto  autem  saeculo  Christi  dum  Catalogus 
prior  conscribebatur,  seriem  praefectorum  fuisse 
perspectamarguitfragmentum  illud  praeservans  per 
solidos  annos  centum  singulos  successores.  Hanc 
vero  consuetudinem,  sive  etiam  necessitatem  histo- 
ricam  eosdem  magistratus  commemorandi  in  gestis 
Ecclesiae  viguisse  dixi  aetate  ab  apostolis  proxima. 
Neque  id  moris  justo  maturius  a  me  inchoari  quis- 
piam  reputet,  cum  evangelicis  oraculis  doceamus, 
a  divino  Spiritu  dictatam  regulam  ita  definiendi 
epochasillustrium  gestorum  Christi,  ejusque  disci- 
pulorum.  Natalis  Domini  consignatus  a  S.  Matthaeo 


DisRoinartii  legimus  quoque  annum  imperii  cum  B  (Matth.  i)  perannos  postremos  regni  Herodis  Magni, 


consalibus  pariatum.  Facta  autem  sunt  haec  die  ante 

ini  Kal.  Januarias  prxsidentibus  apud  Romanos  Sy^ 

riaetSenecio  secundo  (ita  habent  num.  8,  niimero 

aatem2  scribitur)  post  annum  quartum  [Ruin.  corri- 

git  rnmum]  Trajani,  ejusque  victorias  de  Scythis  ac 

Thracibus  [intellige  Dacis]  reportatasea  conligisse. 

C.  Sosius  Senecio  HI  et  L.  Licinius  Sura  II  Coss. 

anno  Trajani   quarto  processerunt,  et  interposito 

qninquennio  cum  nonusannus  ejusdem  imperii  labe- 

retor,  iidemconsuIesSenecioIVet  Suralll  fastos  ape- 

roerunt.  Victoria  vero  Trajani  Dacica  contigit  anno 

sexto  imperiiTrajani,  ejusque  tribunitiae  potestatis 

liabente,  ut  ex  numismatibus  luculenter  probavit 

eminentissimus  Norisius  Epistolae  Consularis,  pag. 


a  S.  Luca  indicatur  per  descriptionem  primam,  ex 
edicto  Augusti  factam  praeside  Syriae  Cyrino  (Luc  ii). 
Ejusdem  baptismus  ac  praedicatio  Joannis  refertur 
ad  annumquintumdecimum  imperii  TiberiiCaesaris, 
procurante  Pontio  Pilato  Judaeam,  tetrarcha  autem 
Galilaeae  Herode,  Philippo autem  fratre ejus  tetrarcha 
Ituraeae  et  Trachonitidis  regionis,  et  Lysinia  Avilinae 
tetrarcha,  sub  principibus  sacerdotum  Anna  et 
Caiphu  (Luc.  iii);  cujus  etiam  postremi  annuo  pon- 
tificatu  designatur  a  Matthaeo,  Marco,  et  Joanne 
•annus  Dominicae  passionis  (Matth.  xxvi,  3,  47; 
Marci  xvi,  64  ;  Joan,  xi,  49 ;  xviii,  U).  Apostolo- 
rum  vero  gesta  per  S.  Lucam  Romae  conscripta  tot 
abundantindiciis  chronologiae  per  successiones  prae- 


66.  Quare  monebat  recte  Ruinartius  post  annum  iv  Q  sidum  Syriae,  et  magistratus,  tum  in  provinciis  tum 


Trajani  mendum  esse  amanuensis  vertentis  in  iv 
nomerum  ix ;  cui  optime  convenit  epocha  Dacicae 
nctoriae  ante  triennium  relatae,  et  expeditio  suscepta 
inParthos  et  in  Armeniam,  quae  in  ejusdem  Actis 
pariter  memoratur.  £t  revera  contextus  verborum 
ita  Tidetur  requirere,  cum  Senecio  et  Sura  secundo 
pnesidentes,  hoc  est  iterum  collegae  in  consulatu 
(negligenter  expresso  per  voces  Syria  et  Senecio  se- 
cfoido)  recurrant  anno  Trajani  nono.  In  sepulcra- 
^us  etiam  titulis  depositis  martyrum  signata  non 
nroiegiturnominibusconsuium,utpassimostendere 
possamus  in  fragmentis  lapidum  quae  e  sacris  coeme* 
teriis  quotidie  extrahuntur.  In  Actis  martyrum  in 
Urbepassorum  nomen  praefecti  Urbis  quandoque 


Romae  agente  Paulo  ibidem  recensitos,  ut  S.  Hiero- 
nymus  colligat  historiam  pertingere  ad  biennium 
Romx  commorantis  Pauli^  id  est^  usque  ad  quartum 
Neronis  annum  (S.  Hieronym.  in  Hb.  de  Script. 
Eccl.  in  luc.j.  Hisigiturexempliseruditi  scriptores 
ecclesiasticae  historiae,  praesertim  Romae  agentes,  et 
cum  apostolis  vers  iti  aut  cum  viris  apostolicis,  que- 
madmodum  versatus  est  Hegesippus,  inter  caetera 
veritatis  criteria,  quibus  opera  sua  confirmarunt. 
non  omisere  gestorum  tempora  ad  notas  epochas 
revocare.  Hegesippi  locum  produxit  Eusebius  de 
martyrio  Jacobi  fratrisDomini.  Epocham  illiusmar- 
tyrii  significavit  proximam  obsidionis  Hierosolymi- 
tanae  paulo  post  subsecutae.  Nec  multo  post,  inquit. 


exprimitur :  qui  magistratus  licet  non  esset  annuus,  D  obsidio  Vespasiani,  et  Judworum  captivitas  subsecuta 


relatus  tamen  ad  aiias  notiones  expeditionura,  victo- 
riarum,  mortis  principum,  aut  simile  quidpiam,  in- 
cidens  in  ea  tempora,  et  in  Actis  martyrii  expressum, 
redditur  character  satis  idoneusad  pariandumcum 
eonsulatu.  In  Actis  Justini  martyris  Rusticus  prae- 
fectns  Urbi  eumdem  ac  socios  interrogat  et  capite 
plectit.  Publicus  praefectus  Urbi  legitur  in  Actis 
S.  Feiicitatis  sub  Antonino.  Si  hodie  haberemus 
integram  seriem  praefectorum  Urbi  per  duo  priora 
siBcula  aerae  Christianae,  quemadmodum  integra 
series  legitur  snccessorum  in  eo  magistratu  ex  anno 
Christi  254  ad  354,  in  opusculo  quarti  saeculi  edito 
per  Bucherium  ex  iisdem  membranis,  in  quibus 


est.  Haec  Hegesippus,  cum  Clemente  consentiens  (Euseb. 
Hist.  EccL  lib.  ii,  cap.  23).  Sunt  verba  Eusebii :  qui 
cum  adducat  eodem  ioco  testimonium  Josephi,  refe- 
rentis  caedem  Jacobi  Justi  ad  intervailum  trium 
mensium,  numeratum  ex  morte  Festi  ad  Albinum 
procuratorem  a  Nerone  subrogatum,  quo  trimestri 
spatio  Ananus  junior  gessit  pontificatum,  confirmat 
morem  gentis  atque  aetatis  suae,  et  Romae  scriben- 
tium  historicorum,  ut  epochas  non  omitterent  iden- 
tidem  memorare  gestorum  quae  describehant :  et 
historiae  suae  hoc  lumen  non  denegare,  quod  Romana 
archiva  in  gestis  proviiicialibus,  et  inscriptiones 
publicae  ministrabant.  Eadem  vero  archiva,  et  mar- 


64 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


^ 


mora,  et  indiculi,  et  historix  adhuc  integrae  labente  A  snsordinationis:  quas  precesediditcardinalisTho- 


qnarto  Ghristi  saeculo,  quo  Busebius  et  Hieronymus 
florebant,  apertum  ostehdebant  hoc  ipsum  lumen 
temporum  auctori  Gatalogi  sub  Liberio,  cujus  de 
documentis  chronoiogicis  inquirere  duxi  non  omit- 
tendum. 

30.  Gradum  hinc  faciam  ad  cognoscendam  et 
aliiscomprobandamcertitudinematqueauctoritatem 
caeterarum  rerum  quae  in  utroqne  Gatalogo  memo- 
rantur.  Ordinationes  presbylerorum,  et  diaconorum 
Urbis,nec  non  episcoporum  hinctransmissorum  ad 
alias  ecclesias  vel  fundandas,  vel  gubernandas,  obti- 
nent  locum  potiorem,  cum  in  singuHs  pontificibus 
reperiantur.  Videndum  igitur  est  qui  fteri  potuerit  ut 
per  triapriorasaeculaaChristi  Domini  passionetam 


diligenter  numeratas  repererint  ordinationes  in  Ec-  B  sulit  collecti  ? 


masius  libro  iii  Sacram.  Rom.  Ecclesiae,  pag.  241, 
hoc  titulo :  Oratio  in  natali  presbyteri,  qmliter  sibi 
missam  debeat  celebrare. 

Cum  itaque  et  mos  vetustissimusfuerit  sacerdotum 
priorisfGederis,  utconsignarentdiem  inaugurationis 
et  obitus  publicis  tabulis;  et  in  exordio  Sacerdotii 
novi  foederis  dies  natalis  cathedrae  non  minu&quam 
natalitius  martyrii  in  Petro  sit  annotatus  ;  eaque 
ratio  sit  habita  in  successoribus  Petri,  et  ad  episco- 
posminorum  urbium  derivata  sit,  imo,  et  in  presby- 
teri  consecratione  adhibita  deprehendatur,  quis 
dubitet  a  notariis  Ecclesiae  Romanae  haec  potissimum 
documentain  litt^rasrelataetin  Archiviscustodita, 
unde  postmodum  catalo^i,  ^t  diptycha^  et  indiculi 


clesia  Romana  auctores  secundi  Gatalo^i,  pertinentis 
ad  aetatem  Felicis  quarti  et  Justiniani. 

Nemo  negaverit  ab  exordio  Mosaicae  legis  fuisse 
consignatum  annum  ac  diem  erectionis  tabernaculi, 
ejusque  consecrationis,  simulque  Aaronis  pontificis, 
et  filiorum  ejus  sacerdotum  Exodi  capite  xl  :  Locu- 
tusque  est  Dominus  ad  Moysen  dicens  :  Mtnse  primo, 
prima  die  mensis  eriges  iubemaculum  testimonii,  ei 
pones  in  eo  arcam,  etc.  AppHcabisque  Aaron  et  filios 
ejus  ad  fores  tabemacuH  testimonii,  et  lotos  aqua 
indues  sanctis  vestibus,  ut  ministrent  mihi,  et  unctio 
eorum  in  sacerdoHum  setemum  proficiat.  FecHque 
Moyses  omnia  quse  prseeeperat  Dominus.  Igitur  mense 
prvmo  anni  secundiprma  die  merms  collocatum  est 


21.  flomae  vero  accuratius  curat^s  et  consignatas 
fuisse  ordinat|ones  Ghristiani  ac  vere  divini  sacer- 
dotii  quis  inficiabitur^  qui  observet  etiam  profanos 
antistites  ethnicarum  superstitionum  apud  Romanos 
tantp  in  pretio  fuisse  habitos,  ut  cooptationes  eorum 
insculperentur  nummis,  n^armoribus,  aris,tam  in  Aur 
gustis  universi  imperU  moderatoribus  cum  occupa-r 
rentdeorum  suorum  maximum  pontificatum,  quam  in 
privatisquibusqqe  minusaliquod  sacerdotium  adep- 
tis?  Omit^  annales  poQtiflcum  eorumque  libros  lin- 
teosesse  primamgrigioem  Romanae  historix,  ytinli- 
bro  secuhdodeOratprememoratMarcusTulIius:  £r4( 
historia  nil  aUud  nisi  ar^naUum  confectio :  cujus  rei, 
memorimque  pubUcx  retinendsecausay  ab  initio  rerum 


tabemaculum,  ErexUque  Moyses  ilkid,  etc.  Laverunt-  C  Romanarum  usque  ad  f.  Mucium  pontificem  m,axir 


que  Moyses,  ei  Aaron  aofiUi  ejus  manus  suas  et  pedes 
cum  ingrederentur  teotum  fEtderis  et  accederent  ad 
aUare,  sieui  prsBceperat  Dominus  Moysi.  Nec  tantumr- 
modo  in  sacris  Htteris  consignatus  est  dies  conse- 
craiionis  Aaronis  primi  pontificis  summi,  verum  et 
ejusdem  obitus  dies,  mensis  et annus,  et  fiHi  Eleazari 
sttccessio  et  inauguratio  ad  maximum  sacerdotium 
expresse  memoratnr  Numerorum  cap.  xxxni,  vers. 
38  :  Ascenditque  Aaron  sacerdos  m  monJiem  Hor~ 
jubente  Domino :  et  ibi  mortuus  esi'  anno  quadrage^ 
simo  egressionis  filiorum  Israel  eas  Mgypto,  mense 
quinto^  pHma  diemensis,  cum  esset  annorum  centum 
viginH  trium.  Inde  incipil  pontiftcatus  Eleazari  fliii 
Aairan.  Domino  enim  praecipiente  Moyses  spoliavit 
Aaron  vestibus  suis,  et  induit  eis  Eleazarum,  ut  ^^ 
refertur  Numerocttm  xx  .  Et  tuno  Aaron  decessit  e  ^ 
vita  collecttts  ad'  patre»  sttos.  fipocham  sacerdotii 
summi  Mosaicas  legie  diligeRter  relatam  in  divinas 
litteras  cum  animadverierem  noslri  pontifices  Ghri- 
stiahi,  oensuerunt  noa  minori  oura  esse  referendam 
in  BcolesiaB  tftbulas  dedioationem  cathedrse,  quae 
r€»poBderel  ereclio&i'  taberBacttli;  ao  statuerant 
ottjttsKbelepiMoplordiBationis  diemanntta  memoria 
celebFare,  qus»  AkroAieconsecratioHi  oompararetur. 
QHift  €)liatti*iii  rilaalibtts  ItbrM  veittslissimis,  et  in 
fiftnoDlbo^BoilioriMii  conspielfluis,  fuissd  asstgna- 
ti4  €«pfb  pvec66  OBiqtte  sftcerdoli^  seottAd^  ordinis, 
»#tft(M  pM^t«po,  ttl  aiinuo  saorifioio  recoleret  diem 


mum  res  omnes  singulorum  annorum  mandabat  Utterif^ 
pontifex  maximus^  efferebatque  in  album,  et  propone- 
bat  tabulam  domi,  ^otestqis  ut  csset  populo  cogno^ 
scendi ;  iiqui  etiam  nunc  annales  maximi  nominantur, 
Satis  faerit  inspicere  tabulas  cooptationum  ad  sacer- 
dotia  quae  supersunt,  ^ud  Gruterum  descriptae  ^ 
marmoribus  Romanis  fol.  ccc,  et  aqud  Panvioium 
in  Pastis  ad  annum  Urbis  743.  Praeler  anni  notam, 
per  collegia  consulum  indicatam,  incisa  est  etiam 
epoclia  annorum  ab  Urbe  condita.  Fragmentum  dabc 
ex  coUectione  exceli.  domini  Alei^andri  Albani : 

P.  R.  C.  A.  ItCCCCXXIL 

Q.    CLODIVS '  MARCELLINVS 

GOOPTATVS 

T»  AmO.  mOM  II.  fLABlO,  LiB^ONE.  .  .  . 

P.R.Q,A^CCCGIf 
M.  YALEBJVS  PAETVS  AQVIL.  .  .  . 
'^'  COOPTATVS 

e.  ivmo  ASPRO  u  c.  ivlio  aspro  .  . 

J^^  fi.  (?.  A.  DCCCCLX  .  .  . 

avg:  ni  i&f  cdMA  .... 

Pl  jL  a  ^.  DGCCGIXX  .  .  . 

Nummos  qui  cupiat  ejus  rei  testes,  observet  ar- 
genleos  et  aiireos  Neroni  Qaesari  a  senatu  cuso»  sul 
pab«  CHattdro,  cum  epigraphe :  Sagerdos  cooptatvs 
m  OMNB  GONLEGivM  svpRA  NVMXfivM  tx  S.  0..  Eamden 
coojptailoneffl  refert  marmor  vetustum  apud  Orute< 


PRJVAHO.  54 

fol.  occ,  td  coHSnlatiun  t  CUiidf i  Aagastiy  col-  A  tia,  adeoque  inter  antiqnissima  Urbis  censendam) 

le^  Orflto  posl  Romam  eonditam  anno  804.  Ponti-  ita  insculptum  ostendunt  monumenta  ejus  collegii 

ftcatnsautem  Maximi  a  se  initi  diem  ita  incidit  Au*-  quaeMusaeum  AlbanumilIustrant,anobissaepeoonsn* 

gustusin  Kalendario  marmoreo,  olim  apud  Maffeios^  lendum.  Dabo  partem  inscriptionis  qu»  ad  nostram 

hvne  autem  in  F^mesianis  aedibus  asservato  ad  rem  pertinet,  cum  reliqua  videri  possint  descripta 

Gattpvm  FloraB  :  Hoc  dib  olesa.r  portif.  maiih.  ex  eodem  marmore  apud  Sponium,  Miscellan.  pag. 

Ficr.  Esr  (ad  diem  pridie  nonas  Martii) ;  et  in  alio  5,  et  apud  Fabrettum  Inscriptionum  pag.  442. 

Kaiendani  fragmento  nnper  effosso  apud  Antium  ....     isdem    cos  ( nempe  L.    Ceionio 

caraetimpensislaudati  Yindiciseruditaeantiquita-  Gommodo  D.   Novio   Prisco)  k.   mart.  m  aede 

tis  excell.  Alexandri  Albani  SS.  D.  N.  fratris  filii  concordiae  adstantibvs  fratribvs  arvalibvs  ex 

signatur  dies  xiv  Kal.  Nov-  tabella  imp.  caesaris  vespasiani  avg.  missa  c. 

■^ua»ui  u  ^  SALVIVM  liberalem  n.  bassvm  in  locvm  c.  matidi 

PATRVINI    DEMORTVI    COOPTAMVS    IN    COLLEGIO  ADFE- 
HOC  DIE  CAESAR  TOGAM  VIRILEM  SUMPSIT  j^Ynx  L.  VERATIVS.    qvadratvs  c.  vipstanvs  apro- 

NIANVS   L.    MAECIVS  POSTVMVS  C.    SALVIVS  LIBERALIS 

supplentibus  fracturam         n.  bassvs.  isdem  cos.  mag.  g.  saloni  matidi  pa- 

marmoris,  qua  sequentia  surripuit,  Nicolao  Dama- B     trvini  in  cvivs  locvm  svccessit  obht  magiste- 

sceno  et  Suetonio    ouorum  ex  lestimoniis  colleffJt         ^^^*'  ^^^^  ^^^^  ^^^^^  ^^^'  ^'  ^^^'^'  ^'  ^^^^"^" 
sceno,  ei  &ueionio,  quorum  ex  lesumoniis  coiiegii         g^^^g    blaesvs.  isdem  cos.  v.  id.  nart.  in  aedb 

card.  Norisius  in  Cenotaphiis  Pisanis  dissert  ii,  concordia    mag.  l.    sallvstivs  blaesds  coopta- 

pag.  115,  Augustum  eadem  die  togam  puram  in-  tvs  in  locvm  g.  matidi   patrvini    collegi  fra- 

dnisse,deposiUpuerilipraelexta,etpontiflcemcrea-         trvm  arvalivm  convocavit  et 

tnm  iD  locum  L.  Domitii.  In  alio  lapide  apud  Grute-  22.  Tabulae  complures  marmoreae,  Actis  hujus  col- 

rum  pag.  ccxxviii,  8,  non  solum  indicatur  dies  quo  legii  insculptae,  et  in  Gruteriana  collectione  memo- 

Tiberios  Caesar  pontifex  maximus  creatus  fuit,  sed  ratae  post  foi.  cxviii,  quae  olim  apud  Fulvium  Ursi- 

de  industria  asseritur  idem  dies  allectus  ad  dedi-  num,  nunc  vero  in  palatio  Farnesiano  visuntur  su- 

candas  statuas  Caesarum  et  Augustarum.  Perpetvo-  perstites,  demonstrant  etiam  sequentes  a^tates,  us- 

QUE  fiivs  die  DEDiCATioNis  datvros  nos  testati  su-  qucad  quartumetquintum  saeculumChristi,  eamdcm 

mdsqvem  diem  qvo  freqventior  qvotannis  sit  ser-  consuetudinem  custodisse,  incidendae  scilicet  diei 

tabitvr  VI  iDvs  MARTiAS  QviA  HAC  Ti.  CAESAR  PONT.  qua  votapubHcaconcipielmntur  prosaluteCaesamm, 

HAX.  FELiQssiME  CREATvs  EST.  ct  qua  coucepta  solvebautur  ;  ritu  superstitionis 

Solemne  igitur  erat  apud  Romanos  aerae  Christia-  ethnicae  diligenter  explicato  in  aliis  quoque  marmo- 

DX  saeculis  primo,  secundo  ac  tertio,  ut  memorati  .,  ribus  ejusdem  collegii,  quae  ante  annos  circiter  vi- 

lapides  docenty  signareinFastis  collegiorumsacer-  ginti  effossa  ad  sextam  lapidem  extra  Urbem,  et 

dotalium  (nedum  in  libris  pontificalibus)  cooptatio-  inde  a  me  reportata  edidit  recolendae  memoriae  prae- 

oes  novornm  sacerdotum^  et  electiones  pontiflcum  sulPhilippusaTurreepiscopusAdriensis,mihidum 

ainorum  et  maximorum.  Quin  etiam  diem  certam  viveret  amicissimus.  Eadem  modo  asservatur  in 

cooptationis  in  colleginm  fratrum  Arvalium  (in  sa-  paulo  ante  laudato  museo  excell.  D.  Alexandri  Al- 

eerdoUiun  scilicet  collatum  Romulo  ab  Acca  Lauren-  bani. 

mP.    CAES.  If.  AVR.  ANTONINO  AVG.    III!.    C.  AVFIDIO   VICTORINO   II.  COS.    IN  CAPITOLIO,  etO. 

ISOEU    COSa VII    ID    lANVAR    IN    PRONAO.    .    .   .     FRATRBS   ARVALBS   SACRIFICIUM 

DEAE  DUB  INDIXERVNT.  Q.  LICINIVS  NEPOS  MAGISTER  VELATO  CAPITE  CONTRA  ORIENTEM 
.    .   .    QUOD   BONVM   FAVSTVM  FELIX   FORTVNATVM    SALVTAREQVE  SIT    IMP.  CAES.  M.  AVRELIO 

(nomen  Commodi  abrasum)  antontno  avg  pio  sarmat  germ  maximop  m  pp  cos  iiii  optimo 

IMXniOQVE  PRINCIPI  DIVl  M  ANTONINI  FIL  DIVI  ANTONINI  DEPOTI  DIVI  HADRIANI  PRONB- 
POTI  DiVI  TRAIANI  ABNBPOTI  SENATVI  P  Q  R  FRATRIBVSQVE  ARVALIBVS  SACRIFICIVM  DEAB 
DIAE  HOC  ANNO  ERIT  ANTE  DIEM  XVI  KAL  IVNIAS  ROMAE  ANTE  DIEM  XIIII.  E  IVN  IN  LVCO 
ET   DOMI   XIIII.    K  IVN  CONSVMMABITVR    DOMI   ADFVERVNT    IN    COLL    Q    LICINIVS  NEPOS  MAG 

eic.etpIuribusinterpositisritushuJuscesuperstitiosiSacrificiipersoIutiitadescribitur 

ISDEM  COS  XVI  R  IVN. 
Ilf  DOMVM  LICINI  NEPOTIS  MAC  FRATRES  ARVALB  PRAETEXTATI  SACRIFICIVM:  DBAB  DIAB 
TVRE  ET  VINO  FECERVNT  IBIQVE  DISCVMBENTES  TORALIBVS  SEGMENTATIS  MINISTRANTIBVS 
PVERIS  PATRIMIS  ET  MATRIMIS  SENATORVM  FILIS  AELIO  AVIOLA  ET  ACILIO  SEVERO  CtC. 
ISDEM  COS  XIIIl  K  IVN  IN  LVCO  DEAE  DIAE  Q.  LICINIVS  NEP  MAG  AD  ARAM  IMMOLAVIT.  .  POR- 
QLLAS  PIACVLARES  N  LVCI  COINCHVENDI  BT  OPERIS  PACIENDI  IBIQVB  BACCHAM  HONORA- 
RIAM  ALBAM  AD  FOCVLVM  IMMOLAVIT  SACERDOTES  IN  TETRASTVLO  CONSEDERVNT  ET  BX 
SACRIFICIO  EPVLATI  SVNT  SVMPTISQVE  PRAETEXTIS  ET  CORONIS  SPICEIS  BITTATIS  LVCVM 
DEAB  DIAE  SVMMOTO  ASCENDERVNT  ET  PER  Q.  LICINVM  NEPOTEM  ET  CATILIVM  SEVERVM 
PROFLAMINE»  AGNAM  OPIMAM  IMMOLAVERVNT  PERFECTO  SACRIFICIO  OMNES  TVRE  ET 
Vmo  FECBRVNT  DBINDE  CORONIS  INLATS  SIGNISQVB  VNCTIS  PETRONIVM  PRISCVMf  BX  9A- 
TVRNALibuS  PRIMIS  IN  SATVRNALIA   SBCVNDA  MAG  FECERVNT  ET  FL  SVLPICIANVM  FLAMINEM 

fteUili  Mi  vertos  faujusce  inscriptionis  e  multo  0  rumdem  concepti,  ac  persoluti,  et  magistrornm  ool- 
fiwiliiisipiihtseaconstat,  utostenderem,  imperante  legii,  et  Flaminum  creatorom.  Ad  saeculum  tertlum 
r— lodD  ctm  ftDeni  sseculi  seciindi  vignisse  mo-  pertinet  alia  insoriplio  ^usdem:  collegif  shI^  Gara- 
tm  iatiwiindt  impiililiois  tabnlift  coUegio^aiB  sacer-  calia,  quai  cum  ppgdced^nti  peperta  fuit,  eCifilgi  potest 
teftiiu  apidi  loaiaiiotf  animiiv  ao  diemi  flocri  efo*^     in  laudato  libro  prasuiis  deTurre-edita  posrdisMr- 


55 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


56 


tationesde  Yeteribus  Monumentis  Antii  et de Mithra.  A 
Refenintur  vero  ad  quartnm  sxculum  aerae  Christia- 
n»  marmora  non  dissimilis  argumenti,  iicet  ad  Mi- 
thram  pertineant,  cnm  ejusdem  superstitiones  adhuc 
ab  ethnicis  in  Urbe  retinerentur.  Apparent  in  iis 
inscriptionibussignaticonsulatusacdiesinitiationis 
eorum  qui  sacerdotibus  Mithriacis  ascribebantur, 
ritu  a  Prudentio  expresso.  Lapides  ejus  rei  testes  a 
Grntero  memorati  folio  mlxxxvii  visuntur  adhuc  in 
paiatio  Barberino  ad  Quirinalem.  Licet  enim  traditio 


Persicorum,  et  Eliacorum,  et  Cryphiorum  ostensio 
memorata  sub  initium  inscriptionissintpotius  verba 
sacrorum,  quam  initiationis  propria,  ut  placet  lau- 
dato  auctori  dissertationis  de  Mithra,  cap.  5,  pag. 
203,  attamen  dies  et  annus  consecrationis  diserte 
exprimitur  in  eodem  lapide  peractae  in  consulatu  v 
Yalentis  et  Valentiani  junioris  primo,  quando  Aure- 
lius  Victor  Augentius  iBmiliano  Corfoni  filio  conse- 
crato  sacerdoti  Soiis  tradidit  Coracica. 


DATIANO  ET  CEREALE  CONS 

NONIVS  VICTOR  OLYMPIVS  V.  C. 

PP.  AVR.   VICTOR  AVGENTIVS  V.  C.  P. 

TRADIDERVNT  PERSICA  PRI.  NON.  APRIL.  VEL 

CONS  SS.  TRADIDERVNT  EUACA 

XVI  KAL.  MAL  FELIC 

OSTENDERVNT  CRYPHIOS  VIU 

KAL.  MAI.  FELIC 

DD.  NN.  VALENTE.  V.  ET 

YALENTINIANO  IVNIORE  PRIMVM 

AVGG.  CONS.  VI.  IDVS.  APRIL 

AVR.  VICTOR  AVGENTIVS.  V.  C. 

P.  P.  FILIO.  SVO.  AEMILIANO  CORFONI 

OLYMPIO.  C.  P.  ANNO.  TRICESIMO 

CONSECRATIONIS.  SVAE.  TRADIDIT.  CORACICX 

FELIC.  CON.  SS.  OSTENDERVNT 

CRYPUIOS.  VIIL  K.  MAI.  FELIC 

23.  AliasconsecrationesdiecertosignatasostenditB  cathedram    pontificalem  S.  Hippolyti  episcopi  et 


Grnterus  fol.  xxviii  et  sequentibus :  quas  inter  sin- 
gularis  est  illa,  ubi  Sextilius  Agesilaus  ^esius  se 
in  aeternum  renatum  dicit  Taurobolio  Criobolioque 
percepto  DD.  NN.  Valente  V  et  Valentiano  Jun. 
Augg.  Coss.  Idibus  Augustis ;  unde  dignoscitur  posita 
circa  finem  saeculi  quarti  cum  pluribus  ejusdem  aeta- 
tis  inscriptionibus  ibi  relatis. 

Cum  igitur  collegia  sacerdotalia  ethnicae  supersti- 
tionis,  quae  Romae  vigebant  a  primo  Christi  saeculo 
ad  finem  quarti,  sodalium  suorum  Fastos  et  Acta, 
initiationes,  ritus,  decreta,  dedicationes  non  modo 
mandarent  litteris  in  libris  linteis,  aut  eburneis  tabel- 
lis  inscriberent,  sed  etiam  marmoribus  insculperent, 
et  proponerent  in  atriis,  et  in  pronao  suarum^dium, 


martyris  sub  Severo  Alexandro  cum  ejusdem  statua 
insidente,  quam  ex  coemeterio  Lucinx  in  agro  Ve- 
rano  translatam  ad  bibliothecam  Vaticanam  tot  eru- 
ditorum  libri  illustrarunt,  chorum  ducentibus  Baro- 
nio  et  Bucherio.  Titulus  ita  inscriptis  est  £tou(  a, 
etc.  id  est  ANNO  PRIMO  REGIMINIS  ALEXANDRI 
IMPERATORIS  FACTA  EST  XIV  PASCHAE  IDI- 
BVS  APRILIBVS  SABBATO  CVM  MENSIS  EMBO- 
USMALIS  FVISSET.  ERITQVE  SEQVENTIBVS 
ANNIS  SICVT  IN  TABVLA  SVBIECTVM  EST. 
EVENIT  VERO  IN  PRAETERITIS  SICVT  INDICA- 
TVM  EST.  SOLVERE  AVTEM  OPORTET  lEIV- 
NIVM  VBI  DOMINICA  INaDERIT,  In  hoc  igilur 
lapide,  inciso  anno  Christi  222,  lex  Sacrorum,  quae 


tum  etiam  Kalendariis  insererent  in  foro  positis,  ad  q  proponitur  observanda  in  Festo  praecipuo  celebrando 


auctoritatem  et  perennitatem  conciliandam  suis  in- 
stitutis ;  Cfaristianae  professionis  cultores  non  minus 
providi,  et  multo  sanctioribus  exemplis  imbuti  per 
divinas  litteras  utriusque  Testamenti,  merito  censue- 
runt  ad  dignitatem  verae  religionis  pertinere,  ut  la- 
terculos  ederent  pontificales,  et  martyrum  passiones, 
veluti  Fastos  Ecclesiae  triumphales,  ornarent  notis 
chronologicisanni,  seuconsulum,  mensisacdiei,quo 
veritati  testimonium  praebuerant  sanguine  et  confes- 
sione.  Intelligebant  enim  pergratum  Deo  futurum,  et 
posteris  maxime  utile,  ut  fides  publica  Actis  constaret, 
et  annua  memoria  recoli  posset  eorum  ingressus  ad 
gloriam,  in  iis  praesertim  coemeteris  suburbanis 
in  quibus  martyres  atque  pontifices  deponebantur. 


Paschatis  Christiani,  continet  institutum  jejunii  sol- 
vendi  Dominica  die,  ab  apostolica  traditione  per- 
ductum  ad  Ecclesiam  Orientalem  et  Occidentalem, 
et  conflrroatum  decretis  Pii,  Eleutheri  et  Victoris 
pontificum  Romanorum,  post  coacta  hujuspostremi 
Pfaesertim  jussu  concilia  a  Theophiio  in  Palaestina, 
et  alibi,  uti  suo  loco  dicendum  erit.  Quare  super. 
sunt  vestigia  non  obscura  pontificiarum  constitu- 
tionum,  et  sacrarum  legum  observandi  ritus  festo- 
rum,  et  jejunii  solvendi,  incisa  vetustis  in  marmo- 
ribus  Romanis,  etiam  constante  persecutione,  ut 
Jam  tum  addiscerent  hierarchiae  summi  hujus  Ec- 
clesiae  omnium  principis,  Urbana  marmora  Chri- 
stianis  sacris  insculpta  erigenda  esse  ad  instar  cippi 


Decreta  vero  pontificum  aut  conciliorum,  quae  prio-  D  triumphaiissupra  confractas  tabulas  ethnicae  super- 
ribus  etiam  saeculis  ante  Constantinum  Magnnm  stitionis :  quae  tunc  a  fratribus  Arvalibus,  aliisque 
edita  fuerant,  aliquando  expressa  fuisse  tabulis,  aut  Daemonum  mysteriis,  et  sacerdotibus  Isidis,  Sera- 
cippis  marmoreis  aperte  nobls  ostendit  inscriptio  pidis,  Mithrae,  Soii8,et  MatrisMagnaededicabantur, 
Ganonis  Paschalis  in  veiiisto  marmore  exprlmente     sob  follaci  spe  promissae  sibi  aBternitatis,  tanquam 


S7 


PRJEFATID. 


pnesidii  profani  cultus  inaninm  deorum  nunqnam  A  loculis  summorum  pontiflcum,  tum  In  colligendis 


interituri ;  cnm  eodem  saeculo  cederent  in  praedam, 
etTerterentur  in  monimenta  fictoriae  de  triumphatis 
erroribas  partse  a  veritate  religionis  Ghristianae. 
Veram  haec  alias.  Nunc  in  ea  dif^itum  intendimus 
hactantnm  de  causa,  ut  appareat  auctoritas  rerum, 
qosenuntiantur  in  yetustis  Romanorum  pontificum 
Catalogis,  quarti  praesertim,  et  sexti  sseculi  (unde 
bic  Liber  Pontificalis  agnoscitur  contextus  sub  Gre- 
gorio  II  et  III)  cum  per  eas  aetates  consuetudo 
Tetas  Romae  vigeret,  tam  apud  Christianos  quam 
apud  ethnicos,  consignandi  marmoreis  tabulis  per- 
iode  ac  libris  pontificalibus  acta  et  decreta  coile- 
giorum,  initiationes  et  sacerdotia  eorum  potissimum 
qui  c<Etui  praeessent. 


diptychis,  et  catalogis  ex  earumdem  inscriptionum 
et  Actorum  autographis  nemo  jure  dubitaverit,  cui 
perspecta  sit  diligentia,  quam  pari  ferme  studio  im- 
penderunt  proximarum  Italiae  civitatum  episcopi  in 
decessorem  suorum  memoriis  praeservandis  poste- 
ritati.  Liceat  mihi  proferre  ex  Nolana  ecclesiae  illus- 
tre  documentum,  quod  ante  annos  qnlndecim  inde 
collegi,  cum  a  S.  D.  N.  Glemente  XI  ascrlptus  comi- 
tatui  eorum,  quos  eminentissimo  cardinall  Garolo 
Barberino  legato  de  latere  ad  Gatbolicum  regem  His- 
paniarum  Phillppum  Y  Neapoli  tunc  agentem  adml* 
nistros  delegerat  legationis,  permissu  ejusdem  car- 
dinalis  Nolam  me  contulissem  ad  sacras  antiquitates 
perlustrandas  ejus  ecclesiae  et  coemeterii  S.  Felicis 


24.  Acta  et  ordlnationes  Ecclesiae  Romanae  splen-  B  in  Pincis  dlcti :  ubi  supersunt  complures  basilicae 


didiusconsignata  leguntur  post  assertam  libertatem 

diTioi  cultus  a  Maximo  Gonstantlno.  Beatus  enim 

Oamasus  papa,  qul  tabulls  marmoreis  convestiri 

cnravit  atria  ecclesiarum,  aditus  coemeteriorum, 

sepulcra  martyrum,  quae  tabulae  postmodum  dictae 

SQOt  Plaioniae,  elegantibus  etiam  versibus  complexus 

est  in  earumdem  inscriptionibus  complura  docu- 

menta  historiae  decessorum  suorum,  et  martyrum : 

qnorum  aliqua  integra  supersunt  aetate  nostra  in 

hypogaeo  basillcae  Yaticanae,  in  aede  S.  ^  Sebastlani 

extra  muros,  et  in  titulo  Equitii :  alla  leguntur  apud 

Gruterum,  et  tomo  IV  Veterum  Analectorum  Ma- 

billonii,  descripta  aetate  Garoli  Magni ;  alia  denlque 

collecta  a  Martio  Milesio  in  editione  operum  B. 

Damasi.  G 

25.  Gum  vero  et  in  coemeteriis  martyrum  appa- 
reat  sape  annus  ac  dies  depositionis,  plerumque 
scalpro  caelatus  in  tabulls  marmoreis,  occludentibus 
locoium,  non  raro  in  calce  eiaratus,  aut  minlo  co- 
loiiitus  in  caemento  crustas  marmorum  jungente  cum 
oargine  loculamenti ;  quis  non  videat,  ex  his  auto- 
graphis  collectas  fulsse  tabulas,  sive  indiculos,  et 
laterculos  depositionum,  et  rudimenta  illa  Martyro- 
logii  Romani,  a  Bucherio  reperta  in  membranis 
((narti  saecult  aut  quinti,  et  ab  eodem  edita  post  Ga- 
nonem  Paschalem  Victorii  Opusculo  tertio  pag.  276? 


partes,  musivo  et  Inscriptionibus  decoratae  a  S.  Pau- 
lino  episcopoNoIano.Tantisacrarii  monumentabene 
multa  edere  cum  possim  publica  luce  dignlssima,  lis 
tantum  contentus  ero  quae  pertinent  ad  argumentum 
a  me  susceptum  ad  pertractandum  in  bac  praefa- 
tione,  nempe  ad-  sarcophagos  et  sepulcrales  tabulas 
aliquot  episcoporum  insculptas,  dieetannodeposi* 
tionis  per  consules  indicato. 

In  Zophoro.Iitteris  musivi  operis  legitur  epi- 
gramma  S.  Paulini,  aequale  testimonium  aedis  sacrae 
a  se  amplificatae. 

ParvvB  erat  locvs  ante  sacris  aagvstvs  ageDdis, 

Svpplicibvsque  negaus  pandere  posse  manvs. 
Nvnc  popvlo  spatiosa  piis  altaria  prsbet 

Offlciis  medi!  martiris  in  gremio. 
Gvncta  Deo  renovata  placent.  Novat  omnia  Bcmper 

Ghristvs  et  in  cvmvlvm  Ivminis  ampliflcat 
Sic  et  dilecti  solivra  Felicis  honorans 

£t  splendore  simvl  protvlit  et  spatio. 


DEPOSmO   EPISGOPORUM  Ca;. 

Sexto  Kalendas  Januarias,  Dionysii  in  GallisU. 

Tertio  Kalendas  Janaarii,  Felicis  in  GalUsti. 

Pridie  Kalendas  Januarii,  Sylvestri  in  PriscUlae. 

Qaarto  Idos  Janoarii,  MiiUadis  in  GalUsU. 

Decimo  octavo  KalendasFebruarii  MarceUini  (MarceUi) 

in  PrisciUae.) 
Tertio  Nonas  Martii,  LucU  in  GalUsti. 
Decimo  Kalendas  Maii,  Gaii  in  GalUsU. 
Qaarto  Nonas  Augusti,  Stepbani  in  Gallisti. 
Sexto  Kalendas  Octobris,  Eusebu  in  GaUisti. 
Nonis  Octobris,  Marci  in  BalbinsB. 
Sezto  Idus  Decembris,  Eutychiani  in  GaUisti. 
Pridie  Idus  Apriles,  JulU  Ui  via  AureUa  mUiario  in.  in 
*^  GaUisti.) 

26.  Yerumdediligenti  curanotariorum  apostolicae 
sedis  tum  in  incidendis  epochis  depositionum  in 

(a)  Nempe  Romanorum  a  Lucio  ad  Julium. 
(h)  Anno  Gfaristi  438. 


In  arca  marmorea  apud  altare. 

DEP.  SANC,  FELICIS  EPS.  V.  ID  FEBR. 
POS.  CONS,  FA.  VS.  TI.  VC  (h). 

Gum  S.  Paulini  obitus  referatur  ad  annum  430, 
sanctus  Felix  octennio  post  depositus  ejus  aetatem 
aequat. 

In  alia  proxima  arca  marmorea 

DP.  EP.  PAVLINI  IVNIORIS  D.  III.  ID.  SEPTE 
FL.  DIOSM  ORO  (c)  VC  CONS. 

In  alio  sarcophago  detritae  sunt  litterae  inscriptio- 
nis :  ita  ut  incertum  sitan  episcopus  ibi  recondatur. 
D  Sed  nomina  consulum  supersunt  integra :  quae  indi* 
cant  annum  359. 

SEMPER  OB  MERITVM  VIVEIS  PRAEGONIA  LAVDIS 
ET  BONA  PROGENIES  .  .  . 
PEVIA  SV .  .  . 
RELIQUIAE  •  .  • 
lA  .  .  . 

.  .  .  ELA  .  .  .  SBMPER  ERIS  .  .  .  OMINE  DVCI 
A  .  .  •  OR  ... 

.  .  .  FELICIS 
EVSEBIO  ET  YPATIO  GOSS  DP.  IN  PACfi 
VI  KAL  IVN 


In  alio  marmore 

(c)  Ita  mendose  incisus  Fl.  Dioscori  consulatus 
incidens  in  annum  Ghristi  442. 


W  AD  ANASTASIUM  rROLWOKBKA  EDIT.  ROM.-VATIC.  00 

M.  THSOMSI^MPC^  NE  A        MM  80R(m  LEOm  SF!SC.  Ylt.  AJm. 

YU-^IDVS-BEOBMBRES-FL^  BL  M.  LXXV..  DEP8T  I . . . 

BJiVSTO  —  JVmORE  —  SC.  CONS  (a)  SEXXIES.  P.  CONSULATUM. . . 

Non  omiltenda-est  inacripUo  Aureliani  episcopi,  Le^^j  ^^^^1  episcopi  nomen  legitur  in  marmore 

licet  indicio  consulum  destituU  (nescio  an  ejus,  qui  gepulcrali,  sito  in  pavimento  ante  absidem  basl- 

Nolanorum  prsesulum  habetur  quintus) :  ubi  anni  ^^^ 
ejusdem  sedis  ita  memorantur. 

f  DPS.  8AKC.  V.  DMI9.  AVHELrANI  EMSC.  IH  PACB  QUI  BIXIT  ^^    TERTWS  EP  CREDO   RESURGERE 

»  n  Liu  »i»T  CH«.*x«vii,.  m.  »5.  OCTABV.        Alterius  Leonis  ex  Monacho  Antistitis  est  epi- 

i^.  ^YQ.  gramma  sepulcrale^  quod  sequitur,  in  pavimento 

In  sequenti  marmore  memoralur  Leo  episcopus:     ^ 
6t  inscriptio  pertinere  videiur  ad  annum  547  sextum  P  hic  leo  vir  scs.  sogut. 

post  consulatum  Basilii  .  . .  ens  pietate  potens:  ic.  . 

■^  QVI  VITA  EX  MONACHO  S  .  ,  . 

+  HIC  REQVIBSCIT  APOL  abstinvit  tantvm  tantoq.  . . 

LONUi  SACRA  VSR60  vt  quasi  iam  ancblicv.  .  . 

Luperci  etiam  episcopl  vfsitur  epigraphe  marmorea  in  structura,  ipsius  Jussu  adomata  circa  annum 
Grhristi  559,  qua  setate  praefuit  Nolanse  Ecclesiae. 

+  HQC  QyOD  CERNmS  DISCITE  QYOD  LVPERCVS  EPISCOPVS  COMPSIT  ET 
ORNATfir  IN  HAC  ECCLESIA 

LVPERCVS  EP  PIBRI  PRECEP 
AMORB  Di  ET  SVORVM  FBLIC  ET  PAVUNI  RVFI  LAVRBNTI  ET  PATRICtl 

S.  Patricius  nepos  B.  Martini  Tnronensis  episcopi  q  quorum  aliqul  memorant  annos  sacerdotii,  diem  de^ 
auditor  fuit  sancti  PauHni  Maximi  episcopl  Nolani.      positionis,  aut  consulatam. 

Ab  hls  Ron  dhjungendi  sunt  lapides  sepnlcrales  Adeodati  archipresbyteri  taleest  epitaphium  ma^ 
presl)y terorum ,  diaconorum,  sulxliaconornm,  et  moreum  :  in  quo  etiam  visitur  insculpta  columba 
sacrarum  virginum,  eadem  in  ecclesia  superstltes :      pro  more  Christianis  familiari. 

ADEODATVS  INDIGNVS  ARCHIPRESVITBR.  SCE.  NOL.  ECCL.  REQVIB 

scrr  HIC 
Haec  videntur  ejus  jussu  lapidi  insculpta,  cum  sibi  pararet  sepulcrum.  Ca^tiera  quae  seqntintur  addita  a 
confratrlbus  post  ejns  obitum  : 

DILECTVS  A  DO  ET  HOMINIBVS.  IN  SACERDOTIVM 
ERAT.  ENIM.  SERMONE.  VERAX.  IN.  IVIMCIO.  IVSTVS.  IN.  COMMISSO.  FIDELIS 
DVLCIS  ET  BENB  SVADVS.  IN  VERSIBVS.  SVIS  SEMPER 
ATDVXrr.  MVNERA.  QVOPIOSA.  QVANDO.  INGRESSVS  EST.  Di  SGM  FEUGBH 
TBMP0R6.  QVa.  NVLLVS.  FVIT.  PRETIOSIOR  ILLOS  SACERDOS 
VIXIT  CraCTIS  DIEBVS.  VrTB.  SVE.  ANTE.  ORDINATIONE  ANN  XXX 
SEDBT.  SACERDOTALI  ORDINE.  ANN  L  ET  DEP  EST    .     .    . 
In  abslde  antiqua  tabula  marmorea  modo  afflxa  parieti  testatur  depositionem  Urani  presbyteri,  quem  a 

eeretis  fnisse  S.  Paulini  Nolani  episcopi  constat :  cujus  etiam  lUterae  compiures  sunt  ad  Uranlum  datae. 

DEPOSmO  VRANI  PRESB.  XI  KAL  UNVARIAS 
Leguntur  etiam  deposftiones  presbyterl  Patricii,  Honorati  presbyteri  Florentii. 
Dlaeont  Reparati  depositto  adjunctas  habet  cbronologicas  notas  diei  49^0ctobris  et  anni  553. 

DEP.  SANCTB.  M.  REPARATI 
NAC.  EffiP.  D.  XIHI.  KAL  NOVBMB 
XU  P.  C  BASU.1  ¥  G 

SolKliaponirFilicelli  depositioGoosignaita  estmarm^i,  inquo  Janflaciae:(fortas8e  c|uft  matrisvaut  oonsan- 
guineae,  aut  agnatae)  nomen,  et  epocha  consi^aitiur  anni  536. 

f  HIG  nSQriBSGlTIN  PACB lANVARIA  f 

.    .    QVDfclTPLMANNXXVmiCumMA 

RITV  FEC  ANN  XV.  M  M.  D.  X.  DEP 

D  XV  KA  FEBRVAR  P*C  MLI 

SARI  VI  P  N  D  PRIMA 

t  mC  R£Q1tIBSaT  m  PACE  FILICBLLVS  SBD 

QV 

Sacrarum  autem  virgiAttffi' depositiones  duae  pertinentad  ssecuhim' qointtim.  Pfibr  refertur  ad  annum 
consulatus  Aetif,  nempe  I3t„  velljlv  vel  iWvel  454. 

DEP.  SACR.  VIRG.  M 

DIB  XJUL  KAL.  MART  ABTiaBT 
.    .    ^    .    ..    BTPAyJAPRESB 

(a)  Hoc  est,  anno  4i|0. 


«4  PR4VATIQ.  «t 

losts  TirgiQis  i^omeA  cmn  lcsmm  composUmn  Cttm  CQnsalatu  FlaTii  Severini,  bia  occurreQte  in  Fastis 
94  annos  461  et  483, 

SAGRB  YIR6INIS 
DEP.  IVSTI.  V.  roS.  NOBEBR 
FILS.  SEVERINO  V.  C.  CONS 

moDuit  pius   sacerdos   hujus  templi  Praepositus,  A  Arvalinm,  Pontiflcum  Majorum,  Augurvm,  Bpu|o- 

sacra  hxc  monumenta  mihi  indicans,    repertam 

fnisse  hanc  postremam  tabulam   marmoream  ita 

ioscriptam  sub  columna  ecclesiae  dum  paries  refice- 

retur,  occludens  loculum  in  topho  excavatum,  ubi 

cernebantur  Justse  virginis  ossa  integra,  deposita 

manibus  cancellatis  cum  lamina  plumbea  pedibus 

apposita,  in  qua  visuntur  litterae,  nomen,  ac  statum 

firginis    indicantes   sub    monogrammate    Christi 

Domini  : 

nt^  JUSTA  VIRGO 
Ibi  etiam  numisma  Licinii  repertum  fuisse  nar- 
rarit. 

26.  Haec  omnia  cum  repnto,  poat  Nolam  a  Gothis 
captam  et  vastatam,  adhue  repeHri  unius  in  ecclesiae 


num,  Sodalium  Titiorum)  Augustalium,  Isiacorum, 
cultorum  Herculis,  Solis,  Mithrae,  aliseque  hujus- 
modi  sacra  professae,  et  in  decurias  plerumque  dis- 
tributae,  ut  observat  Fabrettus  Inscript.  cap.  6, 
pag.  429  et  449,  solebant  marmorels  tabnlis  inscnl* 
pta  affigere  templorum  adytis  et  vestibulls.  His  vero 
Actis  publica  auctoritate  propositis  ab  ethnicorum 
superstitione  visa  est  indicere  singulare  certamen 
nostrae  religionis  a  Deo  protecta  virtus  et  constan- 
tla  per  summos  hierarchas  Ecclesiae  Ghristi  mili- 
tantis :  ut  Acta  veri  sacerdotii  Christianae  legis  aere 
perennius  incisa  nostris  in  basilicis,  titulis  et  colle- 
giis  triumphales  veluti  fastos  opponerent  in  Petri 
Capitolio  profanis  ethnicorum  initiationibus  et  my- 


ambiiu,  quae  fuerat  a  Q.  Paulino  re&tituta  et  ampli-  B  steriis  impietatis.  Nam  Romanae  Ecctestae  pontiflces 


ficata,  atque  in  marmoribua  qainti  et  sexti  saeculi 
Tideo  nomioa,  aetates,  depositiones  episcoporum 
consignari  per  consulatus,  neonon  memorari  presby- 
terorum  ordinationes,^  diaconos  etiam  (aeque  ac 
sobdiaconos,  et  sacras  virgines)  ibidem  conditos 
fuisse,  non  neglectis  temporum  notis,  universa  de- 
mum  aptata  video  ad  exemplar  coemeteriorum 
Urbis,  necesse  est  ut  inde  ooUigam  duo  corollaria  : 
primum  est,  B.  Paulinum  ejus  basilicae  instaurato- 
rem,  qui  origine  Romanus,  lioet  in  Galiia  natus, 
maximam  setatis  partem  in  Urbe  transegerat,  in 
qua  etiam  inter  senatores  relalus  oi^nsulatum  quo- 
que  gesserat  anno  Christi  375,  cum  perspectam 
haberet    consuetudinen  Ecdesiae    Romanae,    haec 


ad  perennitatem  memoriae,  et  historiae  fldem,  et 
documentum  posteris  transmittendnm  aetemi  sa- 
cerdotii  Christo  collati  a  PaCre,  ab  eoqne  commu- 
nicati  Petro  et  successoribus  vices  suas  in  terris 
obeuntibus,  ibldem  tropaea  apostolorum,  et  sacra» 
leges,  ac  successionis  Jura,  et  seriem  spectandam 
proposuernnt  marmore  et  aere  incisam,  ubl  ab  ido- 
lornm  mystis  diligentissima  svperstitione  habebatur 
collectum  quidquid  usquam  fuerat  vanis  erroribus 
institutum ;  quemadmodum  observat  S.  Leo  Magnus 
serm.  4,  de  SS.  apostolis  Petro  et  Paulo.  Ita  nempe 
par  erat,  ut  omni  genere  documentorum  evidens 
redderetnr,  Christum  Deum,  Regem,  et  Sacerdotem 
secundum  ordinem  Melchisedech  dominari  etiam  per 


diligenter  curantis  per  notarlqs  regionarios,  intu-  C  servos  suos  inmedio  mimieorum  suorwn  (Psai.  cx/. 


lisse  eamdem  consuetodinem  in  Ecolesiam  Nolanam, 
Yel  antea  inductam  conflrmasse.  Alterum  corolla- 
rium  e&t,  aetate  Paulini  et  proxima,  nempe  saeculo 
quarto,  quando  Catalogus  ille  prior  pontificum 
Romanorum  sub  UberiQ  CQOscribebatur,  abundasse 
tot  documentis  genuini»  eC  ^ublicie  historiam  hujus 
Ecclesiae  Romanp^,  qt  sob.  ^  in^pectione  brevium 
inscriptionuQ«  qu^  legeban^ttf  in  ecemeteriis  Chri- 
stianis  chronologia  •atis.absoluta  Romanorum  pon- 
tificum  colligerelnr  ;  aut  certe  ita  luxata  ratio 
temporum  pontifip.lprum  proft^rti  pecjuaquam  posset, 
cujus  emendatio  non  eas^t  faciUa  apud  eos  qui 
attente  consulerent  tllulos  sepjUcrales  Romanae 
Ecclesiae,    praesertim  »i  adhibereatur  etiam  Acta 


Id  clarius  ut  percipiatur,  quod  plurimum  refert  ad 
asserendam  flrmitatem  historicam  rerum  In  Libro 
Pontificali  memoratarnm,^  praestat  obsenrare^  ubi- 
nam  reperta  ftierint  Acta  iHa  panlo  ante  memorata 
cooptationum  ethnicae  professionissacerdotum.  Pra- 
trum  Arvalium,  et  cultorum  Isidis,  Attidis,  Matris 
Magnae,  Mithrae,  et  SoHs,  quibus  nostrae  rdigionis 
antistites  veri  sacerdotii  ChristTani  Acta  esse  oppo- 
nenda  censuerunt. 

28.  Cooptationes  decuriarum  Ulius  sacerdotalis 
collegii  ethnicorum,  cui  NeroCaesar  ascriptus  legi- 
tur  sub  ClaudijQi  iiapecatore,  a8iFma,t  Gruterus  pag. 
ccc,  repertas  fuis^f^  Uomfs  in  s^  wa  S.  Petri  in 
Vaticano  anno   4596^,  mense  Junio.  Acta  Collegii 


martyrum,  versibns  inclu3a  i)er  Damasum,  et  incisa  i^  Fratrum  ArvaHum.  sub  Pomitiano„  quae  V.  C.  Fa- 
^ .._    '  _  _. .^       brettus   produiMt   ^scrii^tiQnjan^  pag.  443,  docet 

asservari  in  archivo  l^asilm  Y^t^nae,  ubi  etiam 
custodiebatur  fragmentum  illud  aetate  sua  reper- 
tum,  quod  exhibuit  fol.  494.  Initiationes  sacerdo- 
tum  Mithrae  criobolio  Uurobolioque  perfecto  in  aris 
pluribus  insculptx,  additis  conMilibMet  ^ie^dedica- 
tiani&eiqesae  «ml  prop^  texum  aM  Yatinmii^  im 
fundamen  ta  jacerentur  meridlonall».laleKi8  transref^ 


eorumdem  memoriis,  eac^^e  conferrentur  cum  in- 
scriptionibus  Cae^riyn  et  magistratuum  a  qnibus 
publico  judicic^  (V^iSSK^t  dfi^^i^tl  et  pro  Christo 
occisi. 

Tl.  Redea  nuio  ad  intepnieeam  comparationem 
Actoru/f^  qi^  ({qfPQra  si^vej  ^e^li^tes  (uil(  Qato 
appellat  apud  Tullium  de  Senectute)  ethniooDttOL 
numinum  cultui  in  Urbe  ascriptae,  ^tfums^Hoet 


68 


AD  ANASTASIUM  PR0LE60MBNA  BDIT.  ROM.-YATIC. 


« 


s»  navis  basilieae^  ubl  SS.  Simonisct  Judae  apostolo-  A  V.  C.JPO]mF.  ET  DECEMVm.  8A.  F 

rum  ara  postmodum  fuit  excitata  :  asserente  Jacobo 

Grimaldi,  notario  ad  hoc  muneris  allecto,  utsingula 

diligenter  referret  in  litteras  qux  in  dejectione  ve- 

teris  basilic»  atque  in  molitione  novae  per  dies  sin- 

gulos  reperirentur.  Id  praestitit  diligenter  in  tabulis 

auctoritate  publica  exaratis,  et  munitis  impressione 

signaculi,  quarum  autograpbum  hodie  asservatur  in 

archivo  canonicali  ejusdem  basilicae  principis  apo- 

stolorum.  Enumerat  igitur  Grimaldus  fol.  43  aras 

complures  marmoreas  circa  l)asilicam  eodem  modo 

repertas,  eta  Pompeio  Ugonio  antiquitatis  studium 

professo  recognitas,  quae  indicabantabethnicislsi- 

dem  deorum  suorum  matrem  ibidem  cultam  fuisse. 

Dabo  Grimaldi  verba  :  a  In  loco  ubi  nunc  est  sacel- 

lum  apostolorum  Simonis  et  Judae  in  absida  novi  ^ 

templi  quae  ad  meridiem  vergit,  mausoleum  S.  Pe- 

tronillae  a  scriptoribus  appellatum,  etc.  Id  quidem 

Marti  sacrum  fuisse  scribitur.  Sed  vir  doctus,  et 

Urbis  ecclesiarum  antiquitatis  indagator  studiosis- 

simus,  dominus  Pompeius  Ugonius,  dictae  basilicae 

clericus  beneflciatus,  orator  insignis,  non  Marti, 

sed  potius  Matri,  corrupto  vocabulo  in  Matrem  pri- 

mitus  dicatum  fuisse  existimat.  Idque  inter  alia 

potissimum  elicit,  quod  hoc  tempore  cum  Pauli  V 

pontificis  maximi  jussu  anterioris  faciei  angelns 

versus  Gampum  Sanctum  fundaretur,  effossae  sunt 

ibi  quamplures  arae  Matri  BeumMagnx  Idsex  sacrae, 

sculptae  Taurobolii  et  Criobolii  sacrificiis,  tempo- 

ribus  Constantii  et  Maximiani  nobilissimorum  Cae- 

sarum,  Gratiani  Augusti,  et  Meraubaudis  Coss.,  Ya-  ^ 

lentiniani  Aug.  et  Neoterii  Coss.,  et  aliae  hujusmodi, 

quae  in  spretum  acervatim  projectae  huc  illuc,  ac 

fractae  a  Christianis  olim  fuerant.  Nunc  visuntur 

in  vinea  cardinalis  Burghesii  extra  portam  Sala- 

riam.  » 

iDscriptiones  ex  autographis  descriptas  exhibet 
fol.  464,  quarum  nonnulae,  licet  editae  legantura 
MartiDello  in  opusculo  de  Imagine  B.  Mariae  Virginis 
apnd  moniales  SS.  Xysti  et  Dominici,  paucae  etiam 
occurrant  apud  Pabrettum  Inscriptionum  cap.  9,  fol. 
665,  a  neutro  tamen  universae  proferuntur.  Quare 
ex  Grimaldi  codice  praestat  tum  impressas,  tum  in- 
editas  hic  exhibere. 


4. 


M.  D.  M.  I 

DD.  NN.  CONSTANTIO 

ET  MAHMIANO  NOBB. 

CAESS.  V.  CONSS.  XVIII 

KAL  MAII  (a)  IVLIYS.  ITA 

UCVS.  V.  C.  XV  VIR 

S.  F.  TAVROBOLIUM 

PERCEPI.  FEUC. 


%(h) 


ANTONIN. 


(a)  Anno  Christi  305. 

(b)  EdiU  a  Fabretto  Inscript.  pag.  665.  Spectat  ad 
annum  Christi  350. 

(c)  Anno  Domini  377. 


TAVROBOLIO.     CONFECTO.      IIL     KAL.     MA. 
FL.    ANICIO.    ET.    NIGRINIANO.    CON.    ARAM 

FELICITER  CONSECRAVn 

3. 

M.  D.  M.  I. 
ET.  ATTIDI  MENO 
TYRANNO  CONSER 
VATORIBUS  SVIS  CAE 
LIVS  HILARIANVS  V.  C. 
DVO  DECEmVR 
URBI9  ROMAE 
P.  S.  ET,  HIEROCERVX 
I.  M.  S.  D.  L.  S.  D 
HECATE 

D.  N  GRATIANO  AVG 
ET  MEROBA  VDE 
CONSS.  lUL  IDVS 
MAIAS.  (c) 

4.  (d) 

ANTONUf.     .     .     . 
V.  C.  PONTIF.  E  .  . 
DECEMVm  SA.  F 
TAVROBOLIO 
CONFECTO.  III  KAL 
MA.  FL.  ANICIO.  ET. 
NIGRINIANO  CON 
ARAM.  FELICITER 
CONSECRAVIT 

5. 

DIIS  OMNIPOTENTIBVS 

LVCIVS  RAGONIUS 

VENVSTVS.-  V.  C. 

AVGVR.  PVBLKIVS 

P.  R.  Q.  PONTIFEX 

VESTALIS  MAIOR 

PERCEPTO.  TAVROBOLIO 

CRIOBOLIOQVE 

X.  KAL.  IVN 

D.  N.  VALENTINIANO 

AVG.  Illh  ET.  NEO 

TERIO  CONSS  (e) 

ARAM.  CONSECRA 

VI 

6. 

Jtf.  D.  M. 
ET.  ATTIDL  SANCTO 
MENO  TYRANNO 
Q.  CLODIVS.  FLAVIANVS 
V.  C.  PONT.  MAIOR 
XV.  Vm.  S.F.  SEPTEM 
VIR  EPVLONUM 
PONTIFEX  DEI  SOLIS 
D  TAVROBOLIO  CRIOBO 

LIOQVE  PERCEPTO 
ARAM.  DICAVIT 
NONIS  APRILWVS 
FELL.  MEROBAUDE 
ET.  SATVRNINO 
CONSS.  (f) 

7. 

V.  C.  T. 
SACERLVS  MAXIMA 
M.  D.  M.  L  LAVROBOLIO 
CRIOBOLIOQVE  REPETI 

(d)  Datam  ex  Fabretto  n.  2,  ita  describit  Gri- 
maldus. 

(e)  Christi  390. 

(f)  Christi  383. 


66 


PHfiFATIO. 


66 


TO.  DHS.  OMNIPOTENTI 
BVS,  M,  D.  ET.  ATTI 
ARAM.  DICAVIT 

Noms  APmuBvs 

FL.MEROBAVDE 
V.  C.  ITERVM 
ET.  EL.  SATVRNINO 
V.  C.  CONSS.  (a) 

8. 

MATRI DEVM  MAGNAE  IDEAE  (b) 
SVMMAE  PARENTI  UERMAE 


ET  ATTIDI  MENO  TYRANNO 

INVICTO  CLODIVS  HERM06ENIA 

NVS  CESAHIVS  V,  C.  PROCONS 

AFRICAE.  PRAEFEC.  VRBIS 

ROMAE.  XV.  VIR»  S".  F.  TAVROBOUO 

CRIOBOLAOQAE  PERCEPTO 

nilL  KAL.  AV6.  DUS.  ANIMAE 

SVAE.  MENTISQVE  CVSTODIBVS 

ARAM.  DICAVIT 

D.  N.  GRATIANO  AVG.  TER 

ET    ,    .    .    AEQVITIO  CONSS.  (c) 


9. 


MHTPI  ftRQN 

EIC  AEKAnENTE   AEAPIwN  (d)  TOIBOT  CTB*ANE*OPOG  IPEYC 
KPHCHNC  HrA0EOCTE  AEONTIOC  ENCOTOI  ANAPEC 

OC    MEN    AH'  ANTOAfflC    OC   A*AP*AH'  ECHEPHIC 
OPriA  CTNPESANTE  BEAI   nAMMHTOPI    PEffll 
KPIOBOAOT    TEAETHC    KAI  TATPOBOXOIO  MPICTHC 

AIMACI  MTCTfflOAOIC  B<oMON  TnEPTieECAN 

Interpretatio  autem  Graeeae  inscriptionis  talis  est 

HATRI  DEUM 

XV.  vir  Phoebi,  coronatvs  sacerdos. 
Crescens.  divinvsque.  LeonHus  sapientes  viri 
Alter.  qvidem.  ab.  Oriente.  alter  vero.  ab  Occidente 
Ritvs.  simvl.  per<igentes.  Deae.  omnipotenti  Rlieae 
Criobolii  victimae.  et  Tavrobolii.  optimae 
Sangvinibvs.  sacris.  aram.  erexere 

ff  Ex  his,  sabdit  Ugonius,  duo  yersus  sunt  hexa-  B  reyersus,  cum  liber  Grimaldi  mihi  oblatus  fuisset, 


metri,et  duo  pentametri.  Habebat  a  lateribus  Cy- 
belem  cum  arbore  pini,  et  Attidem  cum  capitibus 
bouum.  Mirandum  yalde  est  quomodo  humani  ge- 
neris  hostis  juxta  sanctiorem  totius  orbis  basilicam 
se  ingesserat  ad  tantam  abominationem  sacrificio- 
rum  idololatriae  celebrandam  temporibus  Christia- 
Dorum  Caesarum ;  nec  mirandam  si  ab  aliquo  optimo 
viro  malleo  arae  ips»  fractas  et  acervatim  sepultae 
repertae  sint  » 

^.  Haec  postrema  Ugonii  conjectura,  tot  lapidibus 
conilrmata,  quae  suadebat  opinari,  sacra  Matris 
Magnae  et  Idaeae  peragi  consuevisse  in  Yaticano, 
state  nostra  vim  demonstrationis  obtinuit  ex  alia 
celeberrima  inscriptione,  reperta  in  summo  colle 


memorans  inscriptionis  Jam  relatas  Matris  Magnae, 
et  Taurobolii,  atque  Criobolii  percepti,  locumque 
effossionis  designans  in  Yaticano,  hac  una  Lugdu- 
nensi  ara  caeterarnm  usum  demonstrari  intellexi, 
apud  Vaticanam  basilicam  repertarum.  Quin  etiam 
haec  Lugdunensis  ostendit,  eam  consuetudinem  de 
qua  loquitur,  transferendi  superstitiosum  cultum 
Idaeae  Matris,  Taurobolii,  et  Criobolii  ex  Yaticano 
colle  Romanorum  ab  Colonias  viguisse  sub  Antoni* 
nis.  YIRES  TAVRI,  hoc  est  (ut  cum  Salmasio  scite 
exponit  P.  Colonia)  cornua  ejus  animantis,  seu  vi- 
ctimae  mactatae  in  Taurobolio  apud  collem  Vatica- 
num  Romae,  transferebantur  cum  ARA  et  BUCRA- 
NIO  in  Coloniam,  ubi  decretum  fuerat  sacraMatris 


Lugdunensis  Coloniae  in  Galiia.  Eamdem  vulgavit,  Q4)eum  Magnae  Idaeae  peragere  rituRomano  per  sa- 


et  lectissima,  qua  pollet,  eruditione  exposuit  adm. 
rev.  Pater  Dominicus  de  Colonia  soc.  Jesu  theologus, 
multis  mihi  nominibus  spectatissimus,  etsingularis 
benevolentiae  aeque  ac  doctrinae  causa  summopere 
colendus.  Ante  quinquennium  cum  Romanas  anti- 
quitates  secum  lustrarem  Lugduni  non  infrequentes, 
ostendit  aram  TauroboUi  signis  incisam,  effossam 
in  eo  colle,  et  commentarium  abs  se  de  illa  editum, 
hospitalitatis  nostraetesseram  pretiosissimamlargiri 
Yoluit:  tum  prae  caeteris  observandum  insinuavit,  in 
illius  arae  inscriptione  haec  verba  perspicue  legi : 
ViREs  EXCKPiT,  ET  A  Vaticano  transtulit  *,  id  cnim 
de  Vaticano  colle  Urbis  Romae  intelligi  oportere 
diserte  tradit,  cum  in  Colonia  Lugdunensi  nullus 
occurrat  locus  ejusmodi  nomine  donatus.  In  Urbem  D  nium  coronatum.  Subtus  legitur  : 


cerdotes  exornatos  occabo  et  corona  a  quindecem- 
viris  sacris  faciundis.  Praestat  inscriptionem  illius 
arae  Lugdunensis  cum  prototypo  a  me  inspecto 
exacte  congruentem  ex  libro  laudato  P.  de  Colonia 
mutuari. 

tavrobolio  matris  d  m  I  d 

QVOD  FACTVM  EST  EX  IMPERIO  MATRIS  D 

DEVM 

PRO   SALVTE  IMPBRATORIS   CAES  T,  AFLI 

HADRIANI  ANTONINI  AVG.  PII    PP 

LIBERORVMQVB   EIVS 

ET  STATVS    COLONIAE  LYGVDVN 

L.  AEMILIVS  CARPVS  IIIIII   VIR.  AVG.  ITEM 

DENDROPHORVS 

Hic  visitur  insculptum  Caput  Tauri,  seu  Bucra- 


(a)  Christi  383. 

(6]Fabrettus  fol.  666,  n.  522,  ita  exprimit  M.  D. 
M.  i..  ttbi  etiam  versus  aliter  distinguit,  et  aptius, 
ttt  videtur.  —  Anno  Christi  374. 


(c)  Grimaldus  in  margine  haec  addit :  c  Hanc  i  - 
scriptionem  multo  labore  exscripsi  propter  chara- 
cteres  jam  prope  deperditos.  » 

(d)  Ita,  sed  mendose,  pro  ANAPuiN. 


67 


AD  MASTASIUM  PROLBGP&MSl^A  EDIT.  ROM.-VATIC. 


6b 


A  inimicus  vefiUitlg  et  religidnfs,  exvicinia  Petri  ca- 
thedrae  suos  tiierarGhas  ablegare  in  provincias  et 
coionias  Romani  nomlniB.  In  YaticanO)  nempe  in 
crepidine  solii  Petri,  aras  Mithra,  Isidis,  et  Matris 
Magnae,  Taurol)olia.  Griobolia,  et  ejusmodi  portenta 
numinum  ac  mysteriorum  iiafundare  aggressus  est, 
ut  inde  proferre  impium  cultum  utrobique  posset,  in 
Orientem  et  Occidentem ;  qnod  insinuat  non  obscure 
inscriptio  Grxca  sup.  ii.  28.  Neque  aliter  sentire 
suadet  epocha  translationis  sacrorum  inLugdunensi 
marmoreconsignata.  Observat  enim  opportune  P.  de 
Oolonia,  cum  pluribus  eruditis,  ante  imperium  An- 
tonini  Pii  non  reperiri  ullnm  Taurobolium,  ejusve 
ritura  Roma  translatum  ;  sed  neque  ullum  Romse 
Apte  observat  doctus  interpres  hujns  monumenti,  aut  in  provincils  peractum,  aut  perceptum  antiquis 
ex  TertuIIiano,  Ambrosio,  FirmicoMaterno  aliisque  ^  in  monumentis,  aut  historicis  memorari.  Quarecol- 


Vlft^S   Bl(£PIT  £X  VATlOJto  tllAltS 

TULIT    ARA   ET    BVCRANIVM 

SVO  INFBNblO   GONSECEAVIT 

SAaEBDOTB 

Q.  SAMMIO   SECVNDO  AB  XV  VIRIS 

OGGABO    ET  CORONA  EXORNATO 

CVI    &ANCTISSIMVS  ORDO   LV6VDVNENS 

PERPETVITATEM    SACBRDOTI  DE^REVIT 

APP.  ANNIO  ATILIO  BRADVA  T.  CLOD.  VIBIO 

VAROCOS 

In  sinistro  latere  ejusdem  arae  insculptum  est  Gra- 
nium  Arietis  indicium  Criobolii. 

Dextro  autem  in  latere  cultri  figura  vtsitur  CWB 
litteris : 

CVIVS    MESONTCTIVM 
FACTVM  EST  V.  ID.  DEC 


scriptoribus  antiquis,  a  diabolo^  cujussunt  partes 
invertendi  veritatem,  institutum  fuisse,  ut  ipsas  quo^ 
que  res  sacramentorum  divinorum  (verbis  utitur  Ter- 
tulliani)  in  id$lorum  mysteriis  aemuletur.  Tingit  et 
ipse  utique  credentes  et  fideles  suos,  expiationem  de 
lavacro  repromlitit.  Firmici  quoque  verbis  ostendit, 
inter  errores  profanarum  religionum  a  spiritu  men- 
daciisubdole  inductamcredulitatem  expurgandorum 
criminum  per  sanguinem  victimae,  ante  aras  idolo- 
rum  profusum,  et  ritu  descripto  pcr  Ausonium  in 
Taurobolio  etCrioboIio  ita  conspersum,  ut  eo  cruore, 
quasi  rore  depluente,  perfunderentur  membra  ac 
vestes  sacerdotis  initiandi  sub  scrobe  latentis.  His 
nempe  sycophantiis  conabatur  impietatis  magister 


ligerepossumuscircaeam  aetatem,  qua  ordinandis 
imperiiprovinciisAdrianusetAntoninusoccupal)an- 
tur,  et  qua  episcopalium  sedium  ordinandarum  par 
curadetinebat  Petri  successores,  dum  isti  ad  aposto- 
lorum  tropaea  panlo  ante  constructa  per  Evaristum, 
in  Confessione  B.  Petri  clerum  colligentes,  et  epis- 
copos,  presbyteros.  diaconos  initiatos  sacris  ordini- 
bushincablegantesad  Christiana  sacra,qua  in  sub* 
urbicariis  sedibus,  qua  in  titulis  urbanis,  qua  in 
provinciis  exercenda,  etiam  in  toto  divisis  orbe  Bri- 
tannis,  ea,  inquam,  aetate,  qua  nostrx  religionis 
antistites  summi  ita  procurabant  sacrum  Christi 
principatum,  et  sacerdotium,  quindecemviri  sacrin 
faciundis,  aliique  daemonum  mystas  idolum  Dagon 


et  Deo  rebellls  spiritus  illudere  sanctioribus  myste-  ^  contra  arcam  Domini  erigentes,  ad  radices  Vaticani 


riis  utriusque  Testamenti,  traducens  ad  abusum 
superstitionis  conspersionem  sanguinis  divino  jussu 
a  Moyse  adhibitam  in  consecratione  pontificis  Aaro. 
nis  ejusque  filiorum  *,  et  sacrilego  ausu  tentans  foeda 
illasifflulacra  lotionis  opponere  dogmatibus  spei  ac 
fldei  nostrae,  docentis,  per  Cbristi  sanguinem  pretio. 
sum  purgari  nos,  et  consecrari  filios  in  saiutari  la- 
vacro  baptismi ;  sacerdotes  vero  dedicari  in  eodem 
sanguine  per  unctionem  ordinis  et  signi  ab  aeterno 
pontifice  instituti.  Sed  inspectio  marmorum  memo- 
ratorum  declarat  longius  provectas  artes,  licet  irri- 
tas,  etinvidiam  maligni  spiritus.  Eo  enim  dementiae 
processit,  ut  cogitaverit  de  subvertenda  hlerarchia 
Bcclesiae,  idque  speraverit  se  assecuturum,  si  secta- 


collis  instituerunt  Taurobolia  et  Criobolia  Matris 
Magnae,  et  occabo  ornatos  et  coronatos  sacerdotes 
cum  ara,  et  viribus  et  bucranio  inde  perceptis  mise- 
runt  in  colonias  ad  contagium  superstitionis  sua* 
provinciis  inferendum. 

30.  Yerum  pari  sorte  ac  olim  Dagon  truncus  in 
frustra  concisus  ac  dejectus  ante  arcam  Domini  stan 
tem  repertus  fuerat,  etiam  ea  monumenta  Matris 
Deum,  Mithrae  fratrum  Arvalium  etquindecemvirum 
confracta  reperta  sunt  ac  tumultnarie  disjecta  a 
Christianis,  et  projecta  in  scabellum  pedum  Piscato- 
ris :  ante  hujus  basilicam  dum  jacerent,  futura  indi- 
cia  victoriae  perfldem  nostram  de  gentibusearumque 
superstitionibus  reportatae.  Apparet  in  his  fragmen- 


toribus  suis  iDspiraret,  ut  e  Vaticano,  ubi  Chri-D  tisvanaaemuIatiodecidentisidoIoIatriae,aTertuIiiano 


stianae  communionlscentrum  fixerat  Petrus,  auctore 
Christo,  diffttfideret  llie  mysteria  Matris  Deum  Idae» 
auctoribus  quiodecemviris  in  orbem  Romanum. 
Videbat  hostis  hnmani  generis,  a  successoribus  Petri 
post  ejus  obitum  episcopos  abtegari,  perinde  ac 
Petrus  consueverat,  per  orbem  universum  :  et  unita- 
tem  Ecciesiae  servari  per  nexum  sacerdotii  maxlmi 
divinitus  instituium',  cum  nutn  principis  episcopalis 
ordinis  omnia  membra  coliigi  in  conciiiis,  et  dirigi 
legibus  cerneiset;  moderante  rem  GhrisUamtn  uni- 
versam  eo  qui  in  Felri'  eathedrv  suocessor  et  navar- 
chus  sedcret  qoasi  ad  clavum  reipubKcae  Christi  vi- 
carius  epiicopus  Romanus.  Gommentus  itaque  est 


indlcata  in  idolorum  mysteriis,  ut  ipsas  quoque  res 
sacramentorum  traduceret  ad  abusum  superstitionis ; 
dumaspersione  sanguinis^  observatione  mesonyctii 
delectuque  areae  Vaticanae  et  mensis  Decembris  co- 
natur  pervertere  nostrae^^eligionis  instituta  sanctiora. 
et  in  aris,  iaterculis,  marmoreis  aeneisque  tabulis 
profana  sua  mysteria  ad  posterosderivare.  At  nostri 
praesules  inter  ruinas  prostratae  superstionis  stan- 
tem  arcam  Dei,  etnunquam  subvertendam  inferna- 
riAn  potestatum  viribus  petram  ostendenles,  supra 
qua  11  BoeleBia  construeta  est,  constanter  perseverant 
per  annos  miile  sexcentos  et  quod  excurrit  cum 
Leone  Magno,  ejusque  decessoribus  et  successoribus 


€t  Sahbato  apmi  be^ium  ^etnm  vt>iM|$  celebrare ;  in 
qoibns,  praserUm,  mense  J^ecembri,  ordinationes 
miDistrorum  sacordotumque  minorum  ac  majorum 
perficiant.  Nec  segniori  cura  platonias  basiiicse  inci- 
derunt  monuroentis  nunquam  desituris  sacerdotii 
Christiani :  unde  pontiflc^lis  historia  colligi  potuit 
etconfirmari  in  texendisCatalogissub  Liberioetsub 
Felice  quarlo,  et  in  Vitis  pontificum  colligendis  sub 
Gregoriis  secundo  et  tertio 

31.  Jucandam  erit  inspicere  quanta  superesset  per 
eam  aetatem  copia  documentorum,  non  modo  in  co- 
dicibns  arcbivi  apostolicl,  sed  etiam  in  parietibus  et 
marmoribus  sacrarum  aedium,  quae  res  plerasque 


bus  ineisis  in  piatoaiis,  Urbe  noBdum  eaptaeidire- 
pta  a  Gothis,  Yandaiis  et  Hunnis  ?  ^  geaUlis  Delfi- 
nius  Romanos  fastos  a  Brato  ei  Collatino  ad  Julium 
Cxsarem  ordinavit,  collectis  marmoribusCapitoIinis 
ex  fori  Romani  reliquiis,  atque  paucarum  Urbiseo- 
clesiarum,  quo  teroere  translata  fuerant  fragroenta, 
queroadmodumPanvinius  roemorat,  postannosmilie 
quingentos  quam  fuerant  in  foro  positi ;  quot  praesi* 
diis  chronologiae  suffuitos  fuisse  cjredimus  auctores 
Catalogorum  pontificalium  sub  Liberio  ei  Damasa? 
praesertim  cum  illa  aetate  post  Chronicon  ab  Eusebio 
digestum  per  consulesei  Actis  publicis^^Jttssu  MagBi 
Constantini  ab  omnibus  iroperii  provinciis  submini- 
stratis,  non  tam  recudendi  essent  Fasti  consulares 


comprobarent  in  hoc  Pontificali  Libro  enuntiatas.  g  ^c  pontificii,  quam  conferendi  cum  X9buXi&  LatinU 


Tria  ferme  ad  capita  reduei  possunt  ea  quae  in  Vitis 
pontificumoccurrent  Anastasio  tributis.  Prirouro  ca- 
put  est  chronologicuro,  inJicans  teropus  sessionis  in 
Petri  cathedra,  et  consules  quibus  respondet  unius 
cujnsque  pontificatus  initiuro  ac  terminus.  Caputal* 
terum  constat  decretis  etordinationibus  sacerdoturo 
ac  ministrorum.  Tertium  denique  includit  donatio- 
nes  fundorum,  structuras  basilicorum  ac  titulorum, 
omamenta  et  supeilectilero  pretiosaro  Ecclesiae  obla- 
tam  a  pontificibus  Roroanis,  imperatoribus  aliisve 
principibus.  Documenta  rerum  triplicl  hocce  capite 
eDuntiatarum  ita  erant  in  propatulo  sub  Gregorio 
tertio,  quando  Liber  iste  Pontiflcalis  In  publicuro 
prodivit,  ut  coroplura  legl  possent  in  roarmoribus 


notariorum,coemeteriorum,indicumetdiptyChoi:ttm, 
quibus  Catalogi  admovebantur  veluti  ad  Lydium  la,- 
pidem.  Anonyrous  coIiectorFastorujQi  subConstajUio, 
quero  Cuspinianus  primuro  nactus,  mox  etiam  Bu*- 
cherius,  aequior  aestiroator  praeclari  lUios  monu- 
menti,  felicioricurae  cardinalisNorisii  iliustrandum 
celiquerunt,  anonymus,  inquam,  ille  satis  ostendil, 
etiam  citra  opem  Chronici  Eusebiani,  quotadjumeo» 
tis  suffulcirentur  epochae  consulares  in  Occidente, 
quibus  pontificiae  facile  alligabantur.  Minus  itaque 
necessarium  duco  versari  diutius  ia  hujusce  primi 
capitis  firmaroento,  curo  chronologiae  pontificiae  et 
consularis  opes  essent  in  nuroerato  iis  qui  medio- 
crem  curam  adhiberent  quarto  Christi  saeculo  in 


genuini8.LlceUndlciumdesamereubemti8docu-^„^g„jj„^ig  monumentis  Romanis,  nondum   per 


mentorum  ex  iis  quae  post  annos  mille  Jam  evolutos 
a  Gregoril  tertii  aetate  ad  nostram  adhuc  visuntur 
snperesse  in  titulis  Urbanis,  coeraeteriis,  basilicis  et 
archivis. 

32.  Qaod  pertinet  ad  primum  caput  chronologiae 
pontificalis  per  consules  rite  coroprobatae,  ostendi- 
mos,  in  Aetis  martyruro,  in  platoniis  a  B.  Daroaso 
incisis,  in  coemeteriis  loculisque  Christianis  tot  su- 
peresse  documenta  consuetudinis  lllius  aetatis,  ut 
qoarto  sextoque  saeculo  Christi  abunde  potuerlnt 
iflde  coliigi  indicuii,  catalogi,  diptycha,  mar- 
^ologia.  Teritur  omniuro  roanibus  liber  impressus 
Romae  anno  1654,  complexus  Inscriptiones  antlquas 
saperstites  in  basilicaS.  Pauli,  via  Ostiensl.  Placuit 


Gothos  et  Yandalos  deturbatis.  Quinto  vero  saeculo 
Christl  Ineunte,  licet  colluvles  barbarorum  Urbi  su- 
perfusa  bonis  artibus  bellum  indiceret,  et  complura 
ornamenta  deleret,  maxiroam  tamen  partem  docu- 
mentorum  abolere  nequaquam  potuit,  neque  desti- 
tutos  relinquere  testirooniis  teroporum  et  gestorum 
chronoiogos  et  historicos.  Ut  enim  ante  Gothorum 
irruptionem  Eusebii  Fastos  et  Chronicon  Hierony- 
mus,  Hieronyrai  Prosper  perduxit  ad  consulatum 
Yalentis  sextum  et  Yalentiniani  secundum,  Christi 
vero  annum  378,  ita  non  destitit  quinto  saeculo  Yicto- 
rius  Aquitanus  Canonero  Paschalem,  et  Periodum 
annorum  pxxxii  ordinare  per  consules  a  duobus  Ge- 
minis,  Christi  28,  ad  Constantinum  et  Rufumi  Chri- 
experimenticausanumerarequotconsuiatusilIaecon-.9  sti  457  ;  quem  laborem  anonymus  sexti  saeculi  prQ^- 


tineant  Legiduos  supra  octoginta  in  iisquaeChristia- 
norum  snnt,  et  pertingunt  ad  numerum  436.  Complu- 
res  praeterea  sunt  inscriptiones,  quarum  fragroenta 
caro  non  retineant  tot  elementa  dictionuro  in  noroi- 
nibus  consuluro  indicatis,  ut  intelligi  possit  ad  quos 
consules  referantur,  excludendas  putavi  a  suroma 
praedicta.  Cum  igitur  unica  in  aede  sacra  Roroana 
supersint  post  annos  mille  a  coUectione  Ubri  Ponti-^ 
ficaiis  tot  paria  consulum,  ut  septimam  ferme  partem 
Fastorum  consuiarium  implere  possint  a  Tiberio  ad 
lustinianum,  sive  ab  anno  passionis  Doroinicae  ad 
Feiicem  quATtum.  *,  qupt  putamus  patuisse  onmium 
ocuiis  siU^  Ub^rio  ^t  Damaso,  dijim  (^lp^i  con3Cr(- 


duxit  ad  finem  Periodl  Victorianae  post  consulatum 
Basilii  xviix,  Christi  559,  et  adhuc  legitur  apudBu- 
cheriuro.  Quin  eliam  Fasti  roarmorei  In  Coloniis 
reperti,  quorum  fragmenta  edidlt  Gruterus  fol.  ccic, 
et  Fabrettus  inscriplionum  fol.  485,  praeter  alia  in- 
edita  quae  suo  tempore  daturi  surous,  dum  pariant 
consules  ordinarios,  Romae  procedentes  cum  magl- 
stratibus  ejus  coioniae  aut  municipll,  ostendunt  ne- 
dum  Roroae,  sed  etlam  in  provinciis  spectari  potuisse 
docuroenta  operum  publicorumin  quibusconsulum 
Romanorum  series  cognosceretur.  Quod  igitur  atti- 
net  ad  primum  caput  chronologiae  consularis  aequan- 
dae  cum  pontlficla,  satis  cQiv»lar«  a^bitror  de  docu* 


71 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA  EDIT.   ROMr-YATIG. 


72 


mentis  quarto  et  sexto  saeculo  praesenratis  auctoribus 
Gatalogornm  sub  Liberio  et  sub  Felice  quarto. 

33.  Me  itaque  conferam  ad  alterum  caput  rerum 
enuntiatarum  in  hisce  Vitis  pontificum,  quod  comple- 
ctitur  eorumdem  decreta  nonnulla,  et  numerum  sa- 
crarum  ordinationum  quassinguli  peregerunt.  Decre- 
ta  ut  plurimum  referebantur  ad  disciplinam,  ad  litur- 
gise  ministeria,  ad  ritum  sacramentorum.  Nam  dogma- 
ta  fldei  nostrae,  si  qua  forte  convellere  hseretici  cona- 
rentur,  ab  istorum  audacia  defendebant  pontifices 
redditione  Symboli  apostolici,  Majorum  traditioni- 
buset  interdictione  sacrorum.  Haec  autem  munimenta 
fldei,  licetarcanidisciplina  plerumque  contegeret, 
neque  propterea  forent  in  propatulo  marmoribus  in- 
cidenda  per  eam  tempestatem,  sed  in  archivis  Eccle- 
siae  asservanda  cum  divinis  litteris,  et  cum  genuinis 
Patrum  operibus,  visuntur  tamen  indicata  fldelibus 
in  marmore  Hippolyti  episcopi  et  martyris,  ubi  cata- 
logus  ejus  lucubrationum  indicat  jam  tum  collectas 
f uisse  apostolicas  traditiones,  per  ea  verba :  AIIOGTO- 
AIGH  HAPAAOGIG,  et  Opuscula  dogmatica  nEPl  eY 
KAIGAPXOG  ANAGTAGEQG,  deDeo,  eicamisresurreC' 
tione,  HEPI  T'ArA0OT  KAI  nO0EN  TO  KAKON,  de 
bono, etundemalum. Necessitate autero  poscente  ut per 
concilia  apud  sedem  apostolicam  graviores  causae  ju- 
dicarentur,  et  sententiae  Patrum  conflrmarentur  au- 
ctoritate  pontiflcis  .Romani,  hujus  epistolse  et  Acta 
concilii  transmittebantur  ad  Ecclesias  praecipuas,  ut 
in  causa  Novati  celebre  exemplum  legitur  apud  Eu- 
sebium  Historiae  lib.  vi,  cap.  43 :  Exstant  adhuc, 
inquit,  epiotolx  Comelii  Romanorum  episcopi  ad  Fa- 
bium  Antiochensis  EcclesisB  praesulem  missae,  in  quibus 
et  Romanse  synodi  gesta,  et  omnium  per  Italiam^  et 
Africam,  aliorumque  locorum  illorum  provindas  sen* 
tentix  declarantur,  Epistolae  vero  quas  Petri  succes- 
sores  dedissent  ad  Bcclesias,  tanta  religione  susci- 
piebantur,  tantoque  in  pretio  habebantur,  ut  eadem 
Historia  Eusebii  nos  doceat,  illam,  quam  Glemens 
nomine  Romanae  Ecclesi»  scripserat  ad  Gorinthios, 
in  plerisque  Ecclesiis  sua,  et  superiori  memoria  palam 
recitari  consuevisse  (Buseb.,  Hist.  lib.  iii,  cap.  46) ; 
et  ita  proximam  fuisse  habitam  sententiis  Epistolae 
Pauli  ad  Hebraeos,  ut  cum  reliquis  Apostoli  scriptis 
non  sine  causa  eadem  recenseri  videatur  (ibid,,  c.  38). 
Yerum,  uti  observabam,  in  hisce  Vitis  pontiflcum 
decreta  plerumque  pertinent  ad  disciplinam,  el  potior 
pars  refertur  ad  liturgiam.  Haec  itaque  pars  historiae 
pontiflcalis  nitebatur  testimonio  quotidiani  mini- 
sterii,  apostolicae  sedis  ritu  frequentati,  et  subinde 
digesti  in  Godicem  Gelasianum,  sive  Ordinem  Roma- 
num  quem  vocant :  ita  ut  aere  perennius  monumen- 
tum  ejusmodi  rituum  ac  decretorum  dedicatum  sit 
in  praxi  quotidiana  Ecclesiae  Romanae. 

44.  Quin  etiam  in  epistolis  Romanae  Ecclesiae  pon- 
tiflcum,  quas  paulo  ante  memoravi  tra^ismissas  et 
diligenter  custoditas  in  archivis  sedium  praecipua- 
rum,  elucet  praxis  disciplinae  sacramentorum  aiio- 
rumque  rituum,  quae  comprobat  atque  illustrat  de- 
creta  a  decessoribus  edita. 


A  In  laudatis  litteris  Gornelii  papae  ad  Fabium  An- 
tiochenum,  circa  annum  Ghristi  255,  dum  narratur 
a  Novato  presbytero  subornatos  fuisse  et  accitos  epi- 
scopos  tres,  ut  manuum  impositione  sibi  traderent 
episcopatum,  miriflce  comprobatur  ab  apostolorum 
aetate  hunc  ritum  esse  repetendum,  quem  in  Graeca 
etiam  Ecclesia  observatum  fuisse  ante  annos  mille 
quingentoscoIiigitMorinus(sacrarumOrdinationum 
par.  II,  pag.  21)  ex  ordine  a  Glemente  Romano  pri- 
mum  vulgato,  mandante  beato  Petro,  mox  a  poste- 
rioribus  aetatibus  aucto.  Unde  flt  Yitarum  istarum 
auctorem  neque  inutiliter  neque  citra  auctoritatem 
asseruisse  in  Vita  Glementis :  Ideo  Linus  et  Cletus 
ante  eum  conscribuntur,  eo  quod  ab  ipso  principe  apo- 
stolorum  ad  ministerium  sacerdotale  exhibendum  sunt 

B  episcopi  ordinati,  Princeps  enim  apostoiorum,  cum 
normam  institueret  hac  in  Ecclesia  reliquarum  ordi- 
nandarum  ac  regendarum,  non  omisit  designare 
duos  episcopos  lateri  suo  adhaesuros,  cum  quibus 
manus  imponeret  episcopis  per  diversa  loca  in  Urbe 
ordinandis,  nempe  ad  exhibendum  id  ministerium 
sacerdotii  majoris,  quod  tres  episcopos  requirebat. 
Uinc  inter  canones  quos  vocant  Apostolorum,  om- 
nium  habetur  primus,  qui  statuit,  ministerio  trium 
episcoporum  episcopum  ordinari. 

In  eadem  epistola  Gornelii  merito  culpatur  Nova- 
tus,  quod  posteaquam  morbo  convaluit,  in  quo  bapti- 
smum  susceperat,  reliqua  non  pepercerit,  quse  juxta 
ecclesiasticam  regulam  percipi  debent,  neque  ab  epir* 
scopo  sit  consignatus,  Quis  non  videat  hinc  luculenter 

G  probari  ecclesiasticas  regulas  constitutas  ante  Cor- 
nelium  circa  ritus  baptismi  observandos  etiam  ab  iis 
qui  necessitate  urgente  compendiarium  beneficium 
sacramenti  obtinuissent  juxta  defiuitionem  decreti 
Victoris  papse,  ante  annos  sexaginta  conditi  et  in 
ejusdem  Vita  ita  expressi  ?  Constituit  ut,  necessitate 
faciente,  ibi,  ubi  inventus  fuisset,  sive  in  flumine,  sive 
in  mari,  sive  in  fontibus,  tantum  Christiana  confes- 
sione  credulitatis  clarificata,  quicunque  hominum  ex 
gentilitate  veniens  ut  baptizaretur,  Quis  non  intelligat 
hinc  percipi  disciplinam  apostolicam  chrismatis,  ab 
episcopo,  non  vero  a  simplici  presbytero  mini- 
strandi,  quam  a  Novato  posthabitam  hic  merito  cul- 
pat  Gornelius  ?  Rursus  in  episcopis  subdole  accitis 
perNovati  fautoresad  ejusdem  consecrationem  cen- 

D  suram  exercet  Gornelius,  objurgans  eos  fuisse  clan- 
culum  congregatos.  Hoc  nempe  adversabatur  decretis 
Sixti  ac  Zephyrini,  recensitis  hoc  in  Libro  Pontifl- 
cali  deformatis  a  patriarcha  impetrandis,  ut  episcopus, 
relicta  sede  sua,  Romam  veniens  redeundi  potestatem 
haberet.  Imo  et  ouptXEiaO^vra?,  conclusos,  wpa  SexaTT), 
hora  decima,  (leOuovTa^  xai  xpaiTuaXovta;,  iemulentos, 
et  crapula  oppressos,  irritam  et  umbratilem  consecra- 
tionem  declaral  ei  contulisse :  quibus  vitiis  ordina- 
tionis  non  obscure  indicantur  oppositi  canones  de- 
cessorum  Romanae  sedis  antistitum  ;  nempe  Tele- 
sphori,  missae  celebrationem  aptantis  ex  hora  tertia, 
qua  Dominus  noster  ascendit  in  crucem,  ad  horam 
nonam,  qua  in  cruce  exspiravit  (ut  infra  in  ejus 


73 


PRiBFATIO. 


74 


ViU  diserte  legliur,)  excepta  nocte  Nativitatis  Do-  A  esse  oportere  in  Eccksia  catholica.  In  qua    tamen 


minicae ;  etZepbyrini,  jabentis  ut  in  prxsentia  om" 
nium  clericonm  et  laicorum  fidelium,  sive  levita, 
sive  sacerdos  ordinaretur]  (Euseh,^  pag.  245,  Hist. 
lib.  Ti) ;  quod  etiam  eiucet  alio  in  epistolae  loco, 
ubi  dicitur  Novatus  presbyterii  honore  insignitus 
ab  episcopo,  indulgentius  cum  illo  agente,  etiamsi 
clerus  universus,  muUique  ex  populo  refragarentur, 
eo  quod  non  liceret  quempiam  ex  iis  qui,  urgente  vi 
morbi^  in  kcMo  perinde  ac  ilk  perfusi  fuissent,  in 
clentm  assumi,  Confirmat  haec  Tertullianus  in  libro 
de  Jejunio  adversus  Psychicos,  ubi,  licet  suggillet 
praxim  Ecclesiae  Romanae,  attamen  eamdem  il- 
lustrat,  ostendens,  jejunium  perductum  ad  horam 
nonam  qua  Dominus  exspiravit,  refectionis  modum 


sciebat  (quomodo  enim  illud  nescire  potuisset  f)  pre^ 
sbyteros  quidem  esse  quatuor  et  quadraginta ;  septem 
autem  diaconos  totidemquo  subdiaconos:  acolythos 
duos  et  quadraginta,  exorcistas  et  kctores  cum  ostia- 
riis  quinquaginta  duos :  In  Vila  Hygini  ita  reperiemus 
perscriptum  :  Hic  ckrum  composuit  et  distribuit  m 
gradus,  Septem  diaconorum  numerum  assignasse 
traditur  Kvaristus.  Subdiaconos totidem  hiclegimus 
institutos>  proximo  Cornelii  decessore  Fabiano.  Or. 
dinationem  clericorum  praesente  clero  et  populo 
celebrandam  didicimus  in  Zephyrino.  Quare  merito 
Cornelius  miratur,  a  Novato  presbytero  Ecclesiae 
Romanae,  ejusque  episcopatum  ambienle,  non  teneri 
numerum  ordinatorum.  Imo  interrogat  qui  flerl  po- 


lunc  permisisse.  Quare  jure  culpat  Cornelius  papa  B  tuerit  ut  rem  adeo  notam  solus  ignoraret.  Gerte  cum 


eos  episcopos  non  jejunos,  sed  crapukk  vinoque  dis^ 
tentos  hora  decima  manus  impositionem  exercuisse. 
Demum  in  Elencho  delictorum  Novati,  dum  illud 
gravissimum  recitatur  de  sacrilego  juramento,  ab 
iis  exacto  quibus  Dominicum  corpus  impertiretur, 
resuitat  contraria  disciplina,  Zephyrini  decretis 
proscripta  hoc  in  Libro  Pontificali.  Fecit  (inquit 
auctor  in  VitaZephyrini)  constitutum  deEccksia,  ut 
patenas  viireas  ante  sacerdotes  in  eccksiam  ministri 
portarent^  donec  episcopus  missas  cekbraret,  ante  se 
sacerdotibus  astantibus,  et  sic  missx  cekbrarentur : 
excepto  quod  jus  episcopi  interesset,  ut  tantum  ckrus 
sustineret  omnibus  praesentibus  ex  ea  consecratione  de 
manu  episeopi  jam  coronam  consecratam,  6t  acciperet 


ordinum  exercendorum  tempora  essent  per  regulas 
definita,  cum  formatae  abeuntibus  ab  episcopo  dande 
forent,  oportuit  indiculos  etdiptychaomniumcleri- 
corum  eorumque  ordinationis  epocham  ab  admini- 
stris  pontificum  et  notariis  Romanae  Ecclesiae  dili- 
genter  conscribi  et  asservari.  Quare  scripturis  Vitas 
pontificum  deesse  minime  poterant  haec  publica 
documenta  ex  archivis  Ecclesiae  ad  usus  frequentes 
identidem  producenda. 

Ordinationibus  clericorum  afiQnis  est  memoria 
consecrationum  tituli,  fontis,  altaris,  et  oblatiodo- 
norum,  quae  hac  occasione  episcopus  erogabat 
Delibandum  leviter  est  et  indicandum  quantadocu- 
mentorum  copia  parata  esset  operi  Anastasiano, 


presbyier  tradendampopuk.  Haec  disciplina  fuerit  a  G  illis  praesertim  aetatibus  quibus  Catalogi  et  Vitas 


Zepbyrino  constituta.  Quid  contra  eam  molitus  sit 
NovatusSex  Cornelii  papae  epistola  cognoscimus. 
ObkLtione^  inquit,  facta,  portionem  singulis  dividens^ 
dumeam  tradit,  miseros  homines  benedktionis  kco 
jurare  oogit,  manus  ejus,  qui  portionem  accipit  am^ 
habus  suis  manibus  comprehensas  retinens^  nec  prius 
dimittens  quam  jurati  ista  dixerint :  ipsis  enim  utar 
iUius  verbis :  Jura  mihi  per  corpus,  et  sanguinem 
Domini  nostri  Jesu  Christi,  te  nunquam  meas  partes 
deserturum,  nec  ad  Comelium  esse  redditurum.  Ita 
miser  ilk  non  prius  gustare  sinitur,  quam  sibi  ipse 
malum  imprecatus  sit,  Et  cum  panem  illum  accipiens 
dicere  debuisset  Amen^  ejus  kco  c^t:  Non  revertar 
deinceps  ad  Comelium, 


conscribcbantur.  Fidenterdicamnon  modo  in  mem- 
branis  et  phyliris  archlvi,  sed  etiam  In  marmori- 
bus,  metallis  et  ornamentis  Ecclesiae  quamplnra 
superfuisse. 

Consecrationem  tituli  quartosaeculoincisam  tabttlae 
marmoreae  per  sanctum  Damasum  videmus  adhuc  su- 
perstitem  inter  praeclaras  illas  inscriptiones  a  Fulvio 
Ursino  olim  collectas,  post  ejus  vero  obitum  ab 
interitu  vindicatas  liberalitate  Alexandri  cardinalis 
Farnesii :  quas  iste  in  palatio  serenissimae  domus 
suae  ad  Campum  Florae  tutlssimo  loco  repositas,  et 
ferreis  verubus  septas  posterorum  curae  disponendas 
reliquit.  Illas,  dum  haec~scribo,  serenissimus  Parmse 
et  Placentiae  dux  Franciscus,  vindex  avitae  gloriae 


35.  Mirnm  dictu  est  quot  firmamenta  historiae  q  bonoqueReipublicaeet  litterarumincrementonatus^ 


pontificalls  hujusce  Libri  contineantur  in  brevi  frag- 
mento  unius  ex  epistolis  S.  Cornelii  pap;e,  nobis 
praeservato  per  Eusebium.  Quot  igitur  adjumenta 
supererant  notariis  Ecclesiae  Romanae  aequalibus 
Eusebio,  dum  colligerent  Acta  Vitasque  pontificum 
ex  tabulariis  Fcclesiae  singulorum  rescripta  servan- 
tibus?  Lic^t  unum  adhuc  observatum  repetere  ex 
eodem  fragmento  epistolae  Cornelianae,  quod  miri- 
fice  illustrabitdocumentadecretorum  simul  et  ordi- 
nationum  in  eisdem  Vitis  ita  diligenter  memora- 
tarum : 

De  Novati  stupiditate  ita  scribit  Cornelius  papa : 
Ergo  UU  EvangeHi  vindexignorabatunum  episcopum 

Patrol.  CXXVIL 


pro  singulari  studio  quo  eruditam  antiquitatem 
prosequitur,  fovet  ac  protegit,  in  ejusdem  palatio 
loco  illustriori  affigi  omniumque  oculisproponi  man- 
davit.  Tabella  quam  memoro  brevissima  est,  ut 
titulo  plune  respondeat,  ex  marmorea  crusta  semi- 
palmari  et  hisce  litteris  insculpta 

T,  I.  X,  N.  EGO  DAMASI 

VS.  VRB  ROME  EPS  AN 

C  DOMV,  COSECRAVI 

.    .  N.  R.  Q.  S.  M.  S.  FA.  S.PB 

quarum  sententia  talis  videtur :  TituUs  in  Ckristi 
nomine.  Ego  Damasius  (ita  enim  promiscue  scriptum 

3 


75 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIG 


Damasiam  et  Damasum  reperio  in  antiquis  moni-  A  colIectoresRituum  sacrorum,et  praecipueadm.  R. 


Edmundus  Martene  tomo  tertio  celeberrimi  Opei 
de  AntiquisEcclesiaBRitibus,  lib.  ii,  cap.  12,  tum 
Oriente,  tum  in  Occidente,  ex  setate  Constanti 
Magni  ad  consequentes  in  morepositum,  ut  dedic 
tiones  ecclesiarum  et  altarium  plerumque  fiere 
in  conventu  episcoporuro,  qui  ea  de  causa  invita 
consueverant.  Supersunt  etiamnum  in  Actis  conci 
Tyriensisapud  Eusebium  lib.  ivde  Yita  Constantii 
cap.  43,  Constantinopolitani,  lib.  ii,  cap.  39,  api 
Socratem;  Arausicani  anno  441,  cap.  40;  Arel 
tensis  ii,  c.  37,  et  in  epistolis  B.  Ambrosii,  epist.  2 
ad  Marcellinum,  aliisque  compluribus,  documen 
diei  ad  dedicandum  delectse  :  ita  ut  Actis  non  s< 
i  lum  publicis,  sed  etiam  synodalibus  insertae  dedic 

Unacum  titulo  ita  insculptovisitur  faciesanterior  B  tionum  epochae  teneantur.  Quin  etiam  colligunt  < 


mentis)  urbis  Romm  episcopus  hanc  domum  conse^ 
cravi.  Siglarum  sequentium  sensum  non  assequor, 
nisi  forte  postremarum  S.  PA  S.  PE.  quas  S.  Paulus 
S.  Petrus,  veluti  signaculum  hujus  Ecclesiae  Romanse 
proprium,etasuccessoribuscustoditum  in  publicis 
documentis  decretorum  et  litterarum,  exponendas 
esse  libenter  credam.  In  aversa  parte  ejusdem  ta- 
bellae  leguntur  nomina  sanctorum  quorum  reliquiae 
8ub  eo  signaculo  tituli  ac  dedicationis  concludeban- 
tur,  ritu  ad  nostra  etiam  tempora  derivato: 

hic  re  QVIESCIT  CAPVT 

SCI  CRESCENTm.  M 

ET  RELIQVIE.  S.  SVP  ANT 


sarcophagi  Christiani,  in  quo  insculptum  est  mono- 
gramma  nominis  Ghristi  Domini  intra  coronam  cum 
lemniscis,  morefamiliariaetatisbeati  Damasi.Nonest 
dissimilisfiguraautmagnitudinealteritabulae,quam 
card.  Franciscus  Barberinus  S.  R.  E.  vice-cancella- 
rius  inara  maxima  tituli  suiS.  Laurentii  in  Damaso 
ex  marmore  nobiliore  substituit,  veterem,  ut  arbi- 
tror,  altaris  frontem  imitatus  :  quae  in  aedes  Farne- 
sianas  translata  fortasse  fuit,  quando  cardinalis 
Farnesius  titulum  eumdem  et  aram  maximam  variis 
omamentis  decoravit.  utgentilitiaejusdem  insignia 
testantur  in  laqueari  et  parietibus  auro  et  coloribus 
expressa  per  Thaddaeum  Zuccherum,  a  quo  etiam 
gesta  Yitae  et  martyrii  beati  Laurentii  eleganter  pingi 


epistola  9  Gelasii  primi,  cap.  4  el  25,  et  S.  Gregoi 
Magni  lib.  v,  ep.  45,  adeo  celebre  habitum  fuis 
ministerium  ecclesiae  dedicandae,  ut  in  Italia  id  n< 
praesumerent  exercere  episcopi  dioecesani  quarto 
quinto  saeculo,  nisi  impetrata  prius  a  summopontifi 
potestate,  Caelerum  etiam  in  provinciis  receptu 
fuisse  morem  signandi  epocham  primarii  lapidis : 
fundamento  ecclesiarum  jaciendo  docetnos  marm< 
Massiliense  editum  a  Y.  C.  Stephano  Baluzio  < 
Scriptoribus  Ecclesiasticis  in  Comm.  ad  Lactantiur 
et  ab  illustribus  Massiliae  historicis  RufBs  lib. 
p.  46,  in  quo  legitur  jactum  fuisse  primarium  lap 
dem  illiusecclesisea  fundamentisrestitutae  consulal 
sexto  Yalentiniani  Augusti,  scilicet  anno  Christi  44 


curavit.  Ecclesiae  RomanaeLibri  Rituales  et  Pontifi-  G  xin  Kal.  Decembris  anno  xviiiiepiscopatusRustici 


calesexantiquaconsuetudijieprsecipiunt  in  ecclesiae 
et  altaris  dedicatione,  ut  epocha  consecrationis 
scriptoconsignatareponaturcumreliquiissanctorum 
ad  perennem  rei  memoriam  ab  episcopo  consecrante 
submensa  altaris.  Observant  quoque  pii  et  eruditi 


ubi  etiamconsignanturnominaepiscoporum,  subs 
dia  corrogantium  ad*constructionem  sacri  aedifici 
iiumerata  summa  solidorum  quam  quisque  conti 
lerat.  Compendiariis  autem  litteris  ita  concepta  es 
non  secus  ac  Damasi  inscriptio  paulo  ante  recitat 


*  DO.  ET  XPO  MISERANTE.  LIM.  HOC.  C.  L.  K.  T.  E.  ANNO IIIL  C.  S.  VALEN- 
TINIANO.  AVG.  VL  III.   KL.  D.  XVIUL  ANNO  EPTVS  RVSTI 

Deo,  et  Christo  miserante  limen  hoc  conlokatum  est  anno  quarto  Consule  Valentiniano  Augu^to   VL  tert 
Kalendas  Deccmbris  Qsviiii.  ajino  Episcopatus  Rustici. 

in  veteri  musivo  ecclesiae  S.  Sabinae  in  monte  constructos  memorabantvetusta  epigrammata  Gn 
Aventino  ejusdem  tituli  clerici  ita  expresserunt  epo-  teriano  in  opere  impressa  p.  1163,  num.  44  ;et  41& 
cbam  pontiflcatns  sancti  Goelestini,  quo  Ecclesiam  D  num.  2  et  4.  Elegantes  versus  a  Sixto  ill  incisi  i 


regente  aedes  illa  sacra    magnificentius  fundaba- 
tar. 

i|i  Gulmen  apostollcum  cum  CaelesUnus  habcret 
PrimuB  et  in  toto  fulgerent  opiscopus  orbe 
Haec  quae  miraris  fundavit  presbyter  nrbis 
IByrica  de  gente  Petius,  etc. 

Facile  igitur  intelligimus  quae  monumenta  dedica- 
tionum  sacrarum  aedium  tum  temporis  suiveressent, 
in  tot  marmoribus  et  musivis,  in  epistolis  dedican* 
tium  et  concedentium,  in  Actis  synodalibus,  in 
diptychis  et  Ralendariis  ecclesiarum,  quotannis  re- 
colentium  diem  dedicationis. 

36.  Sacros  fontes  Damasi,  Hilari,  Bonifacii, 
Goelestini  et  Jaannis  summornm  pontiflcum  cura 


baptisterio  Lateranensi  octastylo,  relati  a  Panvin: 
in  librode  septem  Urbis  Ecclesiis,  et  a  card.  Ri 
spono  de  Basilica  Lateranensilib.  iii,  cap.  4,supei 
stites  adhuc  leguntur  in  epistyliis  Gonsiantinianis 
quemadmodum  Ambrosii  versus  legebantur  in  fon 
ecclesiae  B.  Theclae  ejusdem  figurae  octogonae  (cijgi 
mysterium  ibi  declarat  sanctus  episcopus)  editi  p< 
Gruterum  ex  veteri  ms.  pag.  4468,  num.  8,  cum  n 
liquis  epigrammatibus  beati  doctoris,  indicantibi 
dedicationes  ab  ipso  peractas,  et  mysteria  rituu 
qui  in  illis  adhibentur.  Sub  Siricio  papa  aequa 
sancto  Ambrosio  incisam  videmus  epocliam  restitu 
presbyterii  in  platonia  S.  Pudentianae,  seu  titu 
Pastoris: 


SALYO  SIRIGIO  EPISGOPO  PfiLIGiQYB  LEOPARDO  EGGLESIAE  SANGTAE : 


T7 


PRiEFATIO. 


1« 


ccten  desiderantur.  Hllarus  Archidiaconus,  deinde  A  ter  parietinas  ejuidea  JSdls  apud  S.  Basalilam 
POntifex  Romanus  Ecclesi»,  oratorium  sancti  Lau-  servat  collectio  marmorum  vetustorum  Musel  ▲!• 
rentii  a  se  refectum  cxlavit:  quod  repertum  in-     bani. 

^  AVXILUNTE  DNO  DO  N  XPO  ORANTE  BEATO  LAVRENTIO  MARTYRE 
HILARVS  ARCHIDUC  FECIT. 


His  autem  in  ceiebritatibus  consecrationem  cum 
dona  plurima  offerrentur  ac  dicarentur,  largitione 
principum  sive  praesulum,  tum  mobilia,  tum  immo- 
bilia,  quae  passim  memorat  Liber  Pontificalis,  eo- 
mmdem  donorum  documenta,  quae  tertium  caput 
constituunt  nostrae  divisionis,  proferemus  aptius, 
si  prias  absolvere  nobis  liceat  ea  quae  de  pontifi- 
cum  decretls  snpersunt  breviter  indicanda  hoc  in 
capite,  complexo  decreta  pontificum,  dedicatlonem 


et  Anterum  de  Actis  martyrum  scribendis  et  in  ec- 
clesia  reponendis,  necnon  iis  quas  eodem  saeculo 
Cypriani  Felix  papa  tulit,  In  ejus  Vita  sle  in« 
dicatas  :  Constituii  supra  sepulcra  matiyrum 
missas  celebrari.  Comprobantur  per  saecula  subse- 
cuta  diptychis,  martyrologiis,  et  ea  consuetudine 
confirmatrice,  quam  Tertullianus  In  librodeCorona 
Militis  haec  eamdem  recensens  commendat.  Demum 
aetate  S.  Gregorii  tertii,  quando  Vitae  pontlflcum 


sacramm   aedium  et  ordinationes  sacerdotum  ac  B  colligebantur,  et  in  hunc  Librum  compingebanturf 


Acla  concilii  Romani  et  decreta  ejusdem  pontificis, 
quae  auctor  vitae  commemorat  circa  finem,  Ita  laclsa 
fuerunt  marmoreae  tabulae  in  basilica  Valicana  ex- 
positx,  uti  leguntur  adfauc  praeservata  post  saecola 
decem,  et  in  hypogaeo  ejusdem  basiJicae  custodltadili- 
genter  cum  caeteris  vetustis  memoriis  antiquae  basl- 
licae  repertis  sub  Paulo  quinto. 


ministrorum. 

37.  Decreta  pontlficum  et  conclllorum  habenda 
snnt,  quae  de  natalitils  martyrum  et  ecclesiarum, 
etiam  constante  persecutlonc  conscrlpta  leglmus 
apud  Cyprianum  lib.  iii,  eplst.  6 :  Dies  eorum^  qui- 
hus  eaDcedunt,  adnotate^  ut  commemorationes  eorum 
inter  memorias  martyrium  celebrare  possimus, 
Respondent  enlm  legibus  sancitis  per  Clementem 

PETRO.  THEOPHANO.  SERGIO.  lORDANE.  SEV.  lOHANNB 
ADSTANTIBVS.  QVOQVE.  DIACONIBVS.  MOSCHO.  ARCHIDUCONO 
ZACCHARU.  lOANNE.  ET.  THEOPHYLACTO.   ATQVE.  GEMMVLO 
VEL.  CVNCTO.  CLERO.  ANTEFATVS.  DOMINVS.  GREGORIVS.  APOSTO 
UCVS.  PAPA.  DDUT.  REDVCO.  AD.  ANIMVM.  SCNSSIMI,  FRATRBS 
MBI,  etc. 

leliqua  legi  possunt  apud  Torrigium  de  Cryptis  ptore  carentis:  qul  fortasse  ut  contraheret  Gre- 
TaUcanis,  pag.  70,  et  apud  Ciamplnum,  de  sacris  goriilUdipIomalnbrevioremmodum,  aususestsuo 
aedlficiis  a  Magno  Constantino  constructis,  cap.  4,  C  marte,  vel  imperito  aliquo  dictante,  ita  insculpere 


Mct.  45,  pag.  404. 

38.  Gognoscimus  itaque  Romanam  Ecclcsiam  non 
omisisse  Acta  suorum  pontificumi  et  conciliorum 
marmoreis  tabulis  consignare,  et  in  celeberrimo 
Cbristiani  conventus  loco,  ad  limlna  scilicet  Aposto- 
lorum  aifigere  fntura  posteris  documenta  nostrarum 
legum,  et  tropaea  victoriae  contra  devictas  in  url>e 
i]iammdominaelhnicorumsuperstitiones;utubifra- 
tram  Arrallum  et  Quindecemvirum  decreta  rltusque 
iegdiantnr  de  profanis  sacrificiis  pro  salute  Caesa- 
ram  qootannis  renovandis,  quae  paulo  ante  produ- 
ximus  numeris  21  et  22,  ibi  conspicerentur  responsa 
oostroram  praesulum,  et  Acta  conciliorum  decer- 
oentinm  ut  in  memoriam  martyrum  Christl  et  con-  D 
fissomm  divlna  res  fieret,  et  hymnodia  sacra  con- 
cioeretur.  Producendum  est  documentum  pontificlae 
legis  ejusdem  Gregorii  tertii  de  quotidianls  sacris  et 
oblatis  Inferendis  supra  Confessionem  beati  Paull^ 
in  ejaadem  basilica  adhuc  spectabile  vetusto  in 
niannore  in  hanc  sententiam  inciso,  atque  vulgato 
cum  reliquis  inscriptionibusantlquisejusdamBasi- 
licae  typis  Monetae  46M,  Romae.  Exstat  etiam 
apnd  Baronium  In  flne  tomi  X,  pag  963 ;  sed  cum 
editio  Baronii  errata  sculptoris  expunxerit,  et 
eastigatam  lectionem  reduxerit  ad  leges  Latini 
sermoniSf  placet  cnm  Moneta  hlc  dare  cum  menditls 
in  marmore  satis  freqaentibos  ad  fldem  prototypi. 
ladieaiit  enin  barbarieBi  mtatis,  accaratiori  scal- 


ac   deformare   sancti    pontlficls    constltutlonem, 

quam  non  dubito  in  autographo  fuisse  apte  con- 

scriptam;    tum    quia   Graece   ac   Latine   doctos 

describitur  Gregorius  III  In  ejus  Vita,  tum  qula 

stylo  satis  culto  nedum  emendato  dictasse  cogno- 

sciturex  ejus  epistolis,  quae  supersunt,  apud  Binium 

et  Labbeum  editae  cum  conciliis. 

>b  IN.  N.  DNI.  DI.  SALVATORIS.  N 
IHY.  XPI.  BREVE.  FACTA.  A  MB 
GREGORIO.  TERTIO.  PAPiE. 
DE.  OBLATIONES.  QVE.  OFFER 
RE.  DEBENTVR.  PER.  SINGVLOS 
DiES.  IN  ECCLESIA.  BEATI 
PAVLI.  APOSTOLI.  STATVI 
ENIM.  OFPERRI.  IDEST.  IN 
PRIMA.  MISSA.  AD.  COR 
PVS.  OBLATAM.  VNAM.  »J  SEC 
VNDA.  MISSA.  ADs  SCM.  TIMOTHBVM 
OBLATAM.  VNAM.  IN.  TERTIA.  MI 
SSA.  AD.  IMAGINEM.  SALVATORIS 
QVi.  ET.  APOSTOLORVM.  OBLATA 
VNAM.  IN.  QVARTA.  MISSA.  AD 
SCVM.  GREGORIVM.  AD.  lANV  S 
OBLATAM.  VNAM.  DEINDB.  IN 
MISSA.  QVINTA.  AD.  ALTARE 
MAIORE.  OBLATAS.  DVAS.  QVOD 
SIMVL.  FIVNT.  COTIDIANIS.  DI 
EBVS.  OBLATAS.  SEX.  QVAB 
AB.  ECCLESIA.  OPFERANTVR IN 
BASIUCA.  TVA.  DOMINB.  MEVS 
BEATE.  PAVLE.  APOSTOLE.  QVBM 
BREVIS.  TITVLVM.  AVCTORITA 
TB.  APOSTOLICA.  OMNL  nMPO 
RB.  QONFIRMAMVS,  elc. 


79 


AD  ANASTASIDM  PROLEGOMKNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


80 


Gonstaiit  itaqiie  monnmenta  non  pauca  marmo-  A  Htterae  sub  Pippino  et  Carolo  Magno  reviviscerent, 


min  Tetustorum  in  Ecclesia  Romana  ab  aetate  Hip- 
polyti  martyris  ad  Gregorium  tertium,  sub  quo 
Yitas  bujus  coilectlonis  ante  Anastasium  conscri- 
bebantur :  quse  nobis  exhibent  documenta  genuina 
et  publica  plurium  gestorum  in  conciliis  apud  se- 
dem  apostolicam  celebratis,  ac  decreta  summorum 
pontiflcum  legesque  latas  :  et  enumerant  hujus 
Ecclesiae  presbyteros  et  diaconos,  qui  synodis  in- 
terfuerunt :  ut  plane  constare  possit  pleraque  facta 
enuntiata  in  hoc  Libro  Pontificali  potuisse  jam  tum 
falsitatis  redargui  publico  testimonio,  sl  contra  fi- 
dem  eorumdem  monumentorum  conscripta  forent. 
d9.  Liceat  hic  obiter  indicare  quantum  auctora- 
menti  concilient  historiae  Libri  Pontificalis  hsec 
monumenta^  quae  styli  barbariem  praeseferunt  pro-  B 
priam  illius  aetatis,  qua  sub  Gregoriis  II  et  III  Vitae 
poniificum  colligebantur  ex  catalogis  et  tabulariis 
temporum  superiorum.  Una  inscriptio,  quam  modo 
retttlimus,  ita  negligenter  curata  ab  illo  qui  praeerat 
ittcisioni,  site  notarius  fuerit,  sive  praepositus  fa- 
bricae,  sive  alius  administer  basilicae,  dum  per  sin- 
gulos  ferme  versus  in  regulas  grammatices  frequen- 
ter  et  graviter  peccat,  vivum  colorem  exprimit 
infelicis  illius  aetatis:  quam  Langobardi  duobus 
ferme  saeculis  dominationis  in  Italia  expletis  ita 
hospitem  efiecerant  Latinae  locutionis,  ut  Actorum 
publicorum  exceptores,  ut  regum  ipsorum  notarii 
ac  diplomatum  magistri  nihilo  correctius  dictarent. 

Bxemplum  dabo  ex  tabulario  monasterii  olim  Salva-     'LT''""''"*i!  ^riT'  '^yT' "  *7"*""^ 
fAFiR  f  itiilft-  niinr.  S.  JnliaR  nnnniinati.  Rnici»  »""- '^  A66a  de  Basetecos  Domni  Dioninsii  Martheris  peculia- 


toris  titulo,  nunc  S.  Juliae  nuncupati,  Brixiae  fun- 
dato  per  Ansam  reginam,  regis  Desiderii  conjugem, 
et  Adelchis  sive  Adelgisi  matrem. 

40.  Ex  autographis  exscripsi  exordia  et  subsigna- 
tionem  duorum  diplomatum,  quae  ita  perscribuntur. 
Primum  spectat  ad  annum  aerae  Christi  771. 

.  .  .  .  rtMs(Fl.  Desiderius)  vir  eajceW.  rex,  Mo- 
nasterio  Dni  et  Redemptoris  nostri  sito  intra  dvitate 
nostra  brixiana^  quam  nos  Xpo  juvante  una  cum  re- 
verentissima  conjuge  nostra  ansa  regina  ad  fundamen- 
tis  construximus  et  sacrafe  domna  anselperge  ahha- 
tisse  dilectae  filiae  nostraB  detulisti  exccllentie  regni 
nostro  eo  quod  excellentissimus  adelchis  rex  /ilius  no- 
8ter  germanus  tuus  atque  gloriosa  conjux  nostra  ansa 
regina  genitrix  tua  contulisset  per  preceptas  domina" 
tionis  singulis  rebus  in  ipso  sancto  monasterio  in  fini- 
bu8  nostris  austrie  vel  neustrie  Spoleti  et  tuscie  curtes 


quae  irruptione  Saracenorum  etiam  ibi  deformatae 
ac  ferme  deletse  fuerant,  ut  infra  leges  in  Yita  S. 
Gregorii,  num.  182,  et  quemadmodum  in  Ilistoria 
Massiliensi  deplorat  Ruffus  lib.  xi,  cap.  1,  proferens 
epitaphiumEusebiae  sanctimonialis  S.  Cyrraci,  pag. 
128,  quam  virginem  pag.  58  ex  antiquis  documentis 
probat  cum  aliis  undecim  sacrls  virginibus  quibus 
praeerat  se  deformasse  narlum  abscissione,  ne  a  bar- 
baris  violaretur,  qui  circa  annos  725  et  730,  nempe 
aetate  S.  Gregorii  II  et  ill,  Provinciam  vastabant. 
Epitapbium  nihilo  melioribus  grammaticae  legibus 
ita  legitur  incisum. 

P.  HIC  REQVIESCIT  IN  PISSE  EVSEBIA  RELIGIOSA 

MAGNA  ANCELLA  DNI 

QVI  IN  SiECULO  AB  HENEVNTE  ETATE  SVA  VIXIT 

SBCOLARES  ANNUS  XIII.  ET  VBI  A  DNO 

ELECTA  EST  IN  MONASTERIO  SANCTORVM  CYRICI 

SERVIVET  ANNVS  QVINQVAGENTA  RECESSET  SVB 

DIB  PRIDIE  KALD.  OCTOBRIS  INDICTIONE  SBXTA 

Aliam  quoque  profert  pag.  55  ejusdem  styli. 

Quin  eliam  in  regia  ipsa  Francorum  diplomata 
regisChlotarii  secundiautographa,corlici  seu  papyro 
consignata,  leguntur  edita  ab  adm.  rev.  Patre  Feli- 
bien  in  Historia  abbatiae  S.  Dionysii,  ita  dictata 
circa  annum  Christi  620. 

,  .  .  .  viris  inlustrihus  Chrodegario  .  .  . 
iente  per  baselecahus  t/e  suis  propriis  facoltatehus  per 
testamenti  paginam  voluerit  legaliter  delegari  per  no- 

noster  Dodo 


es  patroni  nostri  etc,  Chlotacarius  im  Christi  nomine 
ex  hanc  prasceptionem  subscvipsi. 

Si  quis  vero  cupiat  barbariem  earumdem  aetatum 
contemplari  etiam  in  brevibus  inscriptionibus,  tum 
temporis  positis  intra  fines  Italiae,  proferam  ex  Pan- 
vinio  Antiquit.  Veronensium  lib.  v,  cap.  11,  et  ex 
com.  Moscardo  Historiae  Veronensis  lib.  vi,  pag.  70, 
epigraphen,  incisam  columeilae^  olim  sub  ara  maxi- 
ma,  nunc  in  ara  laterali  ecclesiae  S.  Georgii  in  Valle 
Pollicella  ad  sustinendam  altaris  mensam  cum  tri- 
bus  similibus  collocatae.  Epocham  incisionis  et  stru- 
cturae  nobis  exhibet  sub  rege  Luitprando,  hoc  est 
paulo  ante  annum  Christi  743. 

Non  gravabor  hancinscriptionem,  licet  a  Panvinio 


eum  massaritias  etc.  Seripsi  ego  petro  nofario  ac(o  D  et  a  Moscardo  editam,  iterum  typis  dare,  cum  videri 


brexia  die  mensis  julii  anno  filicissimi  regn. 
per  indict.  vUii  fel. 

Sequitur  alterum  diploma  pertinens  ad  annum 
772. 

Flavius  adelchis  vir  excelL  rex  Monasterio  Dni  SaU- 
vatoiHs  sito  in  dvitate  brixiana  quod  domna  precel- 
lentissima  ansa  regina  genitrix  nostra  et  dicate  dd 
anselperga  abbatisse  dUecte  germane-  nostre  etc.  ex 
dicto  domni  regis  pro  advaldo  notariu  ex  ipsius  dictato 
scripsi  ego  ermoatdn  notario  feL  acto  dvitate  in  hrexia 
undedma  die  mensis  novembri  anno  felidssimi  regni 
nostri  in  nomine  qmrtodedmo  p  indic.  xima. 

41.  In  Gallis  eodem  saeculo  et  superiori  regum 
diplomata  complaranihiio  feliciusdictataleges  apud 
R.  P.  Mabillonium  de  Re  diplomatica  lib.  vi,  donec 


possit  illorum  neutri  spectata,  sed  aliorum  opera 
minusdiligenti  transcripta.  Mihi  vero  cum  contigerit 
com.  Ottolinum  Ottolini  optime  de  studiis  nostris 
meritum  rogare,  ut  charta  humectata  marmori  ap- 
plicaretur,  et  characterum  ductus singuli  fidelissime 
exprimerentur ;  is  pro  singulari  qua  praestat  erudi- 
tione,  et  cura  quam  adhibei  in  excolendis  in  patria 
nos  gravioribus  disciplinis,  historiaeque  firma- 
mentis  illustrandis,  in  se  recepit  ut  editam  ab  utro- 
que  historico  epigraphen  ex  autographo  ita  exceptam 
admetransmitteret,etcoIumeliaeaIteriusinscriptio- 
nem  pariter  daret,  Panvinio,  et  Moscardo  non  oIh 
servatam.  In  utraque  attendere  praestat  litteras  com- 
plares  ad  Graeci  alpluibeti  formam  incisas,  praeciptie 


w 


PIUKFATIO. 


82 


D.  ei  L.  Prior  Itaqae  inscriptio  a  laudatis  scriptori- 

bus  Tulgata  talis  est : 

i  IN  N  ANI IHV  XPI  AE  AONIS 

SCI  miANNIiS 

BAPTESTE  EAI 

FICATVS  EST  HANC 

CIVORIVS  SVB  TEMPORB 

AOMINO  NOSTRO 

AlOPRANDO  REGE 

ET  VB  PATERNO 

AOMNICO  EPESCOPO 

ET  COSTODES  EIVS 

YV  VIAAaIANO  ET 

TANCOR  PRBRIS 

ET  REFOA  GASTAaAIO 

GONAEaME  INDIGNVS 

AIACONNVS  SCRIPSI 

In  nomine  Dni  lesu  Xvi  de  donis 

Sancti  luhannis 

Baptistae  xdir- 

ficatum  est  hoc 

ciborium  sub  (tempore) 

Domino  nostro 

Luitprando  Rege 

Ei  Venerabili  Patemo 

Domnico  Episcopo 

et  custodibus  ejus 

Venerabilibus  \iris  Vitaliano  ei 

Tancor  Presbyteris 

et  Refol  Gastaldio. 

Gondelme  indignus 

Diaconus  scripsi, 

In  alia  columna  ex  quatuor  memorati  altaris  men- 

sam  sustinentibus  leguntur  nomina  Ursi  magistri, 

ejasqae  discipnlorum,  per  quos  structura  ciborii 

peragebatur.  Properantis  preli  necessitas  prohibet 

ne  singalaruro  litterarum  barbaram  formam  fusis  ad 

eiromdem  exemplar  characteribus  imitemur. 

VRSVS  MAGESTBR 
CVM  AlSCEPOAIS 
SVIS  IVVENTINO 
ET  IWIANO  EAI 
FICAVET  HANC 
CIVORrVM 
VIRGONAVS 
TEGOAAa 
FOSCAR 

Vrsus  magisier 
eum  discipulis 
iuis  luventino 
ei  loviano  mdir 
ficavii  hoc 
ciborium 
Yerecundus 

Tegodal  (vel  Theobald) 
Foscar,  etc. 

Possem  et  ex  Insubribus  Langobardorum  diploma- 
tibos  eanidem  stylum  ostendere :  quorum  specimen 
sildonatio  Theoperti,  per  quam  is  basilicse  S.  Am- 
brosii  omnia  bona  sua  mobilia  et  immobilia  largitur 
aoQO  trigesimo  Luitprandi  regis,  Ildeprandi  autem 
ab  ipso  assumpti  in  consortium  regni  anno  septimo, 
sob  die  octaTO  Idus  Maias,  indictione  xiii  (Christi 
740),  rogante  Protasio  notario.  Ejus  autographum 
ii  eadem  basilica  assenratum  indicat  Joan.  Petrus 
Parlcellas  in  Monumentis  Ambrosianae  basilicaeMe- 
diolanensis,  pag.  40. 

42.  ID  alia  Italiae  parte,  longe  ab  Insubribus  dissita, 


A  quam  principes  Langobardi  possederunt,  Capuana 
scilicet  in  ditione,  plane  similem  scribendi  barba- 
riem  notarii  reliquerunt  usque  ad  scculam  Cbristi 
undecimum,  uti  ostendit  praeceptum  Pandulphi  lY, 
principis  Capuae,  apud  Camillum  Peregrinum  inHlat 
principum  Langob.,  pag.  229,  anno  1034.  Neqae  ab 
istorum  exemplis  desciverunt  caeterae  Italiae  regiones 
quae  Langobardis  paruerant,  quod  in  Spoleiani  du- 
catus  Historia  per  comitem  Campellum  ex  genainis 
monumentis  contexta  demonstrant  acla  publica  pro- 
ducta  libro  xv,  sub  dnce  Hildebrando,  pag.  494, 
circa  annum  779,  sub  Widone  dnce,  pag.  496,  anno 
849,  aliisque  similibus  apud  eumdem  requirendis. 
Nemo  itaque  jure  dubitaverit  quin  aetate  Gregorll 
conscribentibus  Vitas  pontiflcum  praesto  forent  do- 

B  cumenta  rerum  enuntiatarum  non  modo  in  archiyis 
et  tabulariis,  sed  etiam  in  marmoribus  ecclesiarum, 
cum  legantur  etiam  nostro  saeculo  superstites  inscrl- 
ptiones  quae  comprobant  tum  gesta,  tum  decreta, 
tnm  etiam  stylum  aetatis  proprium  qua  decreta  coo- 
scribebantur. 

Pertinet  ad  hunc  locum,  scilicet  ad  monumenta 
oblationum,  electionum,  ordinationum  etchronolo- 
giae  pontificiae,  e  Romanis  lapidibus  diligenti  cura 
ac  fide  translatae  in  Catalogos  Vitasque  summorum 
Ecclesiae  antistitum,  tabella  illa  marmorea,  memo- 
rans  donum  a  Severo  presbytero  Romanae  Ecclesiae 
tituli  S.  Petri  ad  Vincula  oblatum  sub  patrocinio 
ejusdem  principis  apostolorum,  post  electionem 
Joannis  ejus  nominis  papae  secundi :  quam  Em.  card. 

Q  Baronius tanquam  illustredocumentum  ecclesiasticae 
historiae  inserendam  curavit  Annalium  tomo  Vin,  ad 
annum  Christi  531.  Visitur  marmor  in  eodem  titulo 
Eudoxiae,  sive  S.  Petri  ad  Vincula,  aetate  nostra  cu- 
stoditum  et  affixum  parieti  navis  lateralis  a  parte 
laeva  adorantibus  ante  altare  sanctissimi  Sacramenti 
ita  incisum. 

SALBO  PAPA  N  lOHANlfl  COGIIOIII 

TO  MERCURIO  EX  SGB  BCa  ROM.  PRESBTTB 

RIS  ORDIlfATO  BX  TIT  SGI  aBMBIfriS  AD  GLO 

RIAM  PONTIFICALEM  PROMOTO  BEATO  PBTRO 

AP  PATRONO  SVO  A  VINCULis  BIVS  SBVERtlS  PB  OTFBRT 

ET  IT.  PCLAMPADI  BT  ORESTIS  VV  OCetC. 

Uno  exlapide  addiscimnselectionem  et  ordinationem 
pontificis,  oblationem  Severi  presbyteri,  et  chrono- 
logiam  pontificiam  videmus  notis  consularibas  illa- 
D  stratam  auctoritate  marmorum  aequalium  usque  ad 
postremos  consules  Occidentis.  Juvat  enim  animad- 
vertere,  postexactum  bienniuma  morte  huJusJoannls 
papae  il  anno  Christi  534,  signarl  Fastos  Justiniano 
Augusto  IV  et  Decio  Theodoro  Paulino,  qaem  Chro- 
nologi  observant  fuisse  postrbmum  consulum  Ooq- 
DENTALiUM.  Auctoritas  itaque  Libri  Pontificalis  eqae 
ac  laudati  Catalogi  sub  Justiniano  subnixa  est  solido 
testimonio  lapidum  publice  positorum.  Sed  haecdili- 
gentius  expendentur  suo  loco  in  notis  ad  Vitam 
Joannis  secundi. 

43.  Accedo  jam  ad  postremum  caput  documento- 
rum,  pertinens  ad  donationem  fundorum  et  ad 
ornamenta  ecclesiis  collata,  et  in  Libro  Pontificali 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMENA  EDIT.  ROM.-VAHC. 


84 


reeaMiUuGordatasqQisqnefacileintelligetnonfttisse  A  cap.  7  et  8,  ut  Symmachus  papa  testatur  in  concilio 


•Qrata  nagligenter  in  archivls  basilicarum  ac  titulo- 
mm  Urbls  documenta  publica  principum  ac  priva- 
tonim,  quibus  pnedia  sive  urbana  sive  rustica  dona- 
bantnr,  cum  in  sestu  quoque  persecutionis  mobilia 
eoelesis  bonaarchidiaconiscontraderentur,  quemad- 
modum  S.  Lucius  papa  ea  commendavit  Stephano, 
Stepbanus  Xysto,  Xystus  Laurentio,  qux  erant  ero- 
ganda  in  eleemosynas  pauperum  et  in  usus  sacromm. 
Bona  etiam  immobilia  ad  Ecclesiam  Jam  tum  perti- 
nuisse,  quorum  annuo  reditu  pauperes  aut  ministri 
alerentur,  recte  colligunt  eruditi  ex  lege  Gonstantini 
apud  Eusebium  in  ejus  Yita  lib.  it,  cap.  39,  qua  jubet 
ecclesiis  restitui  bona  quse  fiscus  abstulerat  in  per- 
secutione.  Omnia  ergo  (ait  Gonstantinus)  qusB  ad 


Romano,  quod  Osius  Sylvestri  legatus  concilio  inter- 
fuisset  anno  424,  num.  44,  observante  Baronio  nec 
non  Binio  ad  idem  concilium  Ht.  A,  alixque  sub  Julio 
papa  anno  ejus  quinto,  Christi  341,  in  concilio 
Antiocheno  primo  can.  24,  ubi  ex  episcopis  qui 
convenerant  licet  complures  ab  Arianis  partibus 
subdole  starent  in  causa  Athanasii,  attamen  de 
rebus  Ecclesiae  ita  statuendum  sanxerunt  cum  ca- 
tholicis,  imitatis  Julium  pontificem  in  suis  legibus : 
«  Recte  habet,  ut  ea,  quse  sunt  ecclesix,  ecclesiae 
serventur  cum  omni  bona  conscientia  et  fide  in 
omnium  praesidem  et  judicem  Deum  :  quse  etiam 
administrari  convenit  cum  juJicio  et  potestate  epi- 
scopi,  cui  est  omnis  populus  creditus,  et  eorum 


Eeeksias  recie  visa  fuerint  pertinere,  sive  domus,  ac  B  animse  quse  in  ecclesiam  conveniunt.  Sint  autem 


poi$e$sio  $it,  iive  agri,  sive  horti,  seu  qusecunque  alia 
nusllojure,  quodad  dominiumpertinet,  immunito,  se 
ahis  omnibus  atque  integris  manentibus,  restituijuhe-- 
mrn.  Yidendus  ea  de  re  Thomasinus  de  Benef.  part. 
III,  lib.  I,  cap.  3,  ubi  ex  Actis  B.  Abercii  apud 
Baroninm  ad  annum  463,  probat  etiam  ab  ethnicis 
imperatoribus  donatas  fuisse  aliquot  ecclesias  Ghri- 
stianasannuis  reditibus;cumM.  Aureliuslegaturter 
millibus  frumenti  modlis  donasse  Ecclesiam  Hiera- 
politanam,  cujus  episcopus  filiam  ejus  a  daemone 
exagitatam  sanaverat ;  neque  illud  donum,  nisi  a 
Juliano  Apostata  fuisse  retractatum.  Necesse  igitur 
erat  indiculos  praediorum  conscribi  per  notarios  Ec- 
clesiae  ac  defensores,  praesertim  cum  idem  Augustus 


manifesta  quaeadecclesiam  pertinentcumcognitione 
presbyterorum  et  diaconorum  qui  sunt  circa  eum, 
ut  sciant  et  non  ignorent,  »  etc.  Sed  ai)ostoIicas 
Jnlii  leges  multo  praestantius  illustravit  conciiium 
Chalcedonense  anno  451,  sub  Leone  Magno,  act.  xv, 
can.  26  :  «  Placuit  omnem  ecclesiam  habentem 
episcopum  hal)ere  oeconomum  de  clero  proprio,  qui 
dispenset  res  ecclesiasticas  secundum  sententiam 
episcopi  proprii ;  ita  ut  ecclesiae  dispensatio  praeter 
testimonium  non  sit,  et  ex  hoc  dispergantur  ecclesiae 
facultates  et  sacerdotio  maledictionis  contumelia 
procuretur.  » 

Hanc  autem  disciplinam  etiam  ante  canonem 
concilii  Chalcedonensis  pertinuisse  ad  universam 


Gonstantinus  sanxisset  ut  martyrum  et  confessorum  G  Ecclesiam  post  Julii  constitutionem  declarat  epistola 


bona  per  fiscum  erepta  haeredibus  restituerentur ; 
vel  si  baeredes  deflcerent,  loci  ecclesiae  addicerentnr : 
tta  Eusebio  testante  cap.  36  et  37  ejusdem  libri. 
Quare  in  Yita  Sylvestri  hic  Liber  Pontificalis  num. 
13  refertGonstantinum  ecclesiae  S.  Laurentii  in  agro 
Yerano  a  se  constructae  donaria  publica  contulisse, 
et  inter  bona  immobilla  eidem  addixisse  possmtonem 
et^usdam  Cyriacetis  religiosx  feminae,  quam  fiscus 
occupaverat  tempore  persecutionis. 

Yix  erat  Ecclesise  pax  reddita,  et  fundatae  ac  dotatae 
basilicae  visebantur  per  Gonstantinum  sub  Sylvestro  et 
Bfarco,  cum  proximus  Marci  successor  Julius  papa 
coDstituit  ut  notitia  rerum  et  Actorum  ad  Ecclesiam 
pertinentium  per  notarios  colligeretur  et  cum  aucto- 


Gyrilli  Alexandrini,  conquerentisquod  non  ea  tantum 
exigerentur  ab  episcopis  qux  providentia  laudatae 
legis  firmata  erant  ad  praeservandam  indemnitatem 
rerumDeodicatarum,  sedetiamsupralegis  terminos, 
etcontraepiscoporumdignitatemacjura,  ipsi  quoque 
episcopi  ad  reddendas  rationes  vocarentur  in  dispen- 
satione  ecclesiasticorum  proventuum.  Edita  est  epi- 
stola  Cyrilli  (qui  obiit  anno  Christi  444,  nempe 
septennio  ante  consilium  Chalcedonense)  tomo  Y, 
part.  II,  pag.  211,  ubi  haec  leguntur :  «  Male  habet, 
mugnaque  tristitia  alficit  sanctissimos  episcopos  qui 
sunt  ubique  terrarum,  quod  sumptuum,  qui  illis  eve- 
niunt,  dispensationis  ratio  ab  eis  exigatur,  sive  ex 
ecclesiasticis  reditibus,  sive  ex  fructu  aliunde  per- 


ritateprimiceriinotariorumetsanctaesedisscrinarii  Qcepto.  Unusquisque  enim  nostrum  dabit  suorum 


cel^rarentur.  c  Hic  constitutum  fecit  (ait  Liber 
Pontificaiis  in  Julio,  num.  50),  ut  nullus  clericus 
oantam  quamiibet  in  publico  ageret,  nisi  in  ecclesia, 
et  notitia,  quae  omnibus  pro  fide  ecclesiastica  est 
per  notarios  coiiigeretur,  et  omnia  monumenta  in 
Ecclesiam  per  primicerium  notariorum  confecta 
eelebrarentur ;  sive  causationem,  vel  instrumenta, 
vel  donationes,  vei  commutationes,  vel  traditiones, 
aut  testamenta,  vel  aliegationes,  aut  manumissiones 
cierici  in  Ecciesia  per  scrinarium  sanctae  sedis 
odd>rarent.  » 

Inde  autem  profectse  ieges  canonum,  auctoritate 
apostoiica  iatae  sub  Sylvestro  in  concilioGangrensi  li, 


malorum  rationem  omnium  Judici.  Yasa  enim  pretio- 
saetpossessiones  immobiles  oportetservariecclesiis. 
Episcopis  autem,  qui  tunc  temporis  divinum  sacer- 
dotiumadministrant,incidentiumsumptuumdispen- 
sationem  secure  credi.  » 

44.  Cum  igitur  ex  iegibus  apostolicae  sedis  ad 
Ecclesiam  universam  pertinentibus,  et  ex  reguiis 
conciliorum  et  Patrum  tanta  diligentia  praestanda 
foret  in  bonis  mobilibus  tuendis  et  vasis  pretiosis 
sacrarum  aedium  servandis  sub  oeconomi  custodia, 
necnon  in  procuranda  dispensatione  redituum  et 
oblationum,  arbitrio  quidem  episcopi,  sed  sub  testi- 
monio  cleri,  necessarium  fuitcommentarium  bono- 


85 


PHfiFATIO. 


86 


nun  conscribere,  parare  indicem  et  syllabum  sacrae  A 
sapellectilisetdonorum  quae  dedicabantur,  actabulas 
datietacceptiaboeconomisexhiberi.  Mirum  propterea 
Bon  est  si  minutis  adeo  rationibus  auctor  Libri  Ponti- 
llcalisrecensetac  dinumerataotistitumet  principum 
dona  in  singulis  ferme  basilicis  ac  titulis.Nostrarum 
est  partium  ostendere  per  illam  xtatem  superfuisse 
documenta  publica  non  tantum  in  archivis  et  mem- 
branis,  sed  etiam  in  parietibus  et  marmoribus,  quae 
comprol)arent  indicuiosrerum  descriptarum. 

15.  De  possessionibusac  fundis,  eorumque  annua 
praestatione,  si  cui  dubium  suboriretur,  is  esset 
circumducendus  per  basilicas  ac  titulos  Urbis,  ubi 
spectantur  adhuc  incisa  non  tantum  nomina  prae- 
diorum  et  proventus,  sedetiam  consuetudo  majorum, 
Romano  more proponens oculis  populi,  ut olim  Augu*  B 
stQs  rationarium  imperii,  sic  ipsacensum  Ecclesiae. 

In  porticu  basilics  YaticanaB  superest  una  ex  ta-> 
biilismarmoreisseptem(totenimnumeratCiampinus 
ex  Alpharano,  qui  duas  viderat  suo  aevo  superstites) 
inscriptis  nomine  massarum  et  prirdiorum  ad  eamdem 
basilicam  pertinentium ;  eaque  tabula  a  B.  Gregorio 
Ifagno  ita  insculpa  fuit  fundis  a  se  donatis  ad  con- 
cinnanda  luminaria. 

l{f  DOMIinS  SANCTIS  AC  BEATISSmiS  PETRO  ET  PAVLO 
APOSTOLORVM  PRINaPIBVS  GREGORIVS  INDIGNVS  SERVVS. 
QTOTIENS  LAVDI  VESTRAE,  etC,  STATVO  ENIM  ET  A  MEIS 
SVCCESSORIBVS  SERVANDVM  SINE  ALIQVA  REFRAGATIONE 
OONSTITVO  VT  LOCA  VEL  PRiEDIA  CVM  OLIBETIS  QVI 
INFERIVS  DESCRIBVNTVR  QVOS  PRO  CONCINNATIONE  LVMI- 
KARIVM  VESTRORVM  A  DIVERSIS  QVIBVS  DETINEBANTUR  n 
lECOLLIGENS  VESTRA  VOBIS  DICAVI  IMMVTILATA  PERMA' 
IV&E  IDEST  IN  PATRIMONIO  APPIiE  MASS.  VICTORIOLAS 
OLIBETV  IN  PVND.  RUMELLIANO  IN  INTEGRO  OLIBETV  IN 
OCTABUNO  IN  INTEGRO  MASS.  TRABATIANA  OLIBET.  IN 
fVND.    BVRREIANO  VT  SVP.  OLIBET.    IN  FVND.  APPIANO  VT 

svpRA,  etc. 

Seqnuntur  alia  quatuor  et  quadraginta  nomina  oll- 
vetorum  et  massarum  huic  donationi  inclusa :  quae 
legi  possunt  apud  Paulum  de  Ai\gelis  in  Descript. 
basilicse  Yalicanae,  pag.  81,  apud  Ciampinum  de  Sac. 
£dir  a  Magno  Gonstantino  constructis,  pag.  31  et 
82,  et  in  editione  Parisiensi  Operum  S.  Gregorii 
Magni,  aliosque  apud  auctores. 

46.  In  basilica  S*.  Pauli,  viaOstiensi,  legitur  ante 
fradus  presbyteriiantiquitus  insculpta  marmori  epi- 
stola  ejusdem  pontificis  Gregorii  Magni,  data  ad  ^ 
Felicem  subdiaconum  etrectorem  Patrimonii  Appiae: 
quam  integram  dare  praestat,  cum  sola  possit  suffi- 
eere  ad  comprobanda  documenta  quas  in  scrinio 
apostolico  servabantur  tum  donationum  ejusmodi 
pertinentium  ad  titulos  et  basilicas  Ecclesiae  Ro- 
Banx,  tum  administrationis  lK>norum  per  praepositos 
instructos  brevibus  sive  indicibus  rerum  et  fundorum 
per  ipsos  curandorum.  Jubet  siquidem  pontifex  ut 
per  antedicts  Ecclesiae  praepositos,  qui  per  tempora 
foerintab  aera donationis, id estaseptima  indictione, 
imperii  Phocae  anno  secundo,  et  consulatus  ejus 
prlmo  sciiicet  ex  anno  Christi  604,  ordinentur,  ita 
at  imposterum  ipsi  rationes  ponant.  Mandat  enim 
BtFeiixsuixiiaconusrectorPatrimoniiAppiaemassam 


et  fundos  hortos  ac  terruias  in  donationes  recensitas 

de  brevibus  suis  delere  dehecU,  ac  auferre^  et  cimcto 

ad  nomen  praedicise  ecclesise  B .  Pauli  apostoU  tradere. 

Denique  praecipit  utautographum  donationisaposto- 

lico  scrinio  restituatur.  VOLVMUS  VT  HOC  PRAB- 

CBPTVM     IN    SCRINIO     ECCLESIAE      NOSTRAE 

EXPERIENTIA  TVA  RESTITUAT.  Tria  haec  man- 

data  jam  tunc  marmori  insculpta  nobis  exprimunt 

universam  discipiinam)  et  praxim  administrationis 

bonorum  ecclesiae,  quae  tunc  vigebat :  et  manifestant 

publica  documenta,  quae  tam  in  scriniis  quam  in 

marmoribus  aedium  sacrarum  consignata  sexto  ac 

septimo  Christi  saeculo  juxta  morem  praecedentium 

aetatum  abunde  ministrabant  scriptoribus  Historiae 

Pontiflcalis  deflnitas  notitias  minutarum  ejusmodi 

rerum,  praesulis,  et  ministri  providam  curam  illa 

etiam  aetate  non  effugientium.  Talis  igitur  est  Gre- 

gorii  Magni  epistola,  quam  incisam  tabnlae  mar- 

moreae  videmus  in  basilica  Doctoris  gentium  via 

Ostiensi. 

qi  GREGORIVS  EPISC.  SERVVS  SBRVORVM 
DI  FELICI  SVBDIAC.  ET  RECTORI  PATRIMO- 
NU  APPIAE.  Licet  omnia,  quse  hsec  apostolica 
habet  ecclesia  B,  Petri  et  Pauli,  quorum  honore, 
et  beneficiis  acquisita  sunt,  Deo  sint  aitctore  com- 
munia,  esse  tamen  debet  in  administratione 
actionum  diversitas  personarum,  ut  in  adsignatis 
cuique  rebus  cura  adhiberi  possit  impensior, 
Cum  igitur  pro  ecclesia  JB.  Pauli  apostolici  soUir- 
citudo  nos  debita  commoneret^  ne  minus  illic 
habere  luminaria  isdem  prseco  fidei  cemeretur, 
qui  totum  mundum  lumine  suw  prsedicationis 
implevit,  et  valde  incongruum^  ac  esse  durissi" 
mum  videretur,  ut  ulla  ei  spedaliter  possessio 
non  serviret,  in  qua  palmam  sumens  martifrii 
capite  esttruncatus  utviveret:  utile  judioavimus, 
eamdem  massam,  qux  Aquas  Salvias  nuncupatur^ 
cum  omnibus  fundis  suis,  id  est  Cella  vinaria 
Antoniana,  Villa  portxisa,  Bifurco  Priminiano, 
Cassiano  Silonis,  Comelii  tessellata,  atque  Cor- 
neliano,  cum  omnijure  instructo,  instrumentoque 
suo,  et  omnibus  generaliter  ad  rem  pertinentibus 
ejus  cum  Christi  gratia  luminaribus  deputare: 
adjicientes  etiam  eidem  cessioni  hortos  duosposi-- 
tos  inter  Tiberim,  et  porticus  ipsius  ecclesias 
euntibus  a  porta  civitatis  parte  dextera,  quos 
dividit  fluvius  inter  adfines  horti  monasterii 
sancti  Stephani^  quod  est  andllarum  Dd,  positum 
ad  sanctum  Paulum,  et  ad  fines  possessionis  PisP' 
niani:  simul  et  terrulas  quse  vocantur  fossa 
latronis  positas  ibijuxta  eamdem  portiGum  emti» 
bus  similiter  a  parte  sinistra,  ubi  nunc  Yineas 
factx  svnt,  qux  terrulss  cohoarcnt  ab  uno  latere 
possessioni  Eugenitis  quondam  ScholasOd^  et  ab 
alia  parte  possessioni  monasterii  S.  Aristi :  quas 
omnia  quoniam  Deo  ac^juvante  per  antedictss 
Ecclesiae  praepositos  qui  per  tempora  fuerint  a 
prxsmti  septima  indictione  volumus  ordinari,  et 
quidquid  exinde  accesserit  luminaribus  ejus  im^ 
pendi,  atque  ipsos  exinde  ponere  rfUiones,  idciroo 
experientix  tvse  prxdpimus,  ut  suprascriptam 
massam  Aquas  Salvias  cum  prxnominatis  omni^ 
bus  fundis  suis,  necnon  hartus,  atque  terrulas^ 
quse  superius  continentur  de  brevibus  suis  delere 
debeat  ac  auferre^  et  cuncta  ad  nomen  pradictas 
Ecclesix  beati  Pauli  Apostoli  tradere :  quatenus 
servientes  sibi  praepositi  omni  post  hoc  carentes 
excusatione  de  luminaribus  ejus  ita  sine  nostra 
studeant  sollidtudine  cogitare,  ut  nullus  ilUc 
unquam  neglectus    possit  existere,  Facla  vero 


87 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM-VATIC. 


88 


n^pra  seHptorum  mnium  rerum  traditione  vo/u- 
mu$,  ut  Jtoc  praeceptum  in  scrinio  Ecclesiae 
ixperienta  tua  restituat,  Bene  Yale, 

Lai.  wtt.  Kal.  Februarias  Imp.  D,N.  N,  Phoca 
pp.  aug,  anno  secundo^  et  Consulatus  ejus  anruo 
^firimo  ind,  septima. 

47.  Dabo  alterum  marmor  antiquum,  sub  Grego- 
rio  quarto  incisum,  circa  annum  943,  et  pertinens 
ad  basilicam  Liberianam  S.  Marix  Majoris,  cujus  in 
porticu  afSxum  spectatur.  Ex  boc  enim  intelligemus 


A  providentiam  illius  aetatis  plane  singularem  a  qua 
Anastasius  et  Guilielmus  bibliothecarii,  postrema- 
rum  Yitarum  auctores,  non  diftant,  nisi  per  annos 
paucos  :  dum  ita  consulit  perenni  memoris  atque 
indemnitati  fundorum  Ecclesiae,  ut  Rato  notarius 
regionarius  sanctae  Romanae  Ecclesiae  ex  authenticis 
scriptis  relevatum  fuisset  testetur  quidquid  in  eo 
lapide  )perscriptum  est,  et  pro  cautela  et  frmitate 
temporum  futurorum  his  marmoribus  exaratum.  Ini- 
tium  scriptionis  desideratur. 


NOTO  ROGATARIOQ.  MEO  SCRIBENDAM  DICTAVI CVIQ.  SVBTERMA 
NV  propria  literis  grecis  subscripsi,  et  testib.  a  me  rogatis  op 
tuii  svbscribendam  allefjandi  etiam  gestis  quib.  placuerit,  et 
tempore  quo  volueritis  sine  cessum  non  spectata  denuo 
mea  professione  ex  more  concedo  licentiam  de  quare  quibus 
Q.  omnib.  SSTis  STipuIatione,  et  sponsionem  splemniter  inter 
posita.  act.  ROM.  IMP.  die  cons.  et  indict.  SSta. 

i^i  Fl.  xanthipPi  Filia  qdmEGisTIimperialis  a  secretis  huic  char 
tul  usufructuarie  donationis  de  SSta  massa  qa  pagani 
cense  integro  cum  fundis,  etCaSALibus  suis  idest  F.  arturi 
anus  F.  garganus  F.  mattianusF.  ViarusP.  crisCianusF.  turi 
u  F.  Solinianus  F.  Casa  porcinare  F.  Calvisianus  F.  Rubianv 
F.  Spicianus  F..  bubianus  unc,  sex  F.  ucupia  F.  Cassauiti  F.  erut 
tianus  F.  ferratulas  F.  dksulari  F.  Cal^ianus  unc.  quat 
tuor  F.  pistore  F.  petrociana  F.  casabili  F.  optavianus  F.  ar 
buscianusF.  gurgus  F.  casagini  F.  turanusF.  rubianus  F.  fe- 
lianusF.  maniliusF.  oglata  F.  cottianus  unc  sex  F.  filipia 
nus  F.  orcianus  F  triscasas,  et  ortu  vineatv  intro  civit. 
Signina  necnon  et  F.  candiGianv.  integro  et  omnibus 
ad  eis  generaliter  pertinentibus  fact.  a  me  in  omnes  man 
sionarios  essentibus,  et  introeuntibus  perenniter  ba 
SiliCAE  SC  E  DI  genitricis  Mariae  q.  ap  praesepe  pro  obLATiONB . 
animae  nostraesicut  superius  legitur  ad  omnia  SSta 
relegens  CONsensi,  et  subscripsl,  et  testes  qui  subscbi  Berent 
rogavi  Q  i^i  F.  anastasius  tribb.  Sci  petri.  ()  i^i  theo 
datus  adorator  numeri  theodosiac.  ()  »{4  Ego  ^eor 
eiusopu  num.  mil.  Sermisiani  ()  ^F.  epipbanius  auri 
fex,  0  lii  theodorus  accol  SC  E  ROM.  eccl,  huic  Char 
tul.  usufructuarie  donationis  de  SST  a  massa  q  a  paga 
nicensecum  fundis,  et  casalibus  suis  in  integro  necnon 
et  fund.  qa  candidiani  in  integro  omnibusq.  ad  eis  gene- 
raliter  pertinen  Tib  excepto  mancipiis,  et  mobilibus  rebus. 
seseq ;  molentib.  facta  xantippi  glL  in  omnes  mansiona 
rios  essentibus,  et  introeuntibus  perennniter  baSiLiC  E  SCAE 
DL  genetricis  qa  ad  praesepem  sicut  superius  legitur  ro 
gitis  a  SSta  Donatrice  qnp  scripsimus  ipsa  praesente  te 
tes  subscripsimus,  et  hanc  donationis  chartulam  in 
praesenti  traditam  videmus.  Q 

1^1  ego  theodorus  VH  tabell.  Vrb.  Rom  Scriptor  huius  char 
tul.  usufructuariae  donationis  post  testium  sub 
scriptiones,  et  traditionefacta  complevi  et  absolvi 

i^i  Temporibus  Domini  nri  Sanctissimi  gregorii  quar 
ti  papae  ex  rogatu  Radonis  Not.  Reg.  Scae  Rom.  ecel. 
hoc  ex  authenticis  scriptis  relavatum  pro  caute 
la,  et  firmitate  temporum  futurorum  S.  marmo 
rlbus  exaratum  est 


48.  Si  quis  conferat  inscriptiones  SS.  Gregorii  B  (licet  pro  assumpti  argumenti   serie  videri   pos- 


Magni  et  Gregorii  tertii  supra  datas  numeris  30  et 
45,  et  hanc  postremam  sub  S.  Gregorio  quarto, 
translatas  in  marmoreas  tabulas  ex  diplomatibus 
genuinis,  et  propositas  oculis  praesentium  ac  poste- 
rorum  in  parietibus  ecclesiarum,  facile  inteiliget 
quantam  copiam  documentorum  a  sexto  saeculo  ad 
decimum  archiva  et  marmora  praeservarent  scripto- 
ribus  Libri  Pontiflcalis,  praesertim  in  decretis  pon- 
tiflcum  recensendis  et  enumerandis  bonis  ecclesia- 
rum. 
Nlmios    profecto    sim    pro    modo    praefationis 


sim  monitor  non  importunus),  si  percensere  ve- 
lim  omnia  illius  aetatis  monumenta,  marmoreis 
tabulis  consignata,  quae  studium  juvabant  illo- 
rum  scriptorum,  ac  nostrum  acuunt  in  com- 
probanda  historia,  stylo  et  auctoritate  hujus- 
modi  Vitarum.  Legemus  numeris  5^  et  524,  in 
Vita  S.  Leonis  quarti,  formulas  precum  ab  ipso 
conceptas,  tum  ad  Ostia  Tiberina  in  propulsandis  a 
littore  Saracenis,  tum  Romae  in  dedicatione  urbis 
Leoninse,  tta  de  illius  nomine  nuncupatae :  Deus, 
eufus  dextera  beatum  Fetrum,  ambulantem  in  ftuctir' 


89  PR^FATIO.  90 

bus  ;  e%:  Deus,  qui  aposiolo  tuo  PeirOf  etc.  In  tricli-  A  49.  Ne  longias  tamen  abscedam  a  proposita  in- 

nio  autem  Lateranensi,  quod  Leonianum  a  conditore  dicatione  marmorum  incisorum  nominibus  ac  noti- 

Leone  tertio  appellatum  fuit,  ejusque  retinet  elfi-  tia  fundorum  Ecclesiae,  cum  eam  testatam  fecerint 

giem,  musivum  et  inscriptionem,  Zophorus  illius  praecipuis  basilicis  Romanis  allatae  inscriptiones 

absidae,  quae  dicebatur  Casa  major,  et  in  nova  stru-  nostro  etiam  aevo  superstites,  indicabo  quoque  in 

ctura  Sixti  Y  disjecta  fuit,  Panvinio  teste  in  libro  tituliset  diaconiisexempla  ejusdem  consuetudinis, 

de  septem  urbis  Ecclesiis,  et  card.  Raspano  de  Pa-  in  Urbe  custoditae  per  eadem  tempora,  de  quibus 

triarchio  Lateranensi,  lib.  iv,  cap.  6,  continebat  nobis  sermo  est,  et  extra  Urbem  in  proximis  eccle- 

epigraphem  :  per  quam  prior  illa  formula  precum  siis  cathedralibus  observatx. 

aptabatur  invocando  apostoiorum  patrocinio  supra  Titulus  SS.  Joannis  et  Pauli,  quem  eminentissi- 

hospites  ac  peregrinos  in  itinereapericulis  praeser-  mus  ac  reverendissimus  card.  Paulutius,  S.  D.  N. 

vandos  et  ibidem  excipiendos  convivio :  Deus^  ct^us  exemplum  imitatus,  in  proximo  titulo  S.  Clementis 

dextera  beatum  Petrum  et  coapostolum  ejus  Paulum  datum,    magnificenter    instaurat   et   illustrandum 

ter  naufragantem  de  profundo  pelagi  liheravit^  tua  curavit  erudito  Comraentario  per  V.  C.  Philippum 

sancta  dextera  protegeat  domum  istam^  et  omnes  fde'  Rondininum,  Faventinae  Ecclesiae  canonicum,  prae- 

les  convivantes,  qui  de  donis  apostoli  tui  kic  laetan-  B  servat  nobis  specimen  vetustae  diligentiae  in  fundis 

/iir,  etc.  Oratorium  sancti  Gregorii  tertii  in  veteri  Ecclesiaerecensendis.  Exhibet  enim  tabulas  marmo- 

basilica  Vaticana  ostendebat  aifixas  tabulas  marmo-  reas  antiquitus  insculptas  diplomate  S.  Gregorii 

reas  ab  eodem  pontifice  incisas  formulis  precatio*  Magni  inter  ejusdem  epistolas  recensitum  num.  22 

num  abs  se  constitutis,  quarum  maximam  partem  libri  ix,  ad  Deusdedit  cardinalem  et  Joanneni  ar- 

superstitem  legimus  in  earumdem  tabularum  frag-  chipresbyterum  ejusdem  tituli,  ubi  non  solum  le- 

mentis,  translatis  in  hypogaeum  memoratae  basiiicae,  guntur  fundorum  nomina  et  locus  indicatur  in  via 

etJmpressis  per  Ciampinium  de  Sacris  ^if.  a  M.  Romana,et  confirmatio  Gregorii  Magni,  sed  etiam 

Constantino  constructis  cap.  2,  p.  104,  et  perTor-  Constantini  papae  nomen  oppositum  in  margine 

rigium  de  Cryptis  Yaticanis  aliosque  scriptores  :  declarat,^  notitiam  fundorum  ejustitulia  decessore 

Exaudi  nos,  omnipotens  et  misericors  Dominus^  etc.  suo   Gregorio   confirmatorum  saeculo  praecedenti, 

Inveniuntur  itaque  et  adhuc  superant  aetate  nostra  aetate  sua,  nempe  octavo  Christi   saeculo,  rursus 

antiquitus   incisa   marmoribus  basilicarum  Urbis  recognitam  et  roboratam,  per  ea  verba  quae  iitteris 

praecipnarum  non  modo  nomina  et  chronologia  ac  utrinque    descendentibus  exprimuntur,   nempe  a 

decreta  complurium  pontificum  Romanorum  ante  legentis  laeva  parte  if^i  NOTITIA  FVNDORYM  IVRIS 

decimum  saeculum,  sed  etiam  formulae  precum  ab  G  HYIYS  TrrVLI,  et  a  dextero  latere  ^  CONSTAN- 

ipsis  institutae.  TINVS  SER WS  SERVORVM 

*  ^  TERRIT  BELTR-  MIL-  XXU  * 

N  FVND  MVCUNVS IN INTEGRO  C 

0  FVND  COSCONIS IN  INTEG-  VBI SVP  2 

V  FND-  PRETORIOLVS IN  INT  VBI SVPRA  S 
L  FVND  CASACATELLI IN INTEG-  VRI  SVPRA  S 

1  FVND  PROCLIS IN  INT  VIA  APPIA*  ML*  U-  CVMPANTAN  ^ 
A  FND  VIRGINIS  IN  INT  VIA  APPIA'  ML-  XIIP  N 
F  FVND  CAPITONIS  VIA  ARDEATINA  MIL-  III-  T 

V  FND  FONTEIANVS  IN  INT-  VIA  SVPRASCRIPTA  ML'  V  I 
N  FND  FAVSIANVS  IN INT-  VIA-  SSTA  MIL*  P  L  M  XU  N 
S  FND  LAVSIANVS  IN  INT*  VIA-  SSTA  ML-  SSTO  J 
^  FND  CARBONARIORVM  IN INT-  VlASM  P  VIIU  g 
I  FND  PVBLICA  IN  INT  VIA  LATINA  MIL'  PL  M  XI  g 

V  FND  CASAQVINTI  IN INT'  VIA  LATIN*  MPLM*  XI  R 
R  FND  LACITIANVS  IN  INT-  VIA  LAVICANA  M  XV  V 
I  FND  SERGUNVS-  IN INTEGRO  VBI SVPRA  V 
S  FVND  SEPTEMINVS  IN INT'  VIA  f 
S  FVN-  CAESARIANVS  IS  INT-  V-  PENESTRINA  M  XXX  ° 
:  FN-  STAGNIS IN  INT-  VIA  LATINA  ML*  PL-  M"  XXX-  S 

V  FVN-  CASALVCI  IN INT-  VBI SVPRA  V 
S  FVN  CASACELLENSE-  VIA  APU*  ML-  XIU  0 
T  VESTRE  AECCLE  CONFIRMAREMVS  R 
I  ET  NOS ITA  CONFIRMAMUS  VT  SI  QVISQVE  V 

T  TEMERATOR  EXTITERIT  ANATHE  M 

^  MATIS  VINCVLO  SVBIACEAT  IN  PERPETVVM 

Celebris  diaconia  S.  Mariae  in  Cosmedin  a  sanctis-  D  dam  suscepit  commentario  solida  eruditione  re- 
simo  domino  nostro  ejusque  fratris  filio  eminentis-  ferto  praeservat  nobisdocumentum  illustre  sculptum 
simo  ac  reverendissimo  cardinali  Albano  in  pristi-  anno  Christi  901  sub  Joanne  IX,  in  quo  apparet 
-num  splendorem  redacta,  quam  V.  C.  Joan.  Marius,  diligentiaejusdemaetatisin  recensendis  etiam  mobi- 
eanonicus  Crescimbeni,  post  litteras  elegantiores  libus  donis  et  ornamentis  Ecclesia;.  Marmor  est 
in  fiorentissimisItaliaeAcademiisexcultasiUustran-     vetus,  ex  ruinis  proximae  aedis  S.  Valentini,  nunc 


91  AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC.  92 

diratae,  translatnm  in  porticttm  S.  Mariae  in  Cosme^  A  ptioni,  et  cum  ea  impressos  pag.  81,  iib.  ii,  cap.  40 
din,  uti  docet  titulus  a  canonicis  appositus  inscri*     laudati  libri 

Yetus  monumentum  ad  annum  DCCCGII. 
ab  Incarnatione,  seu  Nativitate  DCCCCI. 
loanne,  IX.  Pont.  Max. 
Donationis  fact»  a  Theobaldo  EcclaeS.  Yalentini 
qux  Re^ione  huius  S.  Diaconiae  extabat 
In  diruto  istius  Secretario  repertum 
hoc  loco  Archipresb.  et  Canonici  poss. 
Urbano  VIII.  P.  M.  anno  lub.  BIDCXXV. 

SVME  VALENTINB  MARTYR  UEC  DONA  BEATE.  QVE  TIBI  FERT.  OPIFSI  TSV 

BALDV8  CORDB  BENIGNO.  HEC.  ITAQ.  SVNT.  QXE  TIBI  BEATISSIME 

MARTTR  IDEM  TEVBALDVS  CONCESSIT  QVATINVS  SINT  IN  V8V 

SACBRDOTU  IN  PERPETVV  DONO  TIBIQ.  HIC  8ERVIENTIVM 

IDEST.  DOMVS  DVAS  S0LARATA8  IVNCTAS IN  VICINIO  TVJE  ECaiE 

CELLA IVXTA  EAMDEM  ECCLAM  ORITICELLVM  CVM  OLIVIS  RETRO  AEaiAM  SCI 

NICOLAI  VINEA  IN  ANTONIANO.  MISSA 

LEM.  I.  ANTIFONARIA.  II.  VNVM  DIVRNI.  ALIVMQ.  NOCTVRNI  OFFICII  FERIALES  II 

LIBRV  GENE8E0S  CVM  ISTORIIS  CAN0NICI8.  PASSIONARIVM  DIALOGV  CVM 

SQNTILLARIO  IMNARIA  II.  LIBRVM  £X  MORALIB    GALICEM  ARGENTEV    EXAVRA 

TV.  CV  GALAMO  ET   SVA  PATENA.  TVRIBVLVM  ARGENTEV.  MANVALE.  I. 

SI.    QVIS  VERO  BEATISSIME  MARTTR  EX  HIS  QVE  TIBI  A  lAM  DICTO  TEVBALDO  CCES 

SA  SVNT  VEL  AB  ILLO  AVT  AB  ALIIS  GONCEDENTVR  TEMERARIO  AVSV  ALIQVID 

ABSTVLERIT  DISTRAXERIT.  VENDIDERIT  VL  FRAVDAVERIT.  SIT.  SEPATVS  A   DO  OMIV 

Q.   XPIANOR.    CSORTIO.  QVIN.  ET-  PPETVO  PCVSSVS  ANATHEMATE  ATQ.  CV  DIABOLO  ET 

OIBVS  IMPIIS  IVNCTVS.  AETERNO  INgENDIO  EXCVRATVR  TEPORE  PONTIFIGISNO 

NI  SVMIP.  lOHIS.  EST  SACRATA  DIE  SVPREMO  HEC  AVLA  NOVEBRIS 

DV  QVITA  ELABENTE  INDICTIO  CVRRERET  ANNVM. 

Fundorum   enumerationem  Graecis  characteribus  B  hortum  possidet   coll.   Germanicum,    ac  vineam, 

incisam  edidit  V.  C.  Fabrettus  Inscript.  cap.  10.      unde  etiam  ante  paucos  annos  vetusta  monumenta 

num.  629,  pag.  757,  quam  indicavit  effossam  ad     extracta  sunt.    Pertinuit  inscript.   ad   ecclesiam 

S.  Stephanum  in  Burgo  (legendum  arbitror  in  Caslio)     sancti    Erasmi,    seu    monasterium,    ut    videtur 

dictum,  et  inde  translatam  ad  Collegium  Germani     colligi  ex  primo  versu  ejus  fragmenti,  quod  su- 

cum.  Nam  in  monte  Coelio  ecclesiam  S.  Stephani,  et     perest. 

ONcuNIA 

.    .    .    .    OY  rAI  BNAOSOY  EIEPOMAPTYPOC  EPACMOY  kOPNI4>Ik1C 
.     .    AMniC  BIAAlKlC  (oniANON  4K)YNA0C  A4)PIkANIC  kAI  HC  TO  IIAAOYMBA- 

(PIN  .  wNOPA 
.    .    ON  .  OMEPANON  .  ^YNAOC  .  ANTIkVIC  nONHINIANON  .  AONriANON  . 

/  MTvpO 

.     .    ONTIANON  META  .  MAPMOPATOYAA  .  AAKKYMEriANON  .  BOYEITOYAA  . 

( a>OYNAOC 
.    .    ATPEHANON  .   MOYkIANON  .  kOYAPTIAIANON  .  MASIMIANON  .   kACA 

( *EPPATA 
.     .    OYNAOC  .  •  MOYkIANON  .  TECCEPAPOPOYM  .  APinOY  .  kACTEHC  .  a>OYN- 

(AOC  .  rEP*HC 
.    ,    OYNAOC  .  kAAkEAAATOYAA  .  4)0YNA0C  .  CTPOYMAKIANA 

.  Ceiebre  vero  monasterium  S.  Erasmi  situm  erat  Q  teaassignantprsedia,et  insculpunt  marmori  posito 
prope  titulum  S.  Stephani  in  monte  Coelio,  uti  in  sacrario  S.  Angeli  in  Burgo,  ita  apud  Fabrettum 
observat  Martinellus  cum  Fulvio  et  Ugonio,  et  saepe     edito  Inscript.  cap.  3,  num.  447. 

memoratur  in  hoc  ipso  Libro  Pontiflcali,  et  praeci-  ^    Deputaui 

pue  in  Adeodato  num.  138,  in  Leone  HI,  num.  405,  mus  in  ista  se 

et  in  Gregorio  IV,  num.  471.  Adeodatus  cum  ex  pultura  nostra 

monacho  ejusdem  coenobii  electus  fuisset  poniifex  WationeHdlum?  ^ 

anno  Christi  669,  multa  praedia  illi  contulit.  In  mo^  q^pI^  nostri  Orti 

nasterio^  inquit  S.  Erasmi  situm  in  Coslio  monte,  in  transtiberini  unci 

quo  concrevisse  visus  est  praedictus  sanctissimus  vir^  as  sex  foris  murosju 

multa  nova  aedificia  augmentavit,  sed  et  Casalis  con--  M^uod^fu^l  ^^"^" 

quisivU  [al.,  et  multa  ibi  praedia  coinquisivit]  et  in  ^ q^l  Micini  Camel 

vita  sua  ahbatem  vel  congregationem  ibidem  insti^  in  1.  urbs.  p.  d.  pa 

tuit.  tre 

Demum  et  in  dote  attributa  aedi  sacrae  occasione  i{i    Set  qua 

sepulcri  ad  oblationes  et  luminaria  Boetius  deposi-  D  ttuor  unci 

tusocuvo  Kal.Novcmbr.  Ind  x.  imp.  Dn  N.  Justino  JfaS"quod"ett'con8ti 

perpetuo  Augusto  anno  xii,  et  Tibcrio  ConsUntino  lutum  iuxta  Scm  Cyprian 

Csesare  anno  iii  (qui  sunt  characteres  anni  aerae  um  via  labicana  inter  a 

Ghristi  vuigaris  577),  et  mater  ejus  nomine  Argen-  ffines  fundi  capitiniani 


93  PHfiFATlO.  94 

Juris  Scae  Eccl.  Rom.  se  A  ostendere  indices  fandoram  e(  praediorum  de  more 

d  et  fundi  Flauiani  insculptos,  quandoque  eliam  mobilium  rerum  ad 

^^"^^binfanum  eadem  loca  sacra  pertinentium,  ut  earumdem  rerum 

explicit  praeservationi  sequentes  aetates  consulerent. 

Exempla  providentis  consilii  hujus  Romanae  Ec- 
50.  Yidemus  itaquein  Urbe  basilicas,  titulos,dia-  clesiae  derivata  sunt  in  proximos  Urbi  episcopatus, 
conias,  monasteria  et  sepulcra  nobis  ostendere,  quorumex  marmoribusdescripsieaquaesequuntur. 
praesertim  ex  aetateB.  Gregoriimagni,  sextoscilicet  In  ecclesia  cathedraii  Anagnina  Grimaldus  epl- 
saeculo  desinente  et  ineunte  septimo,  ad  Leonem  lY  scopus  incidi  curavit epigraphen fundos  compiexam, 
aliosque  ponlifices  decimi  saeculi,  nobis  inquam     cujusfragmentum  hoc  superest. 

po 

LE 

DI  GENITRIX  MARIA  QVI  DI6NASTI  ABERE  TA 

MALDV  EPS  PARBA  PARABIMVS  INTRA  VRE  ECCLESIA 

CVM L1BARV  COT  NOS  PLANTABIMVS  SEV  ME  DO 

TAEVM.  QVI.  N.  VI.   KASALIS  POSITl  SVNT  QVOS  D   N  LEO  PP.  INTRA  AM 
ABITETNOSDET   .   .   .  TIBI  DONISCVMPARABIMVS  DOMINA  MEA  IN 
VNCIAS  II.  ET.  IN  FVND.  ORTI  DIACONORVM  VNQAS  DVAS  CVM  LASA 
SVAS   SEV  MEDIV  FVND  PELEGRINI  VNCIASII. 
.      .      .     VINEA  IN  IPSO  PVND.  QVOD   EVBARBARIKA  CVM 
.      .      .      DICITVR.  AT  BALNEV  SEV  MET.  VINBA  QVI  ES  SVIGO  GE 
.      .      .      IN  FVND.  QVORJIANO  QVANTVM  ODO  IBI  TENERB  DIBETVR 
.      .      .   IVSSIONBDNI  N.   APOSTOLICI.  RECOLLISSIM.  FVND.  MACERATA  IN 
.      .      .   DO.  SIN  PRINIANVM  VNCIAS  NOBE  ED  IN  FVND.  ILARIANO  VNCIAM 
.      .      .  ANI  VNQA  111.  DE  FVND.  BALNEAREA  VNQAS  SEX  SEV  MET.  FVND. 

INTEGRO  CVM  CASIS  ET  BINEIS  SILB1STBRJU8  BT  IN  IP80  KASALI. 

....   SCTA.  DI  GBNBTRIX ET  BINBA. 

In  ecclesia  Tiburtina  descripsit  Suaresius  dona-  B  930,  et  vulgavit  1.  ii  Praenest.  antiq.,  c.  7,  p.  416. 
tlonem  bonorum  mobilium  et  immobilium  antiquo     marmori  ita  incisam  sub  Gregorio  lY,  anno  Ghrlsti 

liii  Attendite  lumen  cuncti  qui  cernitis  hanc  Fulli  domum,  quam  sarcire  curauit  egreg.  P.  magister 
militum  cultor  ecclesiarum,  et  largitor  pauperum.  Eo  magis  saevum  tempas  transierit,  quod  hujus  ve- 
tusta  fabrica  casu  ruitura  multis  esse  videbatur.  Nunc  ea  facit  Vigii  P.  cum  hac  natos  suos  pro  redi- 
mendis  facinoribus  suis,  seu  et  pro  anima  conjugis  suae  Agathae  sacaciter  ampliavit  a  solo  usque  ad 
summum,  et  picturis  bariis  decorauit,  Itaque  obnixe  quaeso.  0  Christe,  et  Genitrix  virgo,  simulque 
beate  Paule  vas  eiectionis,  sociique  tui  Romula  Redempta,  Erundoque,  quarum  corpora  recondere 
in  tribus  sacris  altaribus  studuit,  vt  suscipere  dignemini  hoc  exiguum  munus,  quod  ad  vtilitatem  tem- 
pli  exhibuit,  id  est  patenam,  caiicem,  cortinas,candeIabra,  thuribulum,  cantharaexargento,  canistrum 
ex  aere,  vestes,  cortinas.  codices,  imagines  tribus  cum  signacuUs  ad  resonandum  laudem  Dei,  quae 
super  camera  istius  templi  statuere  feci.  Casas  vero  fundum  yalvianum,  simulque  vineam  in  Laurento, 
et  silua,  et  in  Buruatiana  Petia  de  terra,  et  Clausuram,  Pergulasque  unam,  et  in  prata  pratum.  Si  qui 
de  his  donis,  quee  ego  offerre  curavi,  aliquid  subtrahere  praesumpserit,  siveepiscopus,  sive  magna  par- 
vaque  persona  hseredes  meos  in  sua  teneat  potestate.  Nun:;  autem  qui  aiiquid  temerari  eorum  praesum- 
pserit,  sit  illi  alienum  regnum  Dei,  et  a  trecentorumdecem  YIII  Patrum  sententia,  seu  decreto  anathe- 
matis  vinculo  subjaceat,  et  cum  Juda  traditore  Domini  partem  habeat.  Felices  qui  hic  inffressuri  estis, 
pro  me  quaeso  orate,  et  gaudere  temporibus  muitis  donet  Dominus,  ut  his  celere  mente  deprecari  eum 
valeatis.  M.  Amen  Factum  temporibus  Domini  Gregorii  Quarti  Papae  Roma  per  Indictio.  III. 

91.  Non  est  disjungendaab  hoc  loco  vetus  inscri-  C  consignandi  lapidibus  publico  Ipco  propositis  dona- 
ptio  marmorea,  pertinens  ad  annum  Christi  731,  tiones  factas  ecclesiis  et  monasteriis,  etinhisre- 
quam  Ravennae  excripsi  in  ecclesia  S.  Appolinaris  in  censendi  fundorum  nomina,  fuisse  perductam  octavo 
Classe.  Ostendit  enim  consuetudinem   Romanam     labente  saeculo  etiam  in  proximas  Itaiiae  regiones 

IN.  N  PATRIS  ET  FILII  ET  SPS  SCTI IMP  PHSSIMIS  DO  NN  LEONE  ET  CONSTAN 

TINO  A  DO.  CORONAT  PACIF.  MAGNIS  IMPB.  LEONE 
QVIDEM  CLEMENTISS.  IMP.  ANNOXIS.  CONSTANTINO  VERO  A  DO  CORONATO  IMP 
ANNO  XI.  GVVERNANTEM  ITALIA  DN  EVTVCHIO  EXCELL  PATRICIO. 
et  exarch.  III.  Ral.  Februarias  ind.  XIIII.  hic  titulus  monstrat  opus 

laudabilefactum,  quod  pio  consilio  concepit  mente  psui 
JoannesalmusPontifex  junior  in  nomine  quintus  qui  cum  per 

vigili  aeterni  praemia  regni  fidus  ut  possideat  ae^enorum  agmina 
praecantiiminibussacris  hoc  sibi  monumentum  locauit  Apollenari  Sco 

commendans  puluerea  nembra.  quae  surrectura  credit 
Carnis  resumpto  uigore  contulit,  etoonum  auod  seruis  Dni  prosit 

qui  laudesassiduas  marturis  collibat  rundum  cammiliaria  casalibus 
Vndique  uallatum  cum  suis  terminibus  sicut  textus  donationis  designat. 

Aptum  seruis  Dni  rauennati  terr  situm  fertilem  fecundum  ignis 
Ad  esum  lignament  et  suest  quod  pabulent  silicarum  glandifera 

poma  dans  scoe  eccl.  commutata  ad  inuicem  loco  fundum  trecintuta 


95 


AD  ANASTASroM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


96 


Fauentin  terr.  constitoto  atque  fundum  contnl  terr.  reiacen 

tem  simulqne  argentoquaterdenipunderamundum  quod  sibi  legitime 
genitorum  contulit  iura  quod  sit  inliuatum  nec  reuocetur  unquam 

quod  uhic  collegio  monachorum  stipendias  ad  uicem  cessit  ex  cuius 
RedditiDus  praeparentur  affauiles  dapes  hisque  ius  nomini  annuiecolu 

erint,  quo  iussu  dominantis  migrauerit 
Ad  caelestia  regna  hoc  quoram  concilio  statuit.  atque  flrmauit  ut  si  quis 

Successor  sedis  ecclesieque  actor  uel  abba. 
praepositus  huius  uenerauilis  templi  prenominat  fundum  miliaria 

ex  partem,  uel  totum  per  quouis  ingenio  ab  usum  seruorum  Dni 
hic  deseruientium  alienare  praesumpserit,  uel  commutare  aut 

perene  acta  u.  chartula  largire  aeternam  condemnationem 
sustineat  cum  traditorejudaet  hisqui  petierit,et  qui  largire  temptaverit  constrictus  ana 
themati  vinculs  corum  trecentordecetocto  patruum.  i^ 


51.  In  omnibus  hisce  monumentis  a  me  productis  A 
attendi  velim,  ea  referri  ad  aetatem  inter  Gregorium 
secundum  et  quartum,  qua  scilicet  Vitae  Libri  Ponti- 
ficalis  conscribebantur;  utinde  constare  possitcur 
auctores  isti  operam  tam  sedulam  et  nimiam,  ut  ita 
dicam,  impenderent  in  enumerandis  pontificum  do- 
nis,  quae  per  ipsos  offerebantur  Deo  in  sacris  aedi- 
bus,  Romae  praesertim  constitutis.  Quocunque  se 
verterent  pii  scriptores,  incurrebant  in  eorum  ocu- 
los  epigraphes  donationum,  indices  fundorum,  in- 
scripta  donaria,  et  usus  actatis  occupatse  in  his 
percensendis.  Quid  ergo  haberent  potius  quam  id 
scribendo  praestare,  quod  aequalibus  suorum  tempo- 
rum  placere  potissimum  cognoscebant  ?  Quid  etiam 
ad  fidem  historiae  suae  commendandam  diligentius 
consectarentur,  quam  ut  ea  colligerent  quae  com-  ^ 
probari  tot  publicis  documentis  nemo  non  videat? 
Auctores  Catalogorum  ex  quarti,  quinti,  ac  sexti 
saecull  monumentis  chronologiam,  successiones  et 
sacrasordinationesdigesseranL  Decreta  non  multa 
protulerunt,  quae  ad  usum  Catalogi  vix  pertinebant. 
Ea  tamen  colligere  potuerunt  scriptores  proximi  ex 
Actis  conciliorum,  ex  archivis  Romani  patriarchii 
et  pontiflcia  bibliotheca.  Haec  enim  loca  patuisse 
scriptoribus  octavi  ac  noni  saeculi,  qui  collectionem 
hanc  claudunt,  manifesta  conjectura  deducitur  ex 
verbis  eorumdeni  a  LucaHolstenio  et  abEmmanueie 
Schelestratio  perpensis,  quemadmodum  ex  minuto- 
rum  donorum  recensione  perspicuum  flt  hanc  nobis 
fuisse  ab  iis  praeservatam  ex  oculata  inspectione  r&- 
rum  plerumque  inscriptarum  memoria  donantis;  ^ 
tum  etiam  ex  indicibus  rerum  mobilium  et  immobi- 
lium  tnm  temporis  custoditis,  et  in  publica  marmora 
saepe  translatis:  uti  luculenter  probatum  fuisse  con- 
fido  tot  ex  monumentis,  post  longam  seriem  decem 
saeculorum  aetati  nostrae  feliciter  praeservatis. 

Uaec  igitur  omnia  satis  commendant,  ut  ego  arbi- 
tror,  auctoritatem  hujusce  LibriPontificalis,  eapro- 
ducentis  per  singulas  aetates,  quae  juxta  temporum 
illorum  usum  ac  documenta  ab  Ecclesiae  notariis, 
historiis  et  bibliothecariis  in  litteras  referebuntur. 

53.  Praefationi  modum  impoiiam,  imo  et  signa- 
culum  apponam  (si  fas  est  dicere)  observatione  nu- 
mismatis,  quod  ejus  fronti  de  industria  praefixum 
fuit ;  non  tam  ut  imitaremur  editionem  Fabrotti,  a 
numismate  sacro  auspicati  pr^glnam  primam,  ubiD 
vultus  expressit  SS.  apostolorum   Petri  et  Pauli, 


qaam  ut  indicaremus  genuina  documenta,  quae  sola 
inspectione  tuebantur  fidem  historiae  per  ea  tempora 
quibus  hae  Vitae  conscribebantur. 

Numisma  est  Crispi  Caesaris  ex  aere  maximo,  et 
haberi  potestomnium  clarissimum,quaeRomaChri 
stiana  anliquitus  procuderit.  Licet  vero  illustratum 
mirifice  fuerit  saeculo  superiori  in  utraque  editione 
suorum  Annalium  a  cardinali  Baronio,  attamen  no- 
bile  archetypon  non  spectaremus.  nisi  Romae  prae- 
servatum  fuisset  beneficio  Fulvii  Ursini  primum, 
deinde  excellentissimae  Burghesiae  domus :  cujus 
inter  cimelia  lectiora  jamdiu  asservatum,  et  pecu- 
liari  conceptaculo  inclusum,  una  cum  alio  insigni 
numismate  Constanlini  Magni  III,  et  exc.  princeps 
MarcusAntonius  nuper  ostendit,  dum  prosingulari 
quod  hausit,  una  cum  majorum  sanguine,  religionis 
studioet  doctrinae,  sibi  simillimos  liberos  exemplo 
docet,  ut  ex  universa  et  plane  regia  avorum  gaza 
illam  praeferant  partem,  quaecultumanimi  promovet 
in  utraque  ea  disciplina.  Opportune  vero  contigit 
quasi  reservatus  huic  nostne  editioni  iteratus  con- 
spectus  nummi,  ut  in  eo  quodammodo  intuerentnr 
lectores  aevi  Constantiniani  aequaie  testimonium,  et 
vindicias  rerum  ex  publicis  documentis  eodem  sae- 
culo  in  catalogos  digestarum,  ut  ex  catalogis  Eccle- 
siae  in  Vitas  pontificum  subinde  transferrentur.  Nu- 
mismatis  figura  repetatur. 

In  antica  parte  nummiCrispusCaesar  pectoretenus 
exprimitur,  laureatus  (licet  lauri  ^olia  non  satis 
expresserit  delineator  a  Baronio  adhibitus)  ac  toga- 
tus,  scipionem  eburneum  sinistra  tenens,  cui  aquila 
de  more  insistit,  dexteram  vero  apertam  elevans, 
tanquam  pacator  et  triumphator.  Circa  protomen 
legunturlittera^consuetae  CRISPUS  NOBilis  CAESar. 
Pars  adversa  multo  est  praestantior :  exhibet  enim 
virum.barbatum  sedentem  inter  duosCaesares  stantes 
et  ornatos  habitu  militari  cum  hastis  puris.  Viri  se- 
dentis  coma  detonsa  est  ad  aares*,  barba  non  qui- 
dem  prolixa,  sed  plenior,  et  crispae  similior,  qualis 
cernitur  in  vetustis  S.  Petri  imaginibus  praesertim 
musivis,  et  in  sarcophagis  vasisque  saeris  ejusdem 
quarti  saeculi.  Dextera  manus  hujus  figuraead  bene- 
dicendumelevatur,  inflexistantisper  articulis  quarti 
et  quinti  digiti  more  EcclesiaeLatinae:  sinistra  vero 
hastam  tenet,  cui  venerabile  crucis  signum  superne 
infigitnr.  Circumfunditur  capiti  nimbus  circularis, 
corpori  vero  tunica  et  pallium.  Salvatoris  nostri 


97 


PR^ATIO. 


98 


imaginem  nnam  ant  alteram  hic  repraesentari  cen- A  diligenter  inspecto  namismate,  eoque  totis  ingenli 


set  Baronius  ex  duabus  quas  ex  argento  efformatas 
pondo  librarum  12M)  et  UO,  altitudine  vero  pedum 
quinque,  statuit  MagnusConstantinus  in  basiiica 
Lateranensi,  quemadmodum  in  Yita  Silvestri  me- 
morat  hic  Liber  Ponlificuiis  num.  36:  «  Hujus  tem- 
poribus  fecit  Gonstantinus  Augustus  basilicas  istas, 
quas  et  ornavit.  Basilicam  Constantinianam,  ubi 
posuit  ista  dona.  Fastigium  argenteum  baitutiie, 
quod  habet  in  fronle  Salvatorem  sedentem  in  sella 
in  pedlbus  5,  pens.  libras  120.  Duodecim  apostolos 
in  quinis  pedibus,  qui  pensaverunt  singuli  libras 
nonagenas  cura  coronis  argenti  purissimi.  Item 
a  tergo  respiciens  in  absida  Salvatorem  sedentem 
in  thronoin  pedibusquinisexargento  purissimo,  qui 
pensat  lib.  440.  » 

54.  In  primaAnnaliumeditioneanni  1592,  tom.  ni, 
pag.  245,  cardinalis  Baronius,  disserens  de  profes- 
sione  Christianae  religionis  a  Crispo  suscept»  in 
baptismate,  illustre  documentum  ejusdemse  nactum 
fuisse  affirmavit  hocin  numismate:  quod  plerisque 
antiquariisaetatissus  videbaturquidem  antiquum ; 
sed  cum  nonnuliis  suspectum  foret,  ab  eodem  pro- 
ducendo  abstinere  tunc  maluit,  ne  in  suis  Annaiibus 
quidqoam  obbruderet  quod  laboraret  suspicione 
mendacii.  Triennio  autem  post,  cum  adornaret  alte- 
ram  operis  editionem,  tomo  tertio  idem  numisma 
produxitet  illustravit,  tanquam  vindicatum  ab  omni 
periculo  et  suspicione  fraudis  auctoritate  omnium 
antiquariorum,  etprae  caeteris,  Fulvii  Ursini,  illorum 


viribus,  omni  adhibito  experimento,  percognito,  et 
explorato  praesentibus  illis  etiam,  quosob  singularl- 
tatem  numismatis  nonnihil  de  impostura  pulsarl 
animo  senserat,  nullam  prorsus  ineo  fraudem  inesse 
affirmavit :  sed  sicut  ab  omni  prorsus  imposturse 
suspicione  ostensum  numisma  scitis  probatisque 
rationibusvindicavit,itacontradicentiumanimorum 
latebras  palam  fecit,  ea  nimirum  ex  causa  illud  ab 
ipsis  improbatum,  ut  possent  viliori  emere  pretio: 
quod  ipse  probe  cognitum,  examinatum,  probatum 
omnique  ex  parte  approbatum  ab  haeredibus  posses- 
soris,  erogato  quod  pelierunt  pretio,  emit  atque  ex 
eo  suum  nobilissimis  monumentis  confertissimum 
museum  exornandum  putavit.  » 
B  Prosequitur  deinde  Baronius  exponens  adversae 
hujus  partls  epigraphen  :  Salus,  et  spes  Christus  flei- 
publicae  SALVS  ET  SPES  X.  REIPVBLICAE ;  quae 
Christi.nomencompendiosecontinentinGraecalittera 
X,  eo  saeculo,  et  subsequentibus  usurpata  ad  illud 
exprimendum,  uti  se  docuisse  pridem  memorat  etiam 
ex  Juliano  in  Misopogone.  <r  Usus  postea  obtinuit, 
inquit,  ut'X  elementum,  quod  super  Christi  caput 
ab  antiquioribus  apponi  solet  ad  nomen  Christi  si- 
gnificandum,  idem  postea  fuerit  eadem  de  causa  in 
diadematecollocatum,  eoque  modo  aptatum,  ut  cru- 
cisformam  exprimeret,  cum  alioqui  inantiquioribus 
Salvaloris  nostri  imaginibus  parvum  absque  aliquo 
signo  diadema  in  modum  sphaerae  inveniatur  ex- 
pressuro,  cum  additamento  tamen  juxta  posilo  no- 


facile  principis  ea  tempestate:  qui  pretio  a  posses-  G  minis  Christi :  quo  si  careat,  tunc  iilud  in  diade- 


soribos  constituto  nihil  detrahens,  comparavit  qaan- 
tiplurimi  lectissimum  hoc  numisma,  et  in  celebri 
museo  suo  reposuit,  adactis  etiam  paucis  illis  anti- 
quariis  sablestae  fidei,  qui  de  industriarevocabant  in 
dubium  nummi  antiquitatem,  utviliori  pretio  suum 
facerent,  ad  suffragium  sincere  ferendum  de  indubi- 
tate  fide  monumenti.  Praestat  coronidis  loco  verba 
dare  eminentissimi  scriptoris  pag.  233  tomi  tertii 
secundae  editionis  numero  13,  postquam  ea  retulit 
quae  scripserat  in  primaeditioneante  triennium. 

c  Haec  quidem,  inquit,  nos  in  prima  editione  pro- 
fessi  sumus,  dum  de  germanitate  numismatis  quae- 
stio  verteretur :  in  qua  tutiorem  illam  partem  exi« 
stimaviinus,  qua  omnis  licet  levissimae  imposturae 


mate  inveniatur  per  X  notam  appositum  (X).  d 

55.  Haec  omnia  libenter  produximus  ex  historiae 
ecclesiasticae  restitutore  Baronio,  ut  non  modo  ejus- 
dem  suffragio  sed  etiam  exemplo  constaret  quantum 
adjiciant  momenti  ac  ponderis  historicae  veritati 
genuina  monumenta,  si  a  scriptoribus  consulantur. 
Unde  colligi  necesse  est  quam  fideliter  perscripserint 
auctores  Vitarum  perea  saecula,  quibus  poterant 
tum  a  scriptoribus,  tum  a  lecloribus  eorumdem  ar- 
gumenti  capita  fernfe  singuia  conferri  cum  super- 
stitibus  iisque  publicis  documentis.  Placet  exhoc 
ipso  numismate  confirmare  quam  facile  simul  et 
accuratum  judicium  utrique  paratum  haberent  in 
inspectione  aequalium  documentorum. 


suspicio  penitus  tolleretur.  Cum  sicigiturin  eaedi-  pv     Numisma  Crispi  a  Baronio  productum,  beneflcio 


tione  hujus  tomi  Romana  nobilissimum  Crispi  nu- 
misma  omiserimus  (in  margine  addit :  Exstabat  nu- 
misma  in  aere  apud  Horatium  Tigrinum  de  Mariis 
dnm  vlveret)  quod  de  ejus  sinceritate  a  quibusdam 
dubiiaretur ;  modo  autem  veluti  pulvere  omni  dubi- 
tationis  excusso,  evicta  veluti  causa,  operae  pretium 
nos  facturosputavimus,  si  hocloco  illud  in  secunda 
editione  reponendumcuraremus,  ex  eo  quodamicis- 
simus  meus  Fuivius  Ursinus,  rerum  antiquarum 
solertissimus  explorator  (ad  quem  veiuti  Lydium 
iapidem  quaequae  vetera  monumenta  probanda  eluci. 
dandaque  afferri  solent,  cujus  et  apud  me  auctoritas 
piurimum  valet),  de  hac  re  consuitus  saepius,  et 


Burghesiae  domus  aetati  nostrae  praeservatum  est. 
Ejus  inspectio  nos  docuit  statutam  illam  in  adversa 
parte  sedentem  inter  duos  Caesares  stantes,  nimbo 
ornatam,  elevata  dextera  benedicentem,  et  crucis 
signum  hastae  impositum  sinistra  manu  gestantem, 
referri  debere  vel  ad  Christum  Dominum,  ut  pulavit 
Baronius,  vel,  ut  aliqui  malunt,  ad  principem  apo* 
stolorum  et  vicarium  suum  in  Ecclesia  constitutum. 
Utrumvis  exprimat,  indubitatum  est  hoc  in  numis- 
matetestiinoiiiumChrisCianaereiigionispubliceexer- 
citae  sub  Constantino,  antequam  Crispus  ejusdem 
filius  Faustae  novercae  calumnia  necaretur.  Baronius 
putat,  uti  diximus,  Christi  Domini  imaginem  in 


99 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


400 


nttmmo  signaUm  referre  statuam  argenteam  ejas-  A  titolo  S.  Prudentianae,  sna  Siricio  papa  constrncto 


dem  SaI?atoris  ac  Dei  et  Domini  nostri  a  Constau- 
tinoerectam  inbasilica  Lateranensi,  ut  refert  Lit)er 
Pontificalis.  Qui  vero  Petri  apostoli  simulacrum  illa 
in  figura  depreliendunt,  observant  cultum  corpo- 
ris,  et  praeclpue  tonsuram  capitis,  ac  barbae  mo- 
dum  assimilari  potius  imaginibus  antiquissimis 
Petri  apostoli  quam  Christi  Domlni.  Nam  in  sar- 
cophagis  marmoreis  quarto  et  quinto  s.'eculo  cae- 
latis,  et  ex  ccpmeterio  Yaticano  productis  in 
Roma  Subterranea  Aringbi  tomo  I  tab.,  pag.  293, 
et  seqq.  quoties  exprimitur  Christus  Dominus 
sive  imberbis,  sive  barbatus,  prolixi  seniper  crines 
ei  tribuuntur,  et  barba  in  acutum  desinens.  At  in 
apostolo  Petro  eadem  vetusta  marmora  fol.   293 


et  per  Adrianum  I  instaurato ;  in  triclinio  Leonis  m, 
in  Laterano ;  in  aedeS.  Constantiae  sub  Honorio  I, 
et  passim  in  anaglyphis,  picturis  et  musivis.  Quae 
cum  ostendant  vultum  Petri  plane  similem  expresso 
in  hoc  numismate,  dubiture  nos  minime  sinunt  quin 
aetate  Gonstantini  Magni  effigies  Petri  ab  hoc  nummo 
proposita  respondeat  reliquis  inde  expressis,  juxta 
historiam  ab  Adriano  papa  relatam  in  epistola  me- 
morata. 

Litterae  autem  S.  P.  in  eodem  numero  exstante 
sub  imagine,  quam  diximus,  principis  apostolorum, 
vel  indicant  SANGTUS  PETRUS  elementis  capita- 
libus  utriusquedictionis(ut  littera  Xsuperneinclusa 
in  epigraphe   SALVS    ET  SPES  X.  REIPVBLIG^ 


295,  297,  299, 301,  307,  et  cum  his  picturae  omnes,  B  continet  nomen  Ghristi)  vel  significant  SIGNUM 


anaglypha,  musiva  antiqua  crines  exhibent  attonsos 
ad  aurem,  barbam  rigentem  et  non  admodura  pro- 
lixam  quaiis  in  nummo  visitur.  Crucem  autem  in 
memoratis]  anaglyphis  gestat  S.  Petrus,  non  secus 
ac  in  numismate.  Gaelator  typi  a  card.  Daronio 
impressi  imberbem  exhibuit  viri  sedentis  taciem 
contra  fldem  nummi,  licet  crines  ad  aurem  attonsos 
expresserit  fideliter.  Imagines  SS.  apostolorura  Petri 
et  Pauli,  custoditae  in  sacrario  basilicae  Vaticanae 
(easdem  affirmant  esse  a  B.  Silvestro  oblatas  Con- 
stantino  Magno,  quarum  historiam  retulit  Adrianusl 
ad  Carolum  Magnum  in  epistola  ediia  cum  actis 
synodi  Nicaenae  secundae),  Petrum  apostolum  exhi- 
bent  crinibus  abundantem,  sed  ad  aurem  detonsis, 


PETRL  Nam  SIRMII  PERGVSSA  moneU  hic  non 
indicatur,  ut  ego  autumo,  cum  sit  insolens  in  num- 
mis  Latinis  ex  aere  maximo  officinae  monetariae 
locumexprimere.  Si  autem  Petrum  apostolum  indi- 
cat  haec  figura,  ejusque  simulacrum  impositum  sedi 
quadratae,  arbitror  referendum  ad  statuam  ejusdem 
apostoli,  cum  caeteris  a  Gonstantino  positam  in  basi- 
lica  Salvatoris,  altitudine  quinum  pedum,  pondo 
librarum  nonaginta,  cum  corona  ex  argento  puris- 
simo,  quam  refert  Liber  Pontificalis  in  Silvestro, 
num.  38.  Crucem  vero  cum  ostendat  idem  aposto- 
lus,  erectam  fortasse  iliam  indicat  quam  Gonstanti- 
nus  in  basilica  Vaticana  constituit  supra  Confes- 
sionem  beatri  Petri  exauropurissimopensantemlibra$ 


et  Paulum  recalvastrum,  qualis  a  Luciano  describi-  C  centrm  qmnquaginta.  In  mensuram  loci,  ubi  scr^tum 


tur,  eodem  observante  Baronio  ad  annum  69,  num. 
U,  et  ab  ejusdem  epitomes  auctore  Spondano, 
num.  6et  8.  In  aenea  icunculaS.  Petri,  olim  in 
museo  Bellorii  a  me  quoque  spectata,  et  a  Petro 
Sancte  Bartolo  edita  cum  antiquis  lucernis,  part.  iii, 
tab.  27,  eadem  tonsura  crinium  et  barbae  lAodus 
apparet,  quae  a  Spondano  verbis  Nicephori  refertur, 
capiliiscapitis,  et  barbaecrispiset  densis,  sed  non 
admodum  prominentibus.  Anaglyphaautem  indicata 
in  sarcophagis  Vaticanis  quarti  et  quinti  saeculi, 
praesertim  id  quod  folio  294  Aringhii  occurrit,  ubi 
quater  exprimitur  ChristusDominus,  ter  S.  Petrus, 
multo  evidentius  declarent  eam  consuetudinem  aeta- 
tis  Gonstantinianae  (quando  servabantur  imagines 


est  hoc :  Constantinas  Augustusy  et  Hekna  Augusta : 
hanc  domum  regali  simili  fulgore  coruscans  aula  ctr- 
cumdat  Scriptum  ex  litteris  nigellis  in  cruce.  Ea 
quae  nos  conjicere  nitimur  ex  indicio  numismatis, 
nec  satis  definire  possumus  post  diuturnas  inspectio- 
nes,  eadem  ictu  oculi  perspicue  noscere  poterant 
auclores  Libri  Pontificalis,  legentes  in  cruce  Con- 
stantiniana  eorum  aetate  superstite  nomina  donan- 
tium,  et  in  argenteis  statuis  Ghristi  nomina  atque 
apostolorum  spectantes  effigiem  singulis  attribu- 
tam  aetate  Silvestri.  Ex  iisdem  monumentis,  si 
superessent,  collatis  cum  nummo,  fortasse  constaret, 
ad  exemplum  imaginis  B.  Petri  sub  Silvestro  et 
Constantino  propositae  ad  cultum  cruci  Dominicae 


apostolorum  eisdem  ferme  coaevae,  quas  Eusebius  q  ejusquegestatoriexhibendumaCaesaribusstantibus, 


narrat  a  se  spectatas  Hist.  Eccl.  cap.  18)  tribueud| 
comam  prolixam  et  in  humeros  fluentem  Christo 
Domino,  crines  autem  truncatosad  clericalis  tonsurae 
modum  beato  Petro,  cum  in  eisdem  marmoribus 
ita  constanter  uterque  caelatus  sit.  In  argenteis 
etiam  vasis  ministerii  sacri  ante  Constantinum 
Magnum  elaboratis,  uti  ex  operis  elegantia  et  anti- 
quitate  percipimus,  repertis  inter  rudera  vetustio- 
rum  aedium  sacrarum  et  ccemeteriorum,  quae  dabi- 
mus  inter  notas  ad  Vitas  pontiflcum  in  Urbano  I, 
idem  habitus  oris  observatur,  ubi  Ghristus  Dominus 
claves  tradit  Petro :  qua  etiam  forma  posteri  fldeies 
exhibnerant  in  mnsivis  Tetustioribus  ^Urbis,  ut  in 


efformatas  fuisse  a  successoribus  Silvestri  statuas 
duas  B.  Petri :  marmoream  unam,  quae  asservatur 
in  hypogaeo  basilicae  Vaticanae  ;  aeneam  alteram 
in  aede  superiori  constitutam,  ad  oscula  fldeiium 
excipienda  in  signum  venerationis,  consuetudinc 
derivata  ab  incunabulis  Ecclesiae  ad  haec  nostra 
saecula. 

66.  Non  piguit  versari  paulo  diutius  in  contem- 
platione  numismatis,  et  sacrae  imaginis,  atque 
inscriptionis  in  illo  expressae  sub  Gonstantino.  Quin 
haecomniapraeflgendacuravimus  praefationi,  utpote 
indicia  eorum  documentorum  quae  in  numerato 
parata  erant  atque  exposita  scriptoribus  Libri  Pon- 


104 


PR^FATIO. 


m 


tlficalis.  Nam  satis  ostendunt  hsc  veluti  specimina,  A  bns  quod  sunm  est  asseretur.  Sive  ndtarum  auctor 


seu  reliquiae  monumentorum,  tunc  temporis  uni- 
cuiqueconstantium,  et  publica  in  luce  propositorum, 
neque  chronologise  documenta  defuisse  scriptoribus 
Gatalogi  vetustioris ;  neque  ordinationum  memorias 
et  legum  pontificiarum  auctori  secundi  Gatalogi  ; 
neqneVitarum  posteriorum  enarratoribus  indiculos 
ecclesiarum,  unde  nossent  patrimonia,  latifundia, 
praedia  rustica  et  urbana,  dona  mobilia  et  immobilia, 
sacram  supellectilem,  et  minuta  quaeque  cimelia, 
basilicis,  titulis,  diaconiis,  monasteriis,  aedibusque 
sacris  omnibus  in  Urbe  oblata.  Gesta  vero  pontificum 
quse  narrante,  plerumque  sibi  aequalium  post  aetatem 
Gatalogi  secundi,  vel  ipsi  viderunt  historici  Yitarum, 
vel  a  publicis  archivis  paulo  ante  perscripta  mutuati 


ex  vetustioribus  sit,  sive  ex  recentioribus,  occupabit 
eum  locum  quem  gentilitii  nominis  littera  princeps 
obtinet  Juxta  seriem  alphabeti.  Alteserra,  Benci- 
nius,  Binius  et  caeteri  omnes  singillatim  ostendent 
c[uae  meditata  contulerint,  more  jam  recepto  in  com- 
mentariis  variorum. 

59.  Chronologicae  vero  observationes  ita  sunt  con- 
nexae  invicem,  ut  citra  universi  systematis  positio- 
nem  non  possint  singula^  pertentari.  Qua  de  causa 
videtur  exigere  ratio  methodi,  ut  res  integra  reser- 
vetur  loco  peculiari,  exacturo  rationem  temporum 
a  Christo  nato  ad  omnia  documenta  chronologica, 
quae  coUigere  conati  sumus  complurium  annorum 
studio,  et  experimentis  tum  ex  motibus  coelestium 


sunt,  eta  concordi  testimonio  seniorum,  qui  inter-  B  corporum  diligenter  collatis,  tumex  inspectione  ve- 


fuerant,  sibi  tradita  collegerunt. 

Optimo  itaque  jure  singulis  auctoribus  hujusce 
libri  del}etur  elogium,  ab  Annalium  conditore  Baro- 
nio,  historicae  veritatis  judice  emerito,  tributum 
Anastasio  tomo  IX,  ad  ann.  Chr.  752,  num.  19  : 
Etsi  rudi  stylo,  fidelissime  tamen  rerum  gestarum 
historiam  exaravit, 

57.  Haec  fuerunt,  amice  Lector,  a  nobis  generatim 
praemittenda  de  auctoritate  codicum  ac  documen- 
tis  rerum  in  Libro  Pontificali  enuntiatarum.  Nam 
quae  speciatim  de  singulis  ejusdem  partibus  suo 
loco  proferenda  ernnt,  ostendent  infra  notae  va- 
riorum. 

58.  Cum  enim  in  Libri  impressione  universa  cnrata 


terum  lapidum  et  nummorum :  ubi  temporum  a  nobis 
numerandorum  series,  et  characteres  publico  testi- 
monio  proditi  cognoscuntur. 

60.  Paratis  igitur  adjumentis  utere  felix,  Lector 
studiose  et  benevole :  et  Romanorum  pontificum  Vitas 
habeto  universae  ecclesiasticae  historiae  partem  prae- 
cipuam,  annalium  fontes,  et  pretiosas  sacrae  antiqui- 
tatis  reliquias,  primum  collectas  in  Catalogo  Liberia- 
no  ex  Actis  martyrum  et  conciliorum,  necnon  ex  epis- 
tolis  pontificum  et  confessorum ,  Historia  Hegesippi, 
ChronicisEusebianis,  aliorumque.  etexDiptychisEc- 
clesiarum ;  post  alterum  vero  saeculum  auctas  iisdem 
copiis  in  Catalogo  sub  Justiniano  et  posteriori  aetate 
sub  Gregorio  II  et  III  translatas  in  Librum  pontifica- 


sint  quae  tueri  maxime  poterant  germanam  ejus  G  lem,acfusiusextensasadjumentotabulariietbiblio- 


lectionem,  et  plurimum  promovere  usus  et  commoda 
quae  inde  consequi  Lectores  possent,  consectari 
necesse  est  parem  diligentiae  atque  utilitatis  publicae 
cnram  etiam  in  editione  notarumrQuare  typographus 
constituit  ex  auctoribus  omnium  consensu  probatis, 
Binio,  Ciacconio,  Labbeo  potiores  eligere,  et  ad 
contextus  expiicationem  maxime  accommodatas, 
quas  ipsi  postVitas  Pontificum  retulerunt.  Alteserrae 
Dotas  in  Anastasium  peculiari  libro  vulgatas,  eoque 
tam  brevitate  laudando,  tum  lectissima  eruditione, 
dabimus  integras.  Neve  ulla  supersint  inexplorata 
▼erba,  aut  gesta,  aut  documenta  hujus  historiae, 
quibns  nova  lux  affundi  possit  per  aetatis  nostrae 
iabores  ;cum  aliquot  cultores  ecclesiasticae  historiae. 


thecae  apostolicae,  necnon  archivorum,  marmorum 
et  cimeliarchii  singularum  ferme  Urbis  ecclesiarum; 
communibus  denique  studiis  nationum  eruditione 
praestantium,  Belgicae,  Gallicae,  Germanicae,  Hispa- 
nicae,  illyricae,  Italicae,  aetate  nostra  a  squalore  deter^ 
sas,  etab  injuria  temporum  vindicatas,  ministranti- 
bus  undiquecodicesantiquiores  dominisetpraefectis 
bibliothecarum.  De  opella  vero  nostra,  quantulacun- 
'  que  tandem  sit,  aequi  bonique  consulas  :  et  juvare 
cum  possis,  vel  suggerendo  nova  documenta  chro- 
nologiae  atque  historiae  pontificalis,  quae  tomo  se- 
cundo  aut  tertio  inseri  possint,  vel  salubriter  et 
amice  corrigendo,  si  quae  forte  imprudenter  excide- 
rint,  meditanti  praefationem  el  notas ;  scias  benefico 


etsacrae  antiquitatis  Christianae  in  se  receperint,  ut  q  monitori  me  gratias  habiturum  maximas,  cum  nihil 


symbolam  suam  conferant  ad  illa  explicanda,  vel 
comprobanda,  quae  praecedentibus  in  notis  intacta 
faerint,  vel  non  satis  declarata,  eorumdem  adnota- 
tiones  liberaliter  ministratas  libenter  communicabi- 
mus.  Nullae  dabuntur  permistae.  Singulis  interpreti- 


antiquius  habeam  quam  peritiorum  ductu  et  pluri- 
morum  cum  comitatu  accedere  quantum  licuerit 
propius  ad  propositam  bene  memoratis  mentibus 
veritatem. 


403 


AD  ANASTASIOM  PROLEGOHENA  BDIT.  ROH.-TATIC. 


104 


FR&NGISGI  BLAEHIKI 


PRJEFATIO 


AD    TOMUM  SECUNDUM    EDITIONIS   ROMANO-VATICANiE. 


4.  Produximus  tomo  priore  Yitas  Pontificum  Ro* 
manorum,  Anastasii  nomine  post  ejus  coilectionem 
donatas:  ubi  curavimus  superiores  editiones  fideli- 
ter  exprimi,  et  variantium  lectionum  copiis  augeri, 
praestantissimis  ex  codicibus,  tam  intra  quam  extra 
Italiam  undique  conquisitis.  Aggredimur  editionem 
secundi  tomi,  quo  constituimus  complecti  prolego- 
mena  et  notas,  ad  iliustrandum  contextum  operis 
maxime  idoneas.  Qua  id  ratione  exsequamurex  illo- 
rum  sententia,  qui  consilia  et  opem  huic  operi  con- 
tulerunt,  expedite  inteiliget  Lector  ex  his  quae  se- 
quuntur. 

5.  In  praefatione  prioris  tomi,  numero  11,  per- 
pendimuscum  Schelestratio  saepius  laudato,  primam 
texturam  Libri  Pontificalis,  seu  \itarum,  Anastasii 
nomen  prasferentium,  deberi  Antiquis  Catalogis  Ro- 
manorum  pontificum,  prassertim  vero  vetustissimo  illi 
sub  Liberio  papa  collecto,  quem  idcirco  uti  basim  ac 
fundamentum,  aut  certe  initium  ac  rudimentum 
Historiae  Pontificalis  praemittere  necessarium  duxi- 
mus.  Primus  edidit  P.  iBgidius  Bucherius  in  celebri 
opere  de  Cyclo  Paschali  Yictorii :  a  quo  erit  integer 
describendus. 

3.  Gatalogi  etiam  compluresaSchetestratio  affe- 
runtur  :  quorum  praestantiores  antiquitate  codicum 
integros  dare  constituo.  Sunt  autem  ii,  qui  sequun- 
tur,  in  Appendice  ad  Opus  Chronologicum  ab  eo  pro- 
ducti,  nempe : 

I.  Num.  22,  pap.  6ii.  Ex  antiquo  octingentorum 
sexaginta  quinque  annorum  Codice  ms.  bibliothecae 
Palatino^Vaticanas  Catalogus  Romanorum  pontificum 
sub  hoc  titulo  :  Episcoporum  Romanae  urbis  nomina, 

II.  Num.  27,  pag.  626,  ex  ms,  Codice  Vaticano 
1353,  qui  descriptus  est  sub  Paulo  II,  ex  vetusto 
Codice  806  annorum  ecclesix  Pergamensis. 

Hunc  vero  Gatalogum,  spectabilem  antiquitate 
codicis  unde  transcriptus  est,  reddit  commendatio- 
rem  ratio  chronologiae,  respondens  numeris  anno- 
rum,  mensium  ac  dierum  sedis,  unicuique  pontifici 
tributis  in  vetusta  pictura,  quae  superest  in  parieti- 
bus  BasilicaeS.  Pauli  Via  Ostiensi,  aetatis  non  infe- 
rioris  Gatalogo  memorato  annorum  800,  descripto  ex 
codice  ecclesiae  Pergamensis,  fortasse  etiam  aequalis 
operi  musivo,  a  S.  Leone  Magno  in  eadem  basilica 
constructo:  ut  conjicere  liceat,  vel  pictores  a  libra- 
riis,  vel  librarios  a  pictoribus,  vel  utrosque  ab  iisdem 
fontibus  hausisse  hujusmodi  chronologiam :  uti  dili- 
gentius  observandum  propopam  ante  conspectum 


A  Gatalogorum,  quando  expendendum  erit  mutuum 
firmamentum,  quod  sibi  invicem  praestant  haec  mo- 
numenta,  ac  testimonia  ecclesiarum  et  bibUotheca- 
rum,  suis  in  picturis  et  Codicibus. 

III.  Num.  31,  pag.  644 :  Catalogus  pontificum  et 
decretorum  ab  eis  editorum  ex  sexcentorum  annorum 
codice  638  Vaticano  ante  Anselmi  Lucensis  episcopi 
decretum, 

Observare  hic  etiam  praestat,  seriem  ac  successio- 
nem  pontificum  Romanorum,  eorumque  sedis  chro- 
nolaxim  tanti  semper  habitam  in  Ecclesia  fuisse,  ut 
tum  veteres  Patres,  Irena^us  scilicet,  aliique  ad  priora 
Christi  saecula  pertinentes,  in  acstu  persecutionum 
eamdem  attexant ;  tum  subsequentes  aetates  post 
assertam  libertatem  divini  cultus  eamdem  explicent, 
B  non  modo  in  basilicis  Romanis,  sed  etiam  in  pluri- 
bus  Roma  dissitis.  Duas  vidi  in  Etruria  ita  ornatas, 
metropolitanam  scilicet  ecclesiam  Senarum,  et  ve- 
tustam  aedem,  sancti  Petri  nomine  Deo  dicatam, 
dioecesis  Pisanae,  quam  vocant  S.  Petri  in  Yado. 

4.  Catalogis  praecipuis  a  Schelestratio  editis  ad- 
dendi  sunt  alii  notae  non  posthabendae,  duo  praeser- 
tim  a  R.  P.  Joan.  Mabiilonio  producti  ex  autographis 
bibliothecae  monasterii  Gorbeiensis  tomo  UI  Ana- 
lectorum,  pag.  426,  quorum  prior  desinit  in  Yigilio, 
et  ad  istius  pontificis  aetatem  Scriptura  refertur  circa 
medium  saeculi  sexti  aerae  Christianae ;  alter  vero  ad 
finem  septimi  sub  Gonone,  et  ad  initium  octavi  sae- 
culi  sub  Sergio  II  et  Joanne  VI  aetatem  comprobat, 
aequalem  antiquissimo  ilii  exemplari  Codicis  Ponti^ 

G  ficalis  Famesiani,  toties  commendato  a  Luca  Holste- 
nio  et  a  Schelestratio  :  cujus  propterea  specimen 
exhibebo,  utconferri  possit  cum  specimine  secundi 
iUius  catalogi  Gorbeiani,  vulgato  per  Mabillonium  in 
libro  v  de  Re  Diplomatica,  tabella  viii,  pag.  359. 
Visum  est  mihi  duo  haec  specimina  esse  conjun- 
genda,  ut  evidentius  agnosci  possit  antiquitas  ferme 
par  illorum  codicum,  probata  per  viros  ciarissimos, 
et  in  ea  facultate  judices  maxime  idoneos  Mabillo- 
nium  et  Schelestratium. 

5.  Succedet  prsesulis  istius  dissertatio  integra  de 
Antiquis  Romanorum  Pontificum  Catalogis,  quam 
promiseram  in  praefatione  prioris  tomi,  num.  2, 
editum  iri  ante  notas  variorum  ad  opus  Anastasium, 
cum  sit  manuductio  tutissima,  et  commentarius  qui- 

Ddam  perpetuus  ad  pontificalis  historiae  veritatem  iu 
hisce  Vitis  recognoscendam. 

6.  Non  abs  re  esse  duxi  alteram  Dissertationem 


405 


PR^FATIO  AD  TOM,    II. 


406 


attexere  de  Antiquis  Catalogis  pontificum  Aomo'  A  in  unum  codicem  cum  vetustissima  collectione  In- 


norum, 

Licet  enim  laudatus  praesul  tot  praeciara  conscri- 
pserit  de  hoc  argumento  in  memorata  dissertatione, 
ut  messem  uberem  selectx  eruditionis  attulerit  sin- 
gulis  ferme  in  capitibus,  attamen  spicilegia  nobis 
reliquit  non  contemnenda,  prxsertim  cum  ipsius 
disquisitio  versetur  praecipue  circa  duos  Catalogos, 
qni  merito  habentur  potiores,  primum  sub  Liberio 
collectum,  alterum  sub  Vigilio,  utrumque  servatum 
veteribus  in  membranis ;  obiter  vero  altigerit  alios 
Catalogos,  el  vix  indicaverit  historiam  et  chronolo' 
giam  illorum,  qui  patriarchalibus  in  basilicis  Urbis, 
Lateranensi,  Yaticana,  et  S.  Pauli  via  Ostiensi  de- 
picti  antiquitus  visebantur :  quarum  in  postrema 


scriptionum  Romanarum,  inUrbedescriptarum  tum 
ex  sacris,  tum  ex  profanis  xditiciis :  et  retulit  inter 
Analecta  eruditae  Antiquitatis  tomo  IV,  p.  506.  Eo 
lubentiuscuramsuscipionovaeeditionisbrevisistius 
opusculi  adornandse,  quod  videam  esse  necessarium 
ejusdem  partes  a  codicis  illius  compactore  distra- 
ctas  invicem  ac  divulsas,  et  alieno  loco  redditas  (ut 
liquet  ex  verbis  dimidiatis,  quae  respondentes  inte- 
grx  dictioni  litteras  obtinent  in  paginis  proximis 
Mabillonianis),  iterum  nectereet  inarticulare. 

Alterum  opusculum  ejusdem  ferme  argumenti  pe- 
tendum  est  ex  Historia  gentis  Anglorum  Willelmi 
monachi  Malmesmuriensis,  ducentis  circiter  annis 
recentiori  :  ubi  scriptor  iste  recensuit,  occasione 


etiam  superest  fragmenlum  satis  conspicuum  a  Fa*  B  sacrae  expeditionis  susceptse  a  cruce  signatis  sub 


biano  ad  Innocentium  ejus  nominis  primum.  Mihi 
vero  his  immorari  operae  pretium  visum  est ;  cum 
abecclesia  Romana  vedeantur  propositi  puMice  non 
sine  pontificum  auctoritate ;  adeo  ut  mirari  contin- 
gat,  a  nemine,  quod  sciam,  ex  scriptoribus  institu- 
tamillorumcomparationemcumcaeterisremotissima 
ab  xtate  scriptis.  Perjucundum  certe  futurum  arbi- 
tror  observare,  Catalogum  in  basilica  S.  Pauli  su- 
perstitem  indicia  aetatis  ostendere  vel  sancti  Leonis 
Hagni,  vel  ab  ejus  saeculo  non  admodum  dissitae; 
eosdemque  numeros  annorum,  mensium  ac  dierum 
intueri  ibidem  assignatos  pontificibus  Romanis,  qui 
leguntur  in  codice  octingentorum  annorum  ecclcsiae 
Pergamensis  supra  memorato  num.  3,  II,  aliisque 


Urbano  II  ad  annum  Christi  1096,  coemeteria  subur- 
bana  sanctorum  martyrum,  Juxta  numerum  ac  se- 
riem  portarum  Urbis,  ac  viarum  praecipuarnm  suo 
ordine  recensita:  quam  vocare  Vicei  Notitiam  Urbis. 
8.  In  edendo  utroque  opusculo  memorato  aucUH 
rem  habeo  eminentissimum  scriptorem,  eumque  ex 
aequo  venerabilem  vitae  sanctimonia,  ac  celebrem 
studio  et  lucubrationibus,  quibus  veteres  Ecclesiae 
libros  et  sacra  monumenta  eximia  cum  laude  illustra- 
vit,  nempe  Josephum  Mariam  Cardinalem  Thoma- 
sium.  Hic  in  notis  ad  antiquos  Libros  Missarnm, 
praesertim  vero  ad  Capitulare  Evangeliorum  saepe 
producit  testimonia  ex  utroque opusculo  memorato  - 
£x  codice  scilicet  Einsidlensi,  complexo  descriptl/ 


parisantiquitatis  infraexponendis  in  nostraDisser- C  nem  regionum  Urbis,et  CoIIectionem  Romanorum 


tatione  num.  12,  quae  non  duos  tantum  potiores  Ca- 
talogos,  sed  reliquos  etiam  considerat,  pluriumque 
comparationem  instituit,  et  causas,  ni  fallor,  aperit 
ejus  diversitatis  quae  in  numeris  chronologicis 
occurrit. 

7.  His  veluti  Prolegomenis  Notarum  conati  sumus 
addere  mantissam,  nonnulla  scilicet  opuscula,  ple- 
risqne  Yitis  illuslrandis  opportuna,  et  non  minus 
brevitate,  quam  antiquitate,  spectanda,  cum  in  ea 
digitum  intendere  saepius  debeamus  ad  colligenda 
documenta  rerum  in  Vitis  memoratarum. 

Primum  opusculum  hoc  nomen  praefert :  Descriptio 
Ttgionum  Urbis,  Est  autem  recensio  pnccipuorum 
locorum  memorabilium,  dextra  Ixvaque  occurren- 


inscriptionem,  nono  Christi  saeculo  in  Urbe  specta- 
bilium  ;  et  ex  Notitia  Urbis,  a  Willelmo  Malmesmu- 
riensi  inserta  lib.  iii  suse  Historiae  gentis  Anglorum. 
Non  levia  vero  adjumenta  censeiida  sunt  ad  decla- 
randas  plerasquc  partes  operis  Anastasiani  ea  quae 
ex  opusculis  indicatisproficiscuntur.  Cum  enim  as- 
signetur  in  singulis  ferme  pontificibus  nomen  cceme- 
terii  quo  sunt  reconditi,  ex  his  testimoniis  addisci- 
mus  indicationem  certam  eorumdem  sepulcri  acde- 
positionis.  Si  quis  autem  reputct  quam  proxime 
nectantur  aetates  singulorum  monumentorum,  hoc 
est  codicum,  picturarum  et  inscriptionum,  quae  ad 
tuendam  et  conservandam  seriem  et  Acta  pontificum 
colliguntur  ex  quartoChrisli  saeculo,  quoCatalogus 


tium,  tum  intra  muros  urbis  Romx,  tum  in  subur- 1)  Liberianuscontexebatur,adseriemperductamquinto 


banis,  juxta  ductum  viarum,  quas  opusculi  auctor 
ad  instar  brevis  Itinerani,  seu  Topographicae  Tabulae 
litteris  commendavit  nono  Christi  saeculo  circa  aeta- 
tem  Caroli Calvi.  Inde  enim  colligi  potest  locus  com- 
plurium  aedium  sacrarum,  necnon  coemeteriorum 
sanctorum  martyrum,  tum  etiam  nomenclatura  ac 
dispositio  illustrium  Urbis  ornamentorum :  quae  pcr 
eam  aetitem  nondum  labefactata,  hodie  autcm  par- 
limdiruta,partimpraeservata,obscuritatisquidpiam 
retinerent  in  textu  Anastasii,  nisi  hujus  Itinerarii 
sabsidio  illustrarentur.  Opusculum  reperitsa^pe  lau- 
datus  veterum  codicum  vindcx  Mabillonius  in  biblio- 
thecamonasterii£insidlensisinHelvetia,compactum 

pathol.  cxxvn. 


saeculo  in  picturis  basilicae  S.  Piuli  ad  proximosde- 
cessores  S.  Leonis  Magni,  tum  ad  sccundum  Cata- 
logum  subJusliniano  circa  medium  saeculi  sexti,  et 
ad  Corbiensis  codicis  Catalogum  Yigilio  aequalem  ; 
hinc  vero  ad  alterum  Corbeiensis  ad  finem  septimi 
sxculi  sub Conone,  et  ad  initium  octavi  sub  Sergio  11 
et  Joanne  VI  perscriptum  ;  tum  ad  notitiam  codicis 
Einsidlensisnoni  sa^culi  aetatem  prae  seferentis  attcn- 
dat ;  et  consideret  descriptionem  Urbis  productam 
circa  fincm  undccimi  sxculi  ab  historico  Malme- 
smuriensi ;  si  has,  inquam,  successiones  aetatum  et 
codicum  xqualium  placeat  attcndere,  nemo  nonvidet 
ab  hisce  monumentis,  quie  synchrona  sunt  auctori 

4 


107 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


408 


bus  Yitarum  in  Pontificali  hoc  Libro  superstitum , 
opus  Anastasianum  solide  fulciri  et  nitide  illustrari : 
sive  depositiones  pontificum  memoret ;  sive  funda- 
tiones  coemeteriorum  et  ecclesiarum  *,  sive  repara- 
iisdem  sacris  sedibus  per  eos  tributa;  sive  repara- 
tiones  subindeadditas :  quibusin  rebus  recensendis 
Yitarum  earumdem  scriptores  non  modicam  suse 
curx  partem  plerumque  posuerunt. 

9.  Quin  etiam  judico  posse  inde  contrahi  com- 
pendium  non  exiguum,  si  topographica  tabula  ex 
hisce  opusculis  describatur,  quae  tum  vias  Urbis 
celebriores,  tum  prxcipuas  ex  suburbanisexprimat 
Justo  intervallo  ac  dimensione,  usque  ad  coemeteria 
intra  secundum  aut  tertium  ab  Urbe  lapidem  occur- 
rentia;  ut  juxta  utriusque  opusculi  indicationem 
praestantiores  memorise  ac  monumenta  dextra  I^ 
•vaque  occurrentia  in  viis  singulis,  sub  aspeclum 
cadant.  Erit  id  profecto  genus  notarum  brevitate 
atque  opportunitate  maxime  commendatum. 

10.  His  igitur  prasmissis  declarationibus,  ad  opus 
universum  accommodatis,  singulae  jam  ViUe  per  se* 
ctiones  textui  appositas  in  priori  tomo  erunt  Notis 
Variorum  instruend»,  et  methodo,  quam  probari 
plerisque  intelligo,  ita  disponendae. 

Ut  appareat,  ex  priori  Gatalogo  Liberino,  per 
Bacherium  edito,  scriptorem  secundi  Catalogi  sub 
Justiniano  pleraque  desumpsisse,  quae  deinde  ex 
utroque  mutati  sunt  scriptores  Vitarum  Anasta- 
siani",  singulae  Vit»  pontificum  a  S.  Petro  ad  Libe- 
rium  erunt  verbatim  reddendae,  uti  prsestitit  Schele- 
stratius :  cujus  rei  specimen  dedimus  in  prxfatione 
prioris  tomi,  num.  XI.  Digessit  ille  percolumnas,  ut 
locum  faceret  recensioni  pontificum  successionis  e 
scriptis  PatrumcoIIectae,  atque  ut  variantium  lectio- 
num  comparatio  facilior  redderetur:  quae  omnia 
perbelle  conclnunt  cjus  proposito  atque  instituto. 
Nostri  vero  consilii  cum  sit  hoc  in  loco  ostendere 
verba,  cx  Catalofjis  vetustioribus  translata  in  Vitas 
Libri  Ponlificalis  (nam  variantcs  Lectioncs  complexi 
sumus  tomo  superiore),  contenti  erimus  proxime  ap- 
positos  textus  conferre  Catalogorum  et  Vitarum.  Ita 
enim  fiet,  ut  in  textu  Vitarum  Anastasiano  reddendo 
servari  possit  series  ac  numerus  versuum,  ad  quos 
noUc  referuntur,  sive  legantur  in  primo,  sive  in  hoc 
secundo  operis  tomo,  quem  aggrcdimur.  II;ec  ver- 
suum  ratio  servari  vix  posset,  si  dispositio  ordinare- 
tur  per  columnas. 

11.  Notds  subiude  consequentur  Variorum  Aucto- 
rum,  quos  pollicitus  est  typographus  hoc  tomo  com- 
plecti,  juxta  ordinem  alphabeti  singulorum  nomina 
et  observata  producendo. 

A  Schelestrate  caeteris  praeponetur,  non  tam  occa- 
sione  singularis  litteraeAprincipis  in  alphabeto,  quae 
dictionem  integram  ejus  gentilitii  nominis  anteced  il ; 
quam  ex  notarum  illius  natura  :  quae  cum  verba  de* 
monstret  cx  Catalogis  translata  in  Anastasium,  ab 
eorumdem  scriptorum  contextu  nonestdisjungenda. 

A^^ascrra  erit  proximus.  Bcncinius  hunc  conseque- 


A  tur.  Binius  cum  Ira6&eo  componetur  (suls  tamen  no- 
tiscuique  sejunctim  assignatis);  cum  in  editione 
Pontificalis  hujusce  Libri  ante  concilia  sub  eo  pon- 
tifice  habita,quae  ipsius  Vitai  subjiciuntur,  utriusque 
cura  in  unum  studium  coalescat.  Si  quae  Blmchinus 
habuerit,  eapostBinium  et  Labbeum  proferentur. 
Res  attamen  chronologicas  jejune  admodum  per- 
tractabit  in  Notis  huic  tomi  includendis ;  tum  quod 
universx  Chronologise  Christianas  cura  ipsi  con- 
credita  di£feratur  in  tomum  peculiarem,  qui,  Deo 
dante,  erit  tertius  istius  editionis:  tum  etiam,  quia 
Dissertatio  ab  ipso  contexta  de  Antiquis  Catalogis 
pontifxmm  Romanorum,  hisce  Prolegomenis  inserta 
numero  11,  satis  ostendet  Observationes  ad  chrono^ 
taxim  pontificum  referendas  (potissime  cum  accedat 

B  dissertationi  memoratie  in  fine  hujus  tomi  posita 
chronologia  consularis  et  pontificia  ad  universum 
opus  Anastasianum) ;  ita  ut  facile  possit  intelligi  cui 
potissimum  Catalogo,  et  quibus  ex  indiciis  ac  pro- 
bationibus  in  singulis  Pontificibus  sit  deferendum. 
Fusius  deinde,  ac  solidius  temporum  notx  ac  de- 
monstrationes  per  annos  singulos  exponentur  tomo 
illo  chronologico,  quem  sibi  solidum  vindicabit  ara 
Christiana,  addita  etiam  serieannorum  a  Julio  Cae* 
sare  ad  initium  aerae  Christi  communis,  ne  quidpiam 
desideretur  hoc  in  argumento  temporum,  illi  neces- 
sario  connexum.  Monet  autem  in  antecessum,  re- 
servari  a  se  indicato  tomo  tertio  tum  demenstratio-' 
nes  temporum  diuturno  labore  collectas,  per  annos 
plusquam  triginta,  quibus  in  chronologia  firmanda 

C  et  illustranda  exercetur,  tum  emendationes  Fasto- 
rum  Consularium,  e  genuinis  monumentis  marmo- 
rum  et  numismatum  antiquorum  deductas;  tum 
etiam  correctiones,  autelucidationes  clarioresutrius. 
que  chronologix  pontificia;  et  consularis,  q\xx 
dietim  colliguntur  ex  documentis  non  antea  per- 
spectis,  si  qu»  inter  editionem  adornaudam  acces- 
serint. 

Claconio  proximus  juxta  alphabeli  seriem  obtinget 
locus.  Nec  tamen  omnia  observata  Ciaconii  ad  Vitas 
pontificum  pertinentia,  quemadmodum  nec  Binii  nec 
Labbei  nota)  omnes  sunt  afferenda^,  ne  opus  in  im- 
mensum  excrescat.Ex  istorum  commentariis  lectiora 
et  maxime  utilia  ad  Anastasiani  operis  declaratio- 
nem  ita  excer|>cnda  susceperunt  viri  clarissimi,  ut 

D  raodum  jusli  voluminis  servcnt :  neque  alitcr  seli- 
gentur  ctiam  ex  operc  erudito  R.  P.  Francisci  Pagi 
recenter  edito,  cui  titulus  est:  Brexiarium  Historico- 
Chrotwlogico-CrUliium,  illustriora  pontificum  Homa- 
nonim  gesta,  etc,  complcctens,  Necnon  ex  praeclaris 
lucubrationibus  Illustriss.  viri  S.  Th.  D.  abb.  Joan. 
Claudii  Sommier  sereniss.  Lotharingiae  ducis  a  se- 
cretioribus  consiliis  et  ablegati  ad  sanctiss.  domi- 
num  nostrum,  Nauca^i  editis  anno  1716,  quibus 
dogmaticam  historiam  S.  Sedis  complectitur.  Verum 
de  chronologicis  pauca  erunt  in  uotis  delibanda, 
cum,  uti  pauloantedictumfuit,pIeniorchronoIogi;e 
pertractatio  reservetur  toroo  tertio  istius  editionis. 


109 


PR^FATIO  AD  TOM.  III. 


m 


EJDSDEN  FRANCISCI  BLANCHINI 

PRiEFATIO 

AJ)    TERTIUM    TOMUM    EDITIONIS    ROMANO-VATICANiS, 


4.  Professus  fueram  in  prsefatione  initio  operis 
praefixa  numero  10  acturum  me  generalim  de  ori-^ 
gine^  auctoritate  ac  fide  historia;  in  hisce  Vitis  ex- 
pressae,  tum  de  illius  documentis  et  probationibus. 
OrigiDem  vero  primam  esse  arcessendam  a  catalo- 
gis,  praesertim  a  duobus  illis  antiquitate  praestan- 
tibus  supra  caeteros,  quorum  prior  sub  Liberio  papa 
refertur  ad  quartum  aerae  Ghristianae  saeculum,  alter 
wro  sub  Felice  IV  ad  primum  Irientem  saculi  sexti, 
nempe  ad  annum  circiter  530.  De  utroque  catalogo 
utisegimus  tam  concise  in  praefatione  tomil,  tum 
f&sius  in  prolegomenis  secundi,  ubi  catalogorum 
fontes  ac  documenta  aperuimus  in  genuinis  Ro- 
msmae  Ecclesiae  monumentis ;  et  exempla  vetustiora 
atriusque  illius,  nec  non  aliorum  catalogorum  pro- 
batiora,  et  universorumcorrectiones  ac  supplementa 
protulimus.  Satis  igitur  consultum  fuisse  videretur 
huio  etiam  tomo  per  prolegomena  secundi,  quae 
iltustrant  aetatem  ab  utroque  catalogodefinitam  ;  si 
oitra  Felicem  IV  non  procederent  Vitx  huic  tertio 
tomo  includendae.  Verum  cum  illae  excurrant  ultra 
Betas  catalogi  Feliciani  ad  finem  ferme  saeculi  sexti, 
anobis  exigunt  ut  hic  a£feratur  quidquid  peculiare 
snppetit  post  catalogum  Felicis  IV  ad  illustrandam 
cbronologiam,  historiam  ac  documenta  gestornm  a 
pontificibus  aetatis  inde  consecutae.  Haec  vero  dige- 
ram  partim  in  praefatione,  partim  in  prolegomenis, 
partim  in  notis,  quemadmodum  in  superiori  tomo 
praestitum  fuit. 

2.  Observo  igitur  primum  non  desiisse  cum  Fe- 
lice  TV  curam  complurium  Romanae  Ecclesiae  mi- 
eistrornm  in  colligendiset  inepitoaien  contrahendis 
Vitis  pontificum,  qucmadmodum  fieri  perceperant  ab 
auctoribusutriusquecatalogi,  LiberianiacFeliciani, 
osque  ad  annum  530.  Vitae  ipsae  subsequentes,  a 
bibliothecariis  sancta;  Romanae  sedis  pro  tempore 
eoncinnatae,  et  posteriores  catalogi,  ad  decimum  et 
undecimum  Christi  saeculum  perducti,  abunde  ma- 
oifestant  hujns  consuetudinis  prosecutionem  non 
intermissam.  Duo  tamen  afiferam  peculiaria  docu- 
menta.  quae  comprobant,  non  modoad  Magnum  Gre^ 
tjorium,  in  quodesinit  tertius  hic  tomus,  quin  ctad 
doodecimum  Christi  sxculum,  ad  quod  nonnulli  ex 
eatalogisinsuperioribus  tomis  editipertingunt,  sed 
etUm  ad  inferiora  tempora,  imo  etad  nostram  a^ta- 
tem  identidem  viguisse,  et  adhuc  vigere  viros  te- 
oacesantiqui  illius  moris,  qui  sive  privato  studio, 
stve  publlco  testimonio  docnmenti  omnium  oculls 


A  expositi  complecterentur  summam  gestorum  a  maxi- 
mis  pontificibuseditorum. 

3.  Fraudare  non  debeo  communione  hujus  laudis 
saeculum  Christi  decimum  tertium:  cujus  monu- 
mentum  plane  egregium  et  nostro  argumento  in  pri- 
mia  idoneura  nuper  efifossum  in  tabula  marmorea  ex 
ruderibus  suburbanis  vineae  non  longeabUrbis  moe- 
nibus  via  Aurelia  constitutae  in  collibus  Vaticanis 
lubentius  dabo,  cum  elogium  pontificis  Maximi  Ni- 
colai  tertii  litteris  capitalibus  in  illo  marmore  inci- 
sum  ita  accedat  ad  stylum  compendiosae  Vitarum 
complexionis  in  catalogis  usurpatae,  ut  portio  quae- 
dam  catalogi  videri  possit,  nisi  conspectus  lapidis 
et  litterarum  Gothici  ductus,  ac  forma  illius  aetatis 
propria  demonstraret  fuisse  inscriptionem  muro 

B  Urbis  olim  affixam  in  ea  parte  pomoerii  Vaticani, 
quam  legimus  etiam  apud  Ptolemaeum  Lucensem, 
Jordanem  et  Platinam  fuisse  a  Nicolao  III  fundatam 
aut  reparatam.  Suspicor  autem  una  cum  antiquis 
moenibus  dejectam  fuisse,  et  in  adjacentes  vineas 
temere  perlatam  a  caementariis,  quando  novae  mu« 
nitionescum  propugnaculis  juxtaleges  architecturae 
militaris  hodiernae  constructae  fuerunt  sedente  Ur- 
banooctavo,  et  diruti  veteres  muri  cum  suis  turri- 
bus,  qui  civitatis  Leoninae  et  Vaticani  palatii  ambi- 
tum  antca  constituebant.  Marmor  mihi  feliciter  in- 
dicatum,  et  a  scalpris  lapicidarum  exemptum, 
quibus  jamjam  admovebatur  in  frusta  excidendum, 
vel  fornaci  calcariae  misere  destinatum,  numerato 
pretio  quantocius  redemi,  et  ofiferendum  esse  duxi 

G  Urbano  magistratui,  ut  in  Capitolinis  aedibus  inpo- 
sterum  praeservetur  una  cum  caeteris  summorum 
pontificum  monumentis,  quae  posthac  evenerit  e  sua 
scde  divulsa  reperiri.  Tanto  enim  potiori  jure  ibi 
debent  nostrorum  pontificum  m^moriae  retineri,  et 
ab  injuriis  temporum  vindicari  praecaeteris  antiquae 
vei  recentis  Urbis  principum  et  magistratuum  nomi- 
nibus  ac  fastis ;  quanto  regaie  Christi  sacerdotium 
per  beati  Petri  sedem  in  urbe  omnium  domina  de- 
dicatum  superatrerum  humanarum  subjectafastigia. 
Velim  attamen,  ut  incitamento  sit  praescripta  mihi 
Romanarum  antiquitatum  ab  excidio  ac  oblivione 
vindicandarum  cura,  et  obsequentissimum  studium 
erga  Urbem  tot  nominibus  universarum  gentium 
amorem  promeritam,  quas  benigne  complectitur, 

D  alit,  fovet,  honestat,  unica  parens  ac  patria  exteris 
oiFerens  non  modo  reipublicae  sux  munera  etiam 
suprema,  sed  quidquid  coelo  terrisque  pretiosissi- 


414 


AD  ANASTASIUM  PROLKGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


142 


mnm  est,  et  per  eam  erogandum  Deus  Optimus  Ma-  A 
ximus  mortali  generi  indulsit,  velim,  inquam,  ut 
incitamento  sit  grata  haec  in  communem  parentem 
ac  debita  animi  devotio,  ut  praeservetur  beneflcen- 
tissimae  matri  ac  magistrae  veritatis  quidquid  illa 
suis  e  visceribus  depromit  antiqui  praesertim  operis 
et  scripturae  ad  rerum  gestarum  suorumque  domi- 
norum  etcivium,  sanctorum  martyrum  in  primis  et 
summorum  pontificum,  Gaesarum  deinde,  regum, 
dictatorum,  consulum,  praefectorum  Urbi,  aliorum- 
que  magistratuum,  legum,  triumphorum,  et  insi- 
gnium  gestorum,  memoriam  posteris  ingerendam. 
Yerum  haec  alias,  nec  tamen  inopportuna,dilectis- 
simae  mihi  matris  pietas  et  suorum  monimentorum 
cum  publico  bono  arcta  necessitudo  ac  nexus  adegit 
adprecari.  B 

Auspicato  igitur  contigit  ut  haec  tabula  nobis  os- 
tenderet  praeservatum  aetati  nostrae  documentum 
optimi  pontificis  ex  inclyta  gentis  Ursina;  sobole 
Nicolaum  ejus nominis  tertium,  cum  haec  ipsa,  quam 
feliciterdegimus,  aetas  glorietur  sanctissimum  Pa- 
trem  ac  dominum  nostrum  BENEDICTUM  XIII  ex 
eadem  stirpe  progenitum  Ecclesiae  bono  pontificem 
divinitus  datum,etdiu  sospitem  ac  florentem  prae- 
esse  flagitet  quo  uberiora  ac  diuturna  seris  posteris 


ejus  virtutum  exempla  transmittat.  Sed  huic  prae- 
sertim  operi  jure  merito  prxservabatur  Nicolai  pon- 
tificis  rediviva  memoria,  nempe  illiusantistitis,  qui, 
decessorum  suorum  monimentis  ad  posteros  deri- 
vandis  impense  addictus,  Seriem  pontificum  Roma-- 
norum  in  basilicis  patriarchalibus  sanctorum  Petri 
et  Pauli  ex  vetustissimis  exemplis  seriei  sub  Leone 
Magno  superne  pictis  una  cum  chronologia  annorum, 
mensium  ac  dierum  sedi  uniuscujusque  tribuenda 
ibidem  expi*essa^  iterari  jussit  cum  imaginibus  eo- 
rumdem  pontificatum  sub  epistyliis  columnarum: 
quemadmodum  exposui  in  prolegomenis  tomi  se- 
cundi  ex  folio  lxxii  ad  lxxx,  quod  etiam  forma  ipsa 
et  figura  characterum  manifestat.  Nam  veteres  ilU 
Leonianae  seriei  tam  in  musivo  qnam  in  picturis  et 
inscriptionibus  pontificum  quadrati  sunt,  non  secus 
ac  in  epigrammatibus  marmori  incisis  quartoChristi 
sacculo  sub  Damaso,  aut  labente  quiulo  sub  C(b1&- 
stino,  Sixto,  Leone  Magno,  Ililaro,  etc,  in  serie 
autem  a  Nicolao  III  addita  figura  litterarum  non 
recta  observatur.  et  quadrata  aut  circularis  sed 
oblonga  et  Gothica  infkxione  curvata  :  qualem 
speclamus  in  tabula  marmorea  sub  ejusdem 
Nicolai  pontificatu  insculpta,  quam  hic  fldeliter 
reddo. 


+rfno  Dm-m'CC>Lxxviii'5CiS5mv5  pFt  m.s  ricolJi 

V5-#.I|/.FICT|  FeciTPk^Tiji  €tAvl|  m}iioR)i  eT c!i 

PeLL>eTjlLlMpOjllOSStipV^5}lPLlflCilVITPOriTIFI 

CJITV5  wi  'm  pfflo>eT|frio50  potiFicjif jvi  Fieai  fc 
CJTCIRC7ITV  javR.o[\.v  P0ineRyiiviv5'Fvi  I  jivf  p 
DcsjviiCpoTiFex  i\|Tioe  iloflyntexPReDRiJHjiTlii 
KVBei  De  Domo  -vasiaoi^/jft 

NICOLAI  PP.    III  inscriptio^   hoc  anno  MDCCXXVII  reperta,   et  in  Capitolinas  aedes  translata  cum 

sequenti  Epipraphe  cx  S.  C. 


mCOLAI  IIIPONTIFICIS  MAXIMI 
De  augmento  Divini  cultus 
Christianae  Reipublicw  pace 
ItaKsB  libertate  et  securitate 
ditionis  Ecclesiasticx  juribus 
ac  de  Urbis  tranquillo  statu 
optimc  mcriti 
antiquam  epigraphcn 
pomerii  Vaticani  mwis  olim  affixam 
in  suburbano  Vix  Aurelix  prxdionuppr  invmtam. 


SEDENTE   SS.  D.   N.    BENEDICTIO  PAPA  XIII 
non  tam  Gentis  Ursinae  decori 
quam  Patrix  omamcnto  futuram 
Capitolinis  Fastis  apponendam  curarunt 
Paulus  March.  de  Maccaranis  ) 
Carnillus  Capranim  J  Cons. 

Prosixr  March.  de  Caffarcllis  ) 
Lotharius  March.  dc  Lotteriis  Prior  Cap.  Reg. 

Idibus  Dccembris  MDCCXXVII. 
Obtulit  Capitolio 
Franciscus  Blanchinus  Veronensis 
SS.  D.  N.  papx  Pracl  Domest. 


4.  Unusquisque  facile  intcliigit  auclorem  hujus-  C  sianaj  dum  h«c  dicUret  rudi  Minerva,  queraadrao- 
modi  inscriptionis  pneoculis  habuisse  stylum  ve-  dum  infelicis  illius  sajculi  conditio  ferebat.  Sicut 
lerum  caUlogorum  et  biographorum  aeutis  Anasta-     enim  illi,  imo  et  vetustiores  scribere  consueveranl 


m 


PRiEFATIO  AD  TOM.  III, 


4U 


Yigilins,  natione  Uomanus,  ex  patre  Joanne  consule ;  A 
P^lagiuSf  natione  RomanuSf  cx  patre  Vicariano  j 
Gregorius^  natione  Romanus,  ex  patre  Gordiano  ; 
Nicolaus  II,  natione  Romanus  ex  patrc  Thcodoro 
regionario,  ita  et  epigraphis  noslr»  auctor  consi- 
gnandam  esse  duxit,  Nicolaum  tertium  fuisse  na- 
tione  Romanumy  ex  patre  domini  Matihdei  cui  Rule'^ 
agnomen  superadditum,  de  domo  Ursinorum,  Scri-^ 
pserant  veteres  illi  de  Felice  quarto:  Jlic  fecit  basMi-' 
cam  sanctorum  Cosmae  et  Damiani,  et  basilicam  S. 
Satuminia  solorefecit,  etdeLeone  III  civitatis  Leo- 
ninse  ab  eo  denominatae  [utpote  conditore]  me- 
morat  secundo  anno  sui  pontificatus  [sectiones  33j 
capisse  construere ;  sexto  autem  anno  magnis  ac  mi" 
rabilibus  fabricis  opus  consummassc.  Ita  et  recentior 
Ntcolai  tertii  laudator /lcri  fecit,  i nquit,  pa/«^ia  etB 
aulam  majora^  et  capellam,  et  alias  domos  antiquas 
ompli/icavit  pontificatus  sui  anno  primo,  et  anno  se- 
eundo  pontificatus  sui  fieri  fecit  et  circuitum  muro^ 
rwn  pomerii  hujus.  Apparet  igitur  satis  viguisse 
plaribus  etiam  sscculis,  post  utrumque  catalogum 
Liberianum  et  Felicianum  sero  consecutis  imitatio- 
nem  styii  veteris  catalogorum  et  biographorum 
sedis  apostolicae,  perinde  annotantibus  patriam,  ac 
patrem  pontificum  singulorum,  et  suramam  gesto- 
ram,  quemadmodum  in  matutinis  lectionibussancto- 
rum  pontificum  recitare  consueverat  Romanus  cl6- 
rus.  Mihi  autem  facile  persuasum  est  ab  aliquo  ex 
clero  ejusmodi  lectionibus  assueto  dictatam  fuisse 
Nicolai  tertii  quam  retulimus  inscriptionem.  Unde 
etiam  inteliigitur  ipsos  veteres  titulos,  et  epigraphes  G 
operum  a  summis  pontificibus  constructorum  aut 
reparatorum,  non  materiem  modo,  sed  etiam  verba 
qaandoque  ministrasse  posteris,  producentibus  suos 
eatalogos  et  breviaria  Yitarum  ad  propriam  aeta- 
tem. 

5.  Accessit  biographis  et  breviatoribus  aliud 
promptuarium  proxime  post  catalogum  Liberianum, 
oflde  peterent  fida  et  publica  documenta  compen- 
di^iriae  chronologix,  genealogiXy  et  historix  uniuscu- 
josque  pontificis.  Nam  beatus  Damasus,  proximus 
saccessor  Liberii,  cum  versibus  exornaret  plerasque 
memorias  martyrum  aliorumque  sanctorum,  quin 
etiam  privatorum  fidelium  cineres  ita  aliquando 
eondecoraret,  pro  ea  charitate  qua  piissimus  Pater 
prosequebatur  filios  Ecclesiae  sibi  concreditos,  D 
exempla  intulit  moris  inde  continuati,  apponendi 
scilicet  ad  sepulcra  successorum  pontificum  epigra- 
phes  metro  alligatas,  in  quibus  eorumdem  praesu- 
lam  gesta  potiora  et  chronologia  plerumque  signifi- 
eantnr.  Exempla  hujusmodi  epigraphum  leguntur 
passim  in  Baronii  Annalibus,  el  in  appendice  the- 
sauri  Gruteriani,  necnon  in  descriptione  basiiicae 
Yaticanae  Benedicti  Ganonici,  edita  a  Petro  de  An- 
geiis.  Harum  complures  descriptae  fuerunt  a  comi- 
tatn  Caroli  Magni,  quin  etiam  ab  ipsometCaroIo: 
fai  non  modo  eruditos  secum  ducebat,  verum  et 
ipse  snopte  marte  procudit  elegans  illud  epigra- 
phiam  S.  Adriani  papae  I  tumulo  affixura,  uti  cogno- 


scimus  ex  collectione  veteris  codicis  bibliothecae 
Einsildensis  intomo  quarto  Analectorum  Mabillonii, 
et  eruditis  in  eamdem  collectionem  notis.  Patebat 
igitur  seges  non  modica  documentorum  scriptoribus 
prosecuturis  catalogos  ac  Yitas  summorum  pontifi- 
cum,  dum  perlustrabant  ejusmodi  titulos,  ut  inde 
colligerent  sua  spicilegia.  Multo  autem  pleniores 
fonteshistoriie  illisaperiebantur  ineorumdemponti- 
ficum  epistolis,  et  conciliorum  Actis,  uti  observatum 
jam  pridem  fuit  in  praefationibus  primi  ac  secundi 
tomi  nostrae  editionis. 

6.  Hls  autem  breviter  indicatis,  praelerire  non 
debeo  alterum  caput  documentorum  compendiario- 
rum,  quae  non  modo  praeteritis  aetatibus  usurpaban- 
tur,  sed  etiam  hac  nostra  vigent,  et  referunt  brevi- 
tatem  etordinem  catalogorum  etbiographorum.Nam 
in  funere  Romani  pontificis  curando  medici  etchi- 
rurgi,  quidefuncticadavera  sacerdotibus  poeniten- 
tiariis  basilicae  Yaticanae  lotum,  balsamo  et  aroma- 
tibus  condiendum  suscipiunt,  ita  praeparatum  et 
purgatum  sacris  ministris  tradunt  pontificalibus 
indumentis  ornandum :  quod  subinde  a  canoniciset 
clero  Yaticano  delatum  ad  exsequias  novemdiales 
de  more  persolvendas,  postquam  tridao  expositum 
pio  studio  populi  accurrentis,  oscula  suprema 
pedibus  viri  apostolici  venerabiliter  libantis  patuit, 
includunt  arcae  cupressinae:  cui  aliam  capsam  plum- 
beam  superinducunt.  In  hujus  autem  operculo  bre- 
vemepigraphen  disponunt,  seneis  litterisexstantibus 
compactam,  quarum  singulaeacutis  processibus  cla- 
vorum  more  assurgentibus  infiguntur  et  arcte  sta- 
tuminantur  cum  plumbi  lamina,  ne  excidant  aut 
perturbentur ;  sed  distincte  pep  eas  legatur  nomen, 
patria.  aetas  et  epochae  vitae  ac  pontificatus  defunctl 
praesulis.  Quartus  supra  quadragesimum  annus  jam 
labitur  ex  quo,  Deo  dante,  ad  Urbem  feliciteraccessl, 
Romanam  cathedram  insidente  venerabilis  memo- 
riae  pontifice  Innocentio  XI,  quo  ex  humanis  rebus 
exempto  pridie  Idus  Augusti  1689,  Fcria  vi,  ad  ejus 
corpus  includendum  paratae  plumbeae  capsae  oper- 
culo  infixam  vidi  aeneis  characteribus  exstantibus 
hanc  inscriptionem,  quam  in  Ephemeride  sua  retulit 
sacrarum  caeremoniarum  magister  pontificius  Can- 
didus  basilicae  S.  Mariae  Transliberim  canonicus 
Cassina. 

D.  0.  M. 

INNOCENTIUS  XI.   PONTIFEX  MAXIMUS 

ANTEA  BENEDICTUS  ODESCALCHUS  COMENSIS 

OBIIT  DIE  XII.  AUGUSTI  MOaXXXIX. 

JETATIS    SUJ:  ANN.    LXXVIII.  MENS.  II.  DIEB.  XXIV. 

VIXIT  IN    PONTIFICATU  ANN.  XII  MENS.  X. 

DIES  XXI. 

Exceperunt  venerabilem  Dei  servum  proximl 
successores  S.  M.  Alexander  VIU.  InnocenHus  XII, 
Clemens  XI,  quorum  in  me  beneficentiae  si  vicem 
reddere  scribcndo  nitar,  arrogans  plane  et  supra 
vires  praesumere  et  aggredi  velle  coarguar.  Non  ta- 
men  culpabor,  si  consuetudinem  in  his  quoque  tu-* 
mulandis  [quemamodum  in  Inhocentio]  servatain 


415 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


446 


testis  oculatus  asseram,  quippe  qui  a  domesticis  A 
obsequiis  Alexandri  et  Clementis  ipsorum  digna- 
tione  delectus,  supremis  in  eos  officiis  deesse  non 
debui.  Addo  igitur,  praeter  epigraphen  illam  plum- 
beo  loculo  infixam,  peculiarem  alteram  ex  aerea  la- 
mina  inclusam  fuisse  Alexandri  pontificis  capsae  ab 
eminentissimo  ac  reverendissimo  nepote  Petro  card. 
Otthobono  S.  R.  E.  vicecancellario,  nunc  etiam  epi- 
scopo  Sabinensi,  dum  magni  patrui  optime  de  s^ 
meriti  corpus  transferret  ad  cellam  magnifici  mo"" 
numenti,  regio  sumptu  a  se  excitati,  quod  inter 
praecipua  basilicae  Yaticanae  ornamenta  suspicimus. 
In  illa  pariter  tabella  aenea  veterum  catalogorum 
moderatio  servata  est,  breviter  indicans  nomen,  pa- 
triam,  genus,  et  praecipuas  vilse  ac  munerum  in  Ro- 
mana  Ecclesia  ab  eodem  pontifice  gestorum  epochas  B 
ita  complexa,  praefixo  Dominicse  crucis  signo  de 
more. 

i 

D.  0.  M. 

ALEXANDHO    VIII.  PONT.   MAX. 

PETRO  .OTTHOBONO    IIARCI   EQOITIS 

VENETiE    REIP.  MAGNI  CANCELL.  FILIO 

EX  VICTORIA  TORNIELA  CONIUGE 
VENETIIS    NATO    XXII.  APRIL.   MDCX. 
INTER   CARDINALES  COOPTATO  MDail. 

AD  ROMANAM  SEDEM  fiVECTO 

PRID.  NONAS  OCTOBR.  MDCLXXXVIIII. 

IN     CHRISTO    QUIESCENTl 

RAL.   FEBR  MDaXXXXI 

PETRUS   CARD.   OTTHOBONUS 

S.  R.    E.  VICECANC.    FRATRIS  NEPOS 

PATRUO    MAGNO  OPTIMO  PRINCIPI  C 

POSOIT    ANNO  lUBIL.    MDCC. 

Clementi  vero  XI  eminentissimus  ac  reverendissi- 
mus  D.  Annibal  card.  Albanus  S.  R.  E.  camerarius 
In  hypogaeo  chori  basilicae  Vaticanae,  quod  solum- 
modo  patuit  industri  ejus  pietati  ad  ornandum  pro 
dignitate  ac  studio  lanti  pontificis  tumulum,  vetante 
ipso  ne  moles  magnifica  sibi  demortuo  excitaretur, 
praeter  inscriptionem  arcae  plumbaede  more  affixam, 
brevem  hanc  et  antiqui  moris  tabulae  marmorese 
commendavit. 

CLEMENTI   XI.    PONT.    MAX. 

OLIM.   10  FRANCISCO  ALBANO 

CAROLI  FILIO. 

ANNIBAL  CARD.  ALBANUS  S.  R.  E.  CAM. 

ET  VATJC.  BASILICE  ARCHIPR.  D 

PATRUO  BENEFICENTISSIMO  P. 
ANNO  SAL.  MDCCXXII 


Ponunturetalise  brevissimae  inscriptionesRomanis 
pontificibus  supremum  diem  in  Urbe  claudentibus, 
quandoeorum  praecordia  in  curando  et  aromatibus 
condiendo  cadavere  e  corpore  exempta  in  sacro  loco 
honorifice  reconduntur.Sienim  in  palatio  Vaticano 
contigerit  pontificem  mori,  illa  in  secretario  basilicae 
S.  Petri  locum  obtinent  in  pavimento  propealtare  in 
aediculaseucappellaadsanctorumreliquiasasservan- 
dasconstructa.  Sin  aulem  in  QuirinaIiobierit(quod 
plerisqueevenitex  quo  palatium  incoluntibi  a  Pau- 
lo  V  fnndatum),  deferuntur  praecordia  ad  ecclesiam 


parochialem  SS.  Vincentii  et  Anastasii,  ubi  prope 
aram  maximam  ex  latere  Evangelii  in  pavimento 
reconduntur,brevissimis  inscriptionibus  emarmore 
impositis  in  hanc  sententiam,  quarum  duas  tran* 
scribam  e  pluribus  ibi  iegendis. 

D.  0.  M. 

PRiECORDIA. 
CLEMENTIS  X.    P.  M. 
^  OBIIT    IN    QUIRINALI 

DIE    XXII  JOLII    MDCLXXVI. 

D.  0.  M. 

PRiECORDIA. 

INNOCENTII   XIII  P.  M. 

OBIIT  IN    QUIRINALI 

DIE  VII.  MART.    MDCCXXIV. 

7.  Videmus  itaque,  neque  in  Liberii  saeculo,  ne- 
que  in  Felicis  quarti  aetate  consuetudinem  desiisse 
stylum catalogorum  servandi  in  brevibusac  publicis 
hujusmodi  monumentis ;  sed  illum  fuisse  in  Romana 
Ecclesia  constanter  ad  nos  transmissum  partim  in 
sacris  diptychis,  partim  in  catalogis  et  breviariis  Vi- 
tarum,  necnon  in  marmoreis  tabulis  et  metallicis 
usque  ad  nostram  aetatem,  ita  ut  ratum  apud  omnes 
haberi  debeat,  constare  fidem  chronoiogiae  ac  histo- 
riae  pontificum  Romanorum  his  etiamex  documentis, 
post  catalogos  Liberii  et  Felicis  quarti  aetate  colle- 
ctos,  ex  monumentis  nondissimilibusdiptychorum, 
inscriptionum,  et  Actorum  publice  signatorum,  tam 
vita  eorum  constante  in  conciliis,  ordinationibus, 
dedicationibus  gestisque  pluribus  in  pontificatu^ 
quam  ipsorum  in  funere  ac  tumulatione. 

8.  Erant  igitur  in  praelatione  attingendae  hujus- 
modi  consuetudines  apud  nos  vigentes,  quae  gene- 
ratim  probant  origines  ac  fontes  consecuti  ope- 
ris  Anastasiani  post  duplicem  catalogum  sub  Li- 
berioet  Felice  IV  editum,  cum  indicentpium  offi- 
Qium  non  intermissum  signandi  nomen,  genus,  ac 
tempora  singulorum  beati  Petri  cathedrae  successo- 
rum.  Generatim,  inquam,  prxfatio  nostra  debuitat. 
tingere  has  probationes,  nam  caetera  peculiaria  qoae 
singillatim  demonstrant  uniuscujusque  pontiftcls 
characteres  chronologicos,  et  potiorum  gestorum 
indicationes,  illa  reservantur  notis  ad  sectiones  sin- 
gulas  demore  aff^erendis. 

9.  Perfuncta  cum  sit  praefatio  nostra  hoc  priori 
munere,  quod  versari  diximus  circa  indicationem 
originum  operis  consecuti  a  termino  aetatis  utroque 
catalogo  ex  duobus  antiquioribus  definitae,  con- 
tendit  ad  aliud  officium  praestandum,  nempe  ut 
proponat  opuscula,  quae  censui  esse  in  Prolegome- 
nis  proferenda.  Tria  vero  huic  tomo  sufficere  judi- 
cavi. 

In  longa  serie  pontificum  implentium  tria  ferme 
saecula  a  beato  Silvestro  ad  Gregorium  Magnum,  qui 
hoc  tomo  exhibentursub  Ghristianis  principibus,  ut 
plurimum,  in  paceflorensEccIesia  videbatur  offerre 
sui  regiminis  ministerium  facilius  summis  pontifi- 
cibuseam  moderantibus  potestate  Christi  in  terris 
vicaria ;  cum  vis  aperta  persecutorum  jam  non  im- 


441 


PR^FATIO  AD  TOM.  IH. 


m 


peteret  sacerdotalis  ordinis  tiros,  quemadmodum 
impetebat  sub  Decio  et  Diocletiano.  Verum  ubi  de- 
cumanae  illius  persecutionis  procella  deferbuit,  et 
Petri  navim  cum  navarcho  absorbere  jam  non  con- 
tendit,  intestinus  ba^resum  motus  et  schismatum 
navigantes  concussit,  et  e  clavo  deturbare  modera- 
torem  ipsum  connisus  est.  Tumultus  illiusauctores 
jnsta  expulsione^  ut  par  erat,  e  coetu  lidelium  pro- 
jecti,  degenerarunt  ex  sociis  itineris  in  piratas. 
Haeresiarchse  extra  Ecclesiam  ejccti  hostiles  ani- 
mos  manifestant,  intruduntur  saepe  a  principibus, 
secnm  in  errorem  pertractis,  ad  occupandos  eosdem 
throDOs,  a  quibus  fuerant  depositi.  Inde  aufem  de- 
tonant  contra  Romanam  lidem  ac  sedem  :  quod  in 
Constantinopolitanis  non  semel  contigit :  freti  po- 
tentia  saeculi  catholicae  religionis  dogma  subvertere 
ct  apostolica  jura  convellere  ac  subruere  connitun- 
tur.  lofractus  interim  animus  Petri  successorum 
concreditam  sibi  auctoritatem  tuetur,  et  ad  (idei 
constantiam  retinendam,  et  unitatis  ac  disciplinae 
ordinem  servanduni  alios  episcopos  firmat.  In  variis 
«tatam  vicibus  aequalis  ac  sibi  constans  Romano- 
rom  praesulum  vigor  promissam  sibi  divinitus  vim 
manifestat,  et  petrae  illius  firmitatem,  conti:a  quam 
portae  inferi  non  praevalebunt.  Uujusmodi  autem  so« 
liditatis  aequalis  in  tanta  varietate  discriminum  per 
tria  illa  saecula  a  quarto  ad  sextum  serae  Christianae, 
qoae  Romanum  imperium  misere  dilacerarunt  ac 
evertenint,  percelleretminus  evidenterleclorisani- 
mum,  si  membratim,  ut  ita  dicam,  dissecta  in  textu 
ac  In  notis  solummodo  per  partes  exhiberetur.  CoI« 
ligenda  erat  continuata  quadam  delincatione  ve- 
lati  In  nnum  corpus  historise :  quod  cum  praestiterit 
ill.  ac  rev.  D.  archiepiscopus  Caesareensis  Joan. 
Claodius  Sommier  in  praefatione  ad  tomum  secun- 
dum  suae  Hlstoriae  dogmaticae  S.  Sedis,  curavimus  in 
prolegomenishujusce  tomi  primum  ex  opusculis  edi 
nam.  i.  Illnd ex Gallico  idiomate  in  Latinum  trans- 
talit  y.  C.  D.  Cajetanus  Cenni,  ab  hujusmodi  la- 
bore  me  relevans,  caeteroqui  occupatum  in  notis  ex 
ejosdem  praesulis  libro  Latine  reddendis,  et  in  chro- 
oologla  contlnuanda,  quae  postremum  locum  in  pro- 
legomenls  tenet. 

40.  Primum  Igitur  opusculum  illud  pertinet  ad 
dllncidandum  conspectum  Historiae.  Caetera  in  pro- 
legomenls  collecta  referuntur  ad  comprobationem 
gestornm  quae  in  eadem  Historia  seu  Vitis  pontifi- 
cnm  memorantur.  Gesta  vero  pra^cipua  versantur  vel 
in  statuendis  regulis  fidei  ac  morum,  vel  in  legibus 
decemendls  de  ritu  divini  cultus  accurate  exer- 
eendo,  etcausis,  et  Judiciis  pertinentibusad  eumdem 
enltam :  qno  in  censu  veniunt  electiones,  ordinatio- 
nes,  et  consecrationes  sacerdotum  majorum  ac  mi- 
nornm,  ac  ministrorum,  fundationes,  dotationes, 
dedicationes  sacrarumaedium,  totiusque  divini  mi- 
Bisteril  canon  et  ordo  ad  ea  peragenda. 

£t  ilia  quidem  quae  pertinent  ad  regulas  fidei  ac 
morom  vel  in  conciliis  constituta  per  summos  pon- 
tifices  Indictls  et  approbatis,  vel  extra  concilium  in 


Adacretalibus  eorumdem  epistolis,  non  indigentel  - 
cidatione  aut  probatione  ulla  in  prolegomenlsr 
cum  prae  manibus  omnium  sint  Collectiones  canonum 
veteres,  praesertim  Latinae  :  quarum  collectionura 
exordia  plerique  scriptores  aetatis  nostrae  referunt 
ad  quintum  saeculum  Christi,  et  augmenta  reperiunt 
in  sexto  per  Dionysium  cognomento  Exiguum,  aut 
in  proximis  aetatibus  curata  per  Cresconium  et  Isi^ 
dorum,  Sed  et  recentiores  lllustratores  jurls  ca-* 
nonici  abunde  cumularunt  veterum  diligentiam  in 
amplissimis  operibus,  acri  judicio  subactis  et  casti- 
gatis  :  quod  perinde  evenit  in  colligendis  decretali- 
bus  epistolis,  ac  inter  eas  secernendis  genuinis  et 
veris  ab  apocryphis  et  supposititiis ;  ita  ut  pars  haec 
gestorum  pontificalium  nullius  opusculi  indiga  vi- 

B  deatur. 

11.  Quod  autem  pertinet  ad  partem  alteram  pon- 
tificii  muneris,  et  ad  praxim  divini  cultus  rite  prae- 
standam  per  fundationes  sacrorum  locorum  ac  coe- 
tuum,eorumque  dotationesacdedicationes,  necnon 
per  institutiones  et  ordinationes  sacerdotum,  et 
seriem  ministerii  decenter  ab  iis  obeundi,  haec  om- 
niautiliteradmittuntdelectum  opusculorum  aliquot 
his  prolegomenis  inserendorum  ad  illustrationem 
aut  comprobationem  historix  InYitisdigestae.  Annis 
enim  ferme  tercentis  ab  aetate  Constantlni  et  Syl- 
vestri  ad  Magnum  Gregorium  et  ad  imperium  Phocae 
proxime  numeratis,  quae  materies  est  hujus  tomi,  oc- 
currunt  praecipuae  fundationes,  ac  dotationes  Eccle- 
siarum,  sacrae  supellectilis  genera  aedibus  Deo  dicatis 

C  lllata,  atque  instrumenta  reliqua  divini  cultus,  antl- 
quis  nominibus  hic  indicata  per  bibliothecarios  pro 
tempore  :  quae  vocabula  neque  ante  admiserant 
Latinae  linguae  scriptores,  nec  posteri  ad  hanc  aeta- 
tem  retinuerunt.  Erat  igilur  illustranda  haec  obscu- 
ritas  ope  nomenclatoris  eruditi,  qui  facem  oppor- 
tune  praeferret.  Prsetulerat  vero  providus  historiae 
reparator  Panvinius,  dum  opusculum  conderet  trans- 
ipissum  Laurentio  Celso,  editumque  typis  cum  Pla- 
tina  de  Vitis  pontificum  Coloniae  apud  Scholinum 
anno  1574,  cui  titulus  praefixus  est  Interpretatio 
vocum  ecclesiasticarum  qum  ohscurx  vel  barbarse 
videntur.  Animum  induxeram,  ut  hoc  ipsum  Panvi- 
nii  opusculum  hic  recuderem  tanquam  fontem  pri- 
mum  Hierolexicorum,  et  opportunum  satis  ad  voccs 

D  Anastasii  elucidandais,  illudque  non  nimis  obvium 
prae  raritate  exemplorum.  Verum  cam  jam  prodierint 
in  lucem  lexica,  multo  ampliora,  et  omnis  aevi  erudi- 
tione  referta,  Macri  praesertim  et  Cangii,  quae  iteratis 
impressionibusjam  nondiflScuIter  parantur,  lempe- 
raviaPanviniiopuscuIo,  aliisquesimilibusinterpro- 
legomena  recensendis.  Visum  mihi  estpraestare,  utaf- 
ferremaliquotpublicadocumentailliusaetatisdequa 
hic  agimus,  in  quibus  ecclesiarum  fundatio  ac  do- 
tatio  sociaretur  cum  expressione  sacrae  suppellecti- 
lis,  obscuris  ac  barbaris  vocibus  bibliothecarii  etiam 
in  textu  enuntlatae. 

12.  Praeferenda  vero  fuit  caeleris  charta  illa  Ti- 
burtini  archivi  Cornutiana  appellata  a  scriptoribus 


449 


AD   ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.   ROM.-VATIC. 


420 


diplomaticis :  qu£  primum  in  lacem  producta  fuit  a  A 
y.  C.  Josepho  Suaresio,  tunc  erudito  adolescente, 
p08tmodumiIlustrissimoepiscopoYasionensi,deinde 
recusa  a  rei  diplomaticae  omnium  consultissimo 
Mabillonio,  etcaeteris  chartis  in  opere  illo  plane  in- 
comparabili  collectis  jure  prsemissa.  Satis  enim 
fuerit  ex  hujusmodi  documento  illius  setatis  de  qua 
hic  agimus,  et  in  publicas  tabulas  relato  Leone  Au« 
gusto  quarium  et  Probiano  Coss,  (nempe  aera»  Chri- 
stianae  anno  474),  satis,  inquam,  erit  inde  ostender 
consuetudinem  donationum  ac  dotationum  sacris 
sedibus  praestitarum,  et  vocabula  complura  generum 
ac  specierum  sacrae  supellectilis,  in  textu  Bibliothe- 
carii  et  in  charta  Cornutiana  perinde  occurrentia. 


Contenti  autem  erimus  illo  quasi  specimine  illu- 
strare  prolegomena  tertii  hujus  tomi,  cum  alia  pro- 
lata  sintex  inscriptionibus  vetustisin  praefatione  ad 
tomum  primum  numero  45  et  seqq. 

43.  Hisce  igitur  opusculis  prolegfomena  nostra 
cum  instruxerimus,  eadem  complebimus  adjecta 
chronologia  pontiflcia,  Caesarea  et  consulari  trium 
saeculorum  huic  tomo  commendatorum  :  quam  ador- 
nandam  curavi  ad  instar  praecedentis  tomo  secundo 
dispositae  per  annos  singulos  cum  documentis  moni- 
mentorum  veterum  eamdem  comprobantium  :  ut 
deinde  ad  sectiones  textus  bibliothecarius,  et  ad 
earum  notas  ingressus  de  more  pateat,  et  regia  mu- 
niatur  via. 


CATALOGGS  PONTIFICDH  ROIANORIiM 

Quem  Cuspianus  totum  in  Fastos  suos  transtulit. 


(«) 


Jffx  uEgidii  Bucherii  Commentario  i?h  Canonem  Paschalem  Victorii,  pag.  269  Editionis 
Plantiniana  Antverpix  MDC XXXIV,  cum  notis  marginalibus  ejusdem  Buckerrii. 


Imperante  Tiberio  Caesare  passus  estDominus  no*  B 
ster  Jesus  Christus  duobus  Geminis  consulibus,  viii 
Kalendas  Aprilis,  et  post  ascensum  ejus  beatissimus 
Petrus  episcopatum  suscepit.  £x  quo  tempore  per 
successionem  dispositum,  quis  episcopus,  et  quot 
anuis  praefuit,  vel  quo  imperante. 

PETRUsannis  viginti  quinque,  mense  uno,  diebus 
novem.  Fuit  temporibus  Tiberii  Caesaris,  etCaii,  et 
Tiberii  Claudii,  et  Neronis  :  a  consulatu  Yinicii  et 
Longini  usque  Neronis  et  Veleris  (b).  Passus  autem 
cum  Paulo  aie  tertia  Kalendas  Julias,  consulibus  SS. 
imperante  Nerone. 

LiNUS  annis  duodecim,  mensibus  quatuor,  diebus 
duodecim.  Fuit  temporibus  Neronis,  a  consulatu 
Saturnini  et  Scipionis,  usqueCapltone  etRufo. 

CLEMENS/^cjannisnovemimensibusundecim^diebus 
duodecim.  Fuit  temporibus  Galbae  et  Vespasiani,  a 
consulatu  Trachali  et  Italici,  usque  Vespasiano  VI  et 
Tito.  ^ 

Cletus  annis  sex,  roensibus  duobus,  diebus  de-  ^ 
cem.  Fuit  temporibus  Vespasiani  et  Titi,  et  initio 
Dom  itian  i ,  a  consul  ibus  Vespasiano  VIII  et  Dom  i  tiano 
Viusque  Domitiano  IX  et  Rufo. 

ANAaETUs  annis  duodecim,  mensibus  decem,  die- 
bus  tribus.  Fuit  temporibus  Domitiani,  a  consulibus 
Domitiano  X  et  Sabino,  usque  Domitiano  XVII  et 
Clemente. 

EvARiSTUS  (d)  annis  tredecim,  mensibus  septem^ 
diebus  duobus.  Fuit  temporibus  novissimis  Domi- 
tiani,  et  Nervae,  et  Trajani,  a  consulatu  Valentis  et 
Veri,  usque  Gallo  et  Bradua. 

Alexander  annis  septem,  mensibus  duobus.  die 
uno.  Fuit  temporibus  Trajani,  a  consulatu  Palmaeet 
Tulli,  usque  Veliano  (e)  et  Vetere. 

SiXTUS  annis  decem,  mensibus  tribus,  diebus  vi- 
ginti  uno.  Fuit  temporibus  Adriani,  a  consulatu  Nigri 
et  Aproniani,  usque  Vero  III  et  Ambibulo. 

(a)  Catalogus  hic  ad  Callistum  usque  confusior  et  D 
vitiosus  est  *,  post  illum  paulo  distinctior,  maxime 
post  Lucium. 

(b)  Ms.  meus  habet  Nervx  et  Veri. 

(c)  Clementem  Eusebius  et  Baronius  Cleto  post- 
ponunt. 

(dj  Ms.,  Aristus, 


Telesphorus  annis  undecim,  mensibus  tribus, 
diebus  tribus.  Fuit  temporibus  Antonini  Macrini,  a 
consulatu  Titiani  et  Gallicani,  usqueCu^are  et  Bal- 
bino. 

Hycinus  annis  duodecim,  mensibus  tribus,  diebos 
sex.  Fuit  temporibus  Veri,  a  consulatu  Gallicani  et 
Veteris,  usque  Prsesente  et  Ruflno. 

Pius  annis  viginti,  mensibus  quatuor,  diebus  vi- 
ginti  uno.  Fuit  temporibus  Antonini  Pii,  aconsulatu 
Clari  et  Severi,  usque  duobus  Augustis.  Sub  hujus 
episcopatu  frater  ejus  llermes  librum  scripsit,  in  qno 
mandatur  contineturque  quod  ei  praecepit  angelus, 
cum  venit  ad  eum  in  nabitu  pastoris. 

(f)  SoTER  annis  novem,  mensibus  tribus,  diebus 
duobus.  Fuit  temporibus  Antonini  et  Commodi,  a 
consulatu  Veri  et  Ercnniani,  usque  Paterno  et  Bra- 
dua. 

(g)  ViCTOR  annis  novem,  mensibu^  duobus,  diebns 
decem,  a  consulalu  Salurnini  et  Galli,  usque  Prae- 
sente  et  Extricato. 

(h)  Callistus  annos  quinque,  menses  duos,  dies 
decem.  Fuit  temporibus  Macrini  et  Helio^bali,  a 
consulatu  Antonini  et  Adventi,  usque  Antonino  in  et 
Alexandro. 

Urbanus  annos  octo.  menses  undecim,  dies  duo- 
decim.  Fuit  temporibus  Alexandri,  a  consulatu 
Maximi  et  iEIiani,  usque  Agricola  et  Clementino. 

PoNTiANUs  annis  quinque,  mensibus  duobus,  die- 
bus  septem.  Fuit  temporibus  Alexandri,  a  consulatu 
Pompeiani  et  Peligniani.  Eo  tempore  Nepotianus  (i) 
episcopus  et  Hippolytus  presbyter  exsules  sunt  de- 
portati  in  insulam  nocivam  Sardiniam,  Severo  et 
Quintianoconsulibus.  Ineadem  insuladiscinctusest 
IV  Kalendas  Octobris,  et  loco  ejus  ordinatus  est  An- 
teros  XI  Kalendas  Decembris,  consulibus  SS. 

Antruos  mense  uno,  diebus  decem.  Dormit  iii  No- 
nas  Januarii,  Maximo  et  Africano  consulibus. 

(e)  Forte,  Miano 

(f)  Deest  hic  Anicctus,  cui  dant  annos  pene  octo 

(g)  Deest  rursus  Eleutherius,  quem  volunt  sedisse 
annos  15. 

(h)  Deest  item  Zepherinus,  cui  dant  annos  48. 
(i)  Cuspinianus  legit  Pontianus ;  credo,  melius. 


m 


DEPOSmO  EPISGOPORUM. 


m 


Fabianus  annos  quatuordecim,  mensem  unum, 
dies  decem.  Fuittemporibus  Maximini,  etGordiani, 
eiPhilippi.  Aconsuialu  Maximiniet  Africani,  usque 
DeciolIetGrato.  Passus  xii  Kalendas  Februarii.  Hic 
regiones  divisit  diaconibus,  et  multas  fabricas  per 
OGBmeteria  fieri  iussit.  Post  passionem  ejus,  Moyses 
et  Maximus  presbyteri,  et  Nicostratus  diacoius  com- 
prehensi  sunt  et  in  carcerem  missi.  Eo  tempore 
snpervenii  Novatus  ex  Africa  et  separavit  de  Eccle- 
sia  Novatianum.  etquosdam  confessores,  postquam 
Moyses  in  carceredefunctusest,  qui  fuit  ibi  menses 
nndecira,  dies  undecim. 

CoBNELius  annos  duos,  menses  tres,  dies  decem. 
A  consulibus  Decio  IV  et  Decio  II,  usque  Gallo  et 
Voiusiano-  Sub  episcopatuejusNovatusextra  Eccle- 
siam  ordinavit  Novatianum  in  urbe  Roma,  et  Nico- 
stratnm  in  Africa.  lioc  facto,  confessores,  qui  s>e 
separaverunt  a  Cornelio,  cum  Maximo  presbytero, 
qui  cum  Moyse  fuit,  ad  Ecciesiam  sunt  reversi ;  post 
ooc  Ceniumcellis  expulsi.  Ibi  cum  gloria  dormitio- 
oem  accepii. 

Lucius  annos  tres,  menses  octo,  dies  decem.  Fuii 
lemporibus  Galli  et  Yolusiani,  usque  Yaleriano  III et 
Gailieno  II  liic  exsul  fuit :  et  postea  nutu  Dci  inco- 
Inmis  ad  Ecclesiam  reversus  est,  (a)  tertio  Nonas 
Marilas,  consulibus  SS 

Stephanus  annos  quatuor.  menses  diiosi  dies  vi- 
finti  unum.  Fuit  temporibus  Yaleriani  et  Gallieni, 
a  consuiatu  Yolusiani  et  Maximini,  usque Yaleriano 
m  ei  Galiieno  II. 

SixTUS  annis  duobus,  mensibus  undecim,  diebus 
sex.  Coepii  a  consuiatu  Maximi  et  Glabrionis  usque 
Tusco  ei  Basso,  et  passus  est  viii  Idus  Augusti, 
a  consulaiu  Tusci  eiBassi,  usque  in die  xii  Kalendas 
Augusii,  iEmiliano  et  Basso  consulibus. 

DioNTSius  annis  octo,  mensibus  duobus,  diebus 

Saiuor.  Fuii  temporibus  Gallieni  ex  die  undecimo 
lendarum  Augusti,  ^milianoetBassoconsuIibus, 
nsquead  diem  septimum  Kaiendas  Januarii,  consu* 
libus  Claudioet  Paterno. 

Felix  annis  quinque,  mensibus  undecim,  diebus 
Ti^iniiquinque.FuittemporibusClaudiietAureliani, 
a  consulalu  Claudii  et  Paterni,  usque  in  consulatum 
Anreliani  II  et  Capitolini. 

EuTicuiANUs  annis  octo,  mensibus  undecim,  die- 
bos  iribus.  Fuit  temporibus  Aureliani,  a  consulaiu 
Aareliani  III  ei  Marcellini,  usque  in  diem  vii  Idus 
Decembris,  Caro  II  et  Carino  consvlibus, 

(a)  Videiur  hic  deesse  decessit. 

(b)  Videiur  legendum  tribus,  ex  consulum  serie, 
qi»  iamen  hic  confusa. 

(c)  Yldeiur  hic  deetse  YII.  Alii  leguntlX  ct  Maxir- 
wtmiano. 


A  Caius  annis  duodecim,  mensibus  qtiaiuor,  diebus 
septem.  Fuit  temporibus  Cari  et  Carini,  ex  die  xvi 
KalendasJanuarii,  consulibus  Caro  II  etCarino,  ns- 
que  in  x  Kalendas  Maii,  Diodetiano  YI  et  Constan- 
tio  II  consulibus. 

Marcellinus  annis  octo,  mensibus  tribus,  diebus 
vigintiquinque.  FuittemporibusDiocletianiet  Maxi- 
miani,  ex  die  pridie  Kalendas  Julias,  a  consulibus 
Diocletiano  YI  et  Constantio  II  usque  in  consulatum 
Diocletiani  IX  et  Maximlniani  YIII.  Quo  tempore  fuii 
persecutio  :  et  cessavit  episcopatus  annis  septem  f6^, 
mensibus  sex,  diebus  viginii  quinque. 

Marcellus  anno  uno,  mensibus  septem,  diebus 
viginti.  Fuit  temporibus  Maxentii,  a  consulatu  Xei 
Maximiano  (c)  usque  post  consulatum  X  et  septi- 
mum. 

EusEBius  menses  quatuor,  dies  sexdecim,  a  xiv 
Kalendas  Maias  usque  ad  diem  xvi  Kalendas  Sep- 
P  iembris. 

^  MiLTiADEs  annis  tribus,  mensibus  sex,  diebus 
novem :  ex  die  sexto  Nonas  Julias,  a  consulatu, 
Maximiano  YIIIsolo;  quod  fuil  mense  Septembri, 
Yolusianoet  Rufino,  usque  in  iii  Idus  Januarii,  Yo- 
iusiano  et  Anniano  consulibus. 

Sylvester  annis  viginti  uno,  mensibus  undecim. 
FuittemporibusConstantini,aconsuIatuYolusiauiei 
Anniani,  ex  die  pridie  Kalendas  Februarii,  usque  in 
diem  Kalendarum  Januariarum,  Constantio  et  Al- 
bino  consulibus. 

Marcus  menses  octo,  dies  viglnti.  Et  hic  fuit  tem- 
poribus  Constantini,  Nepotiano  et  Facundo  consuii- 
bus,  exdie  xv  Kaleadas  Februarias,  usque  in  diem 
Nonarum  Octobrium.  consulibus  SS. 

JuLius  annos  quindecim,  mensem  unum,  diesun- 
decim.  Fuit  tcmporibus  Gonstantini,  a  consulata 
Feliciani  et  Titiani,  ex  die  viii  Idus  Februarii,  in 
diem  pridieldus  AprilisConstantio  Y  etConstantio 
Q  Cxsare  consulibus.  Hic  multas  fabricas  fecii:  basi- 
licam  in  via  Porlense  milliario  tertio,  basilicam  in 
via  Flaminia,  milliario  secundo,  quaeappellatur  Ya- 
ientini  (d)  basilicam  Juliam,  qu%  est  regioneseptima, 
juxta  forum  divi  Trajani ;  basilicam  trans  Tiberim, 
regione  quarta  decima  juxta  Callistum  ;  basilicam  in 
via  Aureliana,  miiliario  tertio  ad  Callistum. 

Liberius  fuit  temporibus  Constantii,  ex  die  xi 

Kalendas  Junias,  in  diem a  consulibus  Constan- 

iio  Y  et  Constantio  Caesare  (e). 

(d)  An  forte  esi  Valentinus^  cui  Kalendarium  s^ 
quens  inscribilur. 

(e)  Omnia  pene  haecopuscula  desinuni  his  Coss. ; 
inde  apparet  anno  isto  Christi  354  scripta  aut  cir- 
ciier. 


DEPOSITIO    EPISCOPORUM 

(Bx  codem  BucAerio.J 


(«) 


Sexio  Kalendas  Januarias,  Dionysii  in  Callisti. 
Teriio  Kalendas  Januarii,  Felicis  in  Callisti. 
PridieKalendasJanuarii,  Sylvestri  in  Priscillie. 
Quario  Idus  Januarii,  Miltiadis  in  Callisti. 
Decimo  octavo  Kalendas  Februarii,  Marcellini  in 
Prisciilse. 
Teriio  Nonas  Martii,  (b)  in  Callisti. 

fajNempe  Romanorum  a  Lucio  ad  Julium. 
(^jLucius  horumduodecim  pontiflcum  estanti- 
qaissimus,  Julius  recentissimus.  Desunt  duo  inter- 


D     Decimo  Kalendas  Mai,  Caii  in  Callisti. 
Quarto  Nonas  Augusti,  Stephani  in  Callisti. 
Sexto  Kalendas  Octobris,  Eusebii  in  Callisti. 
Nonis  Octobris,  Marci  in  Balbinx. 
Sexto  Idus  Decembris,  Eutychiani  in  Callisii. 
Pridie  Idus  Aprilis,  Julii  in  via  Aurelia,  milliario 
m  in  Callisti. 

medii,  Sixtus  et  Marcellus.  Sixtus  esi  inter  mariy- 
res. 


423 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


424 


DEPOSITIO    MARTYRUM. 

(Ex  codem  BucherioJ 


Octavo  Kalendas   Jaanarias  natus  Christus   in  A 
Bethleem  Judae. 

MENSE  JANUARIO. 

Decimo  tertio  Kalendas  Februarii,  Fabiani  in  Cal- 
listi  et  Sebastiani  in  Catacumbas. 

Duodecimo  Kalendas  Februarii,  Agnetis  in  Nomen- 
tana. 

MENSE    FEBRUARIO. 

Octavo  Kalendas  Martii,  Natale  Petri  de  Ca- 
thedra. 

MENSE  MARTIO. 

Nonis  Martii,  Perpetuae  et  Felicitatis  Africae. 

MENSB  MAIO. 

Decimo  quarto  Kalendas  Junii,  Parthini  etCalo- 
ceri,  in  Caflisti.  Diocletiano  IK  et  Maximiano  YIII 
Coss. 

MENSE  JUNIO. 

Tertio  Kalendas  Julii,  Petri  in  Catacumbas,  et  g 
Pauli  Ostiense,  Tusco  et  Basso  Coss.  («). 

MENSE  JULIO. 

Sextoldus  fb),  Feliciset  Phillppi  in  Priscillse:  et 
in  Jordanorum  Martialis,  Yitalis,  Alexandri,  et  in 
Maximi  Silani  (hunc  Silanum  martyrcm  (c)  Novati 
furati  sunt)  et  in  Praetextati,  Januarii. 

Tertio  Kalendas  Augusti,  Abdon,  et  Sennen,  in 
Pontiani,  quod  est  ad  Ursum  pileatum. 

MENSE  AUGUSTO. 

Octavo  Idus,  Sisti  in  Callisti,  et  Praetextati,  Aga- 
piti,  et  Felicissimi. 

("aj  Nescio  quid  hic  sibi  velint  hi  consules,  forte 
aliunde  luxati. 

(b)  Sunt  septem  filii  S.  Felicitatis.  Jordanorum, 
Maximi  et  Praetextati  coemeteria  erant  Romae. 


Septimo  Idus  Aucusti,  Secundi,  Carpophori,  Vie- 
torini,  et  Severiani,  Albano  et  Ostiense. 

Sexto  Ballistaria  rd),  Cyriaci,  Largi,  Crescentiani, 
Memmiae,  Julianae  et  Smaragdi. 

Quarto  Idus,  Laurentii  in  Tiburtina. 

Idibus  Augusti,  Hippolyti  in  Tiburtina,  et  Pontiani 
in  Callisti. 

Undeci  mo  Kalendas  Septembris,  Timothei  Ostiense. 

Qninto  Kalendas,  Hermetis  in  Bassillae,  Salaria ve- 
tere. 

MENSE  SEPTEMBRI. 

Nonis  Septembris,  Aconti  in  Porto,  et  Nonni,  et 
Herculani,  et  Taurini. 

Quinlo  Idus,  Gorgonii  in  Labicana. 

Tertio  Idus,  Proti  et  Hyacinthi  in  Bassillae. 

Decimo  octavo  Kalendas  Octobris,  Cypriani,  Afrl- 
cae,  Romae  celebratur  in  Callisti. 

Decimo  Kalendas  Octobris,  Bassillae  Salaria  ve- 
tere,  Diocletiano  IX  et  Maximiano  YIII  Coss. 

MENSE  OCTOBRI. 

Pridie  Idus,  Callisti,  in  via  Aurelia,  mUliario 
tertio. 

MENSE  NOVEMBRI. 

Quinto  Idus,  Clementis,  Semproniani,  Claudi, 
Nicostrati  in  Comitatum. 

Tertio  Kalendas  Decembris,  Saturnini,  in  Thra- 
sonis. 

MENSE  DECEMBRI. 

Idibus,  Ariston  in  in  Pontum  (e). 

(c)  Forte  Novatiani. 

(d)  An  forte  via  Salvaria, 

(e)  An  forte  Pontiani. 


FRANCISCI   BLANCHIIVI 

BREVES   NOTiE 

In  chfonologiam  Catalogi  Bomanorum  po7iti/icum  ductam  ex  epocha  Passionis  Christi 

Domim  viii  Kalendas  Apritis  duoius  Geminis  Coss. 


Celeberrimo  huic  opusculo  exornando  tot  vigilias 
insumpseruntBucherius  primuseditor,  aliique  eru- 
diti  viri,  ut  novas  addere  lucubrationes  supervaca- 
neum  videri  possit.  Satis  enim  est  consulere  disser- 
tationem  Schelestratii,  infra  recusam,  ut  illius  pre- 
tium  intelligatur,  vindicetur  auctoritas,  obscura 
loca  fiant  apertiora,  lacunaeque  detegantur  ac  sup- 
pleantur. 

Breves  tantummodo  notas  apponam  ad  ejusdem 
opusculi  Chronologiam^  ductam  ex  Epocha  Passionis 
Christi,  constituta  ad  diem  viii  Kalendas  Aprilis  duo- 
bus  Geminis  consulibus.  De  hac  vero  si  cupias  docu- 
menta  uberiora,  spero  ampla  satis  et  certa  a  me 


G  productum  ibi  in  Dissertatione  ejusdem  argumentl 
quam  infra  imprimendam  reservo,  utpote  dicato 
ChristiandB  Chronologiac,  cujus  clavus  et  cardo  est 
epocha  Passionis  Christi  Domini^  statuenda  cum  Vio- 
torio  Aquitano  vulgaris  aerse  anno  28  bissextili,  du<H 
bus  Geminis  considibus:  quo  anno  aerae  communis 
28,  sed  vitae  Christi  Domini  33,  inchoato  ex  ante 
diemviii  Kalendas  Januarii  (namsolldo  quinquennio 
ante  aeram  communem  eum  natum  fuisse  nemo  jam 
dubitat,  qui  nummum  Herodis  Antipae  inspexerit,  a 
card.  Norisio  feliciter  declaratum  postepochasSyro- 
Macedonum,  cusum  sub  C.  Caligula,  et  consignatum 
ejusdem  herodis  tetrarch^e  anno  xliii,  die  viii  Ka-- 


425 


NOTiS  IN  CATALOGUM  ROM.  PONT. 


436 


lendas  Aprilis,  feria  v,  primo  vero  Azymorum  dieA  aucioritas,  ociavo  Kalendas  Aprilis  conceptus  traditur. 


Dominus  noster  Jesus  Chrisius  ccmans  cum  disdpulis 
suis,  postquam  sui  corporis  ei  sanguinis  sacramenta 
paiefecit,  ad  montem  Oliveti,  sicut  Evangelia  sancia 
tesiantur,  progressus,  ibique  detentus  est  a  Judaeis, 
tradente  discipulo.  Dehinc  sexia  feria  subsequente,  id 
est  VII  Kalendas  Aprilis,  crucifixus  est  et  sepultus; 
tertia  die,  hoc  est  v  Kalendas  ApriVis,  Dominica  sur^ 
rexit  a  mortuis.  Verba  sunt  Victorii  ad  Hilarum,  sancti 
Leonis  Magni  tunc  archidiaconum,  deinde  successo- 
rem,  in  praefatione  paschalis  Festi,  edita  per  Bu- 
cherium,  pag.  9 

Ne  tamen  differam  specimen  aliquod  firmitatis 
dare  hujus  chronologiae,  unde  ratio  temporum  pon- 
tificalis  historiae  initium  ducit,  in  medium  profe- 


qua  et  passus,  Licet  vero  passionem  inchoatam  die 
VIII  Ralendas  feria  quinta,  in  horto  Gethsemanl, 
confuderit  £tas  posterior  cum  passione  in  cruce  con- 
summata  die  vii  Kalendas,  feria  vi,  in  monte  Galva* 
riae ;  attemen  Victorius,  uti  vidimus,  et  cum  eo 
chronologi  diligentioresdistinguuntdiem  viii  Kalen- 
das  Passionis  initium  in  horto,  a  die  vii  Kalendas, 
Passionis  termino  in  Golgotha.  £t  castigatiores 
Lactantii  editiones  (uti  Lugdunenses  dnae,  Joannis 
Tornaesii,  anno  1587,  et  Thomae  Soubron  anno  4594, 
quae  dicuntur  cx  fide  et  auctoritate  librorum  manur' 
scripiorum  emendatx,  lib.  iv,  cap.  40,  divinarum 
Institutionum  haec  habent  :  Exinde  tetrarchas  han 
buerunt  (Judaei)  usque  ad  Herodemf  qui  fuit  sub  irrq>e^ 


ram,  vel  indicabo  summa  saltem  capita  probatio-  B  rio  Tiberii  Cassaris,  cujus  anno  quinto  decimo,  id  e$t 


snm,  qnibus  Victoriana  chronotaxis  ac  nostra  solide 
innititur,  et  quantum  patitur  historiae  ratio,  de- 
monstratur. 

Inepocha  passionis  Cbristi  stabilienda,  duo  sunt 
anctoritate  divina  nobis  traditi  characteres  neces- 
sario  observandi,  nempe  Paschalis  Judaeorum  dies, 
tea  dedma  quaria  dies  lunx  mensis  primi,  qua  n&- 
eesse  erat  agnum  immolari ;  et  feria  v,  coenae  Domi- 
Dicae  tempus,  ac  passionis  initium,  quae  deinde  passio 
eompleretur  postridie  in  cruce  feria  vi,  ut,  Sabbato 
qnieti  dato,  tertia  die,  quaeerat  Dominica,  Christus 
i  mortuis  resurgeret. 

His  duobus  indiciis  temporum,  divina  auctoritate 
firmatis  in  Evangelio,  duo  alia  accedunt,  non  ea 


duobus  Geminis  consulibus,  anie  diem  septimam  Ko- 
lendas  Aprilis  Judaei  Christum  cruci  affixerunt. 
Betuleius  quoque,  necnon  alii  scriptores  observant, 
in  melioribus  Lactantii  editionibus  legi,  ante  diem 
septimam  Kalendas ;  licet  alii  praeferant  eas  quas  x 
Kalendas  perscriptum  habent 

E  Patribus  autem  Graecis  S.  Joannes  Chrysosto- 
mns  in  homilia  de  Nativ.  S.  Joannis  Baptistae  loquens 
de  Annuntratione  Deiparae  Virginis  ait :  Fuit  igitur 
quando  haec  angelus  ad  Mariam  annuntiavit  viii 
Katendas  Aprilis,  mense  Mariio,  qui  est  dies  Paschm 
Dominiet  conceptionis  ejus.  In  qua  enim  die  conceptus, 
in  eadem  etpassus  est.  S.  Proterius  ex  Alexandrinis 
in  epistola  Paschali,  ad  S.  Leonem  Magnum  perscri- 


qnidem  revelatione  percepta,  sed  tradita  communi  G  pta,  et  apud  Bucherium  edita  pag.83diem  susceptae 


testimonioPatrum,  praecipueillorum  quiaccuratiores 
faerunt  in  temporum  ratione  colligenda,  et  saeculo 
Christi  proximiores.  Sunt  vero  Geminorum  consula- 
tus,  Fufii  scilicet  ac  Rubellii  (quod  est  primum) ;  et 
dies  VIII  Kalendas  Aprilis  passione  Domini  conse- 
crata  (quod  est  secundum).  Paschale  festum,  in 
eamdem  vesperam  incidens,  qua  post  supremam 
OBDam  ChristusDominus  passionem  inchoaturus  in 
hortnm  Gethsemani  concessit,  pariandum  esse  cum 
qoarta  decima  die  lunae,  et  viii  Kalendas  Aprilis, 
collegit  Hippolytus  martyr,  ita  incisum  relinquens 
anno  aerae  vulgaris  222  ordinem  Paschatum  superio- 
mm  in  suo  Cyclo 

H  kAA.  AnPEI  DIE  VIII  KAL  APRIL 

nAeos  xc         PASSio  christi. 

Plnm  ad  enm  Cyclum  contuli  in  dissertatione  de 
Cjclo  S.  Hippolyi  tmartyris  cap.  2,  pag.  107.  Hippo- 
lyto  synchronus  Tertullianus  in  libro  adversus 
Jndaeos  eamdem  diem  Paschati  attribuit  Christi  su- 
premo  (viii  Kalendas  Aprilis),  eosdemque  consules 
(duas  Geminos).  Patres  et  scriptores  qui  proximi  ab 
his  floraerunt,  atque  ii  potissimum  qui  res  chrono- 
logicas  penitus  inspexerunt,  eosdem  consules  6e- 
«»105  eamdemque  diem  viii  Kalendas  Aprilis  cum 
Christi  passione  componunt. 

E  patribus  Latinis  S.  Augustinus  sit  instar  om- 
niam  in  lib.  iv  de  Trinitate,  cap.  5  :  Sicui  a  majori- 
^p  inqnii,  traditum  suscipiens  Ecclesiw  custodit 


carnis  a  divino  Verbo  cum  die  ccenae  sub  vespera 
passionis  ab  eo  celebratae  pariat  his  verbis :  Dominus 
plenitudo  legis  existens,  quando  dignatus  est  homo 
fieri,  quUnta  feria,  decima  quarta  luna  mensis  primi, 
in  ccmaculo  cum  discipulis  Pascha  manducans,  paulo 
post  a  Juda  traditur  ;  ei  sequenii  die,  quinta  decima 
luna  crucifigiiur,  id  est  sexta  feria,  etc.  Tempero  a 
pluribus  referendis;  cum  indicentur  apud  La  Barre 
innotis  ad  TertuIIiani  locum  Ubr.  adversus  Judaeos 
pag.  110  illiuseditionis;  etapudR.  P.  leNourryin 
notis  ad  librum  Lucii  Caecilii  de  Mortibus  persecuto. 
rum,  cap.  4,  pag.  159,  quae  fusius  prosequor  ac 
diligentius  expendoin  Dissertationede  EpochaDo- 
minicae  Passionis  inchoatae  recte  constituenda  die 
D  VIII  Kalendas,  et  passionis  consummatae,  sivecruci- 
fixionis,  die  vii  Kalendas  Aprilis,  duobus  Geminis 
consulibus,  anno  vulgaris  aerae  28,  aelatis  vero 
Christi  Domini  33  labente. 

Quatuor  igitur  characteresdiei  et  anni  Dominicae 
passionis  ac  mortis,  duos  quidem  divina  revelatione 
certos,  duos  autem  ex  traditione  ac  sententia  Patrum 
receptos,  tum  in  Oriente,  tum  in  Occidente,  student 
chronoiogi  conciliare.  Sed  irrito  conatu  res  illis  ha- 
ctenus  tentata  est,  ex  quo  recesserunt  a  Victorio 
in  pariandis  duobus  Geminis  consulibus  cum  anno 
bissextili  vnlgaris  aerae  Christi  28.  Hos  enim  iile  cum 
recte  tribuerit  eidem  anno,  differunt  ipsi  in  conse- 
quentem,  abissextili  proximum,  aerae  commanis  29, 


427 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


428 


et  retinent  epocham  passionis  die  viii  KalendasA 
Aprilis  ;  quae  dies  componi  nequaquam  potest  cum 
quatuor  indicatis  characteribus,  si  consules  ita  colio- 
eentur.  Nam  si  passionem  conferant  in  annum  28 
bissextilem  (quo  luna  quarta  decima  paschalis  Ju- 
daeorum  recte  pariatur  cum  vii  Kalendas  Aprilis^  et 
cum  praecedenti  vespere  diei  viii  Kalendas,  ut  infra 
ostendam),  deserunt  jam  characterem  illius  consu- 
latus,  assertum  a  Tertulliano,  Laclantio,  Lucio 
Ga^iIio,Augustino,SuIpicioSevero,YictorioaIiisque 
Patribus  et  chronologis :  insuper  feriam  sextam,  quae 
certus  est  character  Dominicse  r.rucifixionis,  in  Evan- 
gelio  perscriptus,  non  retinent,  si  assignantdiem  viii 
Kalendas  Aprilis  anni  bissextilis28  (quae  £uit  feria  v) 
confixioni  Unigeniti  Dei  in  cruce.  Sin  vero  hanc 
diffeVunt  ad  viii  Kalendas  Aprilis  anni  proximi  29,  B 
quemsignantduobusGeminisconsulibus,hosquidem 
retinent,  et  characterem  feriae  vi,  sed  alium  chara- 
cterem  perinde  certum  in  Evangelio.  Paschatis 
scilicet  Judxorum,  non  modo  arcent  a  die2o  Martii, 
seda  toto  menseexcludunt.  Ostenduntenim  fabulse 
motuum  lunisolarium,  totis  undecim  diebus  ante  viii 
KalendasAprilisIunam  quartamdecimam  praecessis- 
seMartio  Juliano  anni  29,  nec  propterea  fuisse  Pascha- 
lem  ;  cum  ea  luna  aequinoctium  antecederet  diebus 
plus  quam  decem.  Quare  decima  quarta  Paschalis 
quaeri  debet  anno  29,  circa  Idus  Aprilis.  Relinere 
fgiturnequeuntdiemviiiKalendassubiisconsuIibuS) 
quos  collocant  in  Fastis  ad  annum  29  aerae  vulgaris. 
Quare  impossibile  omnino  redditur  quatuor  illos  cha- 
racteres  componere  cum  Geminorum  consulatu  ita  G 
dilato. 

RetractisveroiisdemGeminisconsulibusinannum 
praecedentem,  eumque  bissextilem,  vulgaris  aerae, 
Christi  28,  cum  Victorio,  res  omnes  nitide*ac  aequa- 
biliter  procedunt,  et  singulis  ex  quatuor  characteri- 
bus  sua  fides  constat.  Cum  enim  feria  v  anno  28  inci- 
dat  in  diem  25  Martii,  seu  viii  Kalendas  Aprilis ;  et 
cum  decima  quarta  luna  mensis  Nisan  eo  anno  refe- 
ratur  exacte  ad  diem  26  Martii  sive  vii  Kalendas 
Aprilis  feria  vi  (ut  mox  ostendam)  jure  dies  coena; 
Dominicae  et  passionis  in  horto  inchoatae  incidit  in 
feriam  v,  sub  vespera  diei  25  Martii,  seu  vui  Kalen- 
das  Aprilis,  uti  praefert  Canon  Paschalis  S.  Hippo- 
lyti,  enumerans  quartam  decimam  lunam  Paschatum 
praecedentium  aetatem  suam,  annum  scilicct  seraeD 
Christi  222,  quo  scribebat :  et  juredies  consummatae 
passionis  in  cruce  refertur  ad  feriam  vi  proxime 
consequentem,  quae  anno  28  fuit  26  Martii  Juliani, 
slve  VII  Kalendas  Aprilis,  uti  Victorius  docet  et 
indicatae  editiones  Lactantii  praeferunt. 

Demonstrandum  mihi  est  igitur  primo,  quartam 
decimam  diem  lunae  mensis  Nisan,  seu  Paschalis 
Judxorum  mensis,  incidisse  anno  28  aerac  communis 
in  diem  26  Martii,  ad  quam  scilicet  cum  pertineret 
vespera  prxcedens  diei  25  (ex  instituto  legis  Sabbata 
numerantis.  a  vespera  in  vesperam)  rite  celebrata 
ccena  Feria  v  ad  vesperam  diei25ChristusDominus 
sacramenta  corporis  et  sanguinis  sui  juge  sacrifieium 


et  memoriam  passionis  instituit :  quam  in  horto 
fnchoans  eadem  nocte  diei  25,  prosecutus  est  Id 
praetorio  illucescente  feria  vi  et  die  26,  ab  hora 
sexta  ad  nonam  in  cruce  pendens,  et  Consummatum 
^st  pronuntians,  mortem  obeundo  complevit,  vii 
Kalendas  Aprilis  numerantibus  Romanis  in  anno 
juliano  bissextili  serae  Christi  communis  28. 

Ostendendum  erit,  secundo  loco,  duos  Geminos 
consules  non  pertinere  ad  annum  29,  ut  communiter 
opinanturchronoIogi,sedadannum28,  uti  collocavit 
Victorius. 

Utramque  assertionem  ejusque  documenta  contra- 
ham  ex  diffusiori  demonstratione,  quam  attuli  in 
Dissertatione  indicata  de  epocha  passionis  Christi 
componenda  cum  anno  vulgaris  aerae  28,  duobus 
Geminis  consulibus. 

Priorem  illam  assertionem  itademonstro  in  eadem 
dissertatione,  sectione  3,  num.  4. 

Rationes  lunse  decimae  quartae  Paschalis  anno  28 
aerae  communis  ita  sunt  apertae,  ut  qui  tabulas  ea  de 
re  concinnarunt,  tam  veteres  quam  recentes,  de  festo 
Paschatis,  tum  Judaici  tum  Christiani,  eo  anno 
inter  se  non  dissentiant.  Victori  Canon  Paschalis, 
inde  exorsus  Periodum,  attribuit  diei  Dominicae  28 
Martii  aetatem  lunse  decimae  sextae,  et  consequenter 
lunam  quartam  decimam  alligat  ferise  vi  Martii  26, 
qua  Dominus  in  crucem  actus  passionem  morte  com- 
plebat,  inchoatam  vespere  praecedcnti,  et  mysterio 
incruenti  sacrificii  a  se  dedicatam  :  quae  vespera 
licet,  Romnuorum  more,  numerantium  dicsamedia 
nocte  in  mediam  (uti  testantur  Macrobius  Saturn. 
cap.  3,  et  Aulus  Gellius,  Noct.  Atticarum,  lib.  iii, 
cap.  2,  et  ante  hos  Plinius  lib.  ii,  cap.  77),  pertine- 
ret  ad  diem  25,  attamen  Ilebraeorum  leglbus  refere- 
batur  ad  initium  diei  subsequentis,  ita  praecipiente 
Domino  Levitici  xxiii,  32 :  A  vespera  usque  in  vespe" 
ram  celebrabitis  Sabbata  vestra,  E  recentioribus  vero 
P.  Franciscus  Bordonus,  generalis  tertii  ordinis 
S.  Francisci  in  Tabulis  Paschalibus  ab  anno  incar- 
nationis  Dominicae  ordinatis  ad  annos  bis  mille 
consequentes  juxta  annum  Julianum  ante  correctio- 
nem  Gregorii,  et  juxta  Gregorianum  post  hujus 
pontificisemendationem,  iisdem  planenumeriseffert 
epactam  xvi  et  Pascha  Christianum  die  Dominica 
28  Martii,  anno  vulgaris  aerae  Christi  28. 

Eaedem  certe  rationes  apprime  respondent  motl- 
bus  luminarium,  ut  calculi  ostendent,  subducti  ex 
tabulis  astronomicis,  ad  caput  anni  Judaici  ita  red- 
dentibus  neomeniam  Thisri  seu  primi  mensis  anni 
civilisJudaeorum  perannum  vuIgrisaeraeChristianae 
27,  a  qua  neomenia  Thisri  dies  177  proxime  conse- 
quens  ostendit  neomeniam  Nisan  (sex  lunationibus 
ab  iila  dissitam,  et  quae  caput  est  anni  sacri,  seu 
exoMium mcnsis pjnmi,  itaappellati  in  sacris  litieris) 
die  13  Martii  Juliani,  in  annum  bissextilem  28  ejus> 
dem  xvx  Christianae  se  diffundentis.  Consulamus 
numeros  lunisolares,  in  Tabulis  D.  de  la  Hire,  ab 
regia  Scientiarum  academiaaliisque  passim  appro- 
batis,  ita  coUigendos. 


m  NOTiS  IN  CATALOGUM  ROM.   PONT.  130 

RADIX  EPOGHiE  COMMUNIS  ANNORUM  CHRISTI  INEUNTIS  KALENDIS  JANUARII  AD  MERID.  PARI8. 


SOLIS  LONGITUDO 

APOGiEL-M   SOLIS 

LUNiE  LONGITUDO 

APOGiCUM  LVKM 

AB  INITIOA  RIETIS. 

AB  AHIETE. 

AB   0  ARIETIS. 

AB  ARIETE. 

s. 

G. 

M. 

s. 

S. 

G.    M.    S. 

S. 

G.      M. 

S. 

S. 

G. 

M. 

S. 

0 

9 

8 

43 

40 

2 

9      5      2 

4 

15      18 

9 

9 

11 

4 

38 

Anni  xx  complcti.     .     .     . 

0 

0 

9 

2) 

26    30 

4 

13    34 

0 

3 

3 

50 

51 

Anni  vi  complcii.     .     .    . 

11 

29 

33 

11 

6      9 

2 

9    28 

50 

8 

4 

5 

55 

Augustus  completus.    •     . 

7 

29 

30 

44 

40 

10 

21    51 

50 

27 

4 

21 

Dies  XVII  compieti.      .     . 

16 

45 

22 

3 

7 

13    59 

55 

1 

53 

39 

HorsB  VIII 

19 

43 

4    23 

32 

2 

14 

Minuti  XXIV  hor.     .    .    . 

0 

59 

13 

10 

8 

5 

25 

2 

59 

2 

9    32    24 

5 

18    49 

26 

9 

18 

i 

46 

2 

9 

32 

24 

9 

18      1 

46 

3 

15 

30 

35 

Anomalia  solis 

8 

0    47 

40 

Anomalia  lun» 

1 

52 

42 

Prostaph.subr. 

4    21 

2 

Prostaph.  add. 

5 

25 

2 

59 

5 

18    49 

26 

Locus  vcrus  solis. 

5 

23 

10 

17 

5 

23    10 

28    I 

^OCUS  V 

erus 

luns 

1 

Yera  itaque  synodus  luminarium  contigit  anno  A  Juliani  (unde  apud  Joannem  dicuntur  feria  vi  non 


fl  xrae  Christi  vulgaris,  die  18  Septembris  Juliani, 
horis  8  et  minutis  24  post  meridies  Parisiis,  Romae, 
vero  horis  9  5',  post  meridiem,  et  Hierosolymis 
hora  post  meridiem  10  40*,  cum  Hierosolyma  sit 
orientalior  quam  Lutetia  Parisiorum  gradibus  lon- 
{^tudinis  34  40\  sive  horis  2et  minutis  horariis  16. 
Ab  ea  synodo  auspicari  debuerunt  Judaei  mensem 
Tbisri  et  suum  Jioscheascfianaf  seu  Caput  anni  civilis 
Lnnaris,  quo  utebantur,  exemplo  Syromacedonum, 
abautumnopariter  exordlentium.  Gum  itaquenovi- 
lDniamThisrl,]uxtamotusveros]unisoIares,parietur 
eum  die  48  Septembris  Juliani  anni  ^  serae  Christl 
vvlgaris,  necesse  est  ut  in  diem  177,  numeratum 
post  48  Septembris,  incidat  mensis  Paschalis  novi- 


introisse  \)TXiOT\\xmyUtmanducarentPascha)^  licetalii 
cum  Christo  Domino  agnum  comedissent  Paschalem 
ad  vesperam  feriae  v,  die  25  Romana.  Causa  utrius- 
que  sententiae  obscura  esse  non  potest  ex  duplici 
putatione  et  commensu  vel  solius  dlei  Paschalis, 
vel  dlel  simul  et  horarum,  Inquas  Inciderant  juxta 
motus  veros  neomeniae  Thisrl  et  Nisan.  Thisri  neo- 
menia  die  ISSeptembris  commissa  horls  40  40,  post 
meridlem  ferebat  post  477  dies  novilunlum  Nisan 
die  43  Martii  bissextllis  Jullani  et  civllls,  si  dierum 
tantummodosolldorum(quod  in  civill  putatlone  fit) 
annorum  et  mensium  ratlo  habeatur.  At  si  hora- 
rum  etlam  quatuor  et  minutorum  24  additamentum 
curemus,  quod  prseter  solidos  dles  177  requirunt  lu- 


lanium  anno  28.  Sex  enlm  lunationes,  quae  nume-  B  nallones  mediae  sex,  a  Thisrl  ad  Nisan ;  tunc  additls 


randae  sunt  a  Thisri  ad  Nisan,  tot  dies  requirunt. 
Adde  enim  dies  42  superstites  mensis  Septembris 
post  diem  novilunil  18  ad  finem  Mensis  *,  deinde 
Cktobris  Juliani  dies  34,  Novembris  30,  Decembrls 
34,  totidem  Januarii ;  Februaril  bissextilis  dies  29, 
et  43  Martii :  erit  summa  dierum  477,  quae  complet 
sex  Innatlones  civiles,  alternis  cavas  et  plenas. 

Demonstratum  est  Igltur  assumptum  primum, 
oempe  motus  veros  luminarlum  anno  aerae  Christl 
27  ostendere  novllunium  Thisri  die  48  Septembris 
Juliani  horis  40  40,  post  merldiem  Illerosolymis : 
eoqnenomine  diem  eamdem  48  Septembris  fulsse 
eapnt  anni  Judalcl  labente  anno  27  aerx  Chrlsti 
oommunis:  quare  diem  477  inde  numeratam  (quae 


hlsce  hor.  4  et  mln.  24,  epochae  horarlx  lunationls 
Thisrl  hor.  40  et  min.  40  post  meridiem  dlei  48 
Sept.  flunt  hor.  15  et  mln,  4  post  meridiem  diel  26 
Martii  Initium  quartae  decimae  Paschalls,  adeoque 
extenditur  ultra  terminum  mediae  noctis  claudentis 
more  Romano  dlem  26  et  aperlentem  dlem  27  Mar- 
tll.  Apertum  itaque  slt  cur  Judaeorum  alll  potuerint 
rite  ex  novilunio  vero  mensis  Thlsrl,  et  putatlone 
civili  dierum  tantummodo  solidorum  quartam  decH 
mam  paschalem  referre  ad  diem  26  Martii  feriam  vi, 
et  vesperam  praecedentem  diei  25  ferlae  v  cum  Chri- 
sto  Domlno  ac  discipulls ;  alii  vero  cum  Judaels  prae- 
torlum  non  Introeuntibus  feria  vi  26  Martli,  ut 
manducarent  Pascha  eadem  vespera,  quam  refere- 


Incidit  in  diem  43  Martii  anni  bissextilis  28)  esse  C  bant  ad  diem  27,  attendeutes  horas  3  post  medlam 


primam  diem  lunie  Nisan,  seu  mensis  Paschalis. 
Addedles43solidoshuicdiei43Martii,utassequaris 
initinm  quartaedecimae  lunaris,  seu  diem  legilimam 
Paschatis  Judaeorum.  Istius  terminus  ostendlt  dlem 
26Martli,  qua  Christus  Dominus,  Agnus  Del  qui 
iollit  peccatum  mundi,  fcria  vi  in  cruce  pro  nobis 
immolabatur,  cx  Victorii  sentcnlia  et  nostra,  dic  vii 
Kal.  Aprllls  ;  cum  vespera  prxccdenti  (ex  rltu  legis 
Mosaicaead  hanc  Ipsam  diem  refercnda,  sed  Romano 
more  ad  viii  Kal.  Aprilis,  seu  25  Martii)  Pascha 
ipsecumdiscipuliscelebrasset,etpasslonemlnclioas« 
set,  cujus  sacramenta  instituerat. 

Colligas  etiam  liret  ex  calculis  indicatls  cur  ali- 
qni  dixerlnt  Hebraeorum  nonnullos  distulisse  eo- 


noctem  quae  initium  quartae  declmae  ita  comparatae 
differebant  ad  diem  27  more  Romano  definitam,  eo 
quem  dicimus  anno  bissextili,  communis  aerae  Chri- 
stl  xxviii,  duobus  Geminis  consulibus. 

Sccundum  hoc  assertum  de  consulatu  Fufii  Gemini 
et  RubcIIii  Geminl  pariendo  cum  anno  aerae  Christia- 
na;  28,  est  alterum  cx  demonstrandis  quod  propo- 
sueram,  secutus  chronologiam  Yictorii,  eosdem  sl- 
mlliter  ascribentis  anno  blssextill  28,  quos  reliqul 
chronologidifferuntadannumproximumabissextill 
aerx  Christi  communis29.  Ita  vero  a  medemonstra- 
tum  fuisse  judico  In  dissertatione  indicata. 

Constat  duos  Sextos  consules,  Scxtum  Pom- 
pcium  et  Sextum  Apuleium  (quo  anno  historici 


dem  anno  immolalioncm  Agni  ad  vesperam  diei  26  D  omnesconsignant  mortem  Augusti,  Velleius  scilicei, 


434  AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC.  432 

Tacitus,  Suetonius,  Dio  caeterique)  distare  spatio  A  iadicato  Orcadum  insularum    spectari  debuisse. 

Quis  itaque  negare  possit  characterem  hune  coe- 


annorum  quindecim  a  duobus  Geminis  consuHbus, 
Fufio  Gemino  ct  Rubellio  Gremino.  Series  enim  non 
interrupta  istorum  quindecim  annorum  legitur  in 
Fastorum  Gollectionibus,  quae  resultat  etiam  ex  hi- 
storicis  aetatis  Augusti.  Nam  Yelleius,  qui  Marco  Yi- 
nicio  eonsuli,  postduos  geminos  annum  proximum 
aperienti,  suum  opus  nuncupat,  cum  libr.  ii,  cap. 
423,  Pompeio  Apuleioque  consulibus  Augusti  mortem 
retulisset,  et  initium  imperii  Tiberii,  cap.  126,  ejus- 
dem  libri  sedecim  annos  diserte  inde  numerat  ad 
consulem  Yinicium.  Quindecim  propterea  statuit  a 


lestium  motuum,  Dionisin  Historia  diserte  memo- 
ratum  indicare  evidenter  consulatum  utriusque 
Sexti  esse  pariandum  cum  anno  vulgaris  aerae  tertio 
decimo?  duosque  Geminos  esse  componendos  oum 
anno  bissextili  ejusdem  aerae  28,  uti  Yictorius  con- 
stituit  ? 

Quaeres  num  duobus  Geminis  consuiibus  per  an- 
num  retractis,  series  quoque  consulum  praeceden- 
tium  usque  ad  Gaesariana  temporasi  tantumdem  In- 
simul  retrahenda?  Id  vero  ipsum  asserimus.  Quin 


duobus  Sextis  ad  duos  Geminos,  quosViniciuscon-  p  etiam  novum  argumentum  ac  demonstrationem  pro- 


tinenter  consequitur.  Quare  si  duo  Sexti  consules 
pertinent  ad  annum  aerae  Christi  vulgaris  decimum 
quartum,  duo  Gemini  sunt  necessario  componendi 
cum  anno  ejusdem  aerae  29,  uti  omnes  fere  chrono- 
logi  pariant.  Sine  duo  Sexti  sint  evidenter  retrahendi 
cum  morte  Augusti  ad  annum  aeraecommunis,  Chri- 
sti  Xin,  consequitur  et  duos  Geminos  pertinere  ad 
annum  bisseostikm  28,  uti  Yictorius  constituit.  Esse 
autem  ita  retrahendos  duos  sextos  consules  et  Au- 
gusti  mortem  ad  annum  13  aerae  Christianae,  ex 
charactere  temporis  inDionisHistoriarelatofit  evi- 
dens. 

Dio  libro  lvi  inter  prodigia  quae  et  praejudicata 
vulgi  opinione  ac  superstitione  mortem  Augusti  por- 


ducimus  ejusmodi  retrocessionis  necessario  adhiben- 
dae  in  disponendis  consulatibus  C.  Julii  Caesaris: 
cujus  comes  individuusexpeditionisHispanicaeAu* 
lus  Hirtius,  idemquehistoricusdiligentissimus,  per 
dies  singulos  enumerans  obsidioues  oppidorum  et 
militaria  gesta  sui  imperatoris,  ministrat  in  castris 
apud  Hispalim  motis  die  iii  Nonas  Martiit  hora  cir- 
citer  sexta  noctuma  quando  luna  conspecta  fuit,  in- 
dicium  manifestum  anni,  quem  vocant  confusionis, 
pariandi  cum  hac  expeditione  Hispaniensi:  et  alli- 
gandi  annum  Gaesaris  emortualem  cum  Julianae  cor- 
rectionis  primo  ante  aeram  Christi  45 ;  unde  conse- 
quitur  et  duos  Sextos  obtinei*e  tertium  decimum,  et 
duosGeminosduodetricesimum  aerae  vulgaris.Fusius 


tendere  credebantur,  Sexto  Apuleio  et  Sexto  Pom-  p  haec  disputata  et  ab  omni  difficultate  expedita  leges 


peio  consulibus,  enumerat  totalem  eclipsim  solis : 
Anno  insequenti,  ait,  Sexto  Apuleio^  Sexto  Pompeio 
consulibus,  in  Campaniam  profectus  Augustus,  exhibi' 
to  Neapoli  spectaculo,  Nolx  morti  concessit,  Prodigia 
quaB  id  ei  praedicerent  neque  minima,  neque  obscura 
evenerant,  sol  totus  DEFECERAT.  "OTe  ykp  Tp.io;  ::a; 

^^AiTCE,  etc.  Torquet  ingenia  chronologorum  pariter 
et  astronomorum  eclipseos  istius  iudagatio  per  an- 
num  quartum  decimum  aerae  Christinae :  quo  certe 
nulla  ejusmodi  eclipsis  juxta  quascuuque  tubulas 
coelestium  motuum  spectari  potuit.  At  si  haiic  in- 
quirant  juxta  easdem  tabulas  anno  vulgaris  aerae 
tertio  dedmoy  collectis  numeris  cognoscent  eviden- 
ter,  die  28ApriIisdefectum  solisin  pluribus  Euro- 


indissertatione  noslra  memorata,  in  qua  horum  cce^ 
lestium  motuum  atque  eclipsium  calculos  accurate, 
ut  spero,  subductos  ostendam. 

Gonstant  igltur  in  chronologia  Yictorii  ac  nostra, 
consignante  feria  v,  die  25  Martii  Juliani,  annoaBrae 
vulgaris28  eoque  bissextili,  duobus  Geminis  codsu- 
iibus  coenam  Dominicam  et  passionis  exordium,  die- 
que  proximo  26  Martii,  feria  vi,  crucifixionem  ac 
mortemDomini,  quatuor  illi  characteresamicecom- 
positi :  quos  in  dilatoGeminorum  collegioad  annum 
29  frustra  requirebant  chroaologi,  duos  scilicet  in 
sanctis  Evangeliis  divina  fide  firmatos  Paschatis  ac 
Passionis,  coenae  et  feriarum  v  et  vi  cum  ejus  initio 
ac  termino  componendarum ;  duos  vero  a  Patribus 


pae  provinciis  spectabilem  conligisse,  dum  vergeret  ^  aetati  apostolicae  proximis,  et  a  chronologis  peritio- 


ad  occasum.  Totalem  disci  obscurationem  sole  oc- 
cidente  visam  parvis  insulis  ab  occasu  adjacentibus 
Britanniae  circa  borealem  Scotorum  tractum,  dis- 
cent  ex  supputatione  ac  diagrammate  in  disserta- 
tione  nostra  relato  :  similem  alteri  eclipsi  spectandae 
die  22  Maii,  anno  1724,  solc  pariter  occideute,  spe- 
ctatoribus  positis  in  littorc  occiduo  Etruriae,  circa 
Liburnum.  Ex  iisdem  Tabulis  Cassinianis,  Hirianis, 
BononiensibusetBritannicis  utraque  eclipsis  totalis 
perinde  colligitur :  qujB  partialis,  ut  necesse  est  eve- 
nire,  fueritterrarum  tractibus  in  viciniapositisBri- 
tanniae,  inferioris  Germauiae,  Gallix  ac  Lusitaniae; 
sed  phases  partialis  observatae  his  in  regionis,  to- 
talem  demonstrant  in  proximo  climate  ac  meriiano 


ribus  cum  Yictorio  memoratos,  diei  scilicet25  Ma^- 
tii  cum  coena  Dominica,  et  exordio  passionis,  et  diei 
26  ejusdem  mensis  cum  affixione  Redcmptoris  nostri 
in  cruce,  et  consummata  passione  componenda^. 

His  vero  animadversionibus  Catalogi  nostri  chro- 
nologiam  ab  epocha  passionis  similiter  consignata 
illustrari  et  comprobari  confidimus. 

Essent  quoque  nota:  adhibendu;  ad  aliquot  ponti- 
ficum  ibl  recensitorum,  et  ad  omissorum  seram  sta- 
biliendam.  Verum  suis  locis  aptius  coilocabuntur 
vel  disponentur  in  dissertatione  de  Cntalogis  an<i- 
quis  pontificum  Romanorum,  quam  paulo  infra  atte- 
xam,  post  illam  qua;  a  pnxisule  Schelestratio  peten- 
da  est. 


433 


CATALOG.  ALTER  ROM.  PONT. 


iU 


CATALOGUS   ALTER    ROMANORUM    PONTIFICUM 

Jffx  (^7itiquo  octingentarum  sexaginta  quingue  amiormi  codice  ms,  bibliothec<B  Palatino- 

Vaticanm  sub  hoc  titulo  a  ^chetestratio  fium,  22,  p.  611,  relatus : 

EPISCOPORUM  ROMANJS  URBIS  NOMINA.  % 


1.  Beatus  Petrus  apostolus,  et  princeps  apostolo-A 
rum,  Antiochenus,  filiusJoannis,  provincixualilxae, 
vico  Bethsaida,  frater  Andreae,  primura  sedit  cathe- 
dram  episcopatus  in  Antiochia  an.  6,  et  in  Romam 
ingfessus  sub  Nerone  Gaesare,  ibiqueseditannis  25, 
menses  2,  dies  4.  Hic  scripsit  duas  Epistolas,  quae 
Canonicae  nominantur,  et  Evangelium  Marci,  et  or- 
dinavit  episcopos  tres,  Linum,  et  Cletum,  et  Cle- 
mentem,  et  presbyteros  10,  et  diaconosS. 

2.  Linus,  natione  Italus,  regionis  Tusciae,  patre 
Herculano,  sedit  annis  41,  ms.  3,  d.  11.  Hic  ordina- 
vit  episcopos  15,  presbyteros  18. 

3.  Cletus,  natione  Romanus  de  regione  Vico  Pa- 
iritii,  patre  ^Emiliano,  sedit  annis  it,m,  1,  d.  11. 
Hic  ex  beatiPetri  praecepto25presbyterosordinavit 
in  Roma.  Aliamanu:  Sub  Yespasiano  etTito  impe- 
ratore. 

i,  Clemens,  natione  Romanus,  de  regione  Caelio 
monte,  ex  patre  Faustino.  seditannis9,  m.  2,  d.  10.  ^. 
Hic  ordinavil  episcopos  15,  presbyteros  10,  diaco-  ^ 
nos  2.  Alia  manu  :  Sub  Domitiano,  et  Nerva,  et 
Trajano  imperatore. 

5.  Anacletus,  natione  Graecus  de  Athenis,  ex  patre 
Antiocho,  seditannis9,  m.  %  d.  10.  Hic  ordinavit 
episcopos  6.  presbyteros  5,  diaconos  3.  Alia  manu: 
Snb  Trajano  imperatore. 

6.  Evaristus,  natione  Graecus,  ex  patre  Judaeo 
nomine  Juda,  de  civitate  Bethiehem,  sedit  annis  9, 
m.  10,  d.  2.  Hic  ordinavit  episcopos5,  presbyteros 
6,  diaconos  2.  Alia  manu:  Sub  Trajano  impera- 
tore. 

7.  Alexander,  natione  Romanus,  ex  patre  Alexan- 
dro  de  regione  Caput  Tauri,  sedit  annis  10,  m.  6, 
d.  2,  Hic  constituit  aquam  sparsionis  cum  sale  be- 
nedici.  Hic  ordinavit  episcopos  5,  presbyteros  6,  dia- 
conos  2.  Aliamanu :  Sub Trajano  imperatore,  et  sub 
^lio  Hadriano  imperatore. 

8.  Xystus,  natione  Romanus,  et  patre  Pastore  de  .^ 
regione  Vialata,  sedit  annis  10,  m.  %  d.  1.  Hic  con-  ^ 
stituit  ut  ministeria  sacrata  non  tangerentur  nisi  a 
ministris.  Hic  ordinavitepiscopos4,  presbyteros  9, 
diaconos  4.  Alia  manu :  Sub  Hadriano  imperatore. 

9.  Telisphorus,  natione  Graecus,  ex  anachorita, 
sedit  annis  21,  m.  3.  Hicconstituit  ut  septem  hebdo- 
madas  ante  Pascha  jejunium  celebraretur,  et  in 
Natale  Domini  in  nocte,  ut  missae  celebrarentur,  et 
Gloria  in  excelsis  Dco  caneretur.  Hic  ordinavit  pre- 
sbyteros  12,  diaconos  8.  Alia  manu  :  Sub  Antonino 
Pio  imperatore. 

10.  Vginus,  natione  Graecus  ex  philosopho  de 
Athenis,  cujusgenealogiamnon  inveni,  seditannis4, 
m.  3,  d.  4.  Hic  clerum  composuit,  etdistribuit  gra- 
dus  ecclesiasticos.  Hic  ordinavitepiscopos  6,  pre- 
sbyteros  15,  diaconos  5.  Alia  manu;  Sub  Antonino 
Pio  imperatore. 

11.  Pius,  natione  Italus,  ex  patre  Rufino,  frater 
Pastoris,  de  civitate  Aquiiae,  sedit  annis  18,  m.  4,  rv 
d.  3.  Hic  angelo  monente  praecepit  Pascha  die  Domi- 
nico  celebrari.  Hic  ordinavit  episcopos  12,  presbyte- 
ros  19,  diaconos  21.  Alia  manu :  Sub  Antonino  Pio 
imperatore. 

12.  Anicetus,  natione  Syrus,  ex  patre  Joanne  de 
vico  Umisa,  sedit  annis  10,  m.  4,  d.  3.  Hic  consti- 
tuit  ut  ciericus  comam  non  nutriret.  Hic  ordinavit 
episcopos  9«  presbyleros  17,  diaconos  4. 

13.  Sother,  natione  Gampanus,  ex  patre  Goncor- 
dio  de  civitate  Fundis,  sedit  annis  9,  m.  6,  d.  12. 


Hic  constituit  ut  nulla  monaca  pailam  sacratam  tange- 
ret,  nec  incensum  poneret  in  sanctam  ecclesiam.  Hic 
ordinavit  episcopos  11,  presbyteros  8,  ^i^iconos  9. 

14.  Eieuther,  natione  Graecus,  ex  patr^  Abundio, 
de  oppido  Nicopoli,  sedit  annos  15,  m.  3,  d.  2.  Hic 
constituit  ut  nulla  esca  a  Christianis  repudiaretur, 
quae  rationabilis  humanaque  esset.  Hic  ordinavit 
episcopos  15,  presbyteros  12,  diaconos  8. 

15.  Victor,  natione  Afer,  a  patre  Felice,  sedit  an- 
nos  10,  menses  2,  dies  10.  Hic  constituit  ut  Pascha 
die  Dominico  celebraretur,  sicutet  Pius.  Hic  ordi- 
navit  episcopos  12,  presbyteros  4,  diaconos  7. 

16.  Zephirinus,  natione  Romanus,  ex  patre  Ab- 
undio,  sedit  annos  8,  menses7,  dies  10.  Hic  ordina- 
vitepiscopos  13,  presbyteros  4,  diaconos7. 

17.  Callistus,  natione  Romanus,  ex  patre  Domitio 
ex  regione  Ravennatium,  sedit  annos  6.  menses  2, 
dies  10.  Hic  ordinavit  episeopos  8,  presoyteros  16, 
diaconos  3.  Et  alia  manu:  Sub  Marco  Aurelio  impe- 
ratore. 

18.  Urbanus,  natione  Romanus,  ex  patre  Pontiano, 
sedit  annos  4,  menses  10,  dies  11.  Hic  ordinavit  epi- 
scopos8,  presbyteros  6,  diaconos5.  Et  alia  manu: 
Sub  Aurelio  Alexandro  imperat. 

19.  Antherus,  natione  Graecus,  ex  patre  Romulo, 
seditannos  12,  mens.  1,d.  12.  Hicgesta  martyrum 
diligenterexquisivit;  hicordinavitepiscopum  i.Et 
alia  manu  :  Sub  Maximo  imperatore. 

20.  Pontianus,  natione  Romanus,  ex  patreCalpur- 
nio,  seditannos  9,  menses  5,  dies  2.  Hic  ordinavit 
episcopos  6,  diaconos  5.  Et  alia  manu:  Sub  Maximo 
imper. 

21.  Fabianus,  natione  Romanus,  ex  patre  Fa- 
bio,  sedit  annos  14,  menses  11,  dies  11.  Hic  ordi- 
navit  episcopos  11,  presbyteros  21,  diaconos  7. 
Et  alia  manu:  Sub  Gordiano,  et  Philippo,  et  Decio 
imperatore. 

22.  Cornelius,  natione  Romanus,  ex  patre  Ca- 
stino,  sedit  annos  2,  mens.  2,  dies  2.  Hic  levavit 
corpora  apostolorum  Petri  et  Pauli  de  catacumbis. 
Hic  ordinavit  episcopos  7,  presbyteros  4,  diac.  4. 
Et  alia  manu:  Sub  Decio  imper.  et  Gallo,  et  folu- 
siano  imper. 

23.  Lucius,  natione  Romanus,  ex  patre  Porfirio, 
sedit  annos  3,  menses  3,  dies  3.  Hic  praecepit  ut  duo 
presbyteri  et  tres  diaconi  episcopum  in  omni  loco 
non  desererent.  Hicordinavit  episcopos  7,  presbyte- 
ros  4,  diaconos  4.  Et  alia  hanu:  Sub  Valeriano  et 
Gallieno  imper. 

2i.  Stepnanus,  natione  Romanus,  ex  patre 
Jobio,  sedit  annos  7,  menses  5,  dies  2.  Hic  con- 
stituit  sacerdotes,  et  levitas,  ut  vestes  sacratas  in 
usu  quotidiano  non  uti,  nisi  in  ecclesia  tantum.  Hic 
ordinavit  episcopos  3,  presbyteros  5,  diaconos  5. 
Et  alia  manu :  Sub  Valeriano  et  GaUieno  impera- 
tore. 

25.  Xistus,  natione  Graecus,  ex  philosopho,  sedit 
annum  1,  menses  10,  dies  23.  Hic  ordinavit  episco- 
pos  3,  presbyteros  i,  diaconos  7.  Et  alia  manu:  Sub 
Valeriano  et  Gallieno  imper. 

26.  Dionysius  ex  monacho,  cujus  generationem 
non  poluimus  reperire,  sedit  annos  6,  menses  2, 
dies  4.  Hic  presbyteris  ecclesias  dedit,  et  parochias, 
et  dioeceses  constituit.  Hic  ordinavit  episcopos  8, 
presbyteros  12,  diaconos6.  Et  alia  manu :  5ub  Va- 
leriano  et  GaHieno  imper. 

27.  Feltx,  natione  Romanus,  ex  patre  Constan- 


135 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


436 


tio,  sedit  annos  4,  menses  3,  dies  25.  Hic  consti- 
tuit  supra  memorias  martyrum  missas  celebrari. 
Hic  ordinavit  episcopos  5,  presbyteros  8,  diaco- 
nos  5.  Et  alia  manu :  Sub  Claudio  et  Aureliano  im- 
peratore. 

28^  Eutilanus,  natione  Tuscus,  ex  patre  Marino 
de  utvitate  Lunis,  sedit  ann.  1,  m.  I,  d.  1.  Hic 
constituit  ut  fruges  super  altare,  favs  et  uvae 
benedici.  Hic  ordinavit  episcopos  9,  presbyteros  14, 
diaconos  5.  Et  alia  manu:  Sub  Aureliano  impera- 
tore. 

29.  Gaius,  natione  Dalmau,  ex  genere  Diocle- 
tiani,  ex  patre  Gagio,  sedit  annos  44,  menses  4, 
dies  42.  Hic  ordines  ecclesiasticos  disposuit.  Hic 
ordinavit  episcopos  5,  presbyteros  z6,  diaco- 
nos  8. 

30.  Marcellinus,  natione  Romanus,  ex  patre  Pro- 
jecto,  sedit  annos  9,  menses  4,  dies  6.  Hic  ordinavit 
episcopos  5,  presbyteros  4,  diac.  2. 

31.  Marcellus,  natione  Romanus,  ex  patre  Bene- 
dicto  de  regione  Yialata,  sedit  annos  5,  mens.  7, 
dies24.  Hicconstituit  titulos  in  urbe  Roma  propter 
baptismum  et  pcenitentiam.  Hic  ordinavit  presbyte- 
ros  42,  diaconos2. 

32.  Eusebius,  natione  Graecus,  ex  medico,  sedit 
annos  2,  m.  4,  d.  3.  Huius  temporibus  inventa  est 
crux  Domini  nostri  Jesu  Christi,  et  Judas  baptizatus 
est.  Hic  ordinavitepiscopos  44,  presbyteros  14.  dia- 
conos  3. 

33.  Mathiadis,  natione  Afer,  sedit  annos  4.  Hic 
constituit  ut  nulla  ratione  die  Dominico,  aut  quinta 
ferla  Jejuniis  quis  de  lidelibus  ageret.  Hic  ordinavit 
episcopos  42,  presbyteros  7,  diac.  5. 

34.  Sylvester,  natione  Romanus,  ex  patre  Rufino, 
sedil  annos  23,  mens.  40,  d.  44.Hic  congregavit 
episcopos  trecentos  octodecim  et  exposuerunt  fidem 
catholicam  et  chrisma  ab  episcopo  confioi,  et  bapti- 
zatum  confirmari.  Hic  Dalmaticas  praecepit  indui. 
Hic  sacrificium  totum  in  linenm  pannum  invoivi. 
Hic  ordinavit  episcopos  65,  presbyt.  42,  diaco- 
nos  2^. 

35.  Marcus,  natione  Romanus,  ex  patre  Prisco, 
sedit  annos2.  menses  8,  dies  21.  Hic  constituit  ut 
episcopus  civitatis,  qui  hostiam  consecrat,  pallium 
uteretur.  Hicordinavit  episcopos27,  presbyteros  25, 
diac.  6. 

36.  Julius,  natione  Romanus,  ex  patre  Rustico, 
sedit  annos  15,  mens.  2.  d.  6.  Hic  constituit  ut  nullus 
clericus  causam  in  puDlico  ageret,  nisi  in  ecclesia. 
Hic  ordinavit  episcopos  9,  presbyteros  27,  dia- 
conos  4. 

37.  Liberius,  natione  Romanus,  ex  patre 
Augustino,  sedit  annos  6,  menses  3,  dies  4.  Hic 
ordinavit  episcopos  19,  presbyteros  18,  dia- 
conos  5. 

38.  Felix,  natione  Romanus,  ex  patre  Anastasio, 
sedit  ann.  1,  m.  3,  d.  3.  Hic  ordinavit  episcopos  19, 
presbyteros  21,  diac.  5 

39.  Damasus,  natione  Spanus,  ex  patre  Antonio, 
sedit  annos  18,  m.  3,  d.  11.  Hic  accusatus  in- 
yidiose  de  adulterio  purgatus  est  a  quadraginta 
quatuor  episcopls.  Hic  constiluit  ut  psulmi  die 
noctuque  in  ecclesia  canerentur.  Hic  ordinavit  epi~ 
scopos  62,  presbyteros  31,  diaconos  11. 

40.  Syritius,  natione  Romanus,  ex  patre  Tibustio, 
sedit  annos  15.  Hie  ordinavit  episcopos  32,  presby- 
teros  31,  diaconos  16  Hic  prxcepit  pcRnitcntibus  in 
uitimum  viaticum  non  ncgare. 

41.  Anastasius,  natione  Romanus,  ex  patre  Ma- 
ximo,  sedit  annos  3,  dies  10.  Hic  constituit  ut  qOando 
evangelium  recitatur,  sacerdotcs  non  se  criji^erent, 
sed  curvl  starent.  Hic  ordinavit  cpiscopos  11,  pre- 
sbytems  8,diaconos  5. 

42.  Innocentlus,  natione  Albanense,  ex  patre  In- 
nocentio,  sedit  annos  15,  menses  2,  dles  21.  Hic 


A  constituit  ut  qui  natus  fuerit  de  Christiana,  denuo 
nasci  per  baptismum.  Hic  constituit  sabbato  jeju- 
nare,  quia  Dominus  sabbato  in  sepulcro  jacuit,  et 
discipulisabbato  jacuerunt.  Hic  ordinavit  episcopos 
54.  presbyteros  30,  diac.  11. 

43.  Zosimus,  natione  Graecus,  ex  patre  Ebramio, 
sedit  annnm  1,  menses  3,  dies  11.  Hic  multa  consti- 
tuit  in  Ecclesia.  Hic  ordinavitepiscopos  8,  presbyte- 
ros  10.  diaconos  3. 

44.  Bonifacius,  natione  Romanus,  ex  patre  Jocun- 
dio  presbytero,  sedit  annos  3,  menses  8,  d.  7.  Hic 
constituit  ut  nulla  mulier,  aut  monacha  pallan|.sa- 
cratam  lavaret,  aut  incensum  in  ecclesia  poneret, 
nisi  minister.  Hic  ordinavit  episc.  36,  presbyteros 
13.  diac.  3. 

45.  Coelestinus,  natione  Romanus,  ex  patre  Pri- 
sco,  sedit  annos  8,  menses  10,  dies  17.  Hic  consll- 
tuit  ut  antiphona  ante  sacrificium  caneretur,  qnod 

Q  ante  non  fiebat,  nisi  tantum  Epistola  beati  Panli 
recitabatur  et  sanctum  Evangelium.  Hic  ordinavit 
episcopos  46,  presbyteros  32,  diaconos  12. 

46.  xistus,  natione  Romanus,  ex  patre  Xisto, 
sedit  annos  8,  menses  19.  Hic  incriminavit  post 
annum,  et  mensibusocto  aquodam  Basso,  et  cum 
quinquagintaseptem  episcopis  purgavit  se,  et  Bassus 
est  damnatus.  Hic  ordinavit  episcopos  52,  presbyte- 
ros  28,  diaconos  12. 

47.  Leo,  natus  Tuseus,  ex  patre  Quintiano,  sedit 
ann.  21,  men.  1,  dies  13.  Hic  congregavit  episcopos 
mille  ducentos,  qui  exposuerunt  fidem  catholicam, 
duas  naturas  uno  in  Christo  Deum  et  hominem. 
Hic  ordinavit  episeopos  185,  prebsyteros  84, 
diac.  31. 

48.  Hilarius,  natione  Sardus,  ex  patre  Crispino, 
seditannos6,  menses  3,  dies  10.  Hic  spargit  epi- 
stolas  de  fide  catholica  per  orbem  Orientalem,  et 
confirmavit  tres  synodos,    Nicxeni,    Ephesini,  et 

P  Chalcedonensem.  llic  ordinavit  episcopos  25,  dia- 
^  conos  5. 

49.  Simplicianns,  natione  Tiburtinus,  ex  patre 
Castino,  sedit  annos  15,  men.  1,  dies  8.  Uic  constl- 
tuit  ut  ad  sanctum  Petrum  et  sanctum  Paulum,  san- 
ctumque  Laurentium  presbvteri  manerent  propter 
poenitentes,  et  baptismum.  Hic  ordinavit  episcopos 
S7,  presbyteros  58,  diaconos  11. 

oO.  Felix,  natione  Romanus,  ex  patre  Felice  pre- 
sbytero  de  titulo  Fasciola,  sedit  annos  8,  m.  4f, 
d.  19.  Hic  ordinavit  episcopos  31,  presbyteros  48» 
diac.  5. 

51.  Gelasius,  natione  Afer,  ex  patre  Yalerio, 
sedit  annos  4,  menses  7,  dies  49.  Hic  libera- 
vit  a  periculo  famis  civitatem  Romae.  Hic  fecit 
tractatos  et  hymnos  sicut  beatus  Ambrosius.  Hic 
ordinavit  episcopos  67,  presbyteros  32,  dia- 
conos  2. 

52.  Anastasius,  natione  Romanus,  ex  patre  Petro 
P^  de  re^ione  quinta  Caput  Tauri,  seditann.  4,  mens. 
^  11,  dies  24.  Hic   ordinavit  episcopos  16,  presby- 

teros  13. 

53.  Symmachus,  natione  Sardus,  expatre  Fortu- 
nato,  seditannos  11,  menses  7,  dies  27.  Ilic  etLau- 
rentiussub  intentione  uno  die  ordinati  sunt,  Symma- 
chus  in  Lateranis,  Laurentius  in  ecclesia  B.  Mariae; 
ei  Symmachus  confirmatus  est  in  sede  secundum 
judicium  Theodorici  regis,  et  Symmachus  postea  in- 
criminatus  cum  centum  quindecim  episcopis  se  pur* 

favit.  Hic  constituit  ut  omni  die  50  Natalitiis 
anctorum  Ghria  in  excclsis  Dco  caneretur.  Hic 
ordinavit  episcopos  117,  presbyteros  92,  diaco- 
nos  16. 

54.  Hirmisda.  natione  Campanus.  ex  patreJusto 
de  civitate  Frisinonc,  sedit  annos  6,  dies  14.  Hic 
constituitclerum,  et  psalmiserudivit.  ilic  ordinavit 
episcopos  55,  presbyteros  21. 

55.  Joanncs,   natione  Tuscus,   ex   patre  Con- 


437 


CATALOG.  ALTER  ROM.  PONTIFICUM. 


438 


stantio,  sedit  annos  %  menses  8,  dies  16.  Hic  A  Petri.  Hic  ordinavit  episcopos  88,  presbyteros  13, 
in  custodia  affictus  moriens  :  Hic  ordinavit  episco-     diaconos  11. 
pos  15. 
56.  Felix,  natione  Sommum,  ex  patre  Castorio, 


sedit  annos  4,  menses  2,  dies  13.  Ipse  ordinatus  est 
in  quietem.  Hic  ordinavit  episcopos  19,  presbyteros 
55,  diaconos4. 

57.  Bonifacius,  natione  Romanus,  ex  patre 
Sigibioldo,  sedit  annos  2,  dies  26.  Hic  et  Dio- 
seorus  sub  intentione  ordinati  sunt  ;  sedi  Dio- 
scorus  eodemtempore  defunctus,  Bonifacius  sedem 
tenuit. 

58.  Mercurius,  qui  et  Joannes,  natione  Romanus, 
ex  patre  Projecto,  de  Caelio  monte,  sedit  annos  2, 
menses  4,  dies  6.  Hic  ordinavit  episcopos  16,  pre« 
sbyteros  15. 

.59.  Agapitus,  nationeRomanus,expatre6ordiano 
presbytero.  seditmenses  11,  dies  19.  Hic  ordinavil 
episcopos  i1,  diac  4. 


72.  Severinus,  nationeRomanus,  ex  patre  Abieno, 
sedit  menses2,  d.  4.  Hic  ordinavit  episcopos  4. 

73.  Joannes,  natione  Dalmatica,  ex  patre  Venan- 
tio,  sedit  annuin  1,  mens.  9,  dies  18.  Hic  per  om- 
nem  Dalmaticam  et  Histriam  multas  pecunias  misit 
ad  redemptionem  captivorum,  qui  praedicati  erant. 
Hicordinavit  episcopos  4. 

74.  Martinus,  decivilateludertina  provinciaR,  Tu- 
sciae,  sedit  annos  6,  mens.  1,dies  26.  Hic  congrega- 
vi  t  synodum  episcopos  centum  quinque  et  condemna- 
vit  Cyrrum  Aiexandrinum,et  Sergium,  Pyrrum,  et 

PaulumpatriarchamConstantinopolitanum,quicon- 
tra  immaculatam  fidem  novitates  in  nocte  resumpse- 
runt,  et  sextam  synodu'n  conscribens  confirmavit 
episcopum  1.  Hicordinavit  episcopos  28,  presbyte- 
ros  11. 

75.  Theodorus,  nationeGraBcus,expatreTheodoro 


fiO  Silvpriiis   natiftneramnaniis  ex  nitre  Hormi-      episcopodecivitateHierusalem,  sedit  annos6,men- 

sdfepts!;'^^^^^^^^  B  roll/il?aono"sr'''"''^' '''''''"'  '''  '''^''^'' 

Hic  oniinavit  episcopos  81,  presbyteros  46,  diaco-      '^^^^feJ^SN  ex  paire Ruiiano, 

li   n.,.^:„.  «„.;...!> „  « .,.«.«.     scdit  annos2,  mcns.  9,  dies  24.  Hic  ordiuavit  cpisco- 


61.  Pelagius,  natione  Romanus,  ex  patre  Joanne 
Yicariano,  seditannos  11,  menses  10,  dies  18.  Hic 
est  ordinatus  a  duobus  episcopis  et  uno  presbytero. 
Hic  ordinavit  episcopos  49,  presbyteros  26,  dia- 
conos  9. 

62.  Joannes,  natione  Romanus,  ex  patre  Anastasio, 
sedit  annos  12,  menses  11,  dies  26.  Hic  amavit  et 
restauravit  cymiteria  sanctorum  martyrum,  et  con- 
stitait  per  singuias  Dominicas  oblationes  et  lumina- 
riaibidem  agere.  Hicordinavitepiscopos61,  presby- 
teros  26,  diaconos  13. 

63.  Benedictus,  natione  Romanus.  de  patre 
Bonifacio,  sedit  annos  5,  mensem  1,  dies  28. 
Hic  ordinavit  episcopos  21,  presbyteros  15,  dia- 
conos  3. 

64.  Pelagius,  natione  Romanus,  de  patre  Ungildo,  ^ 
sedit  annos  10,  menses  2,  dies  10.  Bodem  tempore 
tanue  pluviae  fuernnt,  ut  omnes  dicerent  quia  acfuae 
diiuvii  superinundarent,  et  tatis  cladis,  quaHs  a 
saeculo  nuHusmeminitfaisse.  Hic  ordinavit  episco- 
pos  48,  presbyteros  28,  diaconos  8. 

65.  Gresorius,  natione  Romanus,  de  patre  Gor- 
diano,  sedit  annos  14,  menses  6,  dies  10.  Hic  expo- 
suit  Omeiias  40  et  Moralia  Job,  et  super  Bzecbielem, 
Pastoraiemque,  et  Dialogos,  et  multa  alia  fecit.  Hic 
augumentavit  in  Canone,  diesque  nostros^  usque  in 
linem  missae,  Angiosque  convenit  ad  Dominum  no- 
sirum.  Hic  fecit  ut  missa  super  corpus  beati  Petri 
caneretur.  Hic  ordinavitepiscopos  62,  presbyteros  39, 
diac.  5. 

66.  S«)bianus,  natione  Tnscus  de  civitate  Blera,  de 
putreBono,  sedit  annum  1,  menses  5,  dies  8.  Hic 
addidit  luminaria  in  ecciesia  beati  Petri.  Hic  ordina- 
Yit  episcopos  26. 


episco- 
pos  21. 

77.  YitaHanus,  nationeSignen»is  provinciae  Cam- 
panise,  ex  patreAnastasio,  seditannos  14,  menses  6. 
Hic  rcgulam  ecclesiasticam  atque  vigorem,  ut  mos 
erat,  oranino  conservavit,  Hic  ordinavit  episcopos 
27.  presbyteros  22,  diacon.  1. 

78.  Adeodatus,  natione  Romanus,  ex  monachisde 
patre  Cobiano,  sedit  annos  4,  menses  2,dies  5.  Hic 
ordinavitepiscopos  47,  presbyteros  14,  diaconos  2. 

79.  Donus,  nationeRomanus,  ex  patre  Mauricino, 
sedit  annum  1,  menses5,  dies  10.  Hic  ordinavitepi- 
scopos  6,  presbyteros  10,  diaconos  5. 

80.  Aeatho,  nationeSicula,  seditannos  2,  menses 
6,  dies  4.  Hicoidinavitepiscopos  18,  presby teros  9, 
diaconos  3. 

81.  Leo  Junior^  nationeSicuIa,  de  patre  PauIo,se- 
dit  menses  10,  dies  17.  Hic  constitutum  fecit,  ut  qui 
ordinatus  fueril  archiepiscopus  ab  archivo  ecclesiae 
nulla  consuetudine  pro  usu  pallii,autdiversi  officii 
ecclesiacpersolveredebeat.Hicordinavitepiscopos21. 
presby teros  9,  diaconos  3. 

82.  Bnnedictus  junior,  natione  Romanus,  sedit 
menses  10,  dies  12.  Hic  ordinavit  episcopos  12. 

83.  Joannes,  natione  Syrus,  de  provincia  Antio- 
chia,  ex  patre  Cyriano,  sedit  annum  1,  dies  9.  Hic 
ordinavit  episcopos  13. 

84.  Sergius,  nalione  Syrius,  Antiochiaeregionis  or- 
tus,  ex  patre  Tyberio  in  Parmomo  Siciliae.  Hic  sta- 
tuit  ut  tempore  Domini  corporis  Agnus  Deist  clero  et 
populodecantaretur.  ilicconstituit  utdiebusannun- 
tialionisDomini,etsanctaeMariae,etsanctiSimeonis, 
quod  Ypapanti  Graece  dicitur,  L.etaniae  exeant.  Hic 
ordinavit  episcopos  97,  presbyteros  18,  diaconos  4. 
Sedit  annos  13,  menses  7,  dies  23. 


67.   Bonifaciust    natione    Romanus,   de    patre  q    85.  Joannes,  natione  Graecus,  sedit  annos  3,  m.  2, 
i<anne,  sedit  menses  8,  dies  28.  Hic  ordinavit  epi-     dies  12.  Hic  ordinavit  episcopos  15,  presbyteros  9, 


scopos21 

68.  Bonifacius,  natione  Marsorum  de  civitate 
Valeria,  ex  patre  Joanne  medico  sedit  annos  6, 
menses  8,  dies  13.  Hic  ordinavit  episcopos  35,  dia- 

CODOS  8. 

69.  Deasdedit,  natione  Romanus,  ex  patre  Ste- 
pliano  solKiiacouo,  sedit  annos  3,  dies  33.  Hic  dile- 
lit  clerum  multum.  Hic  ordinavit  episcopos  39  pre* 
sbjteros  19.  diac.  5. 

4O.  Boniiacius,  natiohe  Campanus,  de  civitate 
iVeapoiim,  ex  patre  Joanne,  sedit  annos  5.  Hic 
consiituit  nt  nullus  traheretur  de  ecclesia.  Hic 
ordinavit  episcopos  28,  presbyteros  25,  diaco- 
nos4. 

71.  Hoaoroftius,  natione  Gampanus,  ex  patre  Pe^ 
tronio  coasiile.  sedii  annos  12,  menses  11,  dies  18. 
Hoj 08  temporibiis  levata  est  trabes  in  ecclesia  beati 


diaconos  2. 

86.  Joannes,  natione  Graecus.  de  patre  Platone, 
sedit  annos  2,  menses  6,  dies  17.  Hic  ordinavit  epi- 
scopos  19. 

87.  Sisinnus,  natione  Syrus^  de  patre  Joanne,  se- 
dit  annos  T.  dies  15.  Hic  ordmavit  episcopos  64, 
presbyteros  10,  diaconos  2. 

88.  Constantinus,  natione  Syrusde  patre  Joanne, 
seditannos  7,  dies  15.  ilic  ordinavit  episcopos  64, 
presbyteros  10,  diaconos  2. 

89.  Gregorius,  natione  Romanus,  ex  patre  Mar- 
cello,  sedit  annos  5,  menses  9,  dies  II.  Hicconsti- 
tuitutinquadragesimalisquinta  feria  jejuniumat- 
que  missarum  ceiebrationes  fierent.  auod  ante  non 
affebaitur.  Hic  ordinavit  episcopos  150,  presbyteros 
25,  diaconos  4. 

90.  Gregorias,  natione  Syrus,  ex  patre  Joanne^ 


139 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


440 


sedit  annos  40.  menses  8,  dies  25.  Ilic  constituit  Grae-  A 
ca  Ldtinaque  lingua  eruditos  psalmosomnespero^ 
dinem  memoriter  retinens,  et  in  eorum  sensibus 
subtilissima  excitatione  limatus.  Hic  ordinavit  epi- 
scopos  80,  presbyteros  24,  diaconos  4. 

9i.  Zacliarias,  natione  Graecus,  ex  patre  Policro- 
no,  sedit  annoslO,  menses  3,  dies  14.  Hic  ordinavit 
episcopos85,  presbyteros  30,  diaconos  5. 


92.  Stephanus,  natione  Romanus,  ex  patre  Ck>ii- 
staniino  ,  seditannos  5.  dies  24.  Hic  ordinavit  epi* 
scopos  45,  presbyteros  2,  diaconos  2. 

93.  Paulus. 

94.  Adrianus. 

95.  Leo. 

96.  Stephanus. 

97.  Paschalis. 


INCIPIUNT 


Nomina  pontificum  sanctsB  Roman©  Ecclesise  per  ordinem. 

(Ex  ms,  codice  Vaticano  1353,  qui  descriptus  est  sub  Paulo  II  ex  vetusto  codice  800  annorum  ecclesisB 

Pergamensis.) 


Domnus  Petrus  sedit  annos  25,  menses  2,  dies  8.  B 

Linus  sedit  annos  15,  menses  3,  dies  11. 

Gletusannos  12.mensem  1,  dies  11. 

Clemens  annos  9,  menses  2.  dies  10. 

Aneciitus  annos  12,  mens.  10,  dics  6. 

Evarestus  annos  13.  mens.  7,  dies  2. 

Alexanderannos  10,  mens.  7,  dies2. 

Xystus  annos  10,  mens .  7,  dies  21. 

Telesphorusannosll,  mens.  3,  dies22. 

Yginus  annos  4,  mens.  3,  dies  8. 

Anicilus  annos  9,  mens.  3,  dies  3. 

Pius  annos  11,  mens.  3,  dies  21. 

Soter  annos  9,  mens.  3,  dies.... 

Eleuter  annos  15,  mens.  6,  dies  5. 

Victor  annos  10,  mens.  2,  dies  10. 

Zepherinus  annos17,  mens.  2,  dies  10. 

Calistus  annos  5,  mens.  2,  dies  10. 

Urbanus  annos8,  mens.  11,  dies  12. 

Antheros  mensem  1,  dies15. 

Contianus  [  Pontianus  ]  annos  5,  mens.  11. 

Fabianu^  annos  13,  mens.  1.  dies  10. 

Cornelius  annos  3,  dies  10. 

Lucius  annos  3,  mens3,  dies  3, 

Stephanus  annos  4,  mens,  2,  dies  11. 

Xystus  annos  2,  mens.  11,  dies  6. 

Dionysius  annos  2,  mens.  3,  dies  7. 

Foelix  annos  2,  mens.  10. 

Eutichianus  annos  8,  mens.  10,  dies  4 

Cajus  annos  10,  mens.  4,  dies  9. 

Marceilinus  annos  8,  mens,  2.  dies  25. 

Marcellus  annos5,  mens.  7,  dies  51. 

Eusebius  annos  2,  mens.  1,  dies  25. 

Melchiades  annos  2,  mens.  7,  dies  8. 

Syivester  annos  23. 

Marcus  annos  2,  mens.  7,  dies  20. 

Juiius  annos  11,  mens.  2,  dies  6. 

Liberius  annos  10,  mens.  7,  dies3. 

Foeiix  ann.  1,  mens.  3,  dies  2. 

Damasus  annos  18,  mens.  2,  dies  10. 

Syritius  annos  15,  mens.  11,  dies  25. 

Anastasius  annos  2,  dies  28. 

Innocentius,  annos  15,  mens.  2,  dies20. 

Zosimus  anno  1,  mens.  7,  dies25. 

Bonifacius  annos  3.  mens.  7,  dies  13. 

Coelestinus  annoso,  mens.  2,  dies  24. 

Xy8tusannos8,  dies  24. 

Leoannos21,  mens.  1,  dies28. 

Hilarius  annos  6,  mens.  3,  dies  18. 

Simplicius  annos  15,  dies  28. 

Foelix  annos  8,  mens.  11,  dics  28. 

Grelasius  annos  3.  mens.  8.  dies  9. 

Anastasius  ann.  1,  mens.  11,  dies24. 

Symmachus  annos  15,  mens.  7,  dies27. 


D 


Hormisda  annos  9,  dies  17. 
Joannes  anr\os  2,  mcns.  9,  dies  1($. 
Foelix  annos  4,  mens.  2,  dies  13. 
Bonitacius  annos  2,  mens.  1,  dies  27. 
Joannes  annos  2,  mens.  4,  dies  6. 
Agapitus  menses  3,  dies  18. 
Silverius  menses  8, 
Vicilus  annos  17,  mens.  6,  dies  26. 
Pelagius  annos  4,  mens.  10,  dies28. 
Joannesannos  12mens.  11,  dies26. 
Benedictus  annos  4,  mens.  1,  dies  28. 
Pelagius  annos  10,  mens.  2,  dies  10. 
Gre^orius  annos  1j,  mens.  6,  dies  10. 
Fabianus  annos  4,  mens  5,  dies9. 
Bonifacius  roens.  6,  dies23. 
Deusdedit  annos  3,  dies  20. 
Bonifaciusannos5,  mens.  10,  dies  11. 
Honoriusannos  12,  mens.  11,  dies  17. 

SHverus  menses dies  4. 

Joannes  ann.  1,  mens.  8,  dies  18. 
Martinus  annos  6,  mens.  1,  dies  26. 
Eugenius  annos  2,  mens.  9,  dies  24. 

Yitaiianus  annos  13,  menses dies6. 

Adeodatus  annos  4,  mens.  2,  dies  5. 
Donus  ann.  1,  mens.  5,  dies  10. 
Agatho  annos  2,  mens.  6,  dies  4. 
Leo  mens.  10,  dies  17. 
Benedictus  menses  10,  dies  12. 
Joannesanno  1,dies9. 
Conon  mensesll. 

Sergius  annos  12,  mens  8,  dies  14. 
Joannes  annos  3,  mens.  2,  dies  13. 
Joannes  annos  2.  mens.  7,  dies  17. 
Sisinniusdies20. 
Constantinus  annos  7,  dies  15. 
Gregorius  annos  15,  mens.  7,  dies  24. 
Zacharias  annos  10,  mens.  3,  dies  14. 
Stephanus  annos  5,  mens.  5,  dies27. 
Paulus  annos  10,  mens.  1. 
Stephanus  annos  3,  mens.  5,  dies  27. 
Adrianus  annos  23,  mens.  10.  dies  17. 
Leoannos  20,  mens.  10,.dies16. 
Stephanus  menses  7. 
Paschalis  annos  7,  dies  16. 
Eugenius  annos  3,  mens.  7.  dies  23. 
Yalentinus  mensem  1,  dies  10. 
Gregoriusannos15. 
Sergiusannos  3. 
Leo  annos  8,  mens.  3,  dies  5. 
Benedictus  annos  2,  mens.  6.  dies  11. 
Nicolaus  annos  9,  mens.  6,  dies  20. 
Adrianus. 
Joannes. 


■liitwti 


IM 


CATALOG.  ALTER  ROM.  PONTIPICDH. 


f4f 


CATALOGUS  PONTIFICUM 

St  decretorum  ab  ipHs  editorum. 
Ex  sexcentorum  annorum  codlce  6384  Yaticano,  ante  Anselmi  Lucensis  episcopi  Decretum. 

ORDO  ROMANORUM  PONTIFICUM. 

(Qu8B  per  uncoB  iDcluduntur,  alia  manu  sunt  adnotata  in  codioe.) 


Beatus  Petrus  sedit  annos  25,  menses  2,  dies  7.  A 
Hic  martyrio  cum  Pauio  coronatur  post  passionem 
I>ominianno38. 

Linus  an.  14,  m.3,d.  42.  ObiitS  Kal.  Oct. ;  hic 
etpraecepto  B.  Petri  constituitut  mulier  non  velato 
capite  in  ecclesiam  non  introeat. 

Cletus  an.  42,  m.  4^  d.  44.  Obiit6  Kal.  Maii.  Hic 
ex  pnecepto  B.  Peiri  2o  presbyteros  ordinavit  in  urbe 
Roma. 

Clemens  annos  9,  menses  2,  dies  40. 

Anacletnsan.  44,  mens.  4,dies7. 

Evaristus  annos  43. 

Alexander  an.  14,  m.  7,  d.  4,  cessavit  d.  35.  Hic 
in  passionem  Domini  miscuit  in  priedicationesacer- 
dotum,  quando  missae  celebrantur.  NationeRoma- 
oos. 

Xistus  an.  40.  m.  3,  d.  24,  cess.  d.  44.  Natione 
Romanus.  Hic  constituit  ut  ministeria  sacrata  non 
taDgerentur  nisi  a  ministris. 

Telesphorus  an.  44,  m.  2,  d.  22,  cess.  d.  7.  Na-  ° 
tione  Graecus.  Hic  constituit  in  Nativitate  Domini 
Doctu  missas  celebrare,  et  hymnum  angeiicum,  id 
est  Gloria  in  Excelsis  Deo, 

Iginus  an.  4,  m.  3,  d.  7,  cess.  d.  3.  Natione  Grae- 
cus.  Hic  clerum  composuit,  etdistribuit  gradus. 

Annitius  an.  8,  m.  3,  d.  6,  cess.  d.  47.  Obiit  45 
Kal.  Maii. 

Pius  an.  44,  m.  4,  d.  3.  cess.  d.  44.  Hic  consti- 
tuit  ut  sanctum  Pascha  die  Dominico  celebraretur. 

Sother  an.  9,  m.  3,  d.  20,  cess.  d.  ^.  Hic  consti- 
tuit  ut  nuila  monacha  pallam  sacratam  contingeret, 
nec  incensum  ponerei  in  sancta  ecclesia. 

Eleuther  an.  45,  m.  &,  d.  5,  cess.  d.  6.  Obiit  7 
Kal.  Junii. 

Victoran.  40,  m.  2,  d.  40,  cess.d.  42.  Obiit  6  Kal. 
Augusti. 

Zepherinus  an.  46,  m.  2,  d.  40,  cess.  d.  6.  Obiit 
5  Kai.  Sept.  n 

Calistus  an.  7,  m.  2,  d.  40,  cess.  d.  6.  Hic  con- 
stituit  ter  in  anno  fieri  jejunium  dieSabbati. 

Urbanus  an.  8,  m.  44,  d.  42,  cess.  d.  30.  Hic  obiit 
45  1^1.  Jun. 

Pontianus  an.  5,  m.  2,  d.  2,  cess.  d.  40.  Obiit 
Kal.  [3  Kal.]  Nov. 

Antherusan.  42,  m.  4,d.  42,  cess.  d.  13. 

Fabianusan.  44,  m.  44.  d.7,  cess.  d.  43. 

Corneiius  an.  3,  m.  2,  a.  40,  cess.  d.  66. 

Lurius  an.  3.  m.  3,  d.  3,  cess.  d.  33.  Hicpraece- 
pit  ut  duo  presbvteri,  et  tres  diaconi  in  omni  loco 
episcopum  non  deserrrent  propter  testimonium  ec- 
clesiasticum.  Obiit  44  Kal.  Sept. 

Stephanns  an.  4,  m.  2,  d.  45,  cess.  d.  22.  Hic 
constituit  ut  vestimenta  ecclesiastica,  quibus  Deo 
ministratur,  et  sacra  debent  esse,  et  honesta,  quibus 
aliis  usibus  nemo  debet  perfrui,  quam  ecclesiasticis, 
et  Deo  dignisofliciis,  quaenec  ab  aliis  debent  con- 
tiiisi,  nec  ferri,  nisi  asacris  hominibus.  j. 

.\istus  natione  GraBcus  an.  2,  m.  44.  d.  6,  cess.  ^ 
d.25. 

DionysiQs  an.  SL  m«  3.  d.  7,  ee^.  d.  5. 

Felix  an.  %  m.  .40,  d*  95|  oeis»  d.  5.  Hle  conitttuit 


supra  memorias  martyrum  missas  celebrare.  Obiit 
4Kal.Junn. 

Euticianus  an.  8,  m.  40,  d.  4,  cess.  d.  8.  Hic  con- 
stituit  fruges  super  altare  tantum  uvae  et  fabae  bene- 
dici.  Obiit44  Kal.  Aug. 

Caius  an.  44,  m.  4,  a.  9,  cess.  d.  44. 

Marcellinus  an.  9,  m.  2,  d.  25,  cess.  episcopatus 
an.  7,  m.6,d.  25. 

Marcelius  an.  5,  m.  7,  d.  21,  cess.  d.  20. 

Eusebius  an.  2,  m.  2,  d.  25,  cess.  d.  7.  Sub  hujus 
temporibus  inventa  est  crux  Domini  nostri  Jesu 
Ghristi  5  Non.  Maii.  Obiit  6  Non.  Octobris. 

Melciades  an.  3,  m.  7,  d.  21.  cess.  d.  46.  Obiit 
Idns  Decembr. 

Silvester  an.  25,  ra.  40,  d.  44,  cess.  d.  45.  Hic 
constituit  ut  baptizatum  Iiniat  presbyter  chrismate 
levatum  de  aqua  propter  occasionem  mortis :  et  nul- 
lus  laicus  crimen  clerico  audeat  inferre.  Item  con- 
stituit  ut  sacrificium  altaris  non  in  sericum,  neque 
in  pannum  tinctiim  celebretur,  nisi  tantum  in  li- 
nium  de  terra  procreatum,  ab  episcopo  benedictum  : 
sed  sicut  corpus  Domini  noslri  Jesu  Ghristi  in  sin-> 
donem  mundam  lineam  sepultus  est,  sic  missa  cele- 
bretur. 

Marcus  an.  14,  m.  7.  d.  20.  Episcopatus  cess.  d. 
20.  Obiit  3  Nonas  Octobris. 

Juliusan.  44,  m.  2,  d.3,  cess.  d.  25. 

Liberius  an.  40,  m.  3,  d.  4,  cess.  d.  6. 

Felix  (2)  an.  4,  m.  3,  d.  2,  cess.  d.  38.  Passus  3 
Idus  Nov. 

Damasus  an.  48,  m.  2.  d.  40,  cess.  d.  34. 

Siricius  an.  45,  m.  44,  d.  25,  cess.  d.  20. 

Anastasius  (4)  an.  2,  d.  26,  cess.  d.  20.  Obiit  5 
Kal.  Maii. 

Innocentius  an.  45,  m.  2,  d.  24,  cess.  d.  33.  Obiit 
6  Kal.  Aug. 

Zosimus  an.  4,  m.  8,  d.  23,  cess.  d.  44.  Hic  con- 
stituit  a  levitis  cereum  benedici.  Obiit  8  Kal.  Maii. 

Bonefacius  an.  3,  m.  5,  d.  43.  cess.  d.  9.  Obiit9 
Kal.  Nov. 

Coelestinus  an.  7,  m.  40,  d.  9,  cess.  d.  24.  Obiit  8 
Aprilis. 

Xlstus  (III)  an.  8,  d.  49,  cess.  d.  22. 

Leo  (Primus)  an.  22,  m.  4,  d.  26,  cess.  d.  7.  Obiii 
4  Idus  Apr. 

Hylarius  an.  6,  m.  3,  d.  40,cess.  d.  40. 

Simplicius  an.  45.  m.  4,  d.  7,  cess.  d.  6.  Hie  fecit 
ordinationes  in  urne  Roma  mense  Decembri,  et 
Febr.  num.  3  presbyteros  65,  diaconos  44,  episco- 
pos  per  diversa  loca. 

Felix  (3)  an.  8.  m.  44,  d.  47,  cess.  d.  5. 

Gclasins  an.  4,  m.  8,  d.  48,  cess.  d.  8.  Hic  fecit 
ordinationes  2  in  urbe  Roma  in  mensesFebr.  et  D&- 
cemb.  Presbyteros  32,  diaconos  2,  episcopos  per  di- 
versa  loca.  Hio  fecit  tractus,  et  hymnos,  sicut  B. 
Ambrosius.  Obiit  42  Kal.  Decembr. 

Anastasius  an.  l^  m.  44,  d.  24^  cess.  d.  4.  Multi 
clerici  et  presbyteri  ateparaverunt  se  a  communione 
istius,  eo  quod  communteasset  Fotino  diacono,  e. 

3uia  voluit  occuite  revocare  Acaiiiui,  nec  aoUiU. 
biit  4  Kal.  Dacenibr* 


443 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDrT.  ROM.-YATIG. 


4ii 


Simachus  an.  45,  m.  8,  d.  27,  cess.  d.  7.  HicA     Eugenius  an.  2,  m.  9,  d.  29,  cess.  d.  28.  Obiitl 
constituit  ut  omni  die  Dominico,  vel  natali  martyr     Non.  Jun. 


Gloria  in  Excelsis  diceretur.  Hic  fecit  ordinationes 
4  in  urbe  Roma  mense  Decembri,  ct  Febr.  presby- 
teros  92,  diac.  92,  episcopos  per  diversa  loca  117. 
Hormisda  ann.  8,  d.  47,  cess.  d.  6.  Obiit  8  Idus 

August. 

Joannes  an.  2,  m.  8,  d.  47,  cess.  d.  58.  Hic  a 
Theodorico  rege  captus,  et  maceratus  in  custodia 
apud  Revennam  defunctus  est  martyr  15  Kal.  Junii. 

Felix  (4)an.  4,  m.  2,  d.  13.  cess.  d.  3.  Hic.fecit 
ordinationes  2  in  urbe  Roma  mens.  Febr.  et  Mar., 
presbyteros  55,  diaconos  4,  episcopos  per  diversa 
loca28.  Obiit  5  Idus  Octobr. 

Bonefacius  (2)  an.  2,  d.  26,  cess.  m.  1,  d.  45. 
Obiit  6  Kal.  Nov. 

Joannes  (2)  an.  2,  m.  4,  d.  9,  cess.  d.  6.  Obiit  6 
Kal.  Jumi. 


Yitalianus  an.  44,  m.  6,  cess.  m.  2,  d.  43.  OblitG 
Kal.  Febr. 

Adeodatus  an.  4,  m.  2,  d.  5,  cess.  m.  2,  d.  5  et 
m.  4,  d.  90.Obiit6Kal.  Junii. 

Doims  (Primus)  an.  5,  m.  5.  d.  40,  cess.  m.  S, 
d.  45. 

Agatho  an.  2,  m.  6,  d.  4,  cess.  an.  i,  m.  7,  d.  5. 
Obiit  4  Id.  Jan. 

Leo  (2)m.  40,  d.  25,  cess.  m.  2d,  45.  ObiitS 
Non.  Julii. 

Joannes  (5)  an.  4,  d.  9,  cess.  m.  4,  d.  49.  Obiit 
4Non.  Aug. 

Gonon  m.  11.  cess.  d.  13.  Obiit  11  Kal.  Octobr. 

Serginus(Primus)an.  43,  in.  8,  d.  24;  cess.  m.  4, 
d.20.  Hic  constituit  ad  missam  cantari  Agnus  Det. 
Obiit.  61dusSept. 


Agapitus  m.  11,  d.  18,  cess.  d.  24.  Obiit  10  Kal.         Joannes  (6)  an.  3,  m.  2,  d.  12,  cess.  m.  4,  d.  48. 
Maii.  ^     Joannes  (7)  an.  2,  m.  7,  d.  47.  cess.  m.  4.  ObWi 

Silverius  an.  4,  m.  5,  d.  11.  Hic  dolo  captus,  et     5  Kal.  Nov. 


monastica  veste  indutus,  et  a  Yigilio  archidiacono 
in  Pontias  insulas  missus,  pane  tribulationis,  etaqua 
angustise  sustentatus  denciens  mortuus  est  confes- 
sor,  et  sepultus  in  eodem  loco  12  Kal.  Jul.  llic  taliter 
subscripsit  in  damnatione  VigiHi.  Sic  decet  san- 
ctorum  fidem  Pairum  in  Ecclesia  servari  Catholica, 
utquod  habuit,  amittat  qui  improperabili  temeritate, 
quod  non  accepit,  assumpsit. 

Viffilius  an.  17,  m.  6,  d.  26,  cess.  m.  3,  d.  5. 

Pelagiusan.  41,  m.  10,  d.  18,  cess.  m.  2,  d.  25. 

Joannes  (5)  an.  12,  m.  11,  d.  26,  cess.  m.  10,  d. 
3.  Obiit  14  Kal.  Augusli. 

Benedictusan.  4,  m.  1,  d.  29,  cess.  d.  11.  Tem- 
pore  istius  gens  Longobardorum  invasit  Italiam. 

Pelagius  (2)  an.  10,  m.  2,  d.  10,  cess.  m.  .3,  d. 
25.  Obiit  d.  7  Febr. 


Sisigniusd.  20^  cess.  m.  1,d.  48. 

Gonstantinusan.  7,  d.  15,  cess.  d.  40.Obilt6ldus 
Apr. 

Gregorius  (2)  an.  16,  m.9,  cess.  m.  4,  d.  40.  Hic 
adjecit  in  Canone :  Quorum  solemnitas  in  conapectu 
gloriae.  Obiit  4  Id.  Febr. 

Gregorius  (3)  an.  10,  m.  8,  d.  25,  cess.  d.  8. 

Zaccharias  an.  10,  m.  3,  d.  13. 

Stephanus(2)  an.  5,  d.  29,  cess.  m.  4,  d.  5.  Hic 
pergens  Franciam,  unxit  Pipinum,  qui  venienslu- 
fiam,  abstulit  Revennam  cum  20,  aliiscivitatibusde 
manu  Aistuiphi,  et  sub  jure  Sancti  Petri  reslituit. 
Obiit  6  Kal.  Maii. 

Paulusan.  10,  m.  1,cess.  an.  4,  m.  4. 

Stephanus(3)an.  5,  cess.  d.  29. 

Adrianus  (Primus)  an.  23,  m.  40,  cess.  d.  47.  Hlc 


Gresorius  an.  13,  m.  6,  d.  10,  cess.  m.  5,  d.  23.  q  fecit  venire  Carolum  regem  Romam  propter  Desl- 
*_  _vj.j..  .-  r. T... -......-.  s deriun  Longobardorum  regem.  Obilt  6  Kal.  Ja- 

nnarii. 

Leo  (3)  an.  20,  m.  5,  et  d.  47.  Hic  a  suis  caeca- 
tiis  est,  et  in  arcta  positus  custodia  :  post  paucoi 
dies  recepit  visum,  et  lingua  ad  loquendura  llli  resti* 
tutaest.  Hic  constituit,  ut  ante  tertiumdiem  Ascen- 
sionis  Dominicae  leitaniae  celebrentur.  Hlc  coronavlt 
Carolum. 

Stephanus  (4)  an.  7. 

Paschalis  an.  7,  d.  16. 

Eugenius  (2)  an.  4,  m.  7,  d.  23. 

Valentinus  mens.  10,  d.  40 

Gregorius(4)an.  16. 

Sergius  (2)an.  3.  Hic  coronavit  Ludovlcnm. 

Leo  (4)an.  8,  m.  3,  d.  5. 

BenedictDs  (2)  an.  2,  m.  6,  d.  10. 

Nicolaus  (1)  an.  9,  m.  6.  d.  20. 
^eliqui  Pontifices  usque  aa  Paschalem  2,  in  quem  de-. 
£v     sinit  Catalogus^  non  apponuntur^  cum  ad  Hisioriam 
^     Anastasianam  non  pertineant.  Vide  Schekstr.  pag. 

644. 


Hic  addidit  in  Canone  :  Diesque  nostros  in  tua  jpiice, 
Hic  constituit  ut  supra  corpus  B.  Petri  missa  cele- 
braretur. 

Fabianus  an.  1,  m.  5.  d.  8,  cess.  m.  41,  d.  26. 
Obiit8KaLMart. 

Bonefatius  (3)  m.  8,  d.  22,  cess.  m.  40,  d.  6.  Obiit 
41  Id.Nov. 

Bonefatius  (4)  an.  6,  m.  8,  d.  13.  Hic  impetravit 
a  Phoca  templum  Pantheum,  in  quo  fecit  ecclesiam 
S.  Mariae  et  umnium  martyrum.  Obiit  8  Kal.  Jun. 

Deasdeditan.3,d.  24,  cess.d.  13.  Obiit6IdusNov. 

Bonefatius  (5)  an.  5  et  d.  13.  Obiit  8  Kal.  No- 
vembr. 

Honorius  an.  42,  m.  11,  d.  47,  cess.  an.  1,  m.7, 
d.  48.  Obiit  4  Id.  Oct. 

Severinus  m.  2,  d.  4,  cess.  m.  4,  d.  29.  Obiit  4 
Non.  Aug. 

Joannes  (4)  an.  4,  m.  9.  d.  49,  cess.  m.  4,  d.  43. 
Obiit  4  Id.  Oct. 

Theodorus  an.  6,  m.  5,  d.  48,  cess.  d.  42.  Obiit  2 
Id.  Maii. 

Martinus  an.  6,  m.  4,  d.  20,  cess.  d.  28. 


CATALOGUS  ROMANORUM  PONTIFICUM. 

(Ex  P.  MabiUonio,   V  et.  Analect.) 


INQPIUNT    NOMINA    APOSTOLICORUM. 

Petrus  sedit  annos  xx,  menses  ij,  dies  iii. 
Linus  scd.  an.  xj,  mens.  iij,  d.  xij. 
Clitussed.  an.  xij,  mens.  J.  d.  ij. 
Climenssed.  an.  viij,  mens,  x,  d.J. 
Evuaristus  sed.  an.  viij,  mens.  x,  d.  ij. 
Alexander  sed.  an.  xij,  mens.  tIJ,  d.  y. 


Xistus  sed.  an.  x,  mens.  ij,  d.  J. 
Theiispher  sed.  an.  xj,  mens.  J,  d.  xxj. 
Egenus  sed.  an.  iiij,  mens.  iij,  d.  J. 
Osus  (Pius  )sed.  an.  xviij,  mens...,  d.  J. 
Anicetus  sea.  an.  xj,  mens.  liij,  d.  ij. 
Socher  sed.  an.  viiij,  mens.  IJ,  d.  xxJ. 
Eleutherius  sed.  an.  xv,  mens.  ilj,  d*  y« 
Yictor  sed.  an.  xf^  mens.  1^)  d.  x. 


415 


DB  BPISGOPB  SOHAIUB  BQCLESLB. 


4M 


TepheriDns  sed.  an.  x?iij,  mens  vij,  d.  x. 
Galistiis  sed.  an.  y,  mens.  x,  d.  x. 
Urbanos  sed.  an.  Tiiij,  mens.  J.  d.  ij. 
Pontianos  sed.  an.  vij,  mens.  x,  d.  xxij. 
Anthiros  sed.  an...,  mens.  j,  d.  xj. 
FaYianussed.  an.  xiiij,  mens.  ij,  d.  x. 
Comiliassed.  an.  ij,  mens.  iij,  d... 
Lucins  sed.  an.  iiij,  mens.  viij,  d... 
Stefanus  sed.  an.  vj,  mens.  j^  d... 
Sistas  sed.  an.  J,  mens.  J,  d... 
Dionethius  sed.  an.  viij,  mens.  v,  d... 
Felix  sed.  an.  ilij,  mens.  j,  d.  x. 
Enthitianus  sed.  an.  j,  mens.  J,  d... 
Gajus  sed.  an.  xj,  mens.  iiij,  d... 
Marcellus  sed.  an.  J,mens.  iiij,  d... 
Eusebiassed...,  mens... 
Melsladis  sed.  an.  iiij,  mens... 
Silvester  sed.  an.  xxiij,  mens^  x,  d... 

Positio  ejus  Kalendas  Januarias. 
Mircns  sed.  an.  ij,  mens.  i,  d.  xx. 
Jiilios  sed.  an.  xv,  mens.  ij,  d.  viij. 
Liberius  sed.  an.  vj,  mens.  iv,  d.  viij. 
Fellx  sed...  d.  J. 

Damasas  sed.  an.  xviij,  mens.iij,  d.  xj. 
Sirieios  sed.  an.  xv. 


A     Anasthasius  sed.  an.  iij,  d.  xxj. 

Innocenti>s sed.  an. xv, mens. ij, d. xxj. 

Josemus  sed.  an.  vij,  mens.  ix,  d.  ix,  rec.  manu 
xix. 

Bonefatius  sed.  an.  iij,  mens.  viij,  d.  vj. 

Celestinus  sed.  an.  ix,  mens.  x  d.  xvij 

Sistus  sed.  an.  viij,  mens...  d.  xix. 

Leo  sed.  an.  xx,  mens.  J,  d.  xiii. 

Helarus  sed.  an.  vj,  mens.  iij,  d.  x. 

Simplicius  sed.  an.  xv,  mens...,  d.  vij. 

Item  Felix  sed.  an.  viij,  mens.  v,  d.  xvij 

Athelacius  [Gelasius]  sed.  an.  iv,  mens.  viij,  d. 
xviij. 

Anastasius  sed.  an.  J,  mens.  xj,  d.  xxiv. 

Symmachus  sed.  an.  xv,  mens.  vij,  d.  xvij. 

Hormisda  sed.  an.  ix,  mens....  d.  xvij. 

Joannis  sed.  an  ij. 

Felix  sed.  an.  iij. 
n     Bonefatius  sed.  ai^.  ij. 

Item  Joannis  sed.  an.  ij. 

Agapitus  sed.  an.  J. 

Silverius  sed.  an.  J. 

Yigilius  sed.an.  xiiii. 

Ab  apostoleca  sede  Petri  apostoli  usque  ordena- 
tione  sancti  Silvestri  anni  CGLYII. 


INCIPIT  DB  BPI8C0PI8  ROMANJE  ECCLB8IJB. 

(Ex  eodem  MabUlonio.) 


linos  sedlt  annos  xij,  menses  v,  diesxij. 
Cienis  sed.  an.  viij,  mens.  i,  d.  v. 
Clemens  sed.  an.  vj,  mens.  j,  d.  xIy. 
Evaristos  sed.  an.xiv,  mens.  iij,  d.  xij. 
Alexander  sed.  an.  vij,  mens.  vj,  d.  vj. 

S>tas  sed.  an.  xxv,  mens.  ij.  d.  j. 
Iisforus  sed.  an.  xj,  mens.  iiij,  xxvj. 
Tglniis  sed.  an.  vj,  mens.  iij,  d.  iv. 
Pios  sed  an.  xviij,  mens.  iv,  d.  iil. 
Anlcltos  sed.  an  xj,  mens.  iv,  d.  lij. 
Soler  sed.  an.  xiv,  mens.  v,  d.  ij. 
FUetos  [Eieutherius]  sed.  an.  v,  mens.  x,  d. 

xi^j- 
yielorsed.  an.  xv,  mens.  iij,  d.  x. 

Severinos  sed.  an.  xviij,  mens.  vj,  d.  v. 

Calestos  sed.  an.  v,  mens.  ii,  d.  x. 

Urbanossed.  an.  ix,  mens.  J,  d.  ij 

Pontianos  sed  an.  ix,  men^.  v,  d.  ij. 

Antheros  sed.  an.  xj.  mens.  J,  d.  x. 

Gatitanos  [Fabianusj  sed.  an.  xiv,  mens.  J,  d.  x. 

Comellos  sed.  an.  ij,  mens  ij,  d.  iij. 

Lociossed.  an.  iij,  mens  iij,  d.  iij. 

Slephanos  sed.  an.... 

Xvstos  sed.  an.  J,  mens.  x,  d.  xxvj. 

IMonysios  sed.  an.  vj,  mens.  v,  d.  J. 

Fellx  sed.  an  iij,  mens.  J.  d.  xxv. 

Eatychianos  sed.  an.  J,  mens.  J. 

Caios  sod.  an.  xj,  mens.  iv,  d.  xiJ. 

Marcellus  sed.  an.  ix,  mens.  iv.  d.  xvj. 

Eoseblos  sed.  an.  vi,  mens.  J,  d.  iij. 

Militiades  sed.  an.  iv.  mens.... 

Sjlvester  sed.  an  xxiii,  mens.  x,  d.  xj. 

lurcDSsed.  an.  ij...  d.  x. 

Jalios  an.  xv,  mens.  ij,  d.  x. 

Liberlosan.  vj,  mens.  vj,  d.  iv. 

Eellxsedit.... 

Damasos  sed.  an.  xviij,  mens  iij,  d.  xij. 

Sjriciosan.  XV. 

Anastasios  an.  iij,  d.  x. 

Imocentios  an.  xv,  mens.  J,  d.  xxj. 

Zosimos  an.  j,  mens.  iij,  d.  xj. 

Bonifados  an.  ilj,  mens.  viij,  d.  vL 

Ciielestinus  an.  Tiig,  mens.  x,  d.  xij. 


D 


Xystus  an.  viij,  mens....  d.  xvij. 
Leo  an.  xxj,  mens.  J,  d.  xiij. 
Hilarus  an.  vj,  mens.  ij,  d.  xij. 
Simplicius  an.  xv,  mens.j,d.  vj. 
Felix  an.  viij,  mens.  x,  d.  xviij. 
Gelasius  an.  iv,  mens.  viij,  d.  xviij. 
Anastasius  an.  j,  mens.  xj,  d.  xxiij. 
Symmachusan.  xv,  mens.  vij,  d.  ivij. 
Hormisdaan.  ix,  mens....  d.  xvj. 
Joannes  an.  ij,  mens.  ix,  d.  xvj. 
Felix  an.  iv,  mens.  ij,  d.  xij. 
Bonifacius  an.  ij,  d.  xxvj. 
Joannes  an.  ij,  mens.  iv.  d.  vj. 
Ag:)pitus  an.  iv,  mens.  xj,d.  xviij. 
Sylverius  an.  ij,  mens.  v,  d.  xxvj. 
Yieiliusan.  xvij,  mens.  vij. 
Pelagiusan....  mens.  ix,  d.  xix. 
Joannes  an.  xij^  mens.  xj,  d.  xxvj. 
Benedictus  an.  iv,  mens.  J,  d.  xxvij. 
Pelagius  an.  x,  mens.  ii,  d.  x. 
Gregoriusan.  xiij,  m.  ij,  c.  x.  [Fiunt 

hic  LXIIl.] 
Salvinianus  sed.  an.  J,  mens.  v,  d.  ix. 
Bonifacius  sed.  an....  mens.  viij,  d.  xxii. 
ItemBonifacius  an....  mens.  viij,  d... 
Deus  deditan.  iij,  d.  xx. 
Bonifacius  an.  v,  mens.  x. 
Honorius  an.  xij,  mens.  xj,  d.  xvlj. 
Severinus  an....  mens.  ij,  d.  iv. 
Joannes  an.  J,  mens.  viij,  d.  vj. 
Theodorus  an.  vj,  mens.  v,  d.  xviij. 
Martinusan  iij,  mens.  J,  d.  xxvj. 
Eugeniusan.  ij,mens.  ix,d.xix. 
Yitalianus  an.  xiv,  mens.  vj. 
Adeodatus  an.  iv,  mens.  ij,  d.  v. 
Donus  an.  J,  mens.  v,  d.  x. 
Agathoan.  ij,  mens.  vj,  d.  xiv. 
Leosed  an....  mens.  x,d.  xviij. 
Benedictus  sed.  mens.  x,d.  xiij. 

Joannes  sed.  an d.  x. 

Gonon  sed.  mens.  xj. 
Sergios  sed.  ann.... 
Joannessed.... 


usque 


U7 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM  .-YATIG. 


1« 


FRANCISCI  BLANCHINI 

ADNOTATIONES 

Ad  Catalogos  superiores,  necnon  ad  specimina  scriptura  secundi  Corbeiensis,  et  codicis 

Farnesiani,  libri  Pont. 


Gonsilii  nostri  ratio  reddenda  est,  cur  scilicet  ex  Altalicis  fldendum  esse  colligam,  et  nominatim  huic 


pluribus  antiquis  Gatalogis  pontificum  Romanorumi 
quos  proferunt  eruditiscriptores,  eosessedeligendos 
putaverim,  quos  hic  inserui  tres  nempe  a  Schele- 
stratio,  duos  a  Mabillonio  petitos.  Gongeri  quidem 
poterantmultipIures,sianimusfuissetmultipIicitati 
studere  potius  quam  delectui.  Ex  appendiceSchele- 
stratii  ad  opus  chronologicum  octo  diversi  suppete- 
bant,  quos  ille  distinxit  numeris  6,  48,  22,  26,  27, 
29, 31, 32,  ex  Yaticanis  codicibus  biblioihecae  Pala- 
tinae,  Urbinatis  Alexandrinae,  aliisque  per  ipsum  in- 
dicatis.  Non  deerant  in  Galliarum  pluteis  Gatalogl 
spectabiles,  praeter  duos  a  Mabillonio  Iranscriptos, 
cum  unica  bibliotheca  Golbertina  octo  diversos  mini- 
straverit  Pagio,  excusos  in  secunda  editione  Griticae 


Bergomensi,  Romanis  illis  archetypis  tantaB  aucto- 
ritatis  apprime  respondenti ;  ubi  constet  consensns 
codicum  tot  antessecula  descriptornm  cum  numeris 
superstitibus  monimentorum  illustriumRomanaBEc- 
clesiae,  ea  qua  dixi  aetate  positorum.  Delectam  no- 
strum  egregie  conflrmabit  consensus  plane  admira- 
bilis  duorum  Italicorum  codicum  et  Gatalogoram 
huic  affinium  pretio  antiquitatis  et  vicinia  Urbis, 
quorum  alterum  jam  edidi  priore  tomo  pag.  4,  ex 
Cavensi  codice  per  Franciscum  Peniam  diligenter 
descriptum,  alterum  vero  ex  codice  insigni  abbatiae 
Farfensis  edam  infra,  cui  tribuenda  est  antiquitas 
septingentorum  et  ultra  annorum.  Goncordia  trium 
istorum  codicum  tanta  antiquitate  praestantium,  et 


Baronianae,  una  cum  duobus  denarium  numerum  B  summo  consensu  tum  sibi  invicem  respondentiam, 

tum  indicatismonumentis  genuinisbasilicaeS.  Paali, 
mirifice  comprobat  praestantiam  codicum  Italicoram 
in  pontificia  chronologia  germanis  ex  fontibasderi- 
vanda ;  praesertim  si  conferantur  numeri  io  hisca- 
talogis  ita  consoni,  cum  numeris  aliorum  exteroram 
codicum  (sive  pari  antiquitatis  laude,  sive  etiam 
majoricommendetur)vaIdedissentientibustumiater 
se,  tum  ab  indicationibus  genuinis  Actoram  publi- 
corum,  tam  ex  conciliis  quam  ex  epistolis  ac  diplo- 
matibus  certis  pontificum  aliorumque  principam 
coUigendis.  Hac  igitur  de  causa  secundum  ilium 
Gatalogum,  a  Bergomensi  codice  transcriptum,  in- 
ter  Schelestratianos  delegi,  chronologiae  pontificiae 
indicem  prae   caeteris  fidum,  et  idoneam  haben- 


implentibus,  unoscilicetexRegiis,aIteroexThuanis 
codicibus  manuscriptis.  Anglicis  quoque  ex  coII&- 
ctionibus  praesto  erant  series  pontificum  Romano- 
rum,  illapraesertim  exBodleiana  quam  videmus  edi- 
tam  in  opere  posthumo  Pearsonii. 

Yerum  habendam  esse  rationem  duxi  praestantiae 
potius  quam  copiae.  Tres  igitur  elegi  ex  octo  Gata- 
logis  a Schelestratio  editis,  quorum  antiquitatis  nota 
et  fontes  nonobscuri  forent,  ususque  ad  illustrandum 
Anastasium  maxime  accommodatus.  Tria  enim  illa 
quae  textus  noster  potiora  prodit  in  unoquoque  pon- 
tifice  (saltem  ut  plurimun),  nempe  chronologiam 
sedis  annis,  mensibus,  ac  diebus  explicatam,  ordi- 
nationes  episcoporum,  presbyterorum  ac  diacono- 


rum  enumeratas,  decreta  denique  complura  et  gesta  G  dum. 


nonnulla  recensita.  Haec  tria,  inquam,  ex  totidem 
GatalogisSchelestratii  singillatim  confirmanda  sus- 
cepi.  Tria  illa  complectitur  Gatalogus  ab  ipso  reddi- 
tusexcodiceoctingentorum  sexaginta  quinque  anno- 
rum,  dum  ipse  scriberet  (nunc  vero  ferme  nongen- 
torum)  bibliothecae  Palatino-Yaticanae.  Gatalogus 
alter,  chronologiae  tantum  index  est,  sed  inter  fide- 
lissimoshabendus.DescribebaturjussuPauIisecundi 
ex  codice  EccIesiaePergamensis,annoramoctingen- 
torum  aetatem  praeseferente.  Ostendam  in  disserta- 
tione  de  antiquis  Gatalogis  pontiflcum  Romanorum, 
eos  esse  caeteris  praeferendos,  qui  descripti  esse  no- 
scuntur  ex  genuinis  monumentis  Ecclesiae  Romanae, 
publico  praesertim  atque  sanctiori  loco  positis,  et 


Tertius  denique  Gatalogus,  antiqultatem  prodit 
annorum  circiter  650.  Idcirco  aatem  additur  haic 
nostro  delectui,  quod  praeter  nonnulla  decreta,  et 
gesta  pontificum,  aliquot  etiam  sacras  ordinationes 
et  consuetam  chronologiam  annorum,  men«iam  ac 
dierum  sedis  unicuique  tributorum,  indicet  tempora 
vacationis  sedis,  sive,  ut  exprimi  solet  his  in  Cata- 
logis,  quibus  cessavit  episcopatus.  Licet  enim  Inter 
pontificii  tempora,  seuvacationissedi8,non  itacertls 
documentis  testata  sint^  ut  dubitare  non  semel  sl- 
nant,  id  tempus  pro  vario  numerantium  arbltrio, 
aliquando  inchoati  a  diedecessoris  emortaali,  ali* 
quando  a  depositione,  ei  protrahi  nuncad  diem  ele- 
ctionis, nunc  ad  ordinationem,  et  occasione  schisma- 


per  eam  aetatem  quae  abundaret  chronologis  exactio-  D  tum  aut  persecutionum  diversimode  interpolarl,  nt 
ribus  :qualium  vestigia  satis  integra  proferam  ex  suisIocissingillatimconstabit;attamenneliacinpar- 
parietinis  ecclesianim  patriarchaliom,  praesertim  S.  te  fraudarem  textum  Anastaslanom  ea  sive  iooe,  slfie 
Paall  via  Ostiensi.  Antlquissimis  Itaqoe  codlcibas     saifragatlone,  quanrGatalogiprtfsUirepossantlilBto^ 


419  NOTJB  AD  CATAL060S  SDPBRIORES.  450 

r!ae,  tertinmhuiicaSchelestratio  mntnandam  putavi.  A  nem  in  doctibns  litterarum  et  graphica  delineatione 

Daos  Ycro  ut  adderem  a  Mabillonio  collectos  ex  utrinsque  characteris  ad  archetyporum  fldem  dili- 

fetustissimis  codicibus  bibliothec«  Corbeiensis  coe-  genter  exacti,  ut  parls  antiquitatis  indicium  utrobl- 

nobii  plures  me  causa  impulerunt.  Priraa  est  anti-  que  apparere  non  dubitaverim.  Altera  igitur  hac  ra- 

quitas  codicum,  quo  nomine  lum  editori  rei  diplo-  tiofuit  addendi  hujus  secundi  Catalogi  Corbeiensis, 

matics  consultissimo,  tum  eruditis  omnibus  magno  non  modoad  chronologiam  pontlflcum  illustrandam, 

in  prelio  habenlur ;  cum  Catalogus  prior,  ad  saecu-  sed  etiam  ad  asserendam  jetatem  codicis  Anasta- 

lum  sextum  sit  referendus,  uti  ex  ejusdem  Mabillonii  siani,  omnium  antiquissimi  habendi  judicio  virorum 

ootis  indicabam  in  praefatione  num.  4,  posterior  au-  hac  in  arteprseslantium,  Holsteuii,  Schelestratii,  et 

tem  Catalogus  circa  finem  septimi  s<TCuli  scriptus  Mabillonii.  Quin  etiam  ut  judex  esse  possit  utrius- 

agnoscatur.  Istius  scriptune  specimen  dum  contem-  que  vetustatis  quisquis  rem  diplomaticam  et  artem 

plarer  in  Rei  Diplomaticae  lib.  v,  tab.  8,  num.  5,  et  calligraphicam  excolit,  ulriusque  codicis  specimen 

prae  manibos  haberem  exemplum  ad  me  transmissum  hic  inserendum  curavi.  Habeat  itaque  lector  ex  Ma- 

ablllnstrissimoviroMauritiomarchionedeSanctis,  billoniano  exemplo  specimen  characteris  secundl 

scripturae  codicis  Farnesiani  Yitas  pontlflcum  Anar  Catalogi  Corbeiensis  ad  septimum  Christi  saeculum 

stasiaDas  complexi,  tantam  deprehendi  similitudi-  B  pertinentis,  quod  tale  est. 

Spidmen  ScHptursB  $»ciUi  YU  ex  eodke  Eegulanm  Corb.  n9  630  apud  Mabillon  de  re  Dipl.  lib.  v,  cap.  8. 

xJomHOJX&niQ  sErtiXXN0BT5ue>ieR^BiIjTei;t5  upet\ 
omNiapRxepeRe  i^boeTpiDkexulTaccvca^ecole  w6oBe>Jns 
sioocp»p^6M4CiiSTiNO  ueJLevj  TTNus  seRuusTU^e  iciKliS 

10D3<MNeS  sb 

Scrlpturam  istlus  Catalogi  Gorbeiensis  secundi  Q  pus  exarati  codicis  exprlmitur  in  flne  ejus  prout  hi 

referendam  essead  finem  saeculi  septimi  Mabillonius  legitur,  nempe  apud  ccmubium  Lussovium  anno  duo-^ 

demonstrai  duplici  ex  causa.  Primum  ex  eo  quod  dedmo  regis  Chlothacarii,  indictione  tertiadecima, 

desinat  in  Joanne  sexto,  qui  anno  701  sedere  coepit  anno  quadragesimo  Patris  nostri  felidter  peracto. 

perannoa  tres.  Hujus  autem  pontiflcis  anui  ac  pro  Quod  interpretatus  sum  de  sancto  Golumbano,  et 

ximi  decessoris  Sergii  non  sint  expressi,  sed  tan-  de  Ghlothario  secundo,  cujus  annus  in  Burgundia 

tommodosuperiorumpontificum,  quorumpostremus  duodecimus  cum  anno  Ghristi  625,  indictione  xiii 

ConoD  sedlflse  memoratur  menslbus  xi  numerandis  praedito,  coincidit :  idemque  a  Luxoviensibus  forsan 

ex  dle  consecrationis  ejusdem  Dominica  21  Octobr.  computabatur  annus  quadragesimus  Golumbani  ad- 

annifi86,  ad  34  Sept  687,  uti  sno  locodicemus  cum  ventus  in  Burgundiam.  Si  quis  vero  id  ad  regnum 

Anastislo.  Qnare  post  obitum  Gononis  vivente  Sergio  Chlotharii  tertii,  et  ad  regimen  Waldeberti  abbatis, 

sciiptiis  Tidetur  Gatalogus,  cui  subinde  nomen  Joan-  qui  Luxovio  annis  xl  prsefuit,  revocandum  esse  con- 

nlssaccessorisqulspiamadjecit.  Rursusdemonstrat  tendat,  dicendum  esset,  Waldebertum  annum  665, 

Mabiiionius  eamdem  aetatem  esse  tribuendam  scri-  qui  ei  supremus  assignari  solet,  excessisse,  et  perve- 

ptnrs  hujus  Gatalogi  ex  comparatione  characterum  nisse  ad  annum  670,  qui  sub  Ghlotharii  tertii  princi- 
cam  specimine  omnino  simili  codicis  Bellovacensis,  ^^  patu  indictione  xiii  praeditus  erat.  » 

in  eadem  tabula  8,  expresso  numero  2,  ubi  epocha  His  igitur  documentis  testata  cum  sit  aetas  codicis 

Kriptare  signlflcatur  hoc  testimonio  :  Luxoviensis  et  Gatalogi  Gorbelensis,  quorum  uter- 

E^splecU  vero  opus  favente  Domino  apud  comubium  que  exaratus  est  charactere  plane  consimili,  appo- 

Utsioman  anno  12  regis  Chlotacharii  indictione  13  nendum  duxl  hujus  exemplo  specimen  codicis  Ana- 

amu>  40  Pairis  nostri  fslicUer  peracto.  stasiani,  antiquitate  caeteris  praefereadi,  Judicio  utrl- 

Exponit  epocliam  Mabillonius  his  verbis :  «  Tem-  usque  presaiis  Holstenii  et  Schelestratli,  qui  tanta 


451 


AD  ANASTASIUM  PR0LE60MENA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


in 


cura  cnm  reliquis  contulerunt  Famesiannm  istum  Romse  didi  verba  Holstenii  numero  2  prsBfationis  in  tomum  pri- 

tunc  asFervaium.  Inspectio  et  comparatio  exemplorum  ad  mum,  quse  hic  repetere  non  gravabor.  «  Pagrina,  inqpiit, 

prototypi  utriusque  ridcm  diligentisRime  exactorum  osten-  54  incipiunt  collationcs  manuscr  pti  Famesiani,  scrilpti  lit- 

det  quam  solide  argumentatus  sit  Holstcnius  dc  rctustate  teris  msjusculis,  quo  nihil  antiquius  exstare  puto  in  hoc 

Vitarum  Libri  Pontiflcalis,  supcrante  aetatem  Anastasii ;  goncrc,   et  codex  haud  dubic   ante  natum  Anastasitim 

cum  solaFamesianicodicis  scnpturaeam  manifestet.  Red-  scrlptus  fuitf  vel  saltem  eo  tcmporc  qno  Anastasias  vixit » 

Specimen  scripturx  libri  Pontificalis  ex  vettistissimo  Codice  Famesiano 
unde  Variantes  lectiones  descripserunt  Holstenius  et  Schelestratius. 


MwsMMmm 

CDNNU5  (!)eReQ10Ne)JRl 

'cD^x^ueNTiweN5ecl,e 

pxrReKupi^M  0  5  ec)^>5N  II 
coeN  viiii-  Oies-xxm^BeNt 

(JNUS  CDlTlSCD^NSUl^us 
OCDNlb-JXJp^Bll^tS  eT5C» 

T^TlSURecT^RlOK  ROCJ^^ 
cT,eP  OSOl,lT^.CDTFllBUtT 

eTiN0ic;eNTiBii5  elecrj  o 
SYN\n3  coiNi5TR3J3yriii' 

eTt^CDdieCOTRJiNS  lTUS5?lt 

p2iupeHiBii  saelcI,eT^o  seu 

P  ^CDll^if T^eSBYTeRl^JN 

iNTe<;RoeRo^d.RipRece 


eonuo6T2j|[,eo35YNoQrc\o) 
diRexisseT  cDiNicoe  esT 

suscepT^cbcucpcp^op 

\fc  5TRepiTUeST\SCXiDi 

eccI,esixpRqiecT^:UT^ 
eTi^cDNeceuN6ecT>py|& 
6icDiTTeReTpopul,usuel, 

cLeRusajiss^s  cel,e 

BRXRejNB^Sl^lCXSCfeSi 

ceNeTRicis  seojpeRij; 
ULR(jiNi5  rnxRi^i|iiiicp 

PRes  epe  •  Nt5tpRoa)isis 
seTexs]psepoNTtpe>c 
coiNicDeexco2d^i|i  i  j^Nbosus 
cipcj^eTTecMiTerDepiscp 

peR.blUeR57J,0CXNUCDX-xiI 


pCRXr  buiusTecDpoRiB;  ^uieTixcosepiil^TUS  esx 

peTRUS  paTR13iRCbxcON     ^bBeXTUCDpeTKUCD2Kp0S 


ST\  NTlNOpol,lT3^NUS  OlRe 

;ciTSYNobic  xay  \b  sed^ 

Xp OSTO l^lCaCD  jUXT^^CON 

5aeTU^iNe<D0CDNiNO  oB 
^cuRissirp^  f T  uTjR'^ 

R  eCuI,XCD  N  ON  XUTeCOb  6 

cl^^RXNS0peR3^Ti  ONC  saiir 

UOtuCDT^TC  5  J  NbNO  N  RO 

jfni  KpO  •  CT^CCeNSU  5 

p(Tpi  il,us  IJe^  cJ^eTUtS 


To],ucD-5uBbie  iiii-nITn 

juNixs- eTcessXBiTe 
piscopCDcSoTvbxxviii» 


453 


NOT^  AD  GOTALOGOS  SUPERIORES. 


454 


Hnic  testimonium  Holstenii  addebam  in  Praefa*  A  vocant)  exaratus,  ea  parte  mutilus  qux  desideraba* 


tione  indicata,  numero  6,  similia  observata  Labbei 
ac  Lambecii  judicium  optimorumantiquitatis  codi^ 
cum  affirmantium  visos  a  se  codices  optimae  notae 
terapore  Caroli  Magni  exaratos  et  Ludocivi  Pii, 
quorum  in  uno  VitsBDamaso  trihuebantur  antequam 
natits  esset  Anastasius,  aut  saltem  ex  prioris  infantias 
crepundiis  emersisset,  in  aliis  apparebat  ex  termino 
Yitarom  scriptas  easdem  fuisse  annis  centum  ante- 
quam  Anastasius  nasceretur.  Yis  horumargumento- 
rum  fit  evidentior  ex  oculata  inspectione  scripturse 
CodicisFarnesiani«ejusquecomparatione  cum  simili 
cbaractere  Catalogi  Corbeiensis,  ad  finem  septimi  a 
Cbristo  saeculi  pertinente. 
Qaod  autem  attinet  ad  similitudinem  hujus  exem. 


tur  etiam  aetateHolstenii,  illud  ipsumdeniqueexem- 
plar,  unde  variantes  lectiones  praesul  ille  transcrip- 
serat,  affirmans  cseteros  codices  ab  hoc  uno  Farne* 
siano  antiquitate  superari.  Id  fratri  suo  cum 
significasset  marchio  Mauritiusdatis  ad  eum  litteris 
die  45  Sept.  anni  4719,  post  annuum  scilicet  spa- 
tium  a  prioritomo  nostraeeditionis  vulgato,  easque 
litteras  mihi  communicans  marchio  Ignatius  cum 
offerret  utriusque  studium  et  curam  in  exemplo  seu 
specimine  scripturae  diligenterefformando  per  peri- 
tum  caliigraphura,  elegit  Vitam  S.  Eugenii  tran- 
scribere :  qux  brevis  cum  sit  et  in  fronte  folii  ex 
columna  prima  incipiat,  atque  in  secunda  columna 
absolvatur,  potestcapitaliumcharacterum,  totiusque 


pli  per  nos  ineisi  cum  autographo  Farnesiano,  va»  Bcontextusacpostremorumvitaeversuumformamexhi- 


dem  se  sistiteadem  diligentia  marchionisdesanctis, 
CQjus  beneficio  repertus,  praeservatus  ac  reipublicae 
litterariae  bono  redditus  est  codex,  diu  desideratus, 
et  a  compluribus  frustra  quaesitus,  donec  viri  claris- 
simi  constantia  in  benemerendo  de  pontificia  histo- 
ria  delitescentem  in  angulo  et  ferme  conclamatum 
asurae  lucis  restituit.  Post  obitum  enim  praesulis 
Schelestratii  cumserenissimi  principesFarnesii  Par- 
mam  transferri  jussissent  aliquot  vetustos  codices 
bibliothecae  quam  Romae  possident,  inter  caeteros 
huicdelectuiaccensitosAnastasianusilletransmissus 
fait.  Yerum  is  cui  ordinandorum  librorumcura  fue- 
rat  concredita,  hunc  non  modica  sui  parte  mutilumi 
uti  eom  Romae  viderantHolstenius  etSchelestratius, 


bere.  Postquam  id  praestitit  officiose,  aeri  incidi  feci 
Romae  ad  exempli  ad  me  transmissi  normam  singulos 
characteres  vitae  S.  Eugenii,  et  impressionis  nostrae 
typum  cum  prototypo  conferendum  eidem  reddi 
curavi ;  quos  ita  consentiredeprehendit,  utedi  tuto 
posse  cum  imitationis  exactae  auctoramento  suoque 
testimonio  censeat die  29  Aprilis  labentis  anni  4720, 
ita  ad  me  scribens  :  «  Puo  ella  inferire  francamente 
rimpressione  nella  di  lei  opera,  assicurandola,  che 
il  carattere  e  similissimo  air  originale,  e  che  non 
poteva  imitarsi  meglio  dalF  Incisore,  ed  io  me  ne 
rallegro  ben  molto.  »  Quantum  vero  diligenliam 
ipse  exegerit  a  calligrapho  in  eo  exemplari  descri- 
bendo,  quod  huic  incisioni  Romanae  propositum  fuit 


totis  quinquaginta  octo  pontificum  Yitis  a  S.  Petro  ^  ad  imitandum,  testes  sunt  litterae  Placentia  ad  me 

ad  S.  Agapetum  deperditis,  se  posuit,  et  cum  rejec- 

taneis  fasciculis  incompactorum  foliorum  oblivioni 

ferme  demandavit ;  sivedistuleritdiligentius  inqui- 

rere  cajas  operis  pars  illa  superstes  foret;  sive  at-« 

tenderet  an  ab  Urbe  transmitterentur  alia  fragmenta 

quae  ad  hunc  ipsum  codicem  pertinere  possent.  Ad 

aliassubinde  manus  bibliothecae  cura  in  principum 

successlone  cum  devenisset,  nemini  quidquam  sub- 

oluit  de  Anastasio  inter  haec  retrimenta  conquiren- 

do.  Nos  autem  Romae  delitescere  librum  suspicati, 

stadiose  conquiri  in  pluteis  archivi  Farnesiani  sere- 

nissimse  domus  in  palatio  celebri  ad  Campum  Florae 

enixe  flagitabamus.  Ulustr.  viri  ac  germani  fratres 

de  Sanctis,  marchio  scilicet  Ignatius  praepositus 


datae  20  Novembris  4749,  in  hanc  sententiam,  quas 
etiam  refero  cum  evidentem  reddant  Farnesiani  co- 
dicisantiquitatem:  «  Lecopie  suddette  (della  vita  di 
S.  Eugenio,  e  di  un  frammento  di  quella  di  Sergio) 
non  sono  state  trascritte  su  la  carta  Cinese  da  lei 
inviatami,  perdue  capl.  Uno  e  stato,  per  essersi, 
attesarantichita,  ueiroriginalescritto  inpergamena 
assal  diminuita  la  nerezza  d'ell  inchiostro,  in  modo 
che  non  trasparira  a  sufficienza  (sotto  la  cartaCinese* 
per  potere  esattamente  imitare  la  forma  del  caratte- 
re ;  Taltro,  la  esperienza  fatta  del  Copista  sa  la 
carta  Cinese;  gli  ha  fatto  conoscere,  che  servendosi 
d'una  penna  ancorche  sottllissima,  in  punta  rendeva 
rinchiostro  assal  grosso,  quale  poi  nell'  asciugarsi 


negotiis  serenissimaedomus  pertractandis  in  Urbe,  D  rltornava  soltile,  etrlstrlngendosidifformavatroppo 


et  marchioMauritiusa  sanctiorlbus  consiliis  aliisque 
caris  apud  prlncipem  suum  maxima  cum  laude 
adhibltus,  qua  sunt  humanitate  praediti,  ac  deom- 
nibus  benemerendi  studio  perciti,  aegre  ferebant 
neque  hic  reperiri  codicem  Farnesianum  ab  Hol- 
stenio  tantopere  commendatum,  neque  In  aula  prln- 
cipis  Parmensi :  cum  saepe  tentassent  meis  precibus 
sollicitati,  inter  pretlosa  cimeliaserenissimaedomus 
hoc  non  postremum  monumentum  reperlre.  Evoive- 
runt  Romanum  archivum,  et  Parmensem  blbliothe- 
cam :  in  qua  tandem  sagaci  curae  marchionis  Mauritil 
omnes  angulos  periustranti  oblatas  est  diu  optatus 
codei,  quadratis  litteris  sea  majusculis  (ut  valgo 


la  similltudlne  del  carattere ;  ond'dstato  necessario 
a  valersi  della  carta  ordlnaria,  e  fattosi  un' Alfabeto 
con  esattissimadiligenza  di  tutte  lelettere  a  slmili- 
tudinedi  quelle  deir  Autore,  col  mezzo  di  questo, 
e  con  la  Inspezione  deir  originale  ha  cosi  bene 
imitato  il  carattere,  e  nella  larghezza  delle  llnee,  e 
neiie  fatezze  di  ciascuna  lettera,  chenen  vl  e  la  Mi- 
nima  dlfferenza.  Spiacemi  che  Y.  S.  L  non  possa 
farne  ocularmente  II  confronto  col  Testo  di  Anasta- 
slo,  che  In  fatti  vederebbe  una  cosa  miracolosa. 
Col  medesimo  Testo  riscontrata  la  copia,  e  Plio  ri- 
trovata  fedele ;  onde  puo  ella  assicurarsi,  che  la  ope- 


155 


AD  ANASTASIUM  PROLBQOMENA  BDIT.-yATIC. 


156 


nizione  e  riscita  della  perfezlone,  e  squisitezza  da  A 
lei  desiderata.  » 

Nemo  me  reprehendat,  si  morosius  haec  perseca- 
tas  videor  cum  illustrandi  Libri  Pontiflcalis  cura  a 
nobis  assumpta  id  exigal,  ut  opus  Anastasio  tribu- 
tum  ad  antiquioresscriptoresessereferendum  cum 
landatis  praesulibus  ostendam ;  quod  assertum  plu- 
ribus  argumentis  firmatum  in  praefatione  prioris 
tomi,  et  in  dissertatione  Schelestratii  moxafferenda, 
hac  etiam  demonstratione  fraudari  nondebuit,  quam 
ministrat  antiquitas  codicum  superans  aetatem  Ana- 
stasianam.  Huic  autem  loco  reservata  illa  fuit,  quo 
deCatalogisGorbeiensibussermosurbortuscompara- 
tionem  scripturae  illorum  exhiberi  postulabat,  ut 
pari  certitudine  judicaremus  de  vetustatecodicis 
Farnesiani,  opportune  praeservati  ad  instruendam  B 
ejusmodi  argumento  hanc  Yaticanam  editionem  Yi- 
tarum  pontificnm  Romanorum.  Gratulor  vero  Im- 
pense  sereniss.  domus  Farnesiae  principibus  vere 
Romanis ;  quorum  studio  perinde  praeservatam  de- 
bemuschronologiam  et  historiam  ethnicaeRomae  in 
fastis  marmoreis  e  foro  effossis,  et  in  Capitolio  col- 
locatis  ante  duo  circiter  saecula,  ac  aetate  nostra  ac- 
ceptam  fecimus  chronologiae  et  historiae  pontificum 
maximorumdocumentum  caeteris  non  posthal)endum 
in  illustranda  Roma  Christiana. 

Prima  igitur  ea  causa  fuit  edendi  utriusque  Cata^ 
logi  Corbeiensis  cum  specimlne  scripturae  ut  eorum 
de  antiquitate  constaret. 

Altera  accedebat  ratio,  priori  non  posthabenda : 
quae  scilicet  ostendat  quantum  praeferri  mereantur  C 
pontificls  catalogis  externorum  archivorum,  licet 
magna  vetustate  praestantlbus,  Catalogi  bibllothecis 
Italicls  antiquitus  commendati,  et  a  genuinis  docu- 
mentis  Romanae  Ecclesiae  tum  profecti,  tum  emen- 
dati,  eo  quo  infra  dlcemus  modo  in  nostra  dis- 
sertatione  de  Catalogis  antiquis  pontlficum  Ro- 
manorum,  eorumque  delectu  et  auctoritate.  Bre- 
vibus  autem  eam  complectemur  in  antecessum, 
haec  observantes. 

Conferantur  invicem  numeri  utroque  in  Catalogo 
Corbeiensls  archivi  attrlbuti  sedi  singulornm  pon- 
tificum.  Licet  in  uno  Catalogo  et  scriptura  co- 
dlcis  appareat  antiquitas  undecim  saeculorum,  in 
altero  decem  et  Idcirco  non  distet  aetas  ama- 
nuensium  a  quibus  descril)ebantur  plus  quam  D 
saKsulo  nno  vel  altero;  attamen  incredibills  est 
differentla  utriusque  chronologiae.  Plerumque  enim 
neqne  annl  consenliunt,  nec  menses  ut  dlerum 
discrlmlna  negligam  tanquam  mlnutiora.  Septem 
pontificum  a  S.  Petro  proximorum  hoscenumeros 
vldemus  attributos. 


In  Corbeiensil. 

In  Corbeiensi  II, 

An.  Mens.  Dies. 

An.  Mens.  Dies. 

s. 

Llnus         11.       3. 

12. 

2.       5.       12. 

s. 

Cletus         12.       1. 

2. 

8.       2.         5. 

s. 

Clemens       9.      10. 

4. 

6.      1.       U. 

s. 

Aoaclelns        deest. 

deest. 

S.  Evaristus    8.    10.       9.  14.     3.       42. 

S.  Alexander  12.     7.       2.  7.      6.         6. 

S.  Xystus        10.     2.       1.  25.     2.        4. 

Mlrum  vlderi  debet  nullos  annorum  numeros  In 
utroque  Catalogo  consentlre :  mensium  omnes  pa- 
rlter  esse  dlscordas,  praeter  unius  Xysti,  diesque 
tantum  In  Lino  et  Xysto  consentire.  Hanc  vero 
dlscordiam  reputaiites  crlticos,  eamqne  spectantes 
in  codlcibus  sexti  et  septimi  saeculi,  desperatio 
ferme  incessebat  chronologiae  pontlficiae  ordinandae 
primo  et  altero  Christl  saeculo.  Chronologi  heter- 
odoxl  eamdem  nobis  cum  exprobrarent,  testatam 
codicibus  tanta  vetustate  praeditis,  revocabant  in 
dubium  pleraque  gesta.  Imo  et  martyrium  com- 
plurium  nostris  in  Catalogis  censitorum  inter 
Pontifices  pro  Chrlstl  nomlne  mortem  perpessos. 
Pearsonius  diss.  ii,  cap.  6,  licet  inter  Acatboli- 
cos  non  violentior,  consulere  tamen  videbatur,  ut 
conclamatam  esse  fateremnr  productionem  histo- 
rlae  et  assertlonem  martyrli,  decretorum,  et  ri- 
tuum,  ab  hisce  vlris  sanctisslmis  Ecclesiae  archivis 
concredltam :  utl  percipere  qulsque  potest  in  tribus 
editls  dissertationibus  ejus  Operum  posthumornm. 
Ex  nostris  autem  scriptoribus  nonnemo  suspensus 
animo  qnid  consilll  caperet  Ignorabat  in  chrono- 
logla  pontiflcia  stabilienda.  Praejudicatis  enim  opi- 
nionlbus  ductus  cum  rationem  habere  tantummodo 
statuisset  solius  codlcum  antlquitatls,  m  inime  neces- 
sarium  ducebat  Infontes  dissimlllum  InqulrereCata- 
logorum  eorumque  deoriglne  et  anctoritate  certio- 
rem  fleri.  Nos  autem  cum  Tertullano  [de  Ccrona 
militum,  pagina  344,  edltionis  della  Rarre)  decer- 
nentes  ab  origlnibus  esse  repetendas  notiones  ad 
historiam  pertlnentes,  ipsamque  in  primis  chrono- 
logiam,  quae  basis  gestorum  haberi  debet  ac  funda- 
mentum,  duximus  eamdem  ab  iis  Catalogis  tutius 
perceptum  Iri,  qui  essent  profectl  a  genulnis  do- 
cumentis  Romanae  Ecclesiae,  praesertim  publloe 
positis,  et  illa  aetate  quae  dlligentibns  ac  peritis 
chronologis  prae  cseterls  abundaret:  quamdeflniri 
quarto  et  quinto  Christi  saeculo  omnes  consen* 
tiunt,  ac  res  ipsa  docet,  uti  fusins  ostendam  in 
dissertationelndicata  de  vetustis  Romanorum  pon- 
tifloum  Catalogis.  Consequitur  autem  Inde  ut  si  qusB 
serles  vetustlor  pontificum  et  chronologla  exsta- 
ret  publice  proposita  In  basilicis  patrlarcbalibas 
Romae  (qualem  reperiri  superstltem  magna  sui 
parte  ostendam  In  S.  Pauli  vla  Ostiensi),  eaqne 
conformis  reperiretur  tum  caeteris  docnmentis 
Actorum  in  concillis  et  epistolarum  indubitataB 
fldei  characteres  retinentlum,  tum  Catalogis  antl- 
quloribus  praeservatis  apud  Itallcas  bibliothecas 
et  archlva,  hnjusmodl  seriem  fore  Lydinm  lapi- 
dem  ad  quemfldes  Catalogorum  omnium  exigeretur. 
Ubi  autem  plijires  Catalogl,  iique  antiquissimi  re- 
perlrentur  Italls  In  bibliothecls  cathedrallnm  eccle- 
slarum  ac  monasterlorum  Inslgnlura,  qui  eonsenti- 
rent  cum  serie  indlcata  et  chronologia,  essent 
merite  praeferendi   caeteris  diserepantibns.   Ntm 


487  SGHBLBSTR.  DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG.  486 

lUlicanmi  ecclesiarum  proximitas,  quae  copiam  A  descriptorum.  Hanc  vero  dilficttltatem  prae  caeteris 


comparandi  frequentius  praeberet,  scriptos  Catalo- 
gos  et  exempla  cum  prototypis  basilicarum  pa- 
triarchalium,  jure  prxsumere  nos  suadebat,  cor- 
reclios  descripta  ex  hisce  Romanis  fontibus  ea 
fuisse  quae  cum  bis  proxime  consentirent.  Dissita- 
rum  antem  regionum  et  provinciarum  scriptores 
et  amunuenses,  quibus  minor  facilitas  erat  acce- 
dendi  ad  Urbem,  et  exempia  sua  conferendi  cum 
genuinis  illis  monimentis  basilicarum  Urbis,  non 
ita  fidenter  poterant  errores  ac  diversitates  corri- 
gere,  quae  invenirentur  in  numeris  codicum  a  se 


comprobant  duo  illi  Catalogi  Corbeienses,  tanta 
discrepantia  epocharum  discordes  in  tanta  alfini- 
tate  acsimilitudine  vetustatis. 

Haec  breviter  indicasse  sulficiat,  occasione  nota» 
rum  ad  Gorbeienses  Catalogos  adhibendarum,  ut 
momenta  csetera  perpendamus  quae  Italicis  tribus 
antiquissimis  favent,  consentientibus  tum  inter  se, 
tum  genuinis  cum  documentis  Romanae  Ecclesiae: 
quod  in  nostra  dissertatione  post  proximam  a 
Schelestratio  petendam  conabor  pro  viribus  pra^ 
stare. 


EMMAXUEL.  A  SCHELESTRATE 
DISSERTATIO 

DE    ANTIQUIS     ROMAN.     PONTIF.    CATALOGIS 

Ex  quibus  Liher  Pontificalis  concinnatus  fuit, 
ET  DE  LIBRI  PONTlFICAXIff  AUCTORE  AC  PR^STANTIA. 


CAPUT  PRIMUM. 

Ik  aniiquis  Patribus  et  scriptoribus  qui  suceessionem 
Romancn^m  pontifUmm  suis  operibus  aut  chro^ 
nicis  inserueruni. 

Inier  antiaaos  Patres  et  scriptores  aui  Romanonim  pon- 
tifleam  Catalogam  tezuerunt,  sunt  antiquissimi  D.  Ire- 
nsens,  qui  sub  Eleutherio  Romam  venit;!).  Optatus  Mi- 
levitanus,  qui  in  Siricio ;  ac  D.  Augaslinus,  qui  in  Ana- 
stasio  finiunt.  —  II.  Hos  subsecutus  est  Victor  Tunu- 
nensitf,  dequo  Isidori  Hispalcnsis  testimonium  adfertur. 
Editum  est  Chronicon  Victoris  a  Scaligero,  et  ultima 
ejus  verba,  in  quae  error  ('hronolo^cus  irreosit,  corri- 
gnntur.  —  IH  Aliam  pontificum  seriem  Eusenius  Ghro- 
nico  suo,  et  historiae  inseruit.  Chronicnn  a  D.  Hierony- 
mo  Latine  factum  variis  lods  auctum  est  ac  suppletum, 
de  cujus  prsstantia  Marccllini  testimonium  addacitur. 
De  Historia  per  Rufinum  Latine  facta  et  suppleta  pauca 
notantur.  —  IV.  Cbronico  Eusebiano  alia  manu  inscrti 
snnt  anni  Chrisli,  ac  in  nonnullis  locis  correctione  indi- 
get.  —  V.  Desiderantur  Grsca  exemplaria  hujus  Chro- 
nici ;  ezstant  tamen  Latinae  versiones  Hioronymi,  qui 
sapplementum  ac(jecit,  non  quidem  in  juvenili  aBtate,  ut 
nonnulli  putant,  sed  anno  setatis  47,  ut  ez  anno  quo 
Hieronymus  obiit,  deducitur.  —VI.  Sequitur  Chronicon 
saneti  Prosperi,  ({uod  integrnm  edidit  Philippus  Lab« 
beus,  qui  Victoris  Aquitani,  et  Gennadii  Massiliensis 
testimonia  de  illo  adducit.  Adnectuntur  huicChronico 
consules  ab  Incarnatione  Christi,  usque  ad  Cunsulatum 
Valentiniani  VIII  et  Anthemii :  retinet  tamen  Chronici 
Eusebiani  errores  et  nonnullos  alios  circa  consules  a4je- 
cit. — VllProsperumsubsecutus  est  Marcellinus  comes 
eiuns  Chronicimontionemfacit  Cassiodorus,  asseritque 
illud  perduzisse  usque  ad  Justinianiimperatoris]tempora, 
quod  item  cjusdem  Marcellini  testimonio  comprobatur. 

4.PIures  quidem  nostra  et  parentum  nostrorum 
memoria  Romanorum  pontificum  Yitas  conscri-* 
pserunt ;  sed  ex  antiquloribus  pauci  reperiuntur  qui 
in  hac  parte  historlca  operam  industriamque  suam 
collocarunt.  Sunt  tamen  nonnulli  qui  in  operibuset 
Chronicis  suis  aut  successionem  pontificum,  aut 
annos  et  menses  pontificatuumasslgnarunt,quorum 
cum  hlc  Gatalogos  referre  debeamus,  placult  In 


B  primis  de  auctoribus  ipsis  nonnulla  praemittere, 
et  quandonam  et  qua  exactitudine  singuli  scripse- 
runt,  breviter  investigare.  Acprimo  quidem  agen- 
dum  estde  sanctis  Patribus,  illisque  auctoribus, 
qui  Romanorum  pontificum,  successionem  adnota- 
runt.  Horum  antiquissimus  est  D.  Irenaeus  Lugdu' 
nensis  in  Gallia  episcopus,  qui  lib.  in,  cap.  3, 
Romanorum  pontificum  Catalogum  texuit,  hls  ver- 
bis  iill  finem  imponens :  «  Nunc  duodecim  loco 
episcopatum  ab  apostolishabetEleutherius.  »  Vlxlt 
Eleutherius  ante  medium  secundi  saeculi,  quo  om- 
nibus  de  successione  Romanorum  pontlficum  In 
Urbe  constare  debebat:  nondum  enim  a  morte 
Petri  octoginta  quinque  anni  effluxerant.  Gum 
itaque  Irenseus  sub  Eleutherii  pontificatu  Romse 

^  fuerit,  et  Romanorum  pontificum  Catalogum  texue- 
rit,  ejus  hac  de  re  testimonium  "non  contemnen- 
dum,  sed  ut  praestantlssimum  antlquitatls  monl- 
mentum  magni  faclendum  vldetur.  Irenaeo  autem 
subjungimus  duos  Afrlcanorum  Patrum  Catalogos, 
quorum  alterum  S.  Optatus  Milevitanus  eplscopo 
sub  Sirlcio,  alterum  D.  Augustlnus  sub  Anastaslo 
Siricii  successore  ediderunt.  Patres  vero  IIII  D. 
Irenaei  sententiam  secuti  Cletum  omittunt,  et  solum 
Anacletum  agnoscunt,  ut  latius  Infra  ex  eorum 
Catalogis  constabit, 

2.  Porro  cum  superiorum  Patrum  Catalogl  so- 
lum  ad  Anastasii  pontificatum  pertlngant,  nosque 
serlem  chronologicam  usque  ad  Joannem  III,  qul 
Justinlano  superstesfuit,  prosequi  debeamus,  horum 

D  Patrum  Catalogum.  supplebigius  ex  Ghronlco  VI- 
ctorls,  qul  Tununensls  in  Afrlca  eplscopus  fult,  et 
teste  Isldoro  llbro  i  Orlglnum,  caplte  ulilmo  «  gesta 


469 


AD  ANASTASIUM  PR0LB60MENA  KDIT.  ROM^VATIC. 


460 


seqnentinm  aetatum  usque  ad  consulatum  Justin^A 
Junioris  imperatorisexplevit.  »  Habet  quoque  Isido- 
rus]ibrodeVirisiIlustribus,cap.38,deeodemirictore 
Tnnunensi,  eum  coepisse  suam  Historiam  a  mundi 
principio ;  ita  enim  ibidem  refert :  «  YictorTununen- 
sis  Ecclesiae  Africanae  episcopus.  Hic  a  principio 
mundi  usque  ad  primum  Justini  Junioris  imperium, 
brevem  per  consules  annuos  bellicarum  ecclesiasti- 
carumque  rerum  nobilissimam  promulgavit  Histo- 
riam,  laude  et  notatione  illustrem,  ac  memoria 
dignissimam.  Hic  pro  defensione  trium  Gapitulorum 
a  Justiniano  Augusto  exsilio  in^^gyptum  transporta- 
tur.  Inde  rursus  Constantinopolim  vocatus,  dum 
Justiniano  imperatori,  et  Eutychio  Constantinopoli- 
tanae  urbisepiscopoobtrectatoribuseorumdem  trium 
Capitulorum  resisteret,  rursus  in  monasterio  ejus-  B 
dem  civitatis  custodiendus  mittitur,  atque  in  eadem 
damnatione,  ut  dicunt,  permanens  moritur.  >  Prae- 
clarum  est  hoc  Isidori  de  Yictore  Tununensi  testi- 
monium,  ex  quo  non  solum  constat  de  Chronico, 
sed  etiam  de  persona  et  actis  Yictoris,  qui  trium 
Capitulorum  defensorexistens,nonnuIIa  propartium 
studio  historiae  suae  inseruisse  creditur.  Edidit  Chro- 
nicon  ipsius  inThesauro  temporum  Josephus  Scali- 
ger,  apud  quem  his  verbis  incipit :  cr  Anno  decimo 
oetavo,  consulatu  Theodosii  Junioris  Yictor  episco- 
pus  Tununensis  Ecclesiae  Africae  Historiam  prose- 
quitur,  ubi  Prosper  reliquit.  »  Quse  verba  non  sunt 
YictorisTununensis,  sed  alterius  scriptoris.  qui  Eu- 
scbii,  Hieronymi,  Prosperi  et  Victoris  Chronica  in 
unum  opus  collegit,  et  quae  antiquioris  scriptoris  G 
Chronico  deerant,  ex  posterioris  historia  aut  Chro- 
nicoadjunxit.  FinitveroChronicon  suumhisverbis: 
a  Colliguntur  omnes  anni  ab  Adamo  primo  homine 
usque  ad  nativitatem  Domini  nostri  Jesu  Christi 
secundum  carnem,  quae  facta  VMCXCIX,  a  nativitate 
vero  Domini  nostri  JesuChristi,  quse  facta  est  XLIII 
Augusti  Octaviani  Caesaris  imperii!anno,  usque  in  an- 
num  Justini  primum  principis  Rom.  qui  Justiniano 
in  imperio  successit,  anni  DXXVII,  flunt  simul  ab 
Adam  usque  in  annum  primum  memorati  Principis 
Romanornm,  anni  VMDCCXXVI.  »  In  quibus  verbis 
certum  est  errorem  deprehendi  circa  annos  qui  a 
nativitateChristi  usque  ad  principatum  Justini  in- 
tercessisse  dicnntur-,  ab  anno  enim  43  Augusti  im» 
peratoris,  quo  Christi  nativitas  a  Victore  ponitur,  D 
usque  ad  primum  annum  Justini,  quingenti  sexa- 
ginta  septem  anni  intercesserunt,  non  autem  anni 
duntaxat  quingenti  viginti  septem,  ut  habetur  in 
yerbis  supra  citatis.  Hunc  autem  errorem  vitio  ta- 
bellariorum  irrepsisse  putarem,  numero  L  in  X 
mutato.  Quamvis  enim  ultimus  annorum  numerus 
ab  Adam  usque  in  primum  Justini  annum  apud 
Victorem  adjunctus,  supradictum  errorem  Victori 
tribui  debere  innuat,  id  tamen  nbn  magnoperecuran- 
dum  videtur^  cum  primo  numero  semel  corrupto, 
posterior  a  tabellariis  ad  priorem  accommoclatus 
videatur.  Quod  autem  vttio  tabellariorum,  non  vero 
Victoris  Tununensis  hic  error  in  Chronicon  irrepse- 


rit,  ex  ultimis  duobus  numeris  XVII  et  XVI  mani- 
festum  fit.  Hi  enim  numeri  omnino  respondent  verae 
chronotaxi,  quae  ab  anno  43  Augusti  usque  ad  annum 
primum  Justini  annos  quingentos  sexaginta  septem 
conrputat :  et  si  anno  mundi  5499,  quo  Christus 
secundum  Victorem  natus  est,  quingenti  sexaginta 
septem  anni  adjungantur,  habebitur  annus  mundi 
5766,  qui  debet  esse  primus  Justini  juxta  computum 
Victoris.  Atque  haec  quidem  de  errore  qui  irrepsit 
in  Chronicon  Victoris,  quod  desinit  primo  anno  Ju- 
stini,  quo  etiam  finis  impositus  est  Fastis  consulari- 
bus,  acJustinianusimperatormortalitatem  explevit; 
unde  et  eodem  anno  nos  quoque  flnem  rebus  chro- 
nologicis  ad  antiquitatem  spectantibus  imponemus. 
3.  Priori  chronotaxi  a  Petro  usque  ad  Pelagium  I 
deductaeadjicimus  secundam,  quam  Eusebius  Caesa- 
riensis  in  Palaestina  episcopus  Graeco  sermone  con- 
scripsit,  et  D.  Hieronymus  aliique  prosecuti  sunt. 
Ac  primum  quidem  locum,  ut  jam  indicavi,  inter 
illosobtinet  Eusebius,  quinatusest  tertio  Christi 
saeculo,  quonondum  perierant  compluraapostolico- 
rum  virorum  scripta,  ex  quibus  de  primis  pontifici- 
bus  eorumque  Actis  praeclare  constabat.  Ex  iis  ab 
Eusebio  Chronicorum  Canonum  omnimodam  histo- 
riam  scriptam  fuisse,  testis  est  D.  Hieronymus,  qui 
libro  de  Scriptoribus  ecclesiasticis  fatetur  eam  a  se, 
et  Latinitate  donatam,  et  variis  in  locis  auctam 
fuisse :  a  Sciendum  enim  est,  i>  inquit  in  praefatione 
ad  Chronicon  Eusebii,  «  me  et  interpretis,  et  scripto- 
ris  ex  parte  officio  usum  :  quia  et  Graeca  fidelissime 
expressi,  et  nonnulla,  quaemihi  intermissavideban- 
tur,  adjeci,  in  Romana  maxime  historia,  quam  Eu- 
sebius,  hujusconditorlibri  nontam  ignorasse,  utpote 
eruditissimus,  quam  utGraece  scribens  parumsuis 
necessarium  perstrinxisse  mihi  videtur.  Itaque  a 
Nino,  et  Abraham  usque  ad  Trojae  captivitatem  pura 
Graeca  translatio  est.  A  Troja  usque  ad  vicesimum 
Constantini  annum  nunc  addita,  nunc  mista  sunt 
plurima,  quae  de  Tranquillo,  et  caeteris  illustribns 
Historicis  curiosissime  excerpsimus.  »  Vocat  hoc 
opus  plane  mirandum  Marcellinus  comes,  aitque  non 
solum  Eusebium,  sed  et  D.  Hieronymum  auctorem 
ejus  statui  debere.  Qua  de  re  audienda  sunt  ejus 
verba :  «  Post  mirandum  opus,  quoda  mundi  fabrica 
usque  in  Constantinum  principem  Eusebius  Caesa- 
riensis  hujus  saeculi  originem,  tempora,  annos, 
regna  virtutesquemortalium,etvariarum  artiumre- 
pertores,  omniumque  peneprovinciarum  monumenta 
commemorans  Graeco  edidit  stylo  nosterque  Hiero- 
nymus  transtulit  in  Latinum,  et  usque  in  Valentem 
Caesarem  Romano  adjecit  eloquio.  Igitur  uterque 
hujus  operis  auctor.  »  Atque  haec  quidem  de  pr«e- 
stantia  Ghronici  Eusebiani,  de  qua  plura  alia  adde- 
mus  postquam  nonnulla  notaverimus  de  Eusebii 
Historia,  cui  series  quoque  pontificum  inserta  repe- 
ritur.  Exstat  in  Archivo  basilicae  principis  apostolo- 
rum  de  Urbe  ms.  codex  antiquus,  qui  hunc  titulum 
h2bei  :  In  Christi  nomine  incipit  Historia  Ecck- 
Hastica,  quam  S.  Hieron^us  de  Chronico  Eusebii 


464 


SGHELBSTR.  DISSBRT.  DB  ANTIQ.  ROM.  PONT.  GATALOG. 


m 


Csesariensis  PalsesHnaB  de  Grseco  transtulit  in  Lati^  A.  peratoris  Gonstantini,  quod  xx  ejus  imperii  anne 


nim  ad  Chromatium  episcopum,  Yerum,  ut  quidam 
hujuslibri  possessor  in  margine  notavit,  versio  non 
est  D.  Hieronymi,  sed  Rufini  Aquiieiensis  presbyteri, 
qui  eam  jussu  Chromalii  Aquileiensis  episcopi  fecit» 
ut  ex  praefatione  patet,  et  eamdem  historiam  prose- 
cutus  est,  ut  post  librum  ix,  in  quo  Eusebius  desiniti 
in  codice  ms.  additur :  «  Hucusque  Eusebius  rerum 
in  Ecclesia  gestarum  memoriam  tradidit.  Caetera 
vero,  quae  usque  ad  praesens  tempus  per  ordinem 
subsecutura  sunt,  qua;  vel  in  majorum  litteris  repe- 
rimus  vel  nostra  memoria  adscivit,  Patris  reiigiosi 
praeceptis  et  in  hoc  parentes,  qua  poterimus  brevi* 
tate,  addemus.  »  Haec  Rufinus,  qui  duos  librosadje- 
cit,  et  usque  ad  Theodosii  senioris  obitum  historiam 


celebratum  fuisse  non  solum  patet  ex  aliis,  sed  ex 
ipso  quoque  Eusebio  lib.  iii,  de  Vita  ConsUntini, 
cap.  U.  Adeoutex  hisomnibusappareatChronicon 
Eusebii  vaide  corruptum  ad  manus  nostras  perve- 
nisse,  neque  ab  ipso  quidem  Hieronymo,  qui  plura 
de  suo  addidit,  fuisse  piene  ab  erroribus  purgatum 
aul  veritati  suae  ubique  restitutum. 

5.  Enimvero  quae  modo  exstant  in  bibliothecis 
manuscripta  Chronica  Eusebii,  fere  omnia  Latina 
"sunt  ex  versione  D.  Hieronymi,  qui  aliud  ab  anno 
victisimo  Constantini,  in  quo  Eusebii  Chronicon  de- 
sinit,  usque  ad  consulatum  Valentis  VI  et  Valenti- 
niani  II  Augustorum  prosecutus  est.  Sunt  qui  putant 
D.  Hieronymum  Eusebiani  Chronici  supplementnm 


ecclesiasticam  perduxit.  Atque  haec  de  Historia  Eu-  B  scripsisse  in  juvenili  aetate,  adeoque  iilud  tantae 


sebii,  redeamus  jam  ad  ejus  Chronicon. 

4.  Exstant  Easebiani  Chronici  editiones  quamplU' 
rimae,  in  quibus  adnotautur  anni  Christi,  quos  cer- 
tum  est  nec  ab  Eusebio  positos  nec  a  D.  Hieronymo 
additos,  quandoquidem  hicmodus  numerandi  auctore 
DionysioExiguo  primum  introductussi  post  saecu* 
Inm  quintum,  tempore  Justiniani  imperatoris:  unde 
et  in  manuscripto  codice  Amandino  nusquam  anni 
Chrisli  notantur.  Exhibenturtamen  in  mss.  codici- 
bns  anni  imperatorum,  quibus  adeocerlum  estacta 
adnotata  fuisse  ab  antiquis,  ut  ipse  Eusebius  in 
Historia  ecclesiastica  passim  per  annos  imperatorum 
assignet  Romanorum  pontificum  tempora,  et  illu-- 
striora  sub  ipsis  in  Ecclesia  gesta.  Hinc  el  Eusebii 


auctoritatis  censendum  non  esse.  Opinionem  suam 
confirmare  possunt  iis  rationibus,  quibus  Baronins 
ad  annum  420  permotus  Hieronymum  septuagesimo 
octavo  aetatis  anno  obiisse  tradidit.  Cum  enim  con* 
stet  inter  omnes  D.  Hieronymum  circa  annum  4^ 
obiisse,  et  ipse  Hieronymus  Chronico  suo  finem  im- 
posuerit  anno  Valentis  XIV,  qui  cum  anno  377,  con. 
currit,  consequeretur  omnino  Hieronymum  circa 
annum  tricesimum  quintum  aetatisChronicon  absol- 
visse.  Verum  praeterquam  quod  tricesimus  quintus 
annus  vitae  dici  non  possit  juvenilis  aetatis,  notant 
alii  haud  adeo  certum  esse  quod  Rat^onius  proban- 
dum  suscepit,  Hieronymum  sciiicet  septuagesimo 
octavo  aetatis  anno  obiisse.  Quinimoid  rejicit  com- 


Chronicon  per  annos  imperatorum  exhibituri,  cer-  G  munis  recentiorum  sententia  ob  tres  potissimum  ra- 


tam  juxta  sententiam  Eusebii  Romanorum  ponii« 
ficum  epocham  figeremus,  si  certum  et  fidele  Euse-* 
bianiChroniciexempIarnanciscipotuissemus.Veruro 
cum  manuscripla  quae  Romae  vidimus,  recentiora 
sint,  et  antiquiora  alibi  servata  etiam  varienl  in 
notandis  imperatorum  annis,.  idemque  observet  Au- 
bertus  Miraeusde  mss.  codicibus  Aquicinclinis  Orte- 
lianis  et  Lipsianis :  quin  etiam  cum  editio  Arnaldi 
Pontaci  Vazatensis  episcopi  ex  pluribus  mss.  exem- 
plaribus  elucubrata,  a  Scaligeri  editione  plurimum 
dilferat,  patet  profecto  vacillare  codicum  ei  editio- 
num  auctoritatem,  nihilque  certi  ex  iis  haberi  posse. 
Docet  id  editio  ipsius  Miraei,  quae  habet,  regnante 
MVio  Pertinace  Viclorem   suscepisse  episcopatum. 


tiones,  quarum  prima  ex  verbis  ipsius  Hieronymi 
desumitur,  utpoteex  quibus  habemus,  Hieronymum 
non  semel  se  senem,  Augustinum  vero  juniorem 
vocasse.  Cum  enim  constetS.  Augustinum  anno  430 
vulgaris  aerae,  aetatis  vero  suae  septuageMmo  sexto, 
Hippona;  in  Africa  obiisse,  si  D.  Hieronymus  anno 
420  et  aetatis  suae  septuagesimo  octavo  morlalitatem 
explevisset,  tantum  duodecim  annis  natu  major 
Augustino  fuissetHieronymus,  obquorum  annorum 
differentiam  idem  Hieronymus  nunquam  se  senem, 
Aui^ustinum  vero  juvenem  dixisset.  Secunda  ratio 
desumilur  ex  testimonio  S.  Prosperi,  D.  Augustini 
discipuli,  qui  in  Chronicosuo  adnotat  tempus  nati- 
vitatis  etobitus  D.  Hieronymi.  Ita  enim  habet  juxta 


ubi  ipseEusebiusIibrovHistoriae,  capite20,  traditD  <^od^<^6o^  Lodonensem   apud  Pontacum  :  Basso  et 


Eleutherium  obiisse  decimo  anno  Commodi  impera- 
toris,  tribus  annis  antequam  ^lius  Pertinax  ad  im- 
perium  pervenit,  et  tunc  quoque  Eleutherio  succes- 
sisse  Victorem.  Habet  plura  similia  Chronicon  Euse- 
bii,  quae  puf nant  cum  iis  quae  traduntur  in  ipsius 
Historia ;  quin  etiam  alia  quae  correclione  indigent, 
ut  ea  quae  refert  de  Marcellino  et  Marcello  quorum 
temporibns  floruit,  quos  tamen  pro  uno  eodemque 
pontifice  insigni  errore  habuit.  Finit  subinde  ponti- 
ficatum  Melchiadisanno  iii  Conslantini,  cum  constet 
anno  vii  aut  viii  Constantini  sub  Melchiade  celebra- 
tum  fuisse  Romanum  in  causaDonati  concilium. 
Ponit  denique  Nicaenum  concilium  ad  annam  xv  im- 


Ablavio  Consulibus,  Hieronymus  nascitur,  Et  in  omni- 
bus  manuscriptis,  et  edilis  :  Hieronymus  presbyter 
moritur  anno  setatis  nonagesimo  uno  pridie  Kal.  Octo- 
bris  Theodosio  IX  et  Constantio  III  consulibuB. 
Theodosius  et  Constantius  praedictum  consulalum 
gesserunt  anno  420,  Bassus  vero  et  Ablavius  anno 
331.  Ab  anno  autem  334  usque  ad  annum  420  plus 
quam  78annireperiuntur,  cum90anni  intercedant: 
adeo  ut  S.  Prosper  veritati  proxime  accesserit,  dum 
Hieronymum  anno  aetatis  nonagesimo  uno  obiisse 
tradidit.  Et  hisce  plane  conveniunt  quae  apud  Mar- 
cellinum  comitem  leguntur :  Hieronymum  admodum 
$enem  wtm  swe  finem  fecisse:  et  qaas  apud  S.  Au- 


463 


AD  ANASTASIUM  PROLOGOIIBNA  EDIT.  ROH.-VATIC. 


464 


gustinum  lib.  i  contra  Jalianum,  cap.  7,  usqtie  ad  A  lio  Gemino  consulibus,  inchoamus.  »  Et  in  Chro- 
decrepitam  SBiatem  pervenisse.  Haec  enim  cum  de  ho-  nico:  Incipit  adnotatio  consulum  cum  historia  Ruffno 
mine  septuaginta  octo  annorum  vix  dici  possint,  et     Gemino,  et  Rubellio  Gemino  coss,  El  flnit:  Valen^ 


viro  nonaginta  annorum  melius  conveniant,  seque- 
retur  omnino  D.  Hitronymum  eo  tempore,  quo 
Ghronicon  absolvit,  annum  xtatis  quadragesimum 
septimum  egisse.  Unde  iliud  nunquam  pro  juvenilis 
aetatis  opere  habuerunt  antiqui,  sed  ut  eximium 
Hieronymi  opus  in  pretio  habuerunt.  Gum  Idatius  in 
praefatione  sui  Ghronici  nonnulla  dixisset  de  Ghro- 
nico  Eusebii:  «  Posthunc,  inquit,  succes^or  syngra- 
pheus  perfectus  universis  factorum,  dictorumque 
monimentis  Hieronymus  presbyter  idem  Eusebius 
cognomento,  de  Graeco  in  Latinum  scripturae  hujus 
interpres  a  vicesimo  anno  supradicti  imperatoris  in 


tiniano  Vlll  et  Anthemio,  Habet  et  sanctus  Prosper 
in  hoc  Chronico  errores  Eusebii  circa  Gletum  et 
Anacletttffl>ac  Marcellinum  et  Marcellum,  ex  quibus 
duos  tantum  pontifices  constal.  Facta  quoque  eccle- 
siastica  certisconsulibusperperam  quandoque  appo- 
sita  retinuit,  uti  et  lacunam  manifestam  post  Soteris 
episcopatum  Aproniano  et  Paulo  consuiibus  ascri- 
ptam,  deestenimEIeutheriipontificatus,  non  qnidem 
vitio  auctoris  omissus,  sed  temporis  injuria  corrosuSi 
ut  insinuat  ordo  Romanorum  pontificum,  quorum 
undecimus  ibi  scriptus  est  Soter,  Yictor  autem  deci- 
mus  tertius,  nulla  mentione  duodecimi  pontificis 


quartumdecimumValentisAugustiannumsubditam  B  facta.  Atque  hxc  de  Prosperi  Chronico,  ex  quo  in- 


texit  histoiiam.  »  Ita  Idatius  provinciae  Gallaeciae 
episcopus  qui  se  in  juvenili  aetate  Hieronymum  in 
partibus  Orientis  vidisse  testatur.  Notandum  autem 
est  verbum  illud  perfectus,  siquidem  illo  utitur,  ut 
significet,  Chronicon  D.  Hieronymi  maximi  facien- 
dum  esse  ob  operis  perfectionem,  adeoque  contemni 
non  debere  tanquam  imperfectum  aut  inconsiderate 
editum.  - 

6.  Sequitur  Chronicon  Prosperi,  fldelissimi  quon. 
dam  inagni  Augustini  discipuli,  cujus  supplementum 
post  Chronicon  Eusebii  et  D.  Hieronymi,  saepius 
typis  prodiit.  Unde  pleriquecredebantS.  Prosperum 
nihil  amplius  quam  Eusebiani  et  Hieronymiani 
Chronici  supplementum  conscripsisse.  In  quo  eos 


tegrum  Romanorum  pontiflcum  catalogum  exhibui- 
mus  in  pnma  antiquitatis  editione ;  hic  vero,  ne 
antiquorum  scriptorum  chronotaxes  muItipIicemuSf 
supplementum  duntaxat  pontiflcum  tradituri  sumus. 
7.  Prosperum  prosecuti  sunt  alii  scriptores,  qui 
historiam  ecclesiasticam  usque  ad  sua  tempora  de- 
duxerunt.  Inter  hos  praecipuum  locum  obtinetMar- 
cellinus  comes  lllyricianus,  de  quo  Gassiodorus 
senator  libro  divinarum  Lectionum,  cap.  17,  scri- 
bit :  v  Hieronymum  subsecutos  est  Marceliinus  Illy- 
ricianus,  qui  adhuc  patricii  Justiniani  fertur  egisse 
cancellos,  sed  meliore  dictione  devotus  a  tempore 
Theodosii  principis  usque  ad  fores  imperii  trium- 
phalis  Augusti  Justiniani  opus  suum,  Domino  ju- 


graviter  errasse  notat  Labbeus  tomo  I  Novae  Biblio-  G  vante.  perduxit.  »  Audiendus  est  de  suo  Ghronico 


thecae  manuscriptorum  librorum  in  syllabo  scripto- 
rum  his  verbis:  a  Deceptos  fuisse  quamplurimos 
etiam  eruditissimos,  qui  Prosperum  arbitrati  sunt 
HieronymoduntaxatChronicoappendicemattexuisse. 
Gertum  quippeest,  multisque  veterum  testimoniis 
comprobatum,  ab  initio  rerum  ad  sua  usque  tempora 
uno  veluti  filo,  ac  tenore  chronicam  epitomen  per- 
duxisse.  Testatur  id  Victor  Aquitanus  in  praefatione 
Ganonis  Paschalis  ad  Hilarum  orbis  Romae  archidia- 
conum,  postea  papam :  cujus  Eusebii  tenorem  vir 
venerabilis  Prosper  secutus  iisdem  Chronicis  haec 
eadem  egregia  brevitate  composuit,  ut  eorum  initium 
a  mundi  inchoaretur  exordio.  »  Addit  testimonium 
Gennadii  inCatalogode  Yirisiilustribus:  «  Prosper 


ipse  Marcellinus,  qui  in  praefatione  postquam  Euse- 
biani  et  Hieronymi  Ghronici  mentionem  fecisset,  de 
supplemento  illia  seadjecto  sic  habet;  «  Ego  vero 
simplici  duntaxat  computatione  orientale  tanquam 
secutus  imperium,  indictiones,  perque  consules  in- 
frascriptos,  centum  et  quinquagintaannos,  aseptima 
videlicelindictione,  etaconsulatu  Ausonii  etOlybrii 
[quibus  etiam  consulibusTheodosiusMagnuscreatus 
est  imperator]  enumerans,  et  usque  in  consulatum 
Magni,  indictionis  colligens,  eorumdem  auctorum 
operi  subrogavi,  itemque  alios  septemdecim  annos 
a  Gonsulatu  Justini  Augusti  primo,  usque  in  consu- 
latum  Justiniani  Augusti  IV  suffeci,  hi  sunt  simul 
anni  clvi.  »  Hactenus  Marcellinus,  qui  Ghronico 


homo  Aquitanicae  regionis  sermone  scholasticus,  et  q  suo  omnes  pontifices  Romanos  qui  avi  annorum 
assertionibus  nervosus,  multa  composulsse  dicitur. 
Ex  quibus  ego  Chronica  nominis  illius  praetitulata 
legi,  continentia  a  primi  hominis  conditione  Juxta 
divinarnm  Scripturarum  fldem  usque  ad  obitum 
Yalentiniani  Atignsti,  et  captivitatem  urbis  Romae  a 
Genserico  Wandalorum  rege  factam.  »  Edidit  hoc 
S.  Prosperi  Ghronicon  Philippus  Labbeus  tomo  su- 
perius  citato  Parisiis  anno  1657,  et  ex  illo  videre 
licetS.  Prosperum  Juxta  Eusebii  et  Hieronymi  fldem 
ua  Ghronica  iisdem  plerumque  verbis  exhibuissei 
praeterquam  quod  consules  addiderit  a  morte  Christi 
ad  sua  nsque  tempora :  «  Gonsules,  inquit,  a  mani- 
festationeDomini,  id  est  a  Ruflno  Gemino  et  Rubel-. 


spatio  sederunt  inseruit,  et  satis  accurate  pontiflca- 
tus  illorum  annos  adnotavit. 

GAPUT  II. 

De  antiquissimo  catalogo^  qui  in  Liberio  papa  de- 

sinit, 

I.  Antiguissimus  Romanorum  pontifieum  eatalogus  tem* 
pore  Uberli  papae  exaratns,  Guspiniano  quondam  notus, 
sed  Onuphrio,  Panvinio  incognitus,  tand(^m  typis  descri- 
ptus  est  a  Bucherio,  ac  servaturmanuscriptusin  Codlce 
mbliothec»  CsBsareae.  —  11.  Codex  bibliothecse  Caesa- 
recB  non  continet  autograhpum  sed  apographum  recen- 
tius  acccannisscriptum. —  III.  Exprsedicto  codice  va- 
riantes  lecUones  obUnui,  quae  cum  editione  Bucherii 
conveniuQtnon  oum  editione  HeaschenUy  qu»  differen- 


405 


SGHRSLBSTR.  DISSBRT.  DB  ANHQ.  ROM.  POOT.  GATALOG. 


406 


tia  Umen  non  obest  anqnitati  operis,  sed  eam  potins  ^  nisantiquissimistemporeLiberiiexaratlsetiamnum 
commendat. —  IV.  Henschenii  sentenliat  quod  prior 


catalogl  pars  asque  ad  Urbanum  ab  Anthero  papa  con- 
scripta  sit,  secunda  pars  usque  ad  Liberium  aqjecla  fue 
rit  a  sancto  Damaso.  —  V.  Papebrochius  de  primaepartis 
auctore  cum  Henschenio  convenit,  sccundse  partis  qua- 
tuor  auctores  posuit.  —  VI.  Ostenditur  quod  Antherus 
papa  non  slt  auctor  prioris  partis  catalugi.  —  VII.  Com- 
probatur  ex  duobus  erroribus  in  hoc  catalogo  circa  or- 
dinem  succedentium  sibi  pontiflcum  commissis :  ponit 
enim  Clementem  ante  Cletum,  et  Pium  post  Anicetum 
eum  constet  Clementem  Cleto,  et  Anicetum  Pio  succes- 
sisse.  —  VIII.  De  secundse  j^artis  auctoribus  ostenditur, 
nequaquam  ab  auctore  tertii  steculi  pontifices  additos 
fuisse  usque  ad  Felicis  pontificatum,  idque  probatur  ez 
erroribus  chronologicis,  ad  quos  evitandos  non  juvat  re- 
currere  ad  vicariatum,  ut  constat  ez  tempoie  que  Ste- 
phanus  pontificatum  tenuit.  —  IX.  Monstratur  quoque, 
sequentes  post  Felicem  pontifices  non  esse  a  tribus  au- 
ctoribusdiversis  a^junctos,  sed  ab  uno  eodemque  aucto- 
re.  —  X.  Quod  tamen  his  non  obstantibus  auctor  higus 


superesset  in  bibliolheca  Caesarea.  Magno  proinde 
addiscendae  veritatis  desiderio  ductus  scripsi  ad 
V.  cl.  Conradum  Janingum  pro  compilandis  sancto- 
rum  Actis  anno  4688bibliotbecas  Germaniae  visitan- 
tem^  et  iter  Yiennam  usque  instituentem,  ut  inter 
Godices  manuscriptos  historicos  Latinos  quinquage- 
simum  sextum  pervolveret,  nec  modo  vetustioris 
catalogi  varias  lectiones  excerperet,  sed  etiam  cha- 
racteris  specimen,  ut  de  setate  scripturae  judicare 
possem,  ad  me  transmitteret.  Fecit  vir  ille,  pro  sua 
humanitate,  quod  ab  ipso  petieram,  litterisque 
die  29  Julii  anno  1688  Yiennae  ad  me  datis,  non 
modo  varias  lectiones  istius  codicis  misit,  sed  signi- 
ficavit  quoque :  a  Ex  iis  palam  fieri,  neque  hunc 


caklogi  antiquissimus  sit,  et  circa  Liberii  pontificatum  p  ^„4^i.  »'  \  i         ., 

vizerit,  variisrationibus  comprobatur.  -  XI.  Idem  ad-  '^  catalogum  Caesareae  bibliothecae  ex  catalogo  Hens- 


iprobat 
miserunt  non  solum  Catholici,  sed  etiam  hseretici,  ez- 
cepto  Dodwello^  cujus  sententia  exploditur. 

1.  Antiquissimus  Romanoram  pontificum  catalo- 
gus^  qui  hodie  superest,  iiie  quidem  videtur,  qui 
usque  ad  Liberi  pontificum  pervenit,  ex  quo  Cu- 
spinianus  consules  desumpsit,  quos  commentario 
suo  in  Aureiii  Cassiodori  Fastos  inseruit,  ut  ad  fi- 
nem  hujus  capitis  ex  ipso  commentario  demonstra- 
bimus.  £umdem  catalogum  habuit  in  antiquis  mem- 
branisNicolausFabricius  Peiresci  dominus  etsena- 
tor  Aquensis,  uti  testatur  Antonius  Cappelius,  de 
Coena  et  Passione  Christi,  cap.  5,  et,  si  Henschenio 
credafflus,hunceumdemcatalogumhabuitOnuphrius 
Panvinius,  qui  commentarlo  in  librum  ii  Fastorum 


chenii,  neque  Henschenii  catalogum  excodice  biblio- 
thecae  Caesareae  descriptos  esse,  sed  utrumque  ex 
alio  atque  alto  exemplo  desumptum,  idem  aliquod 
antiquiusprototypon  mediate  habuisse,  propter  quos- 
dam  eosdem  plane  in  utroque  defectus.  Quod  an- 
tem  ad  antiquitatem  spectat,  ut  mihi  verosimile 
videtur,  aetatem  primi  ejusauctoris  possead  tempus 
Liberii  papae  referri,  ita  ausim  alfirmare,  hoc  exem- 
plum  Caesareum  annis,  utsummum,  quingentis  ve- 
tustius  non  esse :  idque  suadet(si  non  et  persuadeat) 
adjunctum  in  eodem  codiceopusculum  quod  inscri- 
bitur  Chronicon  Polonorum,  facitque  meationem 
Alexandri  papae  III,  ut  de  notis  posterorum  tempo- 
rum,  quas  inquirere  aliis  impedito  non  licet,  ta- 


incipii  citare  Damasum  de  Vitis  pontificum,  a  con-  C  ceam,  adeoque  illius  aetatem  excedere  non  potest 


sulatu  Saturnini  et  Scipionis,  sub  quibus  sanctus 
Linos  in  praefato  catalogodicitur  creatus  fuisse  epi- 
scopus.  Verum  errat  vir  eruditus.  Exstat  enim  in 
Bibliotheca  Yaticana  postOnuphrii  Panvinii  Fasto* 
rum  librum  index  librorum  et  actorum  mss.  quae 
OnuphriusPanviniusdeVitis  pontificum  viderat,  aut 
penes  se  habuerat,  in  quo  indice  nullatenus  supra- 
dictus  catalogus  comparet,  sed  solum  citanturponti- 
ficum  Romanorum  Vitse  Damasi  papad,  Anastasii,  et 
Guillelmi  S.  R,  E.  Bihliothecariarum,  Pandulfi  Pi, 
sani,  et  recentiorum  auctorum,  a  quibus  Onuphrius 
putavit  conscriptum  fuisse  librum  Pontificalem  de 
quo  infra  agemus.  Onuphrius  itaque  nunquam  vidit 
antiquissimum  catalogum,  qui  desinit  in  Liberio 


Jam  vero  hoc  opusculum  scriptura  quidem  diver- 
sum  a  catalogo  est,  charta  tamen  (neque  enim  mem- 
branaceus  sst  codex  hic,  neque  idem  cum  illo,  de 
quo  Bucherius  noster  apud  Lambecium,  libro  vi), 
adeo  simile  ut  ne  ovum  ovo  quidem  magis  esse  pos- 
sit ;  neque  vero  character  ipse  catalogi  antiquitatem 
majorem  indicat,  si  non  et  minorein.  Addo  tamen 
ejusspecimen,  »  etc.  Haec  ille,  quem  recte  judicasse 
de  aetate  scripturae,  ex  specimine  ipso  ad  me  trans- 
misso  conjeci,  vix  enim  ccc  annorum  aetatem  supe- 
rare  posse  judicavi. 

3.  Cum  itaque  ex  praefatis  litteris  constet  hujus 
vetustioris  catalogi  autographum  deperditum  esse, 
et  non  nisi  recentiora  transumspta  reperiri,  quae 


papa,quemquenonnuIIicredebantdeperditumfuisse,  Q  multum  inter  se  differre  cognoscuntur  operae  pre- 


usque  dum^Egidius  Bucherius  illum  in  commeutario 
suo  ad  Ganonem  paschalem  edidit,  notans  autogra- 
phum  penes  se  habuisse  Cuspinianum.  Quod  item 
testatur  Lambecius,  libro  iv  Gommentariorum  de 
bibliotheca  Caesarea  his  verbis:  «  Eximius  codex 
ms.  quem  Bucherius  laudai  et  desiderat,  sed  fere 
tanquam  perditum  deplorat,  superest  etiamnum  in 
augustissi  ma  bi  bl  iotheca  CaesareaVindobonensi  aeque 
integer,  ut  ipse  Cuspinianus  eo  olim  usus  est,  obti- 
netque  inter  codices  manuscriptos  historicos  iatinos 
locum  quinquagesimum  sextum.  » 

2.  Ex  hisce  Lambecii  verbis  dubium  mihi  ortum 
est,  num  autographum  praedicti  catalogi  in  membra. 


tium  me  facturum  existimavi,  si  praedictum  catalo- 
gum  infra  cum  varianiibus  lectionibus  ederem: 
unde  nii  aliud  hoc  loco  adjungam,  quam  catalognm, 
prout  ab  Henschenio  in  Actis  sanctorum,  et  a  nobis 
in  Antiquitate  illustrata  editusfuit,  Icnge  integricK 
rem  esse  eo  qui  in  bibliotheca  Gaesarea  etiamnum 
reperitur.  In  codice  enim  Caesareo  desunt  pontifices 
Anicetus,  Eleutherius,  et  Zephyrinus,  qui  in  nostra 
editione  exstant:  cum  autem  ildem  tres  Pontifices 
etiam  desiderentur  in  editione  Bucherii,  valde  vero 
simile  mihi  visum  est,  membranas,  quas  Bucherius 
penes  se  habuit,  ex  Codice  Gaesareo  dcscriptas  fuisse. 
In  qua  sententia  vel  maxime  conflrmatus  ful,  dum 


467 


AD  ANASTASniM  PROLBGOHBNA  EDIT.  ROM.-yATIC. 


468 


collatift  lectionibus  Godici  Caesarei,  easdem  fere  A  cundusLinusfuit,ettertiusAnacletus,  etsiplerique 


omnes,  duabus  vel  tribus  exceptis,  in  editione  Bu- 
cherii  reperiri  animadverti.  Alio  itaque  exemplari 
Bucherius,  alio  ante  nos  Henschenius  usus  est.  Quae 
tamen  nihil  obstant  hujus  catalogi  et  (^ermanilati,  et 
antiquitati,  cum  faciie  contigere  potuerit,  sicut  in 
csBteris  antiquorum  operibus  frequent^r  contigit, 
librarios  et  tabellarios  non  exacte  descripsisse  co- 
dices,  sed  cum  multis  mendis  et  lacunis  ad  posteros 
transmisisse.  Unde  affirmare  audeo,  menda  et  lacu- 
nas  signum  esse  quod  opera  ab  antiquis  scriptoribus 
profecta  sint.  Qux  cum  ita  esse  passim  ex  manu- 
scriptis  codicibus  doceamur,  restat  ut  de  auctoribus 
hujus  catalogi,  et  quibus  temporibus  scripserint, 
paucis  inquiramus 


Latinorum  secundum  postPetrum  apostolum  putent 
fuisse  Clementem.  Ubi  opinamur  nomine  Latino- 
rum  indicari  hunc  Catalogum  a  sanctoDamaso  mis- 
sum  ad  sanctum  Hieronymum,  qui  eliam  iib.  i,  ad- 
versus  Jovinianum  appeliut  Ciementem  successorem 
apostoli  Petri,  et  in  cap.  lii^  Isaiae  scribens,  ait, 
eum  post  Petrum  Romanam  rexisse  Ecclesiam,  sci- 
licet  interposito  ad  modicum  tempus  sancto  Lino, 
cui  successisse  Clementem  tradunt  Optatus  Milevi- 
tanus,  lib.  ii,  et  sanctus  Augustinus,  epist.  165.  » 
5.  Hactenus  Henschenius  de  antiquiore  catalogo, 
circa  cujus  sententiam  nonnulla  habuit  v.  c.  Pape- 
brochius,  quae  corrigenda  duxit.  Duos  enim  catalogi 
auctores  facit  Henschenius  Antherum  scilicet  prio- 


4.  Putavit  quidem  Henschenius  tomo  primo  san-  B  ris.  et  Damasum  posterioris  partis,  quam  tamen  po- 


ctorum  Aprilis,  hujus  catalogi  duas  partes  esse, 
singulasqueadiversisauctoribusconscriptasfuisse: 
c  Prima,  inquit,  ejus  pars  completur  cum  sancto 
Urbano  pontifice  anno  230  martyrium  passo.  In  hac 
priori  parte  nulli  consules  bis  repetuntur,  quamvis 
sub  iisdem  sub  quibus  sedere  inceperunt  quidam 
fuerint  vita  functi,  aut  martyrio  coronati  eorum  d&- 
cessores....  Auctor  hujus  partis  videtur  possestatui 
sanctus  Antherus  papa,  qui  gesta  martyrum  diligen- 
ter  a  notariis  exquisivit,  et  in  ecclesia  recondidit. 
Sedit  is  solum  uno  mense  in  suo  pontificatu,  vide- 
turque  gesta  martyrum,  potissimum  summorum 
pontificum  exquisivisse  necdum  pontifex  sub  sancto 
Pontiano  successore  sancti  Urbani,  imo  Acta  san- 


steriorem  partem  a  quatuor  diversis  compositam 
fuisse,  crediditPapebrochius;  undcin  Propylaeo  ad 
Acta  sanctorum  Maii  sequentia  notavit :  «  Secunda 
ergo  pars  inciperet  a  dicto  Pontiano,  et  hac  pas- 
sim  majora  pontificumelogia  referuntur,  ii^em  con- 
sules  repetuntur,  dies  ordinationis  et  mortis  ponti- 
ficum  assignantur.  Et  haec  pars  quatuor  successive 
auctore  videtur  habuisse  nonnulla  styli  diversitate 
dignoscendos ;  quorum  primus  cum  sancto  Felice 
flniverit,  secundus  tres  hujus  successores  adjecerit, 
Eutychianum,  Caium,  et  Marcellinum  *,  tertius  jun- 
xerit  Marcellum  et  Eusebium ,  quartus  a  Melchiade 
usque  ad  Liberii  initia  scriptionem  continuaverit, 
floruerit  autem  sub  hujus  decessore  Julio,  in  cujus 


ctorum  Urbani  et  Calisti  hujus  decessoris  videri  a  ^^  elogio  praeter  morem  in  prioribus  elogiisservatum, 


sancto  Anthero  scripta,  dicemus  25  Maii,  quo  colitur 
sanctus  Urbanus,  et  10  Maii,  quo  coluntur  sancti 
Galepodius  presbyter,  Palmatius  consul,  Simplicius 
senator,  aliique  martyres,  quorum  res  gestae  in  Actis 
sancti  Calisti  continentur.  Secunda  ergo  pars  inci- 
peret  a  dicto  Pontiano,  et  in  hac  passim  majora 
pontificum  elogia  referuntur,  iidem  consules  repo- 
tuntur,  dies  ordinationis,  et  mortis  pontificum  assi- 
gnantur.  Et  haec  pars  ad  finem  fere  deducitur  ubi 
sancti  Julii  elogium  prxter  morem  aliorum  habet 
accuratam  basilicarum  ab  eo  exstructarum  narratio- 
nem,  ex  qua  42  Aprilis  ad  hujus  sancti  Julii  vitam 
confirmamus  hujus  catalogi  eminentem  soliditalem. 
Successit  sancto  Julio  Liberius,  cujus  tempore  hunc 


habetur  accurata  basilicarum  ab  eo  exstructarum 
narratio.  »  Omitto  caetera  quae  cum  Henschenii 
sententia  superius  indicata  coincidunt,  adeo ut  juxta 
Pa|)ebrochium  nihil  corrigendumsitin  ejus  verbis, 
quam  quod  loco  duorum  antiquissimi  catalogiau- 
ctorum,  quinque  omnino  auctores  substituendi  sint. 
Circa  quam  correctionem  an  felicius  processerit 
quam  Henschenius,  jam  inquirendum  est;  omnia 
enim  quae  de  primae,  et  secundae  partis  auctoribus 
aduobus  his  viris  cll.  dicta  sunt,  nullatenus  subsi- 
stere  existimo. 

6.  Et  ut  de  prioris  partis  auctore  in  primis  aga- 
mus,  dicitur  auctor  fuisse  sanctus  Antherus  papa, 
de  quo  catalogus  secundus,  qui  in  Felice  IVdesinit, 


veteram  indiculum  Romanorum  pontificum  contex-  D  saeculo  sexto  conscriptus  :  «  Hic  gesta  martyrum  di- 


tum  fuisse,  asserit  Dionysius  Petavius,  libro  v,  Ra- 
tlonarii  temporum  cap.  5,  qui  eum  penes  se  habuit. 
Post  obitum  Liberii  constitutus  est  pontifex  Roma- 
nns  sanctus  Damasius,  qui  rogatus  a  sancto  Uiero- 
nymo  gesta  pontificum,  quae  potuit  reperire  in  suae 
sedis  studio^  ad  eum  direxit.  Quae  Damasi  verba 
arbitramur  intelligenda  de  jam  indicato  catalogo 
ttsque  ad  Liberium  ejus  decessorem  deducto.  Epi- 
stolas  utriusque  hac  de  re,  et  sancti  Hieronymi,  et 
sancti  DamasiexCodicibus  mss.  praeponimus.  Idem 
santus  Hieronymus,  de  Scriptoribus  ecclesiasticis, 
cap.  15,  statuit  sanctum  Clementem  quartum  post 
Petrum  Romanum  pontificem,  siquidem,  inquit,  se- 


Hgenter  a  notariis  exquisivitj  et  in  ecclesia  rccondi' 
dit. »  Alius  Romanorum  pontificum  catalogus  tem- 
pore  Caroli  Magni  exaratus,  et  in  bibliotheca  Pala* 
tino-Vaticana  asservatus  habet  de  Anthero.  «  Hie 
Qesia  martyrum  diligenter  exquisivit.  »  Liber  Ponti- 
ficalis,  prout  hodie  exstat,  repetit  verba  catalogi 
sexto  saeculo  contexti,  ita  utconstanti  catalogorum 
et  libri  Pontificalis  traditione  constet  Antherum 
papam  gesta  martyrum  diligenter  a  notariis  exqui- 
sita,  in  ecclesia  condidisse.  Sed,  quaeso,  quid  haec 
faciuntad  priorem  partem  catalogi,  in  quaa  Petro 
apostolo  usque  ad  Pontianum  sola  Romanorum  pon- 
tifleum  nomina  exhibentur,  nullaque  actorum  ant 


169 


SCIIELESTR.  DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG. 


m 


marlyrii  rnenlio  reperilur  ;  prseterqnam  in  Petro,  A  Romanis  Pontiflcibus  demonstravimus.  Tertio  po- 


qni  unico  verbo  sub  Nerone  passus  dicilur,  et  in 
Pontiano,  qui  in  exsilium  missus  perhibetur?Si  hxc 
pars contineret  illaquorum  antiqui  catalogi  memi- 
nerunt,  nonne  gesta  poniificum  eorumque  martyrti 
genus  in  iila  adnotata  fuissent  ?  Hxc  enim  siint  quae 
Antherus  papa  a  notariis  dilij^enter  conquisiisse,  et 
in  Ecclesia  recondidisse  fertur,  non  autem  mera 
Romanorum  pontificum  nomina  cum  consulibus, 
quibus  singuli  ccDperunt,  et  desierunt,  ut  in  priori 
parteantiquioriscataIogi,derfuainpraesentiagimu3. 
Deinde  notandum  omnino  est,  Antherum  gesta  mar- 
fy7'iimcon</«ii>i75s^,  nonsolumsummorumpontificum, 
sed  aliorum  quorumcunque  fidclium,  qui  pro  Christi 
fide  in  dies  martyrium  obibant,  adeo  ut  gesta,  quae 


nii  annos  pontificatuum  et  consules  exordio  et  finl 
pontificum  assignalos,  sed  adeo  in  plerisque  locis 
sibi  repugnanles,  ut  tempus  annorum  et  mensium 
adversetur  consulibus,  et  consulum  tempora  paucio- 
res,  pluresve  annos,  quam  a  catalogo  exhibentur, 

designent.UnumepIuribusadduxissesuflSciet.Habet 
de  octavo  pontifice  antiquior  hic  catalogus.  a  Six- 
tus  annis  x,  mensibus  iii,  diebus  xxi.  Puit  tempo- 
ribus  Iladriani,  a  consulatu  Nigri  et  Aproniani, 
usque  Vero  iii  et  Ambibulo.  »  Anni  numerantur 
decem,  et  menses  tres,  ubi  Niger  et  Apronianus 
consules  fuerunt  aera  vulgari  117.  Verus  autem  iii  et 
Ambibulus  consulatum  obierunt  aera  126.  Ab  anno 
autem  117  ad  126,  non  possunt  numcrari  anni  decem, 


ipse  in  Ecciesia   recondidit,    poiius  Martyrologii  B  et  menses  tres,  sed  tantum  anni  novem  ;  ideoqueet 


quam  catalogi  formam  habuisse  oportuerit.  Subjun- 
git  vero  auctor  libri  Pontificalis  in  Fabiano  :  Fecit 
Sf'ptt*m  suhdUiconoSf  qui  scptem  notariis  immincrent, 
ut  tjcsta  martyrum  in  integnim  coUigerent,  Quo 
loquendi  modo  indicatur,  cunctos  martyrum  pro- 
cessus,  tormenta,  verba,  et  gesta,  a  notariis  jussu 
Fabiani  diligenter  quoque  adnotiita  fuisse. 

7.  Utautem  clarius  constet  Antherum  papam  non 
esseauctorem  prioriscatalogi  partis,  refert  catalogi 
auctor  Clementem  ante  Cletum  contra  perpetuam 
RomansR  Ecclesiae  traditionem,  qu:e  inantiquissimo 
canone  missx  jam  inde  a  tertio  vel  quarto  saeculo 
memoriam  fecit  Lini,  Cleti,  Clanentis,  qui  est  ordo 
primorura  pontificum  juxta  Romanam  Ecclesiam. 


Godefridus  Henschenius  in  sua  chronotaxi  protulit 
pontificatum  Sixti  ad  annum  127.  Quod  et  alibi 
factum  videlur  contra  morem  catalogi,  qui  ultimos 
consules  exhibere  consuevit,  quibus  occubuerant 
pontific^s.  Atque  haec,  ni  fallor,  suflSciunt  ad  evio- 
cendum  priorem  catalogi  partem  ab  Anthero  papa 
conscribi  non  potuisse. 

8.  Videamus  jam  de  secunda  parte,  quam  Hen- 
schenius  ab  uno  auctore,  nimirum  Damaso  papa, 
Papebrochius  vero  a  quatuor  diversis  auctoribuSy 
qui  ab  Anthero  usque  ad  Damasi  tempora  scripse- 
runt,  exaratam  fuisse  putarunt.  Utque  de  primo 
horum  quatuor  agamus,  credidit  Papebrochius,  eum 
cum  sancto  Felice  finiisse,  cumque  Felix  Dionysii 


Fieri  ergo  non  polest  quod  gesUi  martyrum  a  nota-  C  successor  vixerit  circa  annnm  272,  ejus  partis  au- 


riis  Romanis  diligenter  conscripta,  et  ab  Anthero 
papa  in  scriniis  Romanx  Ecclesise  recondita,  alium 
ordinem  habuerint,  et  Clementem  Cleto  praeposue- 
rint.  Neque  ad  hujus  catalogi  auctorem  respexit 
divus  Hieronymus,  dum  scripsit  in  Clemente,  eum 
fuisse  ordine  quartum,  tametsi  pkrique  Latinorum 
secundum  post  Petrum  apostolum  fuisse  putent. 
Enimvero  per  plerosque  Latinorum  non  intellexit 
divus  Hieronymus  Romanam  Ecclesiam,  aut  ejus 
pontifices,  sed  sanctum  Optatum,  nonnullosque 
scriptorcsLatinos,etforsanauctorem  hujuscatalogi, 
qui  tempore  Liberii  vixit,  et  non  Damasus,  sed 
privatus  scriptor  fuit ;  unde  divus  Hieronymus  ab 
hujus  auctoris  et  sancti  Optali  sententia  disiessit, 


ctorem  ante  saeculi  tertii  finem  floruisse.  Verum  si 
auctor  tertii  s^culi  partem  catalogi  ab  Antbcro  ad 
Felicem  composuisset,  perspectos  procul  dubio  ha- 
buisset  sui  temporis  pontificatus,  ct  consulatus^ 
suisque  consulibus  pontifices  assignasset:  et  tamen 
videmus,  etiam  in  hac  parte  catalogi,  saepius  consu* 
les  unius  pontificatus  misceri  cum  consulibus  alte- 
rius  pontificatui  a^signatis.  Unde  provenit  quod 
frequenter  recurrendum  sit  ad  vicariatum,  ut  quo 
tempore  praedecessor  adhuc  sedebat  verus  pontifex, 
successori  assignaretur  vicariatus  ut  sic  verificari 
posset  eum  quodammodo  fuisse  pontiflcem.  Ita  de 
vigesimo  quarto  pontifice  habet  catalogus :  «  Ste- 
phanus  annos  quatuor,  menses  duos,  dies  viginti 


et  Clementem  non  secundum,  sed  quartum  a  Petro  D  unum.  Fuit  temporibus  Valeriani  et  Gallieni,  a  con- 


pontificem  fuisse  statuit.  Secundo  ponit  prior  cata- 
iogi  pars  Anicetum  ante  Pium,  quod  esse  alterum 
catalogi  errorem,  ostendunt  istorum  temporum 
scriptorum  duo  omni  exceptione  majores,  Irenaeus 
nimirum  Lugdunensis  in  Gallia  episcopus,  et  Hege- 
sippus  historicus,  qui  sub  Aniceto  et  Eleutherio 
Romam  venerunt,  et  quorum  testimonia  anie  mcccl 
annos  in  libris  de  Historia  Ecclesiastica  retulit  Eu- 
sebius  Caesareensis  in  Palxstina  episcopus.  Sane 
tam  Irenaeus  quam  Hegesippus  tradunt  Anicetum 
fuisse  post  Pium.  Quod  etiam  tradidit  cum  communi 
Romanie  Ecclesiie  sententia  divus  Ilieronymus,  ut 
facile  colligi  potert  ex  iis  quic  dissertatione  H  de 

l'ATU0L.  CXXVH. 


sulatu  Volusiani  et  Maximini  usque  Valeriano  III  et 
Gallienoli.  »  VoIusianusetMaximinusfueruntcon- 
sules  anno  253,  quibus  ponitur  a  catalogo  initium 
pontificatus  Lucii,  unde  tunc  sanctum  Stephanum 
Lucii  vicarium  fuisse,  scribit  Henschenius,  qui  Ste- 
phano  tantum  tribuit  menses  quinquc  post  mortem 
Lucii,  iisdem  consulibus  Valeriano  lU  et  Gallieno 
II,  seu  anno  255  assignatam  in  catalogo.  Sed 
quamvis  hic  locus  communis  de  vicariatu  aptus 
esset  ad  supplendum  multos  catalogi  defectus,  ta- 
men  in  pontificatu  Stephani  vix  uila ratione  adhibere 
posset,  cum  ei  non  solum  duos  aut  tres  annos  pon- 
tificatus  tribuant  antiquiores  et  moderni  omnes  sed 

•  6 


m 


AD  ANASTASIUM  PUOLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


m 


plures  res  ipsa  postulet.  Enimverosanctum  Stepha-  A  omnino  quoad  stylum,  scribendi  methodum,  ettem- 


num,  ut  verum  pontificem  ultra  quinque  menses 
contra  rebaptizantes  egisse  testatur  Cyprianus,  dum 
hac  in  re  cum  auotoritate  pontificia  tanquam  epi- 
scoporum  episcopum  egisse  insinuat.  Idem  significat 
Pirmilianus  agens  de  petra  Ecclesiie  fundamentali, 
de  qua  Stephanum  gloriari  solitum,  manifeste  de- 
clarat  Adderem  hic  plura  in  hujus  rei  conflrmatio- 
nem,  nisi  Papebrochius  ipse  in  notis  ad  Stephani 
vitam,  quas  exhibet  in  Conatu  chronico  historico 
confessus  fuisset,  haec  recte  a  me  notata  fuisse, 
ipseque  observasset,  ejusdem  Firmiliani  epistolam 
datamesse,  cum  ferevigesimus  secundus  annus  esset 
a  morte  Alexandri  imperatoris,  ut  notat  Baronius 
in  Annalibus :  ea  autem  acciderit  anno  235.  Quare 


poris  notas  diversum  est,  solumque  in  Eusebio  de- 
sideratur  consulatus :  quod  tamen  mirum  videri  non 
debet,  cum  non  pluribus  annis,  et  sub  diversis  con- 
sulibus,  sed  paucis  duntaxat  mensibus,  eodemanno 
sederit ;  huic  autem  anno  consulatum  addere  auctor 
omiserit,  quia  in  Melchiade  Eusebii  successore  con- 
sulatus  illius  anni  allegandus  erat.  Ita  enim  catalo- 
gus.  cr  Miltiades  annis  tribus,  mensibus  sex,  diebas 
novem,  ex  die  vi  Nonas  Julias  a  consulatu  Maxi* 
miano  YIII  solo,  quod  fuit  mense  Septembri,  Yolu- 
siano  et  Rufino,  usque  in  III  Idus  Januarii  Yolu- 
siano  et  Aniano  coss.  »  Maximianus  solus  consul  fuit 
anno,  quo  periit :  tumque  suffecti  sunt  Volusianus 
ei  Rufinus,  adeo  ut  omnes  hi  consules  in  annum 


Firmiliani  epistolam  necesse  est  scriptam  fuisse  B  incidant,  quo  abauctore  catalogi  superiusassignata 


anno  circiter  257,  quo  tempore  inter  Stephanum,  et 
Cyprianum  Carthaginenseoi,  Dionysium  Alexandri- 
num,  aliosquey  adhuc  agitabatur  controversia  de 
▼alore  baptismi  ab  haereticis  collato,  adeoque 
anno  255  exstinctus  non  fuerit  Stephanus,  ut  con- 
sttles  a  catalogo  assignati  indicabant.  Ha^c  fere 
Papebrochius,  qui  frustra  conatus  est  in  notis  su- 
pradictis  tempus  Stephani  in  antiquiori  catalogo  ex 
consulibus  assignatum  suae  aera  resiituere. 

9.  Neque  majori  fundamento  nituntur  ea  qux  de 
secundo,  tertio  et  quarto  secundse  partis  auctoribus 
notantur.  Sine  uUo  namque  teste,  sine  ullo  scriptore, 
sine  ullo  antiquitatis  monumento  afiirmatur  secun- 
dam  catalogi  partem  a  tot  auctoribus  fuisse  con- 


fuit  mors  Marcelli.  Unde  manifeste  colligitur  in 
pontificatu  Marcelli  ab  auctore  catalogi  studio  omissa 
fuisse  consulum  nomina^  neea  repeterentur  in  Mel- 
chiade.  Quod  certe  nunquam  factum  esset,  si  Mar- 
celli  tempus  a  tertio,  Melchiadis  a  quarto  auctore, 
utv.  c.  Papebrochius  credebat,  huic  catalogo  in- 
serta  fuissent.  Ab  uno  itaque,  et  eodem  auctore  se- 
cunda  pars  catalogi  conscripta  fuit,  ut  supra  indi- 
cavimus,  tantumque  abest  ex  catalogo  colligi  posse 
eumdem  a  diversis  auctoribus  contextum  fuisse,  ut 
potius  ex  perpetuo  temporum  nexu  colligatur  ab 
uno  eodemque  auctore  confectum  fuisse.  Nisi  quis 
dicere  velit,  auctorem  hujus  catalogi,  annos,  men- 
ses,  et  dies  ex  aliquo  anteriori  monumento  desum- 


scriptam,  et  gratis  omnino  statuitur  altero  auctore  (^  psisse,  eoquodilliperpetuoaconsulumnotisdiscre- 
fitttychianum.  Caium  et  Marcellinum  ;  altero  Mar-      pare  soleant. 


cellum  et  Eusebium  ;  altero  demum  reliquos 
omnes  a  Melchiade  usque  ad  Liberium  fuisse  cata- 
logo  adjectos.  Ut  enim  a  primo  incipiamus,  quid  in 
Eutychiani,  Caii  et  Marceilini  actis  reperitur,  quod 
non  in  aliis  anterioribus  pontificibus  legitur  ?  De 
Eutychiano  habet  catalogus  :  <c  Eutychianus  annis 
octo,  mensibus  undecim,  diebus  tribus.  Fuit  tempo- 
ribus  Aureliani  III  et  Marceliini  usque  in  diem  vii 
Idus  Decembris,  Caro  ii  et  Carino  consulibus.  »  De 
Dionysio  autem  uno  ex  Eutychiani  prxdecessoribus : 
c  Dionysius  annis  octo,  mensibus  duobus,  diebus 
quatuor.  Fuit  temporibus  Gailieni  ex  die  xi  Ka- 
lendarum   Augusti,    iEmiliano    et    Basso    coss., 


10.  Porro  non  a  diversis,  sed  ab  uno  eodemque 
auctore  compositum  fuisse  hunc  antiquiorem  cata- 
logum,  judicavit  Cuspinianus,  qui  eum  primo  ex 
manuscripto  codice  eruit,  et  commentariis  suis  in 
Cassiodori  consules  inseruit,  scribens  ad  consula- 
tum  duorum  Geminorum  :  «  Oblatum  est  mihi  per- 
vetus  opusculum  anonymi  auctoris,  quo  pontifices 
maximi  sub  quibus  coss.  fuerint  enumerautur.  In  eo 
ita  scribitur  :  Imperante  Tiberio  Caesare  passus  est 
Dominus  Jesus  Chrislus  duobus  Geminiscoss.  viii, 
Kalend.  Aprilis.  Et  post  ascensum  ejus  beatissimus 
Petrus  episcopum  suscipit,  »  etc.  Ex  primis  hujus 
opusculi  verbis,  quseeadem  omnino  sunt  cum  primis 


usqueindiemseptimumKal.  Januarii,coss.  ClaudioD  verbis  catalogi,  de  quo  in  praesenti  agimus,  fucile 


etPaterno.  »  Quid,  quaeso,  in  hisduobus  pontificibus 
est  quod  diversitatem  auctorum  indicet  ?  Idem  omni- 
no  est  stylus,  eadem  methodus  notandi  tempus,  quo 
ttterque  pontifex  sedit,  adeo  ut  omnia  verba  unum 
eumdemque,  non  pluresauctoresfuisse  indicent.  Idem 
plane  de  Marcello  et  Eusebio  dicendum,  quos  Pa- 
pebrochius  ab  altero  auctore  adjectos  credebat.  De 
Marcello  enim  ita  habet  catalogus :  a  Marcellus  anno 
ano,  mensibus  septem,  dies  viginti.  Fuit  temporibus 
Maxentii,  a  consulatu...  X  et  Maximiani  VI,  usque 
post  consulatum  X  et  Vli.  »  Et  de  Eusebio  :  «  Euse- 
bius  menses  iv,  dies  xvi,  a  xiv  Kal.  Maias  usque  in 
diem  xvi  Kalendas  Septembris.  »  In  quibus  nihil 


coiligitur  catalogum  cumdem  essequem  Cuspinianus 
olim  habuit,  quemque  anonymo  auctori  tribuit, 
prout  tribuere  pergit  in  operis  progressu,  ubi  cata- 
logi  istius  mentionem  facit,  et  signanter  ad  consula- 
tum  Saturnini  let  Venuvi,  agens  de  Petro  his  ver- 
bis  :  «  Vetustissimum  comperi  in  bibiiotheca  qua- 
dam  opusculum  anonymi  auctoris,  quo  continentur 
pontifices  Romani  sub  quibus  coss.  fueriut  a  Divo 
Petro  usque  ad  Marceilinum,  qui  sub  Diocletiano 
fuit,  quemadmodum  deinceps  narrabimus.  »  Con- 
stanter,  et  recte  afiirmai  Cupinianus,  vetustissi- 
mum  opusculum  esse  antiqui  scriptoris  anonymi ; 
sed  memoria  lapsus  videtur,  dum  referl  pontifices 


173 


SCHELESTR.  DISSERT.    DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG. 


174 


Romanos  usque  ad  Marcellinum  dunUxat  in  eocon-  A  ptus  est  hic  CaUlogus  sub  pontiflcatu  Liberii,  cui 
lineri.  Nam  post  Marcellinum  ex  eodem  opusculo      successit  Damasus.   Fuit  igitur  ejus  auctor'ipso 

Hieronymo  paulo  antiquior.  »  Edidit  hanc  disserta- 


recenset  ad  post  consulatum  X  et  VH  iterum,  Mar- 

cellam  *,  ad  consulatum  Maximi  YUI  et  Licinii  Mel- 

chiadem  ;  ad  consulatum  Yolusiani  et  Amani  Syl- 

Testrum  ;  et  ad  consulatum  FeHciani  et  Titani  Ju- 

Ham,  et  hunc  quidem  his  verbis  :  «  Auctor  iHe  in- 

certasdePontificibus  horumCoss.  siccommeminit: 

Julius  annis    XV.  M»  L  D.    XI.  Fuit   temporibus 

Cmisiantini  a  Coss.  Feliciani  et  Titiani  ex  die  viii 

Idus  Februarii^  in  diem  pridie  Idus  Aprilis  Constan  - 

UoV  €t  Constantio  Csesare  Coss.  Hactenus  auctor  de 

pontificibus  maximis,  quem  citavl,  progreditur,  nec 

qnidqaam  ulteriuso£fendi,  quo  ad  papae  dicti  sunt.» 

Ubi  Caspinianus  expresse  affirmat,  pontifices  cum 

coDsalibus  ultra  MarceHinum  usque  ad  Julium  pri-  B 

mum  procedere,  prout  etiamnum  procedunt  in  no- 

stracatalogieditione,inqua  Liberius  quidem  adjun- 

gitar,  sed  absque  consulum  adnotatione,  eo  quod 

aactor  Liberii  quidem  initium  non  tamen  finem  as- 

secatus  sit,  sed  ante  Liberium  obierit. 

44.  Neque  hoc  nostrum  duntaxat,  sed  etiam  aHo- 
rain  de  hujus  auctoris  aetate  judicium  est,  scribente 
Bacherio,  qui  integrum  catalogum  primus  edidit : 
«Hacosque,  ad  Liberium  sciHcet,  pontificum  Roma- 
Doram  Catalogus  ante  Liberii  mortem  concinnatus, 
qoam  membrana  nonnisi  punctis  exprimit.  »  Ubi 
membraDae  meminit,  in  qua  tria  alia  opuscula  eodem 
tempore  iisdemque  consulibus  scripta  reperieban- 
tor.  Ac  primum  quidem  erat  fragmentum  Fastorum 
ad  anno  Christi  205  ad  354,  quo  consules  erant  G 
CoDstantiusVnetConstantius  lU.  Exstabat  quoque 
opascalum  de  Praifectis  Urbi  cum  hoc  titulo  :  Ex 
iemporitus  Gallieni.  quis  quantum  temporis  praefeo-' 
tvBrQm  JJrbis  administraverit,  in  quo  iidem  praefecti 
ad  anno  S54  usque  ad  annum  354  recensentur,  fi- 
niente  iUohisverbis:  Constantio  VlletConstantio  IIL 
Vibrasius  Orftus  prxfectus  Urbi.  Demum  calenda- 
riam  antiquumcontinebaturValentino  cuidam  in- 
scriptum  sub  Constantio,  quem  ultimum  imperato- 
mm  recenset,  et  non  divum  ut  cxteros  omnes,  sed 
dominom  vocat  ;  signum  manifestissimum  quod 
aactor  sob  Constantio  scripserit,  idemque  ille  sit 
qai  osque  ad  consulatum  Constantii  septimum  prae- 
fota  opuscula  perduxit,  et  catalogum  Romanorum 
pootificum  sub  Constantio  his  verbis  terminavit :  q 
Uberius  fu^   temporibus  Constantini  et  die  xi  Kal. 

Jimias  in  diem a  Coss.  Constantii  V  et  Constan- 

tio  O^re.  Ubi  neque  consulatus,  quo  Liberius 
obiit,  neque  dies  mortis  ejus  apponitur  quia,  ut 
recte  Bucherias  observat,  ante  Liberii  mortem  con- 
eionatas  fuit.  Item  sentit  eruditus  Petavius  lib.  v, 
cap.  5,  Rationarii  temporum,  ubi  scribit :  a  Yetus 
iadiculos  Romanorum  pontificum  Liberii  tempore 
cootextus,  quem  penes  nos  habemus.  »  Et  post 
Petavinm  Pearsonius,  a  religione  quidem  caiholica 
iiienus,  sed  vir  acutissimi  ingenii  et  magni  judicii, 
qai,  diss.  i  de  saccessione  primorum  Romic  episco- 
porum,  capite  43,  num.  2,  ingenue  fatetur :  «  Scri- 


tioneminterOperaejusposthumaLondini,anno1688, 
Dodwellus  Dubliniensis,  qui  licet  proHxioribus  no- 
tis  et  commentariis  suisantiquitatem  nonnunquam 
illustrare  conetur  et  id  quoque  de  praesenti  Catalo- 
go  facere  contendat,  ejus  tamen  antiquitati  absque 
uHo  fundamento  aut  ratione  detrahit. 

CAPUTUI. 

An  antiquior  Catalogus  a  Damaso  papa  conscriptus 
sit  ?  Et  an  duae  epistolae  Damasi,  et  Hieronymi 
ea  de  re  editae  supposititiaB  censendx  sint  ? 

I.  Antiquior  Catalogus  Damaso  papae  tribuitur  auctoritato 
duarum  epistolarum,  quarum  altera  a  D.  Hieronymo  ad 
Damasum,  altera  a  Damaso  ad  D.  Hieronymum  scriptaa 
sunt.  —  II.  Ilarum  litterarum  germanitatem  ex  simili- 
bus  litteris  inter  opera  Damasi  a  Martio  Milesio  editia, 
comprobal  Godefridus  Henschenius.  —  III.  A^jungit 
Henschenius  nonnulla,  ex  quibus  probare  conatur,  duoa 
Libri  Pontificatis  auctores  fuisse  Antlierum  et  Damasum 
papas.  —  IV.  Primum  Henschenii  fundamentum  ex  lit- 
teris  a  Marlio  Milesio  editis,  refutatur,  eo  quod  litteraB 
illae  supposititiae  sint,  recte  Erasmi  et  Labbei  ccnsuris 
notatae.  —  V.EpistolaB  quoqueDamasi  etHieronymide 
Libro  Pontificalisupposititiae  sunt,utin  primis  probatur 
ex  stylo  Hieronymi,  dui  plurimum  differt  a  stylo  episto- 
lae  supposititiae.  —  VI.  Idem  confirmatur  ex  nonnullis 
epistolae  supposititiae  insertis,  quaB  veritati  repugnant, 
utin  primis,  quod  Hieronymuspostsumptum  presbyte- 
ratus  gradum  Damasi  ad  pontificatum  assumptlonem  co- 
gnoverit,  et  scire  cupierit  quis  Homanoruro  pontificum 
conira  canones  excessisse  cognoscatur.  —  vll.  Neque 
juvat  dicere,  Hieronymum  id  scire  cupiisse,  buia  mar- 
tyrologio  operam  danat.  Nam  pro  illo  sufficiebat  scire 

?[uinam  pro  Christiana  religione  martyrii  palmam  adepti 
uerant.  —  VIII.  Damasi  quoque  epistolam  suppositi- 
tiam  esse,  ex  stylo  inculto  et  rudi  ostenditur.  —  IX. 
Antiquiorem  Catalogum  neaue  a  Damaso  conscriptum, 
neque  ejus  auctoritate  pronatum  prodiSsse,  neque  ad 
divum  Hieronymum  traubmissum  niisse,  monstramus. 

4.  Inquisivimus  superiori  capite  de  pluribus  au- 
ctoribus,  an  ab  illis  tertio  saeculo  antiquior  Catalo- 
gus  editus  fuerit,  ostendimusque  auctorem  illius 
tempore  Constantii  imperatoris  quarto  saeculo 
scripsisse,  sed  nomen  hucusque  ignoratum  esse. 
Nunc  inquirendum  est  de  Damaso  papa,  qui  quarto 
ssculo  sedit,  num  illi  forte  Catalogus  adjudicari 
possit.  Occasionem  huic  qusstioni  praebuerunt  duse 
epistolse,  quarum  alteram  a  D.  Hieronymo  ad  Da- 
masum  papam,  alteram  a  Damaso  ad  D.  Hierony- 
mum  his  verbis  concriptas  fuisse  ferunt : 

(i  Beatissimo  papae  Damaso  Hieronymus. 

«  Gloriam  sanctitatis  tuae  nostra  humilitas  depre- 
a  catur  ut  secundum  apostolicaesedis  auctoritatem, 
«  quam  cognovimus  per  tuam  sanctitatem  guber' 

nari,  actus  gestorum  a  beati  Petri  apostoli  princi* 

patu  usque  ad  vestra  tempora,  quae  scilicet  in  sede 
«  tua  gesta  sunt,  nobis  perordinem  paucis  enarrare 
«  digneris,  quatenus  nostra  humilitas  sentiens  re- 
«  cognoscat  quis  meruitde  episcopis  supradictae  se- 
«  dis  martyrio  coronari,  vel  si  quis  contra  canones 
(i  apostolorum  excessisse  cognoscatur.  Ora  pro 
«  nobis,  beatissime  papa.  » 

«  Damasus  episcopus  urbis  Romae  Hieronymo 
«  presbytero. 

«  Gaudet  Ecclesia  tuo  fonte  jam  satiata  ;  et  am- 


« 


« 


475 


AD  ANASTASIUM  PROLTIGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


m 


«  plius  sitit  curiositas  temporum  saccrdotalium,  ut  A  seil  approbator  duntaxat.  Auctor  lamen  vixit  sub 


«  quod  dignum  est,  copnoscatur  •,  quod  indij^num, 
«  respuatur.  Verumtamen  gesta  pontificum.  quae  po- 
«  tuimus  reperire  in  sedis  nostrae  studio,  ad  tuam 
«  charitatem  gaudentes  direximus.  Ora  pro  nobis 
a  ad  sanctam  resurrectionem,  frater  etcomppesbyter. 
«  Vale  in  Christo  Deo  et  Domino  nostro.  Dat.  x. 
«  Kalendas  Junii,  et  acc^pta  Kalendas  Octobris  : 
«  missa  de  Roma  Hierosolymam.  » 

2.  Primas  has  epistolas  typis  descripsit  Gode- 
fridus  Henschenius  :  tomo  enim  primo  Aprilis  ante 
CatalogOb  Romanorum  pontificum  eas  ex  anti^iuis 
mss.  edidit,  ac  pro  germanis  habuit,  laudans  Mar- 
tium  Miiesium  Sarazanium  J.  C.  Romanum,  eo  quod 
typisVaticanisanno  1638  interOpera  sancti  Damasi 


Liberio,  ut  Petavii  testimonio  Henschenius  com- 
probat :  «  Sancto  Juiio  Liberlus,  cujus  tempore  hunc 
veterem  Indiculum  Romanorum  pontificum  contex- 
lum  tuisse,  asserit  Dionysius  Petavius  lib.  v,  qui 
cum  penes  se  habuit.  Post  obitum  Liberii  constitu- 
tus  est  poniifex  Romanus  S.  Damasus,  qui  rogatus 
a  sancto  Hieronymo,  gesta  pontificum,  quae  potuit 
reperire  in  suae  sedis  studio,  ad  eum  direxit.  Qux 
Damasi  verba  arbitramur  intelligenda  de  jam  indi- 
cato  Catalogo  usque  ad  Liberium  ejus  decessorem 
deducto.  Epistolas  utriusque  hac  de  re  et  S.  Hiero- 
qymi  et  S.  Damasi  ex  codicibus  manuscriptis  prae- 
ponimus.  Idem  S.  Hieronymus  de  Scriptoribus  Ec- 
c1esiastici<(  capite  15  statuit  S.  Clementem  quartum 


alias  epistolas  his  planesimilesediderit  ;  pag.  enim  B  post  Petrum  Romanum  pontificem,  siquidem  inquit. 


121  et  sequentis  habet  epistolam  Damasi  ad  Hiero- 
nymum,  ex  qua  supra  memoratus  Henschenius  se- 
quentia  excerpsit. 

«  Damasus  episcopus  fratri  et  compresbytero 
«  Hieronymo  in  Domino  salutem. 

«  Dum  multa  corpora  Hbrorum  in  meo  arbitrio 
ff  allatafuissent,  contigit,  ut et  librum  Psalmorum  in 
«  meo  animo  festinus  cognoscerem  detineri,  et  me- 
«  moriam  capacitatis  meac  imbuere  cogitavi,  frater 
«  amantissimc,  et  in  Christo  scmper  sacerdos,  se- 
«  cundum  septuaginta  Interpretes...  invenire  vesti- 
«  gia.  Pelo  etiam  charitatem  tuam,  ut  Grsecorum 
«  psallentiam  ad  nos  dirigere  tua  fraternitasdelec- 
«  tetur...  Peto  ergo  per  fratrem  et  compresbyterum 


secundus  Linus  fuit,  et  tertius  Anacletus,  et  si  ple- 
rique  Latinorum  secundum  post  Petrum  Apostolum 
putent  fuisse  Clementem :  Ubi  opinamur  nomine  La- 
tinorum  indicari  hunc  Catalogum  a  S.  Damaso 
missum  ad  sanctum  Hieronymum,  qui  etiam  libro 
primo  adversus  Jovinianum  appellat  Clementem 
successorem  apostoli  Petri.  Et  in  caput  Isaiae  lh, 
scribens  ait,  eum  posl  Petrum  Romanam  rexisse 
Ecclesiam,  scilicet  interposito  ad  medinm  tempns 
S.  Lino,  cui  successisse  Clementem,  tradunt  Opta- 
tus  Milevitanus  lib.  ii,  et  sanctus  Augnstinus 
epist.  165.  » 

4.  Hactenus  Henschenius,  qui  ex  litteris  a  Mar- 
tio  Milesio  publicatis  probare    nititur  litterarum 


«  nostrum  Bonifacium,  ut  jubeat  fraternitas  tua  rei  G  commercium  inter  Damasum  papam  etdivnmHiero- 


ff  hujus  nobis  aperire  vestigia.  Missa  v.  Kalend. 
ff  Novembris.  » 

Subnectit  responsionem  Hieronymi  presbyteri  ad 
Damasum. 

ff  Beatfssimo  papae  Damaso  sedis  apostolicx  urbis 
ff  Romae  Hieronymussupplex. 

«  Legi  litteras  apostolatus  vestri,  poscentes  ut 
«  secundum  simplicitatem  septuaginta  Interpretum 
«  canendum Psalmographum interpretarifestinem... 
«  Precatur  ergociienstuus  ut  vox  ista  psailentium 
«  in  sede  tua  Romana  die  noctuque  canatur,  et  in 
«  finecujuslibet  psalmi  conjungi  prxcipiatetaposto- 
«  latus  tui  ordo  :  Gloria  Patri,  et  Filio,  ct  iypiritui 
«  sancto,  sicuterat  in  principio,  »  etc. 


nymum  de  similibus  materiis,  ut  facilius  persuadeat 
litteras  de  gestis  Romanorum  pontificum  a  se  pri- 
mum  editas,  et  germanas  esse,  et  Damaso  papae  ac 
Hieronymo  presbytero  tribui  posse.  Verura  in  prima 
Antiquitatis  illustratae  editione  miratus  fui  quod 
Ilenschenius  non  observarerit  epistolas  de  psalmo- 
dia  Basileae  onno  1516  publicatas  fuisse  per  Era- 
smum,  qui  de  priori  circa  psalmodiam  epistola  a 
Damaso  ad  Hieronymum  conscripta  sequentem  cen- 
suramtulit:  «  Clarius  estquamut  admoneri  debeat, 
hanc  epistolam  ejusdem  esse  artificis  cujus  est  ea 
quae  proxime  sequitur,  et  eadem  febri  laborantis. 
Deum  immortalem  I  quaR  fuit  impudentia,  hoc  tri- 
buere  Damaso  ?  »  Addit  de  responso  Hieronymi  ad 


3.  Editis  hisce  duabus  epistolis,  adjungit  idem  D  Damasum  :«Mirumestinventumfuisse,  quisperavit 


Henschenius  :  «  Non  videtur  autem  S.  Damasus  ipse 
conscripsisse  priorem  Catalogum  de  Vitis  pontifi- 
cum,  sed  solum  has  ad  Liberium  decessorem  suum 
a  variis  deductas  approbasse  et  ad  sanctum  Hiero- 
nymum  direxisse.  Igitur  cum  Ptolomaeus  Lucen- 
sis,  apud  Milesium  pag.  21,  dicit  quod  usque  Da- 
masum  Chronica  summorum  pontificum  vigorem 
recipiunt,  Damaso  scribente,  eodem  approbante, 
seu  subscribente  id  fieri  inteiligimus,  et  quod  ipsi 
Vitaepontificum,  ut  prirao  scriptori  passim  tribuan- 
lur  a  Sabellico,  Panvinio  et  aliis,  minus  approba- 
maa  »  Ipso  itaque  Henschenio  fatente,  Damasus 
non  erit  proprie  auctor  hujus  antiquioris  Catalogi, 


futurum  ut  hxcepistola,  qua  nihil  fingi  potuit  in- 
sulsius,  nec  indoctius,  nec  infantius,  a  quoquam  pro 
Hieronymiana  legeretur.  »  Et  ne  Erasmi  auctoris 
suspecti  judicio  niti  velle  videamur,  censuras  ejus 
novissime  confirmattomo  HColIectionisConciliorum 
in  notis  marginalibus  ad  duas  epistolas  a  Milesio 
publicatas  Philippus  Labbeus :  «  Supposititiae,  apo- 
cryphae  et  ineptissimae  viris  doctis  habentur  tan- 
tumque  a  stylo  Damasi  et  Hieronymi  distant,  quan- 
tum  coplum  a  terra,  et  polus  antarticus  ab  artico.  » 
Neque  ulteriori  probatione  haec  indigeni,  cum  vel 
litteras  inspicienti  eadem  plane  occurant,  prout  ex 
epistolis  per  Martium  Milesium  publicatis  adeoclare 


177 


SCHELESTR.  DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG. 


m 


ostenderam  in  prima  AntiquitatisEcclesiasticic  edi-A  lam  scriptam  esse,  cum  D.  Hieronymus  in  Syria 


lione,  ut  V.  C.  Papebrochius  in  Propylaeo  ad  quar- 
tum  tomum  Maii,  pag  iii,  sententiam  lienschenii 
praedecessoris  sui  reiractandamduxerit,  adjungens, 
se  rationibus  meis  convictum  malie  epistolas  illas 
ex  tomo  I  Aprilis  expunctas. 

5.  Agnoverat  Papebrochiusquam  eleganti,  quam 
florido  stylo,  usi  erant  D.  Hieronymus  etS.  Dama- 
sas,  quorum  plurima  opera,  de  quibus  nullus  est 
ambi^ndi  locus,  ad  manus  nostraspervenerunt.  Ut- 
quede  D.  Hieronymi  operibus  id  in  primis  probe- 
mus,  exstant  Epitaphia  Paulae,  Fabiolx,  Lucinii, 
Marcellae  et  Nepotiani  a  sancto  illo  doctore  edita-, 
exstant  complura  opuscula  adversus  Heividium,  Jo. 
vinianum,  Vigilantium,  Pelagianos,  Montanum,  RA- 


percepit  Damasum  papam  sedi  apostolicae  praefectum 
fuisse :  quod  repugnat  iis  quae  in  secunda  Damasi 
epistola  supponuntur:  ibi  enim  innuitur  D.  Hiero- 
nymum,  cum  hanc  epistolam  scripsit,  fuisse  presby- 
terum  :  factus  est  autem  presbyler  a  Pauiino  Antio- 
chiae  episcopo,  postquam  discesserat  ex  eremo 
Syrix,  ex  qua  duas  supra  memoratas  epistolas  scri- 
pserat  ad  Daraasum  papam.  Adeo  ut  falsum  omnino 
sit  D.  Hieronymum  Jam  presbyterum  primo  cogno- 
visse  Damasi  promotionem  ad  pontificatum,  et  pa- 
teat,  ab  homine  aliquo  actorum  Hieronymi  ignaro 
prxdictam  epistolam  conscriptam  fuisse.  Nequeex 
hoc  parachronismo  tantum,  sed  itiam  ex  sequenli 
barbarismo,  quatenus  nostra  humilitas  sentiens  re  - 


finum,  aliosque  ipsius  Hieronymi  vei  religionisca-  B  coynoscat,  constat,  praedictam  epistolam  D.  Hiero* 


tholic^  adversarios  composita:  exstant  plerique 
tractatus  de  virtutibus,  innuu.era  Commentaria  de 
Scripturis  sacris,  et  ut  finiam,  inter  diversasepislo- 
las,  duae  insignes  ad  Damasum  papam  conscriptse, 
quarum  altera,  ordine  57,  sic  inciplt :  a  Hieronymus 
Damaso.  Quoniam  vetusto  Oriens  inter  se  populo- 
rum  furore  collisus,  indiscissam  Domini  tunicam  et 
desuper  textam  minutatim  per  frusta  discerpit,  et 
Christi  vineam  exterminant  vulpes,  ut  inter  lacos 
contritos,  qui  aquam  non  habent,  diificile,  ubi  fons 
signatus,ethortusilleconciusu$sit,  possit  inteliigi. 
Ideo  mihi  cathedram  l^etri,  et  fidem  apostoiico  ore 
laudatam  censui  consulendam  *,  inde  nunc  meae  ani- 
mse  postulanscibum,  unde  olim  Christi  vestimenta 


nymoabjudicandam  esse,  qui  eamdem  nunquam  his 
verbis  conclusisset,  vel  si  quis  contra  canones  apo- 
stolorum  excessisse  cognoscatur,  Nam  sensus  horum 
verborum  obscurus  est,  contra  morem  scribendi  D. 
Hieronymi,  qui  declarasset  de  quibusnam  apostolo- 
rum  canonibus.  et  de  quonam  excessus  genere  ibi 
agebat. 

7.  Quamvis  autem  supponi  posset  quod  D.  Hiero- 
nymus  tunc  Martyrologio  operam  dabat,  et  ideo  a 
Damaso  papa  Catalogum  Romanorum  pontificum 
petebat,  ut  ex  eo  dignosceret  quinam  martyrii  pal- 
mam  adepti  erant ;  tamen  mirum  videri  potest  D. 
Hieronymum  petiisse  a  Damaso  ut  indicaretsi  quis 
pontificum  praevaricator  apostolicorum  canonum  exi- 


accepi,  )»  etc.  Altera  autem  58  sic  orditur : «  Iliero-  C  stens  ex  hoc  mundo  discessisset,  cum  ad  Damasum 


ny.nus  Damaso.  Importuna  in  Bvangelio  mulier  tan. 
dem  meruit  audiri :  et  clauso  cum  servis  ostio, 
media  licet  nocte,  ab  amico  panes  amicus  accepit. 
Deus  ipse,  qui  nuUis  contra  se  viribus  superari  po- 
test,  publicani  precibusvincitur.  Ninivecivitas,  quae 
peccato  periit,  fletibus  stetit.  Quorsum  ista  tam 
longo  repetita  principio?  Yidelicet,  ut  parvum  ma- 
gnus  aspicias.  »  etc.  Atque  ex  his,  ni  falior,  abunde 
constat  quam  eleganti  stylo,  quam  ornato  usus  sit 
iiieronymus  in  litteris  ad  Damasum  papam  con- 
scriptis,  quantumque  ab  ipsius  scribendi  modb  diffe- 
rat  epistola  de  gestis  pontificum  superius  exhibita. 
6.  Dum  enim  D.  Hieronymus  aliquid  a  Damaso 
papa  petebat,  ornato  sermone  et  longo  repetita  exor- 


scripserat  se  cathedram  Petri  et  fidem  apostolico 
ore  iaudatam  ideo  consulere,  quod  haec  cathedra  sit 
petra  Evangelica,  supra  quam  aedificatamEccIesiam 
sciebat  *,  quod  Romanorum  fides  sit  illa,  quam  a 
Paulo  laudatam  et  nunquam  defecturam  credebat, 
ita  utapud  solos  Petri  successores  incorruptam  Pa- 
trum  haereditatem  servari  profiteretur.  Haec  enim 
cum  Hieronymus  in  epistolis  ad  Damasum  tradiderit, 
quo  consilio,  qua  ratione  se  de  quorumdam  Petri 
successorum  praevaricatione  dubitare,  ad  Damasum 
ipsum  scripsisset?  An  forte,  si  quisquam  Romano- 
rum  pontificum  in  aliquo  deliquisset,  illud  ad  Mar- 
tyrologium  D.  Hieronymi  spectare  poterat  ?  De 
sanctis  pontiticibus  eorumque  martyriis  D.  Hierony- 


dio  Damasum  exorare  solebat,  ut  ex  duobus  praedi.  q  mus  pro  conticiendo  suo  Martyrologio  sollicitus  esse 


ctarum  litterarum  fragmentiscoliigereliceL  At  epi- 
stola  de  gestis  Romanorum  pontiticum  Ilieronymo 
tributa  stylo  humili,  et  abjecto  sine  uliius  exordii 
ornamento  statim  indicat  quod  petitur,  ut  patet  ex 
hoc  iliius  initio:  Gloriam  sanctitatis  tux  nostra  hu- 
militcis  deprecatur.  Post  quod  stalim  prosequitur  : 
Ut  secundum  sedis  apostolicx  auctoritatem,  quam 
cognovimus  per  tuam  sanctitatem  guhernari,  actus 
gestorum  a  beati  Petri  apostoli  principatu  usque  ad 
vestra  tempora,  qux  scilicet  in  sede  tua  ycsta  sunt, 
notds  pcr  ardinem  paucis  cnarrare  diijnerls.  Ubi  eliam 
notanda  sunt  iilaverba:  Quam  cognovimus  pertuam 
sanctitatemgubemari :  quibusindicatur  hanc  epislo- 


debebat,  et  cum  RomiB  in  juventute  sua  studuerit,  ac 
saepiuscryplas  martyrum  ac  apostolorum  templa,  in 
quibus  SS.  pontificum  corpora  recondita  erant, 
perluslraveril,  vix  credibile  est  E.  Hieronymum  la- 
tuisse  Romanorum  pontificum  martyria,  multoque 
inverisimilius  est  Damasum  papam  solum  triaaut 
quatuor  poutificum  martyria,  enumeraturum  fuisse 
in  antiquiori  Catalogo,  si  illum  ad  D.  Hieronymum 
cum  epislola  superiusailata  transmisisseL  Qua  de 
re  staiim  ageraus,  cum  monstraverimus,  quod  de 
Damasi  epistoiaex  slylo  dijudicari  possit,  eam  esse 
supposilitiam. 
8.  Ineptus  equidem  scribendi  modus  qui  in  epi- 


479 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOiMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


480 


stola  conspicitur,  longe  est  a  Damasi  stylo,  et  lo-  A  stolorum  excessisse  cognoscatur.  Et  respondet  Da- 


quendi  puritate  alienus.  Incipit  namque  epistola 
his  verbis:  Gaudet  Ecclesia  tua  fontejam  satiata^ct 
amplius  sitit  curiositas  temporum  sacerdotalium, 
Quae  sola  sufficere  deberent  ad  epistolam  Damaso 
abjndicandam  :  praeterquam  enim  quod  D.  Hierony- 
mus,  dum  munus  presbyteri  primum  obtinuerat, 
non  tam  multa  scripserit,  ut  Ecclesiam  operibus 
suis  repleverit,  adeoque  verum  non  sit  quod  Eccle- 
sia  jam  esset  ipsius  fonte  satiata,  subjungitur :  Tor- 
men  et  ampliiLS  sitit  curiositas  temporum  sacerdota-^ 
lium.  Quae  verba  sicut  ineptum  sensum  reddunt,  ita 
Damaso  nequaquam  tribui  possunt.  Quid  enim  si- 
gnificant  tempora  sacerdotalia  ?  Num  sacerdotes 
tunc  imperium  tenebant,  aut  tunc  primum  in  Eccle 


masus  Catalogum  pontificum  a  D.  Hieronymo  peti- 
tum  et  a  se  transmissum  continere  Actus  gestorum^ 
aut  gesta  pontificum,  quibus  eorum  obitus,  et  mortis 
genus  adnectebatur.  De  his  autem  omnibus  vix 
quidquam  reperitur  in  antiquiori  Catalogo.  Nam 
vix  ulla  gesta  pontificum  in  eo  commemorantur,  et 
inter  tot  pontifices,  quot  a  sancto  Petro  apostolo 
usque  ad  Damasum  papam  sederunt,  tantum  qna- 
tuor  martyria  enumerantur,  Petri  nimirum  et  Pauli 
apostolorum,  de  quibus  dicitur :  Petrus  passus  cum 
Paulo  die  iii  Kalend.  Julii ;  Pontiani  de  quo  refer- 
tur :  In  eadem  insula  (Sardinia)  discinctus  est  iv  £a- 
lend.  Octobris;  Fabiani,  de  quo  narratur :  Passus 
x«i  Kal.  Febr. ;  et  Cornelii ;  de  quo  asseritur :  Cen- 


sia  esse  coeperant,  in  qua  ante  non  fuerant  ?  Nonne  '^  tumcellas  expulsus  ibi  cum  gloria  dormitionem  acce^ 


temporibus  Damasi  papae  imperatores  regnabant 
sicut  sub  Damasi  praedecessoribus  imperii  guberna- 
cula  tenuerant  ?  Si  imperatores  ante  Damasum  gu- 
bernarunt,  si  antea  pontifices  et  sacerdotes  in  Ec- 
clesia  exstiterunt,  quid,  quaeso,  sibi  volunt  tempora 
sacerdotalia  ?  Quomodo  sitiebat  curiositas  tempomm 
sacerdotalium  ?  An  curiositateducebantur  sacerdotes 
ad  audiendas  a  D.  Hieronymo  interpretationes  Scri- 
pturarum,  utquondam  Athenienses  rerum  novarum 
cupidi  a  D.  Paulo?  Quod  si  Damasus  papa  expri- 
mere  voluisset  hanc  sacerdotum  cupiditatem,  dixis- 
set  curiositas  sacerdotum,  non  curiositas  temporum 
sacerdotalium,  ut  in  prima  Antiquitatis  editione 
animadvertimus.  Quibus  adjungere  possumus  totam 


pit.  Horum  itaque  pontificum  martyria  solummodo 
commemorantur  in  Catalogo,  qui  si  a  Damaso  papa 
conscriptus  aut  ipsi  probatus  fuisset,  illeque  esset 
cujus  in  litleris  mentionem  fac^re  supponitnr,  cre- 
dine  potest  Damasum  caetera  pontificum  martyria 
ignorasse?  Ignorabat  forsan  Clementis  martyrium 
toto  terrarum  orbe  celeberrimum  ?  Nihilne  omnino 
supereat  de  gestis  martyrum,  quae  jubente  Anthero 
a  notariis  fideliter  conscripta  et  in  Ecclesia  recon- 
dita  erant  ?  An  mente  exciderat  quod  de  Stephani 
papae  martyrio  ejus  Acta  testabantur?  Ignorarene 
poterat  quae  de  Xysti  obitu  retulerat  clerus  Roma- 
nus,  scripserat  Cyprianus,  et  in  festo  S.  Laurentii, 
qui  Xystum  post  triduum  secutus  erat,  legebat  Ec- 


hanc  Damasi  epistolam  stylo  ad^o  rudi  et  inculto  ^  clesia  ?  Latebatne  ipsum   quid    continebat  Canon 


scriptam  esse,  ut  nulla  periodus  in  ea  reperiatur 
tam  erudito  et  eloquente  pontifice  digna,  de  quo  D. 
Hieronymus  libro  de  Scriptoribus  testatur  quod  ele- 
gans  in  versibus  componendis  ingenium  habuit.  Ejus 
epistolae  eleganti  stylo  consoriptae  editae  sunt  a  Mar- 
tio  Milesio  et  a  Luca  Holstenio :  pleraque  item  car- 
mina  etiamnum  reperiuntur  in  Bibliotheca  Patrum 
edita,  et  alia  marmoreis  tabulis  insculpta,  quibus- 
cum  si  conferamus  constructionem  epistolae  superius 
editae,  facile  constabit  has  phrases,  in  nostrae  sedis 
studio,  et  gaudenter  direonmus,  alio  auctore  quam 
Damaso  editas.  Prodit  autem  se  ipsum  auctor  hac 
clausula :  Dato  x  Kakndas  Junii,  et  accepta  Kalen- 
das  Octobris ;  missa  Eoma  Hierosolymam^  quae  sicut 
in  nulla  aliarum  Damasi  epistolarum  reperitur,  ita  D 
ab  illo  fabricata  est,  qui  integram  epistolam  Da- 
maso  supposuit. 

9.  Atque  haec  quidem  sufficient  de  suppositione 
epistolarum.  Nunc  solum  monstrandum  est  anti- 
quiorem  Catalogum  ne  quidem  Damaso  tribuendum 
esse,  licet  epistolae  illae  germanae  essent.  Quod  facili 
negotio  comprobatur,  si  perpendere  velimus  illa 
quaein  priori  epistola  petit  Hieronymus,  etin  poste- 
riori  respondet  Damasus  papa.  Petit  enim  D.  Hiero-r 
nymus  ut  transmittantur  Actus  gestorum  a  fi.  Petri 
apostoli  principatu  u$qu6  ad  sua  tempora,  quatenua 
agnoscat  quis  meruerit  de  episcopis  supradictae  sedis 
martyrio  .corpnan,  v^l  &i  quis  contra  caqones  apo^ 


Missae  saeculo  tertio  compositus  ?  Haec,  ni  fallor,  ni- 

mis  clara  sunt,  quam  ut  a  quoquam  in  dubium  vo^ 

cari  possint. 

CAPUT  IV. 
De    secundo   Catalogo,   qui  cum  Actis  Felicis   ejus 

nominis  quarti  finit. 

I.  Catalogus  ex  ms.  codice  reginae  Succiae  cditus,  et  cx 
eodem  post  primam  editionem  correctus  est,  ac  Cle- 
mcnti  locus  suus  restitutus  —  II.  Dod^^elli  hae  de  re 
cavillationesrcfutanturf  ct  Catalogum  sexto  saeculo  con- 
scriptum  esse,  convenit  intcr  omnes.  —  III.  In  Codice 
ms.  post  Fclicem  IV  duodecim  pontificuro  nomina  ad- 
duntur  cum  nota  temporum,  qutB  ab  imperito  aliquo  ad- 
jecta  esse,  cx  erroriljus,  qui  m  hanc  appcndicem  irre- 
pserunt,  ostenditur.  —  IV.  Codex  regins  Succiae  hanc 
appendicem  exhibens,  non  continet  autographum  Cata- 
logum,  scd  post  saeculum  sextum  scriptus  est  circa  pon- 
tificatum  Paschalis  primi.  —  V.  Elxalio  antiquiori  codice 
descriptus  est  Catalogus,  qui  ctiam  continetur  in  codice 
Colberlino,  tempore  Carolj  Magni  exarato,  teste  V.-C. 
Baluzio  in  littens  ad  me  datis.  —  VI.  Afferuntur  lectio- 
ncs  ex  utroque  codice,  quaB  differunt  ab  cditione  Hen- 
scheniana,  inter  se  tamcn  conveniunt.  —  VII.  £x  dicti» 
colligitur  utrumque  ms.  codicem  ex  uno  eodemque  an- 
tiquiorecodice  descriptum  esse,  —  VIII.  Catalogus  con- 
sules,  quos  ad  initium  et  flncm  pontiflcatum  a  D.  Petro 
ad  Liberium  adducit,  ex  antiquiori  Catalo^o  desumpsit. 
—  IX.  Pontiflcum  Acta  partim  cx  antiquiori  Catalogo, 
partimaliunde  desumpsit  auctorsecundi  Catalogi,  ut  va- 
riis  exemplis  probatur.  —  X.  Idcm  conflrmatur  ex  aliis 
ppntiflcum  gestis,  quse  commemorat.  —  XI.  Martyrura 
Acta,  quibus  auctor  Catalogi  utitur,  ssbcuIo  scxto  anti- 
quiora  sunt.  Ordinationes  carumque  numerum  desum- 
psisse  videtur  ex  regcsto  sedis  apostolicae,  quod  desi- 
nebat  in  Hormisda.  —  XII.  Auctorem  igitur  Homanum 
fuisse^  et  forsan  prsBfectum  archivi,  plerisque  Catalogl 
verbis  comprobatur. 

L  ^Catalogum  de  quo  in  praesenti  agimus,  ex  co^ 


484  SCHELESTR.  DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG.  482 

dice  bibliotheae  Cbristinse  Suecoram  reginae  primi  A     3.  Neque  his  obstare  debet  quod  in  codice  reginae 


nostris  temporibus  publicaruntGodefridus  Hensche- 
nias  et  Daniel  Papebrochius  in  prolegomenis  ad 
tomum  I  Aprilis,  ex  quibus  et  ego  in  prima  Antiqui- 
tatis  illustratse  editione  anno  1678,  partem  illius 
usquead  Sylvestrumeadem  Ode  descripsi,  quaipsum 
clarissimi  viri  in  lucem  emiserant.  Ubi  autem  Ro- 
mam  pervenissem,  et  nonnullos  errores  in  ediiionem 
irrepsisse  suspicatus  essem,  a  sapientissima  regina 
facultatem  videndi  codicem  et  cum  edito  conferendi 
petii,  quod  pro  suo  erga  me  benevolentiafacile  con- 
cessit.  Codicem  itaque  ms.  penes  me  habui  per 
menses  plurimos,  et  diligenter  Catalogum  de  quo 
agimus  cum  edito  contuli,  et  quantum  inter  se 
discreparentanimadveiti.  Non  solum  enim pleraque 
verba  in  edito  omissa  sunt,  quae  in  manuscripto  B 
reperiuntur,  sed  nonnulli  quoque  pontifices  praepo- 
stero  ordine  in  edito  exhibentur,  qux  recte  in  ma- 
nuscripto  leguntur.  Fidem  huic  rei  facit  ordo  quin- 
que  primorum  pontificum,  quo  in  hoc  Catalogo  editi 
sunt  ad  tomum  primum  Aprilis.  Ibi  enim  primo  loco 
Petrus,  secundo  Linus,  tertio  Clemens,  quarto  Cle- 
tus,  et  quinto  Anacletus  recensetur,  cum  tamen  in 
manuscripto  codice  reginae  Sueciae,  qui  post  ejus 
mortem  cum  caeteris  bibliotbecae  suse  manuscriptis 
in  Yaticanam  migravit,  expresse  habeatur  ordo  pon- 
tific.um,  ut  sequitur  :  4.  Petrus,  2.  Linus,  3.  Cletus, 
4.  Glemens,  5.  Anacletus.  Quo  etiam  ordine  Ro- 
mana  Ecclesia  pontifices  illos  recenset  in  Canone 
Missae,   dum  meminit  Lini,  Cleti,  Clementis.    Ubi 


Sueciae  postFelicem  IV  addantur  aliorum  duodecim 
pontificum  nomina  sine  ullis  Actis  modo  quosequitur. 

57.  Bonifacius  seditann.2,dies  25. 

58.  Joannes  seditann.  2,  menses  3,  dies25. 
59  Felix  sedit  ann.  4,  menses  2,  dies  12. 

60.  Bonifacius  scdit  ann.  2,  dies27. 

61.  Joannes  sedit  an.  2,  menses  3,  dies  5. 

62.  Agapitussedit  menses11,dies  17. 

63.  Silverius  sedit  ann.  1,  menses  5,dies  44. 

64.  Yigiliusseditann.  16,  menses6,  dies25. 

65.  Pelagius  sedit  ann.  4,  menses  10,  dies28. 

66.  Joannesseditann.  12,  mens.  11,dies26. 

67.  Benedictusseditann.  4. 

68.  Pelagiussedit  ann.  10,  mens.  2,  dieslO. 

A  B.  Petro  usque  nunc  fiunt  anni  444  et  menses  sex, 
excepto  inte^allo  pontificatus, 

Nam  ab  imperita  plane  manuadjuncta  suntposttem* 
pora  Justiniani  imperatoris,  cum  nec  anni  respon- 
deantCatalogo,  neque  pontificum  ordo  in  hacCatalogi 
appendiceobservetur.Utenimabultimoincipiam:hic 
trespontificesFelix,BonifaciusetJoannesinsexponti- 
ficesdividuntur,  repetitis  ipsorum  nominibus,  utvel 
ex eopatet quod  inter  Felicem  lY,  in  quo  desinitCata- 
logus,  et  Silverium,  quem  septimum  a  Felicc  quarto 
recenset  appendix,  tantum  tres  pontifices  Bonifa- 
cius  II,  Joannes  secundus  et  Agapitus  in  vera  pon- 
tificum  serie  reperiantur.  Redundant  igitur  tres 
pontificatus  inappendice,  errore  plane  inexcusabili, 
cui  accedit  erronea  temporum  nota,  de  qua  secundo 


Cletus  medius  ponitur  inter  Linum  et  Clementem)  C  loco  dicendum  suscepimus.  Nota  enim  illa  significat 


non  vero  post  Clementem  collocatur. 

2.  Atque  ex  hac  Catalogi  emendatione  refutari 
potest  Henricus  Dodwellus,  qui  in  dissertationesin- 
golari  de  Rom.  pontificum  primaeva  successione, 
c.  9,  §  1,  conqueritur  ab  auctore  Catalogi  ordinem 
immatatum  esse  praepositumque  genuino  Clementi 
Cietum  supposititium  ab  iis  qui  auctorem  secundi 
Catalogi  subsecuti  sunt :  id  enim  falsum  esse  jam 
ostendimus  ex  ipso  codice  manuscripto,  quem  in 
bibliotheea  Alexandrina  habemus,  etunicuique  mon- 
strare  possumus.  AuctorenimhujusCatalogiCIetum 
Clementi  praeposuit,  jam  indeaFelicis  lY  temporibus, 
sob  quibus  ipsum  scripsisse  Dodwellus  fatetur  his 
verbis :  «  Anno  enim  530  secundum  Catalogum  col- 


a  B.  Petro  usque  ad  pontificatum  Pelagii  II,  absque 
tempore  sedis  vacantis,  numerari  444  annos,  quod 
sive  a  principio  pontificatus  Petri,  sive  a  fine  illius 
sumas,  a  vera  chronologia  mirum  in  modum  aberrat. 
Pelagius  enim  secundus  pontificatum  gessit  ante 
Gregorium  Magnum  ad  finem  sexti  saeculi,  adeo  ut 
plus  quam  sexaginta  anni  in  computo  desiderentur. 
Non  soium  enim  a  Petro  usque  ad  tempus  quo  ap- 
pendix  illa  conscripta  est  anni  444,  sed  etiamsi  a 
Petri  excessu,  qui  anno  aerae  vulgaris  68  contigit, 
pontifices  computemus,aniii  522  usque  adGregorii 
pontificatum,  qui  anno  590  coepit,  intercedunt ;  a 
quibus  detracto-temporum  intervallo  sedi  vacanti 
tribuendo,  semper  manebit  ultra  quingentos  annos 


legit  auctor  incertus  sub  Justinianoad  finem  Felicis  D  inter  Petri  et  Pelagii  secundi  tempora  intercedere. 


quarti.  »  Concinit  Pearsonius  dissertat.  i  desucces- 
sione  primorum  Romae  pontificum,  cap.  42,  num.  6. 
Ubi  Gatalogum  illum  sexto  sasculoexaratumesse  affir- 
mat.  Et  ante  Pearsonium  viri  clarissimi  Papebro- 
chius,  et  Henschenius,  qui  ante  procemium  hujus 
Catalogi  notant,  tempore  Justiniani  imperatoris  con- 
scriptum  esse.  Qua  quidem  in  re  viris  eruditis  con- 
sentio,  cum  exCatalogi  ipso  deducatur,  sub  Justino 
et  iusUoiano,  quorum  tempoWbus  illum  promiscue 
iQhosopere^cribimus,  fuisse  concinnatum  :  fineo^ 
namque  facH  in  Felice  quarto,  qui  consulatu  Ore- 
siis,  aQOo  imperatoris  Justiniani  quarto,  et  aerae 
yulgaris530,obiit. 


4.  Neque  mirum  cuiquam  videri  debel  quod  in 
appendice  hujus  Catalogi  tam  foedi  errores  reperian- 
tur.  Codex  enim  reginae  Sueciae,  ex  quo  Catalogum 
typis  edimus,  non  continet  ipsus  Catalogi  autogra- 
phum,  sed  transumptum  ante  plura  saecula  conscri- 
ptum.  Codex  enim  in  quo  continetur  bic  Catalogu^, 
continet  pag.  4,  breve  Chronicon  ab  anno  815,  quo 
Carolus  Magnus  mortuus  est,  et  Ludovipi^  ejus 
filius  imperiumassump$it,usqueadaQaum  miUesi- 
mum,  quo  consequenter  hunc  codicem  conscriptmq 
fuisse  dicerem,  nisi  ab  aano  9|8  usque  ad  ariQUQ) 
lOOOsoIianni  descriptiesseat,elsiquid  rei  gest^a^-r 
noletur,  aiiena  manu  adjectumesse  videa(ur(  ex  q^p 


483 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


484 


conjicere  licet  hujus  Chrouici  auctorem  vixisse  ante  A  ptus  est  sub  iroperio  Karoli  M.  Cataiogus  pontlficum 


annum948.  Solentenim  aliquichronographi  in  mss. 
codicibus  annos  continuata  serie  ponere.  etiam  illos 
qui  ipsorum  aetatem  subsequenlur,  et  si  quid  vita 
illorumdurantememoratudignumconligeritpropria 
manu  adnotare,  vel  si  post  vitam  ipsorum  evenerit, 
posteris  adnotandum  relinquere.  £x  his  quidem  de 
aetatemanuscripticodicisjudicareliccret,  si  certum 
esset,  Chronicon  praefatum  ab  eodem  amanuensi 
conscriptum  fuisse,  quo  reliqua  in  opere  contenta 
scripta  sunt.  qua  de  re  non  sine  ratione  dubium 
moveri  potest.  Quantum  enim  ex  charactere  judi- 
care  possum,  hoc  Chronicon  initio  codicis  positum 
cum  notitia  provinciarum  etarbore  consanguinitatis 
Chronicon  immediate  subsequentibus,    recentiori 


Romanorum  incipit  a  S.  Petro,  et  habet  hunc  titu- 
lum  :  «  Hic  sunt  pontifices  sanctae  Romanx  Ecclesim 
beati  peti-i  Apostoli.  Desinit  autem  in  Adriano  I, 
hoc  modo  :  XCVII  Adrianus  sedit  ann.  XXIIl. 
M.  X.  D,  XVIL  Postea  quidam  vetus  addidit  : 
XCVIII.  Leo  papa.  »  Atque  h;£'C  sunt  prima  Baiuzii 
verba,  quibus  constat  de  antiquitate  codicis  ms.  ex 
Catalogo  simili,  ut  puto  iili  quem  nos  diximus 
contineri  inCodice  bibliolheca;  Alexandrinae  Vati- 
canx,  qui  desinit  in  Paschali  primo. 

6.  Porro  de  secundo  Catalogo,  de  quo  hic  agimus, 
notai  varias  lectiones  in  Gestis  pontificum  reperiri, 
quas  hic  paucis  exceplis  rcferemus,  eo  quod  variae 
illae  lectiones  potius  respectu  editionisHenschenianae 


manu  adjecta  sunt,  sicut  et  in  nne  nonnullo  post  B  quam  nostri  codicis  ms.  locum  habere  animadverte- 

aetatem  codicis  addita  leguntur.  Porro^codex  est 

in  folio,  forma  quadrata,  etcharacteribus  aevoCaroli 

Magni  usiiatis  conscriptus.  Unde  facile  crediderim 

illis  temporibus  fuisse  exaratum  quo  scriptus  est 

cataiogus  Romanorum  pontificum,  qui  pag.  40  exhi- 

bctur,  et  desinit  in  Paschali  4.  cui  subjicitur  nota 

temporuro  his  verbis  :  A  Passione  Domini  nostri  Jesu 

Christi  usque  ad  sedem  beatissimi  Marcellini  papx 

sunt  anni  276,  menses  8.  De  apostolatu  jam  facto 

Christi  martyris  Marcellini  usque  tempus  gloriosissimi 

Domini  Caroli  regis  25  annis  regni  ejus,  hoc  cst  usque 

vm  Kal  aprilis,  sunt  anni  490  et  menses  43.  Circa 

hoc  igitur  teropus,  id  est  paulo  post  initiuro  noni 

saeculi,  conacriptus  videtur  codex  quondaro  reginae 

Sueciae,  nunc  bibliothecae  Alexandrinai  Vaticana;, 

ex  quosecunduro  Romanoruro  pontificumCatalogum 

edimus,  quero  hujuscodicistabellariusex  alio  anti- 

quiori  codice  descripsit. 
5,  Certum  hujus  veritatis  argumenturo  suppedi- 

tarunt  nuper  litterae  viri  CI.  Antonii  Pagii,  quibus 

retulit  aliud  hujus  Catalogi  exeroplar  ms.  reperiri  in 

bibliotheca  Colbertina :  a  In  bibiiotheca  Colbertina, 

inquit,  exstat  Catalogus,  a  (luo  Baluzius  vir  claris- 

simus  existimat  Catalogum  reginae  Sueciae  fuisse 

descripturo.  »  De  hoc  codice  frequentibus  vicibus 

quibus  Parisiis  fui,  nihil  audiveraro,  nec  quidquaro 

antePagii  litteras  ad  finem  anni  4680  ad  me  datas 

perceperam.   Quare   magno  addiscendae    veritatis 

studio  ductus,  Lutetiaro  scripsi  ad  V.  CI.  Joannem 


rim.  Sic  notat  vir  cl.  legi  in  Petro :  In  territurium 
triumphale  via  Auretia  iii  KaL  Jidii^  quo  modo  etiam 
legiiur  in  ms.  codice  Alexandrino  Vaticano,  licet 
habeat  editio  Henscheniana  :  Inter  Zetarium  trium- 
phale  III  KaL  JuniL  Deinde  notat  Baluzius  ex  suo 
codice  :  Cletus  ponitur  ante  Clementem.  Quod  idem 
habet  codex  Alexandrino-Vaticanus,  quuamvis  Hen- 
scheniana  editio,  nescio  qua  ratione,  aut  quo  funda- 
mento,  Cletum  (^lemenii  postponat.  Notat  insuper 
Baiuzius  ex  codice  Colbertino  :  In  Victore  legi,  cum 
Theophilo  episcopo  Alexandriae  de  Luna.  Quod  idem 
legitur  in  codice  Reginae  Suecixe,  iicet  edilio  Hen- 
scheniana  loco  Alexandriae  ponat  Cxsarcx^  et  Theo- 
philusnon  Alexandriae,  sed  Caesareensis  episcopus 
fuerit.  DeindeBaluziusex  codiceColberlinoinLucio 
papa  :  Capite  truncatus  cst  vi  nonas  Martii^  quod 
etiaro  habelur  in  codice  Alexandrino,  licet  in  Hen- 
scheniana  editione.^  legatur  :  m  nojias  MartiL  Ba- 
luzius  iterum  ex  codice  Colbertino  legit  in  Damaso : 
Scdit  annos  xvii,  menses  iii,  dies  xi.  Fuit  temporibus 
Juiianif  fccit  bibliothecas  duas.  Quod  idem  legitur  in 
codicenostro,  licetin  editione  Henscheniana  omit- 
tatur  :  tuit  temporibus  JulianL   Demuro  in  Felice 
papa  Ie.^it  ex  suo  codice  Baluzius  :  Ccssavit  episco- 
patus  die  i,  prout  etiaro  habetur   in   nostro,  licet 
Henscheniana   edito   habeat  :  Cessavit  episcopatus 
per  dies  iii,  curo  quibus  verbis  Henschenius  fincm 
Catalogo  imponit,  ubi  tamen  in  nostro  ros.  codice, 
ex  quo  catalogura  describi  curavit  sequuntur  illa 


Harduinum,  ut  a  Baluzio  et  varias  illius  codicis  D  duodecim  pontificum  nomina  cum  nota  annorum 


lectiones.  et  judicium  deaetate  qua  conscriptus  est, 
))eteret.  Utrumque  pro  sua  humanitate  pra^stitit  vir 
clarissimus  Baluzius,  cunctaque  quam  celerrime  ad 
me  misit  Harduinus.  Quare  illorum  benevoIenti% 
debeoego,  debet  republica  litteraria  notitiam  co- 
dicis  Colbertini,  quae  non  parum  conferel  ad  discer- 
nendum  fontero  ex  quo  auctor  Libri  i^ontiflcalis 
Acta  successoruro  Petri  hausit,  ut  suo  loco  videbi- 
mus.AdjungoitaqueverbacIarissiroiBaluzii.quibus 
Judicium  de  ms.  codice  Colbertino,  et  varias  lectio- 
nesCatalogi  nostri  exhibet :  «  Codex  4868  biblio- 
thecx  Colbertina^.  quem  constat  esse  similem  ei 
qui  exstabat  in  bibliotheca  rcginae  Christina^,  scri- 


4i4,  qui  a  B.  Petro  usque  lunc  intercesserunt,  quae 
eademsequunturincodiceColbertino,  utvircI.Balu- 
zius  in  variislectionibus  ad  me  transmissistestatur. 
7.  Et  ex  his  quidem  manifeste  constat  utrumque 
codicem  ms.,  Colbertinum  el  Alexandrino-Vatica- 
num,  exhibere  eumdem  omnino  Catalogum,  et  vel 
secundum  ex  primo  descriptum  esse,  ut  Pagius 
relulerat,  vel  utrunique  codicem  ex  alteroantiquiori 
fuisse  desumptum  ;  quod  ultimum  facilecontingere 
potuit,  cum  ulerque  codex  Colbertinus  et  Alexan- 
drino-Vaticanusantiquissimus  sit,  et  characteribus 
Carolinis  conscriptus.  et  nonnullae  variantes  lectio- 
nss,  licet  paucaeadmodum,  in  utroque  reperiantur. 


485 


SCHELESTR.  DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG. 


m 


Sic  Colbertinus  in  Pelro  legit  Territuriumy  et  via  A  templo  Apollinis  juxta  locum  ubi  crudfixus  est,  juxta 


Aurelia^  ubi  Ai^xandrino-Vaticanus  habet  Tcrretu- 
rium,  et  via  Aurilia^  In  Telesphoro  Colbertinus  :  Et 
cessavit episcopatus  dies  vii,  ubi  Alexandrino-Vatica- 
nus  habet,  dies  vi.  In  Vgino  Colbertinus  :  Episcopus 
per  diversa  loca  vii  Alexaijdrino-Vaticanus,  per  di- 
versa  loca  vi.  Vatic.  In  AnicetoCorbertinus, perdiversa 
loca  IX.  Vatic.  per  divei'sa  loca  viii.  Item  primus  • 
cessavit  episcopatus  dies  vii,  secundus  dies  vi.  Col- 
bertious  in  Zepbyrino  :  Episcopus  intereot^  tajitum 
dericus  sustinerit^  Alexandrlno-Vaticanus  :  Episcopo 
intcrest,  tantum  Clerus  sustineret,  Atque  hae  aliaeque 
variantes  lectiones  facile  convincunt  antiquiores 
codic€s  exstitisse,  ex  quibus  Catologus  Colbertinus 
et  Alexandrino-Vaticanus  descripli  fuerunt,  omnes- 


palatium  Neronianum  in  Vaticano  inter  Zeturium 
triumphalc  iii  Kal,  Junias.  Quae  aliunde  desumpta 
sunt,  et  errorem  continent  circa  Kaiend.  Junii,  cum 
legendum  sit  iii  KaL  Julias.  Idem  probatur  ex  Actis 
quae  prior  Catalogus  in  Pio  refert  his  verbis  :  Sub 
hujus  ppiscopatu  frater  ejus  Ilermes  librum  scripsU 
in  quo  mandatum  continetur  quod  ei  prxcepit  ange" 
lus,  cum  venit  ad  eum  in  habitu  pastoris,  Quae  verba 
omnino  transcripsitauctorsecundi  Catalogi,  adjun- 
gens  tamen  :  ct  prxcepit  ei  ut  sanctum  Pascha  die 
Dominica  cclebraretur,  Quxaliunde  quoque  desum- 
psit.  ConOrmaturetiam  ex  iis  qme  priorCatalogus 
exhibet  in  Pontiano  :  Eo  tcmpore  Pontianus  ^pisco- 
pws,  et  llyppolitus  presbyter,  exsulcs  sunt  deportati 


que  hos  habuisse  orginem  ex  autographo  quod  sub  B  in  imuhim  nocivam  Sardiniam,  Severo  et  Quintino 


Justiniano  imperatore,  post  mortem  Felicis  quarti, 
conscriptum  fuit  quod  enim  in  utroque  manuscri- 
pto  Codice  Colbertino  et  Alexandrino-Vaticano  post 
Felicem  adjungantur  duodecim  ponlificum  nomina, 
cumannis,  mensibuset  diebus  Vfuibus  sederunt,  ab 
aliquo  imperito  librario  adjunctum  fuisse  ostendi- 
mus,  idque  temporibusPelagii  secundi  factum  puta- 
mus,  quibus  librarius  ilie  Cataiogum  ex  autographo 
d^ribens  pontifices  post  Felicem  adjecit,  et  erro- 
oeam  illam  temporibus  notam  de  444  annis  a  Petro 
usque  ad  Pelagium  secundum,  qui  anno  577  pontifi- 
catum  adeptus  col,  adjunxit.  Atque  saiis  haclenus 
de  manuscriptis  codicibus  ex  quibus  Catologus  pu- 
blicatur.  Nunc  illis  quae  Catalogo  continentur, 
paucis  agendum  est. 

8.  Habet  hic  Catalogus  consules  quibus  singuli 
pontifices  creati  sunt  et  decesserunt,  incipiendo  a 
Petro  apostolorum  principe  et  primo  Romano  pon- 
tifice  usquead  Liberium,  cum  quofinit  prior  Catalo- 
gus,  et  ex  quo  auclor  secund  i  Catalogi  eo  usque  consu- 
lum  nomina  descripsit  uttribus  potissimum  ratio- 
nibus  comprobatur,  quarum  prima  ex  consulum 
Dominibus,  quseeadem  ubique  reperiuntur,  desumi- 
tur.  Secunda  ex  erroribus,  qui  in  utroque  quoad 
consulum  nomina  iidem  ferme  comparent.  Tertii  ex 
eoquodauctor  post  Liberium  nullosconsules  posuit 
in  sequentibus  poniificibus,  eo  quod  deficiente  priori 
Cataiogo  non  habebat,  unde  desumeret  consuium 
notitiam.  Deficiunt  itaque  in   hoc  secundo  Cala- 


consulibus,  bi  eadem  insula  discinctus  est  iv  Kalcn-^ 
das  OctobriSf  et  loco  ejus  ordinatus  est  Anteros  xi 
KalendasDecembrisconsulibus  suprascriptis.  Quae  auc- 
tor  secundi  Catalogi  partim  descripsit,  partim  aliis 
verbisretulil,  partimomisit.SicenimhabetinPontia- 
no  :  Eodem  tempore  Pontianus  episcopus  et  Hippolytus 
presbyter  exsilio  sunt  deportati  abAlexandro  in  Sardi- 
niam  insulam  Bucinam,  Severo  et  Quintiano  Coss.:  in 
eadem  insula  afjlictus,  fustibus  maceratus,  defunctus 
est  III  Kat.  ^Novembris.  Ubi  licet  pleraque  sint  ex 
priori  Catalogo  descripta,  adjuncla  tamen  sunt  no- 
menAlcxandri  imperatoris.etmodusquomartyrium 
subiit ;  muiatum  quoque  est  nomen  loci,  et  dies  xi 
Kal.  Decembris  in  diem  iii  Kal.  Novembrls  commu-* 
C  tatus.  Quibusaccedit  quod  auctor  secundi  Catalogi 
sub  Pontiano  nullam  mentionem  faciat  Antheri ; 
unde  facile  apparet  auctorem  secundi  Catalogi 
Acia  quidem  nonnulla  ex  anliquiori  Catalogo  de- 
scripsisse,  non  tameneum  in  omnibus  fuissesecu- 
tum,  sed  aliunde  quoque  ea  desumpsisse. 

10.  Confirmari  haec  possunt  ex  iis  quae  auctor 
prioris  Catalogi  habet  in  Fabiano,  Cornelio  et  Lu- 
cio  summis  ponliticibus  :  na  n  quae  refert  in  Fa- 
biano,  partim  descripsit,  partim  omisit  auctor  se- 
cundi  Catalogi.  Quae  prior  Catalogus  exhibet  in 
Cornelio,  secundus  Calalogus  plane  omisit,  et  ne 
verbum  quidem  ex  iis  retulit.  Quse  auctor  prioris 
Catalogi  refert  in  Lucio,  auctor  secundi  fere  omnia 
verbatim  descripsit,  ut  conferenti  utrumque  hunc 


logo  a    Liberio   usque  ad  tempora  Joannis    I  et  D  Catalogum  manifeste  paiebit.Praeler  baecautemacta 


Felicis  quarti,  quorum  duorum  tempora  auctor  per 
singulos  designat,  quia  sub  illis  vixit  scripsitque  ; 
undeet  cum  iis  finem  Catalogo  imponit. 

9.  Nec  solaconsulum  nomina,  sed  nonnulla  quo- 
que  ponlificum  Acta  ex  primo  Catalogo  auctor  se- 
cundi  Calalogi  eo  modo  desumpsisse  videiur,  ut 
tamen  licitum  sibi  crediderif,  iis  quandoque  negle- 
clis.  aliunde  acta  referre.  Sic  quamvis  in  primo 
Cat,iIogo  habeatur  de  Petro  :  Passus  autcm  cum 
Paulo  die  iii  Kalendas  Julias,  Coss^  suprascripiis 
imperante  Nerone  ;  et  auctor  secundi  Catalogi  ex 
priuri  habeat :  Hicmartyrio  cum  Paulo  corunatur.., 
adjungit  tamen    qui  et  sepultus  est  via  Aurclia  in 


habet  antiquior  Catalogus  in  Marcellino  :  Quotem" 
pore  fuit  persccutio^  et  cessavit  episcopatus  ann.  vir, 
ywen6.vi,dic6.xxv.QuaesecundusCataIogussicrefert: 

Quo  tempore   fuit  persccutio  magna et  cessavit 

episcopatus  annos  sex,  menses  sex,  dies  viginti  quin^ 
que,  pcrscque7ite  Diockiiano  Christionos.  In  quibus 
verbis,  quae  ad  persecutionem  spectant,  ex  priori 
Catulogo  descripta  sunt;  quie  ad  annos  sedis  vacan- 
tis  pertinent,  mutaia  sunt  ;  quie  ad  persecutoris 
nomen  faciunt,  aliunde  desumpta  sunt  Sequuntur 
demum  nonnulia  acta  in  Julioprimo,  cujusaedificia 
sacra  auctor  prioris  Catalogi  recenset,  quorum  ne 
verbum  quidem  in  secundo  Catalogo.  Unde  satis 


487 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


488 


superque  exActisipsis  confirmatum  esse  putamus, 
quod  probandum  suscepimus,  auctorem  secundi 
Gatalogi  Acta  quidem  nonnulla  ex  priori  Catalogo 
descripsisse,  licitum  tamen  sibi  existimasse,  iis 
quandoque  omissis,  aliunde  Acta  desumere,  quae 
quamplurima  in  singulis  pontificibus  refert. 

11.  Adducit  enim  complura,  ex  antiquis  sancto- 
rum  Actis  desumpta,  quorum  aliqua  licet  non  iis 
ipsis  temporibus  conscripta  sint  quibus  contigerunt, 
saeculo  tamen  sexto  antiquiora  snnt  omnia,  et  ple- 
rumque  ex  proconsularibus  martyrum  gestis  et  veris 
sanctorum  Actis  deducta  videntur.  Sicdicendum  de 
iis  quse  auctor  hujus  Catalogi  tradit  in  Aiexandro  I 
de  Eventio  et  Theodulo  ;  quae  de  Valeriano  S.  Caeci- 
liae  sponso  refert  in  Urbano ;  quae  de  B.  Lucina  tra- 
dit  in  Cornelio  ;  quae  de  B.  Laurentio  narrat  in 
Xysto,  cujus  martyrii  Acta  D.  Ambrosii  temporibus 
reperiebantur.  Nec  sola  martyrum  Acta  sed  statuta 
quoque  pro discipiima  Ecclesiae  edita  exhibet  auctor 
in  singulis  pontificibus  :  refert  enim  in  Lino  quod 
statnerit  ut  mulier  in  ecclesia  velato  capite  introiret > 
in  Xysto,  quod  constituerit  ut  ministeria  sacra  non 
tangerentnr,  nisi  a  mini&tris;  in  Aniceto,  quod 
jusserit  ne  clericus  comam  nutriret :  in  Victore, 
quod  statuerit  ut  pascha  dieDominicocelebraretur : 
in  Lucio,  quod  praceperit  ut  duo  presbyteri,  et  tres 
diaconi  in  omni  loco  episcopum  non  desererent ;  et 
sic  in  aliis  pontificibusquse  nimislongumessetsin- 
gula  enumerare,  et  facile  videri  possunt  in  ipso  Ca- 
talogo,  ex  quo  hoc  unum  duntaxat  adjungam  quod 
in  singulis  pontificibus  referat  quot  ordinationesfe- 
cerint,  et  quot  episcopos,  sacerdotes,  ac  diaconos 
consecrarint,  incipiendoaClementel,  in  quorefert: 
Hic  fecit  ordinationes  tres,  presbyteros  10,  diaconos% 
episcopos  per  diversa  loca  5.  In  Evaristo  :  Ilic  fecit 
ordinationes  quator,  presbyteros  17,  diaconos  9, 
episcopos  per  diversa  hca  15 ;  et  ita  in  aliis  pontifi- 
cibus  unsque  ad  Hormisdam,  in  quo  auctor  non  ad- 
notat  numerum  ordinationum,  diaconorum,  sacer- 
dotum  vel  episcoporum,  sed  simpiicitcr  refert:  Hic 
fecit  ordinationes^  presbytcros,  episcopos  per  loca.  Et 
in  Joanne  Hormisdae  successore  :  Hic  ordinationes 
fecit  per  loca.  In  Felice  autem,  Joannis  successore, 
in  quo  Cataiogus  desinit  rursushabet  numerum  his 
verbis  :  Hic  fecit  ordinationes  duas,  presbyteros  quin' 
quagmta  quinque,  diaconos  quatuor,  episcopos  per 
loca  viginti  novem.  Ex  quibus  colligo  auctorem  ex 
aliquo  Romanae  Ecclesiae  regesto  aut  monimento 
ante  Hormisdae  tempora  conscripto  desumpsisse  no- 
titiam  ordinationum ;  ideo  autem  neque  in  Hormisda, 
neque  in  Joanne,  sed  solum  in  Felice  IV  adnotasse, 
quia  desidente  regesto  aut  monimento,  non  habe- 
bat  aliam  hac  de  re  notitiam  quam  quae  tempore 
Felicis  quarti,  sub  quovivebat,  ad  aures  suas  per- 
venerat. 

12.  Atque  haec  quidem  sufficiant  de  secundo  Cata- 
logo,  de  quo,  quia  sequentibus  capitibus  multa  alia 
observabimus,  hoc  loco  inquirendum  restat  a  quo- 
nam  auctore  hjc  catalogus  et  ubinam  compositus 


A  fuerit.  Ac  de  nomine  auctoris  nihil  mihicompertum 
est,  cum  Catalogus  scriptus  sit  sexto  saeculo,  quo 
nemo  e veteribus  Acta  Romanorum  pontificum  colle- 
gisse  memoratur.  Quantum  tamen  ex  Actis  ipsis  col- 
ligi  videtur,  auctor  Romae  floruit,  et  archivo  aposto- 
lico  forsan  praepositus  fuit.  Quod  enim  auctor  Romae 
scripserit,  indicat  magna  rerum  Urbis  et  agri  Ro- 
mani  notitia  quam  habuit.  Omnia  ccemeteria,  etiam 
quam  longissime  ab  Urbe  sita,  omnia  sepulcra  mar- 
tyrum,  etiam  in  cryptis  et  cavernis  posita,  omnes 
ecclesias  et  regiones  Urbis,  omnes  reliquias  et  iitu- 
los,  omnes  vias  viarumque  distantias,  caetera  de- 
mum  omnia  perspecta  habuit.  Quod  autem  archivo 
apostolico  forsam  praefectus  fuerit,  deduci  videturex 
iis  quae  habet  de  Leone  Magno  :  Flic  fecit  epistolas 

B  multas  exponens  fidem  catholicam  rectam,  quae  hodie 
archivo  Ecclesix  Romanae  tencntur.  Et  ex  actis  Hor- 
misdae,  in  quibus  auctor  refert,  ex  mandato  Justini 
omnes  episcopos  libello  cathoiicae  fidei  subscripsis- 
se  :  Qui  textus  libcUi,  inquit,  hodie  archivo  recondir- 
tus  tenetur.  Quomodo  enim  auclor  Romanum  archi- 
vum  citasset,  nisi  illud  vidisset  eique  forsan  prae- 
positus  fuisset.  Ulasane  quae  de  singulorum  pontifi- 
cum  decretis,  de  eorum  gestis,  de  episcoporum, 
presbyterorum  etdiaconorumordinationibus  ubique 
affirmat,  clare  indicant  auctorem  ea  omnia  ex  re- 
geslis  archivi  desumpsisse,  adeo  ut,  si  sedis  aposto- 
licae  bibliothecarius  non  fuerit,  accessum  ad  biblio- 
thecam  pontificiam  habuisse  censendus  sit. 

p,  CAPUTV. 

De  Libro  Pontificali. 

l.  Libep  Pontificalis  primiim  a  Petro  Cpabbe  tomis  Conci- 
liorum  insertus,  sappius  dcinde  a  Baronio  citatus  in  An- 
nalibus,  typis  demum  Moguntiae  anno  1602  integrc  cx- 
CUSU9  est.  —  II.  Post  Moguniinam  editionem  prodiit  Pa- 
risiensis  Annalibus  Fabrolti,  c[ui  ei  variantes  lectiones 
cx  quinc^ue  mss.  codicibus  subjecit,  quorum  duo  in  Bi- 
bliothecis  Germaniae,  trcs  in  Galliarum  bibliothecis  ex- 
stant.  —  III.  Opus,  quod  Annibal  Fabrottus  se  incor- 
rcctum  reliquisse  fatctur,  Lucas  Holstenius  ex  codicibus 
Vaticanis,  Rcgiis,  MedicaDis,  Cassinensibus,  et  Farne- 
siano  omnium  antiquissimo  corrigendum  suscepit :  ejus- 
que  vcrba  dc  mss.  codicibus,  quibus  usus  est,  aiferun- 
tur.  —  IV.  Ex  codice  Farncsiano  adducitur  fra^mentum 
vitae  Sergii  II,  hactenus  ineditum,  et  variantcs  lectiones 
ex  autographo  Holstenii  exhibentur.  —  V.  In  Libro  Pon- 
tificali  a&ditae  sunt  complurcs  donationes  piae,  basilicis 
Urbis  faclaB.  —  VL  Complura  quoque  martyrum  Acta, 
inter  auae  licel  nonnulla  cx  monumentis  dubiis  desumpta 
sint,  illa  tamen  ab  antiquiori  aevo,  et  quandoque  a  pri- 
D  mis  EcclesiaB  saeculis  cxtitisse  constat.  —  Vll.  Acta  pon- 
tificum  a  Pctro  apostolo  usque  ad  Constantinum  papam 
breviora,  a  Constantino  usque  ad  Stcphanum  sextum 
ampliora  sunt,  adco  ut  totam  ferme  historiam  ecclesia- 
sticam  comprchendant. 

1.  Postquam  egimus  deduobus  antiquioribus  Ca- 
talogis  Romanorum  pontiticum,  restat  ut  de  Libro 
Pontificali  tractemus,  quem  primus  ex  mss.  codicir 
bus  eruisse  videtur  Petrus  Crabbe.  qui  eum  ediiion| 
ConciliorumCoIoniensi  anni  1538  inseruit  hoc  titulo: 
Liber  Pontificum  a  Petro  papa  usque  ad  Nicolaum 
papam  I,  in  quo  eorum  gesta  describuntur,  prijnorum 
per  Damasum  papam,  reliquorum  autem  per  alios  ve- 
teres  ac  fide  dignos.  Vitas  primorum  pontificum  a 
Pctro  usque  ad  Liberium  citat  ex  Libro  PontlQcali 


m  SCHELESTR.   DISSERT.    DE  ANTIQ.    ROM.  PONT.  CATALOG.  490 

Damasi,  reliquorum  vero  a  Damaso  usque  ad  Leo-A  inquit,  etfortassepraestabatpaucorumeummanibus 


nem  tertium  cita  ex  Libro  Pontificalu  Cujus  vesti- 
giis  inbserentes  Laurentius  Surius,  et  qui  Surium 
subsecuti  sunt,  Conciliorum  compilatores,  Romuno- 
rum  pontificum  Vitas  sparsim  collectioni  Concilio- 
mm  inseruerunt,  uti  et  Annalibus  plura  Libri  Ponti- 
ficalis  fragmenta  inseruit  fiaronius,  qui  cum  ex  mss. 
codicibus  libri  istius  lectiones  frequenter  emendas- 
set,  occasionem  praebuit  auctori  prxfationis,  quae 
libri  hujus  editioni  Moguntinae  anno  4602  typis 
Joaonis  Albini  publici  juris  factse  praeponitur,  asse- 
rendi :  <  Quod  varise  lectiones  vel  ex  duobus  Conci- 
liorum  tomis  Surianae  editionis,  vel  ex  Annalibus 
Baronianis  ,  in  quibus  verba  Anastasii  passim  in 
singulis  pontificibus,  paucis  praetermissis,  citantur, 


teri,  quam  denuo  cum  lot  mendis  prodire.  Sed  om- 
nino  meiiusest,  etiam  inemendatis  auctoribus  frui, 
quam  eis  penitus  carere.  Interim  dum  melior  editio 
curetur,  varias  lectiones  ex  tribus  codicibus  veteribus 
excerptas  adjecimus,  quorum  ope  sine  dubio  casti- 
gatior  editio  poteritadornari.  Usi  autem  sumus  regio 
codice,  el  Mazarino,  quo  Gabriel  Naudeus,  praecel- 
lentis  doctrinae  vir,  eminentissimi  cardinalis  biblio- 
thecam  auxit.  Uterque  autem  videtur  ab  eodem 
exemplari  manasse,  in  paucis  enim  invicem  di£fe- 
runt.  Contuii  etiamcum  codiceThuano,  antiquissimo 
illo  quidem,  sed  scribae  librarii  inscitia  in  multis 
haud  satis  emendato.  » 
3.  Cum  ex  praedictis  Annibalis  Fabrotti  verbis 


sunt  desumptae.  »  Porro  Anastasii  mentionem  facit,  B  manifeste  appareat  editiones  Libri  Pontificalis  ad 


quia  sub  nomine  illius  Librum  Pontificalem  ediderat, 
hoc  illi  praefixo  titulo :  Anastasii  S.  R.  E.  bihliothe" 
earii  Historia  de  Vitis  Romanorum  pontificum  a 
Petro  apostolo  usque  ad  Nicolaum  I,  nunquam  hac^ 
tenus  typis  excusa.  Deinde  Vita  Adriani  II  et  Ste~ 
phani  IV,  auctore  Guillelm»  bibliothecario  ex  biblio- 
theca  Marci  Velseri  Augustanx  R.  P.  II.  viri. 

2.  Quod  si  quisquam  petat  qua  ratione  editio  Mo- 
guntina  3«nni  4602  voceturprima  hujus  Libri  Ponti- 
ficalis  editio,  cum  ante  tot  annos  eum  edidisset 
Crabbe  in  editione  Conciliorum  Coloniensi,  facilis 
est  hu  j  us  quaestionis  responsio,  quod  ni  miru  m  Crabbe 
huDc  Librum  Pontificalem  neque  integrum,  neque 
uno  et  contiuuo  contextu  edidisset,  prout  ex  ms. 


suum  usque  tempus  mendis  repletas  fuisse,  et  me* 
liorem  editionem  ex  mss.  codicibus  curari  posse, 
curam  hanc  in  se  susceperat  vir  doctissimus,  prae- 
decessor  quondam  meus,  Lucas  Holstenius,  qui 
Anastasii  historiam  deVitis  Romanorum  pontificum 
editionis  Moguntinae  cum  praestantissimis  totius  Ita- 
li^  mss.  codicibus  contulit,  ut  iUam  correctionem 
emendatioremque  ederet.  Autographum  Holsteniiex 
librisMoroniemptum  in  bibliothecaVaticana  reposui, 
in  cujus  primo  foiio  manu  Hoistenii  adnotata  sunt 
sequentia  :  «  De  mss.  codicibus,  ad  quos  Anastasium 
contuiimus.  Quae  a  principio  libri  usquead  paginam 
53  atramento  notata  sunt  in  margine,  variae  lectiones 
sunt  ex  codice  ms.  Yaticano,  qui  fuit  sacri  monasterii 


codice  Marci  Velseri  triumviri  Augustani  prodiit,  (j  Casinensis,  vel  ex  sanctuario  Mombritii,  vei  etiam 


addlto  nomine  auctoris,  qui  Anastasius  fiiblio- 
tbecarius  supponitur,  sub  quo  nomine  Annibal 
Fabrottus  anno  1648  in  fol.  typis  regiis  eumdem 
Librum  Pontificalem  ediditcum  plerisque  variis  lec- 
tionibus,quasexvariismss.codicibusdesuraptasope- 
ri  subjecit.  Ac  primoquidem  ex  binis  mss.  codicibus 
Marquardi  Freheri,  quorum  alter  in  Leone  IV,  aiter 
in  Stephano  VI,  desinit.  Deinde  adjungit  alias  va- 
riantes  lectionesex  duobus  codicibus,  regio  nimirum 
etMazarino,  quorum  ultimus  hunc  titulum  praefert: 
Ineipit  Series  Pontifi/cum  Romanorum,  qui  in  sede 
B.  Petri  apostoli  ab  ipso  usque  ad  hoc  tempus  sederunt. 
Refert  autem  inter  alia  ex  his  duobus  codicibus  in 
Sylvestro  fragmentum  donationis  Constantini  satis 


coUectione  Canonum  Anselmi  Lucensis,  quae  manu- 
scripta  exstat  in  bibliotheca  eminentissimi  cardinalis 
fiarberini.  Quae  minio  notata  a  principio  usque  ad 
eamdem  paginam  53,  sunt  variae  lectiones  optimi 
codicis  manuscripti  Florentini,  ex  bibliotheca  con- 
ventus  S.  Marci.  Inde  pagina  54  incipiunt  coDationes 
ms.  Farnesiani  scriptis  litteris  majusculis,  quo  nihil 
antiquius  exstare  puto  in  hoc  genere,  et  codex  haud 
dubie  ante  natum  Anastasium  scriptus  fuit,  vei  sane 
eo  tempore  quo  ipse  Anastasius  vixit.  £t  quia  colla- 
tiones  Farnesiani  codicis  minio  scriptae  sunt  usque 
ad  paginam  63^  hoc  est  usque  ad  fionifacium  IV, 
idcircoad  distinguendum  codicum  diversorum  lectio- 
nes,  a  pagina  54  usque  ad  64  coliationes  Codicis 


amplum,  quod  in  nullis  aliis  Libri  Pontificalis  codi-  ^.  Florentini  alramento  notavi.  Inde  a  pagina  63  usque 


cibus  hucusque  reperi.  Unde  conjeci  librum  in  iliis 
codicibus  interpolatum  esse,  eosque  recentiori  manu 
conscriptos  fuisse ;  qua  in  re  confirmatus  sum  ex  iis 
quae  Annibal  Fabrottusadnotavitcirca  finem  harum 
lectionum  de  Romanorum  pontificum  Vitis,  quas 
continent  usque  ad  Martinum  V.  Antiquior  proinde 
est  codex  Thuanus,  cujus  variantes  lectiones  prae- 
dictis  subjecit  cum  hoc  codicis  titulo  :  Incipit  liber 
Episcopalis,  in  quo  continentur  Acta  R.  Pontificum 
Urbis  Romae.  Mutilus  est  et  desinit  in  Stephano  IV, 
ut  Annibal  Fabrottus  fatetur  in  fine,  praefatus  initio 
operum  Anastasii,  huncLibrum  Pontific^lem  mendis 
sc4lere. «  Auctorem  hunc  meiidis  scat^renon  inflcior, 


ad  72...  ad  Vitam  S.  Eugenii,  Farnesianae  collationes 
atramento,  Florentinae  minio  notatae  sunt.  Iterum 
a  pagina  72  usque  ad  paginam  107,  ubi  incipit  Vita 
Zachariae  PP.,  Farnesiana  minio,  Florentiniana  atra- 
mento  collata  sunt.  Pag.  107  Vita  Zachariae  in  Far- 
nesiano  desideratur,  collationes  ex  Fiorentino  codice 
minio  notatae  sunt  usque  ad  paginam  115,  ubi  Far- 
nesianus  iterum  incipit.  Ubi  iterum  Florentinae 
lectiones  atramento  notantur  usque  ad  paginam  136, 
inde  rubro  usque  ad  mediam  paginam  438.  Inde 
enimiterumatran^entonotanturusqueadprincipium 
paginae  143,  nam  inde  usque  ad  paginam  458  FIo^ 
renlini  codicis  lectiones  signantur  rubro,atqueibi 


491 


AD  ANASTASira  PROLEGOWENA  EDIT.    ROM.-VATIC. 


492 


in  Vita  Adriani  desinit.  Habui  deinde  alium  codicem  A  quae  ad  rem  nostram  magis  faciunt.  Ac  illud  in  pri- 


manuscriptum  Longobardicum  antiquissimum,  ex 
eadem  bibliotheca  conventus  S.  Marci,  muito  vetu- 
stiorem  priore,  ejus  lectiones  atramento  notavi,  ubi 
cura  Farnesiano  et  Florentino  convcnit,  lectiones 
dictorum  codicum  linea  nigra  subduxi,  qua  hujus 
optimi  codicis  consensus  notatur :  sed  ubi  pecuiiare 
quid  habat,  atramento  signavi,  opposita  nota  Fl.  2, 
hoc  est  Florentinus  codex  2.  Desinit  nutem  codex 
iste  in  Leone  II,  pag.  80.  Praeterea  mutilus  est  a 
pa^;.  47  usque  ad  pag.  58.  Cum  hoc  codice  Floren- 
tino  2  in  omnibus  ferme  consentit  cod.  Vatic.  5269, 
qui  desinit  in  Gregorio  IL  Hujus  codicis  notx  sunt 
Vatic.  minor.  vel  V.  M.  » 
4.  Fideiiter  hucusque  retuli  quse  Lucas  Holstenius 


mis  notatu  dignum  ducimus,  Librum  Pontificalem 
ultra  pontificum  Acta  a  secundo  catalogo  exhibita 
continere  quamplura  alia,  ut  inter  alia  videreest  in 
Clemente,  Cornelio  et  Marcello  ponlificibus.  Quae 
autem  inSylvestro  adduntur,  longe  clarius  monstrant 
id  quod  probandum  suscepimus.  Acta  enim  S.  Syl- 
vestri  sunt  triplo  ampliora,  quam  illa  (fuae  exhiben- 
tur  a  secundo  cataiogo.  Gonsistunt  autem  praecipue 
in  donationibus  piis,  quas  Constantinus  fecil  pro 
Urbis  et  agri  suburbani  ecclesiis.  Post  Sylvestrum 
frequenter  addita  sunt  ab  auctore  Libri  Pontificalis, 
quaea  pontificibus  Romanis  oblata  sunt  Urbiseccle- 
siis  et  basilicis.  Sic  in  Damaso  papa,  Innocentio, 
fionifacio  I,  Sixto  Hl,  Leone  I,  Hilaro,  Simplicio, 


initio  adnotavit,  ex  quo  nemo  non  videt  quam  im-  B  Symmacho  et  reliquis  pontificibus  eorumdem  suc- 


niensi  laboris  opus  vir  aeierna  memoria  dignus  ex 
praestantissimis  Vaticanae,  Regiae,  S.  Marci  Floren- 
tinae,  Casinensis,  et  Farnesianse  bibliothecarum 
codicibus  inchoaverit,  et  morte  priEventus  nobis 
imperfectum  reliquerit,  ex  quo,  ne  tantus  labor 
pereat,  posthancdissertationemLibrum  Pontificalera 
aB.  Petro  usque  ad  Felicera  quartum  edemus,  caetera 
relinquentes  iis  qui  integro  Libro  Pontificali  edendo 
animum  intendunt.  Suni  enim  complures  post  Feli- 
cem  quartum  lectiones,  quae  ad  corrigendum  opus 
illud  facere  possunt.  Sunt  etiam  quaedam  fragmenta 
in  Vita  Sergii  secundi,  quae  ex  antiquissimo  codice 
Farnesiano  in  fine  retulit,  ex  quibus  pro  specimine 
sequentia  referimus.  In  Vita  naraque  Sergii  II,  post 


cessoribus,  ut  quisque  ex  ipso  Libro  Pontificali  facile 
videbil. 

6.  Praeter  donationes  vero  in  Libro  Pontificali 
continentur  plura  martyrum  Acta,  inter  quae  licet 
nonnulla  supposititia  sint,  antiqua  tamen  et  primis 
Ecclesiae  saeculis  conscripta  videntur.  Sic  in  Clemente 
citatur  quidem  epistola  cjus  ad  Jacobum,  illa  tamen, 
licet  Clementis  non  sit,  ei  ante  Eusebii  tempora  tri- 
buta  fuit.  In  Marcellino  mentio  fit  ejus  lapsus  et 
poenitentiae,  qux  quamvis  desumpta  sint  ex  Actis 
antiquissimis  concilii  Sinvessani,  Acta  tamen  illa 
ante  Isidori  Mercatoris  aetatem  concinnata  fuerunt.  In 
£usebio  mentio  fit  inventionis  sanctae  crucis  opera 
Cyriaci  Judaei,  quae  licet  desumpta  sint  ex  Actis  a 


illa  verba  :  «  Quod  nullus  pontiticum  per  toi  anno-  C  Gelasio  papa  rejectis,  Gelasii  tamen  aetate  antiquiora 


rum  curricula  ad  tanti  decoris  speciem  perducere 
arbitratus  est.  »  Sequitur  in  ms.  Faruesiano  :  «  Hic 
sanctissimuspraesul  formam,  quae  Jovia  vocatur,  quae 
per  evoluta  annorum  spatia  demolita  atque  a  ruinis 
plena  existebat,  prospiciens,  sicut  benignus  etpius 
pastor  a  noviler  eam  restauravit  :  et  tanta  aqua 
abundanter  praefulsit,  qua  pene  totara  civitatera 
satiavil.  Hujus  temporibus  fluvius,  qui  appellatur 
Tiberis,  alveura  suura  egressus  esl  et  per  carapestria 
dedit.  Intirauitetiara  inundationeaquarura  multarum 
per  indict.  octavam  mensis  Novembris  die  xxn,  quod 
agebatur  Sabbatum  Natalis  sanctae  Caeciliaj  martyris 
et  ingressus  est  per  posterulam  quae  appellaiur  Sancta; 
Agathae,    in   Romanara   urbem,  hora   prima  diei. 


sunt.  Pauca  qux*dam  alia  narrantur  de  pontificum 
martyriis,  quae  licet  ex  Actis  interpolatis  excerpta 
sint,  Acta  tamen  semper  rei^erientur  ab  antiquioris 
aevi  auctoribus  conscripta  fuisse,  ut  quae  de  Pontii 
alioruraque  nonnuUorura  martyrum  Actis  superius 
adducta  sunt.  Reliqua  omnia  ex  sinceris  et  minime 
interpolatis  martyrum  Actis,  vel  ex  publicis  notario- 
rum  sedis  apostolicae  tabulis,  vel  ex  probatorum 
scriptorum  operibus  desumpta  sunt. 

7.  Omitto  Acta  ipsa  Romanorura  pontificum,  in 
quibus  a  Petro  apostolo  usque  ad  Constantinum 
papam  recensendis  auctor  Libri  Pontificalis  breviter 
se  expedire  solet.  A  Constantino  autem  papa  usque 
ad  Stephanum  sextum  adeo  diffusus  est,  ut  merito 


Transcendit  interea  in  aliquibus  locis,  et  muros  D  dici  possit,  totam  historiaraecclesiasticam  subisto- 


Urbis,  etegressus  est  inecceiesiam  B.  Laurentii,  quae 
appellatur  Lucinae,  et  exinde  ingressus  estad  fieatam 
semperque  Virginem  Dei  Genitricem,  quae  posita  est 
in  via  Lata  :  et  inde  transivit  ad  fieatum  Marcum, 
per  plateas  se  extendit,  agros  desertavit,  eradicans 
arbusta.  Hujus  hora  noctis  aquam  amovit,  et  fluvius 
ad  proprium  suum  regressus  esl  alveum,  »  etc. 

5.  Aique  ex  his  quidera  patet  quo  in  preiio  ha- 
bendae  sint  varia;  illa*  lectiones  et  fragmenla  ex  mss. 
codicibus  a  Luca  Holstenio  exerpta  ;  cumque  omnia 
ederead  institutura  nostrum  minime  pertineant,  a 
reliquis  recensendis  abstmebimus,  et  ad  ipsum  Li- 
brum  Ponlificalem  redeuntesnonnulla  observabimus 


rum  pontificum  Vitis  comprehendisse :  exhibet  enim 
quaecunqueRomae,  quaecunque  in  Italia,  quaecunque 
in  Europa  et  Oriente  ipso  acta  sunt  in  rebus  ec- 
clesiasticis  ab  imperatoribus.  Sic  in  Constantino 
narrantur  quae  Consiantinopoli  contigerunt.  Sub 
Justiniano  et  Philippico,  in  Gregorio  secundo,  quae 
contra  Agarenos,  in  Hispania  a  Gallis  ;  Constantino- 
poli  a  Leone  principe  peracta  sunt.  Describit  Longo- 
bardorum  invasiones,  Francorum  pro  Ecclesia  bella, 
aliaque  quamplurima,  quae  vix  alibi  reperire  est 
adeo  exacte.  adeo  claredescripta.  Desinit  in  Stephano 
sexto  cum  illis  verbis  :  Eos  de  ccelo  auxilium  petere  de- 
bere  contra  flayellum  imminens,  et  mox  laeta.  Caetera 


193 


SCHELESTR.  DIS-iERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PO^a".  CATALOG. 


494 


desiderantur :  unde  patet  Vitam  hanc  esse  mutilam,  A  Libri  Pontificalis  mentionem  faciat :  «  Damasus,  in- 


et  aliquid  desiderari  in  Libro  Pontiticali  quod  ex 
integriori  exempiari  suppleri  poterit. 

CAPUT  VI. 
An  Liher  Pontificalis  a  Damaso  papa  conscriptus  sit  ? 

I.  Due  epistolze  Damasi  pftpae  ct  Hieronymi  presbytcri  in 
ms».  codicibus  Libro  Pontificali  prspositse  sunt.  Undea 
nonnnUis  Liber  Pontiflcalis  Damaso  papsB  tribuitur.  — 
II.  Daraasum  non  csse  auctorem  Libri  Pontificalis,  D. 
Hieronymi  auctoritatc  ostcnditur,  et  ex  omnibus  scri- 
ptorum  testimoniis  comprobatur,  qui  postBedam  Librum 
Pontificalem  sine  ulla  Damasi  mentione  citarunt.  — 
ill.  Adducuntur  S.  Ancelmi  Luccnsis  ctcard.  Deusde- 
dlt  loca  ex  gestis  Damasi  citata,  qusB  tamcn  non  ex  Li- 
bro  Pontificali  Damaso  papse  tributo,  scd  ex  speciallbus 
Damasi  gestis  per  Monbritium  editis  dcsumpta  sunt,  et 
nihil  faciunt  ad  praBsenlem  qusBstionem.  —  IV.  Nequo 
ros».  codices  Vaticani,  quibusLiber  Ponlificalis  contine- 


quit,  Romanai  Urbis  episcopus,  elegans  in  versibus 
componendis  inj^enium  habuit,  multaque  et  brevia 
opuscula  heroico  metro  edidit,  et  prope  octogena- 
riuSsubTheodosioprincipe  mortuusest.  »Hucetiam 
arcedit  quod  nemo  Librum  Pontificaiem  Damaso  Iri- 
bueritex  omnibus  illis  qui  eum  citarunt  a  Vcnera- 
biiis  Bedie  temporibus  usque  ad  posteriora  hiec  sae- 
cula.  Ut  enim  omittamus  tempora  quae  inter  Dama- 
sum  papam  et  Venerabilem  fiedam  media  sunti 
quibus  apud  nullos  scriptores  Libri  Pontificalis 
menlio  reperitur,  Beda  primus,  quod  sciam,  mor- 
talium,  citavit  in  Martyrologio  suo  ad  viii  Idus 
Augusti  nonnuila  de  morte  Sixti  ex  Gestis  poniifica- 

libus,  quae  nec  Damaso,  nec  aiicui  particulari  au- 

tur,  Damasum  auctorem  habero  potucrunt,  eo  quod  B  ctori  tribuit.  Hincmarus  archiepiscopus  Rhemensis, 


plurium  Damasi  successorum  vitas  contincant,  undc  ter- 
tii  codicis  scriptor  expresse  notavit,  Damasum  non  po- 
tuisse  nisi  usque  ad  sua  tempora  scriberc.  —  V.  Petri 
Lambecii  sententia  aftertur  de  priori  Libri  Pontificalis 
parte  a  notdriis  apostolicae  sedis,  diversis  quidem  tem- 
poribns,  sed  eodem  stylo  conscripta,  et  a  Damaso  papa 
in  tabulis  Vaticanis  reperta  ac  ad  Hieronymum  trans- 
missa.  —  VI.  Lambecii  sententia  examinatur,  et  osten- 
ditur,  ^uod  notarils  apostolicse  sedis  tanquam  auctoribus 
prior  Libri  Pontificahs  pars  tribui  non  possit.  —  VII.  Ne- 
que  a  Damaso  papa  probata  fuit,  iit  ex  pluribus,  quibus 
scatet,  erroribus^  et  ex  styli  ruditate  ac  uniformitate  a 
Petro  nsque  ad  eos  qui  septimo  saeculo  scderunt  mon- 
stratur. 

4.  Cum  superiori  capite  monstraverimus  antiquio- 
rem  Catalogum  non  esse  illum  cujus  mentio  in  epi- 
stolis  Hieronymi  et  Damasi  papa»  reperitur,  inquiren* 
dum  est  hoc  capite  an  forsan  de  Libro  Pontificali  in 


qui  sjecuio  nono  scripsit,  epistola  28,  ad  Nicolaum 
primum,  hujus  libri  sub  tilulo  Libri  episcopalis  me- 
minit,  quem  nulii  planeauctori  ascribit.  Rodulphus 
presbyte^  qui  eodem  tempore  cum  Hincmaro  Rhe- 
mensi  vixit,  in  vila  Rabani  abbatis,  per  Browerum 
lib.  III  inter  Antiquitates  Fuldenses  edita,  quaedam 
de  rellquiis  sanctorum  ex  Gestis pontificalibus  citavit, 
sed  nequaquam  ea  Damaso  tribuenda  esse  dixit. 
S.  Ivo  Carnotensis  Episcopus  ssepius  parte  iv  Decreti 
Librum  Pontificalem  citat,  sed  nuUibi  eum  a  Damaso 
auctore  conscriptum  fuisse  prodit.  Titulus  capitis  94 
est  iste  :  De  libris  Gelassi  ex  Libro  Ponti/icali,  Titu- 
lus  capitis  124  :  Item  de  confirmatione  sextae  synodi 
ex  Libro  Pontificali,  Romualdus,  qui  a  Luca  Hol- 
prsedictisIitterisagatur.Rationemdubitandipraebent  ^  stenio  presbyter,  ab  aliis  Salernitanus  episcopus  di- 


pleriqne  codices  manuscripti,  in  quibus  hae  duae 
epistolse  Libro  Pontificali  praeponuntur.  Sic  libro  ii 
Commentariorum  testatur  Lambecius,  quod  sub  nu- 
mero 277asservetur  in  bibliotheca Caesarea  «  voiumen 
membranaceum  pervetustum,  magnique  pretii  in  4i 
quo  conlinetur  historia  Romanorum  pontificum,  quse 
vulgo  quidem  Anastasio  bibliothecario  tribuitur,  in 
hoc  autem  et  aliis  quatuor  bibliothecse  Caesareae 
codicibus  mss.  ascribitur  S.  Damaso  papae,  nempe 
propter  praefationis  loco  illi  praefixas  epistolas,  qua- 
rum  una  incipit :  Beatissimo  papae  Damaso  Hierony- 
mm,  Glariam  sanctitatis  tuae  nostra  humilitas  depre^ 
eatur.  Et  secunda  :  Damasus  episcopus  urbis  Romae 
Hieronymo  :  Gaudet  Ecclesia  tuo  fonte  satiata.  Pro- 


citur,  in  Historia,  qua^  manuscripta  Romae  asserva- 
tur,  hunc  librum  simpliciter  Pontificalem  vocat ;  Ut, 
inquit  pagina  80,  in  pontificali  legitur,  Et  ut  finiam, 
Laborans  cardinalis  in  compiiatione  decretorum  hao- 
tenus  non  edita,  quae  in  archivo  basilicae  principis 
apostolorum  de  Urbe,  cui  haec  scrihens  praepositus 
sum,  reperitur,  bis  mentionem  facit  hujus  libri,  cui 
tituium  Gestorum  pontificalium  tribuit :  parte  enim 
II,  cap.  10,  Gestu  pontificalia  citat,  et  parte  xi,  cap. 
6,  ex  Gestis  Rotnanorum  pontificum  Agatho  natione 
Siculus,  etc.  Ubi  videre  licet  Laborantem  cardina- 
lem  nulli  auctori  tribuisse  librum  quo  Gesta  Roma- 
norum  pontificum  continentur. 
3.  Ea  Damaso  papae  tributa  esse  a  S.  Anselmo 


pter  hasigiturduasepistolas,  pergit  ibidem  Lambe- p.  Lucensi,  aliquandiu  crcdidi,  eo  quod  libro  tertio 


cins,  quae  non  solum  in  jam  memoratis  augustissimae 
bibliothecxCaesareae,verumetiamaliarumiIlustrium 
bibliothecarum  codicibus  quibusdam  mss.  historiae 
isti  de  Vitis  pontificum  Romanorum  praefixae  sunt, 
creditum  a  nonnullisest  omnium  itlarum  Vitarum, 
quae  eo  opere  continentur  a  S.  Petro  apostolorum 
principeusquead  sanctumDamasum,ipsumsanctum 
Damasum  esse  auctorem.  » 

2.  Quamvis  autem  Lambecius  hanc  quorumdam 
opinionem  proponat,  recte  tamenobservatcomplures 
illi  contradicere  tum  ob  alias  rationes,  tum  ob  eam 
praecipue  quod  D.  Hieronymus  libro  de  Scriptoribus 
Ecclesiasticis  opera  Damasi  papae  recensens,  nullam 


Decreti,quod  manuscriptum  reperiturinbibliotheca 
Barberina  iegatur  :  <t  De  Liberio  papa  et  admoni- 
tioneejus  :  ex  gestis  Damasi  papae  tit.  120.  Iratus 
est  vehementer  Constantius  imperator  contra  Libe- 
rium,  et  Jussit  eum  extra  civitatem  habitare.  Habi- 
tabat  autem  ab  urbe  Roma  milliario  tertio  quasi 

exsul  in  coemiterio via  Salaria.  Veniente  autem 

die  Paschae  vocavit  universos  presbyteros  Romanos 
et  diaconos,  et  sedit  in  eodem  coemiterio,  et  dixit : 
Nolite  timere,  quia  vobiscum  non  habito  in  civitate, 
habelis  vicarium  nostrum  fratrem  et  compresbyte- 
rum  Damasum,  cujus  testimonium  vos  mlhi  perhi- 
buistis.  »  Et  paulo  post :  «  Domini  sancli  et  compre- 


495 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMeNA   EDIT.  ROM.-VATIC. 


196 


sbyteri,  nolite  cogitare  de  crastino,  sic  enim  dixit  A 
magister  noster.  »  Eadem  oranino  liabet  cardinalis 
Deusdedit  in  manuscripta  Colleclione  Victori  III  nun- 
cupata,  cujus  unicum,  ut  puto,  exemplar  in  bibiio- 
tbeca  Vaticana  asservatur.  Libro  enim  ii,  capite  26, 
cum  in  margine  auctor  collectionis  notasset  :  ex 
gestis  Damasi  papae,  ponit  lextum  ut  Anselmus  Lu- 
censis  his  verbis  :  Liberio  vehementer  Constantius 
imperatore  iratus  est ;  etjussit  eum  extra  civitatem  ha- 
hUare,  etc.  Haec  enim  cum  primo  intuitu  legissem, 
credidi  aduobus  his  scriptoribus  ex  Libro  Ponlificali 
testimonium  afferri,  iliumque  librum  Damaso  papae 
ab  ipsis  tribui.  Verum  ubi  praedictum  testimonium 
inLibro  Pontificali  nullalenus  reperi,  errorem  meum 
animadverti,  et  nequaquam  hic  Librum  Pontifica- 
lem,  sed  Vitam,  seu  gesta  Damasi  papae,  quae  a  B 
Mombritio  ex  antiquis  mss.  codicibus  edita  sunt, 
citari  cognovi.  Non  tribuit  itaque  beatus  Anselmus 
gesta  Romanorum  pontificum  Damaso  papae,  et  Li- 
brum  Pontificalem  ibi  non  citavit,  idque  manifestum 
fit  ex  titulo  121  :  Dc  exsilio  Liberii  papae,  ct  Felice 
ejus  consilio  ordinato  ex  Pontificali,  Testimonium 
enim  quod  hac  de  re  exhibet,  in  Libro  Pontificali 
reperitur,  quem  ut  ex  titulis  ipsis  apparet,  a  gestis 
Damasi  distinguit,  prout  etiam  dislinxit  cardinalis 
Deusdedit,  qui  libro  ii,  num.  75,  ex  Romano  Ponti- 
ficali  plura  ponlificum  decreta  refert,  quae  omnia  in 
Libro  Pontificali  reperiuntur,  quem  nequaquam  Da- 
maso  tribuendum  esse  affirmat. 

4.  Cum  ex  praedictis  sufficienter  constet  ab  anti- 
quis  scriptoribus  Librum  Pontificalem  nequaquam  G 
Damaso  papae  tribntum  fuisse,  videndum  nunc  est 
de  manuscriptis  ejusdem  libri  codicibus,  an  in  iis 
liber  ille  Damaso  scribatur.  Reperiuntur  in  biblio- 
theca  Vaticana  tria  hujus  libri  exemplaria,  quorum 
alterum  sub  numero  3762  custoditur.  Ubi  exhibitis 
folio  1  supra  citatis  Damasi  et  Hieronymi  epistolis, 
subnectitur  hic  titulus  :  In  nomine  Domini  incipit 
series  pontifijcum  Romanorum,  qui  in  sede  B.  Petri 
apostoli  ab  ipsh  usque  ad  hoc  tempus  sedei^unt,  Ex- 
hibet  autem  Vitas  usque  ad  Honorium  III,  qui  anno 
1131  decessit,  ita  ut  hic  pontifices  reperientur  qui 
per  700  annos  post  mortem  Damasi  sederunt,  adeo- 
que  Damasus  nequaquam  hujus  Libri  Pontificalis 
auctor  esse  possit.  Secundum  exemplar  sub  num. 
5269,  pagina  49,  post  praedictas  litteras,  refert  Ca-  D 
talogum  Romanorum  pontificum  a  Petro  usque  ad 
Gregorium  II,  illorumque  Vitas  sine  ullo  litulo  sub- 
nectit,  quia  optime  cognoverat  tabellariusDamasum 
auctorem  esse  non  potuisse  Pontificalis  hujus  Libri, 
qui  tot  pontiflces  a  morte  Damasi  usque  ad  Grego- 
rium  secundum  adjungit.  Tertium  aulem  excmplar 
sub  num.  3763  Romanorum  pontificum  Vitas  a  Petro 
ad  Martinum  quintum  prosequitur,  ac  folio  primo 
quidem  duas  prxfatas  epistolas  ponit,  sed  hoc  titulo 
els  praefixo  :  Liber  iste  intitulatur :  Damasus  de  Gestis 
Pontificum  :  scd  cum  non  potuerit  iiisi  usque  ad  sua 
tempora  scribcre,  quod  suphradditum  cst,  allcrius  est 
auctoris,  cujus  nomen  non  tcneo.  Notanda  sunt  codi- 


cis  verba  :  licet  enim  auctor  illius  roanifeste  aflSrmet 
Librum  Pontificalem,  quo  Vilae  Rotnanorum  ponti- 
ficum  a  Damaso  usque  ad  Martinum  V  continentur, 
Dama^o  papx  ascribi  non  posse,  indicare  tan>en 
videtur  Vitas  pontificnm  a  D.  Petro  usque  ad  Lil)e- 
rium  Damasi  praedecessorem  a  Damaso  ipso  fuisse 
conscriptas.  Quam  opinionem  quodammodo  ample- 
xus  est  Petrus  Lambecius  libro  ii  Commentariorum 
Bibliothecae  Caesareae,  capite  8,  ubi  sub  numero  2f77 
mentem  suam  explicat  sequentibus  verbis : 

5.  tf  Verisimile,  inquit,  mihi  videtur,  primam 
historiae  istiusde  Vitis  pontificum  Romanorum  ori- 
ginem  non  tantum  S.  Damaso  multo  esse  antiquio- 
rem,  verum  etiam  inde  a  prima  notariorum  S.  sedis 
apostolicae  per  S.  papam  Clementem  institutione  de- 
rivandam  et  repetendam  esse.  Cum  enim  horum 
notariorum  praecipuum  munus  fuerit  gesta  sancto- 
rum  martyrum  sollicite  et  curiose  perquirere,  et 
diligenter  adnotata  in  Ecclesia  recondere  ;  simul 
etiam  tunc  necessario  cceperunt  scribi  Vitae  Roma- 
norum  pontificum  instar  simplicis  alicujus  Catalogi, 
quo  compendiose  indicaretur  cujusque  nomen,  pa- 
Iria,  pater,  tempus  pontificatus,  ordinationes,  con- 
stitutiones,  obitus  ac  sepultura,  et  cessatio  episco- 
patus  usque  ad  successionem  novi  pontificis.  Post 
libertatem  autem  Ecclesiae  Christianae,  ab  im- 
peratore  Constantino  Magno  promulgatam,  uti  pan- 
latim  crevit  Ecclesia)  Romanae  splendor  et  opu- 
lentia,  sic  etiam  Cataiogus  ille  evasit  amplior  et 
grandior.  Quoniam  praeter  supra  enarrata  inseri 
etiam  illi  coeperuni,  quasi  cuidam  rationario,  ex- 
structiones,  instaurationes  et  exornationes  templo- 
rum  aliorumque  locorum  sacrorum  una  cum  speciali 
recensione  omnis  sacrae  supellectilis,  omniumque 
donationum  tam  mobilium  quam  immobilium,  cum 
suis  redditibus.  Hic  ergo  Calalogus,  qui  licet  diver- 
sis  temporibus  et  a  diversis  auctoribus  componere- 
tur,  ordine  tamen  et  stylo,  ut  in  aliarum  solemnium 
tabularum  continuatione  plerumque  fleri  solet,  ubi- 
que  sibi  erat  similis,  latuit  reconditus  in  tabulario, 
sive  archivo  basilicae  Vaticanae  S.  Petri  apostolorum 
principis  usque  ad  pontificatum  S.  Damasi,  a  quo 
cum  S.  Hieronymus  per  supra  exhibitam  epistolam 
petiisset  ut  acta  pontificum  Romanorum  a  S.  Petro 
usque  ad  sua  tempora  sibi  enarraret,  curavit  is  anti- 
quam  istam  historiam  pontificalem  ex  tabulis  Vati- 
canis  describi,  et  Roma  mitti  Hierosolymam,  ideo^ 
que  eam  in  responso  suo  ad  S.  Hieronymi  episiolam 
non  appellat  studium  suum,  sed  sedis  apostolicae 
studium.  Sic  enim  revera  interpretanda  sunt  haec 
verba :  Tamen,  quod  gestum  est,  quod  potuimus  re- 
perire  nostrae  sedis  studium,  ad  tuam  charitatem 
gaudentes  direximus.  Ipse  igitur  S.  Damasus  non 
composuit  historiam  illam  pontificum  Romanorum, 
sed  studio  sanctae  sedis  apostolicae  inde  a  S.  Cle- 
mentis  primi  temporibus  ex  diversorum  adnotatio- 
nibus  paulatim  conflatam,  publici  tantum  fecit  juris, 
et  cum  sancto  Hieronymo  communicavit.  » 

6.  Plura  sunt  in  hac  Lambecii  sententia  quse  ad 


197 


SCHELESTR.   DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.    PONT.  CATALOG. 


198 


trutinam  revocari  merenlur,  ut  de  auctore  Libri 

Pontificalis  manifesteconstare  possit.Quamvis  enim 

Lambecius  vere  asserat  primam'histori«  de  Vitis 

Romanorum  pontificum  originem  S.  Damaso  multo 

esse  antiquiorem,  et  a  notariorum  S.  scdis  aposto- 

licse  institutione  derivandam  repetendamque  esse, 

probare  tamen  non  possum  quod  subjungit  his  ver- 

bis:  «  Cum  enim   horum  notariorum  praecipuum 

manus  fuerit  gesta  sanctorum  martyrum  sollicite  et 

eariose  perquirere,  etdiligenter  adnotata  in  Ecclesia 

recondere,  simul  etiam  tunc  necessario  coeperunt 

scribi  Vitae  Romanorum  pontificum  instar  simpiicis 

alicujus Catalogi,  quo  compendiose  indicaretur  cu- 

jasque  nomen.  patria,  pater,  tempus  pontificatus, 

ordinationes,  constitutiones,  obitus  ac  sepultura,  et 

cessatio  episcopatus    usque  ad  successionem  novi 

pontificis.   »  Cum  enim,  fatente  Lambecio,  horum 

Dotariorum  prjecipuum  munus  fuerit  gesta  sancto- 

rum  martyrum  sollicite  et  curiose  perquirere,  etdi- 

ligenter  adnotata  in  Ecclesia  recondere,  sequitur 

omnino  hos  notarios  praecipuam  operam  in  descri- 

beodisRomanorum  pontificum  martyriis  impendisse, 

et  Acta  ilia  in  Romana  Ecclesia  reposuisse,  adeoque 

inltio  Ecclesiae  non  simplicem  et  brevem  aiiquem 

Cataloguro,  sed  integram  pontlficum  martyrum  hi- 

storiam  exaratam  fuisse,  qua?  subDiocletiano  forsan 

deperdita  fuit,  vix  enim  ejus  memoria  apud  posteros 

relicta  est,  apud  quos  tamen  remansit  brevis  quidam 

Catalogus  Romanorum  pontificum,  qui  non  a  Da- 

maso,  sed  ab  homine  privato  tempore  Liberii  pap;B 

Damasi   praedecessoris  conscriptus  fuit,   ut  capite 

pnec-edenti  perspicue  ostendimus.  Ilie  autem  Cata- 

logus  esi,  et  non  alius,  qui  successu  temporum  va- 

riis  notitiis  auctus  fuit,  et  tempore  Justiniani  im- 

pcraloris  in  illud  opusculum  excrevit,  de  quo  sub 

secandi  Catalogi  titulo  egimus.  Probare  itaque  non 

possum,  quod  dicit  Lambecius,  notariorum  Catalo- 

gQm  tempore  Constantini  magni  variis  actis  et  gestis 

augeri  coepissse,   et  in  archivo  basilica?  principis 

apostolorum  de  Urbe  repositum  fuisse,  ex  quo  eum 

Qsque  ad  Liberii  pontificatum  a  variis  auctoribus 

deductum  Damasus  papa  desumpsit  ct  descriptum 

Koina  Hierosolymam  ad  Hieronymum  misit. 

7.  Sane  inter  rationes  evidentes  quas  sibi  obstare 
ipse  Lambecius  cognoverat,  prima  quidem  illa  cst 
quod  historia  ipsa  multis  chronographiic  erroribus 
et  DonnuIIis  incertis  assertionibus  referta  sit,  ut  fa- 
cile  probari  potest  ex  iis  quse  prsecedenti  capite  de 
aotiquioribus  Catalogis  diximus,  quos  auctor  Ponti- 
ficalis  adeo  manifeste  secutus  est  ut  eosdescripsisse 
et  in  usum  suum  assumpsisse  cognoscatur.  Unde 
eadem  ratio,  ob  quam  Anthero  priorem  partem  an- 
tiqui  Catalogi  et  Daroaso  posteriorem  adjudicavi- 
nias,  demonstrat  Librum  Pontificalem  Damaso  papcC 
tanquam  auctore  vel  approbatori  adjudicandum  esse. 
Secaoda  vero  ratio,  ob  quam  Lambecii  opinionem 
admittere  non  possumus,  ex  styio  ejusque  unifor- 
mitate  desumitur :  cum  enim  stylus  incultus,  rudis 
et  impolitussit,  primorum  Ecclesiai  saeculorum  xia- 


A  tem,  qua  Latinae  iinguae  elegantia  excellebat  nequa- 
quam  sapere  videtur,  cumque  uniformis  sit  in  om- 
nibus  pontificum  Vitisa  S.  Petro  apostolo,  usquead 
eos  qui  sexto  vel  septimo  saeculo  sederunt,  omnimo 
colligitur  nequaquam  a  diversis,  sed  ab  uno  eodem- 
que  auctore,  qui  posterioribus  sajculis  vixitscripsit- 
que,  fuisse  compositum.  Atque  hoc  omninoin  causa 
fuit,  quo  communi  recentiorum  sententia  Liber 
Pontificalis  Anastasio  Bibliothecario  noni  saeculi 
scriptori  tributus  fuit,  ut  statim  videbimus.  Neque 
igitur  licebit  mihi  admittere,  quod  Lambecius  his 
verbis  adjungit  :  «  Hic  ergo  Catalogus  qui  licetdi- 
versis  temporibus  et  adiversis  auctoribus  compone- 
retur,  ordine  tamen,  et  stylo,  ut  in  aliarum  solem- 
niumtabularum  continuatione  plerumquefierisolet, 

B  ubique  sibi  erat  similis.  »  Quamvis  enim  idem  om- 
nino  stylus  servari  possit  in  illis  tabulis,  quxvix 
unum,  aut  aliud  verbum  conlinet,  ut  in  fastis  con- 
sularibus,  in  sedium  patriarchalium  tabulis,  Roma- 
norum  imperatorum  Catalogis,  mortuorumdiptychis 
el  similibus  quibus  vix  quidquam  praeter  nomina 
exhibentur,  in  iliistamen  tabuiis,  quae  ultranomina 
pontificum  Acta  piurima  exhibeni,  ut  in  Libro  Pon- 
tificali,  vix  pussibileest  a  diversis  auctoribus  eum- 
dem  stylum  servari,  ut  cuique  perito  manifestius 
patere  existimo,  quam  quod  in  hac  veritale  com- 
probanda  tempus  teram  et  lectoribus  prolixitate 
sermonis  txdium  afferam. 

CAPUT  YII. 

An  Liber   Pontificalis  Anastasio  Bibliothecario  tri- 
C  buendus  sit? 

I.  Velseri  Bcllarmini  et  Onuphrii  Panvinii  sententia, 
quod  Libcp  Pontificalia  tribuendus  sit  Anastasio  Bibiio- 
Ihecario.  —  II.  Baronii  et  Holstcnii  sententia,  qua  Liber 
Pontificalis  Anastasio  tanquani  auctori  adljudicatur,  tri- 
busmodisprobari  posse  \idetup.  —  lll.Ppimo  ex  eorum 
testimoniis,  quivel  cum  Anastasiovel  antc  eum  scripse- 
runt,  et  tamen  sine  Anastasii  nomine  Libri  Pontificalis 
menlionem  faciunt,  ut  Rodulphuspresbyter,  Hincmarus 
Rhemensis,  auctop  libpi  RitualisCapolo  Magno  tributus, 
ctVcnerabilis  Bcda.  —  IV.  Idem  confirmatureorumte- 
slimoniis,  qui  post  Anastasium  scpipserunt,  et  Librum 
Pontificalcm  absque  Anastasii  mentionc citarunt,  ut  An- 
sclmus  Lucensis,capdinalis,Deusdcdit,et  Ivo  Capnoten- 
sis,  Romualdus,  Laborans  cardinalis,  et  Bcpoapdus  Pa- 
picnsis  ppspositus.  —  V.  Dcmum  ex  co  quod  licct  ali- 
qui  priopcm  partcmDamaso  paptc,  nemotamen  antc  haec 
uUimasajcula  repcptussit,  qui  postcpiorem  partem  Ana- 
slasio  tpibucrit,  ut  ppobatup  testimoniis  Martini  Poloni 
tt  Zenonis  Patavini  episcopi.  — VI.  Secundo  ppobatup 
p.  auctopitate  mss.  codicum,  qui  antiquitate  sua  Anastasu 
^  ictatcm  supcrant,  ct  tamen  Librum  Ponlificalcm  conti- 
ncnt.  —  VII.  Tcrlio  ppobatur  cx  divcpsitate  styli,  ex  qua 
Lucas  Ilolstenius  rcctc  coUcgit,  ultimiim  Libri  Pontifi- 
calis  paptcm  a  divcrsis  auctopibus  conscriptam  fuisse, 
adcoque  uni  Anastasio  tribni  non  posse,  quamvisid  non- 
nulli  reccntiopcs  cxistimapint. 

4.  Cum  pateat  ex  iis  quae  superiori  capitedixi- 
mus,  Librum  Pontiflcaiem  nequaquam  Damaso  papae 
tribui  posse,  hoccapite  inquirendumest  num  Ana- 
stasio  Bibliothecario  tribuendus  sit.  Sicenim  habet 
Marcus  Velserus  in  praefalione  ad  Librum  Pontifi- 
caiem,  quem  anno  1602  sub  nomine  Anastasii  Bi- 
bliothecarii  edidit:  «  Quia  stylus,  totaque  scribendi 
ratio,  quifi  est  in  Vitis  prioribus  Damaso  haclenus 
inscriptis  (uti  quivis  non  obes»  naris  lector  facile 


199 


AD  ANASTASIUM   PROLEGOMEXA  EDIT.   ROM.-VATIC. 


200 


odorari  et  adverlere  poterit)  prorsus  in  eam  sen-  A  egreffioacprajstantissimo  historiographo  habebatur, 


tentiam  inciinamus,  omnium  iilarum, licet  nonnullis 
in  locis  adulterina  aliorum  adjectione,  vel  detra- 
ctione  ob  summam  superiorum  sieculorum  inscitiam 
depravatae  sint,  verum  el  germanum  parentem  esse 
Anastasium  S.  R.  Ecclesi^  bibliothecnrium,  quare 
ejus  nomenclatura  totum  opus  ornare  non  dubita- 
vimus.  D  Etcum  Velsero  Bellarminus  libro  de  Scri- 
ptoribus  in  Damaso :  «  Tribuitur  S.  Damaso  liber 
de  Vitis  pontificum,  qui  exstat  in  primo  lomo  Con- 
ciliorum;  sed  liber  ille  est  Anastasii  Bibliothecarii, 
non  Damasi,  ut  notum  est.  »  Et  in  Anastasio  Biblio. 
thecario:  «  Scripsit  Viias  Pontificum  Romanorum 
a  S.  Peiro  usque  ad  Nicolaum  primum.  »  Etante 
Bellarminum  Onuphrius  Panvinius  in  Aotis  ad  Pla- 
tinam,  in  Vila  Nicolai  primi  :  «  Anastasius  mona- 
chus,  et  sanctaB  Romanae  Ecclesiae  biblinthecarius, 
usquead  Nicolaum  primum,  Romanorum  pontificum 
Vilas,  quaB  adhucapud  me  sunt,  scripsit,  sub  quoet 
ejus  successoribus  Adrian  II  et  Jo.mne  VIII  in  urbe 
floruit.  Quae  sequuntur,  concinnavit  Guillclmus  qui- 
dam  alter  bibliothecarius,  quse  in  libro,  qui  sub 
Damasi  nominecircumfertur,  exstant.  »  Atque  hxc 
quidem  viri  illi  eruditi,  quorum  sententia  a  caeteris 
minime  probatur. 

2.  Eminentissimusnamque  cardinalis  Baroniusad 
annum  Christi  867  agens  Anastasio  Bibliotheca- 
rio  scribit :  «  Colleclorem  potius  quam  scriptorem 
Vitarum  praeteritorumponlificum  Romanorum  aflir- 


B 


quem  »n  charta  donationis  pro  scholasticis  Fulden- 
sibus  egregift  iaudat  Ludovicus  Ludovici  Pii  frater, 
rexGermania^  et  Orienlalium  Francorum.  Hic  vero 
Rudolphus  in  Vita  Rabani  abbatis,  edita  a  Browero 
lib.  III  inter  Antiquitates  Fuldenses,  ita  scribit: 
Theodorus  «  attulit  quoque  ossa  SS.  Agapiti,  Ja- 
nuarii,  et  Magnidiaconorum  B.  Xisti  papae,  quicam 
eo  sub  Decio  decoJlati  sunt,  sicut  in  Gestis  Pontifi- 
calibus  legitur. »  Ubi  a  Rudolpho  presbytero  citatur, 
non  quidem  Anastasii  opus  de  Viiispontificum,  sed 
Gcsta  pontificalia  ;  adeoquo  colligitur  quod  Rudol- 
phus,  qui  eodem  tempore  cum  Anastasio  vixit,  jam 
Librum  Pontificaiem  penes  st^  habuerit.  Ilincmarus 
quoque  Rliemensis  archiepiscopns.  epistola  26  ad 
Nicolaum  papam,  Libri  cpiscopalis  meminit,  quialius 
esse  non  potest  quam  Pontificalis,  ex  quo  refert 
tomo  H,  pag.  1^5,  de  Ebbone  a  Scrgio  ad  svnodum 
evocato.  «  quod  ad  eam  non  convenerit,  videlicet 
sicut  superius  memorata;  litterae  auctoritatis  vestrae 
demonstrant.  Talis  a  scile  apostolica,  et  papa  Sergio 
habitus,  quo  lis  ab  aliis  non  ignorabatur  haberi, 
id  est,  ut  Codex  Hpiscopalis  osl^mdit,  pro  criminibus 
suis  honore  privatus  et  ab  Ecclesia  pulsus.  »  El 
paulo  infra  :  a  Sicut  sanctus  Gelasius  d^  Acacio  di- 
cit,  qui  a  sedeapostolica  damnatus,  etnon  restitu- 
tus,  licet  Anastasiuspapa,  sicut  in  Libro  Episcopali 
legimus,  cum  recipere  voluerit,  vitam  finivit.  »  Quae 
ultimade  Anaslasiosecundo  habentur  inLibro  Pon- 


mamus.  » 


Et  qui  post  Baronium  scripsit  eruditus  p  tificali,  ita  ut  nutium  dubium  esse  possit  quin  Hin- 


Holsteniusin  illo  Anastasiani  operisexemplari,  quod 
ad  praestantissimps  codices  bibliothccai  Vaticanie, 
Regiae,  Mediceae,  Parnesianae  et  Casinensis  recen- 
suit,  agens  de  hoc  Baronii  loco,  ita  in  manuscriptis 
suis  notis  observat :  «  Baronias  Anastasium  colie- 
ctorem  potius  quam  scriptorem  Vitarum  pontificum 
usque  ad  Nicolaum  primum  affirmat  ad  annum  Chri- 
sti  867,  num.  139;  sequenlem  autem  Adriani  Vitam 
ab  eo  scriptam  existimat,  et  mco  quidem  judicio 
rectissime.  »  llaec  paucis  Lucas  Iloistenius,  cujus 
opinionem  firmare  licettribus  potissimum  rationi- 
bus,  quarum  prima  nititur  testimonio  scriptorum 
qui  velanteAnastasii  tempora  Librum  Pontificalem 
citarunt,  vel  post  Anastasii  mortemeum  nequaquam 
Anastasio  tribuerunt  :  secunda  ex  manuscriptorum 
codicum  antiquitatedesumitur,  utpoteexquaLibrum 
Pontificalem  ante  Anastasii  tempora  exslitisse  mon- 
stratur.  Tertiademum  ex  stylidiversitaterepetitur. 
nam  ex  ea  constat  plures  Vitas  a  diversis  auctoribus 
Libro  Pontificali  adjectas  esse,  adeoque  Anastasium 
coUectorem  potius  quam  auctoremejus  fuisse. 

3.  Utautem  a  prima  ratione  incipiamus,  profe- 
renda  sunt  nonnullorum  testimonia  qui  vel  cum 

AnastasioBibliothecario  vixerunt,  veldiu,anlequam 
fuit  natus  Anastasius,  scripscrunl.  Exstat  sane  in 
Annalibus  Francorum,  editis  ex  bibliotheca  P.  Pi- 
thoci  ad  annum  865,  mentio  Rudolphi  Fuidensis 
coenobii  presbyteri,  qui  tuncflorebat,eiprodoctore 
(a)  Cod.  ms.  Vatic. 


D 


cmarus  Rhemensis  per  Librum  episcopalem,  Gesta 
pontificalia  intellexerit.  Ilis  adjungi  potest  libcr  ri- 
tualis,  quem  Onuphrius  Panvinius  (a)  in  notis  ms. 
ad  Cencium  Camerarium  Carolo  Magno  attribuit, 
in  quo  de  Purificatione  S.  Mariae :  «  De  hac  festivi- 
tate,  etaliis  fcstivitatibus  S.  Marine  in  Gestis  ponti- 
ficalibus  lciritur  quod  Sergiuspapa  pra'ceperit  Leta- 
nias  ficri  in  dic  Praesentationis  Domini  in  templo. 
Ita  enim  scriptum  est,  ut  in  diebus  Annuntiationis 
Domini,  Dormitntionis,  ac  Nativitatis  S.  Dei  geni- 
Iricis  Mariae,  et  S.  Simeonis,  quod  Hypapante  di- 
citur  Grapce,  cum  lelj)niis  exeant  a  S.  Adriano,  et 
ad  S.  Mariam  populus  occurrat.  »  Ilaec  ibi,  qua^  non 
snb  Caroli  Magni,  sed  incerti  auctoris  nomine  edita 
sunt  post  fragmenta  Caroli  Magni.  Sed  quid  haerc- 
mus  in  hujus  Ritualis  lestimonio,  cum  habeamus 
locum  clarissimum  VenerabilisBedae,  qui  plusquam 
centum  annisanle  Anastasii  tempora  obiit,  ettamen 
Gcsta  pontificalia  citavit?  In  Martyrologio  enim  ad 
VIII  Idus  Augusli  :  «  Romae  S.  Sixti  episcopi.  Feli- 
cissimi,  et  Agapiti  diaconi,  qui  decollati  sunt  sub 
Decio  :  decollali  sunt  cum  eo  et  alii  quatuor  sub- 
diaconi  Januarius,  Magnus,  Vicentius  et  Stephanus, 
utin  Gcstis  pontificalibus  legitur.  »  Ita  Beda  in 
Martyrologio,  quod  Ilenscheniusex  pluribus  antiquis 
mss.  codicibus  corrcctius  edidit,  et  quodin  duobus 
octingenlorumannorura  mss.  codicibus  bibliolhecae 
Palaiino-Vaticana)   rcperitur.   Quare  certo  constal 


201  SCHELESTR.  DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG. 

qiiod  anie  Anastasium  Liber  Pontificalis  temporibus  A 


202 


Bed»  jam  conscriptus  fuerit,  et  idcirco  Anastasius 
illiiis  anctor  esse  non  possit. 

4.  Idem  confirmatur  ex  iis  auctoribus  qui,  licet 
post  Anastasium  Bibliothecarium  scripserint,  et  Li^ 
brum  Pontificalem  citarint,  nunquam  tamen  Ana- 
stasii  mentionem  feceruntAnselmus  Lucensisepisco- 
possubGregorio  VII,  lib.  iiiDecreticap.  120,agensde 
eisilio  Liberii  papae,  el  Felice  ejus  consensu  ordina- 
to,  librum,  ex  quo  locum  desumpsit,  citat  his  verbis: 
Ex  Pontifieali;  et  lib.  i,  cap  77,  habet  bunc  titulum* 
Be  obedieTUiat  ei  humilitatej  quam  rex  Pipinus  Ste- 
phano  papsB  exhibuit,  ex  Pontificali,  Ubi  nullatenus 
Anastasii  meminit,  eo  quod  Liber  Pontificaiis  An- 
nelmi  temporibus  nondum  Anastasio  tributus  fuerit. 


6.  Porro  quamvis  scriptores  veteres  reperti  sint 
qui  Yitas  pontificum  a  Petro  ad  Liberium  Damaso 
tribuerunt,  neminem  tamen  reperi  qui  posteriorum 
pontificum  Yitas  a  Damaso  papa  usque  ad  Nicolaum 
primum,  sub  quo  Anastasius  fiibliothecarius  scri- 
psit,  Anastasio  adjudicavit.  Martinus  Polonus  in 
Chronici  sui  prooemio  cilat  omnes  auctores  ex  qui- 
bushistoriam  imperatorum  et  pontificum  Romano- 
rum  desumpsit :  «  Compiiavi,  inquit,  praesens  opus- 
culum  ex  scriptis  Titi  Livii ;  item  ex  Chronicis 
Orosii :  item  ex  Chronicis  Damasi  pap»  de  Grestis 
pontificum :  item  de  Gestis  Bovisii  episcopi  Sutrini, 
de  Gestis  pontificum  ;  item  ex  Chronicis  Pauli  Ro- 
mani  diaconi  card.  de  Gestis  utrorumque;  item  de 
Chronicis  Gilberti  de  Gestis  utrorumque;  item  ex 


CardiDaiisDeusdedit  in  Collectione  Canonum,  quam  B  CbronicisRichardi  monachi  Cluniacensis,  »  etc.  Haec 


Yiclori  III  nuncupavit,  lib.  ii,  num.  75,  plura  de 
ConoDe  papa  citat  exRomano  Ponttfieali:  ubi  Liber 
Pontiflcaiis  vocatur  Romanus,  quia  in  eo  Romano- 
rum  pontificum  acta  continentur,  quae  tamen  pra&^ 
Citos  cardinaiis  sine  ullo  auctoris  nomine  refert,  eo 
quod  liber  ille  lemporibus  suis  nulli  auctori  tributus 
esset.  Idem  constat  ex  Ivone  Carnotensi  episcopo 
part.  IV,  cap.  79,  ubi  babet  «  Sergium  papam,  pro* 
pter  qusedam  capitula  extra  ritum  ecclesiasticum 
annexa,  non  subscripsisse  synodo,  quam  Justinianus 
imperator  in  regia  urbe  collegerat.  Ex  Libro  Ponti- 
ficaii.  J»  Ex  cap.  94 :  de  libris  Gelasii  ex  Libro  Pon- 
Ufcali.  Ex  cap.  424.  Item  de  confirmatione  sexts 
$ynodi,  ex  Libro  Pontificali  Idem  plane  Romualdus 
SaJemitanus  archiepiscopus  in  Historia  ms.  Librum 
Pontificaiem  his  verbis  citans :  Hic  idem  (Leo  lY) 
ut  in  Pontificali  legitur,  invidiose  super  quibusdam 
crimiQibus  pulsatus  synodum  congregavit,  et  sese 
jnramento  innoxium  demonstravit.  Eodem  fere  modo 
intitalat  librum  illum  Laboranscardinalis,  quianno 
41S2  scripsit,  ut  ex  ejus  compiiatione,  qaae  ms. 
inarchivobasilicaeS.  Petriasservatur,licetcolligere ; 
parte  enim  ii,  cap.  40,  et  parte  xi,  cap.  6,  citat  ab- 
solute  Gesta  Pontificum,  nullumque  illorum  gestorum 
auctorem  indicat.  His  accedit  Bernardus  primum 
Papiensis  praepositus,  postea  Faventinus  episcopus 
in  Collectione  Decretaiium,  quam  Antonius  Augusti- 
nus  Tarraconensis  archiepiscopus,  inter  antiquas 
Decretalium  Coilectiones  primo  loco  edidit:  libro 


Martinus  Polonus,  qui  nullibi  Anastasii  Bibliotheca- 
rii  meminit,  licet  omnes  enumeret  quos  deRomanis 
pontificibus  legerat,  et  inter  illos  Damasum  papam 
ponendnm  esse  existimarit.  Eodem  modo  Jacobus 
Zenus  epicopus  Patavinus  in  libro  de  Yitis  ponti- 
ficum,  liondum  typisdescripto,  habet  quidem  Da- 
masum  papam  pro  auctore  prioris  partis  Libri  Pon- 
tificalis,  sed  nequaquam  Anastasium  Bibliotheca- 
rium  posterioris  partis  auctorem  agnoscit ;  ut  enim 
Felic«m  secundum  verum  pontificem  fuisse  ostendat, 
Damasi  auctoritate  id  in  primis  comprobat  (a): 
u  Damaso,  inquit,  de  antecessoribus  suis  Romanis 
pontificibus,  et  his  potissimum  qui  eo  agente  vitam 
praefuerunt,  fides  probabilior  adhibenda  videtur.  Si 
enim  Damasus  ipse  hujus  conditor  operis  fuit,  quod 
epistolae  initio  operissitae  praeseferunt;  quisdubitare 
poterit,  certius  tenuisse  illum,  qui  maximi  pontifi- 
ces  per  sua  tempora  praefuerunt?  »  Et  haec  quidem 
Zenus  Patavinus  de  priori  Libri  Ponlificalis  parte  a 
Petro  apostolo  ad  Damasi  pontificatum,  obduas  epi- 
stolas  quas  ostendimus  supposititias  esse.  Audiamus 
nunc  quid  dicat  de  Yitis  pontificum  qui  Damasum 
papam  subsecuti  sunt.  Ita  enim  habetad  finem  Yitae 
Felicis  secundi :  «  Quanquam  enim  tot  scriptores 
alii  fuerunt,  qui  postDamasum,  sequentium  ponti- 
ficum  gesta  adjicere  conati  sunt,  tamen  quoniam 
scriptorum  ipsorum  obscurum  estnomen,  auctores- 
que  admodum  incerti,  incultus  vero,  et  perhorridus 
sermo,  barbariem  redolens,  magis  nec  multo  profe- 


oamqne  tertio,  titulo  4,  cap.  %  habet :  Ex  Gestis  D  cto  nobis  usui  erant,  »  etc.  Ex  quibus  manifestum 


Romanorum  pontificum,  Leo  III,  natione  Romanus, 
conciUo  Lotharii  et  Ludovico  imperatorum,  sanctam 
et  venerabUem  Lxxvii  episcoporum  in  ecclesia  B.  Pe- 
tri  $ynodum  congregavit ;  et  lib.  v,  tit.  5,  cap,  2 : 
Ex  gestis  Romanorum  pontificum.  Tempore  Zacharix, 
natione  Grxci,  contigit^  etc. ;  et  tit.  7  cap.  1 .  Ex 
gettis  Romanorum  pontificum.  Tempore  Stephani 
papx,  natione  Siculi,  etc.  Ubi  Gesta  Romanorum 
pontificuD  citantur,  nulli  tamenauctori  tribuuntur, 
quod  nimirum  illis  temporibus  nondum  sub  Anasta- 
sii  Bibliothecarii  nomine  Liber  Pontificalis  circum- 
ferretur,  ut  jam  supra  indicavimus. 
(a)  In  codice  ms.  bib.  Yaticanae. 
Patrol.  CXXYU. 


fit  Zenum  Patavinum  existimasse  verum  esse,  quod 
probandum  suscepimus,  non  quidem  ab  Anastasio 
Bibliothecario,  auctore  notissimo,  sed  a  pluribus 
iisque  ignoti  nominisauctoribus,  LibrumPontifica- 
lem  compositum  fuisse. 

6.  Secunda  ratio  qua  constat  Librum  Pontifica- 
iem  Anastasio  Bibliothecario  tribuendum  non  esse« 
nilitur  auctoritate  manuscriptorum  codicum,  qui 
antiquitate  Anastasii  aetatem  superanl.  Qua  de  re 
audiendus  est  Philippus  Labbeus  libro  de  Scriptori- 
bus  in  Damaso,  ubi  affirmat  Anastasium  non  posse 
esse  auctorem  priorispartis.  <tCum,  inquit,  viderim 


203 


AD  ANASTASIUlVf  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


m 


manuscriptum  codicem  optimje  notae,  tempore  Ca- 
roli  Magoi  exaratum,  in  quo  Yitie  illa^  Damaso  jam 
tum  tribuebantur,  antequam  aut  natus  esset  Anasta- 
sius,  aut  saltem  ex  primis  infantiaecrepundiis  emer- 
sisset.  »  Repetit  haec  Labbei  verba  Lambecius  lib.  II 
Bibliothecae  Csesareae,  cap.  8,  ad  codicem277,  quem 
membra/iaceum  et  pervetustum  vocat,  et  ejusdcm 
generis  esse  perhibet  cum  eo  quem  Labbeus  se  vidisse 
afflirmat:  «  Ejusdem  generis  estetiam,  inquit,  prae- 
stantissimus  iileetcollatu  dignissimus  codex  ms. 
Ambrosianus,  dequo  inpraesens  agitur,  utpote  cum 
tam  ex  scriptura  quam  aliis  circumstantiis  certo 
constet  eum  ad  imperatoris  Ludovici  Pii  tempora 
pertinere.  Pertingit  autem  ibi  historia  pontiflcum 
Romanorum  tantum  usque  ad  papam  Stephanum 
secundum,  vel,  ut  alii  supputant,  tertium,  qui 
anno  752  electus  est,  etanno  757  obiit.  »  Accedunt 
demum  codices  manuscripti  tres.  quorum  alter  in 
bibliotheca  Vaticana  reperitur  sub  numero  5269,  in 
quo  Vitae  Romanorum  pontificum  desinui;:  in  Gre- 
gorio  II,  qui  centum  annis  ante  Anastasium  Biblio- 
thecarium  obiit,  alii  duo  in  bibliotheca  reginae 
Sueciae,  et  bibliotheca  sancti  Marci  Florentiae  asser- 
vantur,  qui  codices  inAdriano  primo  flniunt,  quo 
nondum  natus  erat  Anastasius.  Ex  quibus  satis 
superque  constat  Librum  Pontificalem  Anastasio 
antiquiorem  esse,  adeoque  illum  istius  libri  aucto- 
rem  esse  non  posse. 

7.  Tertia  ratio  qua  probatur  non  quidem  uni 
Anastasio  Bibliothecario,  sed  pluribus  auctoribus 
ultimam  Libri  Pontificalis  partem  tribuendam  esse, 
ex  diversitate  styli  desumitur,  de  qua  exstat  accu- 
rata  Lucae  Hofstenii  sententia  in  notis  manuscriptis 
ad  Anastasium  de  Vitis  Pontificum,  in  quibus  obser- 
vat  partem  illam  quae  Vitas  a  Zacharia  usque  ad 
Nicolaum  primum  complectitur,  a  variis  auctoribus 
stylo  diverso  conscriptam  fuisse.  Sicque  notatde 
Vita  Zachariae :  «Stylo  nonnihil  purioreet  nervoso 
scripta,  totamque  historiam  pontificatus  complecti- 
tur,  contra  quod  in  superioribus  pontificibus,  quo- 
rum  gesta  eumdem  stylum  et  auctorem  praeseferunt, 
factum  erat.  »  De  PauJo  papa,  Stephani  tertii  suc- 
cessore,  notat  idem  Holstenius :  «  Haec  Vita  valde 
jejuna  nihil  historicum  habet,  ejusdem  cum  supe- 
rioribus  styli.  »  Itaque  juxta  mentem  llolstenii  idem 
auctor  tres  supradictorum  pontificum  Vitas  adjecit. 
De  Stephano  quarto  autem  habet  sequentia :  «  Vita 
Stephani  papae  scripta  est  diverso  stylo  a  superiori- 
bus,  modosqueioquendi  sive  barbarismos  peculiares 
habet,  quae  nescio  quem  africanismum  sapere  viden- 
tur.  »  Ad  Adriani  vero  Vitam,  quae  totam  ejus 
pontificatus  historiam  continet,  nihil  notat.  nisi  ad 
finem,  ubi  in  margine:  «  Hic  finit  codex  Florentinus 
sancti  Marci,  et  mss.  serenissimae  reginae,  »  indi- 
cans,  ut  infra  videbimus,  hanc  Vitam  ab  auctore  illo 
forsan  conscriptam,  vel  adjectam  fuisse,  qui  Librum 
Pontificalem,  ex  quo  codicesbibliothecae  reginae  Sue- 
cixetbibliothecaesanctiMarcidescriptisunt,  in  unum 
volumen  collegit.  De  Adriani  primi  successoribus 


A  Leone  tertio,  Stephano  quinto,  Paschali  prlmo  et 
Eugeniosecundo,  nihil  omnino  observat  Lucas  Hol- 
stenius;  de  Valentino  tamen,  Engenii  successore, 
notavit  in  margine :  «  Haec  Vita  peculiari  stylo  pha- 
lerata  agnoscitur. »  Post  quem,  omissis  ad  trium 
successorum  Vitasnotis,deBenedictotertio  ita  ha- 
bet:  «  Hic  affectatum  et  ineptissimum  exaggerandi 
profluvium  observa,  et  numeros  poeticos.  »  Et  ad 
Nicolai  primi  Vitam  sequentia :  a  Hanc  Vitam  asedis 
apostolicae  bibliothecario  scriptam,  docet  frequens 
scrinii  ecclesiastici  mentio.  »  Hactenus  Lucae  Hol- 
stenii  notae  de  Vitis  pontificuma  Gregorio  tertlo, 
sub  quo  Venerabilis  Beda  vixit,  usque  ad  tempora 
Nicolai  primi,  quibus  Anastasins  Bibliothecarius 
floruit,  quasnotaseolubentiushic  adduximus,  quod 

^  vireruditissimusmagnamvitaepartem  consumpserlt 

in  confereridis  cum  edito  Anastasii  opere  manu- 

scriptis  codicibus,  et  in  discernenda  stylorum  diver- 

sitate  acutissimi  judicii  fuerit.  Ex  quibus  facile 

unicuique  patebit,  ut  ego  certo  existimo,  ultlmam 

LibriPontificalispartemnon  quidem  uni  Anastasio, 

sed   pluribus    et   diversis  auctoribus   adjudicari 

debere,  prout  sequenti  capite  ostendemus. 

CAPUT  VIII. 
A  quihmnam  auctorihus  et  quandonam  Liber  PonU 

ficalis  consciipttJLS  sit? 

I.  Liber  Pontificalis,  quoad  priorcmparlcm,  ^uaBcomplcc- 

titup  VitaB  ponlificum  usquc  ad    Confltantmum  papam 

conscpiptus  estpost  sextamsynodum,  idqueeo  tempore 

quo  Exapchi    Ravennw  scdcbant.  —  II.  Post  mortem 

Constantini  papsB  prodiit  cipca  initiumoctavi  saeculi,cui 

ab  eodem  auctorcppima  appendix  adjecta  fuit  Vitarum 

C      Gpegopii    H   et   Gpcgorii   lli,  quod   probatur  ei  ma- 

imscripto  codice  Valicano,  et  iiedjfi  testimoiiio,  ac  Hol- 

slcniijudicio  comppobatup,  qui  omnes  Rom.  pontificam 

Vitas  k  B.  Petpo  usque  ad  Zachariam  uno  eodumquo 

stylo  conscpiptas   esse  docet.  —  111.  Satisfit  tea^imonio 

legatopumAKathonis  ab  Humbcptocapdinaliallato,  quod 

suppoaititium  essc  oslenditup.  —  IV.  Prior  illa  Libri 

Pontificalis  pars  habct  auctopem  Romanum,et  forsan 

bibliothecai  pontificiaB,  aut  apchivo  apostolico  prsBpoai- 

tum.  —  V.  Ab  alio  suctore  ac^ectae  sunt  viUB  Zachari», 

Stephani  III  et  Pauli  primi,  qu®  sccundam  appendicem 

efficiunt,   et  eodem  stylo   conscriptffi  sunt  ab   uno  ex 

clero  Romano,  qui  archivura  apostolicum  cllat  In  "N^ta 

Stephani  lcrtii.  —  VI.   Vila  Stephani  IV  non    habet 

auctorem  .\fpicanum,  utputat  Holstenius,  scdHomanum 

contempopaneum,  ut  ppoWup  ex  AcUs  et  conflrmatup  ex 

Vita  Adriani  primi,  quam  ab  codem  auctpre  Lateranenaia 

aut  Vaticana)  basilicae  clcpico  conscriptamfuisaecoosttl. 

Et  haec  est  tcrtia  appendix  Libpo  Pontiflcali  addita,  qua- 

cum  flniunt  duo  codices  mss.  Regius,  et  Florentinas  S. 

Marci.  —  VU.  Vita  Leonis  lllalium  plane  auctorem  ha- 

_      bet,  qui  forsan   basi.ic<e  S.  PaiJi   ascriptua   crat,   et 

D      Siephani  V  vitam  Pontificali  auoque  acJijecit.  Unde  hsc 

esset    quarta    appendix    ad    Librum    l*ontiflcalem.  — • 

Vlll.  Vita  Gpegorii  111  auctopcm  Romanum  habe,    et 

styloeleganti  conscripta  est,  a  quostylo  VitiB  Eueenii  II, 

Valentini  et  Gregorii  IV  nonnihil  dilTcrunt.  —  IX.  Ser- 

gii  11  Vita  stylo  difl^ert  a  priopibus,  et  ab  eodem  auctore 

Libpo  Pontificali  adjccta  est,  a   quo  Leonis   IV  Vita 

conscripta  fuit,  quem  Romaj  in  magna  dignitate  oonsti- 

tutum  fuisse  Actaipsatestantup — X.  AnastasiusBiblio- 

thccarius  non  fuit  auctop  Vitapum  Scpgii  II  et  Leonis  IV, 

multo  rainus  Benedicti  III,  qui  Leoni  1 V  suiicessit,  ci^u» 

Vita  affcctato  el  pcculiari  stylo  conscpipta  cst.  Probatur 

itaquc  illopum  seutentia  quai.\nastasium  Vitie  Nicolai  I 

auctopem  facit. 

I.Postquamsuperioribuscapitibusmonstratumest 
LibrumPontiilcalem,  qui  Vilas  pontificumaPetroad 
Nicolaumprimumromplectitur,  Anastasio  antiquio- 
rem  esse,  et  non  ab  uno,   sed  diversis  auctoribus 


V»  SCltELESTR.  DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG.  206 

compositum  fuisse,  inquirendum  est  hoc  capite  qui-  A  Vixit  enim  Beda  ab  anno  673  usque  ad  annnm  735 
Bim  illi  auctores  esse  possint  et  quandonam  scri-     cumque  po^t  Gregorii  secundi   pontiflcatum    qui 

anno  7U  coepil,  et  anno  734  desiit,  Venerabilis 
Beda  superstes  fuerit,  Librum  Poniificalem  videre  et 
citare  potuil.  Ut  igitur  mentem  meam  de  Libri  Pon- 
tiflcalis  terapore,  quo  primum  in  lucem  prodiit, 
paucis  absolvam,  crediderim  ante  annum  732  pu- 
blici  juris  factum,  et  huic  coIJectioni  appendicem 
postea  ab  eodem  auctore  adjunctam,  quae  Vitas 
Gregorii  II  et  Gregorii  III  complectebatur.  Quod 
flrmalur  ex  iis  quae  observavil  Lucas  Holstenius  : 
cum  enim  omnes  pontiflcum  Vitas  sidulo  pervol- 
visset,  adnotavit  gesta  pontiflcum  a  Petro  apostolo 
usque   ad  Zachariam,    Gregorii  m   successorem, 


possint  et  quandonam 
pflerini  ?  Notandum  autem  est  Librum  Pontificalem 
bic  recte  induas  partesdividi,  in  priorem  nimirum, 
qnae  uno  stylo  ab  eodem  auctore  conscripta  fuit :  et 
posteriorem,  quaediversostylo  a  pluribus  auctoribus 
exaraiU  Tldetur.  De  priori  parte,  quae  Vitas  pontifi- 
cnm  Qno  stylo  complectitur,  habetur  primum  tem- 
porls,  qao  conscripta  fuit^  indicium  in  Vita  Leo- 
ais  II,  in  qua  de  hoc  pontifice  narratur  :  «  Hic 
fsscapUsanctam  sextam  synodum,  quaeperDeipro- 
videntiam  nuper  in  regia  urbe  celebrata  est.  »  Gum 
mm  anctor  testetur  nuper  in  urbeConstantinopoIi- 
tana  celebratam  fuisset  sextam  synodum,  celebrata 


autem  sit  sexta  synodus  sub  Agathone,  Leonis  11      eodem   oranino  stylo  adeoque  ab  eodem  auctore 


praedecessore,  anno  684,  auctor  haec  scribere  debuit 
oon  procol  a  fineseptimi  saecuH  ;  alias  enim  verum 
esse  non  potest  quod  dixit,  nuper  celebratam  fuisse 
Hxiam  synodvm.  Secundum  indicium  habetur  in 
Tita  Cononis  ;  ibi  enim  legitur  de  ejusassumptione 
ad  pontiflcatum,  quae  anno  686  contigit :  «  et  missos 
pariter  nna  cum  clericis  et  populo  ad  exceHentissi- 
Bum  Theodorum  exarchum,  ut  mos  est,  direxe- 
rant.  >  Notanda  sunt  haec  verba,  ut  mos  est ;  non 
enim  dixit  auctor,  ut  moris  fuit  vel,  ut  fieri  sokbat, 
sed  ut  mos  est  ;  significans  illis  verbis  hanc  Vitam 
eottscriptam  fuisse  quo  tempore  ad  exarchos  de 
dectione  novi  pontificis  referebatur,  adeoque  tunc 
cam  exarchi  Ravennae  erant :  fuerunt  autem  ducen- 
tis  ferme  annis  *,  Longinus  enim  primus  a  Justino 


conscripta  fuisse.  Superiorum  pontificum  Gesta, 
inquitLucas  Holstenius  in  notis  ad  Vitam  Zachariae, 
eumdem  stylum  et  auctorem  praeseferunt.  Idque  eum 
ex  lectione  ipsius  Hbri  constet  nulla  probatione 
indigere  existirao. 

3.  Objici  tamen  potest  huic  nostra  sententiap 
auctoritas  Humberti  cardinalis  Sylvae  Candidae,  qul 
in  opusculo  contra  Nicetam  Pectoratum,  edito  ab 
Henrico  Canisio  tomo  VI  Antiquarum  Lectionum, 
refert,  a  legatis  Agathonis  papae  in  sexta  synodo 
citatum  fuisse  locum  exGestis  pontificaHbus,  adeo- 
que  Librum  Pontificalem  conscriplum  fuisse  ante 
tempora  Constantini  papae,  cum  Agatho  pertriginta, 
ferme  annos  ante  Constantinum  obierit  Verum 
antequam  huic  objectioni  respondeam,  locus  ipse 


Janiore  institutusest  exarchus  anno  567,  postremus  ^  afferendus  est,  qui  ita  habet  apud  Canisium :  «  Tunc 

piissiraus  princeps  Constantinus  interrogavit  eos 
quatiter  Roroana  Ecclesia  de  sacrificio  corporis  et 
sanguinis  D.  N.  Jesu  Christi  ordinem  teneret.  HH 
responderunt :  In  calice  Domini  non  debet  solum 
offerri  vinum,  sed  aqua  mixtum.  »  Et  postea : 
<r  Oblatio  vero  quae  in  sacrificium  altaris  offertur, 
nutlam  comroistionem  aut  corruptionem  fermenti 
debet  habere,  sicut  beata  Virgo  Maria  absque  omni 
corruptione  Christum  concepit  et  peperit.  Hinc  in 
Ecclesia  mos  obtinuit,  ut  sacrificium  altaris  non  in 
serico  aut  in  panno  tincto,  sed  in  lino  terreno  cele- 
bretur,  sicut  corpus  Doroini  fnit  in  sindone  munda 
sepultum  ;  sic  et  oblatio  munda  debet  esse  a  fermen- 
to,  juxta  quae  in  Gestis  pontificalibusa  beatoSylvestro 


Botychiiis  abAistuIphoLongobardorum  regepulsus 
un.  752.  Unde  ex  praedicto  loco  patet  auctorem 
Titae  Cononis  scribere  debuisse  ante  medium  octavi 
laecnliy  quo  exarchi  seu  praefecti  imperatoris  Con- 
iUmtioopolitani  in  Italia  esse  desierunt  :  scribere 
aotem  potuisse  circa  octavi  saeculi  initium,  quo 
lavennae  nondum  sedere  desierant  exarchi,  ad  quos 
de  electione  novi  pontificis  referri  solebat,  ut  ex 
Libro  Dinrno  constat. 

2.  Yidetur  itaque  Liber  Pontificalis  conscriptus 
foisse  post  mortem  Constantini  papae,  qui  anno  7U 
obiity  idque  flrmatur  auctoritate  manuscripti  codicis 
Taticani  5269,  qui  licet  ante  500  circiter  annos 
exaratns  sit,  ex  antiquiore  tamen  descriptus  fuit. 


atpote  flniens  catalogum  pontificum,  quem  Libro  D  legimus  statulum.  »  Hactenus  legati,  et  prosequun- 


PonUficaH  praeponit,  in  GregorioII,  Constantini  suc- 
eessore.  Liber  vero  Pontificalis,  qui  Catalogum,  in 
codice  subsequitur,  finit  his  verbls  :  Gregorius. 
mtione  Bomanus,  ex  patre  Marcello,  sedit  annos  xvi, 
menses  ix,  dies  xi.  Fuit  autem  temporibus  Anastasii, 
Tkeodosii,  Leonis,  aique  Constantini  Augustorum  ; 
obi  tantnm  referttempospontificatussineullisactis, 
ex  quo  coHigitur  auctorem  quidem  inchoasse  Vitam 
Gregorli,  sed  non  absolvisse,  dumLiberPontificalis 
prodiit.  Putarem  igitur  post  ob.itum  Constantini  pro- 
diisse  Libmm  Pontificalem  :  quod  omnino  convenit 
iis  quae  supra  notavimus  de  Venerabili  Beda,  a  quo 
omnium  primo  Liber  Pontificalis  citatus  reperitur. 


tur  Acta  :  «r  Tunc  placuitpiissimo  principi  Constan- 
tino  haec  traditioapostolicae  sedis,  »  etc.  Partem 
hujus  loci  ab  illis  verbis,  hinc  in  Ecclesia  moi 
obtinuit,  pro  libri  Pontificalis  antiqoitate  citavit 
Pearsonius  in  operibus  posthumis,  dissert.  i,  qui 
nullatenus  aniroadvertit  Acta,  quae  Hurobertus  re- 
fert,  penitus  apocrypha  esse,  et  ab  aliquo  Latino 
haud  dudum  ante  Humberti  tempora  fuisse  con- 
ficta  ;  non  eniro  reperitur,  in  sexta  synodo  praedicta 
allocutio  Constantini  iroperatoris,  vel  legatorum 
sedis  apostolicae  responsio.  Si^d  nec  legati  ex  Gestis 
pontificalibus  citare  potuerunt,  quae  in  illis  non 
reperiuntur,  sicut  non  reperiuntur  apud  Anastasium 


207 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


S08 


Bibliothecarium  in  Sylvestro,  neque  apud  auctorem  A  Romaescripsisse,  quod  ex  ge4is  in  unoquoque  pon- 


secundi  CataIo{;i  in  eodem,  ubi  lantummodolegitur 
quod  sanctus  Sylvesler  constituerit,  a  utsacriticium 
altaris  noninserico,nequein  pannotinctocelebrare- 
tur,  nisi  tanlum  in  lineo  ;  et  sicut  corpus  Domini 
noslri  Jesu  Christi  in  sindone  linea  sepultum  est, 
sic  missa  celebraretur.  »  Haec  sunt  verba  auctoris 
secundi  Catalogi,  apud  quemnutla  similitudo  insti- 
luitur  inter  conceptionem  B.  Mariae  Virginis  absque 
omni  corruptione,  et  oblationem  sacrificii  absque 
omni  fermento ;  quinimo  nuila  plane  mentio  fer- 
menti  reperitur,  quod  verbum  auctor  praedictorum 
Actorum  loco  ex  Gestis  pontificalibus  desumpto 
adjunxit  post  tempora  Anastasii  Bibliothecarii,  ut- 
pole  qui  ultima  verba  ita  refert :  a  Sicut  corpus 


tifice  memoratis  aperte  comprobari  potest.  Sicut 
namque  de  secundi  Catalogi  auctore  ostendimus  ca« 
pite  !2,  eum  magnam  Urbis  et  agri  Romani  notitiam 
habuisse,  omnes  Urbis  regiones  et  ecclesias,  omnes 
ecclesiarum  reliquiaset  titulos,  omnesagri  Romani 
viasomnesqueviarumdistantiasperspectashabuisse: 
sic  et  deLibri  PontificalisauctoredicendumvideUir, 
quia  eum  omnia  illa  loca  apprirae  novisse,  ex  ipso 
Libro  colligitur  Allegat  nonnunquam  instrumenta 
publica  in  archivo  sedis  apostolicae  asservata,  ut  pa- 
tet  ex  Yita  Leonissecundi,  ubi  agensdeordinatione 
Ravennatensis  archiepiscopi  scribit,  pro  pallio  non 
solvendo  editum  constitutura  quod  archivo  Ecclesim 
conlinetur.  Et  ex  Yita  Joannis  V,  qui  anno  685  ad 


Domini  nostri  Jesu  Christi  in  sindone  lintea  munda  ^  pontificatum  assumptus  est,  ubi  de  Noveili  Sardinis 


sepultum  est,  sic  missa  celebraretur.  »  Ubi  nemo 
non  videthaecsignificare,  quod  sicut  corpus  Christi 
in  sindone  lintea  sepultum  est,  sic  sacrificium  cor- 
poris  Christi  linteo  mundo  olTerretur,  quie  tamen 
in  alienum  sensum  detorta  sunt,  et  ad  quaestionem 
de  fermento  inter  Grxcos  et  Latinos  post  Photii 
tempora  ortam  translala  his  verbis  :  sicet  oUatio 
munda  dehct  esse  a  fermento.  Auctor  igitur  testimonii 
ab  Humberto  cardinale  allati  post  ortam  inter  Grae- 
cos  et  Latinos  de  pane  azymo  et  fermenlato  quae^ 
stionem  vixit,  adeo  ut  nihil  plane  pro  antiquitate 
Libri  Pontificalis  ex  ejus  verbisstatui  possit.  Verum 
proinde  est,  quod  jam  adnotavimus,  Bedam  pri- 
mum  fuisse,  qui  ea  citavit,  eo  quod  ipsius  tempori- 
bus  Liber  Pontificalis  in  lucem  editus  fuerit. 

4.  Cum  igitur  de  tempore  constet  quo  Liber  Ponti- 
ficalis  scriptus  fuit,  restat  ut  de  auctore  inquiramus, 
de  quo  Pearsonius  dissertat.  i,  cap.  \%  num.  8 : 
«  Auctor  ejus  anonymus  et  incertus  saeculi  sexti 
scriptor,  et  status  primitivae  Ecclesiae  ignarus  fuit, 
unde  pluribus  et  fcedis  erroribus  scatet,  fictisque 
narrationibus  plenusest.nHaec  vireruditusquidem, 
sed  a  religione  catholica  alienus,  cui  proinde  non 
placet  illa  rituum  et  doctrinarum  antiquitas,  quae 
religioni  cathoIic;e  hoc  in  libro  tribuitur  ctdequa 
sequentibus  capitibus  agemus.  Revertamur  proinde 
ad  Libri  auctorem,quem  male  saeculi  sexti  auctorem 
dixit,  recte  anonymum  vocavit.  Non  enim  sexto,  scd 
septimo  saeculo  auctor  Libri  i^ontificalis  vixit.  inte- 


episcopi  ordinatione  sedi  apostolicae  restituta  afflr- 
mat :  Quod  ejus  chirographus  archivo  EcclesisB  de^ 
tentus  cst,  Ex  quibusnon  obscure  coHigi  videtur  aa- 
ctorem  fuisse  bibliothecae  pontificiae  aut  archivo  se- 
dis  apostolicae  praefectum,  nisi  quis  dicere  velit  eum 
ad  archivum  aut  bibliothecam  habuisse  accessum, 
sicque  ex  archivo  citasse  quod  in  eo  asservari  vide- 
rat  vel  cognoverat 

5.  Atqus  hactenus  quidem  de  illa  Libri  PontificaHs 
parte,  quae  eodem  stylo,  ab  eodem  auctore  scripta 
videtur,  complectens  pontifices  a  Petro  aiiostolo  us- 
que  ad  Gregorium  HL  Nunc  de  altera  parte  praefati 
libri  agendum,  quaediversostylo  exarata,  est,  etin- 
cipit  cum  Vita  Zachariae,  qui  anno  742  Gregorio  III 
^  successit,  de  cujus  gestis  censuit  Lucas  Hoistenius 
in  mss.  suis  adnotationibus  :  a  Vita  Zacuariae  papae 
stylo  non  nihil  puriore  et  nervoso  scripta  est,  et 
tota  historia.  »  Quod  nimirum  haec  Vita  contineat 
totam  pontificatus  historiam  et  auctor  diversus  eam 
Libro  Pontificali  adjecerit,  a  quo  stylo  nonnihil  pu- 
riore  diff^erre  videtur.  Dixi  nonnihil,  quia  in  pleris- 
que  quidem  locis  id  locum  habet,  in  aliistamen  sty- 
lus  abjectus  etvilis  videtur,  uti  in  sequentibus,  quam. 
vis  et  illa  puriori  stylo  conscripta  sint :  NuHimalum 
pro  malo  reddens,  neque  vindictam  secundum  meri^ 
tum  tribuens,  sed  pius  ac  misericors  a  tempore  ordi-' 
nationis  sux  omnibus  factus,  etc.  Caetera  barbariem 
istius  a;tatis  sapiunt :  Eyressus  ex  hac  Romana  ci- 
vUate,  cum  saeerdotibus  et  clero  pfrrexit  fiduciaXiter 


groque  saeculo  recentior  est  quam  I^eursonius  credi-  ^  et  audacler  ad  ambulandum  in  locum  Interannensium 


dit :  anonymus  tamen  fuit,  quia  nomen  suum  ipse 
tacere  voluit,  aliique  vel  ignorarunt  vel  memoriae 
prodereomiserunt.  Hoc  tamen  nihil  ejusdem  scripto- 
ris  auctoritati  officere  videtur,  cum  pro  ea  sufficial 
quod  Iocum,etofficium  quo  functusest,  commemo- 
rarit.  Nam  ex  iis  quisque  facile  colligere  poterit 
fuisse  virum  de  statu  Ecclesiae  optime  instructum, 
neminemque  res  ecclesiasticas  magis  perspectas 
habuisse.  Ut  autem  quoddicimus  ipsiusauctoris  te- 
stimoniiscomprobemus,  inSisinniosichabet  :<(Erat 
autem  constans  animo,  et  curam  agens  pro  habita- 
toribus  hiijus  civitatis.  »  Addit  Holstenius  ex  ms. 
codice  Vaticano-Romano,  Adeo  ut  conslet  auctorem 


Urbis;  et  infra  :  Esum sumpsit conviavit....  prx- 

pcditionem  nitebantur  facere...  sibi  redonaret....  eum 
repedandum  absolvit....  in  quo  et  suam  finiri  vitam 
jure  professus  est  jurando.  Haec  in  Vita  Zachariae, 
quae  tamenRomae  scripta  sunt,  ut  patet  ex  loco  jam 
citato,  ubi  auctor  dicit :  ex  hac  Romana  civitate  illis 
enim  verbisseRomaescripsissesignificat,  quodeiiam 
sequentibus  indicavit  :  a  Et  sic  regressus  est  Deo 
propitio  cum  victoriae  palma  in  hanc  urbem  Ro- 
mam  ;  et  infra  :  a  Hujus  denique  temporibus  ma- 
gnum  tbesaurum  Dominus  Deus  noster  in  hac 
Romana  urbe  per  eumdem  almificum  pontificem 
propalare  dignatus  est.  In  venerabili  itaque  patriar- 


909 


SCHELESTR.  DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG. 


m 


cbio  sacratissimnm  beati  Georgii  martyris  idem  A  si^nt  de  synodo  sub  Constantino  Copronymo  anno 


saDcUssiraus  papa  in  capsa  reconditum  reperit  ca- 

put In  yenerabili  diaconia  ejus  nominis  sita  in 

liac  Romana  civitate  regione  secunda  ad  Velum  au- 
reum  lUiid  deduci  fecit. »  Quibus  omnibus  locis  au- 
ctor  Romanam  urbem  eam  esse  significat  in  qua 
praesentem  Vitam  scripsit,  ubi  et  eodem  stylo  scri- 
psit  Vitam  Stephani  lil,  qui  Zachariae  successit,  ut- 
polede  quo  affirmat  quod  restauravit  quatuor  in  hac 
Ekmuma  urbe  sita  antiqnitus  xenodochia,  et  perpetuo 
Rmanam  hanc  urbem  citat,  additque  versus  finem 
de  ciTitatibus  ope  Pippini  Ecclesiae  redditis  :  «  Do- 
nationem  in  scriptis  B.  Petro,  atque  sanct^  Romanae 
Eoclesiae,  vel  omnibus  in  perpetuum  pontificibus 
apostolicae  sedis  misit  possidendam,  qux  et  usque 


754  Constantinopoli  celebrata,  quam  cum  nuper 
factam  esse  auctor  scribat,  necesse  est  eum  circa 
haec  tempora  Romae  scripsisse.  Quod  ex  sequentibus 
clarius  patebit.  Sequitur  enim  in  Libro  Poniificali 
Vita  Adriani  primi,  quam  (licet  de  ea  Lucas  Holste- 
nius  nihil  adnotaverit)  ab  eodem  auctore  scriptam 
esse  puto,  tum  ob  styli  similudinem,  tum  ob  phra- 
ses  easdem  et  eosdem  barbarismos  qui  phrasibus 
miscentur.  Citat  ubique  hanc  Romanam  urbem.  Et 
alicubi  dicit  :  Secum  eum  huc  Romam  reduceret.  Kx 
quibus  loquendi  modis  coUigitur  quod  auclor  Romae 
scripsit,  prout  facile  confirmatur  ex  iis  quae  initio 
hujus  Vitae  de  Adriani  patre  co  iimemorat :  Patre 
Theodato  dudum  consule  et  duce,  postmodum  vero 


hactenos  in  archivo  sanctae  nostrae  Ecclesia;  recon-  B  primicerio  sanctie  nostrae  Ecclesias.  Ex  his  enim  cla- 


dita  teneiar.  »  Obi  anctor  affirmat  se  non  solum 
Romanum,  sed  etiam  Romanie  Ecclesiae  clericum 
faisse,  indicatquese  archivo  apostolico  praepositum 
Stephaiii  Yitam  conscripisse.  Addit  autem,  usque 
hactenus,  eo  quod  auctor  post  Paulum  Stephani  suc- 
cessorem,  cujns  quoque  Vitam  eodem  stylo  conscri- 
psit,  soperstes  fuerit.  Trium  itaque  horum  pontifi- 
com  Yitae  eodem  stylo  scripUe,  et  ab  uno  ex  clero 
Romano  Pontificali  Libro  adjectae  sunt. 
&  Seqnitur  in  Libro  Pontificali  Vita  Stephani  IV,  de 
qna  Lucas  Holstenius  ita  censuit :  «  Viia  Stephani 
ppse  scripta  est  stylo  diverso  a  superioribus,  modos- 
fve  loqaendi  sive  barbarismos  peculiares  habet,  qui 


rissime  patet  auctorem  fuisse  ex  clero  Romano,  et 
forsan  Litteranensi,  aut  Vaticanae  basilicae  ascriptum, 
unde  faoWe  putarem,  Stephani  IV  et  Adriani  primi 
Vitas  fiiiese  lertiam  appendicem  ad  Librum  Pontifi- 
calem  :  in  cujus  veritatis  confirmationem  adduci 
possunt  duo  antiquissimi  codices  manuscripti,  Flo- 
rentinus  nimirum  sancti  Marci,  et  alter  Christinae 
Suecorum  regina;,  qui  post  Vitam  Adriani  primi 
finiunt,  eo  quod  ex  illis  Libri  Pontificalis  codicibus 
descripti  essent,  qui  ante  Leonem  tertium,  Adriani 
primi  successoreni,  exarati  erant. 

7.  Sequitur  Vita  Leonis  tertii,  quae  alio  stylo  alio- 
que  auctore  conscripla  est.  Nullae  enim  phrases  ex 
supra  relatis  in  ea  reperiuntur;  nullibi,  dum  Romanas 


Bocio  qnem  africanismum  sapere  videntur.  »  Haec 

iOc,  Dihii  aliud  indicans  ;  quare  divinare  oportet  C  urbis  meniionem  facit,  pronoraen  hnnc  adjungit : 

qios  loquendi  modos  pecuiiares  ipse  notaverat.  An      "^^  ^»^»^  pontificem,  dum  ex  Gallia  Romam,  rediit 


ifller  illos  censendi  sint  sequentes,  judicet  prudens 
ieetor  :  Monachicum  fore  susc^turos  habitum.  Item 
QbsoUitiB  onmibus  eorum  rebus.  ...  in  monasterio  clivi" 
Staturi  retrudi  feceiiint,  ubi  fame  et  siti  cremans, 

damansque  aquam,  ita  exhalavit  spiritum temc- 

riiatis  prsescriptione insurrexerunt  super  ipsum 

Michaetium causas  de  Justitiis  B.  Petn....  con- 

tfidentes  se  in  magno  deceptu  esse  positos,  etc.  ilaec 
(H^udentis  lectoris  judicio  subjeci,  ego  enim  hos  pe- 
ealiares  loquendi  modos  africanismum  sapere,  ne- 
scio  qna  ratione  asseruerit  et  unde  collegerit  Holste- 
ftios.  Videntur  namque  mihi  indicare  illorum  tem- 
porum  barbariem,  quae  etiam  Romanas  aures  occu- 


huc  venisse,  sed  simpliciter  Roman;e  urbis  meminit : 
(c  Franci,  inquit,  Romam  illum  remeare,  in  suam 
apostolicam  sedem  honorifice,  cum  nimio,  utdecuit, 
emiserunt  honore,  qui  per  unamquamque  civitatem 
tanquam  ipsum  suscipientes  apostolum  usque  Ro- 
mam  deduxerunt.  Tunc  Romani,  pra^  nimio  gau- 

dio  suum  recipientes  pastorem »  Et  in- 

fra  :  a  Romam  intrans  cum  multo  gaudio  et  lae- 
titia  in  patriarchium  Lateranense  intravit.  »  Ex  quo 
loquendi  modo  lacile  iutelligitur,  auctorem  hujus 
Viiai  non  modo  aiium  esse  a  priori,  sed  dubitari 
eiiam  posse  num  Rom»  scripsit  *,  nihil  enim  in  tota 
illa  Vita  occurrit  unde  ea  de  re  suspicari  licet  nisi 


layerat,  pnesertim  cum  constet  ex  plerisque  hujus  D  ex  iliis  verbis :  «  Nona  vero  indictione  peccatis  no- 


Vitae  locis  auctorem  ejus  Romae  scripsisse ;  quando 
aim  de  urbe  Roma  agit,  hoc  loquendi  modo  utitur : 
h  hanc  Romanam  urbem.  Et  paulo  ante  medium  : 
Et  hue,  vel  ut  habet  alia  lectio,  hic  Romam  attule" 
runt.  Et  ibidem  :  Postmodum  vero  quidam  iniqui 
Campani,  qui  huc  Romam  advenerant.  £t  infra :  Dwn 
Tuscani  et  Campani  hic  Romae  aggregati  fuissent.  Et 
pofttea :  Simulavit  se  quasi  orationis  causa  ad  beatum 
Petrwn  Romam  properaturum.  Quibus  verbis  nemo 
Don  videt,  auctorem  Romae  scripsisse.  Notanda  quo- 
que  sant  verba  sequentia  :  Confundentes  atque  ana- 
thmatizantes  exsecrabilem  illam  synodum,  quse  in 
Grscis  partibus  nuper  facta  est,  Quae  intelligenda 


stris  imminentibus  subito  terraemotus  factus  pridie 
Kalendas  Maii,  et  ecclesia  beati  Pauli  apostoli  ab  ipso 
terraemolu  concussa,  omnia  sarta  tecta  ruerunL  » 
Ex  his  enim  posset  quis  colligere  quod  auctor  hujus 
ViUe  ascriptus  fuerit  ecclesia^  sancli  Pauli  extra 
Urbem,  quam  ubique  vocat  basilicam  doctoris  mundi 
beati  Pauli  apostoli.  Quod  ideo  adnoto  quia  forsan 
D.  Paulum  tanquam  patronum  sui£  basilicae  distin- 
guere  voluil  a  caeleris  apostolis,  quos  dum  nominat, 
simpliciter  apostolos  vocare  consuevit.  Ab  eodem 
forsan  auclore  conscripla  est  Vita  Stephani  V  qui, 
Leoni  111  successi;  ;  nam  paucis  de  ejus  gestis  enar- 
ralis,  fere  lotus  est  in  describendis  donis  quae  diver- 


241 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


sis  ecclesiis  obtulit,  quod  idem  in  Leonis  in  Vita  A 
observare  licet. 

8.  De  Paschalis  primi  Vita  constat  eam  ab  auctore 
Romano  conscriptam  fuisse  :  meminit  enim  urbis 
Romae  tanquam  civitatis  in  qua  scribebat.  Sic  narrat 
de  translatione  corporis  sanctae  Gaeciliae  cum  magno 
honoreintra  muros:  «HujusRomanaeurbisineccIesia 
ipsius  sancti  martyris  dedicata  ad  laudem  et  gioriam 
omnipotentis  Dei,  ejusdem  virginis  corpus  cum  cha- 
rissimo  Veleriano  sponso  atque  Tiburtio,  et  Maximo 
martyribus,  necnon  Urbano  et  Lucio  pontiiicibus  sub 
sacrosancto  altari  collocavit.  »  Ex  quibus  verbis  non 
modo  constat  de  loco  ubi  haec  Vita  scripta  est,  sed 
etiam  de  styli  elegantia,  qua  ab  auctore  adornata 
est  Paschdlis  historia.  Illam  sane  colligere  licet  ex 
iis  quaede  incendio  civitatis  Leoninae  enarrat :  a  Sed  B 
neque  hoc  silentio  praetereundum  esse  arbitramur, 
inquit,  quod  eodem  tempore,  diabolica  operante  ver- 
sutia,  per  quorumdam  gentis  Anglorum  dissidium, 
ita  est  omnis  illorum  habitatio,  quae  in  eo**nm  lingua 
Burgus  dicitur,  flamma  ignis  exundante  combusta, 
ut  etiam  nec  vestigia  pristinae  habitationis  in  eodem 
loco  inveniri  potuissent,  cujus  exuberante  incendio 
pene  totam  porticum,  quaeducit  ad  basilicam  princi- 
pis  apostolorum  ignis  fomes  devastavit.  »  Haec  et 
plura  ibidem  auctor  stylo  satis  eleganti,  a  quo  non- 
nihil  differre  videtur  stylus  quo  conscripUe  sunt 
Vitae  successorum  Eugenii  11,  Valentini  et  Grego- 
rii  IV,  ex  cujus  gestis  colligitur,  auctorem  post  Gre- 
gorii  aetatem  scripsisse.  Agens  enim  de  monasterio 
sancti  Callixti  trans  Tiberim,  scribit :  «r  In  quo  etiam  G 
monachos  canonicos  aggregavit,  qui  inibi  officium 
facerent  et  omnipotenti  Deo  grates  et  laudes  diebus 
singulis  et  noctibus  prosecuti  intimo  cordis  spira- 
mine  decantarent,  quod  sicut  in  praesentiarum  cer- 
nimus,  magno  certamine  magnoque  studio  pastor 
eximius  hoc  opus  valde  firmissimum  ampliavit.  » 
Ex  quibus  verbis  plane  deducitur  auctorem  Romae 
quidem  vixisse,  sed  post  tempora  Gregorii  quarti. 

9.  De  Sergio  secundo,  qui  Gregorio  IV  successit, 
facile  colligitur,  ex  primis  gestorum  verbis,  Vitam 
ejus  ab  alio  quodam  auctore  conscriptam  esse, 
fiiquidem  initio  repetuntur  omnes  anni  Romanorum 
pontificum  a  Leone  tertio  usque  ad  Sergium  secun- 
dum,  quod  minime  factum  esset,  si  unus  idemque 
auctor  Vitas  pontificum,  qui  a  Leone  usque  ad  D 
Sergium  secundum  deerant,  Libro  Pontificali  adje- 
cisset.  Auctor  itaque  Gestorum  Sergii  secundi 
diversus  est  ab  iis  qui  superiorum  pontificum  Vitas 
conscripserunt,  idque  manifeste  monstratur  ex 
stylo,  qui  singularis  videtur,  interjectis  ubique  inter 
nomina  et  adjectiva  pluribus  verbis.  Sic  dicitur 
initio  Gestorum  :  Ingenti  coepit  cum  studio.. .  acti- 
biis  pollere  videretur  piis  ab  omnibus,  et  moribus 
clarescere  majorum  ca^perit  nobilium.,,  communir- 
bus  tradidit  literis  et  ut  mellifluis  instrueretur  can- 
tilenae  melodiis...  omne  literalis  disciplinsB  sumpsit 
ingenium.  Omitto  reliqua,  nihilque  peculiariter 
notandum  occurrit,  nisi  quod  plerisque  in  locis  acta 


mutila  sint,  quae  LucasHoIstenius  ex  praesti 
codice  Farnesiano  supplevit  in  illis  variis 
bus  et  notis  quae  ad  marginem  et  finem  sui  • 
ris  adjecit.  Eodem  stylo  conscripta  Tid< 
Leonis  IV,  quae  phrases  supradictis  similei 
et  auctorem  Romae  scripsisse  indicat  hif 
Monasterium  beati  Martini  confessoris  Ckr 
extra  muros  hujus  civitatis  Eomanss  juxta 
beati  Petri  apostoli  situm  est.  Alibi  indicato 
rem  fuisse  contemporaneum,  ut  quando  i 
Agarenorum  strages.  Dum  enim  vento 
immisso  dispersae  Agarenorum  naves  ac 
pervenire  nequiverant :  Super  his  novis  m 
miraculis,  inquit  auctor,  quse  nostris  lieet  i 
tis  temporibus  divina  ostendere  ac  demom 
gnata  est...  clementia.  Ubi  nemo  non  vid 
rem  testari  haec  quae  narrat  suis  temporib 
gisse.  Indicat  quoque  cujus  auctoritatis  fi 
refert  se  una  cum  Romanis  proceribus  Ji 
Saraceni  qui  capti  erant  ligarentur.  E 
Postea  per  diversa  artificum  opera,  quidqt 
sarium  videbat,  per  eos  omnia  jubebamu 
Quisnam  autem  hujus  et  praecedentis  Vi) 
sit,  nullibi  exprimitur,  nuUibi  indicatur. 
40.  Putabat  quidem  non  nemo  aucto 
Anastasium  Bibliothecarium,  qui  praedl 
gii  U  et  Leonis  IV  ac  subsequentes  Bened 
Nicolai  I  Vitas  Pontificali  adjecit.  Ven 
Vita  Benedicti  m,  quae  nequaquam  Anac 
bliothecario  tribui  potest,  obaffectatum,  et 
mum  exaggerandi  profluvium  ac  numeroi 
quae  in  ea  reperiri,  observavit  Lucas  Hi 
Tantum  initium  istius  Vitae  legendum  < 
comprobetur  :  Beatus  vir  iste  dilectissimis 
editus,  siderio  pollens  rore,  crescensque  eek 
norum  studio  apicum,  Patris  ad  erudienc 
trio  traditur.  Simili  inepto  exaggerandi 
plena  est  hujus  pontificis  Vita,  in  qua  n< 
repetita  fuisset  successio  Romanorum  p 
Gregorii  IV  et  Sergii  II,  quae  in  Leonii 
exhibita  erat,  si  unus  et  idem  auctor  Viti 
et  Benedicti  composuisset.  Magis  igitur 
videtur  illa  eruditorum  virorum  sentei 
AnastasioBibliothecario  VitamNicolai  priii 
Fuit  haec  sententia  Lucae  Holstenii,  qui  i 
Nicolai  adnotavit :  a  Hanc  Vitam  a  sedis  a 
bibliothecario  scriptam  docet  frequeni 
ecclesiastici  mentio.  »  Unum  istius  verita 
plum  adducere  sufficiet.  De  gestis  namqw 
ita  scribit  auctor  :  Sicut  in  illis  male 
gestis  in  scrinio  hujus  sedis  repositis  deck 
Tunc  Mmiliensis  bibliothecae  Apostolicae 
sicut  in  gestis,  quw  in  bibliotheca  rejaeent 
investigaverit,  poterit  reperire.  Quibus  verl 
manifeste  indicat  se  scrinio  et  biblioth 
stolicae  pnepositum  fuisse.  Unde  non 
eminentissimus  cardinalis  Baronius  tomo 
lium  Gesta  Nicolai  primi  passim  Anastasi 
thecario,  qui  sub  Nicolao  primo  in  Urb 


m 


SCHELESTR.  DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG. 


m 


atiribuit  ;BeIlarminusauteralibro  de  Scriptoribus  A 
immerito  Anastasio  omnes  Romanorum  pontificum 
Yitas,  qnx  Libro  PontiOcali  continentur,  tribuit : 
«r  Scripsit  Vitas  Romanorum  pontificum,  inquiebat 
Bellarminus,  a  sancto  Petro  usque  ad  Nicolaum 
primuro.  d  Si  enim  tot  auctores  Yitas  pontificum 
seripserunt  ante  Anastasium,  dicendum  cum  Luca 
Holstenio,  Anastasium  potius  coUectorem  quam 
aactorem  Vitarum  pontificum  esse  potuisse.  Unde 
noDalia  ratione  uti  potuit  Velserus,  qui  primum 
Ubrum  Pontificalem  typis  sub  hoc  titulo  edidit : 
Anastasii  S.  R.  Ecdesix  bibiiothecarii  Historia  de 
Vitis  Romanorum  pontificum  a  beato  Petro  apostolo 
usque  ad  Nicolaum  primum^  nunquam  hactenus  typis 
excusa,  Quamvis  enim  rationem  reddat  in  pnefa- 
tione  ad  lectorem,  «  quia  stylus,  totaque  scribendi  B 
ratio,  ordo,  et  methodus  earum  Vitarum,  qux  post 
beati  Damasi  Vitam  in  hoc  codice  exstant,  omnino 
eoDsentire  videtur  cum  phrasi  universaque  scribendi 
ratione,  quae  est  in  Vitis  prioribus  Damaso  hactenus 
inscriptis,  uti  quivis  non  obesse  naris  lector  facile 
odorari  et  advertere  poterit,  prorsus  in  eam  sen- 
tentiaminclinamus,  omnium  illarum(licetnonnullis 
in  locis  adulterina  aliorum  adjectione,  vel  detra- 
ctioiie,  ob  summam  superiorum  sseculorum  insci- 
tiam  depravatae  sint),  verum  et  germanum  parentem 
esse  Anastasium  S.  R.  Ecclesiae  bibliothecarium. 
Qaare  et  ejus  nomenclatura  totum  opus  ornare  non 
dabitavimus.  »  Quamvis,  inquam,  his  verbis  au- 
ctor,  ab  uno  eodemque  Anastasio  omnes  pontificum 
Vitas  conscriptas  fuisse  indicet,  mirum  tamen  in  G 
modum  a  vero  aberrat,  ul  facile  ex  supradictis 
oolligi  potest.  Atque  haecquidem  sufficiant  de  Libro 
Pontificali  ejusque  auctore.  Restat  ut  videamus  ex 
quibusnam  antiquitatis  monimentis  liber  ille  con- 
seriptus  sit,  et  quaenam  ei  fides  a  viro  cordato  adhi- 
beri  possit  vel  debeat. 

CAPUT   LX. 

Exquibusnam  antiquitatum  monimentis  Liber  Pon- 
iilicalis  concinnatus  sit^  et  qusenam  ei  fides  adhi- 
beri  possit, 

l.Auctor  prioris  parii»  LibriPontificalisaPelro  ad  Zacha- 
riam  U8U8  est  Catalogo  sexto  sseculo  cxarato^  ut  patct 
in  primi«  cx  diversis  locis  quae  ex  Catalogo  descripsit.  — 
11.  Sccundo  id  constat  ex  consulum  nolis,  quas  auctor 
Libri  Pontificali!»  ox  sccundo  Catalogo  desumpsil,  nam  t\ 
nullosalios  consulcs  quamin  sccundo  Catalogo  ass^gna- 
to8  cxhibet.  —  111.  Ue  actis  qua?  auctor  Ponlificalis 
aUunde  habnit,  pai-tim  scitur,  partim  ignoratur,  unde 
desumpta  sint.  —  IV.  Inter  illa  quorum  fons  et  origo 
scitur,  sunt  nonnnlla  Acta  Cornelii  papa?  ex  antiquiore 
Catalogo  descripta  :Acta  Stephani,  Mapcelli  aliorumque 
cx  ipsorum  Vilis,  scu  martyrii  actis  collecta  sunt.  — 
V.  Qu®  de  donationibiia  in  Sylvcstro  et  Marco  adduntur 
ex  instrumentij»  ecclcsiarum,  et  archivo  sedis  apnsto- 
licag  prodierunt,  unde  de  Libri  Pontificalis  praestantia 
constat.  —  Vi,  Ex  posteriori  pnrle  Libri  Pontificalis  a 
Zacharia  upque  ad  Nic(»laumprimum,  deojusprsestantia 
eonstat,  quia  ab  auctoribus  synchronis  conscripta  est. — 
Vll.  iJeinde,  quia  cx  aulhenticis  istorum  lcmporum  mo- 
lumenlis  cominnata  fuit.  — Vlll.  Ex  dictis  enim  "patet 
qua  veneratione  accipienda  sint,  quje  dehistoria,  disci- 
plina,  ritibus,  et  fide  in  Libro  Pontificali  rcperiuntur. 
—  IX.  H*rptici  ip.si  id  negare  non  sunt  ausi,  ut  ex 
illorum  teslimoniis  eruitur. 


1.  Ut  de  priori  parte  Libri  Pontificalis,  qua  Vitae 
Romanorum  pontiflcum  a  Petro  usque  ad  Grego- 
rium  II  ab  uno  eodemque  auctore  descriptae  conti- 
nentur,  nuilum  in  primisdubium  essevidetur,  quin 
auctor  pr*)  hac  parte  usus  sitCatalogo  Romanorum 
pontificum  sub  Justiniani  principatu  concinnato.  In 
singulorum  namque  pontificum  Vitis  tot  tantaque 
hujus  veritatis  exempla  occurrunt,  utauctor  Pon- 
tificalis  plerumque  verba  catalogi  exscripsisse 
videatur.  De  Simplicio  papa  habet  Catalogus  :  <r  Hic 
constituit  ad  sanctum  Petrum,  et  ad  sanctum  Pau- 
lum,  et  ad  sanctum  Laurentium  hebdomadas,  ut 
presbyteri  manerent  propter  baptismum,  et  poeni- 
tentiam  petentibus,  de  regione  prima  ad  sanctum 
Paulum,  de  regione  tertiaad  S.  Laurentium,  dere- 
gione  septima  ad  S.  Petrum.  »  Quae  auctor  Ponti- 
ficalis  his  verbis  refert  :  «  Hic  constituit  ad  S. 
Petrum  apostoium.  et  ad  S.  Paulum  apostotum  et 
ad  sanctum  Laurentium  martyremhebdomadam,  ut 
presbyteri  manerent  ibi  propter  poenitentes,  et  bapti- 
smum,  regionem  tertiam  ad  sanctum  Laurentium, 
regionem  primamadsanctum  Paulum^regionemsex- 
tam,  vel  septimam  ad  sanctum  Petrum.  »  Haec  auctor 
Libri  Pontificalis,  quae  nemo  non  videt,  ex  Catalogi 
loco  superius  allato  desumpta  esse.  Habet  quoque 
Catalogus  in  Simplicii  antecessore  Hilaro  papa  : 
«  Hic  fecit  decretalem  et  per  universum  Orientem 
direxit,  et  epistolas  de  fide  catholica.  »  Quaeauctor 
Pontificalis  his  verbis  tradit:  «  Hic  fecit  decretalem, 
et  per  universum  Orientem  sparsit  epistolas  de  fide 
catholica  et  apostolica,  confirmans  tres  synodos, 
Nicaenam,  Ephesinam,  et  Chalcedonensem.  »  Quae 
verba  constat  desumpta  esse  ex  prsefato  Catalogi 
loco,  in  quo  tamen  nihil  de  tribus  synodis  legitur, 
adeo  ut  necesse  sit  auciorem  Libri  Pontificalis  hoc 
Catalogo  posleriorem  esse,  cum  illi  nonnulla  addi- 
derit  forsan  ex  eodem  fonte  ex  quo  auctor  alterius 
Catalogi  tempore  Caroli  Magni  ante  850  annos 
sequentia  desumpsit  in  IHIaro  papa  :  «  Hic  spargit 
epistoias  de  fide  Catholica  per  orbem  Orientalem, 
et  confirmavit  tres  synodos,  Nicaenam,  Ephesinam, 
et  Chalcedonensem.  »  Quae  ex  gestis  Hilari  papae 
primum  ab  auctore  Libri  Pontificalis,  deinde  ab 
auctore  Catalogi  tempore  Caroli  Magni  contexti  de- 
sumpta  videntur. 

2.  Secundo  constat  hoc  ipsum  ex  consulum  no- 
tis,  quae  in  Libro  Pontificali  ad  unumquemque 
pontificutum  occurrunt,  et  quas  auclor  secundi 
Catalogi  partim  ex  antiquiore  Catalogo  tempore 
Liberii  conscripti  desumpsit,  partim  de  suo  addidit, 
ita  ut  ex  eo  constare  existimem  quod  omnes  consu- 
les  a  Lini  pontificatu  usque  ad  Marcum  papam  sint 
iidem  omnino  qui  in  utroque  Catalogo  et  Libro 
Ponlificali  assignantur,  et  sic  auctor  secundi  Cata- 
logi,  ex  antiquiore  Calalogo,  Libri  vero  Pontificalis, 
auctor  ex  secundo  Catalogo  consules  desumpsisse 
credantur.  Ut  autem  hac  de  re  exemplum  clarissl- 
mum  afferamus  habet  antiquior Catalogus  in  Marco : 
«  Fuit  temporibus  Constantini  Nepoliano  et  Facundo 


m 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


246 


consulibus,exdiexvKaIendasFebr.  usque  in  diera  A  In   Vila  Pii   papae   habentur    quidero   sequentia : 


Nonarum  Oclobrium  consulibus  supiadictis.  »  Qua 
auctorsecundi  Catalogi  sic  refert :  «  Fuit  tempori- 
bus  Constaniini  et  Nepotiani  secundoconsulibusex 
die  Kalend.  Febr.  usque  indiem  Kalend.  Octobris.  » 
Error  iibrariorum  hic  est  in  consulum  nominibus, 
nonnuUaque  mutatio  facta  videtur  in  diebus  quibus 
Marcus  sedere  coepit  et  desiit.  Porro  auctor  Pontifica- 
liserroreshosretinuit;namait:«Fuitautemterapori- 
busConstantini  etNepotiani  acSecundiconsulum,  ex 
die  Kalend.  Febr.  usque  in  diem  Kalend.  Octobris. »  Ex 
quibus  conflrmari  videtur  quod  auctor  Libri  Pontifi- 
calis  consules  et  diesPontificatusMarci  desumpserit 
ex  secundoCatalogo  saeculo  sextoconscripto,  qui  tunc 
librariorum  incuria  depravatus  est.  Porro  antiquio- 


«  Hic  ex  rogatu  beatae  Praxedis  dedicavlt  ecclesiam 
Thermas  Novati  in  vico  Patritii  in  honorem  sororis 
suae  sanctae  Potentianx,  ubi  et  multa  dona  obtalit, 
ubi  saepe  sacrificium  Domino  offerens  ministrabat ; 
imo,  et  fontem  baptismi  construi  fecit,  maniv  sua 
benedixit  et  consecravit,  et  multos  venientes  ad  fi- 
dem  baptizavit  in  nomine  Trinitatis.  »  Haec  tamen 
verba,  ut  Lucas  Holstenius  notavit,  absunt  a  Flo- 
rentinis  codicibus  manuscriptis  et  Regio,  et  quia 
extra  ordinem  apposita  sunt  ad  finera  Vitae,  postea 
eidem  Libro  Pontificali  adjecta  fuisse  creduntur. 
Adjecta  quoque  sunt  quae  in  Libro  Pontificall  haben- 
tur  sub  Victore  :  «Hic  fecitconstitutum  ad  Interro- 
gationem  sacerdotum  de circulo Paschae  cum  presby- 


rem  Cataiogum  fontem  esse  ex  quo  auctor  secundi  B  terisetepiscopis  facta  collatione,  et  accersito  Theo- 


Catalogi consulum  nomina  protulit,  nemo  in  dubium 
vocabit,quiconsideratpost  pontificatum  Liberii,  in 
quo  antiquior  Catalogus  finem  accipit,  in  secundo 
Catalogo  nuUos  amplius  consules  assignari.  In 
Damaso  enim  Liberii  successore  habet  auctor  se- 
cundi  Catalogi :  «  Seditannos  17,  menses  3,dies  xi. 
Fuit  temporibus  Juliani.  »  Auctor  vero  Pontifica- 
lis  :  ff  Sedit  annos  decem  et  octo,  mensibus  duobus, 
dlebus  decem.  »  Et  post  enarrata  illa  quae  ad  intru-  * 
sionem  (Jrsicini  spectant :  «  Fuit  autem  temporibus 
Juliani,  »  nulla  omnino  mentione  facta  consulatus 
quo  Damasus  coeperat  finieratque  pontificatum. 
Idem  videre  licet  in  Siricio,  Anastasio,  Innocentio 
primo,  Zosimo  aliisque  Damasi  successoribus,  us- 


philo  episcopo  Alexandriae  facta  congregatione,  nt 
a  quarta  decima  luna  primi  mensis  usque  ad  vige- 
simam  primam  die  Dominica  custodiatur  sanctnm 
Pascha.  »  Haec  enim  ibi  extra  ordinem  reperiuntur, 
postquam  de  ordinationibus  actum  erat,  ubi  et  no- 
tandum  quod  illa  qua?  de  Theophilo  Akxandrino  nar- 
rantur  falsa  sint,  cum  Theophilus  Caesareensis  fue- 
rit,  ad  quem  Victor,  teste  Beda,  hac  de  re  scripsit. 
Adjecta  tamen  non  sunt,  sed  semper  in  Libro  Pon- 
tificaliexstitissevidentursequentia,  quae  in  secundo 
Catalogo  non  reperiuntur  :  «  Fecit  constitutum  de 
Ecclesia,  ut  patenas  vitreas  ante  sacerdotes  in  Ec- 
clesiam  ministri  portarent,  donec  episcopus  rolssas 
celebraret,  ante  se  sacerdotibus  astantibus,  et  sic 


que  ad  Joannem,  cujustempori  cum  auctorsecundi  C  missaecelebrantur,  exceptoquodejusepiscopi  inter- 


Catalogi  vicinus  fuerit,  ejusdem  ponticatus  initium 
etfinemcertis  consulibus  assignavit :  «  Sedit,  inquit 
deJoanne,  annos  duos,  menses  octo,  dies  quinde- 
cim,  a  consulatu  Maximi  usque  ad  consulatum 
Olibri.  »  Quae  eadem  repetit  auctor  pontificalis  in 
hoc  pontifice,  utl  et  in  Felicequarto,  quocum  auctor 
secundi  Catalogi  finit :  «  A  consulatu  Aburti  usque 
in  consulatum  Lampadi  et  Orestis,  a  die  iv  Idus 
Juliarum  usque  in  diem  iv  IdusOctobris.  »  Aburti 
loco  auctor  Pontificalis  legit  Ifamortini.  Caetera 
verba  eadem  omnino  sunt.  Unde  auctor  Llbri  Pontl- 
ficalis  ea  a  secundo  Catalogo  mutuatus  videtur. 
Cujus  manifestum  signum  illud  quoque  censendum 
est  quod  po.st  Hormisdamet  Felicem,  qui  duo  ultimi 


esset,  ut  tantum  clerus  suslineret  omnibus  praesen- 
tibus  ex  ea  consecratione  de  manu  episcopi  jam  co- 
ronam  consecratam,  et  acciperet  presbyter  traden- 
dam  populo.  »  Quae  undenam  desumpta  sint,  fateor 
me  ignorare. 

4.  Nequaquaro  tamen  ignoratur  unde  desumptum 
sit  quod  in  Cornelio  papa  habet  auctor  Llbrl  PontU 
ficalis  his  verbis  :  a  Sub  cujus  eplscopatu  Novatus 
Novatianum  extra  Ecclesiam  ordinavit,  et  in  Africa 
Nicostratum.  Hoc  facto  confessores,  qui  se  separa- 
veruntaCorneliocum  Maxlmo  presbytero,  qui  cum 
Moyse  fuit,  ad  Ecclesiam  sunt  reversi :  et  factl  sunt 
confessores  fideles.  Post  hoc  Cornellus  eplscopus 
Centumceills  pulsusest,  et  ibi  scrlptam  epistolam  de 


sunt  ab  auctore  secundl  Catalogi  exhiblti,  nuUius  q  sua  confirmatione,  missam  a  Cypriano,  quam  Cy- 


alterius  pontificatus  per  consules designetur  In  Libro 
Pontlficali. 

3.  Cum  itaque  ex  dictis  pateat  undenam  auctor 
Libri  Pontificalis  consulum  notas  et  pleraque  gesta 
descrlpslt,  videndum  est  unde  caetera  Acta,  quae  in 
secundo  Catalogo  minlme  reperiuntur,  desumpserit. 
Pluraequidem  reperiuntur  in  Libro  Pontificali  quam 
In  secundo  Gatalogo,  ut  patet  in  primis  ex  verbis 
sequentlbus,  qnae  habentur  In  D.  Petro  :  Obiit 
pobt  passionem  Domini  38.  Haec  namque  de  tem- 
pore  obltus  Petri  non  in  secundo  Catalogo,  sed 
apud  D.  Hieronymum  llbro  de  Scriptoribus  Eccle- 
slastlcis  reperluntur,  exquo  auctor  illadesumpslt. 


prianus  in  carcere  scripsit,  et  de  Celerlno  lectore 
susceplt.  »  Haec  enim  desumpta  sunt  partim  ex  an- 
tiquioreCatalogo,  partim  exCypriano  ipso,  utauctor 
non  obscure  indicat.  Reliqua,  qu»  habentur  post 
beati  Petri  translationem  de  causa  ob  quam  beatus 
Cornelius  martyrio  coronatus  est,  ex  Actis  sancti 
hujus  pontificis  desumpta  sunt,  uti  etex  Actls  Ste- 
phani,  quae  auctor  Libri  Pontificalis  habet  ab  hls 
verbis  :  Suis  temporibus^  usque  ad  illa  :  Fecit  orHi" 
nationes,  Quae  omnia  in  secundo  Catalogo  deslde- 
rantur.  Pauc^omnino  addita  sunt  in  Vitis  Caii  et 
Marcellini,  plura  vero  in  Viia  Marcelli,  In  quae  se- 
quentla  leguntur  :  a  Hic  rogavit  quamdam  matro- 


247  SCHELESTR.  DISSERT.  DE  ANTIQ.  ROM.  PONT.  CATALOG.  248 

nam,  nomine  Priscillam,  et  fecil  coemeteria  via  Sa-  A  trium  successorum,  Eugenii  IL  Valentini  et  Grc- 


laria,  et  xv  titulos  in  urbe  Roma  constituit,  quasi 
dloeceses  propter  baptismum  et  poenitentiam  multo- 
rain  qui  convertebantur  ex  paganis.  »  Et  ut  c^tera 
omittam,  plura  de  Lucinae  domo  in  ecclesiam  con- 
secrata,  et  per  Maxentium  in  stabuium  conversa,  in 
illis  Marcelli  Actis,  quae  manuscriptaetiamnum  su- 
persunt,  reperiuntur,  adeo  ut  ex  his  vel  similibus 
Actis  desumpta  esse  constet. 

5.  Porro  sicut  Actis  pontificum  usus  fuit  auctor 
LibriPontificalis  pro  Vitis  illorum  qui  tribus  primis 
saecnlis  vixerunt,  ita  in  Vita  sancti  Sylvestri  usus 
videtur  varis  donationibus  piis  et  instrumentis  ec- 
clesiarum,  qvne  in  arcbivo  sedis  apostolicae  asserva- 
batnr.  Additiones  enim  Libri  Pontificalis  consis- 


gorii  III,  Vitas  ab  auctoribus  Romanis  conscriptas 
esse  circa  eorumdem  pontificum  tempora,  patet  ex 
numero  7.  Sergii  II  et  Leonis  IV  gesta  non  modo  ab 
auctore  Romano  et  contemporaneo,  sed  magnae 
auctoritatis  viro  et  oculato  teste  fuisse  descripta, 
monstravimus  numero  8.  Et  quamvis  ignoretur  quis 
Benedicti  III  Vitam  exararit,  ab  auctore  tamen  con- 
temporaneo  editam  fuisse  oportuit ;  siquidem  con* 
cinnata  fuit  ante  Anastasium  Bibliothecarium,  qui 
Vitam  illam  cum  Vita  Nicolai  primi,  qui  Benedicto 
successit,  a  se  conscriptas  Libro  Pontificali  adjecit, 
ut  facile  conjicere  licet  ex  iis  quse  numero  9  captis 
ssepe  citati  tradidimus. 
7.  Nec  solum  ab  auctoribus  coaevis,  sed  etiam 


tunt  ut  plurimum  in  donationibus  ab  imperatore  B  ex  authenticis  Romanae  Ecclesise  monimentis  histo- 


Constantino,  ejusque  pietatis  haeredibus,  et  Romanis 
ipsis  pontificibus  factis.  Omitto  eas  qme  quamplu- 
rimae  in  Vita  Sylvestri  continentur ;  satis  namque 
erit  pacca  ex  Vita  sancti  Marci  delibasse,  in  qua 
legitur  :  «  Hic  fecitduas  basilicas,  unam  via  Ardea- 
tina,  nbi  requiescit  *,  et  aliam  in  urbe  Roma  juxta 
Palacinis.  Hujus  suggestione  obtulit  Constantinus 
Angustus  basilicae,  quam  coemeterium  constituit  via 
Ardeatina,  fundum  rosarum  cum  omni  agro  cam- 
pestri  prsestantem  solidos  40.  In  Basilica  in  urbe 
Roma  obtulit  hnpc  :  patenam  argenteam  pensaniem 
libras  30,  urnas  argenteas  duas  pensantes  Iibras20, 
scypham  argenteam  pensantem  libras  40,  calices 
ministeriales  argenteos  3  pensantes  libras  binas :  co- 


ria  pontificia  secundae  hujus  partis  conscripta  fuit. 
Si  enim  Romanorum  pontificum,  qui  ab  anno  742 
usque  postnoni  saeculi  medium  sederunt  Vitas  per- 
volvamus,  reperiemus  profecto  auctores  Vitarum 
illarum  ex  Romanae  Ecclesiae  regestis,  ex  scriniis 
apostolicae  sedis  desumpsisse  ea  quae  retulerunt. 
Omnes  enim  Romae  scripserunt,  et  vel  basilicarum 
Lateranensis,  Vaticanae,  et  D.  Pauli  archivis  prae- 
positi  fuerunt,  vel  earumdem  basilicarum  clero 
ascripli  chartas  et  regesia  archivorum  consuler« 
potuerunt.  Sic  auctor  in  Stephano  lll,  Zachariae  suc- 
cessore  :  «  De  omnibus  receptis  civitatibus  donatio- 
nem  in  scriptis  a  beato  Petro,  atque  a  sancla  Romana 
Ecclesia,  vel  omnibus  in  perpetuum   pontificibus 


ronamargenteam  pensantem  libras  40,  fundum  Anto-  ^  apostolicae  sedis  misit  possidendam,  quae  hactenusin 

archivo  sanctae  nostrae  Ecclesiae  recondita  tenelur.  » 
Sic  quoque  in  Vila  Adriani  primi  citat  auctor  dona- 
tionem  Caroli  Magni  beato  Petro  factam  :  «  Sicut, 
inquit,  in  eadem  donatione  contineri  monstratur.  » 
Addit  exemplar  illius  donationis  super  corpus  beati 
Petri  positum :  a  Aliaque,  inquit,  ejusdem  donationis 
exempla  per  scriniarium  hujus  sanctae  nostrae  Ec- 
clesiae  descripta  ejus  excellentia  secum  deportavit.  » 
Quibus  quidem  verbis  indicat  auctor  se  nonTuisse 
scriniarium  archivi  Vaticani,  fuisse  tamen  ejusdem 
ecclesiae  ascriptum,  et  donationum  exempla  a  Scri- 
niario  exarata  conspexisse.  Quid  plura  ?  In  Vitis 
reliquorum  pontificnm  usque  ad  Nicolaum  I  toties 
scriniorum  apostolicae  sedis  mentio  facta  reperitur,  ut 


nianum  via  Claudlapraestantem  solidos30,  fundum 
Vaceanum  via  Appia  praestantem  solidos40,  ettrimi- 
sios  duos  :  fundum  Orrea  via  Ardeatina  praestantem 
solidos  55  et  trimisium  unum.  »  Haec  omnia  auctor 
Libri  Pontificalis,  qui  cum  Romae  scripserlt,  si  Bi- 
bliothecae  apostolicae  aut  archivo  non  praepositus 
fuerit,  accessum  saltem  ad  ea  habuit,  et  inde  noti- 
tiam  donationum  habuisse  videtur,  eaque  pro  au- 
gendis  pontificum  gestis  usumfuisse.  Unde  colligere 
licet  quanti  fieri  mereanlur  illa  quae  hac  de  re  in 
Libro  Pontificali  continentur,  cum  vel  ex  sedis  apo- 
stolicae  archivis,  vel  ex  Catalogis  quarto  et  sexto 
ssculo  concinnatis  desumpta  sint.  Atqure  haec  qui- 
dem  de  priori  parte  Libri  Pontificalis,  quae  ab  uno 


eodemque  auctore  a  D.  Petro  usque  ad  Zachariam  j)  vel  ob  hanc   rationem  eorum  omnium  auctorem 


papam  contexta  est. 

9.  De  Zachariae  et  sequentium  pontificum  Actis 
usqneadNicoIaum  primumfaciliusnosexpediemus, 
cam  jam  supra  monstratum  sit  quod  ab  auctoribus 
coaetaneis,  qui  Romae  vixerunt,  conscripta  sint.  Sic 
Zachariae,  Stephani  III  et  Pauli  gesta  scripsit  auctor 
Romanae  Ecclesiae  clero  ascriptus,  et  forsan  archivo 
apostolico  praepositus.  Sic  etiam  Vitae  Stephani  IV 
et  Adriani  primi  ab  auctore  synchrono,  qui  basilica; 
Lateranensis  aut  Vaticanae  vero  ascriptus  erat.  editae 
fuerunt,  ut  cap.  9,  num.  5,  ostendimus.  Auctor 
ViUe  Leonis  UI,  forsan  e  clero  basilicae  sancti  Pauli 
fuit,  ut  eodem  capite  innuitur  num.  6  Paschalis  et 


Anastasium  Bibliothecarium  statuerint  Onuphrius 
Panvinius,  Ciaconius  aliique  viri  eruditi. 

8.  Atque  ex  his  o.nnibus  patetquantaeauctoritatis 
posterior  pars  Libri  Pontificalis  hahenda  sit,  utpote 
quae  ab  auctoribus  contemporaneis  ex  antiquis  Ro- 
manae  Ecclesias  monumcntis  in  archiris  ejus  asser- 
vatis  contexta  est.  Licet  autem  prior  pars  non  con- 
scripta  sit  ab  auctoribus  synchronis,  ex  antiquis 
tamen  Romanae  Ecclesiai  monimentis  pariter  con- 
cinnata  fuit :  adeo  ut  pro  discernendis  RomanaeEc- 
clesiae  ritibus,  pro  ejusdem  disciplina  et  dogmatibus 
cognoscendis,  hic  liber  merito  allegari  possit,  cum 
ex  eo  horum  o.nnium  notitia  eruatur.  Si  enim  de 


219 


AD  ANASTASIUM  PR0LEg6mENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


m 


ritibus  sacriflcii,  qui  jam  inde  a  primis  temporibus  A 
cceperunt;  si  de  ordinationibus  episcoporum,  sa- 
cerdotum,  diaconorum,  subdiaconorum  et  inferioris 
cleri,  eorumque  muniis  ;  si  de  reliquiis  martyrum, 
de  invocatione  sanctorum.  de  psaimis  et  orationi- 
bus  in  Ecclesia  recitari  solitis*,  si  de  varia  summi 
pontificis  electione;  side  sexcentis  aliis  disciplinae, 
rituum  et  dogmatum  ecclesiasticorum  capitibus 
agamus,  reperiemus  profecto  in  hoc  Libro  Ponti- 
ficali  unde  cunctis  satisfiat :  perspectos  habebimus 
haereticorum  errores  et  cognoscemus  quando  et  a 
quibus  damnati  sint;  conciliorum  generalium  acta, 
pontificum  decreta,  synodorum  nationalium  et  pro^ 
vincialium  statuta  observabimus  ;  et  quibus  modis 
Ecclesiae  regimen  octo  primorum  sxculorum  spatio 
constitit,  facile  conjiciemus.  Ita  ut  vix  sciam  an  in  B 
tota  antiquitate  opus  aliud  reperialur,  ex  quo  tam 
multa  ac  ex  Libro  Pontificali  addisci  possint. 

9.  Atque  haec  sufficiant  de  Libri  Pontificalis  prae- 
stantia  et  auctoritate,  quam  haereiici  ipsi  non  con- 
temnendam  esse  declararunt.  BiondeUusenim,  dum 
contra  Turrianum  scribit  de  epistolis  decretalibus 
primorum  pontificum,  observat  in  prolegomenis, 
capite  12,  Libri  Pontificalis  scriptorem  vixisse  ante 
annum  septingentesimum  et  citari  a  a  Beda,  Ama- 
lario  Fortunato,  Walafrido  Strabone,  et  aliis  Ana- 
slasio  Bibliolhecario  antiquioribus.  »  Adjungitcap. 


10 :  ff  Scriptorem  forie  non  malum  esse.  »  Allbi 
fatetur,  eo  veteres  Ecclesiaj  Romanae  tabulas  conti- 
neri,  nihilqueeo  scripto  incorruptiuseditum,  nihil- 
que  a  falsi  suspicione  alienius  reperiri  posse.  Hanc 
Blondelii  sentenliam  secutus  est  Salmasius,  qui 
fatetur  cum  Blondello,  auctorem  quasi  solis  radio 
scripsisse,  quorum  sententiam,  dum  in  operibus 
posthumis  Disserlatione  i  de  serie  Romanorum  pon- 
tificum,  capite  12,  improbare  studet  Pearsonius, 
rationem  num.  12  adducit :  a  Quia  auctor  ejus  ano- 
nymus  et  incertus  sexti  StPCuli  scriptor,  etstatus  pri- 
mitivae  Ecclesiae  ignarus  fuit.  »  Adjungit  nonnulla 
quae  prxoccunati  animi  indicia  spirant,  et  aversae 
religionibus  hostem  produnt :  unde  mirum  nemini 
videbilur,  quod  narrationes  in  Libro  Pontificali  con- 
tentaeipsidisplic^ant,  ritusRomanae  Ecclesiae  ibidem 
exhibitos  contemnat, doctrinas sivedogmata  primiti- 
vae  Ecclesiae  in  eo  expressa  suggillet  et  repudiet.  Os- 
tendimus  sane  ex  quibus  fontibus  ea  quae  in  Libro 
Pontificali  traduntur,  desumptasint.  Ex quibus  facile 
quisque  discernet,  Pearsonium  humani  quid  passum 
esse,  dum  contra  Libri  Pontificalis  auctorem  insur- 
git,  quem  dum  sxculo  septimo  scripsissefatetur  m&- 
lius  de  RomanaEccIesia,  ejusque  disciplina,ritibus 
et  fide  instructum  fuisse,  quam  novissimis  his  tem- 
poribus  natos,  agnoscere  debuisset.  Atque  hoc  meum 
de  Libro  Pontificali  judicium  est. 


FRANCISCI    BLANCHINI 

BREVIS    APPENDIX 

AD  DISSERTATIONEM  EMMANUELIS  A  SCHELESTRATE   DE   ANTIQUIS   ROMANORUM  PONTIRCUM 

CATALOGLS. 


SECTIONES  APPENDICIS. 


C      ex  Flopcntmis.  —  XIX.  Antiqnitas  codicis  Farnesianl 


I.  Appendix  haBC  duplici  inservit  difisertationi,  tum  Schc- 
lestratianaB  jam  allatae,  tum  nostrie  mox  afferanda?  el  in- 
scriptfti  de  Romanorura  »'ontificum  (Jalalogis.—  II.  Au- 
ctoritas  Libri  Pontificalis  petitur  potissimum  ex  docu- 
mentis  autographis,  illa  aetatc  nondum  deperditis,  qua 
Liber  iste,  seu  Vitffi  in  eodem  collocta>  contexebantur 
ab  oculatisillorum  temporum  inspectoribus.  —  III.  An- 
tiqua  exempla  Libri  Pontificalis,  tltpote  (etate  pmxima 
eisdem  documentis  autographis,  supplent  quodammodo 
viceseorumdemdocumentorum. —  IV.  Varianteslectio- 
nes  codicum  vetustiorum  editio  nostracomplcctitur. — 
V.  Antiquitas  codicum  ex  illorum  scripturajspecimini- 
bus  comprobatur.  —  VI.  Idcirco  fuerantante  notas  haic 
specimina  proferenda.  —  VII.  De  utroquc  specimine 
codicis  Farncsiaoi,  priore  jam  allato  et  altcro  mox  af- 
ferendo. —  VIII,  IX,  X.  Specimen  donationis  CarolfMa- 
gni  ex  Farnesiano  codice  fcrmc  aequnli  saeculo  donatio- 
nis  indicata  dc  causa  maximo  iu  pretio  habendum,  hic 
cxhibetur  —  XI .  Specimina  scripturae  duorum  codicum 
Florentinorum  cx  bibliotheca  S.  Marci  superioribus  ad-  j) 
duntur.  —  XII,  Xlll,  XIV.  /Elas  vctustioris  cx  duobus 
Florentinls  codicibus  mcmoratis  comprobatur  qnoquc  ex 
catalogo  Antistitum  Neapolitanorum  in  endcm  fermc 
tempora  desinento,  ad  qua*  rcferuntur  posti*cmf«  vitae 
huius  Libri  Pontificalis.  —-XV.  Catalogus  illc  ad  chro- 
nologiam  pontificum  comprobandam  admodum  utiIis,hio 
profertur.  —  XVI,  Desumptus  dicitur  ex  Historia  Joan- 
nisDiaconi.  —  XVII.  Specimcn  littcrarum  ojusdcm  Ca- 
talogi.  — XVIII.  Specimen  charactcris  codicis  sccundi 


comprobatur  etiam  cx  imaginibus  aliquot  pontificum 
ibidem  dcpictis,  praicipup  cx  imaj^inc  b.  Pauli  papa;  I, 
simiilima  picturis  in  basilica  S.  Pauli  scriem  Roroano- 
rum  pontifirum  cxhibontibus.  —  XX.  Quae  desunt  in 
codice  Farnosiano  suppieri  possunt  per  alia  genuina 
documcnta,  uti  proxima  dissertatio   ostcndet. 


I.  Appendicem  attexere  non  gravabor  docti  prae- 
sulis  dissertationi  de  Antiquis  Romanorum  PonUfi,- 
cum  Catalogis,  quae  lucuhrationi  etiam  nostrse  eodem 
de  argumento  conscriptae,  et  proximo  loco  aflferen- 
dae,  non  erit  inopportuna.  Ut  enim  postremo  capiti 
laudatx  dissertationis  apte  respondent  eaquae  hanc 
in  mantissam  referimus,  ita  non  minus  commodam 
viam  muniunt  ad  illa  planius  pervadenda  quse  con- 
gessimus  in  opusculum  proxime  consecuturum. 
Quare  hanc  appendicem  utriquedissertationi  inler- 
serendam  suasit  communis  utilitatis  ratio,  quae 
unam  et  alteram  attingebat. 

II.  Schelestratius  capile  nono  suae  dissertationis 
a  primo  numero  ad  6,  docet  ea  qua?  in  Libro  Ponti- 
ficaii  enarrantur  a  B.  Petro  ad  Zachariam,  desum- 


224 


APPEND.  AD  DISSERT.  PRiECED. 


222 


pU  fuisse  pep  auctorem,  seu  auctores  Vitarum,  ex  A  codicum  vetusliorum,  unde  colligitur  aelas  Llbrl 
▼etustis  Catalogis,  ex  Actis  martyrum  et  concilio-      Pontiflcalis. 


rum,  ex  documentis  archivorum,  sedis  praesertim 
apostolic»  et  basiiicarum  Urbis.  Deinde  ex  numero 
6  ad  finem  capitis  demonstrat  ea  quae  a  Zacharia 
ad  Nlcolaum  I  expressa  sunt,  per  diversos  auctores 
synchronos,  ut  plurlmum  Romanae  Ecclesiae  clero 
et  officiis  ascriptos  fuisse  propriis  oculis  perspecta 
dniD  generentur,  sive  collecta  ex  authenticis  docu- 
mentis  aetate  sua  depositis  aut  asservatis  passim 
charinlarlis,  blbliothecis,  archlvis  hujusejusdem  Ec- 
elesiae,  et  In  publlcam  lucem  emissa  coram  testibus, 
qul  fidem  scriptorum  arguere  ac  suggillare  faclle 
potulssent,  sl  auctores  illi  secus  ac  gesta  fuerant 
inaiidare  litteris  ausi  forent.  Quare  intulit,  tantam 


V.  Id  unum  deerat  laudatae  dissertationi  Sche- 
lestratii :  qui  cum  aetatem  Anastasio  superiorem 
aut  certe  supparem  cum  Holstenio  assignet  codicl 
Farnesiano,  et  utrique  codici  Florentino  bibliothecae 
S.  Marci  primas  post  illam  tribuat,  omne  tulisset 
punctum,  si  prolato  specimine  illiusscripiurae  ocu- 
lis  peritorum  rem  subjecisset :  praesertim  cum  paucis 
admodum  liceat  asserti  illius  verilatem  longa  pere- 
grinatione,  et  impensa  itineris  non  modica,  aut  mu- 
nerum  suorum  officiis  profectionem  impedientibus, 
explorare. 

VI.  Praestiti  infra  post,  Catalogos  summorum  pon- 


-„**w#«.^     .    •  .    .•        u  .  tiflcum,  id  quod  poleram  absens  ab  illustri  biblio- 

auctontatem  tantamque  praestantiam  huiusce  r  tii^/»«  ^^^^J^ -^-  a    •    t»  r       . 

i>.«H«.«ii.  „* l.Q^s..«..««.«.J...'^^*^^<^^  serenissimi  ducis  Parmensis,  opem  ferente 

praestantissimo  litterarum  fautore,  saepius  mihi  me- 
morando,  marchione  Mauritio  de  Sancliis,  celsitu- 
dini  suaea  sanctioribus  conciliis  et  ab  arcanis  Status. 
Specimen  paginae  46,  in  qua  Eugenii  papx  I  Vita 
integra  continebatur  accuratissimetranscriptum  ille 
ad  metransmisit,  quod  aereincisumprotuli  pag.  xxiii 
(col  U9, 150j  ad  exempli  fldem.  Supererat  ut  etiam 
de  Florentinis  codicibus,  tantopere  commendatls 
ab  Holsienio,  lectoris  eruditi  mentem  et  oculos 
facerem  cerliores. 


Ubri  Pontlficalls,  ut  numero  8  diserte  affirmet  <r  se 
vix  sclre  an  in  tota  antiquitate  opus  aliquod  repe- 
riatur,  ex  quo  tam  multa,  ac  ex  Libro  Pontiflcali, 
addisci  possint ;  »  et  numero  9  producat  ihgenua 
testlmonia  etiam  criticorum  catholicae  religioni  cae-^ 
teroqui  non  additorum,  qui  praestantiam  Librl  ultro 
agnoverunt  ex  comparatlone  Historiae  Vitarum  cum 
monnmentis  genuinis  eidem  aequalibus.  Illud  prav 
sertim  retulit  ex  Blondello,  qui  ait,  a  in  eo  Libro 
veteres Ecclesiae Romanae  tabulas contineri,  nihilque 
eo  scrlpto  incorruptius  editum  nihilque  a  falsi  sus- 
piclone  alienlus  reperiri  posse,  »  et  huic  persimile 
judiclum  a  Salmasio  profectum  docuit,  fatente  cum 
Blondello  «  auctorem  Librl  Pontificalis,  quasi  solis 
radio  scripslsse.  » 

m.  Perviderant  etiam  Fabrottus,  Holstenius  et 
Seheslestratius,  Librum  hunc,  integra  fide  ac  veri- 
tatls  studio  coUectum  ex  genuinis  documentis  ple- 
mmque  publicis,  tanto  usui  posterisfuturum,  quanto 
nonc  esse  cognoscimus,  ut  vicem  quodammodo  sup- 
pleat  lllorum  documentorum,  quae  autographa  tunc 
perspiclebantur  quando  prodibant  Vitae  etiam  po- 
stremae  tum  Anastasil  tum  Guillielmi  bibliothecarii, 
et  soperioribus  addebantur.  Quare  censuerunt  con- 
sulendos  esse  codices  eorum  qui  exstarent  antiquis- 
simos,  et  variantes  lectiones  inde  excerpendas  et  in 
publicum  proferendas :  ut  hoc  in  opereedendo,  nihil 
ab  ctate  nostra  subtraheretur  maximo  illl  studio 


Vil.  Quod  in  notis  ad  opuscula  praedicta  negatuiQ 
mihi  tibique  fuerat,  lector  benevole,  abunde  nunc 
ministratum  appendix  ista  bono  cum  numine  off^e- 
Q  ret.  Acceptum  vero  referas  beneflcentiae  optimi 
principis,  domini  et  Maecenatis  nostri,  ac  sanctis- 
simi  Patris  CLEMENTIS  XI,  qui  cum  ex  iEgypto 
Arabia  etSyria  copias  litterarias,  praesertim  sacras, 
in  Urbem  convehi  feliciter  curaverit,  passus  non 
est  viciniora  haec  subsidia  historiae  pontificiae  in  hac 
Vaticana  editione  desiderari.  Me  cum  deligere  ille 
placuisset,  pro  confirmata  viginti  annorum  clemen- 
tia^quastudiisnostrisindulgentissimumpatronumse 
comprobat,  ad  insignia  collatae  dignitatis  perferenda 
eminentissimo  cardinali  Joanni  Francisco  Barbadico 
(litterarum  patrocinium  non  segniter  exercenti  ex 
quo  Ecclesiae  Veronensi  datus  episcopus,  tum  ad 
Brixiensem  translatus,  utrobique  clariora  excitavlt 
ingenia)  copiam  fecit  non  modo  adeundi  Parmam  et 
veritatis,  quod  adeo  sanctum  professl  fuerant  aucto-  ^  Florentiam,  ubi  codices  illi  pontificales  antiquilate 
res  Yitarum  in  iis  conscribendis.  spectabiles  asservantur,  verum  etiam  perlustrandi 

autographa  documenta  complurium  archivorum  et 
ecclesiarum :  quae  lucis  publicae  usuram  cum  me- 
reantur  aeque  ac  Vitae  Pontiflcum,  a  conterraneis 
meis  editoribus  acceptura  esse  quantocius  confldo. 
Ratus  itaque  a  me  conferendum  tantumdem  laboris 
ac  diligentiae,  quantum  sanctissimus  Pater  largitus 
fuerat  praesidii  ad  haec  munimenta  comparanda 
Historiae  pontificum  ejusque  editioni,  inspiciendos 
mihi  esseduxi  codices  Farnesianum  ac  Florentinos, 
ac  describendos  iis  saltem  partibus  quae  lumina  evi- 
dentiora  praeferrent  studiosis  antiquitatis  ac  verita- 
tis.  Cum  beneficentia  pontificis  maximi  certavit  in 
labore  nostro  fovendo  atque  ornando  serenisslmi 


IV.  Edltio  nostra  hoc  idem  studium  ulterius  pro- 
Biovit,  afferensex  pluribus  aiiis  codicibus,  quotquot 
praestareantiqultate  percepimus,  varianteslectioues. 
Neque  is  erit  terminus  conatus  nostri,  pro  veritatis 
bistoricae  demonstratione  suscepti.  Cupimus  ipsa,  si 
liceat,  documenta  oculis  omnium  subjicere.  Indicata 
idcirco  sunt  in  praefatione  prioris  tomi  antiqua  mo- 
numenta,  quse  genuina  testimonia  sunt,  aetati  nostrae 
praeservata,  ad  fontes  hujus  historiae  aperiendos. 
Nunc  etiam  exempla  monstramus.  qui  fidemastruant 
ac  prsesentiam  quodammodo  referant  autographo- 
rum.  Ea  vero  sunt  accurate  delineata  speclmina 


m 


AD  ANASTASIUM  PROLOGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


m 


B 


ducis  ParmensisFrancisci  I  effusa  in  me  iiberalitas:  A 
cum  patere  mihi  mandaverit  universa  antiquariae 
ac  litterarise  gazx  suie  monumenla,  tum  Parmae, 
tum  Colorni,  ubi  eminentissimum  ac  reverendissi- 
mum  D.  cardinalem  Gozzadinum  regia,  qua  solet, 
magniflcentia  hospitem  exceperat ;  quo  etiam  ultro 
me  profecturum  accersere  dignatus  per  triduum 
integrum  cumulavit  omni  genere  muniftcentiae.  Co- 
dicem  itaqne  Farnesianum  mihi  pro  iubitu  evolven- 
dum  ac  describendum  contradi  jussi  per  marchionem 
Mauritium  de  Sanctiisantea  memoratum.  Eo  autem 
Jubentius  impendi  quantum  in  me  erat  studii  in 
libro  consulendo,  et  in  conferendo  specimine  cha- 
racteris,  jam  transmisso  in  Vita  S.  Eugenii,  aliisque 
paginis  describendis  ex  illo  celeberrimo  exemplari, 
quosplendidiusacfirmiusauctoramentumdiligentiae 
ac  veritatis  positum  videbam  in  praesentia  ac  testi- 
monio  eminentissimi  cardinalis:  cui  favere  optimis 
artibus  indoles  esta  majoribusaccepta,  nostris  vero 
studiis  opitulari  consuetudo  virtutis,  mecumexer- 
citae  per  annos  plus  quam  triginta. 

VIII.  Verum  ne  ab  instituto  apnendicis  me  revo- 
cet  sollicitus  ardor  grati  erga  rautores  animi,  et 
ingenua  cura  testandi  per  quos  profecerim,  dicam 
breviter  potiora  quae  excerpenda  esse  duxi  ex  co- 
dice  Farnesiano  ad  iliustrandam  dissertationem 
Schelestratii. 

Memineram  praefatum  praesuiem  postremo  capite 
ejusdem  dissertationis,  numero  7,  dum  commenda- 
ret  auctoritatem  etiam  secundae  partis  Libri  Ponti- 
flcalis,  haec  protulisse  :  «  Nec  solum  ab  auctoribus 
coaevis,  sed  etiam  ex  authenticis  Romanae  Ecclesiae 
monimentis  historia  pontificia  secundae  hujus  partis 
(a  Zacharia  ad  Nicolanm)  conscripta  fuit.  »  Cujus 
rei  comprobandaecausa  ill  ustri  ad  mod  um  documen  to, 
memorat  donationes  Pippini  et  Garoli  Magni,  per 
Vitarum  auctores  ex  autographis  descriptas.  <r  Sic 
inquit,  auctor  inStephano  ill,  Zachariae  successore:  Q 
De  omnibus  receptis  civitatibus  donationem  m  scriptis 
a  beato  Petro  atque  a  sancta  Romana  Ecclesia,  vel 
omnibus  in  perpetuum  pontificibus  apostolicas  sedis 
emisit  possiaendam,  quas  hactenus  in  archivo  sanctx 
nostrx  ecclesiae  recondita  tenetur.  Sic  quoque  in  Vita 
Adriani  primi  citat  auctor  donationemCaroIi  Magni 
beato  Petro  factam.  Sicut,  inquit,  in  eadem  dona* 
tione  contineri  monstratur,  »  Addit  exemplar  illius 
donationis  positum  supra  corpus  beati  Petri,  tum 
subdit :  Aliaque  ejusdem  donationis  exempla  per 
scriniarium  hujus  sanctae  nostrx  ecclesiw  descripta 
ejus  excellentia  secum  deporiavit. 

IX.  Haec  igitur  roecum  reputans,  ac  recognoscens 
antiquitatem  hujiTscecodicis,  vetustateCarolinaedo- 
nationis  paulo  minorem,  ac  tantum  non  supparem, 
duxi  prae  ca^teris  esse  mlhi  fldeliter  describendum 
ex  illo  codice  ejusdem  donationis  exemplum.  Fa- 
tendumenlm  es.nihil  praestantiusdeligi  posseex  iis 
membranis,  nongeiitorum  ferme  annorum  aetatemP 
praeseferentibus,  ad  comparandam  fidera  veracitatis 
et  auctoramentum  historix  Vitarum  exeenuinis  mo- 
nimentis.  Cordato  cuique  viro  causa  in  aperto  est 

si  consideretCaroIum  Magnum  curasse  ut  complura 
exempla  suae  donationis  per  scriniarum  S.  R.  Ec- 
clesia-describerentiir  ex  autographo,  eaque  exempla 
ita  descripta  secum  in  Gallias  transtulisse  eodem 
anno  quo  supra  corpus  B.  Petri  suismet  manibus 
ipseobtuleratautographum,  subsignatum  non  modo 
a  se,  verum  etiam  ab  universis  episcopis,  abbati- 
bus,  ducibus  et  graphionibus,  communistudio  offe- 
rentibus  etiam  judicibus  suis,  uti  legimus  Libri 
Ponlificalis  sectione  319,  in  Vita  S.  Adriani.  Eodem 
vero  saeculo,  quo  plura  exempla  suae  donationis  ita 
descriptadetuleratCarolus  in  Gallias,  etiamexempla 
secundae  partis  Libri  Pontificalis  describi  et  in  pro- 
vinciis  vul^ari  coepisse  manifeste  comprobant  codi- 
ces  Farnesi^nus  et  Florenlini  enm  continentes ;  cum 
ant^  Garolinam  donationem  prior  illa  pars  Libri 


Pontificalis,  a  S.  Petro  excurrens  ad  S.  Zachariam, 
Jam  innotesceret  per  Venerabilem  Bedam  alios^ae 
antiquiores  Carolo  Magno  indicata  ei  producta,  ac 
manibus  tereretur  Gallornm,  Anglorum  aliorum- 
que  Occidentalium.  Nihil  itaque  illnstrius  nihilque 
certius  ad  fidem  hujus  historiae  asserendam,  illo- 
rumque  monimentorum  veritatem  afferri  pHOterat, 
quam  codices  aequales  saeculodonationis,  qui  ibidem 
tunc  vulgabantur,  ubi  auctor  donationis  Carolus 
Magnus  exempla  Autographi  sui  deposuerat.  Perinde 
enim  fidem  astruunt  germani  documenti  descripta 
per  scriniarium  exempla  donationis,  ac  descripta 
per  bibliothecarios  etamanuenses  Romanae  sedis  in 
Historia  Vitarum  verbadonationis,  eaque  cum  Libro 
Pontificali  vul^ata  in  provinciis  eodem  saeculo  Ca- 
roli  Magni,  judicum,  ducum,  abbatum,  episcoporum 
regni  atque  imperii  Carolini,  qui  donationi  interfue- 
rant,  ejusque  autographo  subscripserant  Scriptura 
igitur  codicis  ita  vetusti  demonstratio  est  historiae 
ac  donation  is.  Quare  hanc  prae  caeteris  jure  allegatam 
a  Schelestratio,  observatam  ab  Holstenio,  vulgatam 
in  Galliis  a  Carolo  Magno,  ad  pnesidium  veritatis 
tanquam  exemplar  alterum  genuinum  mihi  fideliter 
describendam  et  huic  appendici  inserendamduxi,  ad 
ostendendam  veritatem  secundae  partis  Libri  Pontifi- 
calis ;  quemadmodum  ad  illustrandam  priorem  par- 
temetCatalogos.  prolata  a  nobis  fuerunt  in  notis  Vita 
S.  Eu^enii  et  specimina  Catalogorum  MabiHoniana. 
X.  Sic  itaque  legitur  codicis  Farnesiani  pag.  60. 

CONpfRCD^kTOI  NXeRI 

ORepxcTo  quipeReU 

pSXCD  OCTXB^^IINlblC 

TiONecD  iNTeRp^JOEy 
pROueNeRXT  ResTiTu 
iT  ip5xspRcl?crxsci 

iifTXTesisbbeNseT 

CXSTRUCOI|UICOCNO 

yCiDiNxru  Rcocoi  \oir 
OequiBooDNiB  Rcce 

pTISCItllTXriB^&O 
NXriONeCOINSCRlfSriS 
BeXTOpCTRO  >^  £)  f 

sce  ROcoxNeecclesi^ 
uel,ocnNiB|NpeRpe 

TUqCO  pONTlFICIBUS 


APPEND.  AD  DtSSERt.  PRifiCED. 


^ 


'xposToticesebfse 
cnisiTpossibeNbxs 

^iNikCbiB  osoiNReec 

NeTUR.i^  R.ecipi 


5€CiJ(X)tiN>czia3cl;xue5 

pORT2>.RjUCD  CUilTXniO] 

feepeReNs  RocxjxflD  con 
iaNxiT€Tip5>5  d^s 

T^  R:^BeNNXNTiaanJF 


eNb^sueaotpsxsci   BisxjtiMj^biueRs^Rija) 

UIT^O^eSCOlSIT  )pSe     CIBITaruoD  ipSlilS  RXStH 

JCpiXNIS5.pKM:0Rtr     NXNTItlCD  eX>^RCbKlS 
Re%  5UWCD  CON5lUx.tlNM3M)5l:T>bON>aPIQ 


fiitico*i^e5T;:alRx 

eTpBRllCDXBSol, 


£tcont»nuo  eiziso:! 
a)ieT3kS  Fel.icjTeRjdi 

SZIISe^RCITIBIlSFRli  Sbq;0CDNIB;eitl55icC€S 

cixoo  p.eppebxuiT« 


NeOeei5xsziORe^ee 

CDISS^JNCONpCSSiONC 
6e>TI  p€TRl  pONCNS 

eibecoS^ixposTOlper 
eiDszj  icxRio-^5  p^pe 


pReNOCDIN^tiS^XJTe  • 
puJKX^tlSiieNXBBeT 
pBR  RXBeNNXNTmCO 
PXRTCS  CUCOCOISSIS 

ixoapiLTixisTulpiRe 
qiscoNitJNqeNseTpcR 

siNK^uUs  INqRCbieNS 

Cllil  TXT  eS  TMD  p€N 

Txpol.eoseTe(X)il,ie 
exsi|  RecipieNseTOB 

;S[*t)€S  p€RUN>iZ}2|Z[M^ 


SORIBipONTipiCIBi  peR 

eNNiTeRpossibeNCa5 

>fcqil|^L^pO  NeNbXSTRl 

btoiT  ibesT-  rxbcnnx 

XRICDINO-  peN5X1lR0 

C0NCX:p.NO-ceSINXS. 

siNocj^ixs-6sis  pbo 

R1JCD  poptl  1 1  •  fTORflCDO 
l,|Bl'CUCD  C^<STRD5e45^ 

BlOCDQNTe  peRjeTRi 

xceRR.cxr;iocDQNTe 

l^UCXTl  seRJOXX^B. 


sr 


AD  ANASTASIOM  PROLEGOMBNA  EOrT.  ROM.-VATIC. 


Ex  eodera  Codice\FarMsiano 
VUa  8.  Pmli  papa  I. 


ONeROOOXNllS 
^pXfRe  COi<  STXHTINO 
S«>X-NMOS?C0DeN-l- 

ic^fiiNeuNxe^Tx 
Te  &0C- 


IUOD  ScicD  XRWlllOBlO 
ORBlNO-^Xl,l,lS  luClollS- 

equBioseucocoixcia 
NecNONeTcmiTxrecD 
NaJRNieNseco  queal)u 

CXrUSpollTlNOpXRTl 
WOCD^CNORUcOpeReUOl^ 
l,UT3kXNNORUCi3  Sp^TBcl^ 
pueR2«TtNU3kSXbUCDeR 

cobec\qeRe>iTURTpse 

Specijnen  Codicis  antiqwioris  ex  dualms  in  BibliotAeca 

S.  Marci  Florentia  asservatis. 

Series  episeoporum  Neapolitanorwn  ab  Solstenio  oiservata 

Y)  Fc  YxintnotnmaanrTi/qiii  tifccpoV'  &.quoy.  ciepo 

i^  di'»'  Gk/T^s^TfitclGcc^n^ir^i^  pccne-,2tct;ca|ccni&t.i.c"0y|  cmlm 
pfcftc-fo^burn.  epiTirtjiciuf  eff/^ifebi^ccTi  Jovi,  .Cw&cc 

Sxeodem  Codice 
Series  Ponii/icum  Bomanorum 


^    ,t  „^nSp'C«a'a:loou/' 

Kpl|CDip  ^cmccflccb  bi  &(hn\mu>r^ 

£cCci'i'(7imJp6crVa/ccpK&.  pn&f j?i(ccplcvy 

Specimen  alterius  Codicis  minus  antiqui 
in  eadem  Bibliotheca  S.  Marci 


INCip  llB  pO)MTi;riC3llS 

'       ^eATVSpeRus^, 

'etpncepr^-pro^JJitloKnu 
w/iliu^Tioliiifpuincij^liUg 


229 


APPEND  AD  DISSERT.  PRiECED. 


230 


Hsec  itaque  ex  codice  Farnesiano,  oranium  anti-  A  gines  episcoporum  a  S.  Asprenate,  primo  Neapoli- 


quissimo,  duxiexscribendactexhibenda,  i\d  vim  de- 
monstrationis  complendam  in  argumentis  Holstenii 
et  Schelestratii  quae  indicant  fontes  genuinos  histo- 
ris  pontificalis. 

XI.  Non  levia  quoque  momenta  solidae  veritatis 
addenda  sunt  ex  duobus  codicibus  Florentinis  bi- 
biiothecae  S.  Marci;  quos  utevolverem,  conferrem, 
transcriberem,  in  ea  temporis  angustia  qua  preme- 
bar  maturans  reditum  meum  in  Urbem,  operam 
quoque  suamamicissimecontuleruntadmodum  rev. 
Patres  ordinis  Praedicatorum,  tanto  studio  incitati 
ad  bene  merendum  de  litteris,  quantum  etiam 
in  Crbe  experimur,  dum  bibliothecam  Casa- 
natensem    adeuntibus    patentem    exhibent,     pro 


tanorum  episcopo,  seriem  successorum  ordientes,  et 
singulorum  nominibus  insignitae:  quae  picturae  in 
ingressucoemeterii ;  perindeac  in  suburbanis  Romae 
et  cryptis  atque  cubiculis  martyrum,  olim  coloratse, 
superinducto  post  aliquot  saecula  primo  ac  secundo 
calcis  integumento,  conspicuae  sunt  ubi  fragmenta 
posterioris  integumenti  exciderunt.  Orbiculi  vero 
has  imagines  episcoporum  includentes  imitantur 
speciem  illorum  qui  seriem  pontificum  retinent  in 
basilica  S.  Pauli  via  Ostiensi,  et  in  Zophoro  veteris 
basilica  Vaticanae  observabantur  antequam  di- 
rueretur  sub  Paulo  V,  quorum  si  exempla  requi- 
ras  Romae  ab  octavo  et  nono  sa^culo,  satis  erit 
In  titulo   S.    Praxedis  observare  oratorium  slve 


constanti   ingenio  s;icrae   illius  familiie,  ad  men-  B  capellam  S.  Zenonis,  a  S.  Paschali  I  similiter  in 


tes     bominum    pietate    ac    doctrina    excolendas 
natas. 

XU.  Dnorum  codicum,  quos  Holstenius  vidit  ac 
CJBteris  indicavit  in  bibliotheca  Florentina  S.  Marci 
tanquam  |  raestantia  proximos  a  Farnesiano,  unum 
dixitantiquioremetscriptum  litlerisLongobardicis. 
Codex  est  membranaceus  in  forma  octavae  partis 
folii  ut  vocant,  et  vetustatis  sujb  documenta  praefert 
nonmodoiDscripturatextusLibriPontificaIis,verum 
etiam  in  Catalogo  episcoporum  Neapolitanae  Eccle- 
siae,  qui  praemittitur  Vitis  pontificum  Romanorum, 
etindicat,  ni  fallor,  ad  EccIesiamNeapoIitanam  hunc 
librumaliquando  pertinuisse,  aut  descriptum  fuisse 
a  simili  codice,  qui  ad  eamdem  Ecclesiam  specta- 
rei. 

XIII.  Porro  Catalogus  ille  Neapolilanorum  anti- 
stitum  confert  plurlmum  ad  corroborandam  chro^ 
wiloqiam,  historiam  et  antiquitatem  operis  Anasta- 
siani.  Singulis  enim  episcopis  Neapolitanis  assignat 
annos  episcopatus,  plerumque  etiam  menses  ac 
dies  :  tum  addit  nomina  pontificum  Romanorum  et 
imperatorum  qui  per  eosdem  annos  vixerunt ;  eoque 
nomine  contestisest  chronologiae  pontificix  plurimi 
faciendus,  praesertim  cum  adnotaverim  in  pra,>fatione 
prioris  tomi  hujus  editionis  numero  26,  in  ecclesia 
Nolana  ejusque  vetustissima  basilica  et  coemeterio 
S.  Felicis  inPincis  dicto,  plurimum  exornata  musi- 
Yis  operibus  ac  versibus  a  B.  Paulino,  adhuc  supe- 
resse  tot  vetustas  inscriptiones,  quot  ibidemretuli, 


fronte  exornatam,  et  in  hypogaeo  utriusque  diaconiae 
S.  Maria^  in  via  Lata,  et  S.  Nicol^li  in  carcere  Tul- 
liano  prophetarum  imaginesorbiculisejusmodi  in- 
clusas  et  coloribus  efformatas,  additis  nominibus 
singulorum.  Reperies  apud  praesuiem  Ciampinnm 
tomo  II  Veterum  Monimentorum,  plerasque  ex  hls 
aeneis  tabulis  incisas ;  et  apud  eumdem,  tomo  I.  cap. 
21,  in  musivo  tituli  S.  Sabinae  sub  Coelestino  L  et 
in  basilicae Liberianae  arcu  triumphali  et  musivo  sub 
Xisto  III.  videbis  morem  ita  servatum  quarto  et 
quinto  saeculo  aerae  Christianae.  Nam  imagines  SS. 
apostolorum  Petri  et  Pauli  in  orbiculis  coloratas  et 
altari  impositas  pro  veteri  consuetudine  exhibet  no- 
strum  musivum  quinti  saeculi,  inbasilica  Liberiana 
G  a  Xisto  III  constructum.  Quam  consuetudinem  Ro-i 
mae  docent  etiam  saecula  superiora;  nam  in  vitreis 
orbiculis  aetate  martyrum  auro  interrasili  delineatas 
nostra  coemeteria  suburbanapersaepeofferuntsacras 
imaginescumnominibusChristiDominiejusquevir- 
ginis  matris,  apostolorum,  martyrum  aliorumque 
sanctorum,  quas  Aringhius  in  Roma  Subterranea, 
Fabrettus  in  tomo  Inscriptionum,  et  omnium  elegan- 
tissime  illustravit  Philippus  Bonarroti  senator  FIo- 
rentinus,  in  studio  Rei  Antiquariae  persaepe  emeri- 
tusOIympiadibus  nomendare.  Novissime  etiam  per- 
strinxit  hanc  sacram  metam  piissimus  martyrum  cu- 
stos,  cultor  et  illustrator  M.  Antonius  canonicus 
Boldettus,  lib.  i,  cap.  39.  Observationum  ad  coeme- 
teria,  quibus  tum  Romana  tum  longe  dissita  luculen- 


consignatas  nominibus  poniificum  Nolanorum,  eo-  ^  terexornat. 


rumque  annis  episcopatus,  nec  non  consulibus,  qui- 
basdeponebantur.  Vicinia  utriusque  ecclesix,  Neapo- 
litanae  ac  Nolanae,  etccemeteria  Romanis  simiiia, 
quae  Neapoli  conspiciuntur,  et  abundant  vetustis 
inscriptionibus  genuinis  (mihi  spectatis  beneficio 
eminentissimi  cardinalis  Caiiteloni  tum  archiepi- 
scopi,  aeque  sanctissimis  moribus  ac  sacra  doctrina 
illustris,  vigilantia,  constantia,  prudcntia  omnique 
pastorali  virtute  memoriae  aeternse  commendati), 
demonstrant,  epochas  illius  provinciai  antistitum 
faisse  non  minus  diligenter  litteris  mandatas.  Ejus 
rei  documentum  aiiud  superest  in  coemeterio  S. 
Gaudiosi,  uti  cardinalis  doctissimus  demonstrabat  *, 
ubi  supersunt  adhuc  vetustissimai  orbiculares  ima- 


XIV.  Catalogus  igitur  ille  praesulum  Ecclesiae  Nea- 
politanae,  quorum  imagines  ac  series  veteri  ex  con- 
suetudine  orbiculis  commendatas  in  sacris  coemeto- 
riis  spectabantur,  incodice  vetustiori  ex  Florentinls 
integer  exhibetur,  tantoque  in  pretio  habendus  est, 
ut  integrum  dare  necessarium  ducam.  Operis  enim 
Anastasiani  testlsomninoaequalisaetateaccedit;  cum 
desinat  in  quadragesimo  septimoepiscopoStephano: 
cui  prsemittitur  quadragesimus  sextusinterNeapoIi- 
nos  antistites  Athanasius,  hac  epocha  ornatus.  Aiha^ 
nQsiusepiscopuss€ditannoswxy\i,mens.  vi,rfi^s  ii.Hio 
fecit  basilica  sancti  Juliani  martyris  foris  TJrbe  sita, 
Fuit  temporibus  Joanni.  Marint,  Adriani,  Stephani. 
Formosi  papw,  et  Bccsilii,  et  Leoni,  et  Alexandri  ejus 


^4 


AD  ANASTASIUM  PROLOGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


m 


filiis  imperatoribus,  Liber  pontificalis  a  Guillelrao 
bibliothecario  continuatus  post  Anastasium  pertin- 
git  ad  eosdem  pontifices  Adrianum  li  et  Stephanum 
VI,  Formosi  proximos  decessores.  Testem  igitur 
synchronum  dabo  Libro  Pontificali  Catalogum  Nea- 
politanum,  et  quidem  integrum,  una  cum  mendis 
quibus  respersum  est.  Menda  enim  ipsa  et  barbaries 
fidem  aetatis  faciunt,  aeque  acspecimen  characteris, 
uti  ostendimus  in  praefatione  ad  tomum  primum, 
Dumero  39  et  sequentibus.  En  ipsum  Catalogum  et 
specimen  scripturae  Longobardicse  ab  Holstenio 
dictae.  (m  supra,  coL  2S7,  228.) 

XV.  «  Haec  sunt  Nomina  Antistitum,  qui  Neapoli^  et 
quorum  tempora  fuerunt  id  cst :  » 

«  Aspren  episcopus  sedit  annos  xxiij.  Fuit  tem- 
poribus  Clementis.  Anaciiti  Evaristi.  Alexandri 
papae.  et  Trajani  et  Adriani  imperatoribus.  ij.  Epi- 
timitus  episcopus  sedit  annis  xvij.  Fuit  temporibus 
Xysti.  Telesphori  papsB.  et  Adrianiimperaioris.  iij. 
Maron  episcopus  sed.  ann.  xxiiij.  Fuit  temporibus 
Tgini  et  Pii  papie.  et  Antonini  Pii  imperatoris.  et 
filiorum  ejus  iiij.  Probusepisc.  sed.  ann.  xxiiij  Fuit 
temporibus  Anecyti.  Soteris.  Eleutheri  papa^.  et 
Antonini  Veri.  et  Lucli  Comcnodi.  et  Elii  Pertinacis. 
seu  Severi  imperaioris.  v.  Paulusepisc.  sed.  xxxj. 
Fuit  temporibus  Victoris.  Zepherini.  Calisti  pap%. 
et  AntoniniCaracalla  etMacrini  imp.  vj.  Agrippinus 
episc.  sed.  ann.  xij.  Fuit  temporibus  Urbani.  Pon- 
tiani  papie  et  Aureiii,  et  Alexandri  imp.  vij.  Eusta- 
chius  episc.  sed.ann.  xvij.  Fuit  temporibus  Anteri. 
Fabiani  papae.  et  Maximini.  et  Gordiani.  et  Philippi 
imp.  viij.  Ephebus  episc.  sed.  ann.  viiij.  Fuit  tem- 
poribus  Cornelii.  Lucii.  Slephani  papse.  EtDecii.  et 
Ualli.  et  Volusiani.  et  Emiiiani.  et  Valeriani  et  Gal- 
lieni  imp.  viiij.  Forlunatus  episc.  sed.  ann.  xxj.  Fuit 
temporibus  Xysti.  Dionisii.  Feiix.  Euticii  papic  et 
Claudii.  et  Aureliani.  et  Taciti.  et  Probi  imper.  x. 
Maximus  episc.  sed.  ann.  xxij.  Fuit  temporibus 
Gragi.  Marcellini.  Marcelli  pap.  et  Cari.  et  Curini.  et 
Aureliani,  et  Diocletiani.  et  Maximiani  imp.  xj.  Zo- 
simusepisc.  sed.  ann.  xxij.  sub  quo  sancta  Resti- 
tuta  a  Constantino  imp.  facta:  Fuit  temporibus 
Eusebii.  Miltiadi.  Silvestri  pap.  et  Constantino  imp. 
xij.  Severus  episc.  sed.ann.  xlvij.  mens.  ij.  diesxj. 
Hic  fecit  basilicas  iiij.  una  forisUrbejuxtasanctam 
Susanna.  et  nominis  sui.  alia  intracivitate.  que  aiii 
Severiana.  alii  sanctum  Georgium  vocant.  Et  fecit 
S.  Martini.  et  sancti  potiti  monasteria.  temporibus 
Siivestri.  Marci.  Julii.  Liberii.  Felici  papae.  et  Con- 
staatini.  et  Constanti.  et  Constantini.  et  Constantis 
Filii  ejus.  et  Juliani.  et  Jobiniani.  seu  Balentiniani 
imp.  xiij.  Ursus  episc.  sed.  ann.  iiij.  Fuii  terapori- 
bus  Damasi  pap.  et  Valenti.  et  Gratiani  imp.  xiiij. 
Johannes  episc.  sed.  ann.  xxvij.  Fuit  temp.  Damasi. 
Siricii.  Anastasii  pap.  et  Theodosii.  et  Arcadio.  et 
Honorii  imp.  ejus  fiiiis.  xv.  Nostiamus  episc.  sed. 
ann.  xvij.  Hic  fecit  Balneum  Nostiani.  Fuil  tempo- 
ribus  Innocentii  Zosimi.  Bonifacii  pap.  etTheodo- 
sii.  xvj.  Timasius  episc.  sed.  ann.  xxxj.  Fuit  tempo- 
ribusCeleslini.  Xisti.  Leoni  pap.  et  Theodosii  imp. 
xvij.  Felix  episc.  sed.  ann.  viiij.  mens.  iij  die  vi. 
Fuit  temp.  Leoni  pap.  Marciani.  et  Balentiniani 
Imp.  xviij.  Soter  episc.  sed.  ann.  xxj.  Hic  ecclesiam 
beatorum  Apostolorum  construxit  Fecitet  liaptiste- 
rium  fontis  majorisintusepiscopio.  Fuittemporibus 
Hylarii.  Simplicii.  Felici  pap.  et  Leoni  imp.  xviiij. 
Victor  episc.  sed  ann  xj.  mens.  x.  Ilic  fecii  basi- 
licas  duas  foris  civitatem.  Unam  ante  ecclesiam  S. 
Januarii  martyris.  et  S.  Agrippini  confessoris  ad 
nomen  S.  Stephani.  alia  ad  nomen  sanctae  Euphemie 
martyrls.  Fult  temporibus  Gelasii  pap.  et  Zenoni 


A  imp.  XX.  Stephanus  sed.  ann,  xv,  mens.  ij.  Hic  fecit 
basilicam  ad  nomen  Salvatoris  copulata  cum  episco- 
pio  que  usitata  nominis  Stephania  vocatur.  Fuit 
temporibus  Anastasii.  Simmachi  pap.  et  Anastasii 
imp.  xxj.  Pomponius  episc.  sed.  annos  xxviij.  dies 
X.  Hicfecit  basilicam  ad  nomen  sancte  Dei  genitri- 
cis  semper  Virginis  Marie  que  dicitur  majoris.  Fuit 
temporibus  Ormisde.  Johanni.  Felici  Bonifacii  pa- 
pae.  et  Anastasii.  et  Justini  imp  xxij.  Joannesepisc. 
mediocris  sed  ann.  xx.  dies  xj.  Hic  absida  ecclesia 
Stephanie  iapsa  ex  incendio  reformavit.  Fecit  ba- 
silicas  sancti  Laurentii  martyris.  Fuit  temporibus 
Johanni.  Agapiti.  Silverii,  Vigilii.  pap.  et  Justini 
imp.  xviij.  Vincentius  episc.  sed.  ann.  xxiij.  Hic 
fecit  prefulgida  ecclesia  ad  nomen  beatissimi  pre- 
corsoris  Johannis  Baptiste.  Fecit  et  baptisterium 
fontis  minoris  intus  episcopio.  Fuit  temporibus 
Pelagii  Johanni  pap.  et  Justiniani  et  Justini  imp. 
xxiiij.  Redux  episc.  sed.  ann.  iij.  dies  xxiiij.  Fuit 

B  temporibus  Beiodicti  pap.  et  Tiberii  Constantini 
imp.  XXV.  Demetriusepisc.  sed  ann.  iiij.  Fuit  tem- 
poribus  Pelagii  pap.  et  Mauricii  imp.  xxvj.  Fortu- 
natus  epic.  sed.  ann.  vij.  dies  xj.  Fuit  temporibus 
Gregorii  pap.  et  Mauricii  imp.  xxvij.  Paschasius 
epis.  sed.  ann.  xiiij.  dies  vj.  Fuit  temporibus 
Sabini.  Bonifacii.  alius  Bonifacii  pap.  et  Foce  imp. 
xxviij.  Johannes  episc.  sed.  ann.  xx.  mens.  vj.  dies 
xiiij.  Hicfecitconsumatoriumalbatoruminterfontes 
majore  et  ecclesiae  Stephania».  Fuit  temporibus 
Deusdedit.  Bonifacii.  Honori  pap.  et  Eraclii  imp. 
xxviiij  Cesarius  episc.  sed.  ann.  iiij.  diesiiij.  Fuit 
temporibus  Seberini  pap.  et  Eraclii  imp.  xxx.  Gra- 
tiosusepisc.  sed.ann.  vij.  Fuit  temporibusJohanni. 
Theodori  pap.  et  Eraclii  et  filii  ejus  imp.  xxxvj. 
Eusebius  episc.  sed.  ann.  vj.  Fuit  temporibus  Mar- 
tini  pap.  et  Constantini  imp.  xxxij.  Leontius  episc. 
sed.  ann.  iiij.  Fuit   temporibus    Euii^enii  pap.  et 

p  Constantini  imp.  xxxiij.  Adeodatus  episc.  s^.  ann. 
xviij.  Fuit  temporibus  Vitaliani  pap.  et  Constantini 
imp.  xxxiiij.  Agnellus  episc.  sed  ann.  xxj.  diesxv. 
Hicfecil  basilica  ad  nomen  sancti  Laurentii  marty- 
ris,  que  diciturdiaconia.  Fuit  temporiDus  Adeodati, 
Doni.  Agathoni.  Leoni.  Benedicti.  Johanni.  Cononi. 
Sergii  pap.  et  Constantini  Justiniani  imp.  xxxv. 
Julianus  episc.  sed.  ann.  vij  mens.  iij.  Fuit  temp. 
Sergii  pap.  et  Leontii  et  Tiberii  imp.  xxxvij.  Faustus 
episc.  sed.  ann.  xv.  mens.  viij.  diesxxvj.  Fuit  temp. 
Johanni  alierius  Johanni.  Constantini  pap.  etJusti- 
niani,  et  Philippici.  et  Anastasii.  etTheodosii  imp. 
xxxvij.  Sergius  episc.  sed.  ann.  xxviij.  mens.  iiij. 
diesiiij  FuittemporibusGregorii.  alteriusGregorii. 
Zacharie  pap.  et  Leoni.  etConstantini  imp.  xxxviij. 
Cosmasepisc.  sed.  ann.  j.  mens  ij.  dies iij.  Fuittemp. 
Zac^>arie  pap.  et  Constantini  imp.  xxxviiij.  Caldus 
episc.  sed.  ann.  xij.  mens.  iiij.  dies  iij.  Hic  fecit 
ecclesiam  sancti  Sossi  non  procul  ab  urbe.  Fuit  temp. 

D  Stephani  pap.  et  Constantii  imp.  xl.  Paulusepisc. 
sed.  ann.  iiij.  mens.  ij.  dies  vi.  Hic  construxitmar- 
moreum  baptisterium  in  monasterio  sancti  Januarii 
foris  Urbe  Fuit  tempore  Pauli  pape  et  Constantini 
imp.  xli.  Stephanus  episc.  sed.  ann.  xxxiij.  mens. 
V.  dies  xxvij.  Hic  fecit  ecclesiam  sancti  Petri  iutus 
episcopio.  fecit  et  intra  monasteria  ad  nomen  sancti 
Festi.  et  sancti  Pantaleonis  mart.  etsancti  Gaudiosi 
confessoris.  Addidit  etiam  in  sancti  Gaudiosi  mo- 
nasterio  basilica  sancte  Susanne  in  qua  corpus  ejus- 
dem  martyris  ibi  ipse  recondidit.  Renovavit  eccle- 
sia  Stephanie  igne  cremata.  Et  ibi  corpora  sancti 
Euticeni,  et  Acutii  mart.  coilocavit.  fuit  temp.  Ste- 
phani.  Adriani  pap.  et  Constantini.  et  Leoni  et  Con- 
stantini  imp.  xjli  Paulusepisc.  sed.ann.xx.  mens. 
iiij.  dies  vj.  sub  hoc  fecitquedomna  Euphrasia  mo- 
nasterium  sancte  Marie  que  dicitur  ad  Albini,  et 
Anthimi  consulfecitbasilicamsancti  Pauiiapostoli. 
et  monasterium  sancti  Cyrici  et  Julitte  mart.  fuit 
temp.  Leoni.  Stephani  Paschali  pap.  et  Ereni  et 


233 


APPEND.   AD  DISSERT.  PRiEGED. 


234 


Nicifori.  et  Stauraci.  et  Micheli.  et  Leoni.  et  Con-  A  Cataloeiim  hunc  spectabilem  in  codice  Florentino 

_  A  *        *        * V  *  *  f  fW^*  i_  •  •  ■ 


stantini  imp.  xliij.  Tiberius  episc.  scd.  ann.  x\. 
mens.  iiij.  diesxj.  indiebus  Theodenand.  et  rclicta 
pre...  Anthimi  Ducisin  pretoriu.  fecit  monasterium. 
ad  nomen  sancti  Marcellini  et  Petri  mart.  fuit  leaip. 
Eagenii.  Balentini.  Gregorii  pap.  ct  Michaelio  et 
Theophili  imp.  filio  ejus  xliiij.  Johannes  episc.  sed. 
ano.  vij.  mens.  viiij.  dies  xxij.  fuit  temp.  Sergii 
pap.  et  Michaeli  imp.  xlv.  Athanasius  episc.  sed. 
ann.  xxij.  mens.  vj.  dies  xxiiij.  Hic  ecclesia  sancli 
Janaarii  mart.  intus  episcopio  renovavit.  Fuittemp. 
Leoni.  et  Benedicti.  Nicolai  Adriani  pap.  etMichaeli. 
et  Basilii  imp.  xlvj.  Athanasiusepisc.  sed.  ann.  xxij. 
mens.  vj.  dies  ij-  Hic  fecit  basilica  S.  Juliani  mart. 
foris  arbesita.  Fuit  temp.  Johanni.  Marini.  Adriani. 
Stephani.  Formosi  pap.  et  Basilii.  et  Leoni,  et 
Alexandri  ejus  filiis  imp.  xlvii.  Stephanus  episc.  sed. 
ann.  viij.  mens.  x.  dies....  » 


tantic  antiquitatis,  quantam  declaratspecimen  scri- 
pturae  ac  series  pontificum  ;  ejus  Joannis  diaconi 
testimonio  passim  utuntur  historici  Ecclesiae  Nea- 
politanae,  et  cum  his  Ughellius  Italiae  Sacrae  tomo  VI, 
licet  Catalogum  ipsum  in  bibliotheca  sancti  Marci 
latenlem  nemo  quod  sciam  hactenus  produxerit. 

XVII.  In  tabula  secunda  hujus  Appendicis  aeri 
incisa,  post  imitationem  codicis  Farnesiani,  retuli 
specimen  Catalogi  memorati,  et  primos  versus  Libri 
Pontificalis,  in  vetustiore  ex  duobus  codicibus  FIo- 
rentinis  ita  perscriptos  litteris,  quae  Holstenius 
nominilat  Langobardicas. 

XVIII.  Paulo  recentioris  aetatis  est  alter  codex 


Florentinus  S.  Marci ;  non  tamen  a  superiori  adeo 
XVI.  Lic^t  Catalogo  subnectere  periocham  in  B  remotae  ut  saeculum  decimum  consequatur.  Quod 


eodem  codice  illi  praefixam  rubricatis  litteris  manu 
Holstenii,  ni  fallor,  his  verbis  :  Est  Epitome  Joannis 
diaconi,  cujus  opusculum  de  Episcopis  Neapolitanis 
habetur  in  bibliotheca  Vaticana.  Joannem  diaconum 
Romanae  Ecclesiae  sub  Joanne  papa  VIII,  cui  etiam 
iDscripsit  Vitam  S.  Gregorii  Magni,  ct  sub  impera- 
toribus  Ludovico  Juniore  et  Carolo  Calvo  memorat 
Sigibertus  in  Chronicoad  annum  873  et  in  Catalogo 
eap.  407.  tum  ex  eo  Vossius  de  Historicis  Latinis 
lib.  II,  cap.  36.  Eumdem  Joannem  diaconum  Ana- 
stasii  Biblioihecarii  non  modo  aequalem,  sed  etiam 
amico^n  et  familiarem  fuisse  affirmat  Labbe  de 
Script.  Ecclesiasticis  non  uno  in  loco.  Quare  tum 
aihil  affioius  huic  operi  compingi  poterat  in  unum 


ex  adjecto  in  eadem  tabula  specimine  constare 
potest. 

Codicis  istius  (pariter  membranacei)  folia  Vitas 
Ponlificum  perducunt  ad  sectionem  circiter  323 
nostra^  editionis  in  Vita  Adriani  L  Succedunt  folia 
et  quaterniones  nonnulli  expositionis  B.  Ambrosii 
episcopi  in  Cantica  canticorum. 

XIX.  Ne  quidpiam  per  nos  omittatur  quod  illu- 
strare  valeat  tum  documenta  scripturae  Vitarum 
aequalia  collectioni  Anastasii,  tum  observata  Appen- 
dicis  nostrae  ad  dissertationem  Schelestratii  tribus 
in  codicibus  commendatis,  apposui  in  tabula  spe- 
ciminis  characterum  codicis  Farnesiani  initium 
Vitae  S.  Pauli   papae  primi  :  in  quo  littera  prin- 


codicem,  tum  nihil  affinius  acced.:re  huic  editioni,  G  ceps  exhibet  protomen  ejusdem  pontificis  graphice 


eiper  nos  aflferri,  sive  ad  aetatem  sive  ad  testimo- 
oiamcollectionisVitarum  comprobandum  aequalibus 
do!!amentis  :  praesertim  cum  eodem  saeculo  nono, 
qaod  Catalogus  iste  claudit,  praecessisset  sub  Carolo 
Magno  illustris  ille  diaconus  Paulus  Wenifrid  (cujus 
opera  cam  Joannis  diaconi  Miscella  fuisse  confusa 
ooooemo  apud  Labbeum  et  Vossium  observat),  et 
Metensium  episcoporum  seriem  ac  gesta  conscri- 
psi^t,  flagitante  Angerano  archiepiscopo  :  non 
secas  ac  Joannes  iste  diaconus  seriem  et  gesta 
episcoporum  Neapolitanorum,  hortatu  forsitan  ali- 
CQjus  antistitis  ejusdem  Ecclesiae,  pro  more  illius 
ziatis,  quae  imitari  coepit  bibliothecarios  Uomanae 
sedis  in  serie  ac  gestis  suorum  praesulum  colligen- 


delineatam  in  orbiculari  figura,  persimili  clypeatis 
imaginibus  pontificum  Romanorum,  spectandis  in 
basilica  S.  Pauli  Via  Ostiensi,  aliisque  Komanis, 
indicatis  hac  in  appendice  num.  13  et  fusius 
exponendis  in  proxima  dissertatione.  Poteram  et 
alias  imagines  proferre  ex  eodem  codice  pontificis 
benedicentis,  quae  visuntur  in  fine  S.  Leonis  III, 
ante  initium  Vitae  S.  Adriani,  et  persimiles  sunt  iis 
qu£  spectantur  in  musivis  ecclesiarum  Urbiseadem 
aetate  constructis.  Verum  ea  satis  esse  sum  ratus, 
quse  includi  commode  poterant  in  aenea  lamina, 
litlerarum  specimini  exhibendo  destinata. 

XX.  Dolendum  vero  est  in  eo  codice  Farnesiano 
desiderari  Vitas  priorum  pontificum  a  S.  Petro  ad 


,  ati  constatex  Agnelli  Opere  de  Archiepiscopis  D  S.  Silveriura  :  quaj  si  superessent,  epophae  singu- 


Raveanatibus,  aliisque  ad  hanc  circiter  aetatem 
referendis.  Indicare  etiam  possumus  alium  Joannem 
diaconum  sancti  Januarii,  a  quo  Acta  illius  beaii 
episcopi  ac  martyris,  Sosiique  ac  sociorum  descripta 
foisse  legimus  apud  Vossium  de  Hist.  Lat.  pag.  708 
eumeoramdem  translationi  interfuerit,  licetaVos- 
sio  receaseatur  Inter  scriptores  atatis  incertae,  et 
CQm  translatio  S.  Januarii  contigerit  saeculo  nono, 
Qti  ex  Chronico  Casinensi  compertum  est.  Sive  igi- 
tar  secundus  hic  Joannes  diaconus  S.  Januarii,  sive 
priorille  Romanus  Anastasio  bibliothecario  amicitia 
jQnetus  (cui  ego  fidentius  tribuerem)  construxerit 


lorum  conferri  poterant  cum  aliis  exemplaribus 
Vitarum,  et  cum  numeris  chronologicis  supersti- 
tibus  inter  picturas  pontificum  memorata)  basilicae 
Paulinae  via  Ostiensi  a  S.  Petro  ad  S.  Innocentium 
primum,  reservatas  ad  illustrandum  in  proxima 
noslra  dissertalione.  Supplere  tamen  conabor  detri- 
mentacodicispraestantissLmi  peraliagenuina  monu- 
menta  historiic  pontificiae,  etaliorum  codicum  aetate 
proximorum :  quibus  praemitti  debuit  notitia  Far- 
nesiani  et  Florentinorum,  hac  in  appendice  pro- 
lata. 


Patrou  CXXVII. 


235 


AD  ANASTASIUM  PROLliGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


236 


FRANGISGI   BLANCHINI 

DISSERTATIO 

DE  ANTIQUIS  ROMANORUM  PONTIFICUM  CATALOGIS, 

EoTumqxte  comparatione  ac  delectto  irvstituendo, 
Ex  genuinis  documentis  Romanae  Ecclesise   ad  usum  historise  et  chronologise. 


CAPUT    PRIMUM. 

De  regulis   ohservandis  ad  examen  rectce 
chronologuB,  prcesertim  pontificia. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

I.  Vitas  pontiflciim  Romanopum  opigincm  ducunt  ex  cata- 
logis,  et  continent  tPCH  ppa>cipuas  notiones,  nempe  suc- 
cessionem,  chronologiam  et  gesta  eopumdcm  pontificum. 
—  11.  Snccessio  non  inteppiipta  summopum  pontificum, 
quaB  notio  est  omnium  ppifistnnli^sinia.  et  niaxime  ncccs- 
sapia,  colligilup  quidem  ex  Cataiogis,  sed  etiam  ex  SS. 
Patpibiisdbunde  comppobnlup.  —  III.  Ctironologiae  pon- 
tificise  discrimina  plepumque  emanapunt  ex  imperilia  aut 
negligentia  amanucnsium  et  descpiptorum.  Qua  palione 
descriptopum  copia  peputanda  sit  noxia  potius  quam 
commoda  pontificiae  chponoIo^icK  rectc  instituenda^,  nisi 
ttsus  et  crilerhim  totdescpiptopum  et  codici:m  ccpUs  pc- 
gulis  refepatupad  indaginem  vcpitatis.  —  IV.  Ejusmodi 
regulae  capite  ppoximo  epunt  ppofepcndae,  et  comppo- 
bandee  ex  artis  cpiticae  axiomatibus  ac  disciplina. 

4.  Vitarum  quae  hic  illustrantur,  originem  deberi 
antiquis  Catalogis  tam  hodie  certum  exploratumque 
est,  quam  quod  maxime.  Cum  enim  YitaB  tria  com- 
plectantur  successionem,  chronologiam  et  gesta  eorum 
qui  Petro  apostolorum  Principi  subrogati,  cum 
Romano  episcopatu  universalis  Ecclesiae  regimen, 
huic  sedi  affiKi<m,  susceperunt  administrandum  ; 
successio  manifestatur  in  omnibus  Catalogis  ;  in 
plerisque  chronologia  ;  gestorum  vero  pars  in  ali- 
quibus  continetur.  Jure  igitur  factum  est  ut  pri- 
mum  de  Catalogis  pontiflcum  agant  qui  eorumdem 
Vitas  contendunt  illustrare. 

2.  Ex  triplici  aulem  notione  successionis,  chrono- 
logiae  et  gestorum   prxcipua  cum    sil  et  maxime 


A  vel  altero  numerando  vel  inter  pontifices  successores, 
vel  inter  vicarios  et  coadjutores  absentium,  sive 
etiamdeeximendovelrecipiendoincensupontificum 
legitimorum  occasione  schismatis  tunc  suborti,  ea 
satis  dissolvitur  ac  d  issipatur  documentis  ab  Ecclesia 
receptis  et  approbatis,  ut  in  Felice  IF  aliisque  per^ 
paucis  erit  suo  loco  demonstrandum. 

3.  Cum  itaque  satis  cautum  sit  successioni  noB 
interruptae,  quae  prsecipua  erat  cura  et  consilion 
scriptorum  in  Catalogis  attexendis,  superest  ut  se- 
cunda  illa  notio,  scilicet  chronologia  et  epoeha 
uniuscujusque  pontificis,  ex  iisdemCatalogisdedo- 
catur.  Hic  vero  nonnemo  usurparet  tritnn.  illud  : 
Inopem  me  copia  fecit.  Abundantia  enim  auctorum, 
passim  obtrudentium  Catalogos  pontificum  Roma- 

B  norum  sine  delectu,  aut  certe  non  memoratis  fon- 
tibus  et  documentis  unde  petuntur  epochae  iisdein 
tributae,  efficit  ut  frequens  numerorum  discordla, 
quae  annis,  mensibus  ac  diebus  Irrepslt  vel  ex 
amanuensium  incuria,  vel  ex  notitils  temere  ac 
tumultuarie  collectis,  ipsa  copia  scriptorum  et 
descriptorum,  inter  se  discrepantinm,  impediat 
potius  quam  adjuvet  studiosos  chonologiae  in  vera 
temporum  ratione  constituenda.  Turbaiitnr  vero 
maxime  criticorum  judicia  in  his  temporibus^  defl* 
niendis  ab  aspectu  et  mutua  collatione  veternm 
Catalogorum,  quae  decem  aut  plura  etiam  sxcula 
antiquitatis  praeseferunt.  Dissimulare  minime  pos- 
sumus  Catalogum  Liberianum  haberi  quldem  om- 
nium  vetustissimum  consensu  doctorum  hominum, 


necessaria  illa  princeps,  qu»  non  interruptam  osteii-  ^  verum  incusari  de  vitiata  ratione  consulum  non  uno 


dit  seriem  pontificum  maximorum,  vicaria  Christi 
potestate  in  terris  fungentium  ad  universalis  Eccle- 
siae  regimen  administrandum,  divime  providentlae 
consllio  factum  videmus  ut  non  interrupta  constaret 
illa  successio,  tum  per  Catalogos,  tum  per  scripta 
Patrum  ad  nos  transmissa  ab  ipsis  Eccleslae  Incu- 
nabulis.  Quae  considmtio  suasit  saepe  laudatum 
Schelestratium  ut  ostenderet,  ex  Irenaco  aliisque 
Patribus,  eamdem  seriem  ac  successionem  quam 
ipsi  ex  diptychis  hauserant  aliisque  documentis 
aeiatum  sibi  proximirura,  servari  in  Catalogis  et 
in  Libro  Pontificali  ex  coubtanti  traditione  majorum. 
Si  quae  vero  exigua  difficultas  suboriretur  de  uno 


in  loco,  idque  contra  Fastorum  fidem  ;  et  quod  inde 
necessario  consequitur,  de  intervallis  temporum 
perperam  numeratis  in  eadem  pontificiachronologia 
per  mendosa  consulum  paria  indecollecta.  Alterum 
Catalogum  a  priori  proximum  antiquitate,  et  con- 
textum  imperante  Justiniano  observant  non  con- 
sentire  cum  reliquis  passim  productis  <ib  eodem 
Schelestratio,  qui  duos  priores  excudit,  uecnon  a 
Sirmondo  et  Mabillonio,  et  Pagio,  qul  complures 
ediderunt  ex  codicibus  bibliothecarum  illustrium, 
exaratis  sexio,  octavo  ac  nono  saeculo  aerae  Chri- 
stian». 
4.  Ne  tumen  animo  despondeamus  in  elicienda 


337 


BLANCHINI  DISSERT.  DE  ANT.  RR.   PONT.  CATALOG. 


238 


tera  chronotaxi  ex  tanla  varietate  sive  scriptorum,  A  sive  alia  qualil)et  ab  universis  chronologis  recepta*, 


sive  descriptorum  et  amanuensium,  acceptum  feri- 
mos  regulis  proximo  capite  proferendis  ac  stabi- 
Jiendis,  ut  nostro  examini  praemittantur  tanquam 
le^  judiciorum  certae,  et  prudenti  cuique  adhi- 
bendae  atque  observandae  in  criterio  historise  ve- 
ritatis. 

CAPUT  n 

Traduntur  requl(z  ad  inquirendam  Chro- 
nologicam  veritatem  ex  Catalogis  vetustio- 
ribus,  tempora  diversimode  consignanti- 
hVrS  in  data  serie  pontificum  Romanoricm 
necnon  aliorum  principum  ac  virorum  il- 
lustrium. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 

L  Re^lae  criterii  statuendse,  quibus  utamur  in  praefercn- 
dis  ChroDol>>gorum  senlcntiiH,  ac  testimoniis  quibus  in- 
DituDtur.  — U.Regulaprima.  Inlcmporibus  asscrendis 
coDsulcre  praestat  monumenta  publica,  si  qut^e  sunt : 
eaqae  praefereada,  qucs  per  viros  idoneos  posita,  loco 
ac  tempore  sint  proximiora  sctati,,  de  qua  cum  maximc 
igitur.  —  III.  Regulam  confirmant  exemplis  scriptores 
maxime  illustres  bistoriae  et  cbronologise  sacra^,  etiam 
diviaitus  inspiratl.  —  IV.  Eamdem  sequuntur  etiam  au- 
ctores  HistorisB  et  cbronoligisB  profana?,  qui  ca^tcris 
lui  gCDeris  prscelluDt.  —  V.  Regula  secunda.  E  publi- 
ds,  ac  pruximis  tum  aetate  tum  loco  dooumentis,  ma- 
gistratuum  cura  et  auctontate  positis,  illa  praeferrintur, 
qus  semel  constituta  per  idoneos  ac  lcgitimos  curatores 
publicae  voluntatis,  permanscrint  adeo  intcgra  ct  cu^to- 
dita,  utoullum  praeseferant  indicium  erasionis,  autmu- 
tatioDis,  sed  neque  temere  violari  potuissc  rcipsa  con- 
stet.  —  VI.  Corollarium  regulx  secundx.  Excmplorum 
emeudatioDes,  si  exemplaria  autograpba  nulla  sint  unde 
peti  possint,  requirantur  ex  documentis  publicis  SRtatis 


proveniatnecesseestex  reguliscriterii,  sivejudicii, 
quibus  chronographi  et  biographi  discrepantes  utun- 
tur  in  comparatione,  praBlalioneacdelectu  testimo- 
niorum,  unde  singuli  accipiunt  partes  aetatum,  sub- 
indecolligendas  in  solidum  epilogismum  ac  sum- 
mam.  Tantum  igitur  deferendum  erit  uni  potius 
quam  alteri  supputationi  ac  sententiae,  quantum 
regulae  deleclus  instituendi  ad  praeferendam  unam- 
quamque  rationem  ac  summam,  atque  testimonia 
illaraaffirmantia,  propiusaccesserintad  indicationes 
maxime  probabiles  historicae  veritatis.  De  his  igitur 
regulis  delectus  erit  antea  staluendum,  per  quas 
contendimus,  inter  discrepafntes  sententias  eam  de- 
ligere  et  consectari,  quamratio  criterii  demonstret 
B  propius  accedere  ad  veritalem.  Regul*  autem  cri- 
terii  nostri  breviter  exponentur,  earumque  firma- 
menta  petentur  ex  necessaria  connexione  quam  ratio 
ostendit  iisdem  inessecum  veritate. 

REGULA  PRIMA. 

2.  Prima  delectus  regula  est  ut  in  examine,  com- 
paratione  ac  praelatione  cujuslibetchronologiae  do- 
cumenta  publica,  si  quae  sunt,  consulamus,  per 
viros  idoneos  posita,  eaque  praeserlim  qu*  propius 
accedunt  aetate  ac  loco  ad  eos  viros  eorumque  gesta 
de  quibus  chronologia  alque  historia  contexitur  el 
ordinatur. 

Duas  itaque  notiones  considerat  in  documentis 
chronologiam   firmaturis    haec  nostra    regula  :  ut 


eiusdem  autproximae.  —  VII. /?<?^M/fl /er/ia.  Ex  docu- C  p«t/<ca  sint,   quod  est  primum  ;   utque  propiora, 
meDtis,  aliunde  ministratis  quam  ex  loco  ubi  res  pro-       quod  erit  alterum. 


zime  gerebantur,  suffragii  praerogativa  sit  pcncs  illud, 
ciqus  auctori  causa  scientiae,  peritia  disciplinae,  ac  stu- 
ctium  veritatis  facultatem  dedcrit  ampliorcm  temporis 
ac  rerum  perquirendarum.  —  VIII.  Coroilaria  duo  re- 
guUf  tertix.  Corollarium  primum.  Consensus  plurium 
Scriptorum  vel  documentorum  loco  ac  tempore  proxi- 
morum,  prssertim  si  publica  auctoriiate  muniantur,  in- 
dicium  babendum  est  veritatis  hi.-«toricae  ct  chronolo- 
gic«  Corollarium  secundum.  Ex  hujusmodi  consensu 
rationabiiiter  emendantur  exempla  posterius  dcscripta, 
n  ab  eo  et  ab  antiquioribus  difTcrant.  —  IX.  Hegula 
ytMirfa.  Commenrustemporum,  abhistoricis  documcntis 
mdicatorum,  cum  diebus  legilimis,  a  jure  constitutis  ad 
ea  peragenda  quae  gesta  memorantur,  indicium  cst 
chronologiae  recte  instituta».  —  X.  Exempla  hujus  re- 
guls  proferuntur.  —  XI.  Quinta  regula.  Uemonslratio 
chronologlae  recte  institutae  erit  charactcr  aliquis  ob- 
servat!  motus  coelestis,  qui  exacte  respondcat  intcrvallo 
temporiB;  requisito  adeos  motus  coelestium  corporum 
p<irQcieDdo8. 
re 

morlis) 

annum  aer»  Christi  communis  364,  eidemquc  assignan- 
dismotibus  coelestibus.in  vetustaepigraplio,  tum  tcm- 
poris  posita,  consignatip.  —  XII J.  Ex  eodcm  consulatu 
ita  comprobato  stabibtur  epocha  pontiflcatus,  a  S.  Ua- 
maso  suscepti,  anno  vulg^ris  aerse  Christi  3GG. 

4.  Discrepantia  summarum  quae  colliguntur  in 
chronologicasiriedirigenda  aetatis,  vitae  ac  regime- 
Qis  pontificum  Romanorum,  sive  quorumvis  princi- 
pnm  ac  virorum  illustrium,  adcomplura  praesertim 
saecula  pertingentium,  cum  in  arithmeticse  regulas 
fcferri  minime  possit,  rite  servatas  in  melhodo  an- 
nomm  Julianorum,  perinde  constituta  apud  unius- 
cuJQsque  sententiae  sectatores  in  periodo  JiUiana, 


mporiB;  requisiio  aa  eos  moius  cceiesuum  corporum  uua^/ui  u.aic,  icicuaci  tuu 
arficiendos.  —  XII.  Exemplum  illustre  hujus  quint»  gistratus,  qui  potesiale  pi 
iguue    exhibetur  m    referendo   anno   consulatns    (et  a-'  ^  .  .  /^. 

lorUs)  Joviniani  Augusti,collega  Varroniano  filio,  ad       banlur  m  ca  regione  ubi 


3.  Utriquepartiauctoritalem  conciliant  scriptores 
artis  historicae  quotquot  excellunt,  et  in  eo  scri- 
bendi  generi  habenlur  principes,  praesertim  studio 
veritatis,  qua^  potior  est  laus  histori*.  Nam  si  ab 
illis  scriptoribus  petenda  regula  sit,  quos  Veritas 
ipsa  instituit,  hi  quoquedivinitusinspirati  digitum 
intenduntad  publica  documenta,  uttcmporum  a  se 
designatorum  charactere:^  ostendnnt.  Edictum  Cae- 
saris  Augusti  Lucas  commemorat.  cum  descriptio 
prior  sub  Quirino  adhibenda  est  ad  annum  Christi 
natalem  indicandum.  Ejusdem  vero  baptismi  ac 
magisterii  cxordia  ut  enuntiet  ac  liberet  ab  omni 
obscuritate,  rerenset  lum  sacros,  tum  civiles  ma- 

publica  tum  temporis  funge- 
gerebuntur  illa  quse  sibi 
describenda  esse  noverat  in  Evangelio  :  Anno  qninto 
decimo,  inquit,  imperii  Tibrrii  CxsariSy  prociirantc 
Pontio  Pilato  Judaoam^  trtrarcha  autrm  Galilxx 
Uerodr,  Vldlippo  autem  fraire  ejus  teirareha  Ituraex, 
et  Trachonitidis  rrgionis,  et  Lgmnia  AhiUnx  tetrarcha^ 
sub  principibus  sacerdotum  Anna  et  Caipha,  facium 
est  verbnm  Domini  super  Joannrm  Zacharix  filium  in 
deserto.  Qu;c  dum  observant  veteres  Patres,  praeter 
mysteria  sacris  litteris  semper  insita,  causasetiam 
rcperiunt  ila  deducendi  per  documenta  publica  et 
proxima mentes hominum ad  percipiendam  attentius 
ac  tenacius  reiinendam  veritatem.  De  priori  eienim 


239 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.   ROM.-VATIC. 


m 


epocha  Cyrini,  a  S.  Luca  memorata,  ita  sentit  Am-  A  scriptorumpraecellentium  retulitconsensusomniuin 


brosins  (a).  «  Praeside,  inquit,  Cyrino,  facta  est  haec 
prima  professio,  ut  quasi  consulem  quemdam  signi 
gratia  hnic  libro  evangelista  adscripsisse  videatur. 
Namsiconsulesascribunturtabulis  emptionis,quan- 
to  magis  redemptioni  omnium  debnit  tem  pus  ascribi  ? 
Habes  ergo  omnia  quae  in  contriotibus  esse  consue- 
verunt.  Vocabulumsummam  illicpoteslatem  geren- 
tis,  diem,  locum,  causam,  testes  quoque  adhibere 
solent.  Hos  quoque  nativitati  suae  et  generationi  se- 
cundum  carnem  Christus  adhibuit  qui  signarent 
Evangelium,  dicens :  Vos  eHtis  mihi  lestes  in  Hicru- 
salem,  »  De  secundae  chronologiae  c^aracteribus  late 
disserit  S.  Gregorius  (6)  plura  ex  mystico  sensu 
producens,ex  liiterali  vero  id  praecipuum  exponens 


aetaium.  Ratum  illis,  perinde  ac  nobis,  fnit  mutnari 
documenta  temporum  ac  rerum  quas  enarrarent,  ex 
publicis  monumentis  maxime  probatis,  ac  aeiate 
locoque  proximis  rebus  iisdem  sibi  propositis  ad 
hisloriam.  Profitenturenim  passim  illa  qnse  namnt 
a  se  fuisse  percepta  ex  annalibus  pontificum,  ex 
libris  censoriis,  ex  Actis  publicis  ac  tabulariis, 
librisque  linteis  ac  elephantinis  magistratuam 
auctoritate  perscriptis,  atque  illorum  qui  Rei- 
publicae  praeerant  jussu  depusitis  in  bibliotheeis. 
sive  etiam  in  sacrariis  et  fanis.  Haec  luculentius 
sum  prosecutus  in  Praefatione  ad  Historiam 
Universalem,  cap.  4,  ex  M.  TuIIio  in  libro  ii  dc 
Oratorc,  ubi  ait  :  v  Erat  hist(*ria  nil  aliud  nisi  an~ 


temporum  scilicet  enarrationem  ita  diligentem  pro  B  nalium  confectio ;  cujus  rei  memoriaeque  retinends 


more  veterum   prophetarum  fuisse  ab  evangelista 
servatam  ut  nulla  deesset  auctoritas  instrumenti, 
divina  licet  fide  longe  solidius  firmati,  ex  iis  indi- 
cationibus,  quas  rationabilis  cura  solet  in  publicis 
et  gravissimis  actibus  adnotare.  Longe  ante  Grego- 
rium  id  pervideratet  ab  apostolica  aetate  perceperat 
TertuIIianus  (c),  in    Apologetico  advecsus   gentes 
professus  hanc  disciplinam,  ut  certas  temporum 
notaspublici^documentisantiquitatisetarchivorum 
expressas,  contestesadvocaret  ejus,  quae  nostrorum 
scriptorum  perpetua  est  assecla,  veritatis.  Ita  enim 
scribit  cap.  19  :  «  Primum  instrumentis  istis  »  (lo- 
quitur  de  divinis  libris  antiqui  foederis,  qui  apud 
Serapaeum  Ptolemaei  bibliothecaecum  ipsisHebraicis 
litteris  exhibentur,  et  a  Judaeis  palam  lectitantur) 
cauctoritatem  snmma  antiquitas  vindicat.  Apudvos 
quoque  religionis  est  instar  fidem  de  temporibus 
asserere.  »  Quare  intulit,  germanam  praxim  hujus 
fidei  detemporibus  asserendae  eam  esse,  ut  resera- 
rentur  archiva  gentium  universarum,  quae  antiqui- 
tate  prxstarent,  et  genuinis  notis  nostrorum  tempo* 
rum  ac  volumlnum  conferrentur.  «c  Haec  ait  (cap. 
20)  quibus  ordinibus  probari  possint  non  tam  diffi- 
cile  est  nobis  exponere  quam  enorme  et  arduum.  Sed 
interim  longum  multis  instrumentis  cum  digitorum 
supputariis  gesticulis  assidendum  est.  Reseranda 
antiqnissimarum  etiam  gentium  archiva,  ^gyptio- 
rum  Chaldaeorum,  Phoenicum,  »  etc. 


causa  ab  initio  rerum  Romanarum  usque  ad  P.  Mor- 

cium  pontificem  maximum  res  omnes  singulorum 

annorum  mandabat  litteris  poi>tifex  maximus,  eife- 

rebatque  in  album,  proponebatque  tabalam  domi, 

potestas  ut  esset  populo  cognoscendi ;  ii  qui  etiam 

nunc  annales,  maximi   nominantur.  »  Hoc  etiam 

confirmat  Macrobius  Saturnal.  lib  ii,  cap.  %  cai 

praemittendus  est  Livius  lib.  iv,  num.  ^,  memorans 

veteres  annales,   et  libros  magistratnum  linteos, 

repositos  in  aede  Monetae,  quosMacerLivneiuscitat 

identidem  auctores,  ut  probet  nono  post  demum 

anno  cum  T.  Quinctio  A  Cornelium  Cossum  con« 

sules  habere  De  commentariisautem  censoriis  Livio 

proximus  Diimysius  Halicarnasseus  lib.  i,  pag  60, 

edit.  G.  L.  Sylburgii,  fatelur  hos  a  patribus  fllios 

per  manus  accipere  consuevisse,  ut  ipsi  posteris 

pari   cura  contraderent,   haud  secus  quam  sacni 

paterna  et  gentilitia.  Ad  haec  itaque  monumenta  pa- 

blica    provocant    passim  historici    rei    Romanae, 

quando  statuendum  estde  veritaie,  modo  aut  tem- 

pore  reigeslae.  Hos  igitur  fontes  adeundos  esse  sibi 

et  hauriendos  cognoverunt  eiiam  e  Graecis  celeber- 

rimi,  qualis  Diodorus  Siculus  lib.  i,  sect.  4;  Diony- 

sius  Halicarnasseus,  Appianus  Alexandrinus,  alii- 

que.  Solidae  huic  basi  documentorum  publiceposito- 

rum  superstruendam  molem  universam  chronologiae 

atque  historiae,  etiam  ad  remotissimas  aetates  ex- 

tensae,  cognovit  Euhemerus,  eumque  secutus  La- 


^  .  ..  .         ,.  .  .        ctantius  Divinarum  Institutionum  lib.  i,  cap  41 ; 

Constat  iteqae  div.nas   litleras,  utpote   omms  d  exemploTulliietVaronis.in  regravissimastatuenda. 

quos  etiam   imitatur  Arnobius.  Nam  ut  ostendant 


veritatis  magistras,  huic  etiam  experimento  facem 
praeferre,  ut  in  ratione  temporum  vindicanda,  do- 
cumenta  genuina  abomni  antiquitate,  quam  publica 
pura  diligenter  a  se  custoditam  ministret,  avide 
conquirantur. 

4.  Verum  uthumiliorissubselliivades  priori  huic 
regulie  adhibeamus,  intra  septa  humanarum  artium 
historiae  nostrae,  et  chronologiae  duces  tutissimos 
indaganti,  non  recusabunt  esse  illius  assertoresac 
veridices  quotquot  e  Latinis  aut  Graecis  in  censum 


homines  fuisse  eos  quos  ethnicorum  superstitio  uti 
deos  impie  colebat,  Jovem  dico,  Saturnum,  Neptu- 
num  et  reliquos,  eorumdem  historiam  ac  tempora 
ostendunt,  per  Euhemerum  diligenter  collecta  ex 
titulis  sepulcralibus,  et  inscriptionibus  sacris,  quae 
in  templis  antiquissimis  publice  prostabant.  Verba 
Lactantii  sunt.  «  Antiquus  auclor  Euhemerus,  qui 
fuitex  civiiate  Messana,  res  gestas  Jovis  et  caete- 
rorumquidii  putantur,  collegit  ex  inscriptionibus 


(a)  In  Lucam.  cap.  2. 
(h)  Hom.  20,  in  Evang. 


(c)  Cap.  19. 


244 


BLANCHINI  mSSERT.  DE  ANT.   RR.   PONT.  CATALOG. 


m 


sacris,  qnae  in  templis  antiquissimis  habebantur,  A  gulorumejusmodi  scriptorum(autyeriusdescripto- 


maximeque  in  fano  Jovis  Triphilii,  ubi  auream  co- 
Inmnam  positam  esse  ab  ipso  Jove  titulus  indicabat ; 
in  qna  omniasua  gesta  praescripsit  ut  monumentum 
esset  posteris  rerum  gestarum.  j>  Tumaddit :  «  llanc 
historiam,  et  inlerpretationem  Enniusestsecutus.  » 
Cam  igiturdocumentapublicepositagentistotius, 
ant  universitatis,  aut  magistratuum,  habeantur 
testimonia  maxime  idonea  ad  res  gestas  comproban- 
das,  multo  praeclarius  atque  efficacius  id  praestent 
necesseest  indeterminandis  temporibus  extra  quae 
res  geri  minime  potuerunt.  Temporuro  autem  par- 
titio  varia  cum  fuerit  apud  nutiones  diversas,  et 
apudeamdem  nationemcumaliquandositimmutata, 
consequitur  ut  e  monumentis  publicis  seriem  tem- 


rum)dictispraeferatur:quodfltamanuensiumcodices 
exigendoad  ea  documonta  quibusauctoritas  populi 
ac  magistratuum  tot  calculos  adjecil  quot  asseriio- 
num  vindices  e  conspectoribus  fecit. 

REGULA  TERTIA. 

7.  Tertia  regula  sit  :  Ut  ex  documentis  aliunde 
ministratis  quam  ex  loco  ubi  res  proxime  gerebantur, 
suffrngii  praorogativa  sit  penes  illud  cujus  auctori 
causa  scientue,  peritia  disciplinas  ac  studium  veritatis 
fncultatem  ded^it  ampliorem  temporis  ac  rerum 
pcrquirendarum , 

Hanc  regulam  tradideruntquotquotfamiliam  du- 
cunt  in   ralione  temporum  ordinanda  sive  histo* 


porura  comprobaluris  illa  sint  habenda  potiora  quae  B  ^.^.^  ^.^^  chronologi.  Ut  enim  inter  veteres  Fabius 


proximiorareperianturlocisactemporibusdequibus 
quam  maxime  agitur.  Uti  enim  facti  recentis  vici- 
niora  testimonia  lubentius  admiltit  judex,  qui  cau- 
sam  scientiae  prudenter  requirit  in  assertore  per- 
ceptam  proximo  ac  vivido  sensum  experimento,  et 
oculis  subjecta  fidelibus  pra^fert  iis  quae  transmissa 
per  aures  inanimum  testantis  languida  insinuatione 
se  infuderint,  ita  etiam  in  monumentis  rerum  ac 
temporum  admittendis  vis  quaedam  potior  jure  tri- 
boitttr  proximitati.  Efficit  enim  ut  neque  artifices 
fflonimentorum  videri  possint  memoria  lapsi,  neque 
audaces  in  mentiendo,  sive  in  temere  proponendis 
falsis  significationibus   rerum  ac  temporum  ante 


Pictor,  L.  Cencius,  M.  Cato,  C.  Licinius  Macer, 
M.  Terentius  Varro,  T.  Pomponius  Aiticus,  ita  e 
recentioribusCuspinianus,  Sigonius,  Panvinius,  Ba- 
roniuSfPetavius^  Norisiusomnium  commendatissimi 
coUigunt  undique  lestimoniaad  notiones  temporum 
ac  gestorum  stabiliendas  et  castigandas  ;  ita  ut 
singulis  aptari  possit  quod  de  Cuspiniano  memorat 
NicoIausGerbelius  in  praefatione  ad  ejusdem  Fastos. 
V  Collatis,  inquit,  vetustissimis  utriusque  linguae 
auctoribus,  si  quos  in  istis  deprehendat  errores, 
eos  moderalissime  castigavit.  Deinde  vero  qua  ra- 
tione,  quo  mododiscrepantesdissidentesqueinterse 
conciliandi  sint ;  quid  addendum  uni,  quidadimen- 


ocalos  eorura  quorum  in  conspectu  illa  agebantur,      j„^  .^^^^.   i„eredibili  cura  induslriaque  common- 
cnm  cordato  cuique  viro  eosdem  arguendi  et  corn-  C  ^^^^^.^    ^^^^^^^  ^.^^^j^^.  ^^^  ^^j^p^^^^  ^^^  ^, 


pieodi  iibertas  foret. 

Esto  igiturcriterii  nostri  chronologici  haec  regula 
princeps  :  Ut  in  temporibus  asserendis  monumenta 
pvblica,  81  quae  sunt^  consulamus  ;  eaque  praeferamus 
e  publicis  quBB,  per  viros  idoneos  posita^  loco  ac  tem- 
pore  sint  proximiora  aetati  de  qua  cum  maxime  agitur, 

REGULA  SECUNDA 

5.  Erit  secundus  canon  .  Ut  epublicis  ac  proximis 
tum  aetate  tum  loco  documentis,  magistmtuum  cura 
ft  auctoritate  positis,  illa  praeferantur  qux  semel  con- 
stituta  per  idoneos  ac  legitimos  curatores  publicae  vo- 
luntatis,  adeo  integra  et  custodita  permanserint,  ut 
nullum  praeseferant  indicium  erasionis  ant  mutationis ; 
sed  neque  tcmere  violari  potuisse  reipsa  constet. 

Ex  hoc  secundo  canone  consequitur. 

COROLLARIUM 

6.  Ut  codieum  antiquorum  (si  autographa  scripla 
non  sint  iis  in  codicibus,  sed  exempla)  emendatio 
petenda  sit  ab  inspectione  et  comparationecum  pu- 
biicis  docnmentis  ejusdemaetatis  autproximae  supra 
indicatis. 

Nam  vetus  exemplun  scriptoris  privati  inducit 
hominemsolitarium  ejus  historiae  ac  veritatis  vadem 
et  assertorem.  At  publica  documenta  contestes  ad- 
bibent  affirmationis  suae  vel  populos,  vel  magistra- 
tus.  JBquum  igitur  est  utfides  publica,  cui  judicium 
privatarum  publicarumque  rerum  concreditur,  sin- 


D 


qui  inter  se  consenserint,  remque  tandem  iisdem 
verbis  exposuerint,  eos  omnes  in  unam  veluti  clas- 
sem  contrahit,  colligitque  sludiosissime.  Quae  dili* 
gentia  quantum  locis  obscuris  tenebrosisque  lucem 
a£ferat,  quantam  intricatis  claritatem,  perspicuita- 
tem,  confusis,  nemo  non,  qui  mediocri  in  litteris  ju- 
dicio  pollet,  intelligit.  Breviter,  nihil  inexploratum 
reliquit,  excussit  omnia  quae  sibi  usui  futura  cre- 
debat.  Bibliothecas  plurimas  perlustravit:nihil  tam 
recens,  nihiltam  vetus,  quod  nonsummavigilaatia 
pervestigaverit.  NuUum  omnino  saxum  nullumque 
lapidem,  nuUum  triumphalem  arcum,  nulla  im- 
peratorum  edicta,  nullas  marmorum  bases  nul- 
los  parietes  aut  muros  praetermisit,  ex  quibus 
non  titulos,  inscriptiones,  epitaphia  deprompse- 
rit,  inque  doctissimos  hos  commentarios  transtu- 
16rit.  »* 

£x  hac  vero  tertia  regula,  viris  doctissimis  ita 
probata,duodescenduntcorollaria,  in  usumnostrum 
admodum  profutura. 

COROLLARIUM  PRIMUM. 

8.  Veritatis  historiae  indicationem  esse  perspi- 
cuam  consensum  plurium,  sive  scriptorum  ex  peri- 
tioribus  et  proximioribus  loco  ac  tempore,  slvedo- 
cumentorum,  ita  pariter  affinium,  praesertim  si 
publica  auctoritate  tum  scriptores  illi,  tum  docu- 
menta  muniantur. 


243 


AD  ANASTASUTM  PROLEGOMENA   EDIT.   ROM-VATIC. 


m 


COROLLARIUM  SECUNDUM. 


Indicationcs  et  consensus  supra  indicatos  habere 
vim  maximam  rationabilitercastigandialque  emen- 
dandi  exempla  posierius  descripta,  ubi  a  consensu 
memorato  recedant. 

CoroIIarium  utrumque,  ut  ego  arbitror,  quem- 
admodumcl  regula,  non  indiget  argumentisut  pro- 
betur,  sed  tantum  exemplis  ut  exponatur.  Sexcenta 
occurrent,utGerbeIiusindicabat,inCuspiniano,con- 
sensum  attendei\^  inproximioribus  etpcrilioribus, 
ad  conciiiandossiveemendandosremotioreset  impe- 
ritiores,  tum  ex  auctoribus,  tum  ex  librartis,  qui 
disseniiant.  Neque  infrequentia  nobis  occurrenl  in 
caeteris  supra  laudatis  scriptoribus,  si  lubeat  ex  No- 
risianis  Operibus  unicam  epistolam  consularem  per- 


A  tus  S.  Damasi  papae  inquirenti  sententiae  duae  in  illa 
constituenda  inter  se  discredantes.  Asserat  unacum 
vetustissimis  inscriptionibus  acpicturis  basilicaeS. 
Pauli,  et  cum  Catalogis  fere  omnibus,  historicis,  et 
chronologis,  B.  Damasum  sedisse  annos  xviii,  men- 
ses  II,  dtes  xi.  Altera  vero  sententia,  subnixa  forsi- 
tam  unicoilli  Catalogo,  quehi  Schelestratius  secmh 
dum  appellat  inter  eos  quos  prodoxit  tomo  primo 
Antiquitatis  Ecclesiie,  tribuitannosxxii,mensesiii, 
dies  XI,  vel  ex  Baronii  suflfragio  menses  ii,  dies 
xxvii  supra  annos  xvii,  quos  illi  placet  ita  breviare 
ex  xviii  solidis,  assignatis  a  S.  Hieronymoet  a  Pro- 
spero,  sequalibus  Damaso,  ut  in  Maximi  praefectu- 
ram  annusiniiiationisejusdemDamasi  incidat,  seciis 
judicaturo,  si  observavisset  (quod  alii  panlo  posl 


currere.  Verum  ex  his  Prolegomenis  nostris  placet  B  adnotarunt  in  membranis  pnufectorum  Urbis  a  Bu- 


exemplum  mutuari,  ut  judicet  cordatus  lector  num 
tertiae  hujus  regulae  ejusque  corrollariis  assentiri  ne-' 
c«sse  sit. 

Hujus  itaque  regulae  tertiae  ductusiipra  in  notis 
ad  chronologiam  Catalogi  Romanorum  pontiOcum 
conciliare  conatus  sum  cum  Victorio  Aquitano  ve- 
teres  Patres,  et  aequalia  documenta,  in  epocha  pas- 
sionis  Christi  alliganda  cum  anno  vulgaris  aerae 
Christianae  28  et  cum  duobus  Geminis  consulibus. 
Cur  enim  in  Romana  chronologia,  tam  consulari 
quam  Caesarea,  necnon  pontificia,  eos  duces  non  se- 
querer,  vel  Romanos,  vel  provinciales.  qui  aequa- 
lium  suorum  judicio  pnpstarent  caeterisin  colligen- 
dis  atque  ordinandis  characteribus  temporum  ?  Aut 


cherio  editis,  et  ad  saeculum  Damasi  pertinentibus) 
praefectos  Urbi  non  ex  Kalendis  Januarii  perannum 
solidum,  uti  consulcs  ordinarii,  sed  ex  qualibet  an- 
ni  die  ad  tempus,  pro  arbitratu  imperatorum  defi- 
niendum  ad  menses  plures  vel  pauciores,  intra  vel 
ultra  anni  metas,  magistratum  gessisse. 

Sententiae  itaque  duae,  vel  etiam  plures,  licet  io 
summa  ita  discordes,  attamen  in  uno  ex  terminis 
summam  claudente,  die  scilicet  et  anno  emortuali 
B.  Damasi,  necesse  est  ut  conveniant :  quse  dies  sit 
11  Decembris,  Recimere  et  Clearcho  coss.,  aerae 
Christi  communis  384.  Diem  enim  comprobant  Ec- 
clesix  tabularia,  et  rituales  libri,  Martyrologia  Be- 
dae,  Usuardi,  Adonis,  quibus  consentit  Baronius  in 


cur  non  deferrem   prse  suis   aequalibus  Victorio  G  Romano,  licet  unum  vel  alterum  retrahat  ad  diem 


Aqiiitano  in  aera  Paschatis  ac  passionis  Dominicae 
stabilienda,  cum  hunc  ipsum  videamus  selectum 
judicio  duorum  pontificum  Romanorum  (Hilari  ac 
Leonis  Magni)  ad  rationem  temporum  ordinandam 
ei  instaurandam  ? 

REGULA  QUARTA. 

9.  Quarta  regula  chronologiae  concinnandae  erit 
commentus  temponimy  ab  historicis  documentis  indi-' 
catorum^  cum  dicbus  legitimis  a  jure  constitutis  ad 
ea  peragenda  quas  gestn  memorantur.  Regulam  de- 
claret  exemplum. 

Dies  legitimus  sacrarum  ordinationum,  praefer- 
tim  episcopalium,   fuit  etiam  prioribus   Ecclesiae 


10  Decembris  apud  Florentinum.  Annum  vero  el 
consules  Recimerem  etClearchumretuIit  in  Chroni« 
cum  suum  Prosper,  qui  tunc  scribebat.  Ex  dic  igi- 
tur  11  Decembris  anni  Christi  384  recedentibns 
nobis  in  superiora  tempora  perannos  solidos  xviii, 
menses  ii,  dies  x,  juxta  priorem  sententiam  Roma- 
nis  monumentis  innixam.  colligitur  dies  susceptia 
Damaso  pontificatus  incidens  in  Ralendas  Octobris 
Christi  anno  366,  Graliano  etDaglaipho  coss.  Lit- 
tera  Dominicalis  A  ejusdem  anni  demonstrat  Ralen- 
das  Octobris,  quibus  affixa  est,  pariari  cum  Domi- 
nica  die  *,  quae  cum  sit  apta  consecrationi  episcopali 
juxta  leges  sacrorum  canonum.  quartae  huic  regulae, 
ad  chronologiam  pontificiam  dirigendam  a  nobis 
Christianae  saeculis  dies  Dominicus,  post  jejunium  D  adhibitae,  firmamentum  prdestat.  Mutuum  vero  prae- 


et  vigilias  Sabbati,  quemadmodum  comperimus 
tum  ex  doctrina  canonum,  tum  ex  Leonis  Migni 
sermonibus.  Si  qua  igitur  discrepantia  sit  in  Cata- 
logis  epocham  alicujus  pontificis  diversimode  sta- 
luentibus,  indicio  hujus  regulae,  illam  praetulerim 
chronolo^iam  (cxteris  paribus)  quae  ordinationem 
alliget  legitimo  tempori;  reliquis  vero,  quae  consti- 
tutaa  majoribus  tempora  inordinatione  pervertant, 
minime  fidam,  nisi  aliunde  constiterit  perspicuis 
documentis  derogatum  fuisse  consuetudini  et  legibus 
canonum  rationabili  ex  causa  per  eos  qui  derogandi 
potestate  pollerent. 
10.  Proponanturitaque  mihi  de  epocha  pontifica- 


sidium  regula  confert  ad  eam  priorem  chronologiam 
pontificatus  Damasi  praeferendam  secundae,  eidem 
assignanti  annos  xvii,  menses  iii,  dies  xi,  cum  prior 
illa  diem  legitimam  assignet  ordinationi ;  secunda 
vero  feriam  vi,  hocest  consecrationi  minimeaptam ; 
quae  fuit  Kalend.  Septembris  anni  367  :  unde  nume- 
rarentur  ad  diem  11  Decembris  384  anni  xvii,  mcn- 
ses  III,  dies  xi.  Praeterea  si  octavo  Ralendas  Octo- 
bris  mortalitatem  exuit  Liberius  (ut  in  libello  ad 
Theodosium  testantur  Faustinus  et  Marcellinus), 
profecto  dies  legitima  successoris  eligendi  praever- 
tere  non  potuit  eam  mortem  diebus  xxiii.  Rursus  in 
eo  libello  consignatur  obitusLiberii  GratianoetDa- 


245 


BLANCHINI  DISSERT.  DE   ANT.  RR.  PONT.  CATALOG. 


246 


glaipho  coss.;  viii  Kal.  Octobris  :  eodemque  consu-  Aconsules  aperuerunt,  ostenditar  fuisse  emortualis 


lata  signatur  ab  Hieronymo  in  Chronico  ordinatio 
Damasi  surxessoris.  Eosdem  consules  aperuisse 
annum  serse  Christi  366  certum  est  apud  cbronolo- 
gos^  et  evidenter  per  nos  probabitur  in  exemplo 
regQlx  qnintaBf  qua  caput  hoc  concludemus.  Sunt 
igitur  anni  solidi  xviii,  nec  tantum  xvii,  ab  Octobri 
anni  366  ad  Decembrem  anni  384  cum  mensibus 
daobns  enumerandi,  et  pontiflciae  administrationi 
B.  Damasi  tribuendi :  ope  hujus  reguiae  quartae, 
qnam  in  criterio  chronologico  successionis  et  sedis 
Romanorum  pontiflcum  adhibemus. 

REGULA  QUINTA. 
H.  Quinta  regula,  seu  potius  demonstratio  chrO' 


Joviani  ante  diem  viii  Idus  Maii,  cum  Jovianus  vo- 
cetur  divus  in  ea  inscriptione.  Eutropius  id  egregie 
conflrmat,  qui  hoc  ipsoconsulatu  ac  funeresuam  hi- 
storiam  claudit ;  ubi  de  Joviano  loquens  ita  prescri- 
bit.  «  Decessit  imperii  mense  septimo,  quarto  deci- 
mo  Kal.  Martias,  aetatis,  ut  qui  plurimum  ac  mini- 
mum  tradunt,  tertioet  tri^esimo  anno:  acbenignitate 
pr:ncipu.n,  qui  ei  successerunt,  inter  divos  relatus 
est.  tl  Is  status  erat  Romanae  rei  Joviano  eodem  et 
Varroniano  coss.,  anno  Urbis  conditse  millesimo 
centesirao  et  nono  decimo.  » 

Fasti  consulares  idem  collegium  consulum  eam- 

demque  mortem  referunt  ad  annum  aerae  Christi 

vulgaris  364,  qui  bissextillis  fuit.  In  annum  vero 

nologiaB  recte  constitutae  erit  character  aliquis  obser-  B  bissextilem  incidisse  niortem  Valentiniani  testatur 


mtimotus  cadestis  (putaeclipsis  solaris  aut  lunaris, 
vel  aliorum  siderum  inerrantium  positus  interse,  et 
figuratio)  qui  exacte  respondeat  intervallo  temporis 
Ttquuito  ad  eosdem  motus  ccelestium  corporum  perfi- 
eiendos, 

Axiomatis  vim  habet  apud  chronologos  ea  de  qua 
loquimur  regula.  Nemo  enim  est  ita  leviter  versatus 
in  chronologia  et  historia,  qui  nesciat  esse  praeci- 
imam  aetatis  demonstrationem  in  bello  Peloponne- 
siaco  suis  temporibus  assignando  eam  quam  mini- 
strant  eclipses  a  Thucydide  recensitx.  Assyriorum 
pariter  regum  anni  cerli  redduntur  in  aera  Nabonas- 
sari  ex  illis  eclipsibus,  quas  Ptolemieusin  Almagesto 
reeensuit :  quod  perinde  aptatur  historicis  pariter 


alius  historicus  %qualis,  scilicet  AmmianusMarcel- 
linus,  referens  circa  finem  libri  xxv  et  initio  xxvi 
Joviani  Augusti  processum  consularem  cum  Varro- 
niano  filio  vagiente  et  pertinaciter  reluctante  ne  in 
sella  veheretur  ex  more,  snbsecuta  Joviani  morte 
paulo  post  funeslatum ;  et  post  dies  decem  ab  eo  de- 
cessu,  quibus  nemo  tenuit  imperii  gubernacula  ad- 
venisse  Valentinianum,  universorumsuffragiisacci- 
tum  ad  imperandum  ;  distulisse  tamen  ad  diem  bis- 
sextili  proximam  progressum  in  medium,  a  ut 
bissextum  vitans  Februarii  mensis  tunc  illucescens, 
quod  aliquoties  rei  Romanae  fuisse  cognorat  infau- 
stum,  »  pertingeret  ad  diem  proximam  :  «  qua  pro- 
gressus  in  cam  pum,  permissusque  tribunal  ascendere 


eichronologisaetatem  ac  regionum  universarum  ex  G  celsius  structum,  comitiorura  specie  et  voluntate 

praesentium  secundissima,  ut  vir  serius  rector  pro- 
nuntiatur  imperii.  Mox  principali  habitu  circumda- 
tus  et  corona,  Augustus  nuncupatur,  »  etc. 

Bissextilis  nota,  quam  historici  asserunt,  locum 
quidem  anni  indicaret  in  quadriennio  sed  suspensos 
adhuc  retineretanimos  quonam  in  quadriennio  bis 
sextilisaValentinianoeviiatusreperiretur,nisicha- 
racteres  Sabbali  in  diem  viii  Idus  Maias  inciden- 
tis,  ac  lunae  positus  in  sii^no  Capricorni  dum  ad 
ortivum  Horizontera  deferretur  circa  horam  noctis 
quartam  eamdemque  natalem  pueri  Simplicii,  in  eo 
marraore  sculpti,  certos  nos  redderent  consules  me- 
moratos  et  successionem  Valentini»ni  pertinerc  ad 
annum  epochae  Christi  coramunis364. 
D  Cyclus  deciraus  Utinorum,  annis  Julianis  84  con- 
stans,  a  R.  P.  Bucherio  edilus,  et  ab  eminentissimo 
card.  de  Noris  explicatus,  coeperat  anno  vulgarls 
aerae  Christianae  298,  Fausto  II  et  Gallo  consulibus; 
quare  anno  aerae  Christianae  364  labebatur  ejus  cycli 
annus  64,  ferebatque  Kalendis  Januariis  diem  Jovis, 
seu  feriam  v  et  lunara  xii,  uticonsignatur  in  anti- 
quis  raembranis  a  Norisio  et  Bucherio  illustratis. 
Dies  igitui  Kalendarum  Maii,  quse  in  anno bissextili 
est  122,  incidebat  in  diem  Saturni :  necnon  octava 
dies  mensis  ejusdem  {quae  dicitur  viii  Idus  Maii 
Salurni  nomine  donabaiur.  Rursus  si  KalendisJa- 
nuarii  ejus  anni  juxta  cyclum  Latinorum,  satis 
exacte  eo  saeculo  procedentem,  uti  card.  Norisius 


qno  sapientissimusrerumConditor  coelestia  corpora 
ita  librata  et  in  motus  varios  a  se  perciia  fuisse  pro- 
fessus  est,  ut  essent  documenta  temporis  exacte 
mensurandi  per  annos,  menses  ac  dies. 

4^2.  Non  patiar  hujus  regulae  tum  explicandae, 
tumconfirmandaeexemplum  desiderari.  Luculentum 
verosuperest  in  antiquo  lapide,  ex  suburbanisChri- 
stianorum  coemeteriis  Romano  in  agro  e£fosso, 
et  dono  mihi  liberaliter  dato  a  V.  C.  M.  Antonio 
Boldetto  basilicae  Sanctae  Mariae  Transtiberim  cano- 
nico;  ut  in  erudito  ejus  Comraentario  de  sacris 
martyrum  Coeraeteriis  nuper  edito  leges,  lib.  i,  cap. 
49,  pag.  84.  Verba  autem  fideliter  reddita  ex  ipso 
marmore  haec  sunt : 

PVER  NATVS  A  W 
DIVO  lOVIANO  AVG  ET 
VARRONIANO  COSS 

ORA  NOCTIS  illl 
IN  VXIT  VIII  IDVS  MADUS 
DIE  SATVRNIS  LVNA  VIGESIMA 
SIGNO  API  ORNO  NOMINE  SIMPLCIVS 

Tot  sunt  notae  chronologicae,  annum  acdiem  demon- 
strantes,  quas  inscriptio  ista  complectitur  *,  ut  eadem 
haberi  possit  exemplar  documentorum  veterum 
tempora  comprobantium.  Singulas  breviter  percen- 
sebo ;  sed  potissime  sistam  in  motibus  coelestium 
corporum,  qui  reliquas  indicationes  certo  tempori 
afligunte'  in  demonstrationes  convertunt. 
Annus  quem  Jovianus  Augustus,  et  Varronianus 


247 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.   ROM-VATIC. 


248 


ostendit,  luna  erat  duodecima,  post  dies  121  com- 
pIetos(in  bissextili,  ubi  diesdissimulatur,  remanent 
120),  Inna  erat  tertia  decima  et  posl  dies  7  fuerit  luna 
vicesima,  uti  numeratur  in  inscriptione. 

Tandem,  ut  ad  lunx  orientis  positum  in  signo  Ca- 
pricorni  hora  noctis  quarta  ejusdem  diei  et  annide- 
monstrationemtemporisexigamus  per  tabuias  astro- 
nomicas,  ita  erit  procedendum.  Anno  a^rae  Christi 
communis  364,  die  8  Maii,  sol  versabatur  in 
gradu  Tauri  duodevicesimo ;  et  die  septima  in 
meridie  percurrebat  gr.  17  Tauri.  Die  igilur 
septima  occidente  sole  oriebaturgradus  17  Scorpio- 
nis.  Post  horas  quatuor  (eaest  hora  quarta  noctis  in 
epigraphe  memorata)  oriebatur  gradus  18  circiter 
Gapricorni.  Luna  vcro  circa  enmdem  gradum  signi 
ejusdem  tunc  versabatur  juxta  motus  medios,  uti  ex 
tabulis  astronomicis  patere  cuique  potest.  Ne  quid- 
piam  desideretur  in  criterio  tam  illustrium  notarum 
temporis,  affixarum  consulibus  Joviano  Aug.  et 
Yarroniano,  etannoJoviani  emortuali,  quxcollectae 
leguntur  in  memorabili  hoc  lapide,  praestat  experiri 
per  quaslibet  tabulas  lunares,  etiam  mediorum  mo- 
tuum  (ut  facilitati  consulamus  ubi  necessitas  nulla 
est  consectandi  unum  aut  alterum  gradum  aequatio- 
nis.  qua  ex  mediis  motibus  colligamus  veros)  lunae 
positum  in  signifero  circulo  ad  tempus  in  marmore 
signatum,  nempe  ad  horam  quartam  noctis,  conse- 
cutaeoccasum  solis  die  septima  mensis  Maii,  quando 
post  boram  sesquialteram  a  quarta  nocturna,  media 
nocte  dirimente  juxta  Romanas  leges  diem  7  ab  oc- 
tava,  illuxit  octava  dies  Maii,  quae  appellatur  viii 
Idus  Maii,  ineunte  Sabbato,  Quiritibus  dicto  die  Sa- 
turni. 

Die  7  Maii  sol  versabalur  in  gradu  Tauri  17,  urbi 
arcum  seminocturnum  Romani  climatisefficit  hora- 
mm  aequalium  quinque.  Hora  igitur  quarta  noctis 
post  eum  occasum  apud  Romanos,  noctem  quamlibet 
dividentesin  horasxii,  respondet  horis  astronomicis 
post  meridiem  diei  septimae  10,  cum  minutis  hora- 
rll«5  20. 

Radixmediorum  motuum  lunae  in  meridiano  Ro- 
mano  Kalendis  Januarii  aera  Christi  communi 
ineunte  dat. 

Sign.  Grad.  Min.  Sec. 

Locum  lunae  medium  in            4.  14.      55.  6. 

anni  ccc  completi  dant  motum  6.  23.  .  30.  3. 

Anni  lx  completi                      1.  10.      42.  1. 

Anni  iii  completi                     0.  28.       9.  10. 

Aprilis  completus  anni  bissext.  5.  4.  20.  57. 
Dies  sex  solidi  ex  merid.  Ka- 

lendarum    Maii    ad    merid. 

diei7Maii  2.  19.  3.  30. 
Horae  decem  post  merid.  7. 

Mali                                      0.  5.      29.  25. 

Minuta  horaria  20.  10.  59. 

Hora    igitur    quarta    noctis, 

qua  9.      16.      21.    11. 

nocte  illocescebat  Sabbatum 


A     viii  IdusMaii  luna  luit  jux 

ta  motus  medios  in  gradu  16.  21.  11.  Ca- 
pricorni ;  (^ademque  hora  gradus  ille  Capricorni 
cum  luna  surgebat  ab  horizonte  ortivo  consolibus 
divo  Joviano  et  Yarroniano,  nempe  anno  aene 
Christi  communis  364,  eodemque  bissextili,  duin 
puer  Simplicius  nascebatura 

Demonstrationes  igitur  temporum  ab  hisc^  cha- 
racteribus  observatis  coelestium  motuum,  itarespon- 
dentium  intervallis  annorum,  mensium  ac  dierum, 
quibusabaetate  nostra  distant,  ut  elicere  studeamos 
ex  aequalibus  documentis,  quinta  haec  regula  chro- 
nologix  nobis  pro|ositae  constituit. 

13.  Quantum  vero  valeat  ad  epochas  Romanorum 
pontificum  stabiliendas  ex  hoc  ipso  consulato  Jovia- 

6  ni  et  Varroniani  et  Joviani  morte,  evidenter  refe- 
renda  ad  annum  aerae  Christi  vulgaris  364,  breviter 
ostendam. 

Sanctus  Ilieronymus,  tunc  aetate  florens,  in  ad- 
ditamento  Chronici  sui  ad  Eusebianum,  mortem  a 
Joviano  obitam,  dum  consulatum  cum  Yarroniano 
gereret,  refert  ad  annum  quartum  olympiadis  284, 
una  cum  successione  Valentiniani.  Biennio  autein 
post,  anno  scilicet  secundo  olympiadis  285,  obitum 
Liberii  papae  et  successionem  Damasi  consignat,  cui 
ipse  ab  epistolis  fuit  in  apostolatu.  Biennio  etiam 
distant  a  Joviano  et  Varroniano  consulibus,  joxta 
Cassiodorum  et  caeteros  fastorum  collectores,  con- 
sules  Gratianus  et  Daglaiphus,  quibus  Liberii  mors 
assignatur  in  libello  precum  Faustini  et  Marcelliniad 

G  Theodosium,  supra  relato  in  regula  quarta.  Semel 
igitur,  demontrato  quod  paria  faciant  annos  consu- 
latus  ac  mortis  Joviani,  collegae  fllii  sui  Varroniani, 
cum  anno  aerae  Christi  communis  364,  Liberii  papae 
obilus  post  biennium  consecutus  testimonio  scri- 
ptorum  aequalium,  ac  Damasi  electio  necesse  est  ut 
referanturcnm  consulibusGratianoetDaglaipho  ad 
annum  aerae  Christi  vulgaris  366. 

Quinque  hisce  regulis  criterii  chronologici  pro- 
positis,  expositis  ac  probatis,  procedere  tuto 
possumus  ad  tempora  pontificum  Romanorum  sin- 
gillatim  ordinanda  ac  demonstranda  capitibos  sob- 
sequentibus. 

CAPUT  III. 

Serirs  pontificum  Romanorum  eorumque  chronoloffia 
D  proponitur  deducenda  et  stabilienda  ex  monumento 
publico  Ecclesix  Romanw,  adhuc  superstite  in  6tt- 
silica  patriarchali  8.  ¥auli  apostoli  via  Ostiensi, 
ibidem  posito  a  S.  Leone  Magno  una  cum  musivo, 
vel  a  Symmacho  papa  dum  illam  picturis  omaret 
quinto  Christi  saeculo, 

SraOPSIS  CAPITIS. 

I.  Serics  et  calalot^us  pontiflcum  Homanorum,  pictara  ct 
litterisexprcssusin  basilica  S.  Pauli  via  Ostiensi,  sancto 
Leoni  Magno,  vel  Symmdctio  paps  Iribuendus  est,  et 
ad  quintum  Cliristi  ^ajculum  refercndus.  —  11.  A  non- 
nullis  aBtatic  nostra;  scriptoribus  indicatus,  sed  a  ncmine 
baclcnus  iu  luccm  dalus,  aut  diiigcnter  observatus,  et 
coliatus  cum  scripiis  Caialogis,  nunc  primumeditur.  Si- 
milis  videtur  alteri  (latalogo,  cum  seric  pontiHcum,  et 
cum  picluris,  utiiusque  Testamenli  bistorias  periDde  re- 
ferentibufl,  posilo  vel  restituto  aetate  Formosi  papae  in 
basilica  Vaticana.  In  utraque  ctiam  basilica  serics  ponti- 
ficum  rccentior  ac^ecta  luit  infra  superiorem  suo  Ni- 


249 


BLANCHINI  DISSERT.  DE  ANT.   RR.  PONT.  CATALOG. 


m 


colao  III,  quffi  in  basilica  S.  Pauli  adhuo  superest,  plu- 
limum  tamen  labcfactata,  supra  cpistylia  columnarura. 
—  111.  Series  illa  vetustior,  sapculo  quinto  pictain  basi- 
lica  S.  Pauli,  pertingit  a  S.  Petro  ad  S.  Innocentium 
primam  in  parietc  australi  navis  mediana» ;  cum  imagines 
et  inscriptiones,  quae  proximcconsequebantur  in  pariet« 
occidentally  hodie  sint  inconspicuae.  —  IV.  Sericsrecen- 
tior,  Nicolai  lll  jussu  depicta,  uti  narrant  Veggius, 
Grimaluus  et  Ciampinus,  distinguitur  a  superiori  et 
multo  antiquiori,  prout  in  tabulis  Ciampinianis  observari 
poiest,  quas  Vaticanam  exhibcnt  et  hic  inscruntur.  — 
V.  PraBter  duas  ordinatas  series  aDtate  Lconis  Magni  et 
Nicolai  tertii  depictas,  visuntur  in  adverso  pariete 
boreali  navis  medianae  S.  Pauliimaginesqucedam  pontifl- 
cum  repeti»aB,  et  confuso  ordine  temcre  appictae,  opus 
incerti  temporis.  (^uarum  propterea  ratio  nulla  in  dispo- 
sitione  chronologiae  habenda  est.  —  VI.  Describuntur 
due  illae  series  oidinaiae,  in  basilica  Vaticana  olim  colo- 
ratae  (vetustior  quidem  sub  Formoso  papa,  reccntiorsub 
Nicolao  III),  et  per  Grimaldum  publicis  tabulis  insertae, 
aotequam  basiiica  vetus  principis  apostolorum  dirueretur 
sub  Paulo  Quinto.  —  VII.  De  auctoritate  utriusque 
seriei  antiquae,  saeculis  Leonis  Magni,  Symmachi  et 
Formosi  pictae  in  basilicis  SS.  Petri  et  Pauli,  el  rccen- 
tioris  ibidem  additac  per  Nicolaum  III.  Quod  pertinetad 
seriem  sub  Nicolao  etTormatam  ;  cum  numeri  chronolo- 
gici,  in  hac  cxpressi,  fuerint  desumpti  abilla  antiquiori, 
8uam  auctoritatem  ab  eadem  mutuantur.  Omamenta 
yeroi«ontificalia,pro  arbitratu  pictorissuperadditaimagi- 
nibus  pontificum  a  S.  Silvestro;«d  consequentes,  contra 
fidemetusum^tam  seriei  superioris  ac  vctustioris  ibidem 
superstitis,  quam  musivorum  ct  picturarum  Urbis,  et  nu- 
mismatum  in  Urbe  cusorum  usque  ad  saeculum  Christi 
nonom,  ac  dccimum  inchoatum,  declarant  tantummodo 
UHum  aetatis  Nicolai,  aub  quo  pingcbantur.  —  VIII.  Or- 
namentum  vel  insigne  quadratum  in  unica  Liberii  ima- 
gine  observatum  aGrimaldo  in  serie  Vaticana,  non  mo- 
do  petiium  fuit  a  veteri  pictura  ct  consuetudinc,  sed 
eiiam  indicat  seriem  aliquam  fuisse  antiquitus  depictam 
aetate  Liberii  iu  eo  desinens,  non  secus  ac  antiquissimus 
Catalogus  Bucherianus  ;  cum  ejusmodi  insigne  quadra- 
tumconstanterasseraturtestimonio  scriptorum,  veterum 
pariter  ct  recentiorum,  hHbendum  essc  indicium  pontifi- 
cis  viventis.  —  IX.  Ostenditur  ex  historicorum  asser- 
tione  concordi,  seriem  pontiticum  Romauorum,  in  tribus 
patriarchalibos  basilicis  intra  et  extra  Urbem,  nempe 
Lateranensi.  Vaticana  et  Paulina,  depictam  antiquitus  a 
Nicolao  tertio  fuis»e  iteratam,  vcteri  intacta  rcmanente, 
a  qoa  ordinem  singulorum  pontificum  et  Chronologiae 
nomeros  desuroi  et  redd.  illc  curavit  in  sua  receniion, 
disposita  infra  imagines  et  epigraphes  vetustioris.  — 
X.  AuctoHtas  antiquae  illius  seriei,  quae  archetypus  Ca- 
talogos  et  fons  caeterarum  dicenda  est,  satis  adhuc  ob- 
servabilis  et  praeservata  esi  in  basilica  S.  Pauli. 

4 .  Mirabar  tote  scriptoribus  qui  Romanorum  ponti- 
ficum  Catalogos  eorumque  tempora  tam  diligenter 
inquirunt  in  bibliothecis,  tum  Graecis  tum  Latinis, 
ac  eruditis  commentariis  illustrant,  neminem,  quod 
sciam  adjecisse  animum  ad  vulgandum  et  compa- 
raudum  cum  scriptis  Catalogis  illum  qui  palam  pro- 
positus  ab  setate  Leonis  Magni,  vel  Symmachi  papx, 
Dt  paulo  infra  ostendam,  in  celeberrima  basiiica 
Doctoris  gentium  via  Ostiensi,  altero  ab  Urbe  lapide, 
omnium  aspectui  patet,  cum  in  eodem  prxferendo 
caeteris  monumentis  ejusdem  argumenti  conspirent 
universx  conditiones  ac  regulaeexaminis  et  criterii, 
expositae  ac  vindicatae  capite  superiori.  Unde  enim 
promeremus  probabiliora  documenta  pontificum  Ec- 
clesiae  Romanse,  quam  ejusex  basilicis  primariis? 
Unde  |)etenda  sunt  indicia  tum  vetustlora,  tum  evi- 
dentiora,  publicaeauctoritatisac  testimonii,  quam  in 
bac,  Doctoris  gentium  nomine  erecta,  ubi  elucet 
studium  LeonisMagni  in  ea  procuranda,  tum  etiam 
in  ornamentiseligendisacdisponendis,  conspicuum 
in  opere  musivo,  adhuc  superstite  supra  aroum  ma- 


Aximum  navis  medianse?  Gallae  Placidiae  pietate,  et 
liberalitate  id  perfectum  ac  studio  sancti  pontificis 
Leonis  testatur  inscriplio,  quae  etiam  nunc  legilur, 
hanc  sententiam  versibus  complexa : 

PLACIDIiC    PIA    MENS    OPEBIS  DECVS    UOMNE    patemi 
GAVDET  PONTIFICIS  STVDIO  SPLENDERE  LEONIS. 

Proximae  huic  musivo  adhaerent  picturae,  Veteris 
Testamentis  historiam  referentes,  quae  ornant  parie- 
tem  australem  navis  medianae  ejusdem  basiiicae  a 
presbyterio  ad  frontem,  occidenti  soli  obversam. 
His  ex  adverso  respondent  in  pariete  boreali  gesta 
Novi  Testaraenli  coloribus  expressa.  Uterque  paries 
innitilur  columnis  viginti,  donatis  basi,  capitulis, 
epistylio,  zophoro  etcoronide.  Supra  coronidem  de- 

^  pictus  est  stylobates,  per  totam  navis  longitudinem 
productus,  quasi  separans  tristegum  secundum  ab 
inferiori ;  etin  eo  stylobate  visiturseriesetCatalogus 
pontificum  Romanorum,  et  singulorum  imagines 
conspiciuntur  a  B.  Peiri  protome  numerandae;  di- 
gniori  loco  et  arae  maxime  propriori  sita.  Singulae 
imagines  coloratae  sunt  in  spatiis  orbicularibus, 
quas  propterea  Romani  veteres  dixerunt.clypeatas; 
et  duas  inter  imagines  et  orbiculos  tantumdem  spa- 
tii  reiictum  fuit,  ut  totidem  breves  epigraphes,  el 
quidem  palmaribus  litteris,  pingi  in  area  potuerint, 
quae  nomen  exprimunt  illoruro  pontificum  quibus 
apponuntur,  una  cum  numeris  annorum,  mensium 
ac  dierum,  quibus  unusquisque  Romanam  sedem  te* 
nuit,  per  litteras  numerales  Romano  more  consi- 
gnatis. 

2.  Mirabar  itaque  Catalogum  et  seriem  chronolo- 
gicam  ita  conspicuam,  ita  vetustam,  tam  illustri  loco 
positam  vel  a  B.  Leone  Magno  una  cum  musivo,  vel 
aSymmacho  una  cum  picturis,  etunicuique  propo- 
siiam  ad  legendum  ac  describendum,  nullius  chro- 
nologi  calculos  adhuc  exercuisse,  imo  nec  animum 
excitasse  ullius  scriptoris  ad  eam  accurate  expri- 
mendam,  et  inserendam  historiae,  ac  descriptioni 
basilicae,  tot  voluminibus  celebratae.  Neque  enim 
Serranus,  de  septem  Urbis  Ecclesiis  illam  recensuit: 
neque  Panvinius,  in  libro  ejusdemargumenti,  con- 
tentus  indicare,  pag.  73,  totam  Basilicam  picturis 
antiquis  veleris  ac  Novi  Testamenti  ornatam  esse. 
Ciampinus,  Veterum  monimentorum  tomo  primo  in- 
tegrum  caput  24  impendit  in  describendo  musivo 

D  arcus  majoris,  per  S.  Leonem  Magnum  constructo ; 
cum  sola  musiva  opera  delegerit  exponenda.  Pictu- 
rarum  equidem  meminit  in  libro  de  Sacris  iEdificiis 
a  Magno  Constantino  constructis,  simili  prorsus  mo- 
do  dispositarum  in  basilica  Yaticana,  quae  supersti- 
tes  praeservabantur  usque  ad  initium  saeculi  xvii, 
donec  sub  Paulo  V  parietes  diruerentur  in  constru- 
ctione  novae  basilicae;  quarum  etiam  icones  incidit 
tabula  X,  ubi  exhibet  orthographiam  parietis,  na- 
vem  medianam  illius  ecclesiae  constituentis,  eadem 
plane  partitione  eodemque  ornatu  cultam,  quo  cul- 
tam  ornatamque  videmus  superficiem  parietum,  ad 
navem  mediam  pertinentium  in  basilica  S.  Pauli. 
Ordo  enim  columnarum  e  pavimento  surgens  susti- 


254 


AD  ANASTASIUM   PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


net  epistylia,  zophornm  etcoronidem,  uti  in  Vati- 
cana  demonstrant  tabul;»  Ciampinianae  x  et  xi; 
quas  nactus  cum  sim,  hic  iterum  exhibendasduco, 
quo  fidelius  subjiciantur  oculis  animoque  lector  m 
ea  quae  devetustissimaserie  summorum  pontificum 
in  basilica  ad  viam  Ostiensem  depicta  quinto  Christi 
saeculo,  ac  de  altera  serie  multo  recentiori,  utpote 
sub  Nicolao  III  colorata,  tenenda  sunt ;  atque  ita 
chronologicas  epigraphes  in  vetustiori  superstites 
conferre  cum  Catalogis  possit  quisquis  archetypum 
observare  voluerit  in  basilica  S.  Pauli.  In  zophoro 
igitur,a  columnissuffultoinveteri  basilica  Vaticana, 
plnres  orbiculares  are»  G  H  G  II  tab.  x  continebant 
imagines  pontificum  Romanorum,  elaboratas  sub 
Nicolao  III,  qux  vestiebantur  integumentis  capitis 
multo  serius  adhibitisadornatum  pontificalem^mi- 
tra  scilicet  elevata  aut  etiam  corona  ornata,  etc, 
uti  Ciampinius  expressitevidentius  tab.  xi,  in  eadem 
serie  supra  litteram  E.  Similes  icones  ejusdem  Ni- 
colai  III  jussu  in  basilicasancti  Pauli  depictascerni- 
mus  in  inferiori  serie,  capitulis  columnarum  impo- 
'sita:  quae^raeter  imagines  pontificum,  eorum  quo- 
que  nomina  reddunt,  et  chronologia  n  litterisexpres- 
sam,  atque  ostendunt  figuram  characterum  pro- 
priam  aetatisejusdem  Nicolai.  Hanc  seriem  imitati 
sunt  pictores  et  caelatores,  qui  vultus  pontificum 
Romanorum  aeneisautligneis  typis  primi  ediderunt, 
non  attendentes  seriem  muito  antiquiorem  superne 
positam,  tum  in  Paulina  basilica,  tum  in  Vaticana, 
supra  coronidem  columnarum  in  parallelepipedo, 
seu  stylobaDe,  per  Ciampinianam  tabulam  xi  signato 
litteris  AB.  Nempeartifices  illi  compendium  laboris 
nactiin  imaginibusdeiineandis,  quaeaspectui  erant 
proximiores,  parumfueresollicili  de  antiquitate  ve- 
tustioris  seriei,  in  qua  tamen  elucet  aetas  et  mos 
illorum  temporum,  quae  duo  ibi  exprimuntur,^ut 
paulo  post  observabo. 

3.  In  basilica  igitur  S.  Pauli  series  ista  vetustior 
summorum  pontificum  non  interrupta  legitur  in 
pariete  ad  meridianam  plagam  navis  medianae  con- 
stitnto.  Continet  orbiculares  areus  4^  et  imagines 
totidem  poniificum  a  S.  Petro  ad  S.  Innocentium 
ejus  nominis  primum,  in  singulis  singuias :  nec  non 
totidem  breves  epigraphes,  in  stylobate  uti  dixeram 
coloratas  palmaribus  litteris,  quae  nomen  reddunt 
pontiflcis  sibi  adhaerentiscum  indicatione  annorum, 
mensium  ac  dierum  in  Petri  sede  illi  attributorum- 
Postrema  ex  42,  pertinens  ad  sanctum  Innocentium, 
ita  concepta  est : 

*  INNOCEN 
CJVSSED 

^NXV 

l^UID^XX 

Hanc  vero  consequebantur  praximae  post  flexuram 
anguli  in  pariete  ad  occidentem  sito.  Verum  ibi  in- 
Juria  temporis  interciderunt  tum  imagines,  tum  in- 
scriptiones,  delapso  integumento  calcis  ubi  fuerant 
coloratae ,  nec  quidpiam  superestexea  pictura  praeter 
aliquas  portiones  circulorum,  imagines,  olim  conti- 


A  nentium  Romanorum  pontificum  successorum  S.  In- 
nocentii. 

Porro  sanctum  Innocentium  habendum  esse  inter 
Petri  suecessores  quadragesimum  secundum  testatur 
Bedae  codex  Palatino-Vaticanus  ante  annos  865  scri- 
ptus,  unde  Catalogus  desumptus  est,  quem  Schlestra- 
tiuscdidit  numero22  in  libro  AntiquitatisEccIesiae 
illustratae,  et  nos  supra  retulimus.  Quadragesimo 
secundo  loco  etiam  occurrit  in  secundo  Catalogo 
bibliothecse  reginae  Sueciae  (hodie  Alexandrino- 
Vaticanae),  unde  pleraque  verba  Vitarum  operis  Ana- 
stasiani  desumpta  sunt,  et  a  Schelestratio,  et  a  nobis 
edito  una  cum  textu  Libri  Pontificalis  ejusque  va- 
riantibus  lectionibus. 
4.Supra  seriem  pontificum  in  stylobate  ita  depicr- 

^  tam,et  supra  caeteras  picturas,  in  areis  quadrilateris 
exprimentes  historias  Veteris  Testamenti,  fenestrae 
amplae  lumen  admittunt :  quarnm  interstitia  implent 
imagines  prophetarum  colossea  ferme  statnra,  non 
secus  ac  in  basilica  Lateranensi  factum  nuper 
videmus,  seu  restitutum  fuisse  ornatum,  pro  veteri 
more,  in  tribuspraecipuis  basilicisRomaecustodito. 
Nam  et  in  Vaticanae  veteri  structura  seriem  Roma- 
norumantistitumsimiIitercoIoratam,illiqueimposi- 
tas  historias  utriusque  Testamenti,  quibus  immine- 
rent  figuriC  prophetarum,  diserte  memorat  Jacobus 
Grimaldusnotarius,  cui  demandatafuitcurapercen- 
sendi  acdescribendi,  et  publicis  tabulis  inserendi  dis- 
positionem  etornamenta  veteris  illiusaedificii  ante- 
quamacoementariisdiruereturinnovae  hasilicaeamp- 

^  liationesubPauloquinto.  Quinetiamincryptis  Vati- 
canishodiequevisitur  graphicedelineata,  etcolori- 
bus  repraesentata,  tum  ichnographia,  tum  orthogra- 
phiabasilicae  veteris,quam  praesuICiampiuiusaeneis 
deinde  tabuiis  reddidit  in  laudato  libro  de  sacris 
aedificiisaMagnoConstantinoconstructis.Hisquoque 
auctoribus  (Grimaldo  et  Ciampino)  debemus  praeser- 
vatam  nobis  memoriam  tum  epochae  picturarum, 
tum  seriei  duplicis  ponlificum  Romanorum  ibidem 
dispositac :  quurum  testimonia  nonpigebitapponere, 
ut  constare  possit  de  antiquitate  atque  auctontate 
ejusmodi  monimenlorum,  ac  de  documentis  chrono» 
logiaepontificiae,  totsaeculorum  incorruptotestimonio 
in  his  asservatae :  cujus  rei  gratia  haec  diligentius 
expendere  et  observare  constitui. 

D  CiampinusigiturdesacriSi£dificiiscap.  4,  pag.34 
et  seqq.,  describens  partes  singulas  atque  orna- 
menta  parietum  veteris  basilicae  Vaticanae,  ut  ad 
seriem  pontificum  pervenit,  Jam  indicatam,  et  in 
tabulis  X  et  xi  delineatam,  eas  picturas  aFormoso 
papaadditasseurestitutasfuissesignificathisverbis: 
«  Reliquae  vero  picturae,  quarum  una  pars  historiam 
Veteris  Testamenti  designabat,  et  istarum  nonnullae 
injuria  temporis  erant  deletae,  ut  ex  eadem  tab.  x 
facillime  argui  potest ;  altera  vero  pars  superius 

.  diversorum  sanctorum  imagines  repraesentabat.  Hae 
picturae  antiquissimae  erant  et  Jam  vetustate  quasi 
consumptae,  Jussu  Formosi  primi  summi  pontificis 
factae,  qui  floruit  anno  890.  Aderant  etiam  in  zo- 


253 


BLANCfflNI  DISSERT.   DE  ANT.   RR.    PONT.    CATALOG. 


m 


phoro,  qui  imminet  columnarum  epistyliis,  videlicet  A 
in  orbicularibus  illis  signis  indiruitis  in  tabula  x,  lit. 
G  H  depicta  Romanorum  pontiflcum  capita^  sicuii 
etiam  in  aliisorbicularibussignishissuperpositisut 
ibidem  litteris  I,  L  et  clarius  demonstratur  in  alia 
tabula  XI  in  ampliorem  formam  designata  sub  lit- 
teris  A,  B,  C,  D,  et  sic  de  reliquis.  »  Hsec  Ciam- 
pinus. 

Verum  ex  tabulis  publicis,  ea  de  re  confectis 
a  commendato  Jacobo  Grimaldi,  ex  destinatione 
Pauli  V,  Dotario  ad  id  muneris  delecto,  cujns  auto- 
graphum  in  archivo  sacrosanclae  basilicae  custoditum 
consulere  ac  describere  mihi  permissnm  fuit,  an- 
naente  eminentissimo  ac  reverendissimo  D.  cardinali 
Albano  archipresbytero,  et  consensu  lolius  reveren- 
dissimi  capituli  (unde  etiam  hauserat  Ciampinus),  B 
proferrejuvatrecensionem  veterum.picturarum  quae 
ibi  spectabantur.  Constablt  enim  seriem  illam  ponti- 
ficum,  quae  supra  epistylia  et  coronidem  columnarum 
sublimiori  in  stylobate  depicta  erat,  sub  picturis 
Yeteris  Testamenti  colorato,  indicatam  iitteris  iLin 
tab.  X  Ciampiniana,  fuisse  antiquiorem  et  pertinuisse 
ad  aetatem  Formosi  papae  ;  alteram  vero  seriem 
eorumdem  pontificum,  quae  constitDta  erat  intra 
coronidem  et  epistylium  ordinis  columnarum  in  zo- 
phoro,  ubi  suni  litterae  G,  H,  tab.  x  apud  Ciampi- 
num,  opus  fuisse  aetatis  multo  recentioris  :  quippe 
qiiae  Nicolai  tertii  manJato  depicta  ibi  fuerat  totis 
400  ferme  annis  post  seriem  a  Formoso  superne 
dispositam. 

5.  Eadem  diversitas  aetatis  cla.e  deprehenditur  C 
etiam  nunc  spectabilis  in  duplici  serie  Romanorum 
antistitum  in  basilica  S.  Pauli.  Hoc  unum  interest 
quod  in  basilica  Paulina  series  supra  coronidem  sita 
exacteque  referens  ordinem  et  chronologiam  eorum- 
dem  pontificum,  in  pariete  quidem  australi,  et  in 
stylobate  supposito  picturis  Veteris  Testamenti  refe- 
renda  videtur  ad  quintum  Christi  sxculufn,  ut  infra 
ostendam  ;  ad  quod  saeculum  dubio  procul  pertinet 
musivum  arcus  triumphalis,  eidem  parieti  proxi- 
mum,  in  eadem  navi  mediana  memoratae  basilicae, 
in  quo  adhuc  leguntur  nomina  Leonis  Magni  et  Pla- 
cidiae  Augustae,  opus  id  perfici  jubentium  ;  in  pariete 
autem  adverso,  ad  plagam  scilicet  borealem  sito, 
series  pontificum  perturbate  disposita  per  imperi- 
tum  aliquem  curatorem  operis,  qui  sequiori  saeculo  D 
implere  voluit  vacanies  areas  orbiculares,  aut  labe- 
^actata  pigmenta  parietis  adversi  assimilare,  infelici 
plane  conatu  omnia  commiscendo,  citra  ullam  ordi- 
nis  aut  chronologiae  observationem,  proximos  loco 
exhibetpontiflcespluribussaeculisinvicemsejunctos, 
pluresque  repetit  expressos  suo  loco  in  eadem  serie 
sseculo  quinto  depicta  in  pariete  australi.  Nam 
Adriano  ejus  nominis  primo,  cui  oclavus  orbiculus 


obtigit  in  p:iriete  boreali  numerando  a  fronte  basi- 
lic;£,  pioximus  pontifex  qui  occupat  nonum  orbicu- 
lum  inscribitur  MARCGLLUS,  nempe  martyr  snb 
Diocletiano,  totis  quingentis  annis  vetustior  Adria- 
no  I ;  deinde  sequitur  AGATON,  ducentis  et  octo- 
ginta  ferme  annis  recentior  Marcello,  et  saeculo  fer- 
me  solido  praecedens  Adrianum.  Neque  felicius  aut 
diligentius  pictor  ille  parieiis  borealis  expressit 
chronologiam,  quam  poterat  saltem  in  pontiflcibus 
repetitis  mutuari  ex  pariete  adverso.  Yidisset  enim 
Marcello  tributos  in  sede  Petri  annos  quinque  et 
menses  septem  (quot  etiam  in  vetustis  ac  sinceriori- 
bus  Catalogis  assignantur),  nec  ad  octennium  cum 
bimestri  spatio,  ut  ipse  pinxit,  prorogari.  Constat 
igitur  picturas  parietis  borealis  serius  fuisse  super- 
additas  ictate  sequiori,  qualem  vidimus  indicari 
etiam  per  marmoream  epigraphem  ejusdem  lateris 
borealis,  barbaro  stylo  deformantem  brevem  episto- 
lam  Gregorii  tertii,  a  nobis  prolatam  in  praefatione 
tomi  primi  numero  38.  Veiustiorem  igitur  seriem 
ac  superiori  loco  positam  in  basilica  S.  Pauli  via 
Ostiensi  cum  appellavero,  intelligam  indicare  ge- 
nuinam  illam,  neque  hactenus  deformatam,  quae  in 
pariete  australi  a  B.  Petro  numerat  pontiflces  duos 
et  quadraginta  usque  ad  S.  [nnocentium  ejus  nomi- 
nis  primum.  Adjectitiam  vero  partem,  sequiori  aetate 
positam,  ac  manifeste  vitiatam,  perturbato  ordine  et 
perversis  notis  chronologicis  in  adverso  pariete 
boreali  picUim  tanquam  rhapsodiam  inconditam, 
cujus  neque  auctor,  neque  exemplar,  imo  nec  exem- 
plum  uUum  cognoscitur,  nihili  habendam,  ex  regula 
secunda  capitis  superioris. 

6.  Subter  eam  seriem  vetustiorem,  saeculo  quinto 
parieti  australi  commendatam,  alia  series  recentior 
adjecta  fuit  a  Nicolao  ejus  nominis  tertio  etiam  in 
basilica  S.  Pauli ;  eaque  a  S.  Peiro  ad  consequentes 
pontifices  ordine  congruo  deducitur,  adjectis  etiam 
notis  chronologicis  per  litteras  afflictas  ut  vocant,  et 
barbarico  ductu  (prout  ea  ferebant  tempora)  defor 
mes.  Verum  et  picturae  et  litterae  pleraeque  decide- 
runt,  cum  calx  recens  superinducta  vetustis  parieti- 
nis,  et  gypso  subacta,  non  satis  apte  cohaeserit. 
Nulla  tamen  jactura  fuit  historiae,  aut  chronologiae 
in  monumento  adeo  recenti,  ubi  antiquum  illud,  ad 
saeculum  Leouis  Magni  reterendum,  potissima  sui 
parte  integrum  constat. 

Duplicem  igitur  seriem  Paulinae  basilicae,  nempe 
Leonianam  illam  vetustissimam  supra  coronidem, 
et  recenliorem  a  Nicolao  tertio  appositam  infra  co- 
ronidem  in  epistyliis,  imitabantur  duae  illae  specta- 
biles  in  Vaticana,  quarum  superior  Formoso  papae, 
inferior  eidem  Nicolao  tertio  tribuitur  etiam  in  ta- 
bulis  publicis  Grimaldi  notarii,  folio  464  ita  per- 
scriptis. 


AD  ANASTASIUH   PROLEGOMENA   BDrT.    ROM.-VATtC. 


257 


BLANCHINI  DBSERT.  DE  ANT.   RR.   PONT.  CATALOG. 


258 


«  Hoc  anno  (1610)  navicula  in  iitrlo  manu  Jotli  pi- 
ctoris  egregii  musivo  effecta,  pro  quo  opere  duo 
millia  et  ducentos  florenos  Jicobus  card.  Stepha- 
nesca,  Nicolai  ni  pronepos,  de  suo  expenderat,  fuit 
septa  Hgnisoptimeque  munita,  etsuper  ruinis,  quae 
montem  effecerant,  translata  fuit,  »  etc. 

«  Inmurissupermajoribuscolumnis  mediae  navis 
erant  picturae  Formosi  papae.  In  parte  dextera  egre- 
diendo  basilicam  erant  historix  Novi  Testamenti  : 
sed  quia  muruspendebatur,  et  facilis  erat  ad  se  ibi 
glutinandum,  vix  cernebant.  Aliquas  notavi  : 
Apparuit  undecim  apostoUs.  —  Descensus  ad  limbum. 
—  Baptismus  in  Jordane  ;et  super  quartam  et  quin- 
tam  colnmnam  erat  Cruciflxus  pariter  depictus  cum 
dnobus  latronibus  ;  infra  quem  cernebantur  capita 
antiquissima  deplctaapostolorum  Simonis  et  Judae : 
ante  accendebantur  lumina  in  festo  eorumdem  apo- 
stolorum.  In  altero  vero  pariete,  quem  pariter  pen- 
dentem  pulvis  offendere  non  poterat :  Arca  diluvii^ 
inundatio  aquarum.  —  Lot  egreditur  de  Sodomis,  — 
Abraham  ires  vidit  et  unum  adoravit,  —  Immolatio 
Isaac,  —  Moyses  et  Aaron  loqunntur  ad  Vharaonem^ 
ut  dimittat  populum.  —  Moyscs  et  Aaron  virgam  ver- 
tuntin  serpcntem,  »  etc.  Sequitur  alias  Hxodi  histo- 
rlas  enumerans,  ibi  depictas,  in  tab.  Ciampini  x.  in 
areis  quadratis ;  tum  haec  subdit  de  serie  pontificum 
vetustiori  ibi  lit.  I.  L. 

ff  Infra  has  picturas  erant  capita  pontificum  cum 
manto  moreantiquorum,  cum  nominibus,  verbi  gra- 
tia  :  Siricius  sedit  ann,  xv,  mens,  v,  d,  xx  [Anasta- 
sius  sedit  ann,...)  Felix  sedit  ann.  i,  mens..,  (Julius 
sedit  ann.,..  (Eusebius  sedit  ann..,.)  Ormisda  sedit 
ann,.,.  » 

Tandem  descendens  ad  inferiorem  seriem  eorum- 
dem  pontificum,  jussu  Nicolai  III  in  zophoro  et  in 
epistyliis  dispositam,  ita  scribit. 

c  Inzophoro  musivioperis  supra  peristyliiscolum- 
narum  erant  roUe  cum  imaginibus  summorum  pon- 
tificum,  quas,  ut  inquitMapheusVeggius^pingi  fecit 
Nicolaus  UL  In  latere  sinistro  egrediendo  basilicam 
Pius,  Soter,  Eleutherus,  Victor,  Zephirinus,  Calli- 
stus,  Urbanus,  Antherus,  Pontianus,  Favianus,  Cor- 
nelius  :  supra  peristylio  African.^e  columnae  Lucius, 
Stephanus,  Sixtus,  Dionysius,  Felix,  Eutichianus, 
Caius,  Marcellinus.  Isti  octo  pontifices  erant  in  pa- 
riete  frontis  templi.  Marcellus  super  altera  columna 
Africana,  Eusebius,  Miltiades.  Silvester  habebat 
tiaram  cum  una  tantum  corona.  Alii  ante  ipsum  ha- 
bebant  diademata  cum  paliio  more  Graeco.  Post  Sil- 
vestrumquisanctisunthabebantdiadematarotunda, 
ei  tiaram  cum  unacorona,  Marcus,Julius.  Liberius 
babebat  tantum  diadema  quadratum.  Felix,  Dama- 
sus,  Siricius,  et  Anastasius.  Supra  picturas  Formosi 
erant  prophelx  stantes  (vide  in  tab.  x  Ciampini.  lit, 
C.  D.)  totadenique  ipsa  Formosi  pictura  inepta  sa- 
tis,  et  barbara,  et  decolorata.  f> 

Haec  a  Grimaldi  codice  per  nos  descripta  sufficient 
ad  percipiendam  methodum  ornatus  veteris  basilicae 
Vaticanae  plane  similem  ornatui  Paulinae  basilicae, 


A  et  indicia  suggeret  ad  aetatem  atque  auctoritatem 
utriusqiieseriei  demonstrandam.  Plane  intelligimus 
ex  narratis  ac  descriptis  a  Grimaldo,  ac  delineatisa 
Ciampino,  servatam  fuisse  eamdem  fere  methodum 
ornamenti  navis  medianae  in  utraque  basilica,  in 
columnis  et  in  picluris,  tam  supraquam  infracx)ro- 
nidem  exhibentibus  pontificum  imagines,  eorumque 
seriem  ordinatam,etnotis  chronologicisinsignitam: 
nec  non  incaeteris  picturis,  biblicam  historiam  refe- 
rentibus  supra  seriem  pontificum  vetustiorem  ;  et  in 
prophetarum  imaginibus,  ad  colosseam  staturam  su^ 
perne  extensis,  et  fenestrarum  interstitia  sub  laqueari 
impleutibus,  quales  supersunt  in  basilica  S.  Panli. 
7.  Nostri  argumenti  est  prosequi  diligentius  au- 
ctoritatem  utriusque  seriei  ita  ordinatae,  recentius 

B  quidem  per  Nicolaum  III  in  utraque  basilica,  anti- 
quitus  vero  per  Formosum  in  Vaticana,  et  per  Lco- 
nem  Magnum  vel  Symmachum  in  Paulina. 

Uta  nobis  proxima  et  per  Nicolaum  III  curata 
exordiamur,  quam  omnes  ferme  recentiores  post 
Tempestam  pictorem  et  incisorem,  relicta  superiori 
ac  vetustiori,  utpote  a  conspectu  magis  remota,  ex- 
cuderunt ;  dolendum  est  artifices  a  Nicolao  adhibi- 
tos,  qui  satis  exacte  reddiderunt  numeros  chrono- 
logicos  in  serie  vetustiori  expressos,  e  idem  fide  ac 
diligentia  non  fuisse  imitatos  ornamenta  imaginum 
quae  in  antiqua  serie  incorrupta  adhuc  supersunt. 
Vidissentprofecto  nec  S.  Silvestro,  nec  successori- 
bususquead  saeculumChristidecimumaptatasfuisse 
a  majoribus  nostris  tiaras  illas  ingentes,  vel  nudas, 

^  vel  coronatas  (seu  pingerent  coloribus,  seu  musivis 
crustulis  coagmentarent,  sive  etiam  in  numismati- 
buscuderentvultus  pontificum),  quas  ipsi  suo  marte 
procudebanl,  etcontra  fidem  piclurarum  et  musivo- 
rum  Urbis  adhucsuperstitum  addebant,  iransferen- 
tes  usum  «tutis  sux,  octingentis  annis  a  Leoniano 
sijeculo  dissilae,  et  plus  quam  nongentis  ab  aetateS. 
Silvestri,  ad  ea  tempora  superiora.  Satius  fuisset  in- 
spicere  imaginem  Honorii  I,  ejusdem  aetate  positam 
in  musivo  absidis  S.  Agnetisextra  Muros,  aut  Leonis 
tertii  in  triclinio  Leoniano  ad  Lateranense  patriar^ 
chium,  aut  Paschalis  primi,  triplici  in  aede  Sacra 
musivo  opere  ab  ipso  expressam,  scilicet  in  titulis 
S,  Praxedis,  ac  S,  Caeciliae,  etin  diaconia  S.  Mariae 
in  Domnica,  aliisque  operibus  excusis  apud  Ciampi- 

D  nom.  Vidissent  tum  decessores  Silveslri,  tum  suo- 
cessores  usquead  finem  noni  aChristosaeculi,nudis 
capitibus  ita  exhiberi,  utsolum  ornamentum  cleri- 
calis  tonsurie  seu  coronae  in  propriiscapillis  osten- 
dant,  quales  apparent  genuinx  illae  atque  intactae 
imagines,  in  basilicaS.  Pauli  saeculoquinto  pictae,et 
perductae  a  S.  Petro  ad  Innocentium  primum.  Orna- 
menta  igitur  pontificalia  ietatis  Nicolai  IH,  per  pro- 
lepsim  translataetsuperaddita  Silvestri  saeculo,  nihH 
auctoritatis  antiquae  transferunt  in  eamdem  seriem. 
Notae  vero  chronologicae,  numeranies  annos,  menses 
acdiessedis  unicuique  pontifici  assignatos,  et  in  v&- 
tusta  serie  adhuc  superstites,  cnm  eamdem  fideliter 
referant  (quantum  consequi  licet  ex  iis  numeris  qui 


259 


AD  ANASTASIUM    PROLEGOMSNA   EDIT.  ROM.-VATIC. 


960 


'  supersunt),  ad  seriem  Nicolai  transferunt  aucto  i- 
tatem  antiquioris,  non  secus  ac  exempla  publica  au- 
ctoritate  recognita  ab  exemplaribus  mutuantur. 
Quare  ubi  numeri  seriei  superioris  injuria  tempo- 
ris  ita  obliterati  sint,  ut  integri  non  appareant, 
suppleri  possunt  ex  hac  Nicolai  serie  eosdem  repe- 
tente,  juxta  regulam  criterii  chronologici  a  nobis 
constitutam  capite  superiori  numero  6  et  7.  Ut  su- 
pra  tamen  retuli,  picturae  isUe  a  Nicolao  III  superad- 
ditae  antiquis  in  parietinis  supra  calcem  gypso  suba- 
ctam  afabris  murariis  imperitis,  minus  flrmiter  ad- 
hserentes  maximam  partem  exciderunt.  Quare  sub- 
sidio  sunt  exiguo  paucis  in  numeris  supplendis. 
Aliundetamencomplentursupplementachronologica 
seriei  vetustioris,  nempe  ex  vetustis  exemplisabeo- 
dem  archetypo  desumptis,  et  fideliter  expressis  in 
codicibusetCatalogis  perannosoctingentos  etnon- 
gentos  nostram  aetatem  superantibus,  ut  infra  ex- 
ponemus. 

8.  Quae  superius  a  me  dicta  sunt  de  clericali  tan- 
tum  corona  in  capitibus  Romanorum  pontificum  ex- 
pressa  tum  in  musivis,  tum  in  aliis  veteribus  pictu- 
ris  usque  ad  saeculum  Christi  decimum  inchoatum, 
nlhil  repugnant  quadrato  illi  signo  sive  insigni^om 
capita  eorumdem  expresso,  et  ab  eruditis  scriptori- 
busnon  solum  indicato,  sed  etiam  explicato,  quod 
scilicet  adhibebant  ad  indicandum  eum  virum  cui 
tale  ornamentum  apponebatur,  in  vivis  tunc  agere 
quando  ejusdem  imago  pingebatur.  In  memoratis 
rousivis  Leonis  terlii  etPaschalis  primi,  aliisque 
pluribus  Romae  constructis,  et  superstilibus  super 
apsidas  titulorum  S.  Marci  et  SS.  Cosmae  ac  Da- 
miani,  quadratum  illud  insigne  vivenlibus  pontiti- 
cibus  adhibetur,  quod  esse  viventium  indicium  te- 
statur  etiam  Joannes  diaconus  in  Vita  S.  Gregorii 
Magni,  lib.  iv,  cap.  84.  Addit  Alamannus  in  expli- 
catione  musivi  Lateranensis,  pag.  65,  tesseram  esse 
tum  vitae  constantis,  tum  virtutum  retradis,  aitri- 
butam  prsecipue  praesulibussacerdotum .  ei  aliquando 
etiam  principibus,  regiasiveetiam  augusta  dignitate 
fungentibus  *,  uti  evidenter  ostendit  pervetusta  ex 
epigraphe  imaginis  Caroli  Magni  ita  ornat-e,  in  qua 
significaridicuntur  quatuor  virtutes  prxcipuae,  quas 
dicimus  cardinales  in  illo  adhuc  vivente  conspicuae. 

Hoc  igitur  quadratum  insigne,  vivenlium  pontifi- 
cum  imaginibus  veteri  ex  usu  adhibitum,  quod  ob- 
servamus  in  plerisque  musivis  ante  decimum  Christi 
saeculum  constructis,  non  modo  non  excluditur  ab 
indiciis  antiquae  seriei  pontificiue,  sed  mirum  in 
modum  confert  ad  comprobandam  parem  auctori- 
tatem  ejusmodi  vetustae  seriei  pontificalis  depictae 
in  basilicis  Romanis,  ac  veterum  Catalogorum.  prae- 
cipue  illiusantiquissimi  inLiberio  desinentis,  quem 
consensu  eruditorum  omnium  apud  Bucherium, 
Schelestratium  et  caeteros  de  hoc  argumento  scri- 
bentes,  vidimusauctoritate  acvetustatecaeteris  ante- 
ferri. 

Diligentia  quam  Grimaldus  adhibuit  in  descri- 
benda  serie  summorum  pontificum,  per  Nicolaum 


A  tertium  repelita  in  basilica  Vaticana,  diserte  nos 
monuit  inter  pontifices  quarti  saeculi  solum  Lib^ 
rium  hoc  insigni  quadrato  fuisse  decoratum,  cum 
caeteros  ante  Silvestrum  corona  clericalis  tonsurae, 
post  Silvestrum  tiara  pictor  Nicolai  ornavisset. 
Singulare  hoc  insigne  quadratum,  a  vetusto  exem- 
plari  petitum,  cum  artifex  non  sit  ausus  mutare 
in  Liberio,  neque  aliis  appingere,  iudicio  est  se- 
riem  aliquam  antiquitus  exstitisse,  quae  non  secus 
ac  ille  Catalogus  Bucherianus  posita  fuerit  con- 
stante  vita  Liberii  ;  et  idcirco  is  quadratum  insigne, 
indicium  scilicet  viventis,  ejusdem  capiti  appo- 
suerit.  Quare  gratiae  habendae  sunt  Grimaldo,  qui 
etiam  in  serie  Nicolai  III  praeservaverit  haec  do- 
cumenta  aetatum  superiorum  et  Catalogi  Liberiani. 

B  9.  Caeterum  hanc  seriem  recentiorem,  Nicolao 
tertio  mandante  depictam  fuisseannisab  hinc  qua- 
dringentis  et  quadraginta  tam  in  basilica  S.  Pauli, 
ubi  adhuc  visitur,  quam  in  aliisduabus  patriarcha- 
libus,  Lateranensi  ac  Vaticana,  et  numerum  atque 
ordinem  pontificum  desumptum  fuisse  a  serie  illa 
antiquiori,  saeculo  Leonis  Magni  in  Paulina,  et  sae- 
culo  Formosi  in  Vaticanae  parietibus  superius  posita, 
contestes  habeo  historicos  quotquot  a  Nicolai  aetate 
ad  nostram  numerantur.  Sint  instar  omnium  hi 
quos  brevitatis  causa  hic  recenseo.  Benedictus  Pla- 
tina  in  Vita  Nicolai  III  ita  enarrat :  uti  etiam  Pto- 
lemaeus  Lucensis  apud  Raynaldum  ad  annum  Chri- 
sti  1280,  numero  25.  Verba  Ptolemaei  transcribam 
ex  Raynakio  ;  nam  indicant  in  tribus  patriarchali- 

C  bus  basilicis  seriem  iliam  vetustiorem  fuisse  conspi- 
cuam,  et  ab  ea  serie,  Nicolai  jussu,  ordinem  acnu- 
merum  summorum  pontificum  fuisse  desumptum, 
quem  de  proximo  spectandum  inferiori  ac  recen- 
tiori  sua  ipse  proposuit.  «  Nicolaus  tertius,  inquit, 
multas  novitates  fecit :  primo  quia  apud  S.  Petrum 
aedificavit  palatium  multum  solemne  pontificale,  etc. 
II ic  ecclesiam  beati  Petri  quasi  totam  renovavit, 
et  numerum  summorum  pontificum  fecit  describi 
secundum  imagines  in  ecclesia  beati  Petri  in  loco 
eminenti,  et  beati  Pauli,  ac  sancti  Joannis  de  La- 
terano.  » 

*  10.  Ad  hanc  igitur  seriem  archetypam  redirene- 
cesse  est,  quam  Nicolaus  quinto  a  nobis  saeculo 
dissitus  imitandam  et  sequendam  proposuit.  utpote 

p.  genuinam,  et  a  decessoribussuis  per  totsaecula  pro- 
positam  in  eisdem  patriarchalibus  basilicis,  quas 
universus  Christianus  populus,  ad  limina  aposto- 
rum  accurrens,  frequentare,  observareacdescribere 
satagebat. 

Et  certe  mirari  subitad  archetypam  illam  seriem 
a  Nicolao  posteris  indicatam  tauquam  exemplar,  et 
in  duabus  saltem  basilicis  usque  ad  aetatem  Pauli 
quinti  superstitem  (nam  sola  Lateranensis  incendio 
consumpta  fuerat  post  Nicolaum)  oculos  eorum  non 
fuisse  conversos  qui  de  Catalogis  et  chronologia 
pontificum  solliciti.  totcodices  etarchivaconsulue- 
runt,  ut  antiquissima  monumenta  et  maxime  ge- 
nuina  proferrent.  Quantum  assequi  meditando  pos- 


m 


BLANCHINl  DISSERT.   DE  ANT.  RR.    PONT  CATALOG. 


2SCKSS 


sum,  easque  regulas  consectando  qusead.veritatem  A 
chronologiae  inveniendam  et  comprobandam  supe- 
rioricapite  firmatae  sunt,  Nicolai  sententia  omnium 
eraditorumsludia  manuducitad  eam  quam  tanlo- 
pere  flagitant,  veritatem.  Series  enim  ilia  antiquior 
et  genuina,  tanta  sui  parte  adhuc  prseservata  et 
coospicua  in  parietinis  basilicae  S.  Pauli,  auctoritate 
elantiqnitate  ita  caeteras  antecellit,  ut  omnium  sse- 
culorum  suffragio  habita  fuerit  fons  et  origo  corre- 
ctiorum  catalogorum  ;quod  proximo  capite  a  me  de- 
monstratum  iri  conQdo. 

CAPUT    IV. 

De  arUiquitate  et  auctoritate  seriei  et  chro-- 
nologKB pontificum  Romanornmj  qum  una  p 
cuvi  7nusivo  sancti  LeonisMagni  picta  con- 
spicitiiT  in  navi  media  basilic6B  S.  Pauli 
via  Ostiensi.  —  Ostenditur  Catalogus  pojtr- 
tificum  Ronianorum  vetustiores  ac  fidelio- 
res hinc originem  traxisse et soRCulorum co n- 
sequentium  su/fragio  tion  interrupto  eanir- 
dem  chronologiam  hic  depictam  cmteris 
prcdatam  semper  fuisse  publica  auctori- 
tate . 

SYNOPiS  GAPITIS 

I.  Series  et  chronologiapooUficum  Romanorum,  dcpicta 
in  basiiica  S.  Pauli,  satis  conspicuc  prsBscrvata  adhuc 
superestinplerisque  pontificibusa  S.  Petro  ad  S.  Inno- 
centiam  primum,  ut  comparari  pos.-it  cum  Gatalogis  ve- 
tastioribus  et  probatioribus,  praBsertim  asservalis  in  ar- 
chivis  Ilaliae.  —  II.  Gur  debeat  confcrri  cum  codicibns 
Italia?,  praecipue  vero  cum  pro.ximioribus  Urbi,  ex  re- 
gulis  criteni  chronologici,  constitutis  capite  superiori-  C 
—  III.  Accurata  diligcntia  adhibenria  fuit  in  cadem 
Cbronologia  fideliter  describenda  ex  imaginibus,  ct  in- 
Bcriptionibus  summorum  pomificum,  pictis  in  pariete 
australi  navis  medianae  qumto  circitcr  Ghristi  saeculo, 
Instrumenta  adhibita  ut  litteraB  singulae  quie  supersunt 
redderentur  aspectuievidentes  in  ea  distantia. — IV.  An- 
tiqui  descriptores  Catnlogorum,  praesertim  qui  dissitis 
in  provinciis  cxtra  Italiam  vcrsabantur  ctiamsi  Romam 
adirenl,  ct  hdsce  picturas,  imagines  et  epigraphci  ob- 
servarent,  cum  destituereutur  in  sua  obscrvationc  iis 
prssidiis  quae  nos  feliciter  adhibuimus,  complura  viliose 
transcribere  facile  potuerunt ;  et  cum  in  numeris  per 
Romanas  litteras  in  prototypo  repraescntaiis  colores 
laaguidius  clucescant,  ac  in  tanta  quanta  sunt  ab  oculo 
distantia  spectati  ex  pavimento  acieni  visus  requirant 
perfeclam,  vel  dioptricis  subsidiis  adjutam,ne  fallatur 
inspector  qui  raptim  eospervadat. — V.  Italis  vero  d»  - 
scriptoribus,  atque  ii  prse  caeteris  qui  rcgionis  suburbi- 
caride  et  Campaniie  in  tractu  versabantur,  liccbat  saepius 
et  m^ori  cum  otio  picturas  illas  atquc  cpigraphes  tum 
observarc,  tum  deacribcre ;  quare  ex  eodem  prototypo 
poterant  correctius  excmplum  nobis  relinquere,  quam  D 
exleri  Romam  conccdentes,  scd  soUicite  rcditum  matu- 
rantes  ad  suas  bibliothecas  et  monasteria. — VI.  Scr'es 
pontificum  Romanorum  eorumque  chronologia,  palma- 
ribus  litteris  depicta  in  paricte  australi  basilica;  S.  Pauli, 
dignoscitur  cssc  referenda  adauintum  saeculum,  Ghristi. 
Primum  ex  piclurae  stylo,  collato  cum  musivo,  Leonis 
Magni  et  Gallas  Placidiae  aetate  constructo.  —  VII.  Se- 
cundo  loco  id  comprobalur  ex  narratis  in  Libro  Pontifi- 
cali ;  unde  constat  picturas  fuissc  additas  una  cum  mu- 
sivo  in  basilica  S.  Pauli  a  sancto  Leone  Magno,  et  repa- 
ratasvel  auctas  eodem  saeculo  per  Symmachum  papam  : 
nequeraemoraturintersuccessoresquispiam  (jui  easdem 
pictoras  fieri  curaverit. —  VIII.  Tertio  evincitur  ex  te- 
stimonioS.  Adrianipapae, ad  Gatolum  vlagnum  scriben- 
lispro  cultu  sacrarum  imaginum,  in  epistola  rccitata  at- 
que  cdita  in  Actis  synodi  NicaenJB  sccundae  ;  ubi  niusi- 
vum  opus  et  picturae  historiarum  atquc  imaginum  basi- 
licieS.  Pauli  tribuuntur  nominalim  S.  Leoni  Magno. — 
IX .  Quartum  argumentum ,  demonstrans  hanc  sericm  et 
chronologiam  ibi  positam  fuisse  sceculo  quinto,  deduci- 


tur  ex  termino  in  qi.o  desinit  eadem  series  ordinata 
imaginum.  ct  chronoIogiaB  summorum  pontificum  :  cum 
rcliquip  imagincs  coloratae  in  pariete  boreali  sintrepe- 
titiones  ac  tranapositiones  tumeorumdem,  tum  succes- 
sorum  pontilkrum,  nullo  ordine  servato  setatis  aut  suc- 
cessioniH,  sed  temere  adjectae  ab  imperito  aliquo  cura- 
tore  aetatis  incerlaj  sequioribus  saeculis. — X.  Ordinatam 
illam  seriem  et  chroaologiam,  quinto  saeculo  pictam  in 
basilica S.  Pauli ,  nccnon  similem sub  Formoso  papa  olim 
exstantem  in  Lateranensi  et  in  Vaticana,  referunt  codl- 
ccs  vetustiores  ac  sinceriores  archivorum  Italiae.  — 
XI.  GonfirmHturauctorilas  ejusdemchronologiaj  excon- 
sensu  non  interrupto  duodecim  sfficulorum  a  Leoniano 
ad  nostrum,  constantere,xprimentium  eamdem  chpono- 
logiam  publicis  documentis  :quaD  persingulos  pontifices 
et  eorumdem  epochas  cum  Paulina  supradicta  consen- 
tire  ostendentur  capite  proximo. 

h.  iEtatis  nostra?  desidia  foret,  ac  incuria  non 
toIeranda,si  negligeretin  medium  proferre  pretio- 
sas  illas  reliquias  Gatalogi  archetypi  pontificum 
Romanorum  quae  solae  jam  supersunt  in  australi 
pariele  interno  basilicae  sancti  Pauli  vik  Ostiensi, 
deletis  omnino  atque  disjectis  caeteris  imaginibus 
atque  inscriptionibus  similis  GataIo$;i  pontificalis, 
qui  ad  posteritatis  documentum  depictus  fuerat 
tum  ibi,  tum  in  utraque  basilica  patriarchali  intra 
Urbem,  Lateranensi  et  Yaticana,  ut  paulo  ante 
memoravimus  ex  PtoIem«o  Lucensi,  Platina,  Veg- 
gio,  Raynaudo.  Grimaldo  aliisque  historicis 

Reliquias  Catalogi  cum  appellaverim  eas,  qu» 
supersunt,  imagineset  epigraphes  pontificum  Ro- 
manorum,  nolim  haberi  ita  exiguo  numero,  aut  co- 
loribus,  ac  litteris  ita  evanescentibus,  aut  consum- 
ptis,  ut  maxima  pars  non  sit  conspicua  a  S.  Petro 
ad  sanctum  Innocentium  primum.  Quin  imo  ex 
duabus  et  quadraginta  imaginibus  totidem  pontifi- 
cum  maximorum,  qui  eamdem  aetatem  meliuntur, 
pleraeque  suni  integrae,  prsecipue  post  S.  Antherum. 
Ex  pari  autem numero inscriptionum, exprimentium 
uninscujusque  antistitis  nomen  et  chronologiam. 
unica  est,  cujus  litterie  omnes  interciderint.  Gom- 
plures  in  reliquis  integi*ae,  praesertim  aS.  Fabiano 
ad  S.  Innocentium.  E  viginti  vero  superioribus  a 
beato  Petro  ad  Fabianum  tot  litterae  sunt  evidentes 
tum  in  nominibus,  tum  in  numeris,  Romano  more 
per  litteras  efformatis,  ut  comparari  facile  possit 
chronologia  hic  depicta  cum  Gatalogis  probatio- 
ribus  etantiquioribus,  quibus  mirifice  concordat. 

2.  Tres  autem  sunt  CaUilogi  prsetantiores  aucto- 
ritate  et  antiquitate  inter  eos  qui  ex  Archivis  Italiai 
petiti  sunt,  ad  quos  exigendam  esse  censui  fidem 
chronolog.ae  in  Paulina  basilica  depict^,  nempe 
Farfensis,  Gavensis  et  Bergomensis.  Gur  vero  duxe- 
rim  seligendos  ex  archivis  Italise  potius  quam  ex 
documentis  regionum  exterarum^  id  consequitur  ex 
regulis  prima  ac  tertia,  ejusdemque  ex  Gorollariis, 
firmatiscapitesuperiori.  dum  consectaremur  metho- 
dum  inveniendae  chronologicse  veritatis  numero  se- 
cundo,  septimo  et  octavo.  Ostensum  fuit  numero 
secundo  ad  veram  chronologiam  statuendam  consuli 
a  nobis  oportere  monnumenta  publica^  si  quae  sunt: 
caque praBferenda  quse^  per  viros  idoneos  posita^  ioco 
ac  tempore  sint  proximiora  aeiati  ac  gestis  de  quibus 
Cum  maxime  agitur.  Rursus  numero  s^ptimo  consti- 


263 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


964 


tQtum  fuit,  ex  documentis  aliunde  ministratis^  quam 
exloco,  ubitresproxime  gerebantur,  suffragiiprxroga- 
tivam  esse  penes  illud^  cujus  auctori  causa  scientiae^ 
peritia  disciplinae^  ac  studium  veritatis  facuUatem  de- 
derit  ampliorem  temporis  ac  rerum  perquirendarum. 
Tandem  numero  oclavo  id  inferebam:  Consensum 
plurium  scriptorum  vel  documentorum,  loco  ac  tem- 
pore  proximiorum,  prmertim  si  publica  auctoritate 
muniantur,  indicium  habendum  esseveritatis  historicae 
et  chronologicae, 

3.  Nemo  non  intelliget  cur  haec  conditiones  quae- 
rendae  fuerint  in  codicibus  Itaiiae,  prapsertim  Romae 
proximioribus,  quorum  Farfensis  primus,  Cavensis 
alter,  Bergomas  tertius  viciniae  titulo  haberi  debent. 
Considerabam  enim  scriptoribuset  custodibus  bi- 
bliothecarum  atque  archivorum  Romae  proximio- 
rum,  occasionem  fuisse  paralam  adeundi  frequenter 
Urbem,  et  conferendi  saepius  suos  Catalogos  et  do- 
cumenta  chronologiae  jrontiflciac  propriis  in  codici- 
bus  consignatae  cum  archetypis  monumentis  basili- 
carum  patriarchalium  intra  etcirca  Urbem;  in  qui- 
bus  patebant  oculis  omnium  series  et  epigraphes 
pontificum,  complexae  eorumdem  successiones  ac 
tempora.  Eruditisautemviris  maria  transmissuris, 
aut  montes  superaturis,  ac  plures  provincias  pera- 
graturis,  ut  in  Italiam  et  Latium  tandem  perveni- 
rent,  rarae  admodum  occasiones  offerebantur  Ro- 
mam  concedendi,  atque  hic  moram  diuturnam  tra- 
hendi,  et  necessaria  ita  parandi  ad  picturas  et  epi- 
graphesdiligenter  inspiciendas  iterato  experimento 
(quod  mihi  necessarium  fuit,  licetab  annis  triginta 
septem  in  Urbe  versanti,  et  cupienti  nihil  inexplo- 
ratum  relinquere  in  iis  qusc  dubia  videbantur) ;  ut 
monachus,  exempli  causa,  coenobii  in  Gallia  vel  in 
Britannia  sitieadem  facilitateomnia  lustrare  pos- 
set,  qua  potuit  monachus  abbatiae  Farfensis  aut 
Cavensis,  quem  studia  amicorum  omnium,  et  com- 
provincialium  Juvabant,  ut  me  adjuvarent  in  his 
morosius  disquirendis  ac  distinguendis. 

Nemo  etiam  non  concedet  oculorum  fallaciam 
esse  frequentem  in  numeris  describendis,  praecipue 
cumexhumili  loco,  expavimento  scilicet  ecclesiae, 
hospes  observat  epigraphes  et  litteras  numerorum 
indices,  depictas  in  editiori  loco,  eoque  non  satis 
claro,  totisducentis  plerumque  palmis  inter  pictu- 
raset  oculum  interceptis,  quanta  est  distantia  ob- 
servantibus  ex  pavimenlo  basilicae  sancti  Pauli.  Non 
pigebit  ea  breviter  indicare,  quae  anno  superiori 
4720  praestitimus,  per  dies  plures  iteratis  experi- 
mentis,  ut  verum  ductum  iitterarum  earumque  nu- 
merum  assequeremur. 

4.  Lrcet  enim  palmares  sint  characteres  Latini  al- 
phabeti,  quibus  constant  epigraphes.  nomina  et 
chronologiam  pontificum  enuntiantes  in  serie  me- 
morata  navis  mediae  ac  latere  austral i  basilicae  san- 
cti  Pauli,  in  ea  tamen  distantia  ducentorum  fere  pal- 
morum  aconspectore  in  pavimento  posito  aegre  ad- 
modumdiscerni  possunt,  nisi  pleno  lumine  perfun- 
dantur  per  solis  radios,  a  fenestris  amplioribus  in 
fronte  occidentali  ecclesiae  admissos  horis  pomeri- 


Adianis;  quaetamen  fenestrae  proximis  imaginibus 
satis  vividam  lucem  distribuunt,  sed  remoiioribus 
languidiorem.  Pluribusetiam  in  locis  ei  picturis, 
praesertim  iis  quae  imagines  exhil)ent  a  beato  Petro 
proximas,  aqua  depluens  olim  per  tecti  aut  fenestra- 
rum  rimas,  vitium  induxerat.  et  pulvis  adhaerens 
parietem  ita  contexerat,  ut  ductus  litterarum  essent 
minus  manifesti.  Adversus  hanc  difficultatem  aspe- 
ctus  et  accessus  plura  subsidia  comparavimus  quot- 
quotexcondicto  convenimus  anno  superiori  4720, 
diebus  praesertim  12  Martii,  S9  Aprilis  et  40  Maii, 
ad  recognoscendas  imagines  et  epigraphes  ibi  de- 
pictas.  Nam  sole  clarissimo  circa  meridie;n,  et  horis 
a  meridieproximis  basilicam  illustranteintendeba- 
mus  oculorum  aciem,  non  solum  ea  luce  adjutam, 

B  verum  etiam  tubis  opticis  armatam  ad  augendum 
anguluma  minutisetiam  partibus  objecti  efforma- 
tum,  quo  evidentius  perciperentur.  Directis  ?ero 
pluribus  tubishincinmusivum,  S.  Leonis  Magniet 
Placidix  nominibus  insignitum,  inde  in  historias 
Yeteris  Testamenti,  supra  imagines  pontificum  in 
pariete  australi  coloratas,  utstylum  picturae  ut^^o- 
bique  observaremus  et  compararemus.  Perspicue 
autem  comperimus  vultus  vigintiquatuorseniorum 
Apocalypseos,  in  musivo  S.  Leonis  delineatos,  ita 
similes  esse  vultibus  Aaronis  et  Moysi,  picturaex- 
pressisin  memoratis  historiis  Exodi,  praecipue  ubi 
plagas  iEy:ypto  illatas  pictor  exhibuit,  ut  ejusdem 
artificis  manus  autcerte  ejusdem  scholae  artificium 
utrobique  se  prodat.  Eadem  ratio  vestium  compo- 

^  nendarum,  idem  cultus  corporam ;  omnia  denique 
ingenium  indicant  ejusdem  opificis.  Nec  dispar  esl 
habitudofacierum,quas  tribuit  pictor  summisponti- 
ficibus,  in  ea  serie  dispositis  aS.  Petro  ad  Inno- 
centium  primum,  exhibens  protomen  singulorum, 
ornatam  candida  tunica,  purpureis  limbis  distlncta 
in  futuris, et  pallio  candido  humeris superfuso :  quae 
imagines,  seu  protomes  hingillatim  includuntur  area 
orbicularis  figurae,  seu  clypeo  ( unde  veteribus 
dictae  sunt  imagines  clypeatx),  apposita  singulis  op- 
biculisbrevi  epigraphe,  palmaribuf^litteris  indicante 
nomen  pontificis,  etannorum,  mensium  ac  dierum 
numerum  qui  ejusdem  sedi  tribuuntur.  Has  vero 
epigraphes  esse  contendo  archetypum  praestantis- 
simum  Catalogi  pontificalis,  ex  genuinisdocnmentis 

£)  Romanae  Ecclesiae  productum,  ibique  consignatum 
aetate  Leonis  Magni,  merito  a  nobis  observandum 
ac  describendum,  et  conferendum  cum  vetustis  Ca- 
talogis  multo  majorecura  quam  Impendant  politio- 
rum  litterarum  studiosi  in  colligendis  fragmentis 
Ennii,  Catonisaliorumque  profanaeeruditionis  insi- 
gnium  scriptorum.  Omnia  idcirco  subsidia  undique 
conquisivimusad  hasce  epigraphes  nitide  distin- 
guendas  ac  fideliter  describendas. 

Hisautemsubsidiisdestituti  (praesertim  dioptricis 
telescopiorum)  qui  ante  inventum  eorumdem  nudis 
oculis  ex  pavimento  observubant,  allucinari  tacile 
poterant  in  litteris  numerabilbus  discernendis  ;  et 
nullo  negotio  signum  quinarii  V  substituere  suis  in 
exemplis  poterant  pro  integra  denarii  nota  X  cujus 


m 


BLANCHINI   DISSERT.   DE  ANT.  RR.   PONT.  CATALOG. 


266 


dimidia  |)ars  in  exemplari  puivere  obsita  delitesce- 
ret,  aut  himine  non  satis  vivido  perfundereiur,  aut 
imbrium  decidentium  injuria  coloris  evidentiam 
amisisset.  Eadem  diflScultate  laborarunt  in  asse- 
quendo  unitatum  numero,  ubi  plures  se  invicem 
consequuntur;  ac  proindeVII  proVill,  aeque  ac  YIII 
reddere  pro  YII  potuerunt,  ubi  acies  oculorum  im- 
pediebatur  externis  ejusmodi  occultationibuscha- 
racterum. 

Nos  ad  hxc  impedimenta  amovenda  impetravi- 
mus  tum  a  sanctissimo  Patre  Clemente  XI,  cujus  in 
patriarchali  basilica  id  erat  tentandum,  tum  a  re« 
Terendissimo  abbateet  monachisCassinensibus  eam- 
dem  reiigiosissime  procurantibus,  ut  longiores  sca- 
las  admovere  liceret,  quas  ab  Urbe  adduci  curavi- 
mus,  et  per  ministros  idoneos  non  solum  scopis  ac 
linteis  everri,  et  pulverem  abstergi,  quo  clarius  lit- 
terae  et  colores  apparerent,  verum  etiam  efifecimus 
Qt  iidem  idonei  viri  qui  scalas  portatilesconscende- 
rani,  absterso  pulveredigitos  admoverentad  litteras 
singulas,  easque  nominatini  inclamarent  nobis,  e 
pa?imento  observantibus  per  tubos  opiicos,  num 
conspectu  nostroeadem  indicatiofideliterappareret, 
qox  Toce  tangentis  litteras  proferebatur.  Veteribus 
yiis chronologiae  pontificiae  studiosisRomam  adven- 
taBtibus  ante  inventum  telescopii,  ac  seriem  istam, 
et  notas  chronologicas  transcribere  tentantibus,  li- 
gQeacasteiIaerantadhibenda,etsingulisimaginibus 
atque  inscriptionibus  admovenda  plurimis  cum  im- 
pensis  et  curis,  ut  pari  felicitate  assequi  possent 
numeros  hoc  in  archetypo  Romanis  litteris  colora- 
tos.  Quanta  vero  difficultas  sit  hospitibus  Romam 
adeuntibus,  ut  emenso  longo  itinere  de  castellis  et 
machinis  cogitentab  Urbe  in  basilicam  transferendis 
eterigehdis,  ut  sordibus  parietum  detersis,  litteras 
evidentiusde  proximo  transcribant,  imaginari  facile 
poterit  quisquisaltitudinem  parietum  et  picturarum 
distantiam  a  pavimento  consideret. 

Mirandum  igitur  non  est  si  tot  Catalogi,  etiam 

antiquitus  descripti  ab  his  eisdem  picturis,  et  epi- 

irammatibus  basilicarum  Urbis  per  hospites  et  pe- 

regrinos  exterarum  nationum,  Romam  voti  aut  reli- 

gioniscausaadeuntes,  tanta  numerorum  diversitate 

inter  se    differant^  licet  ab  eodem  fonte  fortasse 

faerintpetiti.  Cum  enimtribus  in  basilicis  Romanis 

depicta  forent  antiqua  exempla  ejusdem  seriei  et 

chronologix  (quam  Nicolaus   III  anle  annos  450 

inferiori  loco  in  singulis  iterandam  duxit),  aliquot 

oumeri    minus  evidentes    in  Lateranensi,  exem- 

pli  causa,  quam  in   Yaticana,  aut  in  hac  minus 

qaam  in  Paulina,  si  a  descriptore  unica  tantum  in 

basilica  observante,  idque  raptim,  ut  viatores  ple- 

nimque  solent,  aut  acie  oculorum  infirmiori  prae- 

dito  exciperentur,  transformari  faciie  poterant  in 

numeros  differentes  *,  dum  alius  descriptor  eviden- 

tiores  nactus  in  alia  basilica,    quam  hospitio  suo 

proiimiorem  lubentius  fortasse  adibat,  numerosexa- 

clereddidit  in  suo  exemplo,  ercaturustamen  in  aliis 

QQmerisejusdem  basilicae,  minusdistincte.apparenti- 

Patrol.  CXXVU. 


A  bus  quam  in  cxteris  duabus  basilicis,  quasadire 
ad  conferendas  epigraphes  illi  non  vacabat.  Praeci- 
puam  hanc  fuisse  causam  opinor  diversitatis  tot 
in  Catalogos  inductae,  quam  deinde  novis  errori- 
bus  cumularunt  amanuenses  aetatum  sequiornm, 
tum  ubi  notas  numerales  perveterent  incuriose, 
tum  ubi  in  codicibus  oblitleratas  audacter  sup- 
plerent  aut  oscitanter  praeterirent ;  nec  quisquam 
reperiretur  qui  cogitaret  de  transmittendo  ad  Url>em 
exemplo  sui  codicis,  ut  numeri  conferrentur  cum 
prototypis  basilicarum,  quarum  de  picturis  etcbrou 
nologia  nihil  admodum  suboluerat  antiquario  aut 
bibliothecario,  dissitis  in  provinciis  agenti,  et  in 
Urbe  nunquam  versato. 

5.  Haec  igitur  praesidia  comparationis  et  inspectio- 
B  nis,  paratu  admodum  difficilia  hospitibus  e  dissita 

regione  ad  Urbem  accedentibus,  commode  satis 
patere  poterant  scriptoribus  et  bibliothecariis,  in 
Latio,  Sabinis  et  Campania  commorantibus,  quibus 
facilis  ad  Urbem  accessus,  dum  sarta  tecta  basilicae 
curarenlur,  occasionem  paratiorem  offerre  potuit 
suos  Catalogos  cum  hisce  picturis  de  proximo  con- 
ferendi :  quod  etiam  obtinere  non  difficulter  con- 
tigit  caeteris  in  Italia  constitutis,  et  ad  Urbem 
pluries  evocatis.  Ea  igitur  consideratio  nos  impulit 
ut  Italicorum  archivorum  codices  vetustiores  in 
chronologia  pontificia  ordinanda,  et  cum  hisce 
picturis  conferenda.praeferremus  caeteris,  pari  for- 
tasse  antiquitate  praestantibus,  sed  longe  ab  Italia 
dissitis  in  bibliothecis  et  archivis  olim  depositis 
G  aut  asservatis  vel  transcriptis  per  eos  qui  Ur- 
bem  adire  et  cum  nostris  conferre  minime  stu- 
duerunt. 

6.  Subsidia  vero  parata  scriptoribus  et  bibliothe- 
cariisin  suburbicariaregionedegentibus,cum  longe 
auctiora  et  cumulatiora  nobis  oblata  sint  urbem  in- 
colentibus,  qui  propterea  pro  lubitu  tot  argumenta 
adhibuimus  in  litteris  diligenter  recognoscendis,  et 
in  comparatione  styli  picturae,  et  imaginum  cum 
musivo  S.  Leonis,  usi  scalis  ac  telescopiis,  et  de- 
lectu  habito  clariorum  dierum  ad  observandum ; 
nostro  jure  id  usurpare  fidenter  possumus,  ut  asse- 
ramus,  ad  quintum  Christi  saeculum,  ad  quod  Leo- 
nis  Magni  musivum  pertinet,  spectare  etiam  serienl 
pontificum   et  chronologiam  depictam  in  pariete 

D  australi  interno  navis  mediae  basilicae  S.  Pauli,  et 
periingentem  a  S.  Petroad  S.  Innocentium  primum: 
idqueex  consimili  stylo  musiviet  imaginum  oculari 
experimento  satis  deprehendi. 

7.  Accedit  ad  comprobandam  hanc  epocham  sae- 
culi  Leoniani,  communem  musivo  arcus  majoris, 
et  picturis  adornantibus  inlernam  faciem  parietis 
australisper  universam  iongitudinem  navismediae 
ejusdem  basilicae,  et  seriei  pontificum  sub  eisdem 
et  cum  eisdem  pictae,  accedit,  inquam,  ad  epocham 
Leonianam  utrobique  asserendam  auctoritas  gra- 
vissimorum  auclorum,  tribuens  Leoni  Magno 
opus  utrumque  in  basilica  S.  Pauli  pneservatum, 
nempe  musivum  arcus  majoris,  et  pictas  histo- 

9 


267 


AD  ANASTASIUM   PROLEGOMENA  EDIT.   ROM.-VATIC 


m 


rias  Veleris  Testamenli,  alque  imagines  vene- 
rabilium  Patrum  ejusque  decessorum  in  sede  Ro- 
mana. 

Ac  primum  Liber  ipse  Pontificalis  nemini  attri- 
buit  renovationem  basilicx  S.  Pauii,  quae  conflagra- 
verat,  prseterquam  sancto  Leoni  Magno ;  cui  etiam 
inscriptio  aevi  Leoniani,  conspicua  in  ejusdem  mu- 
sivo,  omnem  reparaiionem  et  omatum  refert  acce- 
ptum,  dum  ait: 

Placidise  pia  men»  operis  decus  omne  paterni 
GdM^ei  poniificis  studio  splendore  Leonis. 

Quale  vero  sit  ornamentum  a  Leone  additum 
post  reparationem,  musivum  satis  ostendit,  ejus- 
que  stylo  persimiles  picturae  jam  indicatao ;  quas 
paulo  post  videbimus  ab  Adriano  primo  referri 
ad  eumdem  sanctum  Leonem.  Meminit  Liber 
Pontiflcalis  picturarum  a  Symmactio  papa  addita- 
rum  post  confessionem  in  eadem  basiiica  his 
verbis  sect.  79 :  «  Item  apud  beatum  apostolum 
Paulum  in  basilica  renovavit  absidam,  quae  in 
ruinam  imminebat,  et  post  confcssionem  pictura 
ornavit.  a  Quse  si  intelligenda  sunt  de  picturis  a 
presbyterii  gradibus  ad  frontem  occidentalem  colo- 
ratis,  per  totam  navis  iongitudineai,  quam  post  con- 
fessionem  consequi  scriptor  ex  prejjbyterio  spectans 
imaginetur,  id  ipsum  est  quod  contendimus,  ad  sx- 
culum  quintum  aerae  Christi  spectare  picturas.  Nam 
et  Symmachus  papa,  sextus  a  Leone  Magno  suc- 
cessor,  ad  idem  saeculum  Leonianum  refertur,  ut- 
pote  electus  anno  Christi  498.  Sin  autem  absis  S. 
Pauli  inteiligatur  a  Symmacho  renovata  (cui  Leo 
primusnullam  reparationeoi  adhibuit,  qua  nondum 
indigebat,  licet  cameram  sive  absidem  Lateranensis 
et  Vaticanae  basilicae  ornavisse  memoretur  sect.  67, 
cum  beati  Pauli  basilicam,  ignedivino  combustam, 
hoc  est  de  coelo  tactam  seu  fulgure  ictam,  et  inde 
conflagrantem,  per  navis  longitudinem  ab  arcu  ma- 
jori  renovaretet  omni  cultu  ornatuque  decorarel), 
et  picturis  ornata  ecclesia  hinc  inde  post  cameram 
seu  absidam  in  senatorio,  et  matronaeo^  quod  con- 
struxit  (sect.  79) ;  pictae  historiae  et  imagines,  una 
cum  musivo  arcus  majoris,  ut  ante,  periinent  ad 
Leonem.  Saeculisconsecutis  narrantur  in  Vitis  pon- 
tificumsatisdiligentercompluresreparationeshujiis 
basilicae,  qua  in  tectis,  qua  in  pavimento,  qua  in 
parieiibus  ;  sed  nullius  picturae  commemoratio  flt, 
praeterquam  earum  quas  Leo  III  perfici  curavil  in 
presbyterio.  Adrianum  primum  in  tecto  mutasse 
scribit  (sect.  380)  trabes  quindecim.  Leo  tertius, 
quando  basilica  doctoris  gentium  vi  terr;emotus  ita 
concussa  est,  ut  omnia  sarta  tecta  corruerent  (quod 
legimus  sect.  340)  illam  renovare  statim  coepit,  et 
<ic  sicut  antiquitus  existebat,  inquit,  ampla  et  ma- 
xima  fortitudine  ponens  in  roeliorem  deduxit  sta- 
tum,  ct  in  meliori  specie  eam  marmoribus  deco- 
ravit,  tamque  presbylerium,  quamque  totam  eccle- 
siam  marmoravit,  et  ejus  poriicus  renovavit.  »  Nihil 
admodum  de  picturis  memorat  hac  in  reparatione, 
sed  marmoris  tantum  meminit  in  pavimento  atque 


A  in  presbyterio  ac  poriicibus  collocati,  non  omissu- 
rus  cerle  picturas  additas,  si  quae  adjectae  fuissent ; 
cum  in  ejusdem  pontiflcis  Vita,  sect.  360,  recen- 
suerit  imaginem  Salvatoris  cum  reliquis  in  fasti^io 
sub  arcu  majori  basilicae  Vaticanae  pictam  fuisse 
ejusdem  mandato,  ad  instar  earum  imaginum  qjxx 
in  Lateranensi  et  in  F^aulina  dispositse  fuerant  a 
sancto  Leone  Magno.  Quod  attinei  ad  Paulinum,  in 
circuitu  altaris  tantummodo  a  Leone  III  picturae 
leguntur  elaboratae.  Sect.  416:  a  Super  columnas, 
inquit,  marmoreas,  quae  stant  in  circuitu  altaris 
ipsius  doctoris  munJi,  ubi  trabes  quondam  ligneae 
positae  fuerant.  et  jam  nimia  vetustate  marcuerant, 
hic  sacer  antistes  super  ipsas  columnas  lilios  poni 
fecit,  et  super  lilios  ex  melallis  marmoreis  platonias 

B  posui  ,  diversisquepicturisopusmirae  magnitudinis 
decoravit. »  Sed  extra  altaris  circuitum  nihii  tum 
memorat  pictum  fuisse.  Demum  sub  Sergio  11,  sect. 
495 :  «  Ecclesiae  beatissimorum  principum  Petri  et 
Pauli  a  Saracenis  funditus  depraedatae  sunt.  »  Be- 
nedictus  tertius,  alter  ab  eo  successor,  sect.  568: 
«  In  basilica  doctoris  mundi  beati  Pauli  apostoli 
sepulcrum,  quod  a  Saracenis  destructum  fuerat, 
perornavit.  »  Neque  ullus  hic  de  picturis  sermo,  in 
eadem  basilica  constitutis  neque  in  Vitis  succes- 
sorum. 

Caeterum  consuetudinis  jam  inductae  ante  saeculum 
Leonis  tertii,  proponendi  imagines  patriarcharum 
in  ecclesiis,  testis  estlocuples  Liber  iste  Pontificalis 

p  in  Agathone  (sect.  145),  ubi  memorat  sublatas  fuisse 
similes  imagines  patriarcharumOrientalium,  quando 
hi,  sancta  synodo  decernente,  damnationis  sen'en- 
tiam  subierunL  «  Absfuterunt,  inquit,  de  diptychis 
ecclesiarum  nomina  patriarcharum,  vel  de  picturis 
ecclesiae  figuras  eorum,  aut  in  foribus,  ubi  esse  po- 
terant  auferentes,  id  est  Cyri,  Sergii,  Pauli,  Pyrrhi, 
Petri,  »  etc. 

In  ecclesia  autem  beati  Petri  in  Vaticano  integro 
saeculo  ante  Leonem  III  pictasfuisse  imagines  vene- 
rabiliumPatrum,  hocestsummorumpontificum,  sub 
Joanne  VII,  hic  idem  Liber  Pontiflcalis  in  ejusdem 
Vita   recenset,  sect.  167. 

8.  Verum  quid  pluribus  opus  est  ad  probandum 
hanc  seriem,  una  cum  picturis  historiam  Geneseos 
et  Exodi  exhibentibus,etcum  musivoarcus  majoris, 

I^exprimente  viginti  quatuor  seniores  Apoc  •  ly pseos, 
coronarum  oblatione  Salvatorem  nostrum  adoran- 
tes,  esse  opus  elaboratum  jussu  et  cura  Leonis 
Magni  ?Cum  sanctus  Adrianus  primus  ita  perscribat 
in  epistolaadCaroIum  Magnum,  producta  in  synodo 
Nicxna  secunda,  et  una  cum  Actis  ejusdem  syoodi 
publici  juris  facta  a  Labbeo,  Concil.  general.  tomo 
VII,  col.  955,  et  distincie  numeret  inter  sacras  pi- 
cturasa  Leone  Magno  muniflcenter  additas  in  ec- 
clesiisa  se  conslructis,  sive  refectis,  triplicem  clas- 
sem,  quam  basilica  B.  Pauli  adhuc  retinet,  scilicet 
musivum  opiis,  Sakatorem  mundi  referens  et  viginti 
quatuor  scniores^  et  coloribus  eff^ormatas  historias 
(Veteris  Testamenti),  necnon  imagines^  scilicet  cly- 


269 


BLANCHINI  DISSERT.  DE  ANT.   RR.  PONT.   CATALOG. 


270 


l>eatas  illas,  quae  seriera  pontiQcum  Romanorum  re-  A     9.  Praeter  haec  testimonia  Adriani  I  ac  Libri  Pon- 


prsesentant  sub  hisloriis  Bibiicis  jam  indicatis.  Red- 
dam  epistolae  verba,  praemisso  litterarum  argumento. 
Comprobaodum  susceperatAdrianus  in  illaepistola 
cultum  sacrarum  imaginum  ex  traditione  majorum 
acceptum,  et  a  decessoribus  suis  constanter  asser- 
tum,  praecipue  in  sex  generalibus  conciliis,  quibus 
ipsi  per  se  vel  per  legatos  suos  de  more  praesede- 
rant.  Enumerat  itaque  musiva,  picturas,  et  id  genus 
opera  quae  in  basilicis  Romanis  Deo  dicaverant, 
haeresibus  profligatis,  aconcilio  Nicaeno,  Silvester, 
Harcus  et  Julius  ;  Damasus  a  Constantiniano  ;  post 
Ephesinam  synodum  Xystus  tertius  ;  post  Chalce- 
donensem  Leo  Magnus.  Ubique  recenset  triplex  iilud 
genus  ornamentorum  in  musivis,  in  historiis,  in  imor' 


tiflcalis,  et  a  pingendi  stylo  deducta,  atque  aetati 
Leonis  Magni  tribuentia  tam  musivum  quam  pictu- 
ras  historix  Biblicx  et  imagines  summorum  ponti- 
flcum,  loculamenta  ipsa,  sive  areae  orbiculares  de- 
monstrant  seriem  illam  vetustiorem,  et  ordine  non 
interrupto  procedentem,  non  fuisse  eitensam  ultra 
saeculum  S.  Leonis  et  Symmachi,  aerae  Christianae 
quintum.  Spatia  enim  orbicularia,  quae  adversa  sunt 
imagini  S.  Innocentii  primi,  et  in  pariete  boreali 
destinabantur  seriei  pontificum  post  illud  saecuium, 
continuandae  juxta  ordinem  successionis,  constanter 
observatum  in  pariete  australi  a  S.  Petro  ad  S.  In- 
nocentium  I  in  orbe,  seu  clypeo,  qui  occurrit  primus 
a  fronte  ecclesiae  occidentali  procedentibus  ad  pre- 


fpmtms  coloratum.  Ita  ornatas  exhibet  Lateranensem  B  sbyterium,  proferre  debuerant  imaginem  Symmachi, 


ac  Vaticanam  basilicam  sub  Silvestro,  Marco  et  Ju- 
lio.  Et  a  tunc,  inquit,  usque  hactenus  summorum 
poiUificum,  videlicet  Silvestri,  Marci  et  Julii  mirx 
maffmtudinis  sanctx  eorum  ecclesiae  (Lateranensis  et 
Yaticana)  apud  nos  sunt  depictx  tam  in  musivo  (ab- 
sidis  et  arcus  majoris)  quamque  in  coUeris  historiis 
(utriusque  Testamenti  coloratis  in  parietibus  navis 
mediae,  uti  exhibet  tabula  Ciampiniana  x  superius 
impressa  cum  sacris  imaginibus  (venerabilium  Pa- 
Iruin  sive  pontificum  decessorum)  omatis.  Prose- 
quitur  per  proxima  concilia  inductionem  suam.  Ad 
quartam  verosynodum  oecumenicam  deveniens,  sub 
hdome  Magno  Chalcedone  celebratam,  distincte  me* 
morat  musivum,  historias  et  imagines  juxta  decesso- 


saeculum  quintum  claudentis  et  sexium  aperientis; 
cum  inter  Innocentium  et  Symmachum  decem  |)on- 
tifices  numerentur,  ac  totidem  orbes  seu  clypei  in- 
tersint  in  pariete  occidentali  inter  austrakm  et  6o- 
realem  intercepto  :  unde  crustatim  calx  et  gypsus 
et  in  iis  coloratae  imagines  et  epigraphes  deciderunt. 
In  secundo  autem  orbe  seu  clypeo  lateris  borealis, 
subsecutura  erat  imago  Hormisdae,  post  Symma- 
chum  electi.  In  tertio  Joannes  primus,  in  quarto 
Felix  hujus  nominis  quartus,  et  ita  in  proximis  se- 
riem  pontificum  continuaturis.  At  seriem  hic  de- 
siisse  dum  pingeretur,  resclamat.  Nam  praetermisso 
primo  ac  secundo  orbiculo,  seu  clypeo,  et  epigra- 
phe,  ubi  deciduae  calcis  gypsi  et  labes  divinare  non 


rum  exemplum  ab  eo  pontifice  constitutas  in  basi-  G  sinitquemnam  ex  pontificibus  pictor  colorasset,  ter- 

iica  sancti  Pauli,  quas  hodie  superstites  intuemur. 

c  Itemque,  ait,  de  sancto  quarto  concilio  egregius 

atque  munificus  praedicator  S.  Leo  papaet  ipse  fecit 

ecclesias,  quas  in  musivo  et  diversis  historiis,  seu 

iiUGiifiBus  pingens  decoravit.  Magis  autem  in  basi- 

UC4  sANCTi  Pauli  apostoli  arcum  ibidem  majorem 

laciens,  et  musivo  depingens  Salvatorem  Dominum 

oostnim  Jesum  Chrisium,  seu  viginti  quatuor  se- 

niores  nomine  suo  versibus  decoravit,  et  a  tunc 

usque  hactenus  fideliter  a  nobis  venerantur.  »  Duo 

hic  observanda  sunt  in  testimonio  Adriani,  scilicet, 

ecclesias  a  S.  Leone  ornatas  fuisse  musivo,  historiis 

tiimaginibus,  praecipue  Paulinam,  cujus  in  musivo 

fiomen  suum  ac  versus  apposuit  Alterum  est  parti- 


tius  et  quartus  orbiculus  illisque  appositae  inscri- 
ptiones  nos  docent  ordinatam  seriem  ibi  non  con- 
tineri.  Repetitur  enim  tertio  in  orbiculo,  seu  clypeo, 
S.  Eusebius,  perinde  ac  si  habendus  esset  pontifex 
a  S.  Petro  quintus  et  quinquagesimus,  cum  in  ad- 
verso  pariete  australi  in  vetusta  et  ordinata  serie 
suo  loco  expressus,  sedem  obtineat  sibi  congruentem 
inter  Marcellum  et  Melchiadem,  quae  a  S.  Petro  est 
trigesima  secunda.  Quartus  ab  hoc  repetito  Eusebio 
(nam  tres  proximi  desiderantur  cum  deperditis  in- 
scriptionibus)  est  Anastasius,  qui  in  serie  antiqua 
et  ordinata  parietis  austraiis  est  ab  Eusebio  nonus. 
Anastasium  excipit  Marcellus,  licet  Eusebio  ant^ 
rior  juxta  seriem  veram,  in  adverso  pariete  adhuc 


cuiam  seu  conjunctionis  et  vim  habcre  (ut  ferebat  D  conspicuam.  Marcello  apponitur  Adrianus,  annis 


asusstalis  illius,  in  Libro  Pontificali  saepe  repeti- 
tas),  quod  evidens  est  in  descriptione  musivi  operis, 
aLeone  Magno  dedicati  in  basilica  S.  Pauli.  Asserit 
ibidepictum  esse  Salvatorum  mundi  Dominum  no* 
strum  Jesum  Christum,  seu  viginti  quatuor  seniores, 
em  et  vultus  Redemptoris  nostri  et  figurae  viginti 
([aatuor  seniorum  hinc  inde  dispositae  simul  exhi- 
beantur. 

Constat  igitur  etiam  ex  Adriani  I  testimonio  tam 
mustoum  quam  picturas  historiarum  Yeteris  Testa- 
meoti  et  imagines  pontificum  Romanorum  fuisse  in 
basilica  sancti  Pauli  a  sancto  Leone  Magno  consti- 
tutas. 


ferme  quingentis  ab  illo  dissitus ;  deinde  Agatho,  qui 
Adrianum  praecessit  et  alios  sedecim  ejusdem  de- 
cessores.  Plane  itaque  constat  ex  orbiculo  tertio 
lateris  borealis  seriem  non  continuatam,  sed  pro 
arbitrio  pictoris,  aetate  incerta  conducti  ad  impien- 
das  imaginibus  areas  orbiculares  et  spatia  inscri- 
ptionum  (quae  vacantia  relicta  fuerant  saecuio  Leo- 
niano  ad  successores  qui  inposterum  eligerentur 
suo  ordine  ibi  colorandos  et  ornandos  chronoiogicis 
notis  annorum,  mensium  ac  dierum  sui  sacerdotii), 
eadem  spatla  temere  impleia  fuisse,  figuris  ponti- 
ficum,  forte  fortuna  coilectis  a  pictore  undecunque 
ei  libuisset,  modo  repetitis  ex  veteri  modo  infartis 


2r7< 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.   ROM.-VATIC. 


272 


ex  catalogo  siiccessorum,  poslpositis,  perraistis,  ad-  A  annorum,  mensium  ac  dierum  eorumdem  sedis  non 


ditis  etiam  Inscriptionibus  temporum,  quse  nihilo 
essent  emendatiores  quam  rhapsodia  imaginum 
quam  elegerat. 

10.  Asserta  itaque  cum  sit  aetati  Leonianse  series 
illa  vetustior  et  genuina  chronolo^^ia  parietis  au- 
stralis,  tum  indicatione  manifesta  picturarum  styli, 
eamdem  ietatem  cum  musivo  referentis,  tum  pluri- 
bas  testimoniis  Adriani  papae  primi  ct  Libri  Ponti- 
ficalis,  jure  affirmare  possumus  originem  Catalo- 
gorum  vetustiorum  atque  emendatiorum  hinc  esse 
repetendam  :  Italicis  vero,  ac  praesertim  suburbica- 
riis,  in  archivis  et  codicibus,  saepius  collatis  cum 
isto  archetypo,  talem  originem  demonstratum  iri, 
ubi  consensus  manifestetur  praestantiorum  Catalo- 


modo  exhibere,  sed  etiam  nominibus  consulom  eos 
annos  distinguere  in  iis  qui  Ecclesiam  rexerunt, 
constante  consulum  magistratu.  Scriptorum  vero 
codicum  aetas  colligitur  tum  ex  specimine  chara- 
cteris,  tum  ex  periocha  in  uno  reperta,  extensa  ad 
saeculum  decimum  tertium  aerae  communis.  Quare 
communicanda  haec  omnia  esse  censuit  \  idque  per* 
opportune,  prelo  nondum  subjecta  cum  foret  haec 
dissertatio.  Transcriptas  itaque  lectiones  tum  ex 
membranaceis  codicibus  mss.,  tum  ex  impressis  ad 
me  misit,  quas  ego  conferens  cum  Catalogo  Lil>e- 
riano  aliisque  collegia  consulum  assignautibus  ViUe 
pontificum,  et  cum  numeris  chronologicis  in  basi- 
lica  S.  Pauli  pictura  expressis,  mirum  in  modum 


gorum  ibi  repertorum,  cum  superstitibus  picturis  B  afficior,consensumcolligensplaneconstantemhoram 


a  S.  Leone  curatis  in  basilica  S.  Pauli.  Porro 
talem  consensum  inter  vetustissimos  Italiae  co- 
dices  et  picturas  hujus  seriei  Leonianae,  per  sin- 
gulos  pontifices  exploratum  proponam  capite  sub- 
sequenti. 

41.  Addam  postremo  loco  ex  regulis  criterii 
chronologici  prolatis  et  probatis  capite  superiori, 
2hronoIogiam  hanc  pontificiam,  ex  monumentis  ge- 
nuinis  ac  publicis  Romanae  Ecclesiae  collectam,  et 
in  praecipuisejusdem  basilicis  pereosdem  pontifices 
positam,  conservatam  et  repetitam,  atque  consensu 
praestantiorum  codicum  confirmatam,  solidari  ite- 
rum  posse  constinti  suffragio  et  approbatione  om> 
nium  aetatum,  a  Leonis  sxculo  ad  nostrum  inter- 


documentorum  quae  ministrantur  ab  urbe  Roma,  et 
a  regionibus  suburbicariis,  et  ab  aliis  archivis  ec- 
clesiarum  Italiae  per  sxcula  ferme  singula  aerae  Chri- 
stianae.  Consequitur  enim  Acta  martyrum,  coUegiis 
consulum  plerumque  signata  constante  perseculione, 
Catalogus,  aetate  Liberii  collectus,  cui  picturae  Vati- 
canae  paria  faciunt,  imaginem  Liberii  ornantes 
viventis  indicio.  Ilunc  excipit  Leonianus  iste,  in 
basilica  S.  Pauli  depictus  et  custoditus,  sive  in 
Leone  sistat,  sive  pertingat  ad  Symmachum,  ponti- 
ficem  quinti  saeculi  et  sexti :  cui  propterea  fere  syn- 
chronus  est  Catalogus  secundus  sub  Felice  IV  et 
Justiniano,  tanii  habitus  ab  Henschenio,  Papebro- 
chio,   Holstenio,   Schelestratio,   qui  ex   prototypo 


ceptarum,  per  documenta  xque  publica,  hos  nume-  C  emendavit,  et  ab  omnibus  eruditis.  Succeduni  sae- 


ros  chronologicos  ita  pr^fereutia  caeteris  rationibus, 
lit  eosdem  servandos  ac  praelegendos  in  divinis  offi- 
ciis  praescripserit  clero  universo  usque  ad  saeculum 
Christi  decimum  quintum  completum. 

Debeo  praesidium  invicti  hujus  argumenti  dili- 
gentiae,  eruditioni  ac  benevolentia;  admodum  rev. 
Patris  D.  Joannis  Marangonii,  qui  sacris  coemeteriis 
martyrum  curandis  et  historiae  ecdesiasticae  illu- 
strandae  comes  additus  pietati  ac  peritiae  viri  cla- 
rissimi  Marci  Antonii  Boldetti  basilicie  Transtibe- 
rinae  canonici,  anno  superiori  1720,  mecum  incubuit 
per  plures  dies  fideliter  describendo  catalogo  et 
chronologiae  pontificum  ex  eo,  de  quo  loquimur, 
Leonianae  aetatis  prototypo  in  basilica  S.  Pauli.  La- 


culis  septimo,  octavo,  nono  ac  decimo  Catalogi  ar- 
chivorum  Italiae  vetustiores  ac  praestantiores,  nempe 
Bergomensis,  Cavensis  et  Farfensis,  circa  undeci- 
mum  transcriptus  ex  antiquiori.  Hunc  excipiunt 
proxime  codices  membranacei  divinorum  officiorum, 
reperti  in  archivo  ecclesiae  Ocriculensis  :  et  repr 
titiones  veteris  seriei  et  chronologiae  pontificiae,  a 
Nicolao  tertio  curatae  tribus  in  basilicis  patriarcha- 
libus  intra  et  extra  Urbem,  saeculo  decimo  tertio, 
donec  in  fine  decimi  quinti  saeculi  typographia 
recens  inventa  divinarum  precum  in  libris,  clero 
ad  recitandum  propositis,  eamdem  repetat  chro- 
nologiam,  a  Leoniana  aetate,  imo  et  a  Liberiana 
publice  dedicatam  in  ecclesiis  et  in  patriarchio  Ro- 


bentc  autem  anno  1721,  cum  verbo  Dei  ministrando  D  mano. 


deputatus  fuisset  per  sacrum  jej  anium  Quadragesimae 
in  collegiata  ecclesia,  olim  cathedrali,  oppidi  Ocri- 
culani,  vix  eo  pervenerat  et  aposlolici  muneris 
officium  exercere  coeperat,  cum  in  archivum  sub- 
secivas  horas  utililer  impensurus  deducitur,  et  co- 
piam  veterum  codicum  in  membranis  scriptorum, 
necnon  haud  exiguam  impressorum  ante  finem  sse- 
culi  XV  reperit,  ad  offlcia  divina  celebranda  in  ve- 
teri  cathedrali  collectam,  Observat  in  scriptis  ac  in 
impressis,  praesertim  Veneliis  anno  1594,  apud  An-- 
dream  de  Torresanis  de  Asula  die  xx  Junii,  lectiones 
proposiiasad  recitandum  in  festis  summorum  pon- 
tificum  sanctis  ascriptorum,  chronologicas  notas 


Nisi  haec  series  non  interrupta  probationum  et 
documenturum  habenda  sit  demonstratio  historicae 
et  chronoiogicae  veritatis,  juxta  regulam  superius 
constitutam  capite  secundo,  numero  octavo,  fateor 
me  prorsus  ignorare  quid  aliquando  certum  humana 
fide  in  historico  et  chronologico  genere  dici  possit. 

CAPUT  V. 

Profertur  series  et  chromlogia  pontificum 
Romamrmi,  quce  superest,  saculo  quirUo 
(Brce  Christiance  picta  i7i  basilica  sancti 
Pauli;ejusquecomordiade?m?istraturper 
epochas  singulorum  disti?ictas  et  compara- 
tas  cum  probatioribus  Catalogis  omnium 


273 


BLANCfflNI  DISSERT.  DE  ANT.  RR.  PONT.  CATALOG. 


274 


atatum,  ordinatim  dispositis,  ut  illorum  A 
consensus  appareat  cum  laudato  prototypo 
hasilicae  Paulin(B  a  S.  Petro  ad  S,  Inm- 
centium  I. 

SYNOPSIS  CAPITIS. 
I.  Methodus  hic  scnranda  in  exponendis  et  comparandis 
sineUlatim  epochis  Bummorum  ponliflcum,  prsscrvatis 
in  basilica  S.  Pauli,  cum  conimdem  chronologia  de- 
scripta  in  codicibus  probatissimis  omninm  sptatum.  — 
II.  Frimum  redJentur  fldcliter  ex  arcbctypo  illius  pi- 
ctofffi  litterae  superstitcs  et  lacuns  quarumi  supplementa 
petentur  ex  Catalo^is,  olim  descriptis  ab  iisdcm  archc- 
typi»  basilicarum  Urbis.  —  lll.  Catalo^nt  cx  diptychis  et 
Actis  martyrum  Romanorum  similibusquc  documentis 
coUecti  quarto,  quinto  et  scxto  Christi  sseculo,  cum  cla- 
borati  sint  florentibus  per  ca^  aetates  viris  in  re  chono- 
logica  praBstantibu^,  sunt  cfeteris  prteferendi,  ct  prae  re- 
liqut8adhil>endi  ad  comparationcm.  Duo  interhds  ccle- 
berrimi  sunt,  Liberianus  a  Bucherio  primum  editus,  et 
alter  prodnctuH  ad  mtatem  Felicis  IV  et  Justiniani,  qui  _ 
annos  epocharum  etiam  pcr  consules  illustrant,  confe-  D 
rendi  cura  serie  chronologica,  in  bis  picturis  ha.Mlicarum 
Urbis  proposSta  per  eadem  s»*cula  IJberii,  Leoiiis  Ma- 
gni,  et  proxime  succedentium  apostolicae  scdis  antisti- 
tum.  -  IV.  His  deindc  succecfent  Catalogi,  petiti  ex 
arcbivis  regionis  suburbicariae,  aliisque  intra  Italiam. 
Qoatuor  prae  caeteris  eliguntur,  Farfensis,  Cavcnsis, 
Bergomensis  et  Lucensis,  utpote  qui  a  sae<*.u)o  Christi 
•exto  ad  undecimum  non  modo  collati  vldeantur,  sed 
etiami  descripti  ex  iisdem  archetypis  basilicarum  Urbis. 
—  V.  Nc  omittanturCatalogi  asservati  in  archivis  extra 
Italiam,  si  qui  aetate  proximi  et  emcndatiores  reputen- 
tor,  qaalcs  sunt  BelgicusPapebrochii  ex  membranis  sae- 
eoli  zi  descriptus  ex  antiquioribus,  ct  complures  a 
Pagio  editi  cx  bibliotheca  Colbcrtina,  horum  quoque 
nomeri  conferuntur  qui  cum  supcrioribus  fermc  ubique 
consentiiint.  —  VI.  CataIogi«  ita  se  conscqucntibus  a 
qnarto  Christi  naBCuIo  adundecimumsucccdet  earumdem 
epocharum  coUatio  cum  epochis  pontiflcum,  relatis  in 
codices  divinorum  offlciorum  ad  usumucclesiarum  propc 
Ui^em,  tam  scriptos  quam  impressos  a  saeculo  duodc- 
cirooad  finem  decimi  quinti.  Producentur  trcs  in  mem-  n 
branis  scriptiad  usum  antiquae  cathedralis  Ocriculensis, 
et  onos  impressus  paulo  post  exordia  artis  typogra- 
pbic»,  Menetiis  scilicel,  anno  1492,  qui  omnes  satis 
ezacte  cum  praeccdcntibus  concordant.  — VII.  Manu- 
scriptis  Ocriculensibus  auctoritas  accedit,  derivata  ex 
origine  ab  Romanis.  — VIII.  Methodi  rationepraemissa, 
quam  in  comparandis  epocbis  servare  constituimus,  et 
notionibos  codicum  qui  electi  sunt  ad  comparandum 
tcriplam  chronologiam  cum  picta  in  basilica  S.  Pauli, 
hane  ipsam  damus,  et  cum  ea  reliquas  ex  indlcatis 
eodicibus  coUectas,  ut  ictu  oculi  conferri  invicem 
poMlnt. 

9.  Qaapcunque  hactenus  praemissa  sunt,  referun- 
tnrad  firmamentum  ac  demonstrationem  istius  ca- 
pitis  quinti,  in  quo  utiiilas  nostra^  dissertationis  et 
inquisitionis  toia  versatur.  Demonstratioautem  ar- 
gumenti  hocce  capite  pertractandi  nulla  re  alia 
prorsus  indiget  quam  expo^iXione  et  ordinatione. 
Expand^us  itaque  singulas  epochas  in  australi  pa-  D 
riete  basilicae  B.  Pauli  pictas,  et  ordinabimus  com- 
parationesillius  archetypi  cum  omnibus  sul)sequen- 
tium  statum  documentis,  si  haec  perficiamus  quae 
methodum  constituunt  nostrae  expantionis^  ordinis  et 
wmparatumis, 

2.  Primam  deputare  constitui  in  unaquaque  pa- 
ginacolumnamunam  singillatim  unicuique  pontifici 
aS.  Petroad  Innocentium  ejus  nominis  primum, 
nbi  series  Paulina  abrumpitur.  In  ejus  columnae  su- 
pretna  parte  reddam  fideliter  epocham  ibi  attribu- 
tam  uni  ex  pontificibus  Romanisjuxta  ordinem  quo 
pictx  snnt  et  appositae  clypeatis  imaginibus  eorum- 
dem  pontificum  Romanorum.  Litterae  Romanae  in 
prototypo  superstites  a  me  indicantur  initiali  cha- 


ractere  rotundo  ;  tum  quae  nomen  pontiflcis  consli- 
tuunt,  tum  qme  chronoloj^iam  sedis  illius,  annis 
mensibusacdiebus  conslanlem,  eflferunt  pariter  per 
litteras  capitales  Romanas  in  vetustiori  illa  serie, 
coloribus  expressa  in  basilica  S.  Pauli :  quam  seriem 
depictam  dicimus  saeculo  quinto,  circa  aetatem  Leo- 
nis  Magni,  quando  et  musivum  componebatur, 
ejusdem  opificii  ac  scholx  stylum  ostendens.  Quav 
cunque  igitur  litterae  in  archetypo  sunt  etiamnum 
conspicuae,  iliie  a  nobis  imprimentur  characteribus 
capitalibus  rotundis^  servato  ordine  et  numero  ver- 
suum,  scii  linearum,  quo  pictor  disposuit  epigra- 
phen  imagini  proximam  ejus  poutificis  ad  quem 
referlur.  Lacunae  vero  versibus  ac  litieris  injuria 
temporum  illatae,  si  quae  fuerint,  ostendentur  ex 
d i verso  chi»*actere  swpp/em^^nforMm  ibidem  a  nobis 
adhibendo.  Porro  supplementa  seriei  vetustioris 
setatis  Leonianaeubi  poterunt  in  eadembasiiica  repe- 
riri,  et  mutuari  ex  recenliori  serie,  sub  Nicolao 
tertio  ibidem  repetita,  uti  diximus,  imitatione  supe- 
rioris,  ea  consignabuntur  chftractcribus  capitalibus^ 
non  tamen  rotundis,  sed  inclinatis^  sive,  uli  vocant, 
Italicis.  Sinea  litierarum  et  lacunarumsupplementa 
exciderint  etiam  ex  Nicolai  tertii  picturis  (quae 
certe  majorem  labem  contraxerunt,  minus  firmiter 
adhaerenteveteribus  parietinis  calce,  gypso,  colore, 
totsaeculisaconstructione  parietibus  superinducto) 
supplendae  sunt  vacantes  litterae  et  dictiones  ex  Ga- 
talogis  vetustioribus  et  emendatioribus,  praesertim 
depositis  inarchivis  regionis  suburbicariae,  utpote 
archetypo  proximioribus  loco  ac  tempore,  juxta 
regulas  criterii  constitutas  capite  secundo,  in  fine 
numeri  4,  cum  credi  possint  ac  debeant  vel  hinc 
desumpti,  vel  antiquitus  collati  cum  iis  prototypis 
per  ecclesias  patriarchalesRomaespectandis.  Indicia 
vero  leclionis  legitimae  his  in  iacunis  ita  restituendae 
ex  Gatalogis  erunt  in  hac  nostra  edltione  litterae 
alphabeti  minusculi  rotundse,  ul  vulgo  dicitur,  non 
tamen  capitales,  quaesolae  adhibentur  in  litteris  su- 
perstitibus  archetypi  Leoniani.  Ita  demum  fiet  ut 
lector  ipsum  fere  proloiypum  basilicae  S.  Pauli  et 
epigraphes  ibi  pictas  quinto  Ghristi  saeculo  prae  ocu- 
lis  habeat,  servato  numero  versuum  ac  litterarum ; 
et  lacunas  et  supplementa,  tum  a  serie  Nicolai  III, 
tum  a  scriptis  Gatalogis  petita,  hoc  in  exemplo 
distincte  cernat. 

3.  Prae  caeteris  igiturGatalogis  et  indicuUs  chro- 
nologiae  pontificiae,  affinitate  aetatis  ac  loci  Leoniano 
archetypo  proximioribus,contendam  illosesse  obser- 
vandos  maxime  et  conferendos,  qui  per  ea  saecula 
prodierunt,  quae  peritioribus  temporum  scriptoribus 
abundabant  :  ita  decernentibus  regulis  prima  ac 
tertia,  supra  cohflrmatis  capite  2,  n.  2  et  7,  ubi 
ratum  id  habendum  esse  diximus  :  Inter  documenta 
temporum  publica^  si  quae  sunt,  ea  esse  praeferenda 
quae  per  viros  idoneos  posita  sint  proxima  aetati  de 
qua  cum  maxime  quaeritw.  Ex  documentis  vero 
aliunde  ministratis  quam  ex  loco  ubi  res  proxime  ge^ 
rebantur,  sutfrayiiprxrogativamforepenesHlud  cujus 
auctori  causa  scientiae^  peritia  disciplinae^  ae  studium 


275 


AD  ANASTASIDM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM^VATIC. 


276 


veriiatis  fltcultatem  dederit  ampliorem  temporis  ac  A  cum  characteribus  certis  annorum  supra  indicato. 


rerumperquirendarum, 

Attendentibus  itaque  nobis  in  delectu  Catalogo- 
rum  tum  proximitatem  loci  ac  temporis,  rebus  ac 
viris,  quos  repraesentant,  tum  peritiam  disciplinae, 
et  causam  scientiae  in  auctoribus  qui  eosdem  Cata- 
logocontexuerunt,  fit  manifestum  hocetiam  nomine 
esse  caeteris  praeferendam  chronologiam  iis  in  Cata- 
logis apparentem  qui  lontexebanlur  et  proponeban- 
tur  publice  in  basilicis  Romanis  per  aetatem  Liberii, 
saeculo  Cbristi  quarto,  et  Leonis  Magni  saeculo 
quinto,  et  Symmachi,  Felicis  quarti,  ac  Justini  et 
Justiniani  principum,  saeculo  sexto  aerae  Christianae. 
Nam  aetates  illae  ac  saecula  prae  caeteris  abundarunt 


ac  caeteris  praeferendo  ex  demonstratis  a  me  inter 
haec  prolegomena  pag.  xii  (supra  col.  429).  Suo 
itaque  jure  Leo  Magnus  pingere  poterat  atque 
proponere,  tanquam  numeris  omnibus  absolutam, 
seriem  et  chronologiam  in  basilica  S.  Pauli,  cui 
ncs  acceptum  referimus  quidquid  in  chronogra- 
phia  pontificia  per  Catalogos  inde  transcriptos  Ro- 
mana  documenta  constauter  ac  fideliter  posteris 
tradideruut. 

Saeculo  tandem  proximo,  nempe  sub  Felice 
quarto,  et  Justiniano  principe,  ad  quam  aetatem 
pertinet  Catalogus  appellatus  a  Schelestratio  secun- 
dus,  chronologorum    studia   nondum   defecerant, 


pcritisinrechronologicascriptoribus,  iisqueadhi-g  florentibus  Ammiano  Marcellino  inter  Orientalis 


bitis  per  Romanos  pontifices  ad  supputanda  atque 
ordinanda  tempora,  occasione  disceptationum  tunc 
vigentiumdecelebrationefesti  Paschalis.  Constante 
vita  Liberii,  manibus  eruditorum  terebatur  Eusebii 
Ghronicon,  et  a  Hieronymo,  qui  beato  Damaso  Libe- 
rii  successori  fuit  abepistolis,  noa  modo  Latine  red- 
debatur,  utejusdem  usus  communis  fieret  universo 
Occidenti,  verum  etiam  producebatur  usque  ad  sua 
tempora.  A  Latinis  etiam  chronologis  hoc  saeculo 
perficiebantur  et  illustrabantur  cycli  paschales  : 
indiculi  consulum  emendatiores  iisdem  apponeban- 
tur,  uti  demonstrant  hujusce  generis  opuscula  cele- 
berrima  a  Bucherio  vulgaia  post  cyclum  Yictorii  ; 
in  quibus  laterculi  consulares  et  praefectorum  Urbi 
collectio  ad  quartum  Christi  saeculum  pertinens,  q 
eodemque  perscripta  et  nomina  ac  depositiones  pon- 
Uflcum  Romanorum,  ejusdem  aetatis  in  membranis^ 
quarum  aliquae  his  etiam  Prolegomenis  inseruntur 
snperias.  ^tasitaque  Liberii  papae  ferax  admodum 
fait  diligentium  ac  peritorum  de  re  chronologica 
scriptorum  Indicavietiampauloante(cap.  3,num.  8 
seriem  vetustiorem  pontificum  Romanorum,  in  basi- 
lica  Vaticana  depictam  ostendisse  viventis  indicium 
80la  in  imagine  Liberii  per  insigne  quadratum  ejus 
capitiaptatum  ;undecolligitur  vel  illam  seriei  Vati- 
canaepartem  coloratamfuisseconstantevita  Liberii, 
et  serius  productam  postea  fuisse  ad  Hormisdam  : 
vel  ab  antiquiori  serie  Liberianae  aetatis  petitum 
exemplar,  quod  in  Yaticana  tali  emblemata  adorna- 


imperii  scriptores,  et  in  Occidente  recolentibus 
eadem  studia  Prospero  et  Cassiodoro  :  a  quibus 
abundeconsultum  fuitordinandistemporibus  ponti- 
ficum  et  consignandis  per  laterculos  consulares. 
Incidit  in  proximos  annosDionysiusExiguusRoma- 
nusabbas,  tum  rei  Paschalis,  tumaeraeChristicultor 
emeritus,  cujus  cyclus  ita  placuit  summis  pontifici^ 
bus,  nt  eum  vulgandum  esse  crediderint  ad  usum 
Ecclesiae  universae,  et  chronologia  ita  commoda  visa 
est  posteris,  ut  per  eam  enuntiari  annos  Christi 
voluerint  ab  aetate  Caroli  Magni,  et  consecutis  qui- 
busque  saeculis  tum  in  privata  re  administranda, 
tum  in  pubiicisactibusconsignandis,quemadmodum 
hodie  adhibetur. 

4.  Harum  igitur  aetatum  Catalogos  et  chronolo- 
giam  pontificiam,quamcontinent,  aRomanisdocu- 
mentis  acceptam,  esse  reliquis  praeferendam  cum 
demenstraverim,  consequens  est  ut  eamdem  hic 
apponerem  ad  conferendum  et  ad  indicandum 
ejus  consensum  cum  archetypo  S.  Pauli.  Diligenter 
igitur  indagando  genuinaillius  exemplaria  in  anti- 
quioribus  codicibus  etarchivis  regionis  suburbi- 
cariae,  aut  proximiorum  (Jrbi  ecclesiarum,  quae 
saltem  essent  intra  Iialiam  constituta,  et  propterea 
potuerint  saepius  conferri  a  majoribus  nostris  cum 
protypis  Romanis,  Farfensis,  Cavensis  et  Bergo- 
mensis  exempli  numeros  exprimendos  curavi  pro- 
xime  post  Catalogos  Liberii,  L.eonis  et  Felicis  quarti 
saeculo  exaratos  in  antiquis  membranis,  aut  pictos 


batur.    Utrumlibet  vero  admittamus,  certum   est  p.  in  parietibus    patriarchalium  Urbis  ecclesiarum 


eadem  aetate  Liberii,  qua  vetustior  ex  Catalogis 
scriptis,  etvetustior  exdepictis  in  parietibus  basili- 
carum  Urbis  simul  producebantur,  chronologorum 
praestantiorum  copiam  fuisse  conspectant. 

Leonis  Magni  temporanon  minusquam  Liberiana 
abundalMint  doctis  chronologis,  quos  ad  ea  studia 
incitaverat  rei  paschalis  inquisitio,  et  ex  admi- 
nistris  sedis  apostolicae  contituerat  ejusdem  pontifl- 
ces,  uti  demonstrant  litterae  Victorii  Aquitani,  et 
cyclus  Paschalis  ab  eo  transmissus  ad  Hilarum, 
Leonis  papas  tunc  archidiaconum,  deinde  successo- 
rem.  H^jus  peritia  temporum  quanta  fuerit  abunde 
colligi  posse  credam  exactissimo  ex  commensu 
•Jusdem  chronologiae  de  Christi  Domini  passione 


Quartum  addo,  quem  appello  Lucensem,  utpote 
annexum  collectioni  Canonum,  siveDecreto  Anselmi 
episcopi  Lucensis. 

5.  Ne  tamen  omitteremus  consensum  indagare 
exterorum  quoque  Catalogorum,  si  qui  haberentur 
emendatiores,  visum  est  post  Italicos  memoratos 
illius  etiam  typum  subnectere,  quem  edidit  rev. 
P.  Daniel  Papebrochius  in  suo  Conatu  chronhisto- 
rico  ad  Catalogos  pontificum  Romanorum,  pag.  75 
hujusmodi  notitia  praefixa 

a  Ne  quid  porro  subtraham  suppellectilis  nostrae 
antiquiariae,  unde  illustrari  pontificum  historia  pos- 
sit,  addo  membranam,  ante  annos,  ut  apparet, 
sexcentos  descriptam  ex  alia  vetustiori,  finem  cum 


277 


BLANCHINI  DISSERT.   DE  ANT.  RR.  PONT.  CATALOG, 


S78 


Figilio  pa|)a  obtinente,  ubi  etiam  finem  accipiunt  A 
NOMiNA  APOSTOLicoRUMinrer  AnalectaMabiilonii  tomo 
III,  iiag.  426,  descripta  et  inventa  post  collectio- 
nem  quamdamdecretalium  canonumque  ultra  annum 
571  non  extensam.  Sed  ut  multa  nomina  Vitiose 
isthicscripta,  sic  et  numeri  valdediversi  habentur 
a  nostrae  inembranae  numeris.  Nec  minor  diversitas 
occurrit  in  aitera  Corbeiensi  membrana,  quse  in 
eodem  Analectorum  tomo  pag.  429  incipit  De  epi- 
scapis  Romanae  Ecclesix^  et  protrahitur  usque  ad 
Joannem  VI,  in  eo  sic  finiens,  ut  ejus  decessoris(iue 
Sergii  I  annos  diesque  omiserit  adnotare.  » 

Porro  utriusque  Corbeiensis  supra  memini  ac 
specimen  dedi  supra  in  Adnotationibus  ad  Catalo-* 
gos  pontificim  ex  numero  5  ad  9,  ubi  etiam  obser- 
vata  fait  discrepantia  ferme  incredibilis  ambo-  B 
ram  chronologiae,  tum  inter  se,  tum  reiiquis 
Catalogis  comparatse ;  ita  ut  in  septem  prioribus 
pontificibus  a  sancto  Peiro  numeratis,  nulia  anno- 
ram,  et  unius  tantum  ex  iilis  mensium  summa  con- 
cordet.  Veramcumattenderempontificem  Anacletum 
in  utroque  Cataiogo  Corbeiensi  desiderari,  visus 
sum  causam  assequi  aut  suspicari  posse  cur  tam 
freqaenier  inter  se  et  ab  aiiis  illi  dissentiant.  Defe- 
ctus  enim  ejus  nominis  inter  alios  pontifices  Roma- 
Dos  manifestat  neutrum  ex  iis  Cataiogis  fuisse  ex 
Romanisdescriptum,  et  a  fonte  ac  prototypo,  quem 
ia  tMisilicis  patriarchalibus  Urbis  summi  pontitices 
constituerunt.  Quae  res  confirmat  axioma  supra 
enantiatum  capite  2,  num.  1  et  2,  ac  toties  repeti- 
tam  in  hac  nostra  dissertatione,  nempe:  Studiosis  G 
Terae  chronologiae  ac  seriei  Romanorum  pontificum, 
nt  eam  assequantur,  consulenda  esse  genuina  et  pu- 
biica  documenta  hujus  Ecclesiae,  in  qua  Petri  suc- 
cessores  non  modo  sederunt,  sed  etiam  apostolatus 
sai  ac  decessorum  memoriam  lucuientam  posteris 
reliquerunt. 

Ex  aliis  autem  Catalogis,  quos  proferunt  bi- 

Idiothecae  et  archiva  extra  italiam,  satius  duxi  hunc 

insigaem   a  Papebrochio    merito  existimatum  et 

collatam  cum  vetustioribus  Coj^beiensibus,  in  chro- 

noiogia  sibi  invicem  adversantibus,  edere,  ut  appa- 

reat  quantum  hic  recedit  ab  iilorum  numeris  nulia 

probiibili  auctoritate  firmatis,  imo  se  mutuo  oppu- 

gnantibus,  tantum  eum  accedere  ad  concordiam  cum 

rationibus  temporum  consignatis  in  basilica  sancti  D 

Pauli,  et  in  vetustissimisatqueUrbi  proximis  exem- 

plaribus  ita  perscriptis,  cum  series  et  chronologia 

eoloribus   expressa  supererat  ab  setate  Liberiana, 

Leoniana,  et  Felicis  et  tlormisd»,  et  Formosi  etiam 

in  aliis  basilicis  patriarchalibus  intra  et  extra  Ur- 

bem.  Attamen,  ut  appareat  non  defuisse  etiam  in 

provinciis  extra  Italiam  aliquot  diligentesac  pruden- 

tes  temporum  collectores,  qui  identidem  transcribe- 

rent,  eonferrent  atque  emendarent  suosCatilogos 

^  fidem  horum  documentorum,  in  Romanae  Ec- 

<'lesiae  basilicis  unicuique  patentium  simiii   cura, 

quam  nonnulii  ex  iis  adhibuerunt  in  vetustis  inscri- 

ptiooibus  Romae  transcribendis,  comprobatam  a  co- 


dicibus  per  Gruterum  in  Thesauro,  et  Mabillonium 
in  Analectis,  tom.  IV,  p.  483,  editis;  attexam  suo 
locoad  notas,singuIorum  pontificum  Vitiscolligen- 
das,  aliquot  Catalogos  e  praestantioribus  extra  Ita- 
liam  (quos  inter  censendi  sunt  in  primis  ii  quos 
produxitPagius  in  secunda  editione  Criticae  Raro- 
nianae  tomo  I,  plerique  ex  bibliotheca  Colbertina 
desumpti),  quorum  consensus  cum  serie  et  chrono- 
logia  basilicae  sancti  Pauli,  Italicis  exemplaribus 
confirmata,  ita  proxime  haec  nostra  documenta  Ro- 
mana  et  lialica  consequitur,  ut  parum  admodum  ah 
his  recedat. 

G.  Kosdem  quoque  Catalogos  bibliothecarum 
provincialium  advocabo  in  supplementum  concor- 
dis  testimonii  quod  eliciendum  curavi  ex  librisLo* 
ctionariis,  ut  vocant  divinorum  officiorum,  re-* 
pertis  in  regione  suburbicaria,  ubi  adhibebantur 
passim  a  clero  ecclesiarum  ad  quas  pertinebant. 
De  his  notitiam  attexam,  ut  appareat  eam  recen- 
sionem  et  collationem  jure  per  me  faetam,  et  adje- 
ctam  proxime  post  concordiam  Italicorum  Cataio- 
gorum  cum  serie  etchronologiabasilicaesancti  Pauli, 
hoc  pr<£cipuo  consilio  ductum,  ut  comprobarem 
ita  constanter  fuisse  retentos  eosdem  numeros  et 
publicis  documentis  ita  ratos  habitos  etiam  post  illa 
saecula  chronologorum  praestantiorum.  a  saeculo 
decimo  ad  decimum  quintum,  ut  in  sacris  officiis 
recitandis  per  festa  summorum  pontificum  in  re- 
glone  Urbi  proxima  adhiberentur.  Aliorum  vero 
pontificum,  quorum  festa  non  celebrabantur,  ex 
hisce  libris  documenta  chronologiae  et  collationes 
cum  peti  nequeant,  supplementa  conquirenda  esse 
judicavi  ex  Catalogis  indicatis  per  eadem  saecula  post 
decimum  scriptis,  aut  descriptisex  probatioribus 
et  emendatioribus  exemplis.  Verum  haec  supple- 
menu  notis  in  Vitas  esse  reservanda  satius  duxi,  ne 
disserUtio  in  iibrum  excresceret,  si  tot  collationi- 
bus  iraplerelur,  aut  ab  instituto  consilio  recederet 
subjiciendi  oculis  unico  obtutu  consensum  eorum 
monimentorum,  quae  proximitas  Urbis  emendatiora 
ut  conservarentur  efifecitper  singula  saecuIaaeraeChri- 
stianae. 

Tres  vero  sunt  codices  lectionum  ejusmodi, 
scripti  ante  annos  quadringentos  in  membraniset 
adhibiti  in  ecclesia  olim  cathedrali,  nunc  collegia- 
ta,  Ocriculensi,  in  qua  nuper  ase  repertosfuisse  dum 
haec  prolegomena  ederem,  mihi  nuntiavit  laudatus 
P.  Joannes  Marangoni  Kalendis  Martii,  et  subinde 
a  me  rogatus  ut  exemplum  dignaretur  iranscribere 
lectionum,  chronologiam  pontificiam  continentium, 
pro  summa  huraanitate  sua  illico  ex  iis  diligenter 
desumplum  transmisit  inepistolacujuslatinamver- 
sionem  dabo,  ut  appareat  ex  illa  character  aetatis 
scripturas  codicum  ab  eo  accurate  observatus.  Haec 
igitur  ad  me  perscribit ; 

«  Hac  in  ecclesia  collegiata,  ubi  conclonibus  ha- 
bendis  per  quadragesimam  incumbo,  reperi  va- 
rios  codices  sacros,  ad  usum  veteris  cathedralis 
olim  collectos,  gothica  litterarum  forma  perscri- 


979 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


ptos :    qnos    inter  Breviarium,    ut   vocant,   ante A     7.  His  autem  codicibus  ntor  eo  lubentlas  quo 


annos  circiter  quadringentos,  quoad  assequi  pos- 
sum.  exaratum.  In  illo  statim  observavi  lectiones 
sanctorum  pontificum,  quae  insignitsesuntnon  solum 
annis  eorumdem  sedis,  verum  etiam  indicationibus 
consulum,  qai  eosdem  annos  signarunt.  Idcirco  cum 
meminissem  diligentiae,  quam  ante  aliquot  menses 
adhibuisti  in  basiiica  sancti  Pauli,  quo  tecum  bis 
concedere  mihi  contigit  observandi  causa,  judicavi 
banc  notitiam  fortasse  profuturam  notis  quas 
adornas  in  Anastasium.  Quare  a  me  diligenter 
descriptas  accipe,  pnesertim  in  litteris  numerorum 
indicibus,  et  in  nominibus  consulum,  etiamsi  cha- 
racteres  codicum  unde  eas  descripsi  sint  admodum 
vetusti,  nec  distinguantur  interpunctionibus  com- 


diligentius  exactos  fuisse  Judicare  par  est  ad  exem- 
plaria  Ecclesiae  Romanae ;  tum  quia  codices  ad  usum 
cathedralis  ecclesix  in  regione  suburbicaria  sitae 
Jam  tum  formati,  apud  eamdem  collegiatam  nunc 
etiam  custodiuntur ;  tum  quia  secundus  ex  manuscri- 
ptis  aflHrmatur  dispositus  secundum  rubricam  Fra- 
trum  Minorum  anno  4354,  vigenle  illius  ordinis 
instituto,  cui  seraphicus  Pater  et  conditor  legem 
tulerat,  etiam  testamento  firmatam,  ut  ejus  regulae 
professores  sacrosanctae  Romanae  Ecclesiae  consue- 
tudines  ac  ritus  diligentissime  custodirent. 

8.  Praemissis  notionibus  methodi,  expansionis  et 
ordinis  a  me  servandi  in  proponendo  archetypo 
Catalogo,  serie  et  chronologia  pontificum  Romano^ 


matum,  aut  litteris  capitalibus,  seu  majusculis,  ut  B  rum  ex  picturis  Leonianis  basilicaeS.  Pauli,  et  in 


vocant,  »  etc. 

In  flne  codicis  secundi  observat  adjectam  fuisse 
epactam,  litteras  Dominicales,  et  numeros  cycli 
solarls  per  annos  viginti  octo,  consecuturos  ex 
anno  idOl  ad  praenuntiandam  Dominicam  Se- 
ptuagesimae  aliaque  festa  mobilia.  Quare  pru- 
denter  arguit  scripturam  codicis  esse  vetustiorem 
anno  4307. 

c  In  flne,  inquit,  hujus  codicis  (secundi)  adsunt 
notati  dies,  in  quos  Dominica  Septuagesimae  inci- 
dere  debebat  per  octo  viginti  annos,  sequenti 
modo: 


M.  1.  ccc.  vii  - 
M.  1.  ccc.  viii- 
bruario,  etc. 


xvi  a.  X.  stante  Januario 
xxvii  g.  f.  xi.  IntranteFe- 


addenda  illius  comprobatione,  petita  ex  Catalogis 
probatioribus,  intra  et  extra  Italiam  custoditis,  et 
per  duodecim  consecuta  saecula  ad  nos  transmissis ; 
necnon  producta  notitia  codicum  quibus  ejosmodi 
ratio  temporum  commendata  ad  nos  derivatur, 
ipsam  seriem  basilicae  expandere  Jam  aggrediar. 
Attribuam  unicuique  pontifici  unam  ex  duabus  co- 
lumnis,  quibus  singuiae  paginae  constant.  In  supe- 
riori  ejus  parte  coUocabo  epigraphem  illius  pontifi* 
cisex  Paulina  basiiica  ita  descriptam  litteris  eapHa- 
libus  rotundis^  aut  inclinatiSj  ut  capUales  rotundx 
indicent  characteres  in  ea  basilica  adhuc  superstites 
et  quidem  in  veteri  prototypo  Leoniano ;  inclinataB 
vero  capitales^  quas  vocant  characteres  Italici,  de- 
G  monstrentsupplementa  illius  epigraphisvetustloris, 
petita  ex  litteris  superstitibus  seriei  recentioris 
ibidem  depictae  sub  Nicolao  tertio.  Lacunae  vero, 
quarum  supplementa  per  neutram  ex  illis  seriebus 
(L.eonis  etNicolai)  haberi  possunt,  quando  utrobique 
exciderint  characteres,  accipienda  esse  duximusex 
Catalogis  regionis  suburbicariae  (liceat  hoc  nomine 
quatuor  ilios  appeilare,  qui  integris  in  inscriptio- 
nibus  cum  Paulina  serie  concordes  reperti  sunt  in 
Farfensi,  Cavensique  ecclesia,  in  Lucensi  et  in  Ber- 
gomate) :  quae  supplementa  minusculis^  ut  vocant, 
characteribus  rotundis  indicanda  esse  Judicavi,  quo 
apertius  significaretur  lacunae  spatium  ibl  nunc 
superesse,  ubi  olim  litteras  exstitisse  idem  spatlum 
declarat,  et  auctoritas  aliorum  Catalogorum,  in  re- 


qul  characteres  non  sunt  ejusdem  manus  qua  codex 
fuit  exaratus,  nec  eodem  atramento  formati.  Quare 
credl  potest  codicem  fuisse  scriptum  ante  annum 
4307.  > 

De  tertii  codicis  aetate  nullus  est  dubitandi  locus, 
cum  observaverit  vir  clarissimas  post  oflBcia  de 
tempore  lianc  legi  periocham : 

«  Expllcit  breviarium  secundum  rubric^m  Fra- 
trum  Mlnorum,  scriptum  manu  propria  Dopni  Jacobi 
JoannisdeNarniasubannoDominimilJeccc.  Iiiij.7. 
menseMadii  die  xxix.  Deo  gratias. 

«  Amen.  Amen.  » 

Praeter  hos  codices  scriptosdivinorum  officiorum, 
ibidem  reperit  vetus  Breviarium,  gothicis  charactc. 

ribus,  ut  vocant,  impressum  Yenetiis  ab  Andrea  de  ^  liquis  consentiens,  et  huic  spatio  convenientcs  as- 
Torresanis  de  Asuia  die20Junii  4494,  in-folio;  in      signans  litteras  quae  inserantur. 


quo  cum  assignentur  sedi  pontificum  anni,  menses 
acdies,  etplerumque  memorentur  etiam  consulatus, 
non  discrepantes  ab  expressis  in  Catalogis  Ecclesiae 
Romanae,  bujus  etiam  impressi  codicis  rationem 
habendam  esse  duxi,  ejusque  testimonium  esse  an- 
nectendum  praecedentibus,  ut  luculenter  appareat 
laudatam  chronologiam  fuisse  constanteradhibitam 
ct  publicis  monumentis  insertam,'et  ecclesiastico 
auctoramento  firmatam  (nam  talis  auctoritas  codi- 
clbusad  rem  divinam  prescriptis  et  impressis  prae 
caeteris  adhibetur)  exquarto  Christi  saeculo  ad  finem 
decimi  quinti. 


Archetypo  igitur  documento  seriei  et  chronologiae 
pontificum,  ex  parietibus  S.  Pauli  ita  deprompto, 
suppleto  etrecognito,  addeniur  alia  subsidia  regionis 
suburbicariae,  nempechronologiain  librisdivinorum 
oflBciorum  tam  scriptis  exsaeculo  xin,  quam  impres- 
sis  antefinem  decimi  quinti,  expressa  pernumerum 
annorum  mensium  ac  dierum,  et  per  consules:  ubi 
vero  incidamus  in  pontificem  cujus  lectiones  aut 
festum  iis  in  codicibus  non  reperiatur.  sive  anni  non 
recitentur,  subrogabuntur  testimonia  chronologiae 
coilecta  ex  aliis  Cutalogis  antiquioribus  et  castiga- 
tioribus,  praesertim  ex  illis  quos  Pagius  produxit  ex 


f84 


BLANCHD^  DISSERT.  DB  ANT.  RR.  PONT.  GATALOG. 


m 


biblioiheca  Colbertina,  scriptos  circa  aetatem  Caroli 
Magoi;  nec  non  ab  iis  quos  proximis  a  Carolino 
imperio  saeculis  exaratos  ex  Yaticana  vulgavit 
Schelestratius,  unacum  vetustioribus,  inde  per  eum 
el  prolatis,  el  inter  haec  prolegomena  recusis  supra. 


SERIES  CHRONOLOGICA 

POHTIFIGUH  ROHiHOROH 

A  S.   PETRO  APOSTOLO  AD  S.    INNOCENTTUM 
PRIMUM  FIDELITER  DESUMPTA 

Tum  ex  vetustissimis  imaginibus  et  inscri- 
ptionihus,  una  cum  musivo  opere  sancti 
Leonis  Magni  pictis  in  basilica  S,  Pauli 
via  Ostiensi;  tumex  recentioribus,  itifra 
illas  eadem  in  ecclesia  positis  jussu  Nico- 
lai  III. 

CONFIRMATA 

Ex  eodicibus  et  Gatalogis  prsestantiorum  archivorum  et 
bibliothecarum  tam  intra  quam  extra  Italiam. 


A  Alli  codices  ecclesIsR  suburbicarise. 

p  q  r  s  Codices  quatuor  ad  usum  chori  ecclesix  nunc 
coHegiatx,  olim  cathedralis^  Ocriculanas,  post  $a?cu- 
lum  III. 

p  Lectionariusliber  membranaceus,  scriptuscirca 
finemsaeculi  xiii. 

q  Lectionarius  alter  membranaceus,  cujus  scri- 
pturae  epocha  praecedit  annum  1308. 

r  Tertius  Lectionarius  aetatis  et  scripturae  similis. 

s  Breviarium  impressum  Venetiis  ab  Andrea  de 
Torresanis  de  Asula20  Junii  U94. 

Supersedeo  abaliiscodicibusafferendis^  praesertim 
impressis,  ut  in  iis  sistam  qui  ad  usum  ecclesiarum 
Urbi  proiimarum  adhibebantur. 


B 


BLANCHINI  MONITUM. 

Ne  cogar  ad  columnas  singulas  hujus  seriei  repe- 
tere  notitiam  codicum  et  Catalogorum,  eorumque 
«tatisatque  scripturae  producere  testimonia,  semel 
in  praesto  in  antecessum.  Aptavi  unicuiquecodicl  et 
Catalogo  significando  litteram  alphabeti  quae  in  sin- 
guiis  columnis,  ubi  reperietur,  indicabit  semper 
eamdem  codicem  et  Catalogum,  ejusque  setatem,  uti 
bic  recenseo. 

a  Catalogus  est  quarti  saecuU  sub  Liberio  papa, 
editus  a  Bucherio  et  a  Scheiestratio,  idemque  im- 
pressus  supra  inter  haec  Prolesomena. 

6  Catalogus  sexti  saeculi  suo  Felice  IV,  editus  a 
Schelestratio  ex  bibliotheca  reg.  Suec.  nunc  Vati- 
cans  Alexandrina. 

e  d  e  f.  Codtces  ei  Catalogi  bibliothecarum  et  archi^ 

vorum  Italise. 

eCatalogus  Bergomensis,  editus  a  Schelestratio, 
et  hic  denuo  cusus  supra,  descriptus  sub  Pio  II,  ex 
▼eteri  codice  annorum  800,  spectante  ad  Ecclesiam 
Bergomensem. 

dCatalogus  Gavensi^^  e\  codice  undecimi  saecull, 
desinente  in  Gregorio  Yll,  a  nobis  editus  infra. 

e  Catalogus  Farfensis  ex  codice  per  s^pculum  xi 
transcriptoex  vetustiori,  infra  edendus  his  in  Prole- 
gomenis. 

f  Catalogus  Lucensis.  Ita  appello  eum  quem  supra 
dedi  pag.  xix  (col.  441).  ex  Vaticanocodice,  comple- 
ctente  Decretum  Anselmi  Lucensis,  ante  annos  600 
scriptum,  teste  Schelestratio,  qui  primus  edidit. 
Codices  archivorum  et  bibliothecarum  extra  Italiam, 

g  Codex  vi  Catalogus  Belgicus  Papebrochii,  ante 
annos  sexcentos  descriptus  ex  vetusiiori,  desinenie 
in  Vlffilio  papa,  saeculi  vi,  de  quo  supra  pag.  xxxvii. 
(col.  480),  n.  4,  et  cap.  5  hujus  dissertationis,  n.  5.' 

h  i  k  1  m  n  0.  Septem  Catalogi,  ex  bibliotheca  Colber^ 
tma  iditi  a  Pagio  in  secunda  editione  tomi  primi 
Criticxad  Baronium  pag.  L  et  seqq.,  quorum 

h  Est  noni  saeculi,  desinens  in  Benedicto  II,  ad 
annum  Christi  858. 
i  Saeculi  X!,  ad  annum  4073  in  Alexandro  IL 
ftSaeculi  xi,  adannum  4099,  in  Paschali  II. 
/  Sseculi  xu,  ad  ann.  4434,  in  Honorio  11. 
m  Saeeuli  ejusdem  ad  ann.  4450.,  in  Innoc.  IL 
nSaecuIi  ejusdem  ad  ann.  449l,  in  Coelestino  IH. 
0  Saeculi  xiii,  ad  ann.  4245,  in  Innoc.  IV. 


I. 

S.  PETRUS  APOSTOLUS. 

Picturx  vetustae  in  basilica  S.  Pauli  Via  Ostiensi. 

f      pe  trus 

s  e  d 

■     ANN 

XXV 

M.  II 
D.  VII 

a    Catalog.  Liber.  ann.      25    mens.    4    dles  9 
6    Catal.  FelicisIV  25  2  3 

Catalogi  ex  codicibus  Italiw. 
c    CaUlog.  Bergom.  25  2  8 

d    Cavensis  25  4  5 

e    Farlensis  25  2  7 

f   Lucensis  25  2  7 

Catalogi  ex  codicibus  extra  Italiam. 
Q     g    Belgicus  Papebrochii      25  2  7 

h    Colbertinus  primus         25  4  8 

i  —         secundus       25  2  3 

k         —         tertius  25  2.         8 

l  —         quartus         25  47 

m         —         quintus         25  2  8 

n         —  sextus  25  4  7 

0  —         septimus       25  3  7 

Consulum  paria  Mrae  Christi. 

Ex  coss.  Vinicio  et  Longino  29 

ad  coss.  Nervam  et  Vestinum  ^5 

a    Catal.  Llberianus  in  cod.    Bacherii  legens 

Nervam  et  Verum,  ab  ipso  emendatur  in  margine : 

Nervamet  Vestinum. 
Omnes  recensiti  codices  sunt  xiiii. 
T%     Omnes  Petro  assignant  sedis  Rom.  ann.  25 

Octo  ex  eis  menses  pa  riter  2 

Sex  etiam  exprimunt  dies  7 

uti   legimus  in  picturis  vetustissimis  basilicae  S. 

Pauli. 

II. 

S.  LINUS. 

Veteres  basilicaBS.  PauH. 
f  I  in  us 
s  ed 
A  NN 

XI 

¥ 
III 

DXII 


883 


AD  ANASTASIDM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


SU 


a    Cat.  Liberiiann. 

42    mens. 

4    d. 

12 

b    Cat.  Felicis  IV. 

11 

3 

12 

Catalogi  ex  Codicibus  Italiap, 

c    Bergom. 

11 

3 

12 

d    Cavensis 

11 

3 

12 

e    Farfensis 

11 

3 

12 

f   Lucensis 

11 

3 

12 

Cataloffi  ex  Codicibm  extra  Italiam, 

g    Belgic.  Papebr. 

11 

3 

12 

h    Colb.  primus 

15 

3 

12 

i    —       secundus 

11 

3 

12 

k    —       tertius 

11 

3 

12 

l    —       quartus 

15 

3 

12 

m  —       quintus 

15 

3 

12 

n   —       sextus 

7 

3 

12 

0    —       septimus 

11 

3 

3 

Consulum  paria 

JErae  Christi 

Ex  coss.  Saturnino  et  Scipione 

56 

ad  coss.  Capitonem  el  Rufum 

67 

a    Cat.  Liberii 

\      omnes 

consignant 

6    Cat.  Feiic.  IV 

J     eosdem 

coss. 

ex 

p    Ocriculensis  primus 

r      quibus  coliiguntur 

q          —         secundus 

l     anni  xi  et  corrigun- 

r           —         tertius 

]      tur  qui 

dant  XV 

• 

8           —          quartus 

/ 

Omnes  codices  seu  per  numeros,  seu  per  consules 

correcti  dant  annos  xi 

Omnes  praeter  unicum  a  menses 

3 

Omnes  praeter  unicum  o  dies 

42 

Uti  legimus  in  picturis  basilicae  S.  Pauli 

• 

omnes  consi- 
gnant  eosdem 
coss. 


B 


a    Catal.  Liberii 

b    Catal.  Fel.  IV 

p    Ocriculensisprimus 

q  —         se<Jundus 

r  —         tertius 

s  —        quartus 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt  xiiii. 

Ex  his  9  consignant  annos 

Decem  habent  mensem 

Novem  numerant  dies 

IV. 
S.    CLEMENS. 
Yeteres  picturae  basilicae  S.  Pauli. 
f        c I emen  s 
sed 
ANN 
VIIII 
M.    IL   • 
D.  X 
Catalog.  Liber.  ann. 


42 

4 

14 


a 


9 
9 


m. 


b    Catal.Fel.  IV.ann. 

Catalogi  ex  codd.  Italiae, 
c    Bergomensis  9 

d    Cavensis  9 

e    Farfensis  9 

f   Lucensis  9 


44 

2 

2 
2 
2 

2 


d. 


Catalogi  ex  codd.  extra  Italiam, 


g    Belgicus  Papebrochii 
h    Colbertinus  primus 


II  L 

S.  C  L  E  T  D  S. 
Veteres  picturae  basilicae  S.  Pauli, 

Circa  imaginem  hujus  pontiflcis  et  epigraphen  ita 

consumptse  sunt,   ut  nulla  iittera  legi  possit.  Ex 

Catalogis  et  coss.  ita  coliigitur  numerus  annorum, 

mensium  acdierum  ejusdem  sedis. 

o    Calalog.  Liber.  ann.         6      m.      2    d.    10 

b    Catalog.  sub  Fel.  IV.       12  1  6 

Catalog.  ex  codicibus  Italiad. 
c    Bergomensis  12  4         11 

d    Cavensis  12  1         11 

e    Farfensis  42  11         11 

f   Lucensis  12  1         11 

Catalog.  ex  codicibus  extra  Italiam, 
g    Belgicus  Papebrochii        7  4         16 

h    Coibertinus  primus        12  4         11 

i  —         secundus       12  111 

k         —         tertius  12  4  44 

/  —         quartus  8  2         40 

fn        —         quintus  2         40 

n         —         sextus  4  4         44 

0  —  septimus        44  4         44 

/  et  0  repetunt  numeros  S.  Ciementis 

Consulum  paiia  Mrae  Christi. 

Ex  coss.  Vespas.  VII  et  Tito  V.  76 

ad  coss.  Dominilian.  VIIII  et  Rufo  85 

Corrig.  Domit.  XIIII  et  Rufo  88 


9 
9 
9 
7 
9 
9 
9 
9 


2 
2 
4 
4 
2 
2 
2 
2 


D 


1         —         secundus 
k        —         tertius 
l         —         quartus 
m       —         quintus 
n         —         sextus 
0         —         septimvs 
Consulum  paria 
Ex  coss.  Trachalo  et  Italico 
ad  coss.  Vespas.  VIIII  et  Tito 
Corrige  Vesp.  VIII  etTito 
a    Catal.  Lib. 
6    Cat.  Fel.  IV. 
p    Ocric.  primus 
q       —    secundus 
r       —    terti  us 
s        —     quartus 
Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt  xiiii. 
Ex  his  tredecim  signant  annos 
Undecim  habent  menses 
Decem  numerantdies 
Uti  legimus  in  picturis  basilicse  S.  Pauli 

V. 

S.  A  NACLETUS. 

Picturae  veteres  basiUcx  S.  Pau/t. 

f       anacletus 

s  e  d 

ANN 

XII 

M.     X 

D.    VII 


42 

40 

40 
40 
40 
10 

40 
40 
44 
44 
40 
40 
40 
40 


JErx  ChfisH. 

68 

79 

77 

Omnes   consignant 

eosdem    coss.   Co- 

des  9  mutilus  est 

nec     pertingit    ad 

festum  S.  Clemen- 

tis. 


9 

2 

40 


BLANCHINI  DIS8ERT.  DB  ANT.  RR.  PONT.  CATALOG. 


42  mens. 
42 


a    Cat.  Liber.  ann. 
b    Cal.   Fel.  IV. 

Cataloffi  ex  codd,  Italiw, 

c  Bergom.  ann.  H 

d  Cavensis  44 

e  Farfensis  44 

f  Lncensis  44 

(kUalogi  ex  codd.  extra  Italiam, 


40  d.  3  A 
40       3 


m.      4  d. 
4 
4 
4 


7 
7 
7 
7 


g  Belgic.   Papebr. 

h  Colb.  primus 

t  — 

k  - 

/  — 

m  - 

n  — 

0  — 


42 
42 
43 
43 
42 
42 
42 
9 


4 

40 
40 
40 
40 
40 
40 

2 


7 
7 
7 

7 
7 
7 


-  secundus 

-  tertius 

-  quartus 

-  quintus 

-  sextus 

-  septimus  9  2      10 

repetit  numeros  S.  Clem. 

Consulum  paria  JErse  ChrisH, 

Ex  coss.  Domitiam.  X  et  Sabino  84 

ad  coss.  Domit.  XVU  etClementem  95 

a    Cat.  Liberii  \       omnes    consignant 

b    Cat.  Fel.  IV  1      eosdem  consules. 

p    Ocric.  primus 
q       —    secundus 
r        —    tertius 
s        —    quartus 

Omnes  codd.  aba  ado  sunt  xiiii. 
Ex  his  septem  dantannos  42 

Octoassignant  menses  40 

Undecim  numerant  dies  7 

Uti  legimus  in  picturis  basilicae  S.  Pauli. 

VI. 

S.    EVARISTUS. 

Pieturx  veteres  basilicae  S.  Pauli, 

f    evaristus 
se  d 

ANN 

Xiii.  M 
VII 

D.      II 
a  Cat.  Liber.  ann.  43  m 

5  Cat.  Fel.  IV.  9 


B 


Catalogi  ex  cod,  Italise. 


c  Bergom. 

^  Cavensis 

^  Farfensis 

f  Lucensis 


43 

43 

43 

3 


Catalogi  ex  codd.  extra  Italtam. 
9  Belgic.  Papebr.  43 

^  Coib.  primus  47 


t 

—     secundus 

i 

—     tertius 

l 

—     quartus 

m 

—     quintus 

n 

—     sextus 

0 

—     septimus 

9 

9 
43 
43 

Desideratur 
40  7 


7  d. 
0 

7 

7 
7 

j» 

7 
6 
0 
6 
7 
6 


2 
2 

2 
2 
2 

» 

2 

2 
2 
2 
2 
2 


Consulum  paHa 

Ex  coss.  Viilente  et  Vetere 
ad  coss.  Gallum  et  Braduam 
a  Cat.  Liberii 
b  Cat.  Fel.  IV 
p    Ocric.  primus 


JErx  Christi 

96 
408 
omnes  consignant 
eosdem  consules. 
Ocriculensis  secun- 
dus  hac  parte  mu- 
tilus  est. 


q  —  secundus 
r  —  tertius  • 
s      —      quartus 

Omnes  cudd.  ab  a  ad  o  sunt  xiiii. 
Ex  his  octo  dant  annos  43 

Septem  dant  menses  7 

Omnes  numerant  dies  2 

Ubi  legi  numeri  possunt  perinde  ac  legimus 
in  superstitibus  numeris  bas.  S.  Pauli. 

VI  L 
S.ALEXANDER. 

Yeteres  picturx  basilicx  S.  Pauli, 
f    alexander 
s  ed 
a  n  n 


m 
1 1 

d.    IIL 

a    Catal.  Liber.  ann.  7 

b    Cat.  Fel.  IV.  40 

Catalogi  ex  Cod,  Italix. 

c    Bergomensis  40 

d    Cavensis  40 

e    Farfensis  40 

f    Lucensis  44 

Cat.  ex  codd.  extra  Italiam. 


m. 


g  Belgicus  Papebr. 

h  Colbertinus  primus 
t        —    secundus 
k        —    lertius 
l        —    quartus 
m       —    quintus 
n        —    sexlus 
0        —    sei^timus 

Comulum  paria 

£x  coss.  Palma,  et  Tullo 
Q     ad  coss.  iEiianum,  et  Veterem 

a    Cat.  Liberii 
6    Cat.  Fel.  IV 


40 
40 
40 
40 
40 
40 
40 
8 


2 
7 

7 

7 
6 

7 

7 
6 
7 
7 
7 
6 
7 
5 


d. 


4 
2 

2 
4 
2 
4 

2 

2 
2 
2 
2 

2 
2 

2 


Mrx  Christi. 
409 
446 

Omnes   codices   in 
secundis  Coss.  con- 


cordant.  Sed  prio- 
res  aliqui  reticent. 


p    Ocric.  primus 

q       —      secundus 

r        —      tertius 

s  Ocriculensis  quartus  non  memorat  coss.  sed 
assignat  annos  40    m.    7.    d.    42. 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  cum  s  sunt  xv. 

Ex  his  XI  dant  annos 

Decem  legunt  menses 

XI  numerant  dies 

Unica  dies  differentiae  interest  hos  inter  codices 
et  picturasS.  Pauli. 


40 
7 
2 


287 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


VIII 

S.   XYSTUS. 

Veteres  picturx  basilicas  S.  Pauli. 

X  y  s  t  u  s 

sed 

a  n  n 

X 

ro 

1 1 1 

D    X 

XI 


e    Farfensis  14 

f   Lucensis  41 

Catalogi  codicum  extra  Italiam» 


g    Belgic.  Papebr 
h    Colbertinus  primus 


11 
11 
21 
11 
11 
11 
6 


a    Cat.  Liber.  ann.  10 

b    Cat.  Fel.  IV.  10 

Catalogi  ex  codd,  Italix. 


m.       3(1.21 


1 


s 

SS 

2 

22 

3 

22 

4 

3 

3 

0 

3 

22 

3 

8 

2 

22 

3 

8 

427 

237 

c 

Bergomensis 

10 

7 

21  B 

d 

Cavensis 

10 

3 

21 

e 

Farfensis 

10 

3 

21 

r 

Lucensis 

Cat.  ex  codd. 

10 
extra  Italiam, 

3 

21 

9 

Belgic.  Papebr. 

10 

13 

22 

h 

Colbertinus  primus 

10 

4 

21 

• 

% 

—    secundus 

10 

2 

1 

k 

—    teriius 

10 

2 

1 

l 

—    quartus 

5 

3 

21 

m 

—    quinlus 

10 

2 

31 

n 

—    sextus 

9 

3 

22 

0 

—    septimus 

11 

4 

22 

Consulum  paria 

JErx  Christi. 

Ex  coss.  Nigro  et  Aproniano 

117 

ad 

coss.  Verum  et  Ambibulum 

126  G 

a 

Cat.  Liberii 

\       Codices  a,  b.  in 

i  se- 

b 

Cat  Fel.  IV 

j      cundis 

coss. 

con- 

P 

Ocric.  primus 

1      sentiunt.  Codex  6. 

q 

—     secandus 

\      reticet 

priores. 

Cae- 

r 

—      tertius 

i      teri  codicesY), 

q,r. 

s 

—     quartus 

]      SfCarentlectionibus 

S.  Sixti. 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt  xiv. 
Ex  his  XI  dant  annos  10 

Sex  ieguntmenses  3 

Septem  numerant  dies  21 

Quidquid  picturae  superest  cum  hisconcordat. 

IX 

S.  TELESPHORUS. 
Vetercs  picturx  basilicx  S.  Pauli. 

telesphorus  f         TIleLcSFoRVs 

sed  sedlT  ANN.  XI.   M.  IIL 

ann  D,  XXI. 

XI  M  Picturx 

III.  D.  Nicolai  UL^ 
XXI 

Picturx  sxcuH  S.  Leonis  Magni. 

Catal.  Liberii  ann.  11      m. 


i  —  secundus 

k  —  tertius 

I  —  quartus 

m  —  quintus 

n  —  sext)'S 

0  —  septimus  vacat. 

Consulum  paria 

Ex  coss.  Titiano  et  Gallicano 
ad  coss.  L.  Cxsarem  II  et  Balbinum 

a  Cat.  Lib.  eosdem  habet  consules,  sed  in  secun- 
dis  Albinum  loco  Albini  mendose  refert 

b  in  Cat.  Fel.  IV  coss  desiderantur.  Incodicibus 
Ocricul.  p,  9,  r,  s,  desiderantur  lectiones  S.  Tele- 
sphori. 

Omnes  codices  ab  a  ad  o,  sunt  xiiii. 

Ex  his  undecim  assignat  Telesphoro  ann.         11 

Octonumerantetiom  menses  3 

Septem  addunt  et  dies  22.  Unus  dies  21 

uti  legimus  in  picluris  basilicaeS.  Pauli  in  utraqne 
serie  Leonis  M.  et  Nicolai  III. 

X. 

S.     HYGINUS. 
Veteres  picturx  basilicx  S.  Pauli. 
j       Hyginus 

m 

M 

III 
D. 

vin 

a  In  Catalogo  Liberiano  lacunae  reperiuntar  !n 

Hygino.  Fuit  temporibus 

6  Catal.  Fel.  IV  numerat  an.  4  m.     3     d.     6 

Catalogi  ex  codicibus  Italise. 


D 


a 


b    Cat.  Fel.  IV.  11 

Catalogi  ex  codd.  Italix. 
c    Bergomensis  1 1 

d    Cavensis  11 


3  d. 
3 

3 
2 


3 
21 

22 
2:2 


c    Bergomensis 

4 

3 

8 

d    Cavensis 

4 

3 

7 

e    Farfensis 

4 

3 

7 

f   Lucensis 

4 

3 

7 

Catalogi  codieum  extra  Italiam. 

g    Belgic.  Papebrochii 

3 

7 

h    Colbertinus  primus 

3 

8 

i         —    secundus 

3 

4 

k         •—    tertius 

3 

0 

/         —    quartus 

3 

8 

m        —    quintus 

2 

8 

n         —    sextus 

3 

8 

0         —    septimus 

3 

8 

Omnes  codices  ab  a  ad 

0  sunt  xiiii. 

Ex  his  tredecim  assignant  Hygino  annos 

4 

Undecimvero  tribuunt 

menses 

3 

Sex  denique  dmt  dies 

8 

ttti  legimus  in  picturis  basilicx  S. 

.  Pauli 

a  Consulum  paria  e  Catalogo 

Liberiano  deduci 

BLANCHINI  DISSERT.  DE  ANT.  RR.  PONT.  CATALOG. 


290 


lacuna  prohibet.  Sunl  vero  assignandi  (ex  Camerino 
et  Magno  aerae  Christi  438 

coss.)  ad  Severum  et  Priscinum  U4 

b  Catalogus  Felicis  IV  habet  a  consulatu  Magni  et 
Camerini  usque  ad  OrfUo  et  Camerinc.  Sed  cum  idem 
CaUlogus  Uygino  assignet  sedis  annos  quatuor  et 
incipiat  a  coss.  Camerino  et  Magno,  necesse  est  ut 
postremi  consulessint  Severus  etPisdnus  prasertim 
cum  collegium  coss.  Orfiti  et  Camerini  nuspiara  re- 
periatur,  adeoque  ibi  sit  mendum  in  codice  corri- 
gendum. 

XI. 

S.  PIUS  (aj. 
Veteres  picturas  basilicae  S.  Pauli. 

t         pius 
sed  ann 

VIII 

M.  m.  D. 

III 

a  Catalogus  Liberianus  hic  mutilus  Anicetum  suc- 
cessorem  reticet,  ejusque  annos  addit  Pio,  cui  at* 
ribuit  ann.  20  m.  4d.  21. 

ftCatalogus  Felicis  IV  mendose  descriptus  loco 
annorum  8  exprimit  18  m.  4  d.  3  quare  et  duobus 
Augustis coss.  ejusdem  terminum  figit,  qui  claudunt 
annos  Aniceti. 


A  XU. 

S.  ANICETUS. 
Veteres  picturae  BasilicaB 

S.  Pauli. 
V  anice 

tus  sed 

ANN 
_XI 

m.  iiii 
d.  III 
a  In  Cataiogo  Liberiano,  hic  luxato,  Anicetus 

omittitur,  ejusqueanni  adduntur  Pio. 

b  CaralogusFel.  IV.  Aniceto  attribuit,  ul  in  pictu- 

ris,  annos  14        m.      4         d.       3 

a  Ms.  Ca;sareum  prioris  catalogi  ex  edit.  Cuspi- 

B  niani,  et  Schelestr.  correct.  lacunam  habet  in  nu- 

meris  annorum;  sed  exprimit  Anicelum,  et  coss. 

Gallicanum  et  Veterem  illius  in  exordio. 

Catalogi  ex  codicibus  Italiae. 

permutant  annos  Pii  cum  Aniceto,  uti  diximus 
^  in  columna  praecedenti.  Nos  reddimus,  ut  in  co- 
5.  dicibus  occurrunt,  sed  monemus  esse  cum  prae- 
ft3  ced.  permutandos. 

c    Bergomensis  9  3  3 

d    Cavensis  8  3  3 

e    Farfensis  9  3  3 

f   Lucensis  8  3  3 

Catalogi  ex  codicibus  extra  Italiam 


9 


C/3 

cs 
s 


> 
8 


Catalogi  ex  codicibus  Italix. 

permutantannosAniceticum  Pio,  quianonnullis 
in  exemplaribus  Anicetus  mendose  prxponitur 
Pio,  et  numeri  recensentur  contra  ordinem  pi- 
cturs  S.  Pauli. 

c    Bergomensis  11  3    •      21 

d    Cavensis  11  4  3 

e    Farfensis  11  4  3 

f  Lucensis  11  4  21 


9 
h 


Ci 
m 
n 

0 


k      — 


Belgic.  Papebr. 

Colb.  primus 
secundus 
tertius 
quartus 
quintus 
sexlus 
septimus 


8 
11 
11 
12 
11 
11 
9 
9 


3 
4 
4 
4 

4 
4 
0 
4 


3 
3 
3 
3 
21 
21 
3 
3 


Catalogi  ex  codicibus  extra  Italiam. 


g  Belgius  Papebr.  11 

h  Colb.  primus  11 

i  —    secundus  11 

*  —    tertius  15 

l  —    quartus  11 

m  —    quintus  11 

n  —    sextus  9 

0  —    septimus  9 


4 
4 
4 
4 

3 
4 
3 
3 


21 

21 

3 

21 

21 

21 

0 

9 


D 


XIU. 

S.SOTER. 

Inpicturis  basilicad  S.  Pauti  a  Nicolao  III  additis. 

t  SOTHER  SED   AN 

VIU  M.  UL  D.  XXI 
Vetustior  series  aetatis  Leonianae  ita  detrita  est 
in  S.  Sotere,  ut  legi  omnino  non  possit 
a    Catalog.  Liber.  ann.  9  mens.  3  dies    2 

b    Catal.FelicislV.  9  6  21 

Catalogi  ex  codd.  Italiae. 
c    Catalog.  Bergom.  9  3» 

d    Cavensis  9  3  20 


(a)  Licet  Irenseus,  istorum  temporum  sequalis,  lib. 
III,  cap.  3,  Pium  Aniceto  praeponat,  quod  et  nos  fe* 
cimus,  varia  tamen  postposito  sequentium  aetatum 
implexos  reddit  Catalogos,  quorum^descriptos  vix 
poterant  fidem  exigere  ad  hanc  picturam,  autographi 
locum  obtinentem  ;  si  jam  tum  detrita  aut  labefa- 
ctataerant  nomina,  ut  bodie  sunt.  Colligitu  tamen 
ex  tot  Catalogis,  praecipue  Italicis,  summaannorum 
vel  XX,  vei  xix,  cum  mensibus  vii,  et  diebus  xxiv, 
JQter  utrumque  pontificem  distribuenda.  Hanc  nos 
itadistribuimus  ex  picturisS.  Pauli. 

f  Pi  'Ssed.an.  8m.3d.3.  j  Anicetussed.  an.llm. 
Ex  coss.  Severo  et  Pri~4  4  d.  3.  Ex  coss.  Gallicano 
scino;Chnsti  141  ad  coss.    et  Vetere,  Christian.  150 


Orfitura,   et  Priscum  :   ad   coss.  duos   Augustos 
Christi  149.  Christi  an.  160. 

Consulum  paria  annorum  rationibus  consentiunt 
si  desumantur  ex  antiMuiori  Catalo^o  bibl.  Cas. 
ad  ras.  exeraplar,  et  edit.  Cuspiniani  correct.  ex 
Schelestratio ;  et  Pio,  qui  pracessit,  tribuanturcoss. 
Severus  elPriscinus  (non  Severus  et  Clarus)  usquc 
ad  Orfitum  et  Priscum  an.  Christi  149;  Aniceto  au- 
tem  coss.  Gallicanus  et  Velus,  in  eodem  ibi  consi- 
gnati  (aeque  ac  in  secundo  Catalogo)  usque  ad  duos 
Augustos,  male  memoratos  in  Pio,  uti  ratio  tempo- 
rum  et  suraraa  annorum  demonstrat.  Vide  notas  ad 
SS.  Pium  et  Anicelum. 


294 

e    Farfensis  9  3 

f   Lucensis  9  3 

Catalogi  ex  codicibus  extra  Italiam 


g  Belgicus  Papebrochii 

h  Colbertinus  primus 
%  — 

k  — 

l  — 

m  — 
n  — 
0  — 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 

20  A     p    OcricuL  primus  coss.  Pater.  et  Bradnam 
20         g       —       secundus  coss.  Patern.  et  Braduam 
r       -■'      tertius  coss.  eosdem 
8       —      quartus  coss.  eosdem 
Omnes  codicesab  a  ad  o  sunt  xiiii 
Ex  his  duodecim  leguntannos  5 

Unus  legit  etiam  menses  4 

Novem  numerant  insuper  dies  5 

In  picturis  superstitibus  veteris  seriei  Leonianae 
eosdem  numeros  recognoscimus  in  mensibus  acdie* 
bus.  Numeri  annorum  vetustate  sunt  assumpti. 

XV. 

S.  VICTOR. 
Picturae  veteres  basilicx  S.  Pauli. 


9 
9 
9 
19 
9 
9 
9 
9 


3 
6 
6 
5 
3 
6 
3 
3 


20 
21 
21 
21 

0 
21 

0 
11 


£rse  Christi, 
162 
170 


—  secundus 

—  tertius 

—  quartus 

—  quintus 

—  sextus 

—  septimus 
Consulum  paria 

Ex  coss.  Rustico  et  Aquilino 

ad  coss.  Cethegum  et  Clarum 
a    Catal.  Liberianus  lacunam  ostendit  loco  coss. 

Soteris 
b    Cataiogus  Felicis  IV  indicat  coss.  suprad. 
p    Ocric.  primus :  in  hoc  desiderantur  lectiones 
q     —     secundus  \        numerant  eosdem 

r      —     tertius  >        ann.  9.  m.  3.  d.  3 

s      —     quartus  '        In  coss.  concordant 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt  xiiii. 
Ex  his  tredecim  numerant  ann.  9 

Novem  vero  habent  menses  3 

Quinque  recensent  dies  21 

Non  secus  ac  legimus  in  picturis  basilicae,  a  Ni- 

colao  III  repetitis  ex  veteri  serie,  in  qua  S.  Soteris 

epigraphe  hodie  consmpta  est. 

XIV. 

S.  ELEUTHERIUS. 
Picturx  veteres  S.  Pauli 
t       ELEuTHER 


B 


Picturae  saeculi  S. 

Leonis  Magni 

f    victor 

sed 

an  n 
X 

1 1 

d.  X 

Catalogus  Liber.  ann. 

Cataiog.  sub  Felice  IV. 

Catalogi  ex  codd,  Italix, 

c    Bergomensis  10 

d    Cavensis  10 

c    Farfensis  10 

f    Lucensis  10 


Picturae  aetatis  Ni- 

coiai  III 
i    VICTOR 
sed  ann.  x 

II.  d.  X 


a 
b 


10 
10 


m. 


2 
2 

1 
2 
2 
2 

Catalogiex  codd.  extra  Italiam. 


d. 


g    Belgicus  Papebrochii 
h    Colbertinus  primus 


sed. ann  xv 


mUU 

d.  V 
a    Cat.  Liberii  ann. 
6    Cat.  FelicisIV 

Catologi  ex  codd,  Ualim, 


Desideratur  epocha 
15    m.    3    d.    2 


10 
10 
10 
10 
10 
10 
10 
10 


1 
2 
2 

2 
2 
2 
2 
2 


10 
10 

10 
10 
10 
10 

10 
10 
10 
10 
10 
10 
10 
10 


c    Bergom. 

15 

6 

5 

d    Cavensis 

15 

6 

5 

c    Farfensis 

15 

6 

5 

f    Lucensis 

15 

6 

0 

Catalrgi  cx  codd.  ejctra  Italiam, 

» 

g    Belgic.  Papebr. 

15 

4 

5 

h    Colbr.  primus 

15 

6 

5 

i      —      secundus 

15 

3 

2 

k     —      tertius 

15 

3 

5 

l      —      quartus 

15 

0 

0 

m     —      quintus 

15 

6 

5 

n     —     sexlufs 

Lacuna  est  in  cle. 

0      —     septimus 

15 

6 

5 

Consulum  paria 

JSrae  ChrisH 

Ex  coss.  Vero  et  Nerenniano. 

Corrige 

Severo  II  et  Herenniano 

171 

1  coss.  Maternum,  et  Braduam 

185 

a    Cat.  Liberii  eosdem  assignat 

b    Cat.  Felic.  IV.  eosdem  ostendit. 

^rsB  ChrisH 
186 
197 


i        —  secundus 

*    ,    —         tertius 

l         —         quartus 

m       —         quintus 

n        —         sexlius 

0        —        septimus 
Consulum  paria 

Ex  coss.   Commodo  V  ct  Glabrione 
ad  coss.  Leteranum,  et  Rufinum 

a  Catalogus  Liberianus  edit.  Bucherianae,  pag. 

270,  annis  novem,  mensibus  tribus^  diebus  duobus. 

Idem  Catal.  Liber.  ex  edit.  Cuspiniani  apud  Sche* 

lestrat.    pag.   418:    annis   decem,  mensibus   duob. 

5  D  diebus  decem.  In  coss.  tacuna. 

b    Catal.  Felicis  IV  eosdera  coss.  memorat 

p    Ocric.  prim.       )     ex  Commodo  V.  Glabr. 

q     —      secund.    1     ad  Lateranum  et  Rufin. 

r     —     tert.  et  omnes  assignant  a.  x,  m.  ii,  d.  x. 

5     —      qutrtus  lectionibus  his  caret. 

Omnes  Codices  ab  a  ad  o  sunt  xiiii. 

Omnes  Victori  tribuunt  annos  10 

Duodecim  ex  his  assignant  menses  2 

Omnes,  uno  dempto,  numerant  dies  10 

Superstes  denarii  nota  X  in  picturis  basilicae  S. 
Pauli  aetatis  Leonianae  ad  sedem  annorum  denotat 
partem  priorem  numeri  XII,  et  nullum  mensem, 
cum  diebus  x,  qui  erant  tributi  Victori.  Sed  descri- 


BLANGHINI  DISSERT.  DE  ANTa  RR.  PONT.  CATALOG. 


S94 


ptores  improvide  interponentes  inter  x  et  bina- 
rium  11  siglam  mensium  M.  ex  annis  xii  efforma- 
runt  annos  x,  menses  ii,  Yictori  non  assignandos, 
ut  probatur  in  notis  ad  ejus  Vitam. 

XVI. 
P.ZEPHYRINUS. 

Picturae  veteres  basilicae  S,  PaulL 

Picturae  saeculi  Picturae  aetatis  Nicolai 

S.  Leonis  Magni  Tertii 

f      Zephy  fs  EPHiRIN 

rinus  SED  ANN 

se  d  a  n  x  v i i 

n.  XVn  I.    m. 

II  X 
m.    X 

a    Catalog.  Liber 

&    CaUlog.  Fel.  VI.  ann.  7    m.    6    d.    10 

Catal.  ex  codd.  Italiae. 

a    Bergonensis  17  2  10 

6    Cavensis  16  2  10 

c    Farfensis  17  2  10 

d    Lucensis  16  2  10 

Catalogiex  codd,  extra  Italiam. 

g    BelgicusPapebrochii         16  2  10 

h    Colbertinus  primus  18  7  10 

t  —       secundus  9  7  10 

k  —       tertius  8  8  7 

/  —       quartus  13  2  10 

m  —       quintus  19  6  10 

n  —       sextus  18  2  10 

0  —       septimus  9  6  10 

ConsiUum  paria  JErx  ChrisH 

Ex  coss.  Saturnino  et  Gallo  198 

ad  coss.  Praesentem  et  Extricatum  217 

aCatPlogusLiberianus  eosdem  consules  memorat 

postlacunam  Victoris,  supplendam  ex  cod.  biblioth. 

Caesareae  edit.  CuspinianiapudSchelestratium  p.420. 
Catalogus  Felicis  IV  eosdem.  coss.  refert. 

^>  Pi  Qi  ^f  ^9  Ocriculens.  1,  2  et  4  eosdem  consules 

signant:  tertius  caret  lectionibus  sancti  Zephyrini. 
Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt  xiiii 
Tres  ex  his  tribuunt  Zephyrino  annos  16 

Duo  annos  17,  duo  ann.  18,  unus  19 

Duodecim  vero  assignant  et  dies  11 

Ex  consulum    nominibus  constat,   numerandos 

esseannosxviiii,  quem  numerum  in  picturisduplici 

Tcrsu  signatum  aevo  Leoniano 

XVII.  II. 

jaxta  areae  spatium  augustius,  male  diviserunt  de- 
seriptores  in  annos  xvii  et  menses  ii,  additasiglaM. 
quam  aetas  posterior  deinde  interposuit  non  secusac 
inepocha Victoris.  Vide  noUsad  Vitam  S.  Zephyrini. 

xvn. 

S.  CALUSTUS. 

Picturae  veteres  basilicse  S.  Pauli. 

T  callisTFS  f  CALISTVS 

s  e  D  SED  AN.  v 

a  n  N^  M.II 

V  M  d.  X 

IL  D 
X 


A     a    Catal.  Liber.  ann.  5      m.     2    d.    10 

6    Cat.  Fel.    IV.  5  2  11 

Catalogi  ex  codd.  Italise 
c    Cat.  Bergom.  5  2  10 

d    Cat.Cavensis  7  2  10 

e    Cal.  Farfensis  7  2  10 

r   Cat.  Lucensis  7  2  10 

Catalogiex  codd.  extra  Italiam. 
g    Catal.  Belgicus  Papebr.      5  2  10 

h    Cat.  Colbert.  primus  5  2  10 

i     —   secundus  6  2  10 

k     —  tertius  6  6  10 

l     —  quartus  5  2  10 

m   —  quintus  5  2  10 

n    —  sexlus  5  2  10 

B     0    —  septimus  0  2  2 

Consulum  paria  JEraeChristi 

Ex  coss.  Antonino  et  Advento  218 

ad  coss.  Antonino  IV  et  Alexandro  222 

a    Cat.  Liberii  eosdem  coss.  assignat 
6    Cat.  Fel.  IV  priores  coss.  recenset 
p    Oric.  primus  codex  recenset  coss.  postremos 
q     —    secundus  mutilus  est 
r     —    tertius  coss.  memorat  quos  primus 
s     —    quartus  similiter 

Codices  hidantannos     5     m.     2    d.     10 

Omnes  codices  ab  a  ud  o  et  ap  ad  s  sunt  xxii. 

Ex  his  undecim  dant  annos  5 

Sedecim  assignant  menses  2 

Quindecim  numeranl  dies  10 

G     Uti  legimus  in  picturis  basilicae. 

XVUI. 

S.  URBANUS. 
Picturae  veteres  hasilicae  S.  Pauli. 


VRBAN  SED 

ANS  Vm.  M.  x\ 

d,  0711 


f  VRBA  T 

NVS 
.  .D 
AN.    VIII 
m.  XI 
d.  XII 

a    Cat.    Liber.    ann.           8  m       11    d.    12 

6    Cat.Fel.IV.                     3  10           12 

Catalogi  ex  codd.  Italiae. 

c    Cat.Berg.                        8  11           12 

d   Cat.  Caven.                     8  11           12 

D     e    Cat.  Farf.                        8  11           12 

f  Cat.  Lucen.                     8  11           12 

Catalogi  ex  codd.  extra  Italiam. 

g    Cat.  Belg.  Pap.               8  11           42 

h    Cat.  Colb.  primus           9  10           12 

i     —    secundus                 4  10           11 

k    —    tertius                    4  10           12 

l     ^    quartus                  9  11           12 

m  —     quintus                   9  10           12 

n    —     sextus                   11  11           12 

0     —    septimus                 9  11           12 

Consulum  paria  JErae  Christi 

Ex  coss.  Maximo  et  j£liano  223 

ad  coss.  Agricolam  et  Clementinum  230 


m 


AD  ANASTASIUM  PROLKGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


296 


a    Gat.  Lib.  assignat  eosdem  coss. 
6    Cat.  Fel.  IV.  Consules  non  referc. 


Consules  non  recen- 

sent,  sed  tribuunt  Ur- 

bano  sed.  an.  8,  m. 

11,  d.  12. 


p  Ocr.  primus 

q  —    secundus 

r  —    tertius 

s  —    quartus. 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  et  p  ad  s  sunt  xiii. 
Ex  his  decem  trlbuunt  annos  8 

Tredecim  numerant  menses  11 

Omnes,  uno  dempto,  signant  dies  1S 

Uti  numerantur  in  picturis  basilicae. 

XIX. 

S.  POxNTIANUS. 

In  veteribus  picturis  basilicae  S.  Pauli,  Pontiani 
epigraphe  ita  absumpta  est,  ut  nullae  supersint 
litterae  praeter  initiales,  quae  primam  illius  nomi- 
nis  syllabam  constituunt,  ejusque  locum  certum 
indicant  ita  perscriptae. 

f    PONtianus 
sed.    .    . 


Ex  Catalogis  ita  suppletur  epocha  S.  Pontiani  : 
seditann.  5,  mens.  2,  dies  2. 
a    Catal.  Liber.  ann.  5     m.     2    d.    7 

b    Cat.  Fel.  IV.  8  5  2 

Catalogiex  codd,  Italise. 

c  Bergom.  5  11  0 

d  Cavensis  5  2  2 

e  Farfensis  5  2  2 

f  Lucensis  5  2  2 

Catalogi  codd,  extra  Italiam 

g  Belgic.  Papebr  5  2  2 

h  Colb.  primus  19  5  2 

i  —    secundus  6  5  2 

A  —    tertius  6  5  5 

l  —    quartus  5  2  0 

m  —    quintus  9  5  2 

n  —    sextus  5  0  0 

0  —    septimus  5  2  2 

Consulum  paria  Mrx  Christi 

a    Ex  coss.  Pompeiano  et  Feliciano  231 

b    ad  coss.  Severum  et  Quinctianum  235 

p,  g,  r,  s,  Omnes  codices  Ocriculenses  signant 

ann.  5,  m.  2,  d.  12,  et  eosdem  coss.  memo- 

rant  tertius  et  quartus. 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  et  r  sunt  xviii. 

Ex  his  XIII  assignant  annos  5 

XI  dant  menses  2 

IX  numerant  dies  2 

XX. 

S.  ANTERUS. 

Tam  in  antiquioribus  picturis  sxculi  Leonis  Magnl 
quam  in  secundisaNicolaotertioadditis,  epochae 
S.  Anterl  nihil  admodumconspicuumest.  Super- 

^  sunt  in  veteri  serie  sequentes  litterse : 


A  i  ntERVS 

SED, 

AN 
NI 

•         •         •         • 

Ex  catalogis  emendatioribus  ita  restitui  potest 
epochaS.  Anteri :  sed.  an...,  mens.  1,  d.  12. 
a    Catalog.  Liber.  mense  1,  diebus  10 
b    Cat.  Fel.  IV.  ann.  11      m.      1    d.    12 

CataL  ex  codd,  ItaHx. 
c    fiergom  0  1  15 

d    Caven.  12  1  12 

c    Farfen  12  1  12 

f   Luceu.  12  1  12 

Catalogi  codd,  extra  Italiam 
B     g    Belgic.  Papebr.  12  1  20 

h    Colb.  primus  19  5  2 

i      —    secundus  0  1  12 

h     —    tertius  12  1  12 

l      —    quartus  1  15  0 

m     —    quintus  11  1  ^2 

n     —    sextus  15  0  0 

0     —    septimus  0  1  13 

Consulum  paria  JErxChristi. 

Consulum  par  unicum  Antero  tribuitur  tam  in 
Catalogis  Liberii,  et  Felicis  IV  quam  apud  S.  Pro- 
sperum.  Acta  quoque  S.  Pontii  et  Eusebius  mensem 
unicum  regiminis  Ecclesiae  Anthero  tribunt.  Quare 
Catalogls  a,  c,  i  et  o  inhaerendum  :  et  inde  caeteri 
sunt  corrigendi :  ut  mensis  unicus,  et  dies  10  vel 
G  12,  aut  15,  ei  tribuantur  sub  coss.  Maximino  et  Afri< 
cano  aerae  Christi  236. 
Uti  ex  sequenti  epochaS.  Fabiani. 

XXI. 
S.  FABIANUS. 
Ficturas  veteres  basilicas  S.  PatUi 
i  FAVIA 

NVS 
SED 
ANN 
_XUI 
M.  L  D 
X 
a    Catalogus  Liber.  ann.      14  m.         1  d.      10 
6    Catalogus  Feiicis  IV.       14  m.         2  d.      11 
D  Catalogi  ex  codicibus  Italix. 

c    Bergomensis  13  2  10 

d    Cavensis  14  11  11 

e    Farfensis  14  11  11 

f   Lucensis  14  11  7 

Catalogi  ex  codicibus  extra  Italiam. 
g    Belgicus  Papebr.  14  2  10 

h    Colb.  primus  14  1  10 

i      —    secundus  14  11  11 

h     —    tertius  14  1  10 

/      —    quartus  13  1  10 

m     —    quintus  14  1  10 

n     —    sextus  14  1  10 

0     —    septimus  14  11  11 


a? 


BLANCHINI  DISSERT.  DE  ANT.  RR.  PONT.  CATALOG- 


S98 


J5r»  Christi  A 
236 
250 


Consulum  paria 
Ex  coss.  Maximino  et  Africano 
ad  coss.  DeciUm  II  et  Gratum 
a    Cat.  Liber.  a  consulatu  Maximini  et  Africani 

usque  Decio  II  et  Grato. 
&    Cod.  Fel.  eosdem  coss.  recenset ;  sed  posterio- 
ris  Grati  cognomentum  vertit  in  Quadrati,  vi- 
tio  amanuensis. 
p    Cod.  Ocric.  primus  eosdem  habet  coss. 
q  —         secundus  eosdem  recenset 

r  _         tertius.   Inhocdesiderantur  plura 

s  —         quartus  eosdem  coss.  refert 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt  XIIII,  et  additis  a  p 
sd  s  sunt  XVm. 
Ex  his  XYI  tribuunt  Fabiano  annos 
Duo  vero  assignant  annos 
Octo  addunt  etiam  mensem 
Octo  pariter  adscribunt  dies 
Ut  in  picturis  basilicae  S.  Pauli 

XXII. 

S.  CORNELIUS. 

Picturx  veteres  basilicaB  S .  Pauli, 

i       c  orn  e 

LI  VS 

SED 

AN 

N I.  m  III 

DX 

a  Catalogus  Liberiancs  an.  2 


U 

40 


Unus  vero  signat  annum  4 

Duo  ascribunt  menses  3 

.Decem  adduntetiam  dies  iO 

Incertum  est  num  picturae  referant  sedisse  ANNIs 

III,  an  veroANN.  I,  m.  III D.  X,  quod  videturvero- 

similius,  ut  ex  consulibus  evincitur. 

XXUI. 

S.  LUCIUS. 

Picturx  veteres  basilicaB  S.  Patdi. 

i  Luc  i 

VSSE 

D  AN 

N.m 

M.  m 

D.m 

ann. 


m.    3 
6  Catalogus  Fel.  IV  ann.       4    m,    2 

Catalogi  ex  codicibus  Italids. 
e  Bergomensis  3  0 

d  Cavensis  3  2 

e  Farfensis  3  2 

(  Lucensis  3  2 

Catalogi  ex  codicibus  extra  Italiam, 


d. 
d. 


9  Belgic.  Papebr. 
k  Colb.  primus 

—  secundus 

—  tertius 

—  quartus 

—  quintus 

—  sextus 

—  septimus 
Ccnsulum  paria 


X 

l 

l 
m 

n 


3 
2 
2 
2 
2 
2 
3 
3 


2 
2 
2 
2 

10 
2 
3 

40 


40 
40 
40 
42 

40 
3 
2 
4 
0 
3 
0 
40 


a    Catalog.    Liber.  ann.    3    mens.  8 
b    Catal.  Felicis  IV.  3 

Catalogi  excodd.  Italiss 
c    Catalog.  Bergom.  3 

d    Cavensis  3 

e    Farfensis  3 

f   Lucensis  3 

Catalogi  ex  coddicibas  extra  Italiam. 
g    Belgicus  Papebrochii      3 
h    Colbertinusprimus         3 
t  — 

h  ~ 

l  — 

m         — 
n  — 

0  — 


3 
3 
3 
3 
3 
3 


d. 
3. 

3 
3 
3 
3 

3 
3 
3 
3 
3 
3 
3 
3 


40 
3 

3 
3 
3 
3 

3 
0 
3 
3 
3 
3 
3 
3 


^ras  Christi  D 

Sicoss.  Decio  ill  et  fllio  seu  duob.  Deciis  251  ad 
tt».  Gallum  et  Volusianum  252 

a  Cat  Lib.  a  coss.  Decio  IV  et  Decio  II  usque 
GilloetVoIusiano. 

&  Cod.  Fel.  IV  reticet  coss. 

S.  Hieronym.  de  Script.  Eccl.  Rexit  Ecclesiam 

iKftisduobus  sub  Gallo  et  Volusiano. 

p  Ocric.primus    \  _  «#    ^^a 

.      ]  coss.  non  recensent,  sed 

q     —    secundus  f        ,       *  ^.  o 

r     —   te  tl         i  assignant  sedis  annos  3, 

^  '  "       \    dies  40. 
*      —    quartus    / 

Oanes  codd.  ab  a  ad  o  et  a  p  ad  s  sunt  XVill. 

£x  liis  sex  assignant  annos  2 

Patrol.  cxxvn. 


—  secundus 
~       tertius 

—  quartus 

—  quintus 

—  sextus 

—  septimus 
Consulum  paria  Mrx  Christi 

Ex^coss.  Gallo  II  et  Volus.  252 

ad  coss.  Valeriano  III  et  Gallieno  II.  255 

a    Catal.  Liberianuseosdem  coss.  reddit 
6    Catalogus  Felicis  IV  eosdem  coss.  scribit,  sed 
Gallienum  mendose  Gallicanum  nominat. 
p    Ocric.  primus    \ 

q     —    secundus  /    LectionesLuciiPP.etmart. 
r      —     tertius     i    desidcrantur. 
s      —     quartus    ) 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt  Xmi,  et  cum  p  ad 
s  XVIII. 
Omnes  scribunt  annos  3 

Omnes  (uno  dempto)  memorant  meos.  3 

Omnes  (uno  dempto)  etiam  dies  3 

Uti  in  autographis  picturis  basilicie  S.  Pauli. 

XXIV. 

S.  STEPHANUS. 

Picturx  veteres  basilicgsS.  Pauli 

f       STEPHa 

NVS 
SED 

ANN.  un 

M.  UD 
XV 

a    Cut.  Liberii  ann. 
b    Cat.  Felicis  IV. 


i    iD.    2    d. 

21 

5    m.    3    d. 

2 

40 

299 


AD  ANASTASIUM  PROLOGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


300 


Cat.  ex  codd,  Italix  A 

c    Bergom.  4  2  11 

d    Cavensis  3  2  45 

e    Farfensis  U  S  15 

f   Lucensis  4  2  15 

Catatogi  excodd.  extra  Italiam. 
g    Belgic.  Papebr.  4  2  15 

h    Colb.  primus  6  6  2 

i     —    secundus  7  5  2 

k    —    lertius  7  5  2 

l     —    quartus  4  2  15 

m    —    quintus  6  6  2 

n    —    sextus  4  2  15 

0     —    septimus  desideratur 

Consulumparia  JErx  Christi 

Ex  coss.  Volusiano  U  et  Maximo  253  g 

ad  coss.  Valerianum  1111  et  Gallienum  III.  257 

a    Cat.  Liber.  eosdem  coss.  refert,  sed  secundis 

detrahit  unitatem,  Valeriano  lU  et  Gallieno  II. 
p    Ocric.  primus  nec  annos,  nec  coss.  recenset. 
q     —     secundus  ann.  2,  mens.  11,  dies7. 
r     —      tertius  concordat  cum  Ocric.  primo. 
s     —       quartus  ann.  i,  mens.  2,  dies  15. 
Omnes  codices  ab  a  ad  o  c!  n  2'  nd  s  sunt  XVIil. 
Ex  his  sex  numerant  annos  4 

Insuper  vii  produnt  menses.  2 

Et  Y  numerant  etiam  dies  15 

Ut  in  prototypo  basilicae  S.  Pauli. 


XXV 

S.  SIXTUS 

PictursB  veteres  S,  Pauli 

f                six 

TVS 

SED 

an"n 

IL  M 

XLD 

VI 

a 

Catalog.  Liber.  ann.         2  m. 

11  d. 

6 

b 

Catalog.  Sub  Fel.  IV-         1 

CataL  ex  codd,  Italiw, 

10 

24 

c 

Bergomensis                     2 

11 

6 

d 

Cavensis                          2 

11 

6 

e 

Farfensis                          2 

11 

6 

f 

Lucensi3                          2 

11 

6 

c 


Catalogi  ex  codd,  extra  Italiam, 
g    Belgicus  Papebrochii  2  11         6 

h    Colbertinus  primus  2  10       23 

i  —  secundus        1  10       23 

k         —  tertius  2  10       23 

l  —  quartus  

m         —  quintus  2  10       23 

n  —  sextus  2  11        15 

0  —  septimus         2  11         8 

Consulujn  paria  Mrx  Christi 

Excoss.  Maximini  etGIabrionis  ord.  ep.  256. 
Ex  coss.  seq.  Valeriano  IVetGallien.  lii.  et.  P.  R. 
ad  coss.  Fuscum,  et  Bassum  martyr.  258 


D 


a    Catal.  Liber.  a  consulatu  Maximi  et  Giabr. 

usque  Tusco  [Fusco]  et  Basso  coss. 
b    Cod.  Fel.  IV  eosdem  coss.  refert 
p    Ocric.  primus    \  eosdem  coss.  repetunt  Maxi- 
q     —     secundus(  minum   et  Glabrionem,  et 
r      —     tertius     i  Tuscum  et  Bassum,  et  at- 
s      —     quartus   /  tribuunt  pont.  an.  2,  m. 

11,  d.  6. 
Omnes  codd.  ab  a  ad  o  et  a  p  ad  s  sunt  xviii. 
£x  his  XV  tribuunt  annos  2 

Et  XII  numerant  menses  11 

Et  X  assignant  etiam  dies  6 

Uti  legimus  in  picturis  basilicae  S.  Pauli. 

XXVI. 

S.  DIONYSIUS. 

Picturx  veteres  basilicae  S.  Pauli, 

I       Dlon  y 
SIVS 
SED 

A  N  N.  IIx 
M.  IIi 
D.  VII 
a    Catalog.  Liber.  8  m. 

b    Catal.  Fel.  IV.  ann  6 

Caial  ex  codd,  Italias, 
c    Bergomensis  2 

d   Cavensis  2 

6    Farfensis  2 

f    Lucensis  2 

[Catahgi  ex  codd,  extra  Italiam. 

g  Bel^icus  Papebrochii  2 

h  Colbertinus  primus  2 

i         —  secundus  7 

k        —  tertius  6 

l         —  quartus  2 

m        —  quintus  2 

n         —  sextus  2 

0         —  septimus 

Consulum  paria  JErss  ChrisU 

Ex  coss.  iGmiliano  et  Basso  259 

coss.  Claudium,  et  Paternum  269 

a    Catal.  Lib.  eosdem  coss.  assignant 
b    Cat.  Fel.  IV  eosdem  refert 
p    Ocric.  primus     \  S.  Dionysii  papas  lectiones 
q     —     secundus  j  nullae  in  his  codicibus  ha- 
r      —     tertius     >  bentur,  cum  iilius  festum 
s      —     quartus    \  incidat  in  diem  S.  Stephani 

/  protomartyrls. 
Consulum  paria  ostendunt,  annos  ut  minimum 
octo  extendi  sedem  Dionysii :  eamque  summam  in 
exemplariprototypoolim  fuisse  indicatam,  per  litte- 
ras  IIX,  a  quibus  excidente  postrema  X  superstites 
duae  litterae  II  ansam  dederunt  Cataiogis  contrahendi 
ad  biennium  longiorem  aetatem. 

Omnes  codlces  ab  a  ad  o  sunt  XIIII;  ex  his  pleri- 
que  dant  pariter  ann.  2,  mens.  3  et  dies  7,  ut  in 
picturis,  supplendis  per  IDC  in  annorum  numero. 


2  d. 

8 

3 

3 

3 

3 

3 

3 

2 

2 

6 

3 

12 

3 

7 

3 

ii 

M 


BLANCHINI  DISSERT.  DB  ANT.  RR.  PONT.  CATALOG. 


302 


k 

b 


XXVII. 

S.  FELIX. 

Veteres  picturae  basilicx  S.  Fauli. 

f  feliX 

sed  a  N 

n.  IV.  M 
X.  d.  XIV 

a   Catal.Liberiiann.  5    m. 

h    Cat  Fel.  IV.  4 

Cataloffi  ex  codd,  Italise, 

e    Bergomensis  2 

d    Cavensis  2 

e    Farfensis  2 

/    Lucensis  2 

Catalogi  cadicum  extra  Italiam. 


3 

10 
40 
10 
10 


d. 


25 
25 


25 
25 
25 


9 

h 

% 

k 

l 

m 

n 

0 


Mr9  ChriBti 

275 
283 


g    Belgic.  Papebr. 
h    Colbertinus  primus 


2 
4 

3 
3 
2 
4 
2 


10 

25 

3 

15 

3 

25 

3 

25 

40 

...• 

3 

25 

10 

. . 

B 


i  —  secundus 

k  —  tertius 

l  —  quartus 

m  —  quintus 

n  —  sextus 

0  —  septimus 

Consulum  paria  Mrx  Christi 

Ex  coss.  Claudio  et  Paterno  269 

ad  coss.  Aurelianum  II  et  Capitolinum  274 

a     Cat.  Lib.  eosdem  consules  refert 
b     in  Cat.  Fel.  lY  eosdem  consules  signat 
p   Cod.  Ocric.  primus     \  signant  eosdem  con- 
q         —        secundus  /  sules  et  ann.  2,  m. 
r  —         teitius     l  10.... 

«  —        quartus    j 

Omnes  Codd.  ab  a  ad  o  et  ab  p  ad  s  sunt  XYIIL 
Sex  inter  bos  ex  consulibus,  et  tres  ex  numeris 
dant  annos  4 

Undecim  vero  tribuunt  menses  10 

Novem  exprimunt  etiam  dies  25 

Qui  numeri,  in  pictura  oblitterati  prae  vetustate, 
iU  Tidentur  supplendi.  Codices,  qui  biennium  si- 
cnant,  vel  triennium  et  quinquennium  fortasse 
mndi  ansam  desumpserunt  ex  oblitteratis  ducti- 
bos  nnmeri  lY,  quos  putarunt  II,  vel  III,  vel  Y  re- 
ferre. 

xxvm. 

S.  EDTYCHIANUS. 

Veterei  pictursB  basilicx  S.  Pauli. 

f  EVTICHI 

ANVS 

SEDIT 

ANN 
YUIii 
X.  D  Uu 
in  Catalogo  Liber.     an.  8 
Catal.  Fel.  IV.  numerat    1 

Catalogi  ex  Codicibus  ItalisB 
Bergomensis  8  10 

Cavensis  7  10 

Farfensis  8  10 

Laceniis  8  10 


6 
P 

r 
s 


Catalogi  Codicum  extra  Italiam. 
Beigic.  Papebrochii         9  10  4 

Colbertinud  primus  8  10  3 

—  secundus  111 

—  tertius  114 

—  quarlus  8  10  3 

—  quinttts  8  10  4 

—  sextus  8  10  2 

—  septimus  9  10  4 
Consulum  paria 

Ex  coss.  Aureliano  III  et  Marcellino 
ad  coss.  Carum  U  et  Carinum 
a     Cat.  Lib.  eosdem  consules  referl 
Cat.  Fel.  iV  eosdem  coss.  signat 
Cod.  Ocric.  primus      \     S.  Eutychianl  PP. 

—  secundus    /     Lectiones  nullse  in 

—  tertius        l     his  codicibus  oc- 

—  quartus      J     currunt. 
Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt  XIUI 

Ex  his  octo  signant  annos  g 

Dece.n  numerant  menses  ^q 

Octo  addunt  etiam  dies  4 

Qu«  omnia  cum  picturae  numeris  consentiunt,  si 
biduum  in  ea  oblitieratum  suppieatur. 

XXIX. 

S.  CAJUS. 

Picturae  veteres  Basilicm  S.  PauU 

t  CAIVS 

SED  AN 

XI 

M  IIII 
D  VIIII 
a    CataL  Liber.  ann.  12     m.      4    d 

b    CataLFeLIV.  41 

Catalogi  ex  codd.  Italim. 
c    Catal.  Bergom.  10 

d    Cat.  Cavensis  11 

e    CaL  Farfensis  11 

f  GaL  Lucensis  14 

Catalogi  ex  codd.  extra  Italiam. 
g   Catal.  Belgicus  Papebr.    11 


D 


7 
12 

9 
9 
9 
9 


a 
6 


m.  11      d. 
1 


e 
i 
e 

r 


3 
1 

4 
4 
4 
4 


h  Cat.  ColberL  primus  11 

i  Colb.  secundus  11 

*  —    tertius  14 

l  —    quartus  11 

m    —    quintus  11 

n     —    sextus  11 

0      —    septimus  11 

Consulum  paria 

Ex  coss.  Caro  II  et  Carino  ordinatus 

Ex  coss.  Carino  II  et  Numeriano  II  Pp.  284 

ad  coss.  Diocletiano  VI  et  Constantio  II  qui  296 
pertinent  ad  successorem. 

a    Cat.  Liberii  habet  eosdem  coss. 

6  Cat.  Fel.  IVsignat  priores  coss.  et  in  succes- 
sore  signat  secundos. 

p   Desiderantur  Lectiones 


9 
12 
12 
12 

8 
22 

8 

8 

MrmChristi 
283 


303 


AD  ANASTASIUxM  PROLOGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


304 


q    Ocr.  secundus  an    ii    4    13    et  eosd.  coss.  A 
r    —     leriius  H    4    42    el  eosd.  coss. 

8    —     quartus  i\    4    12    et  eosd.  coss. 

Omnes  codices  :ib  a  ad  o  et  a  p  ad  s  sunt  xvii. 


Ex  his  sedecim  habent  annos 
Omnes  dant  menses 

Quinque  signant  etiam  dies 
Uti  legimus  in  picturis  basilicae  S.  Pauli. 

XXX. 

S.  MARCELLINUS. 

Picturae  veteres  hasilicaB  S.  Pauli. 

f  MARGEL 

LINUS 
SED  AN 

VIII 

M.  IL  D 

XXV 


11 

4 

9 


B 


XXXL 

S.  MARCELLUS. 
Veteres  pi4:turx  basilicas  S.  Pauli 

i  MAR 

CEL 
LVS 
S 

ED 

ANN 

J.  M 

VILD 

XXI 

a    CataL  Liber.  ann  1 

6    Cat.  Fel.  IV  4 

Catalogi  ex  codd.  ItalisB. 


m.     7    d.  20 


a    Cat.  Liber.  ann. 
b    Cat.  Fel.IV. 


8 
8 


m. 


3 
4 


d.  25 
15 


Catalogi  ex  codd,  Italiae, 


c  Cat.  Berg. 

d  Cat.  Caven. 

e  Cat.  Farf. 

f  Cat.  Lucen. 


8 
8 
6 
9 


2 
2 

2 
2 


25 
22 
25 
25 


Catalogi  ex  codd,  extra  Italiam 


g    Cat.  Belg.  Pap 
h    Cat.  Col6.  primus 


t 

k 
l 

m 
n 

0 


secundus 
tertius 
quartus 
-         quintus 
sextus 
septimus 

Consulum  paria 


8 
8 
9 
9 
8 
8 
8 
16 


2 
2 
4 
4 
2 
2 
0 
2 


25 
25 
3 
25 
25 
25 
25 
25 


C 


^rae  Christi 


Ex  coss.  Diocletiano  VI  et  Const.  II  296 

ad  coss.  Diocl.  IX  et  Maximiano  VIII  304 

Catal.  reg.  Suec.  sub  num.  24'J  a  Schel.  edit, 
pag.  277 :  a  Passione  D.  N.  J.  Christi  usque  ad  se- 
dem  beatissimi  Marccllini  papae  sunt  anni  276,  mens.  D 


9.  —  JSrae  Christi, 
Additis 
Provenit  annus 

a  b    Cat.  Lib.  et  Fel.  IV  signant  eosdem 

p  Ocr.  primus  an       8  m.   2  d.  15 

q  —  secundus        8       10       25 

r  —  tert.  Desiderantur  lectiones 

i  —  quartus          8         2        25 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  et  a  p  ad  s  sunt 
£x  his  duodecim  signant  annos 
Undecim  exprimunt  etiam  menses 
Quatuordecim  quoque  numerant  dies 
Uti  legimus  in  picturis  basilicae  S.  Pauii. 


28 
276 
304 

coss. 


et  eosd. 
coss. 


XVII. 

8 

2 

25 


c    Bergomensis 

5 

7 

S4 

d    Cavensis 

5 

6 

21 

6    Farfensis 

5 

7 

S5 

f   Lucensis 

5 

7 

S1 

Catalogi  ex  codd.  extra  Italiam. 

g    Belgicus  Papebr. 

5 

6 

H 

h    Colbertinus  primus 

5 

6 

i\ 

t          —         secundus 

5 

4 

4S 

k         —         lertius 

5 

4 

84 

l          —         quartus 

5 

7 

48 

m         —         quintus 

5 

7 

84 

n          —         sextus 

5 

7 

46 

0          —        septimus 

6 

0 

88 

Consulum  paria 

£rx  ChrisH 

Ex  coss.  Maximiano  V  et  ConsUntio  V 

305 

ad  post  coss.  Diocl.  X  et  Maximiani  VII 

309 

a    Cat.  Liberii  non  memorat  coss. 

b    Cat.  Fel.  IV  a  cons.  Maxentii  IV. 

Neque  in  codicibus  Ocric.  memorantur  coss 

.  oe- 

que  anni  sedis. 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt 

XIV 

Ex  his  undecim  signant  annos 

5 

Septem  numerant  etiam  menses 

7 

Sex  addunt  etiam  dies 

84 

Quae  supersunt  in  picturis  notae  numerorum  cum 

his  concordant. 

XXXII. 

S.  EUSEBIUS. 

► 

Veteres  picturae  basilicaB  S.  Pauli 

t           EVSebi 

VS 

SE 

DANN 

II.  M.  I 

DX 

X 

V 

a    Cat.  Liber.                       » 

m. 

4    d. 

46 

b    Cat.  Fel.  IV.  ann.            6 

i 

3 

Catalogi  ex  codd.  ItaliaB. 

c    Bergomensis                    2 

4 

85 

305 


BLANGHINI  DISSERT.  DE  ANT.  RR.  PONT.  CATALOG. 


d06 


d   CaTensis  2 

e    Farfensis  2 

f   Lucensis  2 

Catalogi  ex  codd,  extra  laliam. 


g    Belgic.  Papebr. 
h    Colbertinus  primus 


t 

k 
l 

m 
n 

0 


2 
5 

7 
7 
2 
5 

2 

2 


2 
2 
2 

2 
k 
5 


25  A     p    Cod.  Ocric.  prlmus  annus  3  mens.  7.  dies  8. 


25 
25 


\ 
\ 
\ 
2 


25 
13 
3 
3 
25 
3 
25 
25 


Mrae  Christi 
309 

310  B 


XIV. 

2 

\ 

25 


—  secundus 

—  tertius 

—  quartus 

—  quintus 

—  sextus 

—  septimus 
Consulum  paria 

Ex  II  post  coss.  Maximiani  VII  et  Diocl.  X. 
ad  post  coss.  X  Diocl.  Maxim.  YII  coss.  Ma- 
xeotio  IIL 
>  a  et  6  non  memorant  consules. 

In  codiclbus  Ocriculensium  desiderantur  lectiones 
S.  fiusebii. 

Oones  codlces  ab  a  ad  o  sunt 

Ex  his  sex  numerant  annos 

Septem  signant  menses 

Totidem  quoque  addunt  dies 

Ut  in  picturis  basilic»  S.  Pauli  spectantur. 

XXXIII. 

S.  MELCHUDES. 

Veteres  picturse  basilicse  S.  Pauli. 

f  MELTI 

ADES 
SED 

ANN^ 

m.  M 

VII 
DVI 
:  I 
a  Catal.  Liber.  ann. 
6  Cat.  Fel.  IV 

CaUUoffi  ex  codd,  Italise 
c  Bergom.  ann.  2  m. 


q     —    secundus  annos  non  numerat,  sed  coss. 
indicat  ul  supra 

r    Ocric.    terl.  ut  in  prira.)        ^        ^  ^   « 
„.,««»     .•       •       an.  3,  m.  7,  d.  8. 
s     —     quart.  ut  in  pnm.)  ' 

Consules  mendose  enuntiantur  a  Maxentio  nono  ad 

Maxentium  secundum.  Sed  emendantur  ex  praece- 

denti  a  Maximiano  VIII,  seu  Maxentio  li. 

XXXIV. 

S.  SILVKSTER. 
Veteres  picturw  hasilicae  S.  Pauli. 

t  SILVES 

TER 

SBD 

ANN 

XXIII 


M.  X 

D.  XX 


a    Cat.  Liber.  ann. 
6    Cat.  Fel.  IV. 


21 
23 


m. 


Catalogi  ex  codd.  Italix 


c  Bergom, 

d  Cavensis 

e  Farfensis 

f  Lucensis 


23 

23 

23 
23 


II 

10 


10 

10 
10 


Catalogi  ex  Codd.  extra  Italinm. 


g    Belgic.  Papebr. 
h    Colb.  primus 


23 
23 
23 
23 
23 
23 


10 
10 
10 
10 


11 


11 

11 
11 

11 
13 
11 
13 


10 


10 


12 


. . 


11 


JSras  Ckristi 


3 
3 


mens.  6 
6 


d. 


8 
7 


d  Cavensis  2 

«  Farfensis  3 

f  Lacensis  3 

Catalogi  ex  codd,  extra  Italiam. 


9  Belgic.  Papebr. 
h  Colb.  primus 

—  secundus 

—  tertius 

—  quartus 

—  quintus 

—  sextus 

—  septimus 
Consulvm  paria 


% 

k 
l 

m 
n 

0 


3 
4 

4 

4 
3 
4 
3 
3 


7 
6 

7 

7 

7 

7 

•  • 

7 
7 
7 
7 
8 


jErae  Christi 


fix  coss.  Maximiano  VIII  solo,  seu  ex  coss. 
ftofino  et  Eusebio  mense  Sept.  11 

^  Coss.  Volosianum  et  Annianum  314 

a  Gat  Liber.  a  consulatu  Maximiano  VIII  solo, 
Voioiianoet  Rufino,  etc.,  ad  Volusianum  et  Annia- 
nQBcoss. 


i     — secundus 
G     k    —  tertius 

/      —  quartus 

m    —  quintus 

n     — sextua 

0     —  septiraus  24 

ConsiUum  paria 

Ex  coss.  Volusiano  et  Anniano,  quib.  elect.  P.  R. 
Kal.  Febr.  314 

ad  coss.  Constantium  et  Rufium  Alblnum  335 

et  ad  initium  Nepotianl  et  Facundi  336 

ut  in  Marco,    qui   sequitur,  anni  21,   mens.   11 

Ex  die  vero  10  Febr.,  qua  ord.  episcopus       312 
ad  eumdem  termin.  31  Decembr.  335 

sunt  anni  23,  menses  10,  dies  20. 

In  veteribus  pioturis  basilicx  S.  Pauli,  quemad- 
8  D  modum,  et  in  plerisque  Catalogis,  numerata  legitur 
epocha  ab  ordinatione  (quod  et  in  Melchiade  et  in 
Marco  observari  potest) ;  in  Catalogo  autem  Liberia- 
no  videtur  epocha  consignari  a  suscepto  Romano 
pontificatu  post  mortem  decessoris. 

XXXV. 

S.  MARCUS 
Veteres  picturse  basilicas  S,  Pauli 
f  MARCUS 

SEDAN 
N.  II 
M.  VIII 
D.  XX. 
I. 


8 
21 
22 
21 

21 


7 

8 
8 
8 
0 


307 


AD  ANASTASIUM  PROLOGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


906 


a   Gatal.  Liber  ann.  2    m. 

6    Cat.  FeLIV.  2 

Catolagi  ex  codd.  Italiss 
e    Bergom.  2 

d    Caveusis  2 

e    Farfensis  2 

f  Lucensis  14 

Catalogi  Codd.  extra  Italiam 


g    Belgic.  Papebr. 
h    Colb.  primus 

k       - 
l 

m 
n 

0 


5 
5 

2 
2 

2 
2 
2 


6 
8 
3 
5 
8 
8 
8 
8 


JErae  Christi 
336 


—  secundus 

—  tertius 

—  quartus 

—  quintus 

—  sextus 

—  septimus 
Consulum  paria 

a    Ex  coss.  Nepotiano  et  Facundo 
Ex  die  Kal.  Febr.  usque  in  diem  prid.  Non.  Oc- 
tobr.  coss.  SS. 
a    Cai.  Liber.  Nepotiano  et  Facundo  coss. 
b    Cat.  Fel  IV  eosdem  coss.  refert 
p    Ocric.  primus 
q       —    secundus 
r       —    tertius 

s       —    quart.  eosd.  coss.  dat.  eta. 2,  m.  8,  d.  40. 
Omnes  codd.  ab  a  ad  o  sunt  xiv  et  cum  s  xv. 
Ex  his  tredecim  consignant  annos 
Octo  etiam  numerant  menses 
Novem  vero  exprimunt  dies 
Unus  dies 
Ut  in  picturis  basilicae  S.  Pauli. 

XXXVI. 

S.JULIUS. 
Veteres  picturm  basilicae  S.  Fauli 

t  IVLIVSSE 

D  ANNIS 


24 
20 

20 

5 
20 

5 
20B 


desiderantur  Lectiones  S. 
Marci. 


7    d.    20  A  ad  coss.  Constantinum  Aug.  V.  et  Gallnm  Gae- 

sarem  352 

a    Cat.  Liber.  eosdt^m  coss.  assignat 

7  20         6    Cat.  Fel.  IV  Felicianum  coss.  memorat,  sed 

8  20  addit  Maximianum. 

8  20        p,  q^  r,  s,  S.  Julii  lectiones  in  codd.  Ocriculensi- 

7  20     bus  desiderantur. 

Omnes  codd.  ab  a  ad  o  sunt  XIIIL 
Ex  his  quinque  numerant  annos  45 

Octo  vero  dant  annos  44 

Decem  praeterea  signant  mcnses  2 

Tres  vero  dies  5  et  quinque  dies  6 

Uti  exhibent  pictur»  S.  Pauli 

xxxvn. 

S.  LIBERIUS. 

Picturae  vcteres  basiUcse  S;  Pauli 

i  LIBE 

RIVS 
SE 
D 

AN 
NI  ^ 

X.  M 

VII  D.  III 

a    Cat.  Lib.  cum  in  eo  desinal  flnem  Lib.  reticet 
6    CaUl.  Fel.  IV.  ann.  5     m.      3    d.    3 

Catalogi  ex  Codd,  Italiae, 

c  CaUl.  Bergom.  40  7  3 

d  Cat.  Cavensis  40  3  4 

e  Cat.  Farfensis  40  3  4 

f  Cat.  Lucensis  40  3  4 

Catalogi  cx  codd.  extra  Italiam. 

g    Catal.  Belgicus  Papebr.      40 
h    Cat.  Colbert.  primus 


2 

8 

24  C 


XI.  M  II 
DIES 
VI 

a    Catalog.  Liber.  ann.  45    m.    4 

6    Cat.  Fel  IV.  ann.  45    m.    4 


d. 
d. 


44 


% 

k 
l 

m 
n 

0 


Catalogi  ex  codd.  Italiw. 


secundus 

tertius 

quartus 

quintus 

sextus 

sept.  an.5.  etan. 

Consulum  paria 


46 
6 
6 
40 
46 
40 
40 


3  4 

7  3 

3  4 

6  3 

7  3 
7  3 
7  3 

7 

JErae  Christi 


e  Bergom. 

d  Cavensis 

e  Farfensis 
f     Locensis 


44 
44 
44 
44 


Catalogi  codd.  extra  Italiam. 

g    Belgic.  Papebr.  44 

h    Colb.  primus  45 

i     —      secundus  42 

k    —      tertius  45 

l     —      quartus  44 

m    -—      quintus  46 

n     —      sextus  44 

0      —     septimus  44 

Conmlum  paria 
Ex  coss.  Titiano  et  Feliciano 


2 
2 

2 
2 

2 
2 
9 

2 
44 

2 
44 

2 


Ex  coss.  Constantio  V  et  Constantio  seu  Gallo 


5  D  Caesare 


352 


5 
5 

6 
6 
3 
6 
0 
6 
0 
7 


JErae  Christi 
337 


ad  coss.  Constantium  VII  et  Gallum  Caes.  III.  354 

In  exsilium  deportatur  anno  sequenti  quo  ccBpit 
Felix.  355 

Tertio  anno  redit  Libe**!us  mort.  Felice  358 

ad  coss.  Gratlanum,  et  Daglaiphum  366 

quo  anno  humanis  rebus  exi.nitur,  nt  in  libello  pre- 
cum  Faustini  et  Marcellini. 

Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt  XIII J. 

exhisoctonumerantannos   *  4(^ 

dempto  scilicet  intervallo  lapsuset  exsilii  Liberii. 

Sex  vero  memorant  etiam  menses  '^ 

Et  totidem  exprimunt  quoque  dies 

Quot  recensentur  in  picturis  basilicae  S.  Pauli. 


BLANCfflNI  WSSBRT.  DE  ANT.  RR.  PONT.  CATALOG. 


340 


XXXVII, 
L.  FELIX. 
Picturse  veteres  basilicas  S.  PauH. 
V  FELIX 

SED 

AN.  I 
M.  III. 
D.  n 
5    Cat  FeL  lY.  ann.  3 

Catalogi  ex  Codd.  Italiee. 


e 

Cat  Berg. 

3 

2 

d 

Cat.  Caven. 

3 

2 

e 

Cat.  Farf. 

M   • 

3 

^ 

f 

Cat.  Lucen. 

3 

2 

Catalogi  ex  Codd. 

exira 

Italiam. 

9 

Cat.  Belg.  Pap. 

3 

2 

h 

Cat.  Colb.  primus 

3 

2 

m 

t 

—  secundiis 

3 

2 

k 

—  tertius 

3 

2 

l 

—  quartus 

M 

3 

2 

m 

—  quintus 

3 

6 

n 

—  sextus 

3 

2 

0 

—  septimus 

2 

.. 

. . 

Consulum  i 

Mria 

^rm  Christi 

B 


Patrum  coxvorum  testimonia.  necnon  Acta  S.  Fe- 

Ucis  papas  et  martyris  a  Schelestratio  producta  una 

eimCataIogisantiquioribusdissert.2,cap.  9,docent, 

kgitimum  Pelicis  Pontiflcatum  non  esse  extendendum 

«ttra  annum  unum,  menses  tres  dies   duos,  partem 

'idiicet  exsilii  triennalis  Liberii,  ex  annoCbristi  357 

id  annum  358. 

Omnes  codices  ab  a  ad  osunt  xiiii. 

ex  his   undecim  numerant  annum  i 

Totidem  quoque  memorant  mens.  3 

Dece.n  vero  assignant  etiam  dies  2 

Qoot  exhibentur  in  picturis  basilicse  S.  Pauli. 

Qoibasaccensendns  codex  primus  et  secundus  Ocric. 

In  primo  ita  legimus  lect.  5.  Capite  truncato  marty^ 

riocoronatur  iiii  Id.  Novembr.^  et  inde  ruptum  cor- 

pKi  ejus  a  presb.  et  clericis  sepultum  est  in  basilica 

([uam  ipse  construaeerat  via  Aurelia  xv.  Kal.  Decembr. 

tdUiario  ii.  Ejvs  natale  celebratur  oct.  Kal.  Aug. 

XXXIX. 
S.  DAMASUS. 
Veteres  picturae  basilicx  S.  Pauli. 
t  DAMA 

svs 

SED 

ANN 
_XVIll 

M.  II.  D 
X 

6  CataL  Fel.  IV.  ann.  XVII.  m.  HL  d.  XI. 
Anastasios  Bibl.  ann.  18  m.  2.  d.  40 
Catalogi  ex  codd.  Italiae. 
c   Bergomensis  18 

'l  Cavensis  18 

e    Farfensis  18 

f  Locensis  18 


D 


2 

10 

2 

10 

2 

40 

2 

10 

Catalogi  codicum  extra  Italiaim. 

g    Belgic.  Papebr.                18             2  10 

h   Colbertinus  primus           18             2  40 

t    —  secundos                    15             3  11 

k    —  tertios                        18              3  11 

/     —  quartus                       18              2  10 

m   —  quintus                       18              2  11 

n     -  sextus                         18              2  10 

0  —  septimus                    18             2  10 

Consulum  paria  JBrse  Christi 

Ex  coss.  Gratiano  et  Daglaipho  366 

ad  coss.  Ciearchum  9t  Richomerem  384 

p    Cod.    Ocric.  primus        18             2  10 

q    —  secundus                     18              2  10 

r    —  tertius                        18              2  10 

s    -    quartus                       18              2  10 

Superius  demonstratum  fuit  pag.  lviii  et  seqq. 

(col.  235  seq.)ex  plurlbus  documeniissynchroniset 

autographis,  initiumDamasicaderesubcoss.  Gratia- 

no  et  Daglaipho,  366,  Kal.  Octobris,  et  flnem  in  con- 

solato  Clearchi  et  Richomeris,  die  xi  Dec.  384. 

Quare  constat  epocha.  picturarum  S.  Pauli  testi- 

monio  consentiens,  quae  etiam  ex  codicibus. 

Omnes  codd.  ab  a  ad  s  sunt  xvii. 

Ex  hisxv  numerant  annos  18 

xuii  recensent  etiam  menses  2 

XIII  dant  quoque  dies  10 

XL. 

S.  SIRICIUS. 

Veteres  picturx  basilicae  S.  Pauli. 

f  SIRICI 

VSSED 

ANN 
_XV 

M.  XI 
D.  XXV 

b    Cat.  Fel.  IV.  annos  XV.  dies  XV. 
Anast,  Bibl.ann.  15  m.  11  d.  25 

Catalogi  ex  codidbus  ItaKse. 

c    Bergomensis                   15              11  25 

d    Cavensis                         15              11  25 

e    Farfgnsis                        15              11  25 

f    Lucensis                         15              11  25 

Catalogi  codicum  extra  Italiam. 

g    Belg.  Papebrochii           15              11  25 

h  Coibertinus  primus  15  11  25 
i    —  secundus                    15 

k    —  terlius                       15             12  25 

1  —  quartus  15  11  25 
m  —  quintus  15  11  25 
n  —  sextus  15  6  25 
0    —  septimus                    15                9  25 

Consulum  paria              Mrx  Christi 

Ex  Coss.  Arcadio  et  Bautone  385 

ad  coss.  Theodorum  et  Eutropium  399 

p,  g,  r,  s,  In  codd.Ocric.  nullJB  sunt  lectiones 

Siricii. 


311 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


349 


Epistoliin  decretalem  Siricii  ad  Honorium  Tarra-  A 
conensem    (qui   Damaso  decessori    perscripserat) 
datam  iii  Id.  Februarii  Arc:idio  et  Bautone  coss. 
inltio  pontificatus  sui,  eruditi  genuinam  fatentur. 
Pagius. 
Omnes  codices  ab  a  ad  o  sunt  xiiii 
Omnes  hl  numerant  annos  45 

NoYcm  quoqu6  signant  menses  2 

Undecim  reddunt  etiam  dies  25 

Uti  numeraift  picturae  basilicae  S.  Pauli. 

XLI. 

S.  ANASTASIUS. 

Picturas  veteres  basilicsB  S.  Pauli. 

f  ANASstA 

SIus  se 

DanN  B 

Ild.X 
Xvi 

b    Catalogus  Felicis  lY.  an.  4 

Catalogi  ex  codicibus  Italias, 

e    Bergomensis  2  0         28 

d    Cavensis  2  0        20 

e    Farfensis  2  0         26 

f   Lucensis  2  0         26 

Catahgt  ex  codidbus  extra  Italiw. 

g    Belgicus  Papebr.  2  0         25 

h    Colb.  primus  2  0         37 

i   —  secundus  3  0         10 

k   —  tertius  3  0         10 

l    —  quartus  2  0         25 

m   —  quintus  2  0         27  q 

n    —  sextus  2  0         25 

0    —  septirous  2  0         26 

Consulum  paria  Mrx  Christi 

ConciliumToletanum  primum  sub  Anastasio  papa 

celebratum  ^est  Stilicone  consule  ad  annum  aBrae 

Christi.  400 

Severus  Sulpicius  lib,  ii.  Hist.  ita  scribit:  Herode 

regnante  anno  regni  18,  Dominus  crucifixus  est  Julio 

Gemino  (Fuflo  Gemino)  et  Rubttllio  Gemino  coss. ;  a 

quo   tempore    usque   m  Stiliconem    consulem  sunt 

anm  372. 

His  adde  annos  28  aerae  Ghristi  vulgaris  ab  illius 

sne  initio  ad  duos  Geminos  consules.  Fit  summa 

annorum  400  ab  initio  aerae  Christi  communis  ad 

concil.  Tolet  primum  sub  Anastisio  Pp.  et  Stilico- 

nis  consulatum,  numerat  nostra  chronologia. 

Omnet  codices  ex  6  ad  o  sunt  xiii. 

Ex  hisxii  nnmerant  annos  2  supra  annos  solidos 

mensem  nullum : 

Plerique dies  25,  vel  36,  utl  colUgimus  ex  numeris 

superstitlbus  in  pictnra  basilicae  S.  Pauli. 

XLII. 
S.  INNOCENTIUS. 
Picturae  veteres  basilicx  S.  Pauli. 
f  INNOCEN 

CIVSSED 

J^.  XV 
M.n.  D  .XX 


D 


b    Catalogus  FeL  IV.  ann.      15    m.      1    d.    21 

Catalogi  tx  codicibus  Italix. 
c    Bergomensis  15  2         20 

d    Cavensis  15  2         20 

e     Farfensis  15  2         21 

f    Lucensis  15  2         21 

Catalogi  ex  rodicibus  extra  Italiam. 
g    Beigic.  Papebr.  15  2         21 

h    Coib.primus  15  2         20 

i    —      secundus  12  2         21 

k    —     tertius  12  2         20 

/    —      quartus  15  2  0 

m   -       quintus  15  2         20 

n    —      sextus  12  2  0 

0    —      septimus  15  2         2^ 

Consulum  paria  JErae  Christi 

Ex  die  22  Decembris,  Celso  et  Fravitta  coss.  401 
ad  c  )ss.  Honorium  Aug.  XI  et  Constantlum  iternm 
dep.  12Martii  *  417 

Sedit  annos  15,  mens.2,  dies  20. 
p    Cod.  Ocric.  prirous  ann.  15      m.    2    d.    20 
q    —    secundus  15  2  20 

r     —    tertius  15  2  20 

Omnes  Codd.  a  6  ad  o  et  r  sunt  xvi. 
Ex  his  XIII  signant  annos  15 

Orones  (uno  dempto)  dant  mens.  2 

Novem  praeterea  numerant  dies  20 

Quot  legimus  consignatos  in  picturis  Basilicse  S. 
Pauli. 

Anno  417,  llonorio  XI  et  Constantio  II  coss.  Pa- 
scha  celebratum  est  viii  Kal.  Aprilis  Zosimo  Pp.  ad 
Peiri  sedem  evecto,  ut  in  epistola  Paschasini  ad  S. 
Leonem  Magnum. 

CAPUT    VL 

De  jiTOsequenda  Romanorumj^orUificnmckro^ 
nologia  ex  Catalogis  alitsque  documentis 
post  S.  Imiocentiu7n  primum. 

SYNOPSIS   CAPITIS. 

I.  CompenJium  dociimentorum  pontiflcie  chronologiie  id 
quatuur  priora  Chrisli  saecula  liactenus  comprabats.  — 
11.  Indiciiiio  monimcntorum  quaetempora  aubaequeatia 
dcmonstrantin  successione  pouiiflcum  Homanorum  post 
quarlum  siPculum  aeraB  Chnstiano). 

I.Traditis  regulis  criterii  ad  recte  colligendas 
rationes  pontificiae  chronologiae  per  documenta  ge- 
nuina,  eorumque  usu  proiato  et  comprobato  per 
singulos  Petri  successores,  atque  producto  ex  pa- 
triarchalibusbasilicisRomanis  ultrainitium  saeculi 
quinti.usquead  Innocentiumejusnominisprimum; 
id  unum  superest  ut  consequentium  pontificum  tem- 
pora  pari  certitudine  definiri  ostendamus,  etiamsi 
veterum  imaginum  series  in  basilicaS.  Pauli  post 
Innocentium  ahrupta,  in  Vaticana  disjecta,  in  Late- 
ranensi  igni  absumpta,  itaconferrecum  iliisCatalo- 
gos  non  permittat.  Sunt  plura  adjumenta  quae 
reparent  notitiam  temporum  nobis  proximiornm,  et 
In  pace  Ecclesiae  iiberius  fluentium,  postquam  In 
tuto  posita  spectamus  illa  quae  tempestatibus  undi- 
que  excitatis  persecutionum  aestu  involvere  atque 


313 


BLANCHINI  DISSERT.  DE  ANT.  RR.  PONT.  CATALOG. 


3U 


demergere  decamanisfluctibus  rabies  persecutorum  A 

frastra  tentavit.  Vidimus  enim  contra  edicta  Decii 

et  Diocletiani,   memorias  Christianorum  undique 

eradere  nequidquam  tentantium,  cumfuror  genti" 

lium potestatimin  electissima  quwque  Christi  membra 

STeviret,  at  ait  Leo  Magnus  (a),  ac  praecipue  eos,  qui 

ordinis  erant  sacerdotalis  impeteret,  non  modo  stalio- 

nem  non  deserere,  dum  vita  constaret,  fortissimos 

figlles  ac  duces  Christiana>.  militiae,  catholicae  Ec- 

clesiae  episcopos,  Petri  successores;  sed  etiam  post 

mortem  pro  Christo  obitam  eosdem  quodammodo 

reviviscere  studio  successorum  et  exemploejusdem 

Petri  spondentis,  se  daturum  operam  ut  frequentes 

nos  haberet post  obitum  suum  (b)y  per  singula  ferme 

saecola  pablicis  documentis    eorumdem   annos  et 

actas  signariindiptychisetiaterculisdepositionum,  B 

consUinte  persecutlone  sub  Cornelio,  in  Catalogis 

sab  Liberio,  et Felice  IV,  in  picluris  basilicarum  sub 

Leone  I  et  Hormisda,  in  Vitarum  scriploribus  et 

Lectionariis  Ecclesiae  codicibus  per  aetates  inde  con- 

secutas  c^ntinenti  serie  usque  ad  nostram  :  cui  da- 

tam  est  ex  universis  praecedentibus  hanc  nubem 

testiam,  colligere  adversasinvidiamdeclamantium, 

praerepta  nobls  fuisse  documenta  aureae  illius  aetatis 

aotistitam,  vel  incuria,  vel  discordia,   vel  fabulis, 

inepte  contextis  per  gregales  litteratores,  inexplo- 

rtta  qaaeque  pro  veris  audacter  obtrudentes.  Nulla 

nonhistoriaautchronologiapluribus  saeculis  in  pu- 

blica  luce  posita  patuit  conatibus  scriptorum  et 

descriptorum,  tam  peraetatescultasquam  barbaras. 

Nallaproindeimmunis  fuitanecessitate  secernendi,  ^ 

praesertim  in  chronologicis    numeris,    germanam 

lectionem  idonei  scriptoris,  ejusquecodicumproba* 

torum  publicauactoritate,adiscrepanti  numeratione 

privatoram  exemplorum,  commentariorum  et  ama- 

noensiam.  Ut  enim  reticeam  celebrem  illam    in 

Ecclesiis  quxstionem,  quam  S.  Augustinus  lib.  xv 

deClvit.,  cap.  11,  /iQrmo^simam  appellat.  subortam 

ex  discrepantia  Graecoruni  codicum  ab  Hebraeis  in 

centenario  anndrum  numero  plurlum  patriarcharum 

Titae  addendo  vel  detrahendo,  et  sistam  intra  lucu- 

brationes  humanae    tantum  industriae  adminiculo 

scriptas,  fastorumcollectoresLatini,  tot  criticorum 

]odicio  vexati  in  restituenda  consulum  serie,  quam 

slTe  suo  sive  imperitorum  amanuensium  vitlo  cor* 

raperant,  aetate  autem  nostra  ab  erroribus  ferme  D 

omolbasexpargati,  satis  superquecomprobant,  utl- 

(a)S,  Leo  Magnus,  serm.  de  S  Laurent. 


liter  Impendi  operam  veritatl  e  tenebris  educendae, 
quando  regia  methodi  via  ad  illam  perducens  per 
publica  substratadocumenta.  a  praejudiciis  privata- 
rum  opinionum,  veluti  a  subortis  dumetis  ac  senti- 
bus  liberatur. 

2.  Cum  itaque  quatuor  prioribus  Ecclesiae  Chri- 
stianae  saeculis  videamur  collegisse  tot  suffragia 
publicaeauctoritatis,  Romanis  praesertim  e  finibos  ac 
suburbicariie  regionis,  ubi  Juxta  regulas  prudentis 
critices  fuerant  inquirenda,  quae  sufficiant  aerae 
uniuscujusque  pontificis  in  notis  ad  Anastasium 
recte  constituendae,  superest  ut  indicemos  quanto 
potiori  jure  fidenter  asseramus,  etiam  saecolis  con- 
sequentibus  posse  reddi  epochas  antistitum  succes- 
sorum.  Id  vero  nemini  dubium  videri  debet,  sl 
cogiiemus  Acta  conciliorum  frequentia  Jam  occur* 
rere  a  quarto  Christi  saeculo,  quae  tempora  compro- 
bent  pontificum  Romanorum.  Quin  etiam  epistolas 
eorumdem  posteris  esse  praeservatas,  non  Jam  per 
partes  et  fragmenta,  ut  in  historia  Eosebii,  sed  ple« 
rumque  integras  post  Siricium,  ut  eruditorum  con- 
sensu  Jam  liquet.  His  addenda  sunt  aequalium  ao- 
ctorum  testimonia:  Ecclesiarum  origines,  aut  In- 
crementa  per  Ipsos  curata;  aedes  sacrae  fundaUe, 
ornataevel  restltutae  cum  inscriptionlbus  genuinis  ; 
leges  latae,  privilegia  concessa;  itinera  publicae  ne- 
cessitatis  causa  suscepta ;  vitae  illorum  ab  aequalibus 
plerumque  scriptoribus  litteris  mandatae:  et  quae- 
cunque  argumenta  historix  connectunt  Christiani 
coetus  caput,  Christi  in  terris  vicarium,  cum  reliquo 
Ecclesiae  corpore  ubique  gentium  expanso.  Nec 
desunt  in  compluribus  etiam  sepulcrales  tituli  at- 
que  inscriptiones,  et  ex  his  nonnullae  a  regibus  et 
Augustis  honoris  causa  exaratae:  quod  prastitit 
Adriano  Carolus  cognomento  Magnus.  Si  quis  in 
tanta  documentorum  copia  despondeat  animo  ac 
desperet  Romanorum  pontificum  epochas  prosequi 
nos  posse,  is  profecto  abstineat  necesse  est  a  qua- 
cunque  tentanda  chronologia  principum  et  regno- 
rum,  cum  nulla  series  praesidentium  reipublicae  qua- 
libet  potestate  persiecula  septemdecim  ostendatur, 
qux  singulorum  gesta  et  annales  comprobet  tot 
documentis,  quot  demonstrantur  et  leguntur  in 
aperta  Ecclesiae  luce  de  Petri  apostoli  successoribus 
et  orbi  Christiano  praesideniibus  ex  cathedra  Ro- 
mana. 

(b)  H  Petr.  ii,  15. 


345 


AD  ANASTASIUM  PROLOGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


346 


FRANCISCI  BLANCHINI 

OBSERVATIONES 

AD  OPUSCULA    TRIA   CHRONOLOGICA   SUBSEQUENTIA. 

Ex  Archivo  FanfenH  nunc  primum  edita. 


Quantum  adjumenti  contulit  ad  reparationem  Ro- A 
manae  chronologiae,  tam  consularis  quam  Caesarex, 
ususfastorum  municipalium,  in  coloniis  praeserva- 
tus,  praesertim  Urbi  et  Latio  proximis,  tintumdem 
praesidii  administrant  ad  pontificiam  ordinationem 
temporum  restituendam,  ecclesiaeac  monasteria  re- 
gionissuburbicariae:  quae  nonminusattenta  seduli- 
tate  suis  incodicibusconsignaruntannales  aut  sal~ 
tem  epochas  pontificum  maximorum  quam  ministri 
commentarienses  earumdemcoloniarum  referrent  in 
publicastabulas,  unacum  collegiisconsuIumRoma- 
norum,  propriosduumviros  et  magistratus.  Speci- 
men  hujus  praesidii  dabo  tribus  in  proximisopusculis, 
ex  archivo  Farfensi  opportunedescriptis  anno  supe- 
riori ;  cum  eo  concessissem  ad  perficiendas  nonnul- 
las  observationes  geographlcas,  quae  Italiae  choro-  B 
graphiam  emendatiorem  exhiberent,  producta  linea 
meridiana  a  mari  Supero  ad  Inferum,  auspiciis  Cle- 
mentis  XI  sanctae  memoriae  pontificis  per  Thermas 
Diocletiani  jam  signata  et  magnificenter  ornata: 
consimili  planestudioacdiligentia,  qua  in  florentis- 
simo  Galliarum  regno  collegae  nostri  e  regia  Scien- 
tiarum  academia,  mandante  Ludovico  Magno,  saecu- 
lum  ac  litterasaeternum  illustraturoprimipe,  lineam 
meridianam  ex  Observatorio  Parisino  producendam 
curarunt  hinc  ad  Mediterranei  maris  littus  circa 
Massiliam,  inde  ad  Oceanum  juxta  Caletura :  quam 
edere  prope  diem  paraut. 

Hoc  igitur  consilio  ductuscum  ad  Sabinos  rolies 
me  contulissem,  et  humanissime  exceptus  essem  a  n 
reverendissirno.acreligiosissimo  abbateD.  Archan- 
gelo  Piccioni  Romano,  incentenaria,  quam  proxime 
attingit  et  prosperedegit,  aetateregularisdisciplinae 
speciilo  etexemplari,  intercaeterahospitalitatis  offi- 
cia,  quaemecum  liberaliterexercuerunt  pro  ingenita 
sacri  illiusordinisbeneficentia  tum  ipse,  turasimil- 
limi  suo  praesuli  in  bene  de  universis  merendo,  ac 
prajcipuede  sacrarum  litterarum  studiis  eorumque 
cultoribus,  ejusdem  coenobii  monachi,  prae  caeteris 
vero  adm.  rev.  PatresD.  Vincentius  Manenli  prior, 
elD.  Bernardus  Cretonius,  praefectus  archivo,  ejus- 
queindocumentisapprime  versatus,  complura  iliius 
monumenta  mihi  spectanda  obtulerunt.  Duos  vero 
codices,  antiquitate  ac  rerum  in  iis  descriptarum 
praestantia  celebres,  mihi  evolvendos  ac  pro  libitu  j^ 
describendos  cum  attulissent,  tria  ex  illis  opuscula 
chronologica  selegi,  quae  his  in  Proiegomenis  ede- 


rem,  utpote  plurimum  idonea  ad  illustrandas  Yitas 
pontificum  Anastasianae  collectionis. 

Priorem  codicem  membranaceum  circa  finem  un- 
decimi  saeculi  scriptum  vocant  Chronicon  Farfense^ 
complexum  primo  epochas  imperatorum  a  Julio  Cae- 
sare  ad  Leonem  IV,  insertis  etiam  regibus  Gothis, 
Vandalis  et  Langobardis,  qui  Italiae  imperarunt, 
necnon  duclbus  ejusdem  gentis  Langobardicae,  tam 
ante  quam  post  Desiderium  regem ;  deinde  imperato- 
res  Occidentales  a  Carolo  Magno  ad  Henricum  in, 
cum  recensione  ducum  Beneventanorum,  Spoletano- 
rum  et  Sabinei^ium,  additis  etiam  nominibus  mar- 
chionum  et  comitum  in  eodem  Sabinensi  tractu  oc- 
currentium  usque  ad  annum  1084. 

Alterum  vero  codicem  pariter  membranaceum, 
ampliori  forma  praeditum,  appellant  Regestum  Gre- 
gorii  monachi  Catinensis,  perductum  ex  anno  Chri- 
sti  661  adannum  4140,  ex  genuinis  diplomatibus 
donationibus,  privilegiis  summorum  pontificum,  Cae- 
sarum,  regum  Langobardorum,  ducum  Spoletano- 
rum,  comitum  Sabinensium  aliorumque  principum 
etvirorum  illustrium,  quorum  icones  aliquando  in- 
seruntur.  Praefigitur  huic  secundo  codici  prologus 
domniJoannisGrammaticicum  carmine  acrosticho, 
Gregorii  Catinensis  nomen  ita  signante.  Compendia- 
rias  prologi  notas  integris  dictionibusexpandam. 

«  IN  CHRISTI  DEI  OMNIPOTENTIS  NOMINE  INCIPIT 
PROLOGUS  DOMINI  JOHANNIS  GRAMMATICI  SUPER  HUJUS 
OPERA  LIBRI. 

«  IN  NOMINE  SANCTiE  ET  INDIVIDUiB  TRINITATIS  AD 
HONOREM  ET  LAUDEM  SANCT.€  DEI  GENITRICIS  SEM- 
PERQUE  VIRGINIS  MARIiG  GLORIOSlSSIMiE  DOMINiE  NO- 
STRiE. 

'i  ImperanteDomno  HENRICO IIII  Romanorum  Pa- 
tricio  et  Imperatore  AB  incarnatione  Domini  Nostri 
JEsuChristi  anno  millesimo  nonagesimosecundoln- 
diclione  xv.  xvi  Kalendas  Majas. 

«  Divina  inspirante  gratia  placuit  Domno  BERARDO 
reverentissimo  abbati  hujus  Ecclesiae  Pharphensis 
nobilissima  gente  progenito  Florentinae  tJrbis,  qua- 
tinusistiussacricoenobiiuniversa  privilegia.etprae- 
cepti,  necnon  et  tomos,  et  legales  chartas  nimia 
vetustate  jam  pene  consumpta  in  unum  volumen 
colligere,  atque  ad  memoriam  posteritatis  studio- 
sissime  declarata,   veracissime  transcripla  relin- 

?|uere.  Et  hocprudentissimo  actumfuit  consilio,  ne 
orte  quod  saepissime  jam  evenire  novimus,  aul  cu- 
stodum  negligentia,  aut  vetustate  consumente  ni- 
mia,  praedicta  oblivioni  traderentur  praecepta.  tomi 
chartae  cart*  et  priviiegia.  Q'iae  veraciter  elucu- 
brando  nihil  eis  omnino  addidimus  vel  minuimus, 


347 


BLANCHINI  AD  m  OPUSG.  SEQ.  OBSERV. 


318 


nec  mutavimns,  sed  corruptis  partibas  rethorice  A  dialof^orumlibiii.  capilulo  xiiii.  mentionem  facieris 

'"""   '^^'"  '~*  * ''^  i^--.:.>-      ait.  Prioribus  quoque  Golhorum  lemporibus.  fuit 

juxta  spoletanam.  urbem.  vir  vitaj  venerabilisysaac 
nom.  qui  usque  ad  exlrema  pene  gothorum  lempora 
pervenit.  quem  nostrorum  multi  noverunt  ;  ma- 
xirae  sacra  virgo  gre^oria.  qu;E  nunc  in  hac  Romana 
url)e  juxta  ecclesiam  l^eatap  MARliE  semper  virginis 
habitat.  Kt  posl  pauca.  Multa  autem  de  eodera  viro 
narrante  venerabili  patre  heleuterio  agnovi.  qui  et 
hunc  familiariter  noverat,  et  ejus  verbis  vita  fidem 
pral»ebat.  Hic  itaque  venerabilis  ysaac  ortus  ex  hi- 
talia  non  fuit,  sed  primura  de  syrije  partibus  ad 
spoletanam  urbem  venit.  Prudens  lector  animad- 
verte,  quae  fuerunt  Gothorum  tempora  prima  vel 
quie  Romanorum,  priusquam  hitalia  gentili  gladio 
ferienda  Iraderctur.  Constat  igitur  quoniam  ante 
pnefati  gloriosissimi  ponlificis  non  modicura  tenipus 
conditura  est  monasterium  istud.  pro  eo  quod  vene- 
rabilis  memoria?  bejilura  ysaac  collegara  scillicet 
sanctissirai  hujusMonachi  i.nurentiiAbbatis.  non  se 
vidisse  ss.  temporibus  exlitisse  descripsit.  sed  prio- 
ribus  illorumGothorumtemporibusfuissemanifesta 
rehitione  professus  est.  Nain  priora  Gothorum  tem- 
pora.  ut  veriusconjici  potest,  ut  in  scnptisChroni- 
c»  histori*  Orosii  Presbyteri  reperitur.  Illa  fuerunt 
quando  regnante  Archadio  imperatore  quo  tempore 
Ambrosius  apud  Mediolanum.  Martinus  vero  cujus 
gloriosus  extitit  transitus.  a  Domini  passione  anno 
cccc.xxii.  a'tatis  suie  anno  lxxxi.  Episcopatus  vero 
XXVI.  in  galliisapud  luronos.  etapudBethleem  Hiero- 
nyraus.quiexpleiisxci.vita^annisadChristuramigra- 
vit.  velutsideraradiabanl.  RadiigasiusrexGothorum 
qui  virtutcet  naturabarbaruserat, el  >citha  habens 

secura  ccxc.  homiiie>^.  primo  italiaradevaslavit.  ita- 
que  post  reguante  fralre  ejus  honorio  halaricus  rex 
Gothoriim  Hoinara  invasit.  partemqueejus  ignecre- 
mavit,  vini  k.  septerab.  auno  condilionis  ejus 
ferrc  peritiae  priorisillius  chronologi,a  quoChroni-  C  i^^x.  iiii.  ac  dic  vi.  post  quara  fuerat  in  eara  ingres 


emendatis,  eorespectu  quoscripta  erantea  legaliter 
transtulimus.  per  manus  confratris  nostri  magnae 
sagacitatis  GREGORU  Sabinensi  Comitatu  oriundi. 
in  castro  Caiinensi.  nobilissimis  parentibus  proge- 
niti,  etnostras  Ecclesiae  fere  ab  infantia  lacte  enu- 
triti. 

G   REGORIVS  S\NCTAE  SERWS  FAMVLVSQVE   MARIAE. 

H  egni  pcrpctui  vita  cupiens  adipisci. 

E  iusdem  semper  renovavit  scripta  beatae. 

G  liscens  post  obitum  famosum  linquerc  votum. 

0  ptulit  hunc  ^enilor  Donadeum  quoquc  Dono. 
R  estituens  libras  ccntenas,  ac  monagenas. 

1  n  templi  fratres  0EOTOKOG  a?de  bcnigna. 
V  t  caperent  normae  pharphensis  prapmia  sacrae. 
S  ic  primuspastor  BEHARDVS  mouachat  ambos 
C  £lum  panlo  post  mi^ravit  in  ordinc  major. 
A  nnos  scx  denos  post  Chri«ti  mille  vel  oclo. 
T  andem  qui  minimus  frat<T  GHEGOHIVS  auctus. 
I    odeque  terdenos  tranccndcns  plus  minusannos. 
N  am  postquam  vcstem  perccpitin  ordinc  norms. 
E  xpletis  denis  annis  bis  nccne  quaternis. 
N  ostro  migratoprimopastore  BEHAHDO. 
S  ccdas  has  compte   cartarum  Virj^inis  almae. 
I   ussit  Berardus  tantum  quod  abb»  secundus. 
S  cripsit  enim  gratis  vitae  quia  praemia  quaerlt. 
G  regorium  nosccs,  de  versibus  his  catinensem. 
G  rammala  si  relcgis  qua)  sunt  exordia  dicli. 
S  criptorem  Christus  quem  donet  scanderc  caclum.  » 

Subtus  imaginem  Farfensem  Deipar%  Yirginis  hic 
depictam  legituret  proximum  disticon. 

Presbiteri  PETHI  sunt  haec  primordia  libri, 
Soldos  namque  decem  pro  cartis  optulil  ipse. 

Prologum  Regesti  fldeliter  reddendura  hoc  loco 
dnxi,  ut  constaret  de  antiquitate  ac  sinceritate  do- 
cumentorum  undecollectum  fuitnecnon  deGregorii 
Catinensis  diligentia  in  singulis  accurate  etfldeliter 
describendis.  Nec  otiosurafore  arbitror  indicia  pro- 


B 


con  Farfenseex  iisdem  documentis  archivi  ei  biblio- 
thecse  colligebatur.  UndecimoenimsaecuIoaeneChri- 
stianae  cum  scriberel,  atque  illustraret  originem 
monasterii,  felici  satis  conatu  explicavit  atque 
distinxit  involut.i  caeteroqui  et  obscura  Gothorum 
tempora  ita  ut  inter  xquales  suos  excellere  in  arte 
chrooologica  videatur.  Quare  ex  regulis  prima  et 
tertia  critices  temporura  paulo  ante  constitutis  opu- 
sculi  praecedenliscapite2,  cura  idnotum  sit,  nerape. 
inter  proximiora  setate  ac  loco  docuinenta  illa  esse 
pneferenda,  quae  per  idoneos  viros  ac  disciplinae 
temponim  peritos  nobis  ministrentur,  conscquilur 
ot  istius  Chronici  auctorem  non  parvi  faciendum 
Dobiscum  sentiant  quotquot  ex  proxime  referendo 


sus.  Depredata  Urbc  egressus  est.  cum  incarnationis 
dominicap  ageretiir  annus  cccxiii.  tunc  etiara  apud 
ypponireginm  fukentissimus  totiusque  florebat  Ma- 
gistcr  Fuclesiai  Augustinus.  tertio  ipsius  civita- 
tis  obsidionis  anno  mense  vi.etLxx.  vit;ein  Christo 
quievit.  Deinde  agente  pra^sulatumRoraanae  Ecclesiae 
leone  a  genserico  Koraa  rapta  est.  postquam  primo 
eam  alnricus  invaserat  ii.  jam  vice  expletis  ab  eo 
terapore  ann.  xliiii.  a  conditione  ejiis  icc.  atque 
viii  et  ab  incarnatione  Chr.  ccccL.  vii.  Post  h.  u. 
temporibusagapiti  pap;eannod  »minicae  incarnatio- 
nis  Dxxvmi.  gothi  uibem  possident.  universa  per 
circuituMi  direptionibus  etincendiisabsuraunt.  qui- 
bus  giiittigis  regnabat  Quo  teinpoie  in  Orientejus- 
tiniaiius  imperabat.  denique  capto  guittige  gothi 
hildebadum  constiluunt  regem.  qui  etiam  eodem 
anno  perimitur.  et  rejijniimaccepit  Erarius.  qui  nec 
dum  nnno  expleto  jiigulatur,  tunc  sibi  in  regnum 


speciraine  illius  ingenii  vira  ac  soliditalera  perspe-  D  praificiunt  Baduilara  quidicebaturTotila,  qui  undi 


ctam  habeant  in  apte  colligendo  et  constituendo 
commensu  temporura,  non  sine  prudenti  ha^siUitio- 
nis  testimonio  ubi  certa  adasseverandura  exacteque 
definiendum  argumenta  illum  destituunt.  Sicigitur 
is  Derscribit  de  prima  fundatione  raonasterii  Far- 
/ensis. 

«  Legimus  tamen  in  autenticae  constructionis  il- 
iins  prohaemio.  Qsod  a  temporibus  Romanorura 
priusquara  Hitalia  gentili  gladio  ferienda  traderetur, 
tres  viri  de  Siria  advenerunt,  s.ilicet  ysaac,  et 
Joannes,  atque  Laurentius  cuni  sua  gerraana  sorore 
susanna.  De  quoruin  primo  duoruin  beatus  Papa 
Grcgorius,  qui  a  beaio  petro  extitit  Lxvi.  et  pc^  an- 
num  Dominicae  Incarnaiionies  dciii.  mensesque  x  at- 
quediesxx.  ind.  ii.  iii.  non.  oct.  in  pontiflcatum 
est  assamptus.  imperante  tyberio  augusto.  Sic  in 


que  exerritucollecto  rursus  universam  hilaliara  in- 
vadit.  urbemquc  obsessam  perxiii.  diesintroierunt. 
temporibus  vigilii  pa|)ie  et  jusiiniani  imperatoris. 
scilicet  post  incarnaiionis  dominica^  annos  DxL. 
Jnd.  XIII.  ab  Archadio  ita(|ue  rege,  usquead  justi- 
num  juniorcm.  sub  quo  narses  Komanorura  patri- 
lius  cuin  lotila  nnvissimo  gothorum  diinicans  eum- 
que  superaris  elTugavit.  anni  sunt  fere  dxxvuii. 
Priora  ite.ii  lempora  Gothorum  ceperunt  iraperante 
valente.  quando  itemtiothi  pergentera  hunnorura  a 
sedibus  propriis  expulsi.  transito  Danubio  fugentes 
a  pPiefato  priiicipe  suscipiunlur.  Nam  temporibus 
valcntiniani  imperatnris  inter  traciie  fines  cum 
communiter  habitarent.  ibi  divisi  sunt.  I^Yidigern. 
cum  suprascriptis  ostrogothis  vocatis  orientalera. 
Alicernus  ven>  cum  suo  exernto  cui  vocabulum  erat 
guisigoihis  R.  P.  occidentaleraoptinentes.  llaecvero 
prolixius  narraviraus  ut  priora  gothorum  tempora 


319 


AD  ANASTASIUM  PROLOGOMKNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


390 


etiam  noviasimaeorum.quaeobnarrationembeatiLau- A 
rentiihujusmonasterii.abbatis.collegaescilicetysaac 
cujussanctissimus  pp.  GG  mentionera  fedt  inierpo- 
suimus.  temp.  prout  potuimusedisseremus.  Komano- 
rum  quoquetemporapriusqua/ii  hitaliagentiligladio 
tradereturferienda.quoniamutpraefatumesttresviri 
fuer.  inSyria.eafuissearbitramurquandotoiahitUia 
abomnium  jugoveloppressione  genlium  erat  liber- 
rima ;  et  ad  orientalis  jussione  imperii  jiubernabatur 
R.  P.sicuti  temporibus  imperatorum  juliani  aposti- 
tae.  jobiniani.  valentis.  gratiani.valentiniani.  atque 
Theodosii.  PraesidentibusetiamPontificibus  aposlo- 
licis.  Damaso.  siricio.  anastasio  primo.  innocentio. 
zosimo.  et  bonifatio  primo.  quando  placidiaaugusta 
cum  fiiio  suo  valentiniano  aujrusto,  ravennae.  et  Hono- 
rjusaugustus  mediolani  residerent.  ncc  non  et  Pon- 
tificibus  aliis  caelestino,  atque  XystoIlL.Nam  tem- 
poribus  Leonis  primi.  clades  guandalica  premebat  ita- 
Ilam.  deindetemporibus  Pontificum  hilari.  simpiicii. 
etFelicisIII.  a  regeodovacrodominabatur.  hicapan-  B 
noniae  finibus.  cum  fortissima  llerulorum  multitu- 
dine.  insuper  turcilinguorum  sive  syrorum  auxiliis 
fretusitaliamvenit.etregnavitannisxiiii.Deindere- 
sldentibus^lasio.auastasioILsimmacho.Hormisda. 
johanne  L  lelicelllL  theodoricus  regnabatPost.quem 
praesidentibus  bonifatio  IL  et  iohanne  alhalaricus 
regnabat.  ex  lunc.  praesidentibus  agapito  I  et  silverio 
theodatus  regnabal.   Vigilio  etiam  praesidente.  jam 
gothis  guittigis  regnabat.  Nam  a  tempore.  felicis  III. 
qui  aB.  PetroApostolopontifex  L.extitit,etdeinceps. 
hitalia  perlulit  gladiura  gentilis  Dominii.  non  ergo 
eranttunc  Romanorum  tempora.  quia  licet  per  pa- 
Iricios.  vel  cubicularios.  sive  exarcos  orientalis  im- 
perii.  R.  P.  aliquando  gubernaretur.  tamen  gladio 
genlis  gothorum,  herulorum.  sive  Langobardorura 
tota  hitalia  premebatur.  Nam  Theodorico  regi.Zeno 
imperator  omnem  hitaliam  per  pragmaticam  dedit. 
Ceterum  prudenti  lectori  relinquiraus,  ut  de  tem- 
pore  priefati  viri.  Laurenlii  eligat  sibi  placitum  quod  C 
videatur  verius.  Quo  autem  tempore  prius  deslru- 
ctum  hoc  fuerit  Monasterium.  sicutet  constructum. 
raanifestiusclariusqueminime  scimus;  nisi  tantum 
quod  legitur  in  eodem  libro  lonstructionis.  Quia 
post  obitumbeali  virisanctissimi  Laurentiia  lango- 
bardis  circumquaqne  interfeclis.  effugatisque  habi- 
tatoribus.  Locus  ipse  desolatus.  et  in  solitudinem 
est  redactus.  atque  per  multa  annorum  curricula 
absquehabilatore  permansiL  scilicetdonec  a  Gallia 
maurigena  provincia  vir  vilae  venerabilis  veniens 
praesbyter  Thomas.  ad  sepulchrum  Domini  demora- 
retur  ubi  admonitusa  beata  Maria.  semper  virgine. 
Deique  genitrice  ad   hitaliam  reversus  est.  et  hoc 
sanctum  reperit  monasterium.  etrestauravit. 

<c  Cujus  scilicet  beatissimi  thomae  praefati.  hujus 
coenobii  sac.  Abbatis.  felix  et  gloriosum  tempus. 
nos  per  annos  Pontificum.  et  tempora  Regum.  suc- 
cessionesqueAbbatum.  necnon  etchartularum  indi- 
clionessubscripiarum  secundum  annosipsius  xxxv.  D 
et  menses  VII  acdies  v.  quibus  huic  praefuii  recon- 
structo  ab  eo  monasterio  enculeatiusetperspicacius 
colligentes.invenimus  exslitissecirca  iucarnationis 
Dominicae  annum  plus  minusde.  Lxxx.  et  indictio- 
nem  yiii.  etconstantini  filii  constantis.  et  instinian. 
filii  ejus,  ac  Leonis  et  tyberi  tempora  augustorumi 
Qui  Tyberius  leonem  imperatorem.  qui  iustinianum 
augustum  proiecerat  cepit  ejusque  imperium  inva- 
sit.  Sed  hos  postmodum  idem  instinianus  Augustus 
captos  iugulari  fecit.  et  principatum  recepit. 

«  A  tempore  ergo  Damasi  primi  Pontificis.  et 
apostatae  iuliani  imperatoris.  videlicet  pene  incarna- 
tionis  Dominicae  ann.  cccLxxxii.  usque  ad  terapus 
Leonisprimi  apostolici.  et  theodosii  filii  augusti  ar- 
chadi,  quo  tempore  gensericus  romam  cepit.  anno 
Christ  cccLxfi.  tempora  fuisse  Romanorum  arbi- 
tramur.  annorum  plusmlnus.  cxxxi.  Infra  quae  ano- 


strismoJorlbusaestimatumestsanctamhoccQenohium 
a  beato  Laurentio  conslructum  fuisse. 

a  Deinde  ab  hoc  Leone  praesule  usque  ad  tempus 
adeodati  pontificis.  quicircaannumChristl  dcLxxu. 
extitit  constantinique  augusti.  qui  etconstans  vo- 
cabaturfilius  heraclii  imperatorisannorum  plasmi- 
nus  ccxxvi.  Horum  sune  temporibus  sanctissimus 
thomas  hoc  sanctum  caenobium  reperisse  et  rcstau- 
rasse  creditur. 

a  Quomodo  autem  a  Langobardis  interfectos  effa- 
gatosque  hujus  loci  habitatorespossumusaestimare, 
nequimus  plenius  nosse  quia  temporibus  tyberii 
augusti  qui  post  justinum  minorem  ann.  vii.  impe- 
ravit.  ut  refert  ysidorus.  Langobardi  hitaliam  ca- 
piunt.  praesidente  scilicet  pelagio.  IL  Pontifice.  Et 
ann.  Christi.  D.  xciii.  ex  quo  usque  ad  tempus 
adeodati  papae.  qui  extitit  circa  annum  Christi.  dc. 
Lxxvii.  quando  sanctissimum  thomam  reperisse.  et 
restaurasse  monasterium  hoc  disseruimusanni  sunt 
plus  minus  Lxxxiiii.  quod  ergo  legitur  in  Constrn- 
ctionisprohaemio.quoa  multa  perannorumcurricala 
monaslerium  hoc  desolatum  permansisset. 

(t  Denique  consulentibus  legatis  Faroaldi  Ducis. 
qui  admonitione  Sanctae  Dci  Genitricis  Mariae.  plu- 
rimas  illuc  direxerat  expensas.  vicini  eidem  locl 
referebant.  non  se  omnino  nosse.  nec  recordareniur 
hujus  monasterii  integritatem.  Audierant  tamen  a 
patribus  suprascriptis.  quod  ipsi  patresvel  avossnos 
meminissent  dixisse.  quod  in  casali  qui  dicitur 
acutianus  juxta  tres  cypressos  posita  sit  Ecclesia 
Beatae  Mariae  miro  fabricata  decore.  Nunquid  tam 
famosum  piaecipuuraque  locum  per  Lxxx.  iiii.  tan- 
tura  annos  oblivioni  datum  fuisse  est  putandum  ? 
tot  enimanni  sunta  divastione  prima  Langubardo- 
rum.  usque  quo  reperit  illum  thomas  Dei  servus. 
ergo  ut  verius  coniici  potest.  non  Langobardorum 
sed  potius  dicenda  est  destructio  Gothorum  vel 
guandalorum.  Vel  illa  sciiicet  quae  temporibus  Leo - 
nis  papae  primi  vel  altera  ann.  cxxxvi.  quae  praesl- 
dente  agapito  evenit.  ex  quibus  usque  ad  tempus 
adeodati  papae  anni  fuerunt  ccxxvi.  recte  ergo  Cfn- 
sendumest  tunc  illius  desolatio  extitisse.  et  per  tot 
annorum  curricula.  locum  hunc  oblivionlvel  igno- 
rantiae  dediiura  fuisse. 

«Liaec  omnia  idcirco  annotavimus  ut  mendacium 
de  hujus  loci  tempore  conditionis  sive  destructionis 
in  nullo  proferremus  nec  dubia  pro  certis  scriben- 
tes  falli  videremur.  In  omnibus  vero  legentes  vel 
audientessuppliciterrogamusutsi  inaliquo  offendi- 
mus  stilo.  non  condemnemur  quoniam  teste  Deo 
oranipotente.  quem  nemo  fallere  potest.  ejusque 
cujus  haec  causa  est  integerrima  genetrice.  ninil 
omnino  mendacii  proferimus  studiose.  nec  aliquid 
transcribere  cupimus  mendose.  Ut  etiam  vera  tan- 
tum  scribamus  in  hoc  opere.  ipsam  quae  Christus 
est  obsecro  veritatem  vos  pro  nobis  orare  devotis- 
sime. 

«  Quoniam  autem  tempora  sanctissimi  laurentii 
subtiiiusindagarehactenusstuduimus,ideolneorum 
narratione  morati  sumus.  j)  etc. 

Causam  dedit  huic  examini  chronologico  praefatl 
auctoris,  prooemium  Chronici  ab  eodem  indicatum, 
et  quod  in  calce  folii  10  ac  adversae  pag.  praece- 
dentis  eadem  manu  perscriptum  legiturhis  verbis.. 

<r  Manet  incolume  anno.  Lxxii.  Desolat.  a  gothis 
anno  Christi  cccclvii.  destituitur  autem  ann.  plus 
minus ccxxiii,  Reaedificatur  quoque  a  Domno  Thoma 
post  ann.  Christi  dclxxx.  » 

Deprimoigitur  hoc  auctore,  qui  in  prooemium 
Chronici  Farfensis  disquirebat  adeo  cautc  ac  pru- 
denter,  ita  esse  sentiendum  reor,  ut  inter  sul  saecull 
chronologos  non  postremus  habendus  sit.  A  vero  ad 
eumdem  referri  oporteat,  an  ad  diversos  tam  Chro- 
nicon  ipsum  minus  et  vetustius,  quam  duo  haee 


»1 


BLANCHINI  AD  HI  OPUSC.  SEQ.  OBSERV. 


m 


prlora  opnscula  chronologica  quae  eidem  chronico 
pr^fl^ntur,  mihi  non  liquet,  nequeid  rescire  nostra 
multum  interesse  puto. 

Regesti  auctorem  ,  et  secundi  Chronici  quod  Rege- 
8to  praeroittitur  in  ampliori  codice,  esse  Gregorium 
Cattnensem  constat  ex  praBflxo  ejus  nomfne,  tum  in 
titnlo,  tam  in  carmine  acrosticho,  ac  testimonio 
Joannis  Grammatici.Duobus  autem  memoraiis  opu- 
scuHs  chronologicis,  minori^etvetustiori,  Chronico 
praemlssis,  nempe  Catalogo  imperatorum,  etc,  et 
Catailogo  Romanorum  pontiflcum,  cum  Gregorii 
indlcatio  nulla  apponatur,  prout  nulla  apponitur 
ipsl  Chronico  minori  et  vetustiori,  illa  lubentius  re- 
ferrem  ad  scriptorem  antiquiorem  Gregorio  Cali- 
nensl,  praesertimcumduorum  opusculorum  primum 
vldeatnr  compleri  circa  annum  1056  (totis  quatuor 
et  qnadraginta  antequam  Berardus,  ejus  nominis 
abbas  secnndus,  praeciperet  Gregorio  collectionem 
Regestl,  utex  prologo  Joannis  Grammatici  coropro- 
batnr)  ;  adjecta  tantum  in  postremo  versu  morie, 
Uenrlci  III,  consignata  anno  1084,  neque  ullo  comite 
memoratopostannum  1040. 

Alterum  ex  duobus  opusculis  compactum  cum 
Chronico  Farfensi  minori  et  vetustiori,  complectitur 
chronologiam  pontiflcum  Romanorum  a  S.  Petro 
ad  Benedictum  VII,  nempe  ad  annum  984.  Quare 
plnsquam  saeculo  integro  praecedit  Regestum  Grego- 
rii  Catinensis,  usque  Chronicon  (secundum)  Rege- 
•to  praefixum  et  infra  afferendum,  quod  perducitur 
ad  annam  1099. 

iBtatem  diversam  duorum  praecedentium  opuscu- 
loram  minoris  codicis  a  tertio  opusculo  in  codice 
majori  reperto,  observandam  esse  duxi,  ut  indaga- 
rem  cur  in  Chronico  Regesli  (quod  secundum  jam 
appellabo)  plures  antipapae  circa  finem  recenseantur, 
et  plares  ex  legitimis  Romanis  pontificibuseorum- 
dem  temporum  reticeantur. 

Id  vero  observare  et  observandum  caeleris  propo- 
nere  necessarium  duco.  Ostendet  enim  vitiosam 
origlnem  Actorum  complurium,  quae  factiosi  homi- 
nes  contra  apostolicae  sedis  Jura  in  foro  ac  tribuna- 
libasetiam  minorissubsellli  nefarioausu  tunc  per- 
ficienda,  scriptores  vero  aetatis  nostrae  imprudenti. 
consilio  vulganda  curarunt  hocex  archivo,  tanquam 
indlcia  subversa  ex  tunc  potestatis  suprema;  sum- 
norom  pontificum  in  suam  ditionem.  Pende  inspe- 
ctio  ex  epocha  consignata  in  Chronico  secundo,  seu 
6regoriiCatinensisadannum1o32.  ubi  legituriHen- 
rieus  UU  rex  ad  hoc  monasteriumpervenit.  Post  bien- 
nlumstatlmconsequitur  aeradeterior  ita  concepta: 
Clemen$  Pp.  UI.  Henricus  imperator.  Quisnam  fuerit 
iile  Ciemens,  quisnam  ille  Henricus,  Baronii  Annales 
docent.  Henricus,  ut  ab  hoc  incipiam,  et  acerri- 
mus  ille  hostis  apostolicae  sedis,  toties  anathemate 
perculsus,  et  communione  ac  regno  privatus  itera- 
tissententiissummorum  pontificum  elconciliorum; 
qul  ausus  contraS.GregoriumVIIjudiciaintenlare, 
per  bummum  scelus.  Guibertum  antipapam  Clemen- 
tis  in  nomine  obtrudi,  et  anno  1083,  cum  Romam 


A  obsedisset  et  recepisset,  in  basilica  Vaticana  conse- 
crari  per  schismaticos  ac  depositos  episcopos  curavit 
et  anno  proximo  1084  imperator  ab  eo  coronari  in 
Lateranensi  voluit.  Is  vero  contumax  et  rebellis 
perinde  inGregorium  VII  ac  in  Victorem  IH  et  Pas- 
chalem  II,  Gregorii  successores,  a  quibus  damnatus 
iterum  ac  tertio  cum  haeresi  sua  fuit,  Farfense, 
coenobium  ac  Sabinensem  tractum  tyrannide  sua  ita 
occupatum  detinuit,  ut  legitimorum  pontificum  no- 
minainejustabulasreferrenemo  sitausus;  sed  hae 
ioco  Victoris  III  ac  Paschalis  II,  qui  supprimuntur, 
pseudopontificem  Clementem,  tertii  nomine  se  Ja- 
ctantem,  exattentata  Henrici  coronatione  ad  flnem 
saeculi  praeferant.  Nos  asterisco  apposito  brevem 
notamad  hunc  annum  adjecimus  in  editioneChro- 

B  nici,  ut  memores  sint  lectores  quisnam  iste  sit  Cle- 
mens.  Est  vero  Guibertus  ille  Parmensis,  cancella- 
rius  Henrici  Germaniae  regis,  Cadaloum  antipa- 
pam  promovendum  curavit  anno  1061,  Jam  tum 
prxludens  nefariis  molitionibus  quas  ipseex  Raven- 
nati  sede  malis  artihus  impetrata  ad  Romanam 
inhians,  mahinatus  est  deinde  contra  Gregorium  ; 
donec  voti  compos  factus,  ac  veris  pontificibus 
semper  infensus,  suae  impielatis  poenas  dederit, 
tum  vivus  a  fidelibus  undique  expulsus,  tum  ad 
annum  1099  vel  1100  cum  vita  excessit,  et  post 
mortem  exhumatus  atque  in  profluentem  dispersus 
anno  1105. 

Hornm  tyrannide  oppressa  Roma  ipsa  cum  inge- 
misceret,  et  cogeretur  legitimum  principem  ac  pa- 

C  storem  suum  in  arce  S.  Angeli  sceleratae  custodiae 
mancipatum  asservare,  schismatisveroantesignanos, 
Guibertum  et  Henricum,  coronatos  in  Lateranensi 
patriarchio  et  in  Vaticano,  sacra  et  profana  Jura 
evertentes  intueri,  donec  invenirentur  publicae  ma- 
Jestatis  vindices  fideles  R.  Petro  cives,  ac  Romani 
nominis  et  virtutis  memores,  qui  haec  monstra  a 
cervicibus  propulsarent ;  quis  mirari  potuit  in  Chro' 
nico  secundo  Regesti  Farfensi  monasterii,  ubi 
castra  ac  tyrannidem  fixerat  Henricus,  suppressa  no- 
mina  pontificum  legitimorum,  solumque  invasorem 
Guiberturo  Clementis  III  nomine  cum  consorte  sce- 
lerum  Henrico  postremam  paginam  implere  I  Quin 
etiam  observare  Juvat  Chronici  secundi  terminum 
eumdem  esse  ac  saeculi  undecimi,  licet  Regestum 

D  acta  posteriora  contineatperannos  quadragiutasae- 
culi  subsequentis.  Unde  colligere  possumusGrego- 
rium  Catinensem  postrema  haectempora  non  signas- 
se,  sed  factiosum  aliquem  amanuensem  Petri  abba- 
tis,  Farfensis  :  de  quo  abbate  consulere  satis  est 
Spondani  Epitomen  Barouianam  ex  Bibliothecario 
ista  colligentem  ad  annum  1108  :  a  Anno,  inquit, 
Christi  millesimocentesimooctavoindictione  prima, 
Paschalis  papa  (ut  auctorest  Bibliothecarius)rursus 
tumultuantes  quosdam  Romanorum  (quorum  prin- 
cipes  erant  Ptolomeus  comes  Tusculanus,  et  Petrus 
de  Columna  abbas  Farfensis)  usurpatores  rerum 
Ecclesiae,  aliosquead  defectionem  populum  permo- 
ventescompescuit,  opera  maxime  Petri  Leonisatque 


323 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


384 


Leonis  Frangipanis,  nobilissimorum  civium  Roma-  A 
norum  lideliter  pro  ipso  Paschale  a^entium.  » 

Miroranonymum  illum  scriptorem,  qui  anno  1689 
Parisiisedidit  una  c.im  dissertationehistorica  circa 
numismata  nonnulla  Caroli  Magni,  et  successorum 
Romae  signata,  etiam  Actum  ex  archivo  Farfensi, 
cap,  8,  productum,  pertinensud  annum  iiOb  exquo 
infringere  se  posse  putavit  jura  supremae  domina- 
tionis  sumraorum  pontiflcum  insuamditionem,  no- 
luerit  attendere  se  illa  mutuari  escriniis  Petri  ab- 
batis  Farfensis,  ducis  perduellium  S.  R.  E.  per  illa 
tempora,  quibus  antipapa  et  haeresiarcha  Guibertus 
ejusmodi  farinae  hominibusecclesias  ac  monasteria 
repleverat  ;  de  quo  ita  scribit  Leo  Ostiensis  in 
Chronico  Cassinensi,  lib  iii,  cap.  70  .  a  QuiGuiber- 
tus,  etiaiii  pulsis  catholicis  episcopis  et  abbatibus  B 
ecclcsiarum  pr fpositis,  scientia  pariter  et  religione 
poilentibus,  sceleraioset  idiotassinguliscivitatibus 
et  coenobiis  vei  ecclesiis,  singulos,  interdum  autem 
binos  vel  annuos  prailatos  damnabili  prior.s  raagi- 
stri  sui  Simonis  Ma^i  mercimonio  substituens,  in 
depraedationibus  sanctorum  iocorum  etChristiano- 
rum  sibi  non  faventiuw.,  imo,  et  faventium,  dum 
non  esset  qui  armato  resisteret,  longe  lateque 
voluntatequidemNeroniset  Decii,  sed  minus  possi- 
biiitate  crassatus  est.  » 

Simile  quidpiam  contigit  hoc  ipso  in  Chronico 
secundo  circa  medium  saeculi  decimi,  ad  consequen- 
tia  tempora,  quando  factiones  in  Italia  ac  Romae 
praesertim  subortae  crebris  schismatibus  Ecclesiam 
prosciudebant.  Apparet  per  eosdem  annos  vitiatus  G 
codex  erasione  nominum  ac  transpositioneiegitimo- 
rum  pontificum,  sed  potissimum  intermissione  schis- 
maticorum  atque  intrusorum  quorum  nominibus 
asteriscos  et  brevesnotas  in  margineaddendas  cen- 
sui,  utfacilius  secerni  possent.  Hisetiam  de  causis 


chronographia<n  secundi  hujus  Chronici,  ea  non 
distinguentem,  ex  anno  4050  minoris  habendam 
moneo.Superiori  aetate  occurruntaliquot  pontificum 
epochae  iteratse  post  bienuium  aut  triennium,  nempe 
Eugenii  II,  ad  annos  820  et  8^  ;  Sergii  U,  ad  ann. 
838  et  841 ;  Leonis  quarti,  ad  ann.  830  et  833,  et 
Anastasii  tertii  ad  ann.  906  et  908,  uno  loco  abrasae, 
ut  ad  alterum  transferrentur.  Redditae  sunt  utroque 
in  loco,  cum  non  satis  constet  utra  earum  ab  au- 
ctore  Chronici  primum  signata  fuerit ;  neque  appa- 
reat  num  ipse  posterioribus  curis  an  recentior 
quispiam  bibliothecarius  ex  repertis  serius  docu- 
mentis  priorem  lectionem  mutaverit.  Nostri  quod 
erat  muneris,  fideliter  indicavimus  etiam  vitia  at- 
que  erasiones,  nequispiam  plus  tribuat.  aut  per  nos 
tributum  arbitretur  his  chronologis  quam  par  sit. 
In  prioriautemchronologia  pontificum  Romanorum 
(quam  habes  infra  his  in  prolegomenis)  descripta 
exalio  anteriori  codice,  quem  vocant  Chronicum 
Farfense,  ubi  erasiones  nullas  invenimus,  in  penul- 
timo  tantumversu  Bonifacium  antipapam,etquarto 
ante  illum  loco  Leonem  pariter  pseudopontificem 
octavi  nomine  intrusum  cum  offenderimus,  fortasse 
additos  suspicamur  ab  imperito  homine  vetustiori 
ex  Catalogo  in  pra^cedentibus  desinente :  ubi  vitio 
amanuensis,  ut  arbitror,  anteMarinum(quiquartns 
praeponitur  memorato  Leoni)  tres  pontifices  omissi 
sunt,  Joannes  XI,  Leo  VII  et$tphanusIX. 

Caetera  in  eodem  priori  Chronico  recte  proce* 
dunt. 

Hacigitur  praemissa  notitia  codicum  etauctorum, 
tria  illa  opuscula  chronologica  inde  accurate  de- 
scripta  tuto  proferre  jam  possumus,  utpote  suis 
etiamvitiis  etschismatumindiciisveritati  historicae 
profutura. 


CATALOGUS     IMPERATORUM* 

A  JULIO   CESARE  AD  HENRICUM  lU 

Ubi  etiam  legitur  series  regum  Gothorum  et  Langohardonim^  cum  ducibus  Spoletanis  ac 

Beneventanis  necnon  pluribus  cornitibus  Sabinensis  tractus 

(Ejl  Chromco  Farfensi.) 


Julius  Cesar.  Primo  imperavit  anno  Urbis  conditse 
DCXCVIIII. 

Octavianus  filius  Octavii  Senatoris  ;  imperavit 
annis  leg.  LVI.  XLVI.  •,  vixit  LXXVII.  Hujus  anno 
imperii  XLIL  Jesus  Christus  Filius  Dei  Dominus 
noster  Secundum  Hebraeosa  mundi  principio  annis 
aetate.  Secundum  Hebraeos  a  mundi  principio  ahnis 
in.  DCCCCLII.  Secundum  Grajcos  annis  vi.  DVIII. 
Urbis  DCCLI.  oUiU 

Tyberius,  privignus,  gener,  et  filius  adoptione 
Augusti   imperavit   annis  XXUI,   vixit  LXXXIIL 


D  Hujus  anno  XV.  Christus  baptizatus  est :  XVnii 
passus,  ohiit. 

Hoc  in  Chronico  numeri  semper  exprimtmtur  per 
literas  numerales  alphabeti  Latini.  Compendii  tamen 
caussa  reddemus  sequentesper  cifras  Arabicas, 

GajusCallicula,  nepos  Tiberii  ann.  3,  mens.  40, 
dies  b,  vixit  annis  39,  occisus. 

CiaudiuspatruusCallicuIaeDrusi  privigni  Augusti 
Octaviani.  Hujusannosecundo  PetrusRomam  venit, 
annodominicae  Incarnationis  45,  et  sedit  in  cathe- 
dra  annis  25,  obiit. 


3S5 


CATALOGUS  IMPERATORUM. 


JZD 


Nero.  Hujus  avunculus  Callicula  fuit.  Imperavit 
annis  U,  vixit  vero  34.  Hujus  extremo  anno  Petrus, 
et  Paaltts  Apostoli  passi  sunt,  annoDomini70.  Pas- 
sionis  38,  occisus. 

Galba  senator,  imperavit  mens.  7,  vixit  ann.  73, 
ocemis, 

Otho.  Lucius  Imp.  dies  5,  vixit  annos  38,  occisus, 

YiteUius,  imperavit  mens.  8,  d.  i,  vixit  ann.  57, 
oecisui. 

Yespasianus  illustris  imp.  ann.  9,  d.  7,  vix.  69, 
o6ttl. 

TitnsflHus  Yespasiani,  imperavitann.  2,  mens.  8, 
d.  20,  vixit  41,  obUt. 

Domitianus  fraterTiti  junior,  imperavit  ann.  45, 
vixit  35,  ocdsus. 

Nerva  imp.  ann.  i,  m.  4,  d.  8,  vix.  74,  obiit. 

Trajanub  flHus  consui  Nervae  adoptivus,  imper. 
ann.  49,  m.  6,  d.  45,  vix.  65,  obiit. 

Adrianis  fliius  consobrinae  Trajani,  imp.  ann.  24, 
m.  40,  d.  20,  vixit  60  ann.  obiit. 

Antoninus  Pius  gener,  et  adoptivus  Adriani, 
fenere  clarus,  annis  23,  vixit  77,  obiit. 

Antoninus  Philosophus  severus,  nobilissimus, 
ann.  48,  vixit  64,  obiit. 

Severus  Annius  Antoninus  gener,  et  simui  impe- 
rator  annis44,  obiit. 

Antoninus  Commodus  imp.  ann.  42,  m.  8,  occis. 

Pertinax  Praefectus  imp.  dies  80,  vixit  ann.  70, 
oocis. 

Salvins  Jiilianus  imp.  m.  7,  ocds. 

Severus  Philosophus  Septimius  ex  Africa,  Tribu- 
nus,  pertinax  vocatus,  imp.  ann.  46,  m  3,  obiit. 

Antoninus  M-  AureHus  Bassianus  Caracalla,  imp. 
ann.  6,  mens.  %  vix  43,  ob.  (Corr.  ocds.) 

Macrinus  Opilius  praefectus,  cum  fiiio  Diadume- 
no  annnm  4,  m.  2,  ocdsus. 

Aurelius  Antoninus,  filius  CaracaHs  putatus,  sa- 
cerdos  Heliogabali  ann.  2,  m.  8,  ocdsus. 

Anrelius  Alexander  ann.  43,  m.  8,  occis. 

Maximinus  milesann.  3,  diebusque  paucis,  occis. 

Gordianus  Fiiius  Gordiani,  et  Africae  Proconsui. 
annis  7,  occis. 

Philippus  cum  fiiio  Philippo  ann.  5,  Urbis  anno 
millesimo,  occis. 

Decius  Pannoniae  Inferioris  natus  cum  filio  suo 
ann.  2,  anno  Christi  293,  ocds. 

Gallus  HostHianus,  et  GalH  filius  Volusianus 
ann.  2,  occis. 

EmilianusMaurus  fuit.  imp.  mens.  3,  ocds. 

Gallienus  et  fr.  ejus  Valerianus  simul  imper.  ann. 
9,  occts. 

Postumus  ann.  40,  occis. 

Carus  diebus  2.  occis. 

Yictorinus  ann.  2,  occis. 

Tetricus  senator  Imperator. 

Odenathus. 

Clandius  post  Gallienum  imp.  ann.  2.  obiit. 

Qaintilius  fraterCiaudii  diebus  47,  ocds, 

Aurelianus  ann.  5,  mens.  6,  occis. 


^     Tacitus  mens.  6,  obiit. 

Florianus  dies  22. 

Probus  illustris.  ann.  6,  mens.  4,  occis. 

Carus  Karbonensis,  et  Carinus  et  Numerianus 
annis  2,  ocdditur. 

DiocletianusDalmatiaenatusfiliusAnuil.senatoris 
libertinus,  vixit  ann.  68. 

Maximianus  cum  Diocletiano. 

Constantius  proles  fliii  Claudii  imperatoris  ex 
prima  conjuge  sua  Helena  habuit  Magnum  Constan- 
tinum.  Ex  Theodora  quoque  privigna  Maximi  impe- 
ratoris  cognomento  Herculii,  sex  liberos  fratres 
Constantini,  habuit,  ex  quibusexstitit  Constantinus 
pater  Galli  Dalmatii:  a  quo  genitus  est  Dalma- 
tius  juvenius,  et  Julianus  Apostota,  imper.  ann.  43. 
B     Galerius,  ocds. 

Severus,  occis, 

Maxiraianus  socer  Constantini,  occis. 

Maxentius  filius  Maximiani,  ocds. 

Licinius  Daciae  oriundus  ann.  44,  vix.  60,  occis. 

Maximus,  obiit. 

Constantinus  vero  Magnus  filius  Constantii  post 
mortem  Patris  imperare  coepit,  atque  anno  48,  im- 
perii  baptizatus  est  a  Sancto  Silvestro  Papa,  post 
tyrannorum  interfectionem,  scilicet  Maxentii  Her^ 
culii  filii  et  Maximiani  atque  Licinii  cognati  supra- 
dicti  Constantini.  Imperavit  ann.  34,  vixit  66, 
obiit,  etc. 

Constans. 

Q     Constantius  annis  38,  vixit  55,  ocds. 
Magnentius,  ocds, 
Vetrannius,  depositus. 

Nepotianus  filius  SororisConstantini,  imp.  d.28, 
ocds. 
Gailus,  ocds. 

Julianus  annis  7,  vixit  34,  occis. 
Jobinianus  de  Pannonia,  m.  7,  vix.  ann.  33,  obiit. 

38  Valentinianus  I,  fiHus  Gratiani,  Christianissi- 
mus  tribunus  scutariorum,  Pannoniae  :  Urbis  anno 
4448  imp.  an.  44,  vixit  55,  anno  Christi  409,  obiit. 

40  Gratianus  filius  Valentiniani  Aug.  ann.  6, 
vix.  29,  ocds. 

39  Vaiens  4,  Arrianus,  fratar  Valentiniani  Aug. 
ann.  3,  occis. 

T%     Valentinianus.  44,  filius  Valentiniani  aug.  occis. 

44  Theodosius  4,  Orthodoxus  Hispaniensis,  fiHus 
Theodosii  ann.  47,  vix.  50,  obiit. 

Eugenius,  occis. 

42Archadius  ann.  42,  et  Honorius  ann.  30,  fiiii 
Theodosii,  Urbis  anno  4449  obiit. 

43  Theodosius  2,  filius  Archadii  annis  55,  obiit. 

Roma  capta  cst  a  Gothis,  Conditionis  anno  4464, 

die  3. 
Constantinus.  2.  Comes  mens.  7,  obiit. 
Theodosius, 

Vaientinianus  3,  ann.  30,  gener  Theodosii  aug. 
fiiius  Constantii  ex  Placidia  Augusu  sorore  Honorii, 
occis. 


327 


AD  ANASTASIUM  PROLOGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


44  Marcianas  annis  7,  Urbis  4211,  anno  Christi  A     Justinianns  2,  iterum  imperavit  cum  fiiio  Tyberio 


440,  occis, 

Maximus  m.  %  obiit. 

Roma  capta  esi  a  Genserico,  et  a  Guandalis,  con- 
ditionis  anno  1208,  Alaricum  ann.  43. 

45  Leo  1,  ann.  17  Urbis  1211,  obiit. 

Leo  2,  filius  Leonis  Aug. 

Majorianus  ann.  4.  Ravennae  imperavit,  occis. 

Severrs  ann.  4.  Ravennae  imperavit,  obiit. 

Anthemius  ann.  4.  Ravenae  imperavit  occis. 

Olibrius  mens.  7,  postquem  Lucerius  domesticus 
Ravennae  imperavit,  obiit. 

Theodoricus  rex,  occis. 

Zeno  post  Leonem  imperavit.  Gensericus  rex 
Guandalorum,  obiit. 

Odoacer  rex  annis  44,  in  tota  Italia. 

Augustulus  menses  41.  Urbis  conditae  anno  1209, 
k  Gajo  Gaesare  ann.  517,  anno  Christi  475,  depo» 
situs. 

47  Anastasius  1,  hsreticus,  anno  Incarn.  Domini 
492,  imp.  ann.  27,  occis. 

Justinus  1,  anno  Incarn.  Domini.  518.  Imp.  ann. 
41,  o6tt^ 

49  Justinianus  1,  filius  sororis  Justini,  an.  Domic. 
Inc.  529,  obiit. 

Athalaricus  rex  ann.  4.  Gothisregn.  Postquem 
Theodatus ;  deinde  vero  Guittigis.  Tunc  Hildebadus ; 
ex  hinc  ^rarius.  Post  hos  autem  Totila. 

Justinus2,  minoraug.  ann.  11,annoDomini  508; 
Albuin  rex  Langobard.  apud  Ticinum  annis  3. 

Tyberius  2,  ann.  7.  Langobardi  Italiam  capiunt.  ^ 
Faroaldus  dux  primus  Spoleti. 

Gleph  regnat  anno  4,  mens.  6.  Autharius  filius 
ejus  an.  6. 

Totto  dux  primus  Beneventanus. 

Mauricius  Cappadox  ann.  21,  cum  Theodosio  Ty- 
berio,  et  Constanlino  filiisSS.  Ariulfus  dux  Raroaldo 
successit  apud  Spolelum.  Post  quem  Theudebaldus 
filius  Faroaldi  Ducis  superioris.  Agilulfus  regn. 
ann.  25. 

Focas  Aug.  Psci  patricii  strator  ann.  8.  Arichis 
Dux  Beneventanus  annis  50. 

Heraclius  filius  Heracliani  Africam  regentis  Ada- 
doloaldus  regn.  ann.  40. 

Heraclonus  filius  Heraclei  ann.  2.  Ajo  dux  Bene- 
ventan.  Arioaldus  ann.  12.  Rotharius  ann.  16,  et|0 


mens,  4. 

Constantinus  2,  filius  Heraclei  mens.  6.  Tato  dux 
Spolet.  ann.  1,  mens  5. 

ConsUntinus  3,  qui  et  Constans  filius  Constantini 
ann.  28.  Reduald.  dux  Benevent.  ann.  5,  occis. 

Mezecius  Aug.  tyrannus.  Grimualdus  dux  Benev. 
an.  2o,  occid. 

Constantinus  4,  filius  Constantis  Aug.  ann.  47. 
Transmundus  dux  Spolet. 

Justinianus2,  filiusConstantini  ann.  10.  HicAfri- 
cam  abstulit  Sarracenis. 

Leo  2,  annis  6. 

Tyberius  3. 


ann.  6. 

Philippicus  haereticus,  qui  et  Bardans  dicebatur 
an.  1,  m.  6. 

Anastasius  2,  qui  et  Arthemius. 

Theodosius  3,  anno  4. 

Leo  3,  hsreticus  exustor  imaginum  sanctorum 
ann.  24. 

Constantinus  5,  ann.  35. 

Leo  4,  ann.  5. 

Albuin  Langobardorum  rex  decimus  de  Pannonia 
Ticinum  venit  anno  Domini  569.  Ep.  7,  Conc.  7,  et 
ult.  ann.  3,  obsessam  obtinuit ;  et  regnavit  ann.  3, 
mens.  6. 
n     Cleph.  ann.  1,  m.  6. 

Post  hunc  sine  rege  sub  ducib.  Langob.  faernnt 
anlO. 

Faroaldus  dux  primus  exstitit  Spoletanus. 

Auiharius  Clephonis  fiiius  regn.  ann.  6. 

Torto  dux  primus  Benevent. 

Agilulfus  dux  Taurinutium  regn.  ann.  25. 

Ariulfus  dux  Faroaldo  successit  apud  Spoleiam. 
Post  hunc  Theudelabius  filius  Faroaldi  saperioris. 
Arichis  dux  Benevent.  ann.  50. 

Adadoloaldus  filius  Agilulfi  annis  40. 

Arioaldus  ann.  12. 

Rotharius  genere  arod.  in  anno  77.  LangolMirda- 
rum  regnat  ann.  16,  mens.  5. 

Ajo  filius  Arichis  anno  1,  mens.  5. 

Radualdus  dux  Benevent.  ann.  5.  Grimaaldus  dux 
germanus  ejus  ann.  25. 

Radoaldus  filiusRotharii  regn.  ann.  5,  d.  7. 

Aripertusfilius  Gunduald.  regn.  ann.  4,  m.  3. 

Tato  dux  Spolet. 

Grimualdus  gener  Ariperti  regis  regnavitann.  9. 
Transimundus  dux  Spolet.  comes  dudum  Campaniae. 

Perctarit  solus  regn.  ann.  7,  cum  filio  suoChuni- 
perlo  ann.  10. 

Romualdus  dux  Beneventr  ann.  46.  Grimualdus 
filius  ejusann.  3. 

Gisulfus  germanusejus. 

Cunipertus  absque  patre  regn.  mens.  8. 

RegipertusduxTaurinensium,  invaso  regno,  mo« 
ritur  eodem  anno. 

Aripertus  fiiius  ejus  regn.  cum  eo,  sive  solus  osq. 
ann.  12. 

Faroaldus  filius  SS.  Transmundi  dux  Spoleti. 

Ansprandus  regn.  mens.  3. 

Luitprandus  filius  ejus  regn.  an.  34,  m.  7;  obiit 
indict.  11. 

Romualdus  filius  Gisulfi  dux  Benevent. 

Transmuudus  contra  patrem  suum  Faroaldum  re- 
bellans  clericum  illum  fecit,  etducatum  Spoletanum 
invasit. 

Hildericus  dux  Spolet. 

Agiprandus  nepos  regis  dux  Spoiet. 

Hildeprandus  nepos  Liutprandi, 

Ratchis  regn.    Lupo  dux  Spolet. 


m 


CATALOG.  SUMM.  PONT. 


330 


Haistulfns  regn.  A 

Desiderius  germanus  Rachisl  regis.  Hic  regnum 
perdidit  circa  annum  Incarn.  d.  774  et  una  cum  con- 
jnge  in  Franciam  est  delatus. 

Ttaeodoricus  dux  Spolet. 

Hiideprandus  dux  Spolet. 

Gninichis  dux  Spblet. 

Karolus,  rexFrancorum,et  Romanorum  imperator 
prifflus  filius  Pipini  regis  Francor.  Goronatur  ann. 
Doffl.  774. 

Pipinus  filius  Caroli  imp. 

Gninichis  dux  Spolet. 

Karolus  2  imp. 

Bemadus  rex  Langobard. 

LudOTicus  imperator  4,  filius  Caroli. 

Lotharius  fllius  Ludovici  4,  imperator.  B 

Gerardus  dux. 

Eschrotonius  comes. 

Berengarius  dux. 

Ludovicus  2  imperator,  fllius  Lotharii. 

Karolus  4,  fllius  Ludovici  imp.  anno  Domini  880. 

Karolus  imperator. 

Guido  princeps  Italiae  imper.  anno  Domini  890. 

Lambertus  fllius  Guidonis  imper. 

Hugo  rex  anno  Domini  927. 

Lotharius  fllius  Hugonis  regis. 

Bonifacius,  etThebaldusfilius  ejus  duces. 

Berengarius,  et  Adelbertus  fllius  ejus  regn.  anno 
Doffl.  954. 

Sarilo  marchio. 

Leo  dux  Sabin.  C 

Rainerius  dux  Sabin. 


Azo  comesSabin.     ^ 
Joseph  dux  Sabin. 
Teuzo  comes  Sabin. 
Transmundus  dux. 
Otto  4,  imperator  anno  Domini  960. 
Pandolfus  princeps,  et  marchio. 
Benedictus  comes. 
Grescentius  comes. 
Johannes  comes. 

Theophanius  imp.  anno  Domini  990. 
Otto  3,  filius  Ottonis  2,  imper.  anno  Domini  996. 
Rainerius,  et  Crescentius  comites. 
Girarduscomes. 
Johannes  comes. 

Heinricus  4,  rex  anno  Domini  4003. 
Heinricus  2,  rex  4,  imperator  anno  Domini  4044. 
Crescentius,  et  Oddo  comites. 
Odde  et  Ber.  comites. 
Gregorius  comes. 
Oddo  et  Petrus  comites. 
Oddo  et  Crescentius  germani  comites. 
Chuonradus  Imper.  anno  Domini  4028. 
Crescentius,  et  Johannes  nepos  ejus. 
Johannes  Patricius. 
Crescentius  et  Otto  comites. 
Heinricus  3,  rex  anno  Domini  1040. 
Heinricus  imperator  anno  Domini  4047. 
Heinricus  imp.  2,  anno  Domini  4056,  indict.  9. 
Heinricus  imp.  2,  0  [hoc  estmortuus  est]  anno  Do- 
mini  4059. 
Heinricus  3,  imp.  anno  Domini  4084. 


CATALOGUS    SUMMORUM    PONTIFICUM 

Exeodem  Chronico  Farfensi,  scripto  circa  finem  ssbcuII  undecimi,  sed  ex  vetustiori  codice 
(ut  videtur)  excerptus,  cum  a  S.  Petro  pertingat  ad  Benedictum  ejus  nominis  VII,  nempe 
ad  Christi  annum  984.  Hoc  in  Catalogt)  exprimuntur  non  modo  anni,  menses  ac  dies, 
quibos  pontifices  singuli  sederunt,  sedetiam  anni,  menses  ac  dies  interpontificii  seu  va- 
cationis  sedis  usque  aa  Benedictum  III. 


BeatusPetmsprimom  in  Cathedra  Antiocbiae  sedit 
annisTii,  deinde  url)em  Romam  ingressus  Dominicae 
iDcamationisannoxlvejuscathedram  seditann.xxy,  D 
«ensib.  ii,  dieb.  yii,  Glaudii  imperatoris  anno  ii, 
temporibusTyberiiCaesariset  Gaji,  Claudii  etNero- 
Dis.  Hlc  post  incarnationem  Domini  anno  Ixx,  post 
passionem  vero  ejus  anno  xxxviii,  cum  coapostolo 
Paulo  coronatur  martyrio.  f 

UDusseditannis  xi,  mensibus  iii,  diebusxii,  tem- 
poribus  Neronls. 

Cletus  sed.  ann.  xii,  m.  i  d.  xi,  temporibus  Ye- 
ipasiani  et  Titi. 

Clemens  sed.  ann.  viiii,  m.  ii,  d.  x,  temporibus 
Galbs,  et  Yespasiani.  Cessavit  Episcopatus  diebus 
uii. 

Anacletus  annis  xi,  m.  i,  d.  vii,  temporibus  Do- 
i&iUani,  cessavit  dies  xiii. 
Pateol.  cxxvn. 


Evaristus  anni  xiii,  m.  vil,  d.  ii,  temporibus  Do- 
mitiani,  Nervae  atque  Trajani,  cessavitdiesxviili. 

Alexanderann.  x,m.  vii,  d.l,  temporibus  Trajani, 
cess.  d.  XXXV. 

Xistus  ann.  x,  m.  iil,  d.  xxi,  tempor.  Adrlanl, 
cess.  d.  i. 

Telesphorus  ann.  xi,  m.  11,  d.  xxii,  temporibus 
Antonini'Marci,  cess.  d.  vii. 

Yginus  ann.  iiii,  m.  Ilii,  d.  vli,  temporlbus  Severl 
Marci,  cess.  d.  iii. 

Annicius,  ann.  viii,  ro.  iii,  d.  111,  temporlbus Se- 
veri  m.  cess.  d.  xvii. 

Pius  ann.  xi,  m.  iiii,  d.  iii,  temporibus  antonin 
Pii.  cess.  d.  xiiii. 

Sother  ann.  viiii,  m.  lil,  d.  xx,  temporibus  Severl 
septimi  cess.  d.  xxii. 


331 


AD  ANASTASIOM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


332 


Ueleuter,  ann.  xv,  m.  vi,  H.  v,  temporibus  anUH  A 
nini  commodi,  cess.  d.  vi. 

Victor  ann.  x,  m.  ii,  d.  x,  temporibus  Cesaris, 
cessavit,  dies  xii. 

Zepberinus  ann.  xvi,  m.  ii,  d.  x,  temporibus  anto- 
nini  severi,  cess.  d.  vi. 

Calixtus,  ann  vii,  m.  ii,  d.  x,  temporibus  macrini, 
et  beliogabali,  cess.  d.  vi. 

Urbanus  ann.  viii,  m.  xi,  d .  xii,  temporibus  Maxi- 
miani,  et  africani,  cess.  d.  xxx. 

Pontianussed.ann.v,m.  ii,d.  ii,  temp.  Alexandri, 

cess.  d.  X. 

Antberosann.xii,  m.i,d.xii,  temporibnsMaxim., 
et  Afric.  cess.  d^  xiiii. 

Fabianus  ann.  xiiii,  m.  xi,  d.  xi,  temporibus 
Maxim.,  et  Africani,  cess.  d.  vii. 

Cornelius  ann.  iii,  m.  ii,  d.  x,  temporibus  Decii, 
cess.  d.  Lxvi. 

Lucius  ann.  iii,  d.  iii,  temporibus  Galli,  et 
Volusiani,  cess.  d.  xxxv. 

Steph.  ann.  xiiii,  m.  ii,  d.  xv,  temporibus  Galli'* 
cani,  et  Max.  cess.  d.  xxii. 

Xistus  ann.  ii,  m.  xi,  d.  vi,  temporibus  Valeriani, 
et  Decii,  cess.  d.  xxvi. 

Dionisiusann.  ii,  m.  iii,  d.  vii,  temporibus  gal- 
lieni,  cess.  d.  v. 

Felix  ann.  ii,  m.  x,  d.  xxv,  temporibus  claudii,  et 
paterni,  cess.  d.  v. 

Euticianus  ann.  viii,  m.  x,  d.  iiii,  temporibns  au- 
reliani,  cess.  d.  viii. 


Zosimus  ann.  i,  m.  viii,  d.  xxv,  cess.  d.xl. 

Bonifatius  ann.  iii,  m.  v,  d.  xiii,  cess.  d.  ▼iill. 

Celestinus  ann.  vii,  m.  x,  d.  viiii,  cess.  d.  xxl. 

Xistus  [111] ann.  viii,  d.  xviiii,ces8.  d.  xxli. 

Leo  ann.  xxi,  m.  i,  d.  xxvi,  cess.  d.  vii. 

Hilar.  ann.  vi,  m.  lii,  d.  x,  cess.  d.  x. 

Simplicius  ann.  xv,  m.  I,  d.  vii,  cess.  d.  vl. 

Felix  ann.  viii,  m.  xi,  d.  xvil,  temporibns  odova- 
cris  regis.  cess.  d.  v. 

Gelasius  ann.  iiii.  m.  viii,  d.  xviil,  temporibus 
Zenoni  augusti,  cess.  d.  viii. 

Anastasius  ann.  I,  m.  xi,  d.  xxiv,  temporibus 
theodorici  regis,  cess.  d.  iiii. 

Simmachus  ann.  xv,  m.  viii,  d.xxvil,  temporibus 
Anastasii  aug.  cess.  d.  vii. 
B     Hormisda,  ann.  viiii,  d.  xvii,  cess.  d.  vi. 

Johannesann.  ii,  m.  viii,  d.  xvii,  temporibnsju- 
stini  aug.  cess.  d.  Iviii. 

Felixann.  iiii,  m.  ii,  d.  xiii,  temporibus  theodoriri 
regis,  cess.  d.  iii. 

Bonifatius  ann.  ii,  d.  xxvi,  temporibus  athalar. 
reg.  cess.  m.  i,  d.  xv. 

Johannes  ann.  ii,  m.  iiii,  d.  vi,  temporlbns  atha- 
lar.  et  justini  aug.  cess.  d.  vi. 

Agapit.  m.  xi,  d.  xviii,  cess.  d.  xxllil. 

Silverius  ann.  i,  m.  v,  d.  vi. 

Vigilius  ann.  xvii,  m.  vi,  d.  xxvll,  temporlbus 
justiniani  aug.  cess.  m.  iii,  d.  v. 

Pelagiusann.  xi.  m.  x,d.  xviii,  temporibos  Narsis 
patricii,  cess.  m.  ii. 


Gajus  ann.  xi,  m.  iiii,  d.  viiii,  temporibus  cari,  G     Johannes  ann.  xii,  m.  xi,  d.  xxvi,  temporibns  ju- 


et  Carini,  cess.  d.  xi. 

Marcellinusann.  viii,  m.  ii,  d.  xxii,  temporibus 
Diocletiani,  et  Max.  cess.  Episcopatus.  ann.  vii, 
m.  vl. 

Marcellinusann.  V,  m.  vii,d.  xxv,  temp.  Maxentii, 
cess.  d.  XX. 

Eusebius  ann.  ii,  m.  li,  d.  xxv,  temporibus  con- 
stantis,  cess.  d.  vii. 

Melchiades  ann.  iii,  m.  vii,  d.  xxii,  temporibus 
volusiani,  et  ruf.  cess.  d.  xvii. 

A  Sancto  Petro  usque  ad  Beatum  silvestrum,  ann. 
ccxc,  m.  x,d.  xii. 

Silvester  ann.  xxiii,  m.  x,  d.  xl,  temporibus  con- 
stant.,  et  volusiani,  cess.  d.  xv. 


stiniani  aug.  cess.  m.  x.  d.  iii. 

Benedict.  ann.  iiii,  m.  i,  d.  xxviii,  temporibus 
Justiniani.  aug.  cess.  d.  x. 

Pelagius  ann.  x,  m.  ii,  d.  x,  cess.  m.  vi,  d.  xxv. 

Greg.  ann.  xiii,  m.  vi,  d,  x,  temporibus  tyberii, 
maurit.  etfoc.  cess.  m.  v,  d.  xviil. 

Sabinianus  ann.  i,  m.  v,  d.  vill,  cess.  m.  xl.  d. 
xxvi. 

Bonifatius,  m.  viii,  d.  xxii,  cess.  m.  x,  d.  vi. 

Bonifatius  ann.  vi,  m.  viii,  d.  xiii,  temp.  Focii 
aug.  cess.  d.  xiii. 

Deusdedit  ann.  iii,  d.  xxiiii,  temporlbnsEleutherii 
patricii,  cess.  d.  xiii. 

Bonifatius  ann.  v,  d.  x,  temp.  heleaterll  pat  cess. 


Marcusann.  ii,  m.  viii,  d.  xx,  temporibus  constan-  D  d.  xiii. 


tlni,  et  nepotiani  ac  sedi  consulum,  cess.  d.  xx. 

Julius  ann.  xi,  m.  ii,  d.  v,  temporibus  constantii 
fil.  constant.  cess.  d.  xxv. 

Liberius  ann.  x,  m.  iii,  d.  iiii,  temporibus  con- 
stant.  fil.  constant.  cess.  d.  vii. 

Felix  ann.  i,  m.  iii,  d.  ii,  temporibus  constant.  fil. 
constant.  cess.  d.  xxxvii. 

Damasus  ann.  xviii,  m.  ii,  d.  x,  temporibus  Ju- 
llani,  cess.  d.  xxxi. 

Siriclus  ann.  xv,  m.  xi,  d.  xxv,  cessavit  d.  xx. 

Anastasius  ann.  ii,  q.  xxvi,  cessavit  Episcopatus, 
d.  xxi. 

Innocentius  ann.  xv,  m.  ii,  d.  xxi,  cess.  d.  xxiii. 


Honorius  ann.  xii,  m,  xi.  d.  xvii,  cess.  ann.  I,  m. 
vii,  d.  xviii. 

Severinus  m.  ii,  d.  iiii,  cess.  m.  iill,  d.  xxviiii. 
Johannes  [IV]  ann.  i,  m.  viiii,  d.  xvlill,  cess.  d. 
xliiii. 

Theodorus  ann.  vi,  m.  v,  d.  xviil,  temporibus 
theodori  patric.  cess.  d.  lii. 

Martinus  ann.  vi,  m.  i,  d.  xxvi,  temporlbus  olim- 
pii.  cubicular.  cess.  d.  xxxvii. 

Eugeniusann.vii,  m.  viiii,  d.xiiii,  cess.  d.Lvliii. 

Vitalianus  ann.  xiiii,  m.  vi,  temporibus  constan- 
tini  aug.  cess.  m.  ii,  d.  xiii. 

Adeodatusann.  iiii,m.  ii,  d.  v,  eess.m.  Iiil,d.xv. 


333  ftEGBSTUM  GREGORn  GAHNfiNSIS. 

DoD.  ann.  i,  m.  Yy  d.  x,  cess.  m.  ii,  d.  xv.  A     Eugenius  ann.  iiii,  m.  vii,  d.  xxiii. 

A^aiho  ann.  ii,  m.  vi,  d.  iiii,  temporibus  heraclii         Yalentinus,  m.  x,  al.  d.  xl. 


334 


et  tyl>erii,  cess.  ann.  i,  m.  vii,  d.  v. 

Leo  [11]  m.  X,  d.  xvii,  cess.  m.  ii,  d.  xv. 

Benedictus  [0]  m.  x,  d.  xii,  temporibus  constan- 
tini  princip.  cess.  m,  ii,  d.  xv. 

Johannes  [¥]  an.  i,  d.  viiii,  temporibus  Jnstiniani 
aag.  cess.  m.  ii,  d.  xviii. 

Conon.  m.  xi,  temporibus  Justini,  cess.  m.  ii,  d. 
xxiii. 

Sergios  ann.  xiii,  m.  viii,  d.  xxiii,  temporibus 
itini  aug.  cess.  d.  l. 

Johannes  [Yf]  ann.  iii,  m.  ii,  d.  xii,  temporibns 
tyl>erii  aug.  cess.  m.  i,  d.  xviii. 

Johannes  [yil]  ann.  ii,  m.  vii,  d.  xxii,  temporibns 
tyb.  et  Just.  augg.  cess.  m.  iiii.  B 

SlsiDDiosd.  XX,  temporibus  justini,  cess.  m.  i,  d. 
xxTiii. 

Constantin.  ann.  vii,  d.  xv,  temporibns  itinn. 
oess.  d.  xl. 

Greg.  ann.  xvi,  m.  viiii,  d.  xxviiii,  temporibus 
Llntprandi  reg.  cess.  m.  ii,  d.  v. 

Greg.  ann.  x,  m.  viii,  d.  xxiiii,  temporibus  Leoni, 
et  coDstantin.  angg.  cess.  d.  viiii. 

Zacharias,  ann.  x,  m.  iii,  d.  xiiii,  temporibus, 
lalehis  regis  cess.  d.  xii. 

Slephan.  [11]  ann.  v,  d.  xxxviiii,  temporibns  hai- 
stnlphi  reg.  cess.  d.  xxxv. 

Panlos  ann.  x,  m.  i,  temporibus  constantin.  et 
Leon.  agg.  cess.  ann.  i,  m.  i. 

Steph.  [in]  ann.  iii,  m.  v,  d.  xxviii,  temporibus  ^ 
desiderii,  reg.  cess.  d.  viiii. 

Adrianns  [1]  ann.  xxiii,  m.  x,  d.  xvii,  temporibus 
Caroli,  regis  primi. 

Leo  [III]  ann.  xx,  m.  v,  d.  xvii,  hic  coronavit 
Carolum  Imp.  cess.  d.  x. 

Stephan.  [IV]  m.  vii,  temporibus  Ludovici  impe- 
rator.  cess.  d.  ii. 

Paschal.  ann.  vii,  d.  xvii,  cess.  d.  iiii,  temporibus 

liladov.  et  hlothr.  imper. 

(a)  Addendi  hic  sunt  tres  pontiflces  in  Codice  Far- 
fensi  omissi :  Joannes  XI,  Leo  YII,  Stephanus  IX. 


Greg.  ann.  xvi,  cess.  d.  xv. 

Sergius  ann.  iii,  lemporib.  lothar.  et  ludov.  cess. 
m.  ii,  d.  XV. 

Leo  [III]  ann.  viii,  m.  iii,  d.  vi,  cess.  m.  ii,  d.  xv. 

Benedt.  [III]  ann.  xx,  m.  vi,  d.  vlii,  temporibus 
constantin.  et  herenae. 

Nycol.  ann.  viiil,  m.  vi,  d.  xx. 

Adrian.  [II]  ann.  iiii,  m.  xi,  d.  xxii. 

Johannes  [VIII]  ann.  x,  d.  ii. 

Marin.  ann.  i,  m.  v. 

Adrian.  [III]  ann.  1,  m.  iiii. 

Steph.  ann.  vi,  d.  viiii. 

Formos.  ann.  v,  m.  vi. 

Bonifatius  d.  xv. 

Stepb.  ann.  i,  m.  i,  d.  xx. 

Roman.  ann.  iiii,  d.  xx. 

Theodor.  d.  xx. 

Johannes  [VUn]  ann.  ii,  d.  xv. 

Benedt.  [IIU]  ann.  iiii,  m.  vi,  d.  xv. 

Leo  [¥]  m.  i,d.  xxvi. 

Christophor.  m.  vii. 

Sergius  ann.  vii,  m.  iii,  d.  xxvi 

Anastasius  ann.  11,  m.  ii. 

Lando  m.  vi,  d.  xxvi. 

Jobannes  [X]  ann.  xiiii,  m.  ii,  d.  iii. 

Leo  [VI]  m.  vi,  d.  xv. 

Steph.  ann.  ii,  m.  i,  d.  xv.  (a) 

Marin.  ann.  iu,  m.  vi,  d.  xiii. 

Agapitus  ann.  x,  m.  vii,  d.  x. 

Johannes  [XII]  ann.  viiii,  m.  iii. 

Benedict.  [V]  m.  ii,  d.  v. 

Leo  [VIU]  ann.  1,  m.  viii.  (6) 

Johannes  [XIII]  ann.  vi,  m.  xi,  d.  v. 

Benedict.  [VI]  ann.  ii,  m.  vi. 

Domn.  ann.  i,  m.  vi. 

Bonifatius  m.  i,  d.  xii.  (c) 
Benedict.  [VU]  ann.  viiii. 

(6)  Leo  dictus  VIU,  antipapa  intrusus  ab  Hen- 
rico. 
(c)  Bonifacius  iste  pariter  intrusus. 


REGESTUM   GRE60RII   CATINENSIS 


SITB 


Ckronieon,  a  GTegoHo  Catinensi,  monaeho  ejusdem  saeri  canoHi  Farfensis,  collectum  es^ 
diplomatibus  pontificum  Bomanorum^  imperatorum,  regum  Langobardorum^  ducum,  co- 
nmwmaliisque  puhlicis  tabulis,  ibi  asservatis  ex  anno  Christi  661  ad  annum  1098,  in  quo 
apparet  senes  pontificum  Ramanortm,  imperatorum,  regum,  ducum,  etc^  necnon  ejusdem 
ccmobii  abbatum,  per  singulos  annos  ara  CAristi  distinctum,  cum  notis  tndictionum. 

(Ex  codice  apchivl  Farfensis,  acripto  clrca  fin.  saBC.  xi.) 


Ann.  D. 

Daxi 


Jnd. 

iiii      Eugenius  Pp. 

V 


D     Ann.  D. 
naxiii 

DCLXIIII 


Ind. 

VI       Vitalian.  Pp, 

VII 


I 


935 

AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  BDIT. 

ROM.- 

VATIC. 

Ann,  D. 

Jnd. 

A      Ann.  D. 

Ind. 

DCLXV 

VIII 

DCCXVII 

XV 

Fluvius  Tiberis  Intiimi 

DCLXVI 

VIIII 

dies  vlii 

Daxvii 

X 

DCCXVIII 

1 

Theodosius  imper. 

DCLXVIII 

XI 

DGCXVIIII 

II 

Leoang. 

Daxviiii 

XII 

Constantin.   fmper.  • 

Con- 

DCCXX 

iii 

stantin.  imper. 

DCGXXI 

IV 

Constantin.  imper. 

DCLXX 

XIII 

Daxxii 

▼ 

Daxxi 

XIIII 

DGCXXIII 

VI 

DGLXXII 

XT 

DGCXXIV 

VII 

Lucerius  Abb.  Transim 

DCLXXIII 

t 

dnx  Filitts  FaroaldL 

Daxxiiii 

ir 

DGCXXV 

VIII 

« 

Daxxv 

iir 

DGGXXVI 

IX 

Daxxvi 

iiii 

DGCXXVII 

X 

Daxxvii 

V 

Adeodatos  Pp, 

DGCXXVIII 
B  DCCXXVIIII 

XI 

Daxxviii 

VI 

XII 

Daxxviiii 

VII 

_             _ 

DGCXXX 

XIII 

Leo  Imper.  imafines  « 
rnm  incendit. 

Daxxx 

VIII 

SCS  TH0MA8  ABD* 

V     W  WM      V  AS^^^^M  ^M  M  WV 

Daxxxi 

VIIII 

Donns.  Pp. 

DOCXXXI. 

XIV 

Daxxxii 
Daxxxiii 

X 
XI 

Agatho  Pp, 
Leo  nPp. 

DGCXXXII 

DGCXXXIII 

DGCXXXIV 

XV 

I 
II 

Greg.  m.  Pp. 

Daxxxiiii 

XII 

DCCXXXV 

III 

Coenobinm  Dom.  Stlvat 

Daxxxv 

XIII 

Bened.  Pp.  n.  Sarracenl  Gar- 

ica-t.  in  letan. 

tliaginem  ceperiint. 

DCCXXXVI 

IV 

Daxxxvi 

XIIII 

Johs.  y.  Pp.  Jostinian. 

aug. 

DCCXXXVII 

V 

Daxxxvii 

XV 

Conon.  Pp. 

Dccxxxvin 

VI 

Daxxxviii 

I 

SergiasPp.  I. 

DCCXXXIX 

VII 

Daxxxviiii 

II 

DaXL 

VIII 

Fnlcoald.abb. 

DCXC 

III 

DCCXLI 

IX 

Dcxa 

IIII 

Transmnnd.    dux  pat   fia- 

qDCCXLII 
DaXLIII 

X 

Zachar.  Pp. 

ruald. 

XI 

Lnitprand.  rex.  B 

Dcxai 

V 

DCCXLIV 

XII 

DCXCIII 

VI 

DGCXLV 

XIII 

Ratchis.  rex. 

DCXCIIII 

VII 

DGCXLVI 

XIV 

Lnpo.  dnx. 

DGXCV 

VIII 

Leo  lmper« 

DGCXLVII 

XV 

DGXGVI 

VIIII 

DGCXLVIII 

I 

DCXCVII 

X 

DGCXLIX 

II 

Haistulph.  rex. 

DCXGVIII 

XI 

Tyberiuaang. 

Dca 

II 

DCXGVIIII 

XII 

Dcai 

IV 

Leo  imper. 

DCG 

XIII 

Dcaii 

V 

Steph.  U.  PP» 

Dca 

XIIII 

DGaiii 

VI 

DGCII 

XV 

Johann.  YI.  Pp. 

Dcaiv 

VII 

DGCIII 

I 

Faroaldos  Dnx. 

DGa.V 

VIII 

DCCIIII 

II 

Dcavi 

IX 

DGCV 

III 

|v  Dcavii 

X 

Desider.    rex  Albnin. 

DGCVI 

IIII 

Paul.  Pp. 

DCCVII 

▼ 

Johann.  Pp.  Jnstinlan. 

imp. 

DGaVIII 

XI 

DGCVIII 

VI 

Sisinn.  Pp.  Constantin. 

.  Pp. 

Dcaix 

XII 

Gnandelpt  abb.  Sleph.  li 

DGCVIIII 

VII 

Doax 

XIII 

Adelch.  rex.  Gisoiphai. 

DGCX 

VIII 

Spol. 

DGCXI 

VIIII 

Dcaxi 

XIV 

Halan.  Abb. 

DGCXII 

X 

Jnstinian.  imp.  8.  Phtlippic. 

Dcaxii 

XV 

imper. 

Dcaxiii 

1 

Theodicnsdnx 

DGCXHI 

XI 

Lintprand.  rex.  Anait. 

imp. 

Doaxiv 

II 

Ab  initio  mundi.  a.  v.  ec 

DCCXini 

XIl 

Lxviiii.  divcrta  mmnu 

DCCXV 

XIII 

Greg.  n.  Pp. 

DGa.XV 

III 

DCCXVI 

XIIII 

Haunept.  abb.    Luna  crnen- 

DGa.XVI 

IV 

tauest. 

DGaxvii 

V 

an 

Ann.D 

DOaXTIII 
BCCLXIX 

Doaxx 
Doaxxi 
Dcaxxii 
Doaxxiii 

VXLXXIT 

loaxxT 

loaxxTi 

KCLXXTII 
DOaXXTIII 

Doaxxix 
Dcaxxx 
Doaxxxi 

Doaxxxii 
Doaxxxiii 
DoaxxxiT 

DCaXXXT 
DOaXXXTI 
DOaXXXTII 
DOaXXXTIII 


DOCXC 

Doiia 
Docxai 
Docxcni 
Dccxav 

DOCXC? 

DCCXCVI 

DOCXCVII 

KCXCVIU 

Dccxax 

DOOC 
DGOa 

DOGCU 

Doccin 
Mxav 

BCGCV 

MOCfl 
DCGCVll 
DGOCVIII 
KOQX 

ICOCX 
MOCXI 

Mttxn 

DQOCXIU 

DOOCXIV 
MOCXV 

Moavi 

MOCXVII 
MOCXVUI 

Docaix 

Kcax 

Mxaxi 


Ind. 

VI 

VII 

VIU 

IX 

X 

XI 

XII 

xni 

XUII 
XV 

( 
u 

lU 

rr 

V 

VI 

VII 

vu» 

IX 

X 
XI 
XII 

xni 

XIV 
XV 

I 
II 

UI 
IV 
V 

VI 

vu 

VIII 
IX 

X 
XI 

^H 
XUI 

xnr 

XV 

I 

11 
III 

IV 

V 

VI 

VII 

VIII 

IX 

X 
XI 

xu 

XUI 
XIV 


Stephan.  ITT.  Pp. 
Pipin.  I.  rex.  8. 
Probat.  ibb. 


RIOBSTDM  GREGORn  GATINBNSIS. 

A       Ann,  D. 

DCCCXXII 
DCCCXXUI 


338 


Adrian.  Pp.  I, 

Karol.  rex.  hildebrtnd.  dnx. 


DCCCXXIV 

DCCCXXV 

DCCCXXVI 

DCCCXXVII 

DCCCXXVIII 

DCCCXXIX 

DCCCXXX 

DCCCXXXI 

DCCCXXXII 

DCCCXXXIU 

DCGCXXXIV 

Pipin.  n.  rex.  Ragabald.  abb.     dcccxxxv 

B  DCCCXXXVI 
DCCCXXXVII 
DCCCXXXVIII 
DCCCXXXIX 
DCCCXL 
DCOCXLI 
DCCCXLII 
DGCCXLIII 
DGCCXLIV 
DGCCXLV 


DCCCXLVl 
DCCCXLVII 
DCGCXLLIII 
DCCCXLIX 


Altpt.  I.  abb. 


Goinlch.  dnx. 
Maoroald.  abb. 


Karol.  II.  imper.   Terraemot. 
magn.  fit. 
Bend.  Abb. 


Leo  III.  Pp.  

Inondatio  aq.    it   Romae   in  ^  Dcca 
via  Lata.  ad  ii.  staturam.     Dccai 

DGcau 
DGoaui 

DGOCUV 

Dccav 
Dcoavi 

DGOaVII 
DGCaVIII 

Dccaix 
DGoax 
Dccaxi 
DCGaxii 
DGcaxiii 
DGoaxiv 
DDGcaxv 
DGcaxvi 
Dooaxvii 


Roman.  dox* 


Defeetlo  eol.  it.  ab.  hor.  lil. 
otq.  vi. 


Lodovicotl.  imper.  Bernard. 
rex. 
Goinlch.  dox.  Kar.  imp.  8. 

Ingoald.  abb.  Gerard.  dux. 
Steph.  lY.  Pp.  Paachal.  Pp. 
Lothar.  imper. 

Eogeniot  Pp. 


DGoaxviii 

DGcaxix 

DGcaxx 

DGcaxxi 

Dccaxxii 

DGCCLXXIII 

pccaxxiv 
DGcaxxv 
Dcoaxxvi 
Dcoaxxvii 


Ind. 

XV 

1 

II 

Ul 

IV 

V 

VI 

VII 

vui 

IX 

X 

XI 

XII 

XIU 

XIV 

XV 

I 

II 

III 

IV 
V 

vr 

VH 
VUI 

IX 

X 

XI 

XII 

XIII 

XIV 

XV 

( 

II 

lU 

IV 

V 

VI 

VII 

VIII 

IX 

X 

XI 

xu 

XIII 
XIV 
XV 

I 

II 

lU 

IV 

V 

VI 

VU 

VII 

IX 

X 


Engenius  Pp. 


Yalentin.  Greg.  Pp. 


Sichard.  abb, 


Bscroton.  et  Gerard.  comltes. 


Berengar.  dux, 

Sergiut  Pp.  [UI.] 

Leo  Fp.  (IV.) 
Sergios  Pp.  (UL) 

Leo  Pp.  (mi. 

iEccleslm     apostolor.    Petrl, 
etP.  devastantor. 

Hilder.  abb.  Bened.  Pp«  {JOL] 


Ludovic*  [II].  imper. 


Petroabk 


Nycol.  Pp. 

Dom.  hlodovicos  imp.  venit 
in  hoc  monasteriom. 


Adrian.  [11.]  Pp, 
Johann.  abb.  * 

Johann.  [YIII.]  Pp, 

Karol.  [n.]  imper 


339 

Ann.D 

Dccaxxviii 

DCCCLXXIX 

Dccaxxx 
Dccaxxxi 

DCCCLXXXII 

Dccaxxxiii 

DCCCLXXXIV 

Dccaxxxv 

Dccaxxxvi 

Dcoaxxxvii 

Dccaxxxviii 

Dccaiixix 

DGCCXG 
DCGCXCI 


AD  ANASTASIUM  PR0LB6OMGNA  EDIT.  ROM.-YATIG. 

kid.  A       Ann,  D.       Ind. 

XI     Carol.  [III.j  mann.  imper.  dccccxxxi 


340 


DGOCzai 

Dcccxcin 

DGCCXCIV 
DCCCXCV 

DC6CXGVI 

DCCGXGVII 

DCCCXGVIII 

DCCCXGIX 

D€GCC 

DCCCGI 

DCCCCII 

DCCOCIII 

DCCCCIV 

DCGCCV 

DGCGCVI 


DCCa^II 

DCCCGVIII 

DCCCCIX 

DCCCCX 

DCCCGXI 

DGCGCXII 

DGGGCXIH 

DGGGGXIV 

DGGGCXV 

DCOCGXVI 

DGOCXVU 

DGGOCIVIII 

DCGCCIIX 

DCCCCXI 

DCCCCIII 

DCCCGIIII 

DGCOCXXIII 

DCOCCXXIV 

DCGCCXXV 

Dcacxivi 

DCCCCXXVII 
DCCCCXXVIIII 
DCCCCXIVUI 
DCCCGIII 


III 
IIIl 

xiiii  Anselm.  abb.  Kar.  Ilfl,  inip, 

IV 

Teuto  abb.  Marinu^  Pp» 
Adrian.  [II.]  Pp. 
Steph.  [V.]  Pp, 


l 
II 
III 

IV 
V 
VI 
VII 


DCCCCXXXII 

DCCCGXIXIIl 

DCCGCXXXIIII 

DCCGCIXXV 

DCCCGXIIVI 

DOCGGXIIVII 

DCGOCIIIVIII 


iiii  Theobaldus  dui. 

V  Hlotar.  reg.  ifll.  hugon, 

VI  Leo  (VII.)  Pp, 
vn 

VIII 

viiii    Campo  abb, 

X        Steph.  (Vin.)  Pp, 

11 


Doccciiiviiii    III       Hildeprid.  abb. 


Nordebert.  abb.  Spent.   abb, 
YiUl.  abb. 
VIII    Petrus  abb. 

II  Guido    imper.    Monasterinm 

Salvatoris    a   paganis  in*B 

cenditur. 
%       Formos.  Pp.  LamberU   imp. 
II 

III  Guido  imper.  8. 
iiii    Bonif.    (VI.)  Pp.    Stephanus 

(VI.)  Pp. 

Arnulfus  rei    roma  venit. 
Roman.  Pp.  Theod.  Pp. 
. .  .  Johann.  (VIU.)  Pp. 
Benedict.  Pp. 


Leo  Pp.  [IV.]  [Xpophor.  Pp. 
Serg.  Pp.  [UI.] 


IIV 
IV 

I 

II 
III 

IV 

V 

VI 

VII 

VIII 

II  ....  Anastasius  Pp.  UUrm 
hinc  abras»  vesHgium  rdi» 
querunt 

X 

II 

XII 

iiii     Johani.  X.  Pp, 

IIV 
XV 

I 

II 

III 

IV  Impins.  imper# 

V  Berengar.  D 

VI 

VII  Johann.  abb, 

VIII  Rimo  abb. 


Anastas.  (in.)  Pp.  Lando  Pp. 


Leo  (VI.)  Pp. 


II 

X 

II 

III 

iiii    Steph.  (VU.)  Pp. 

IIV 

IV  Hugo  rei. 

I  Jobs  Pp.  [XI.] 

II 

III  Ratfred.  abb. 


DGCOCIL 

DCOCCILI 
DGGOCILII 

DCGCCXLIII 
DGQCQILIV 

DGGGCCILV 
DCCCCXLVl 
DCCCCXLVII 
DGCCCXLVIII 

DCCCGILII 
DCCCa 

Dccai 

DCGCail 

Dcccaifi 

DCCCCLIIII 

Dcocav 

Dcccavi 

Dcccavii 

DCCCCLVIII 

Dcccaii 

DCCCGLI 

Dcccaxi 
Dcccaiii 

DGCCailll 

DGGCCLIIV 
DGCOaiV 

Dcocaivi 

DGOCaiVII 

DGCCaiVIII 

DGCCaill 

DGOOaiX 
DGCOaill 


DGOOailll 

DGOOaiXlII 
DGCGaillV 


iiii  Eclipsis.  sol.  ftt.  Anseurlns 
march.  6. 

iiiii 

XY      Marin.  Pp.  [U.]  Otto  rex  ve- 

nit  italiam. 
X        Sarilo  abb. 

II  Nii  grandis  cecidit.  XQ.  K. 

martii. 
iii       Agapitns  Pp.  [U]. 
iiii     Bonifatius,  et  Tebald.  dnees. 

V  Hugo  rei6. 

VI  Dagobert  abb. 

VII 
VIII 

viiii    Otto  rei  venit  italiam. 

X  Berengarius,    et    adelbertos 

reg. 

XI  Johs  [XU.]  Pp. 

III  Aibericns  princeps  rom«. 
iiii 

iiiil 

IV 

I 

II 

iii 

iiii 

¥       Otto  rei  coronatus  est  rom» 

a  Johe  Pp. 
▼I      Leo  rvui.]  Pp.  *  Bend.    Pp. 

*  Imo  Leo  pseudo  papa. 

VII 

VIII    Johs  (Vm.)  Pp. 

viiii  Johsabb. 

X       Hodelricus  recessit.  Johs  abb. 

flt. 
jiX      Otto  H.   imper.   Sol.  defeeit 
hor.  m.  XUn.  K.  Ang. 

XII  Sol   fuit  in  tenebris.  mens. 

Decemb.  die  XXU. 

XIII 

xiiii  Bened.  P.  Vestigia  erasitio^ 
minis  apparent  referendU 
post  Dominum^  ubi  tamen 
omittiiur. 

XV  Domn.  Hngo  abb.  naseit. 
m.  ap. 

i        Theophanes  imper. 

1 1       Ecclesia  Dom.  Salvatoris  aedi' 


544 


Ann,  D,       Ind, 


RE6ESTUM  6REG0RU  CATINBNSIS. 

d,      Ind, 


342 


DCCCCLIXT 


DCCaXXXXYI 


ir 

ITII 
VTKI 
Kl 
KX 

ni 
nii 

HXIII 
■XIT 

■XT 

nn 

«TU 


in 


A       Ann, 
bojano.  Donus     mxviii 


iii 


DCCCaXXTI 

III1 

DCCGCLXXTII 

T 

DCCCaXXTIII 

TI 

DCCGCLXXIX 

TII 

Dcccaxxx 

TIll 

DO-Xn.XXXI 

TIII 

Dcccaxxxii 

X 

Doocaxxxiii 

XI 

DGCGCLXXXIT 

XII 

Dcan.xxxv 

XIII 

flcatur 

Pp. 
Bereng.  imp.  *  Bonifatias  Pp. 

[VII.] 
*  Imo  invasor  apostolicse  se- 

dis.    Vide    Baron,  ad  ann, 
974. 
Bened.  (YI.}Pp.  tmo  [YII.] 


MXIX 

MXX 

MXXI 

MXXII 

MXXIII 

MXXIT 

MXXT 

MXXVI 

MXXVII 


XII1I 


DGCOaXXXTII        XT 


DCCCaXXXTIII 

I 

Dcccaxxxix 

11 

DGCCCXC 

IIl 

wxcaa 

JT 

Kccaai 

T 

Ka:cxaii 

TI 

mxxay 

Tn 

KCXICT 

TIII 

DaracTi 

IX 

WXCCXCTII 

X 

DCCGCICnil 

XI 

DCOGCXQX 

XII 

IPLLESniO 

XIII 

11 

XIT 

K! 

XT 

UII 

I 

n 
ni 

IT 

T 

TI 

TII 

TIII 

IX 

X 

XI 

XII 

XIII 
XIT 
XT 


Olto  [in.]  rex.  Johs.  PCIV.) 

Pp. 
Johan.  (XV.)  Pp.  Hugo  abb. 

ingreditur    monaster.    S. 

bric. 
Bonifatius  Pp.  ^  Imo  invasor 

iierum  sedis   apost,    Vide 

Baron,  ad  ann.  965, 
Jobann.  (XYI.)  Pp, 


Otton.  (m.)  Imper. 
AlbericQS  abb.  Greg.  Pp« 
DOM.  HYGO  ABB 
SilTester  [H.]  Pp. 

Otto    imper*  8.   Landainiis 
ibb. 

Henricns  rex.  Johan,   (XYIU.) 

Pp. 
Johan.   (XIX.)  Pp.  Henricus 

Romae  coronatnr, 


MXXTIII 
MXXIX 
B  MXXX 
MXXXI 
MXXXII 
MXIXIII 
MIXXIT 
MXXXT 
MXXIVI 

MIIXTII 

MIIITIII 

MIIIII 

MIL 


MILI 

MILII 
MILIII 


MILIT 
MILT 
MILTI 
MILTU 
MILTIII 
MILII 
ML 
MLI 
MLII 
MLIII 
MLIT 
MLT 
MLTI 
D  MLTII 
MLTIII 


6nido(I.)abb. 
Sergius  [IV.]  Pp, 

Benedict.  [YII.]  Pp. 

Henricus  (I.)    Imper.    Hugo 
abb.  reordinttur  secundo. 


MLIX 

MLX 

MLXI 

MLXII 

MLXII 

MLIIT 

MLXT 

MLXTI 

MLXTII 


I 

U 

III 

IV 

V 

VI 

VII 

VIII 

II 

X 


XI 

XII 

XIII 

XIT 

XT 

1 

II 

III 

IT 

T 
Tl 

TII 
TIII 

IX 

X 
XI 

XII 

XIII 

XIT 

XT 

I 

II 

III 

IT 

T 

TI 

TII 

TIII 

IX 

X 

XI 


XII 

XIII 

XIT 

XT 

I 

n 
III 

IT 

T 


Johann.  (XX.)  Pp, 
Ctiuonradus  rex, 

^  Conon  imp.  6uido  abb. 
*  Ita  legitur.  Sed  fortasse 
legendtcm  Cuonradus, 


Benedict.  [Vni.]  Pp. 
Sol  obscuratur  hora  VI, 

Hugo  abb.  reordinatur  t.  id, 

Junii 
Chuonrad.  imper. 
6uido  (II.)  abb.  0. 
Hugo  abb.  0.  Suppo  abb. 
Henric.    (III.)    rex.    Almer. 

abb. 


SilTester    Pp.   (lU.)  Schism. 

Vide  Baron,  ad  ann.  4044^ 
6regorius  (VI.)    Pp.    Henri- 

cus  (II.)  imper. 
Suppo   abb.  0.   Clemens  (U.) 

Pp. 
DOM.  BER.ABB.  Beued.  Pp, 
Damasus  Pp. 
LeoPp.[VIU.J 


LeoPp.O 

Henricus  imper.  9, 
Victor.  [U.]  Pp.  0. 
Steph.  [Vra].  Pp.  Baron.  (X.) 
Bened.  [X.]  Pp.  * 

*  Imo  intrusus,  Vide  Bo- 

ron,  ad  ann,  4058. 
Nycol.  [U.]  Pp. 

Alexand.  (II.)  Pp. 


343 

AD  AKASTASIUM 

PROLEGOMENA  EDIT. 

ROM.- 

-VATIC.                              3U 

Ann.  D, 

Ind. 

A       Ann.    D. 

Ind. 

MLXVIII 

VI 

MLXXXVI 

IX 

MLIIX 

VII 

MLXXXVII 

X 

MLIX 

VIII 

MLXXXVIII 

XI 

DOM.  BER.  SS.  I.  ABB. 

MLXXI 

IX 

Rainl.  abb. 

MLXXIl 

X 

MLXXXIX 

XII 

Bern.  (U.)  abb. 

MLXXIII 

XI 

MXC 

XIII 

MLXXIY 

XII 

Greg.  [VIL]  Pp. 

MXCI 

XIV 

MLXXV 

XIII 

MXCII 

XV 

^ 

MLXXVI 

XIV 

MXCIII 

1 

MLXXVII 

XV 

* 

MXCIV 

II 

MLXXVIII 

I 

MXCV 

III 

Lunae    obscuratio    VIU.    K. 

MLXXIX 

II 

Mart.  Stellarumque  occa- 

MLXXX 

III 

sio  U.  non  ap. 

MVXXXI 

IV 

MXCVI 

IV 

MLXXXII 

V 

Henricus 

(IV.)   rex 

ad 

boc 

B  MXCVII 

V 

Hierosolim.  VI.  K.  Octob.  re- 

monast. 

primo  venit. 

cuperat,  est  a  Christianis. 

MLXXXIII 

VI 

•  Clemens  (III.)  Pp 

.    Hein- 

Columae  plurimae  ab  occl- 

ricus  imper. 

dente   in    orientem    per- 

» 

•  Schism. 

I8   est    Guibertu 

gere  visae   sunt  fier.   (U.) 

anHvana 

i. 

abb. 

MLXXXIV 
MLXXXV 


VII  MXCVIII 

VIII     Fames  valida  fuit.  mxcix 


VI 
VII 


FRANCISCI  BLANCHIIVI 

PRiEMO^OTUM    AD  DUO  SEQUEOTIA  OPUSCULA. 


Duo  proxima  opuscula,  Vitas  pontificum,  uti  spe-  G 
ro,  illustrabunt  non  uno  in  loco.  Cum  enim  observa- 
tum  sit  earumdem  Vitarum  scriptores,  praesertim 
antiquiores,  consuevisse,  pro  more  Actorum  publi- 
corum  non  modo  tempora  singulorum  diligenter 
enumerare  per  consulatus,  sed  etiam  ioca  adnotare 
ubi  eorumdem  Vitxexordium  contigit,  et  ubi  actus 
supremiatqueofflcia  peracta  suift;  eaque  loca  idcirco 
notabiiia  iisdem  visa  fuerintac  posteris  indicanda, 
suscepti  operis  ratio  videtur  a  nobis  postulare  post 
ea  praesidia  comparata  quae  ad  chronologiam  refe- 
runtur,  ut  etiam  de  topographia  hujus  historiae  di- 
Ittcidanda  cogitemus.  Porro  in  singulis  propemodum 
Vitis  recensetur  locus  natalium  et  locus  depositionis. 
Si  autem  is  Romae  sit  natus  qui  subinde  Petri  ca- 
thedram  hic  est  assecutus^  solet  biographus  regionis  ^ 
quoqne  nomen  apponere,  et  quandoque  partem  re- 
gionis  illustrem  aliqua  peculiari  nuncupatione  pro- 
ferre.  Neque  minor  est  diligentia  scriptoris  in  loco 
depositlonis  indicando.  Memorat  enim  coemeterium, 
basilicam  aut  tltulum,  ubi  quod  mortale  illius  ponti- 
flcis  fuerat  sepeliebatur.  Neigiturad  singulas  Vitas 
Iterare  cogamur  expositionem  regionis  aut  coemete- 
rii  sic  indicati,  compendiosius  esse  duximus  pro- 
ferre  duo  opuscnla,  hanc  topographiam  nonnihil 
declaratura.  Antiquitatis  laus  utrique  conciliat  au- 
ctoritatem,  et  designat  partes  Urbis,  aut  suburbani 
agri,  de  quibus  agitur  in  recensione  regionis  aut 
coemeterii,  cum  per  aetatem  illorum  opusculorum, 


compluribus  ante  nos  sa^culis  conscriptorum,  non- 
dum  excidissent  parietina;  eorumdem  aedificiorum, 
quae  postmodum  diruta,  ac  ferme  solo  aequata  sunt, 
nec  viarum  ductus  et  regionumdiscriminanoviscon- 
structionibusvariata  reddidissent  eanomina  posteris 
obscnrtora. 

Primum  igitur  ex  hisce  opusculis  topographicis 
protulitex  codice  membranaceo  noni  saecnll,  reperto 
in  bibliotheca  Einsidlensis  monasterii,  R.  P.  Joan. 
Mabillonius,  et  retuiit  inter  Vetera  Analecta,  tomi 
quarti  pag.  506,  cui  tituius  merito  ascriptus  fuit; 
Descriptio  regionum  Urbis.  Est  enim  ordinata  quae- 
dam  enumeratio  aediflciorum  praeclpuorum  vel  intni 
ambitum  Urbis  Romae,  vel  extra  Urbem,  dextra  lae- 
vaque  spectabilium  in  progressu  ex  aliqua  Urbis 
porta  adcertum  terminum  viatoriconstitutum.  Post 
eas  descriptiones  regionum  Urbis,  quas  saeculo  Var* 
lentiniani  et  Vaientis  concinnarunt  Publicus  Victor^ 
et  Sextus  Rufus,  illam  ab  Aldo  Manuccio,  hanc  i. 
Panvlnionostro  primum  editas,  nullam  hac  vestustio*' 
rem  mihi  contigit  observare.  Quanto  autem  boD<^ 
veteris  historiae  et  rei  antiquariae  illae  productae  fue^ 
rint,  declarat  Panvinius  in  praefatione  ad  P.  VicioreiB> 
Ita  perscribens : 

«  Hic  unus  libellus  est,  cujus  potissimum  opo 
omnes  qui  hactenus  de  Urbis  Romae  aniiquitate 
scripserunt  mirum  in  modum  sublevati  sunt.  Gujus 
etiam  vei  male  Inteliecti  vel  concisl  occasione  mul« 


315  BLANCmNI  AD  OPUSC.  II.  SEQ  MONIT.  346 

tos  passim  eirores  in  universa  Romana  antiquitate  A  dicem,  dum  ipse  modo  ex  una,  modo  ex  alia  Urbis 


commiserunt.  » 

Parcerte  utilitasatque  ubertas  non  est  illarum  ve- 
tustiorum  descriptionum  Rufi  et  Victorissub  Valen- 
tiniano,  Urbe  nondum  a  Gothis  diruta,  ac  istius 
Anonymi,  quem  scripsisse  iutelligimus  post  clades 
plurimas  Romae  a  barbaris  illatas.  Nam  octavo  cir- 
citer  vel  nono  aerae  Christianae  saeculo  hanc  esse  tri- 
buendam  constat,  cum  posterior  sitaetate  Belisarii ; 
quippe  cum  in  ea  memorentur  mo/tna?  (pag.  509  edit. 
MabillO  seu  molendinaria,  et  vetustior  esse  videatur 
Leone  lY  ejusque  de  nomine  appeliatae  Urbis  Leo- 
ninae  ambitu,  quo  Yaticanam  basilicam  eique  adja- 
oentia  praedia  providus  ille  pontifex  tutatus  est  ad- 
versus  frequentes   incursus   Saracenorum  :  nemo 


porta  (quod  hospites  ac  peregrini  soient)ad  aliquem 
terminum,  suo  itineri  sive  ex  condicto  constitutum, 
sive  forte  fortuna  oblatum  procederet,  observans  in 
via  quae  ipsi  observarentur  notatu  digna.  Accessit 
iisdem  schedis,  ita  perfunctorie  exaratis,  ut  dextra 
pro  sinistris  quandoque  enuntient,  nova  perturbatio, 
a  compactori  negligentia,  aut  supinitate,  ut  arbi- 
tror,  profecta.  Membranasenim  illas,dupIicicoIumna 
versuum  in  singulis  foliis  distinctas  (uti  apparet  ex 
dimidiatis  dictionibus  in  aliquo  versu  expressis  per 
litteras  capitales,  quibus  respondent  syllabae  aclitr- 
terae  eamdem  dictionem  complentes  et  columnam 
proximam  ejusdem  paginae  occupantes,  illique  Jun- 
gendae)  secuit  aliquis  in  partes  duas,  atque  ita 


Bon  intelligit  hanc  ita  longe  ab  illis  distare,  ut  ne  B  compegit,    quasi    columnae    consequerentur,    non 


eonferri  quidem  possit.  Rufi  enim  et  Victoris  plena 
est  recensio,  elegans,  castigata,  singulis  in  regio- 
Bibos  enumerans  vicos,  aediculas,  templa,  lacus, 
Mlnea,  thermas,  aedificia  deninue  memoratu  di- 
gna,  tam  pubiica  quam  privata.  At  haec  descriptio 
^janior  paucas  admodum  indicationes  insignium 
aonimentorum  percenset.  Redditur  attamen  utilis 
ordinata  illa,  licet  parca  indicatione  locorum,  juxta 
fi«  ductnm  dextra  laevaque  sequentium,  et  obver- 
santium  ei  qui  aliqua  ex  porta  Urbis  procedat  ad 
aliam,  vei  ad  certum  viae  suae  tertninum  intra  vel 
extra  Url)em  ;  in  ejusmodi  progressionum  titulis  in- 
dicatnm. 
Utinam  ad  nos  pervenisset  minus  abrupta  et  mi- 


cohaererent.  Ejusmodi  tamen  damnum  reparare 
non  fuit  difficile,  cum  dictiones  ipsae  consecuturas 
syllabas  demonstrarent,  uti  observare  poterit  quis- 
quis  editionis  Mabillonianae  paginas  ita  contulerit, 
uti  nos  praestitisse  cognoscet.  Exempli  causa  postre- 
mus  versus  pag.  507  edit.  Mabillonii  prosequentibus 
iter  a  porta  Flaminia  intra  Urbem  ad  laevam  indicat 
sequentes  versus  pag.  508,  et  cum  eis  titulum  S. 
Silvestri  (in  capite  nunc  appellatum)  et  sic  per  por- 
ticum  usque  Colummm  AR  (lege  AN) ;  mox  eadem 
via  Flaminia  intra  urbem  progressis  sinistrorsum 
pariter  offertur  Porma  Virginis  (aquae  scilicet  Vir- 
ginis)  fracta,  deinJe  Sancti  Marcelli  titulus.  Iterum 
per  porticum  usque  ad  Apostolos,  Quis  itaque  non  vi- 


nosconfasahaecqualiscunquepercensio.Nosceremus  G  deat  hanc  recensionem  aedificiorum  ad  sinistram 


conslitutorum  ejus.,  qui  a  Porta  Flaminia  ad  san- 
ctosduodecim  apostolos  via  Flaminia  [hodie  Curri- 
culari  dicta]  intra  Urbem  procedat,  jungendam  esse 
alteri  sectioni,  eu  quae  dextrorsum  visuntur  eamdem 
via  demonstranti  pag.  508,  sed  peturbaio  ordine 
postpositae  et  ita  perscriptae? 


saltem  vestigium  aliquod  viarum  omnium  praecipua- 
mm,  quae  in  Urbe  frequentabantur  post  clades  Go- 
tliicaset  Yandalicas,  acdireptiones  Langobardorum 
etSaracenorum.  At  maio  iitterarum  fato  contigit  ut 
eollectio  ista  ab  auctore  scriberetur  negligenter, 
■ore  adversariorum  aut  schedarum  memoriae  tan- 
tam  caosa,  ut  casus  obtulit,  dietim  relatarum  in  co- 

Via  Lateranense 

Sancti  Laurentii  in  Lucina 

TONINL  Obeliscum 

Columna  Antonini 
Unde  colligitur  versus  praecedentes  pag.  507  cum  his  consequentibus  et  postpositis  pag.  508  ita  esse  Jun- 
gendos 

A  Porta  Plaminia  usque  via  Lateranense 

In  Sinistra  Pariturrium  Sancti  Laurentii  in  Lucina  In  dextr 

Sancti  Silvestri  et  sic  per 
porticum  usque  columnam  ANTONINI.  Obeliscum 

Sancti  Marcelli.  Iterum  per  Columna  Antonini 

porticum  usque  ad  Apostoios  Via  Lateranense 

Indicatvero  itinerarium  Anonymi  sein  portaFla-  D  titulum  sancti  MarcelH,  et  iterum  per  porticum  ad 

minia  constitutum,  et  pergeniem  recta  usque  ad  ti-      titulum  SS.  apostolorum  pervenisse,  et  ad  Viam  La- 


tnlossancti  Marcelli  et  sanctorum  duodecim  aposto- 
lornm,  binistrorsum  quidem  vidisse  Par\turium{;A\\\ 
legendnm  putant  Periturrium,  hoc  est  ambitum  tur* 
riux  29  a  porta  Flaminia  ad  Pincianam,in  moenibus 
et  clivo  conspicuarum.  quas  enumerat  pag.  514) ; 
deinde  titulum  sancti  Silvestri,  unde  per  porticum 
(ex  iis  quae  supererant  in  Campo  Martio)  usque  ad 
Cohannam  ANTONINI  (nempe  ad  Cochlidem  M.  Au- 
relii  Antonini)  progressum  in  sinistra  pertransisse 


teranensem,  quae  (uti  ex  titulo  sectionis  apparet)  fue- 
rat  constituta  hujus  itineris  meta. 

Dextrorsum  veroconstat  ;)dnotasse  titulum  sancti 
Laurentii  in  Lucina,  deinde  obeliscum,  nempe  obe- 
liscum  insignem  Campi  Martii,  nostra  etiam  aetate 
jacentem  prope  eumdem  titulum,  cujus  pars  maxima 
etiamnum  visitur  in  cella  vinaria  domus  privatae,  et 
a  Nardino  describitur  lib.  vi,  cap.  6,  pag.  354,  me- 
morante  prope  hunc  obeliscum,  loco  styli  erectum 


347 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDFr.  ROM.-YATIG. 


348 


Augusto  in  Campo  Martio,  uti  PliDius  narrat,  lib. 
XXXVI,  cap.  9,  ad  deprehendendas  solis  umbras, 
dierumque  ac  noctium  magnitudinem  in  sciaterico 
horoligio  horizontali  indicandam,  reperta  fuisse 
fragmenta  aenea  deaurata  regularum  horas  et  um- 
bram  denotantium.  Post  obeliscum  dextrorsum  oc- 
currebat  columna  Antonini,  alia  scilicet  columna, 
quae  ibidem  perstitit  erecta  in  clivo  Citorio  vulgo 
dicto  usque  ad  annum  4702,  cum  detegeretur  ex 
stylobate  atque  inscriptione,  celebrem  illam  esse, 
Antonino  Pio  dedicatam  in  ejus  apotheoii,  atque  in 
numismatibus  expressam  :  et  idcirco  transferretur 
ad  ornatum  fori  proximj  ante  palatium  juridicundo 
etpubricis  labulariisasservandis  nuper  constructum. 
Post  eam  Columnam  Antonini  Pii  pertingimus  ad 
viam  Lateranensem,  eam  sciiicet  quae  inde  perducit 
ad  Lateranum,  dextrorsum  flectendo  per  loca  in  pro- 
ximis  versibus  ita  recensita  : 

Thermae  Alexandrinae 

Sancti  Eusiachii,  et  rotunda 

Thermae  Commodianae 

Minervium,  et  ad  S.  Marcum  : 
Descriptor  Itinerarii,  cum  ex  porta  Flaminia  ad 
viam  Lateranensem  nos  perducens  dextra  laevaque 
potiora  aedificia  recensuisset ;  iterum  sistit  in  porta ; 
et  converso  itinere  foris  muros,  haec  addit : 

In  Via  Flaroinea  foris  murum 

In  Dextera  Sancti  Yalentini 

In  Sinistra  Tiberis. 
Hac  igitar  observatione  adhibita,  sectiones  trans- 
positae  hujus  itinerarii  ad  suum  ordinem  rediguntur, 
ac  sejunctis  partibus  connectuntur.  Si  membranae 
istae  Einsidlenses  fuissent  integrae,  satis  commodam 
Urbis  ichnographiam  haberemus,  et  coemeteriorum 
catalogum  topographicum  pleniorem.  Yerum  ex  por- 
tarum  enumeratione  quam  exhibet,  apparet  com- 
plures  sectiones  desiderari.  Praestat  attamen  illius 
aetatis  documenta  quaelibet,  licet  detruncata  pro- 
ducere,  quam  iis  omnino  fraudare  historiam  Ana-> 
stasii. 


A  Addam  quoque  veritatis  auctoramentum,  ex  per- 
turbata  ratione  sectionum  Itinerarii,  necnon  ex 
ejusdem  erratis  capiendum.  Observari  velim  hiyns 
Itinerarii  auctorem  in  singulis  portis  Romae  consi- 
stere  atque  iter  dirigere  vei  ab  una  Urbis  porta  ad 
aliam,  vel  a  porta  ad  Forum,  uti  ex  titulis  sectionum 
constat.  Consilium  illi  fuerat,  quod  saepe  dixi,  ob- 
servatu  digniora  ad  sinistram  sita  in  una  columna 
disponere,  praeflxa  litera  S,  sinlstri  laterls  indlce, 
vel  extensa  integra  dictione  in  sinistra ;  necnon  dex- 
trorsum  posita  in  alia  columna  collocare,  cui  littera 
D  signiflcans  dexterum  latus  progredientis,  vel  ex- 
tensa  dictio,  in  dextera  praefigeretur.  Mirnm  dicta 
est,  anonymum  nostrum  aliquando  easdem  siglas  D 
et  S  permutasse,  et  ea  quae  ad  dexteram  obversaren-' 

B  tur,  pro  sinistris  negligenter  obtrudere  ;  aut  e  con- 
verso  quae  ad  laevam  viderat,  dextera  Inscripsisse  in 
suis  adversariis.  Haec  nempe  ostendunt  quanto  flaci«- 
liori  lapsu  hospites  illius  aetatis  non  admodum  calta 
peccare  potuerint  in  describendis  epigrammatibof 
antiquis,  eorumque  numeris  chronologiae  indicibus 
ex  autographis  Catalogis  basilicarum,  ex  arcubuset 
monumentis  principum  ac  magistratuum,  qui  pote- 
rant  integrum  viae  ductum  mendos  reddere  sini- 
strum  ex  dextero.  Quare  non  injuria  censai  In  hls 
fidendum  esse  potius  lectioni  codicum  posiloruoi  in 
bibliothecis  Urbis  proximis,  et  cum  autographis  mo- 
numentis  saepe  collatae,  quum  caeteris  ab  italia  longe 
remotis,  quorum  textus  cum  autographis  conferre 
vix  ille  potuit,  qui  raplim  ea  describeliat  more  iti- 

G  nerantis,  non  satis  eruditi,  aut  morae  impatientig,  ut 
reditum  maturaret. 

His  praemonitus  Lector  permittet  ut  schedas  Ein- 
sidlenses,  earumque  sectiones  tali  ordine  disponam, 
qui  methodum  Itinerarii  reddat,  citra  uliam  verlHH 
rum  aut  versuum  detruncationem,  servatis  dictioni- 
bus  singuliseditionis  Mabillonianae,  ciijus  foila  dex- 
tra  laevaque  (ubi  componenda  sunl)  appositis  nume* 
ris  indicanda  curavi. 


DESCRIPTIO  ^""^   REGIONUM    URBIS 

srvE 


ANONYMI ITINERARIUM  PER  URREM,  ET  CIRCA  URREM, 

Cum  iQdicationibus  obseryabilium  aedificiorum,  ibidem  superstitum  circa  octavum  Christi 

sfficulum 


Ex  pag.  5H  editionis  Mabillonianae  prsemittUur  enumeratio  portarum  Urhis,  ejusque  murorum  ambitus 

ac  descriptio. 


A  porta  sancti  Petri  (b)  cum  ipsa  porta,  usque  por-  D  A  porta  Flaminia  cum  ipsa  porta  usque  ad  portam 
tam  Flamineam  turres  xvi  propugnacula  Dcaxxxii,  Pincianam  clausam,  turres  xxviiii,  propugnacnla 
posternas  n,  necessarias  iiii.  Fenestrae  majores  fo-  dcxliiii,  necess.iii,  fenestrae  majores  forlns.  lxxv, 
rinsecus  cvii,  minores  lxvi.  minores  cxvii. 


349 


DESCRIPnO  REGIONUM  URBfS. 


350 


A  porU  PincianacIaQsa  cum  ipsa  porta  usqne  ad  A  pugnacula  cccxxvii,  neces.  xi,  fen.  major.  forins. 
portam  Salariam,  turres  xxii,  propugnacula  caxvi,      clx,  min.  cxxxi. 


necess.  xlii,  fenest.  major.  forins.  cc,  minores  clx. 

A  porta  Salaria  cum  ipsa  porta  usque  Nomenta- 
nam,  tarresx,  propugnaculacxcviiii,  necess.  n,  fe- 
nest.  major.  f  orinsecus  lxxi,  min.  lxv. 

A  porta  Nomentana  cum  ipsa  porta  usqueTibur- 
tinam,  turres  lvii,  propugnacula  dcccvi,  necess.  ii, 
fenest.  ms^or.  forinsecus  ccxiiii,  min.  cc. 

A  porta  Tiburtina  cum  ipsa  porta  usque  ad  Prae- 
nestinam,  turres  xviiii,  propugnacula  cum  porta 
Praenestina  ccaii,  necess.  i.  fen  .major.  forins.  lxxx, 
fflinor.  CYiii. 

A  porta  Praenestina  usqueAsinariam,  turresxxvi, 
propognacala  diiu,  nec.  vi  fenest.  major.  forins, 
axxx,  minor.  a. 

A  pona  Asinaria  usque  Metroviam,  turres  xx, 
propugnacula  gccxlii,  nec.  iiii,  fenest.  major.  forins. 
cxix,  minor.  axxx. 

A  porta  Metrovia  (c)  usque  Latinam,  turres  xx, 
propugnacula  ccxiiii,  nec.  xvii^  fenest.  major.  fo- 
rifls.  c,  minor.  axxxiii. 

A  porta  Latina  usque  ad  Appiam,  turres  xii,  pro- 
pugnacala  axxiiii,  neces.  vi,  fea.  [major.  forins. 
Lxxx,  minor.  lxxxv. 

A  porta  Appia  usque  ad  Ostensem,  turres  xlviiii, 
propognacula  dcxv,  nec.  xxiiii,  fen.  major.  forins. 
occxxx,  minor.  caxxxiiii. 

A  porta  Ostense  (d)  usque  ad  Tiberim,  turres  xxxv, 
propngnacula  dccxxxiii,  neces.  xvii,  fenest.  major. 
fbrins.  cccxxxviii,  minor  ccxi. 

A  flamine  Tiberii  usque  ad  portam  Portensem, 
tnrres  iiii.  oropugnacula  lviiii,  fenest.  major.  fo- 
rins.  X,  minor.  xv. 

A  porta  Portense  usque  Aureliam,  turres  xxviiii, 
propugnacula  cccc,  neces.  n,  fen.  major.  forins. 
Gxxxvii.  min.  axiii, 

A  porta  Aurelia  usque  Tiberim,  turres  xxiiii,  pro« 


B 


A  flumine  Tiberii  usque  ad  portam  sancti  Petri 
turres  viiii,  propugnacula  ccclxxxviiii,  fen.  major. 
forins.  xxi,  et  minor.  vii,  posternae  ii. 

Portu  Sancti  Petriin  Hadrianio, 

Sunt  turres  vi,  propugnacuia  cvxiiii,  fen.   major. 
forins.  xiiii,  min.xviiii. 

Sunt  simul  turres  ccclxxxiii,  prspugnacula  YII. 
XX,  Posternae  vi,  necessariae  cvi,  fen.  major.  forins. 

IL  LXVI. 

ADNOTATIONES   MABILLONU. 

(a]Ha>c  Romx  descriptio  urbis  muros  repraesen-> 
tat  in  eo  statu  quo  post  Belisarii  instaurationem 
fuerunt,  alque  etiam  nunc  ferme  perseverant. 

ADNOTATIONES   BLANCHINI. 

(b)  Porta  S.  Petri,  Fuit  haec  porta  ad  ripam  cite- 
riorera  Tiberis  in  ingressu  pontis  Miu  [nunc  ponte 
S.  Angelo]  ad  rnolem  Adriani  perducens,  in  ripa  ul- 
teriori  positam  (nunc  Castello  S.  Angelo)2ih  anonymo 
huj.  B  Itinerarii  auctore  dictam  Hadrianium,  et  inde 
ad  S.  Petrum.  Quare  et  ipsam  portam  vocat  portam 
S.  Petri  in  Hadrianio.  Disjecta  fuil  postquam  pro- 
ducto  poraoBrio  per  Leonem  IV  ultra  Tiberim^  basi- 
lica  Yaticana  cum  adjacentibus  praediisconstituens 
Urbem  Leoninam,  moenibusincludebatur.  Anteeam- 
dem  portam  erectusvisebatur  arcusGratiani,  Valen- 
tiniani  ac  Theodosii,  cum  inscriptione  edita,  tum  in 
vetustissima  colieclione  codicis  Einsidlensis  huicde- 
scriptioni  conjuncta,  tum  apud  Gruterum  fol.  472, 
n.  4,  lum  apud  Mazochiumaliosque  ab  ipso  memo- 
ratos ;  inter  quos  Marlianus  lib.  vi,  cap.  8,  narrat 
arcus  fragmenta  apud  aedem  S.  Celsi  reperta,  quae 
C  nunc  supersiint  ex  adverso  ej  osdem  ecclesiae.  In  ea  in- 
scriptioneindicanturporticusmaximae,hincperviam 
triumphalem  et  per  pontem  Vaticanum  ad  basilicam 
S.  Petri  produclae;  inde  ad  iheatrum  Pompei  etcircum 
Flaminium.  Membranae  Einsidlenses  apud  Mabill.  fol. 
487,  n.  15,  concordant  cum  editione  Mazochii,  fol.6, 
etiara  in  dispositione  tituli  Caesarei,  in  schedisCar- 
pensibus  a  Metello  apud  Gruterura  postpositi  siglis 
D.  D.  D.  N.  N.  N.  sUnte  vero  arcu  ita  exscripti  ab 
Anonymo,  uti  Mazochius  eo  jam  disjecto  reddidit. 

IMP.  CAESSS.  D.  D.  D.  N.  N.  N.  GRATIANVS.  VALENTINIANVS. 
ET  THEODOSiVS  PU  FEUCES  SEMPER  AVGGG.  ARCVM  AD  CONCLV 
DENDUM  OPVS  OMNE  PORTICVVM  MAXIMARVM  AETERNI  NOMINIS 
SVI  PECVNIA  PROPRLA  FIERI  ORNARIQVE  IVSSERVNT. 

Abeadem  porta  S.  Petri  plures  progressus Itinerarii      Praenestina  ex  Praenesle,  Tiburtina  ex  Tibure,  etc. 
sniorditnrAnonymus,  utimoxostendam:quorumin     Idem  dicas  de  porta  Portuense,  quam  Portensem 

cam  arcum  memoret  in  sinistra,  dum  pergit  ad  r^  appellat. 

Aum  Apollinarem,  constat  denotari  hunc  ipsum  ^     Portae  reliquae  satis  notae,  utpote,  nomen  retinen- 


nno 

sanetum 

arcum  trium  Augustorum,  Gratiani,  Valentiniani  ac 

Theodosii. 

(c)Porto  Metrovia,  Ex  epistola  69  S.  Gregorii  Ma- 
pi,  iib.  IX,  appellatur  porfa  Metronis,  uti  observat 
Nardinus  lib.  i,  cap,  9.  Quare  Metronia  potius  di- 
cenda  esse  videtur  quam  Metrovia.  Ejus  verba  sunt : 
Ascensis  cabalHs  per  Metronis  partam  exeuntes^  ut  eos 
inLaUnamvel  Appiam viam  sequeretur,  Situs  indicat 
non  longe  abfuisse  ab  insressu  Aquae  crabras  (nunc 
k  Marrana)  in  Urbem.  ubi  porta  ciausa  etiam  num 
Tisitur,  dicta  aliquando  Gabiusa,  a  Gabiis,  quo  pcr- 
docebat. 

(d)l'orto  Ostense.  Mabillonius  adnotavit  pag.  518, 
nam.  73,  legi  conslanter  hoc  in  codice  Einsidlensi 
viam  Ostensem,  portam  Ostensem,  Utrobique  corri- 
gendum  esse  vitium  ex  barbarie  illius  aetatis,  aut 
scriptoris  profectum.  nemo  nescit;  cum  ex  colonia 
Ostiensi,  quo  via  perducebat,  dicta  perinde  sit  ac- 


tes  minime  variatum  apud  omnes  antiquarios.  De 
Asinaria,  quae  hodie  non superesl,  dubilat  Nardinus, 
num  eadem  sit  quae  Goelimonlana,  nunc  S.  Joannis 
dicitur,  ex  Anastasio  in  Vita  Silverii,  eam  indicante 
prope  Lateranos ;  an  vero  paulo  inferius  aperta ; 
cum  via  Asinaria  inter  Ardeatinam  et  Latinam  a 
Festo  statui  videatur.  De  Aurelia  quoque  antiquarii 
disputant.  num  ad  pontem  triumphalem  cisTiberim 
quaerenda  sit  (cujus  pontis  fragmenta  propeiEIium 
conspiciuntur),  an  in  edito  Janiculi  ad  Severi  muros 
versusS.  Pancratii  ecclesiam  fuerit  conslituU. 

Anonvmus  Einsidlensisex  numero  turrium  et  pro- 
pugnaculorum  indiiatspatiumambitus  Urbis  et  mn- 
rorum  inter  portas  Praeneslinam  et  Latinam,  trifa- 
riam  ferme  aequaliter  divisum,  loca  porUrum  Astnor 
rix  et  Metroviae  nobis  exhibere.  illam  Prenestinae, 
hanc  Latinae  oroximiorem.  Nec  diflSculter  assequi- 
mur  exeodem  indicio  numeri  turriumet  propugna- 


354 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


m 


culorum,  interceptorum  inter  portam  Portuensem 
et  portam  S.  Petri  ad  pontem  iElium,  portam  Au- 
reliam  ibi  sitam  fuisse  quamproxime,  qua  ex  Uibis 
murisre^ionisTranstiberinae  progredimurin  summo 
Janiculo  ad  S.  Pancratii.  Gaelera  explicatione  non 
indigent. 

Unum  addam  ad  illustrandum  Urbis  ambitum  ex 
hac  descriptione,  scilicet,  turrium  numerum  pluri- 
mis  in  locis  spectari  etiamnum  superstitem.  Nume- 
ravi  enim  a  poru  Pinciana  ad  Saiariam  duas  et 
viginti,  quot  ab  Anonyino  describuniur,  quarum 
tr^ecim  intra  hortos  Ludovisianos,  novem  in  ad- 
haerentibus  vineis  usque  ad  proximam  portam  Sala- 
riam.Distani  invicem  fermeaequaiiier  spatiopedum 
Romanorum  centum  viginti  a  ceniro  turris  unius  ad 
centrum  proximae,qui  sunt  passus  25,  qualium  mille 
constituunt  miiliarium  Romanum  lapidibusdistin- 
ctum  aetate  Vespasiani  ac  nostra.  Latitudo  turris  est 
pedum  circiter  20.  Coriinae  vero  inter  lurres  ut  plu- 
rimum  pedum  cenlum,  in  sex  arcus  iequales  ple- 
rumque  distributa,  ita  ut  iniri  taciie  possit  ex  uu- 
mero  turrium  summa  passuum  contituens  ambitum 
murorum.  Assignatis  enim  passibus  25  distantiae 
uniuscujusque  turris  a  proxima,  cum  turres  ex  cal- 
culo  Anonyini  supputentur383,  fit  ambiius  Romae, 
Aureliani  et  Belisarii  moenibus  detinitus,  passuum 
9575  septuaginta  quinque  supra  novem  milie  et 
quingentos.  Hodie,  inclusa  urbe  Leonina,  et  Jani- 
cuio,  passus  aequare  dicitur  ^10330. 

Praemissa  descnptione  atque  ordineportarum  Ur- 
bis  unde  Anonymus  profectiones  ordilur,  sectiones 
Itinerarii  ad  ordinem  portarum  ita  referendas  cen- 
semus,  facto  initio  a  portaS.  Petri,  quam  ipsecon* 
stituitprimam.  (Pag.  502.  num.  72,  editionis  Mabil^ 
hnianw,  per  nos  ita  ordinatae  in  sectiones. 

SECTIO  I. 

In  porta  S.  Petri  usque  ad  8,  Paulum. 

In  S.  [In  sinistra]  sancii  (a)  Laureutiiei  theatrum 
Pompei,  et  perporticum[aa  perposticum]  usquead 
sanctum  Angelum  et  (6)  templum  Jovis. 

In  d.  [In  dextera]  (c)  itiealrum :  ilerum  per  porti- 
cum  usque  ad  (d)  tslepbantum.  Iude  per  Scholam 
Graecorum.  Ibi  est  aquasubius  muntem  Aventinum, 
currens  scala  usque  in  muniein  Aventinum,  et  bai* 
neum  Mercurii.  Inde  ad  (e)  portam  Ostensis.  InJe 
per  porticum  usque  ad  ecclesiam  Mennae;  et  de 
Mennae  usque  ad  sancium  Pauium  aposiolum ;  inde 
ad  sanctum  (/)  Feiiceiu,  et  Adauctum  et  l^meritam. 
Deiude  ad  saiictam  Ptftronillam,  et  Nereum,  et 
Achiileum.  Inde  ad  sancium  Marcum,  et  Marcellia- 
num.  Indead  sauctuin  Soterum  \  inde  adS.  Sixtuin  ; 
ibi  et  S.  Favianus,  et  Autheros,  et  Miitiades.  Inde 
ad  S.  Gornelium.  Inde  ad  S.  Sebastianum.  Inde 
revertentes  per  viam  Appiam  ad  ecclesiam,  ubi 
S.  Sixtus  cum  suis  diaconibus  decoliaius  est.  Inde 
ad  portam  Appiam.  Ibi  furma  ((^)  Jopia,  quae  venit 
de  Marsia,  et  currit  usque  ad  ripam.  Inde  ad  co- 
chleam  fractam.  Inde  ad  {h)  Arcum  recordaiionis. 
In  S.  Thermae  Antonianae.  ind.  Xy^^tus.  InS.  Ne- 
reuset  Achilleus.  Inde  per  porticum  us'iue  ad  For- 
mam.  Inde  ad  VH  vias.  Ibi  sancta  Lucia  et  Septizo- 
Dium  In  S.  Girous  maximus.  lu  dex.  Palatinus.  £t 
sic  per  porlicum  maximum  usque  ad  Anastasiam, 
et  inde  semper. 

NOTiE  BLANGHINI. 
Auspicio  pietatis  Ghristianae  orditur  Anonymus 


A  viam  ex  itinere  instltutoad  liminaapostolorum.  pro 
veteri  scilicet  consuetudine  nostra  reiigionis  viro- 
rum,  ab  aetate  Tertulliani  et  Gaii,  ferme  supparis 
aevo  apostoiico,  ea  monumenta  primoconvisentiam, 
quaejam  tum  vocaru nt  tropa?a  apostolwum,  uti  apud 
Eusebium  legis  lib.  ii,  cap.  25:  Egovero  apostolo- 
rum  tropaea  p  ssum  ostendere,  Nam  sive  in  VoHea- 
nam^  sive  ad  Ostiensem  viam  pergere  libet^  recurrewt 
tibi  tropaea  eorum  qui  Ecclesiam  illam  fundaverunt. 
Hinc  igitur  exorsus  a  porta  S.  Petri  ad  basilicam 
S.  Pauti  proficiscitur,  flexurus  iter  per  celebrion 
coemeteria  et  memorias  priorum  pontiflcum  et  Ibr- 
tyrum  a  S.  Paulo  ad  S.  Sebastianum,  et  inde  per 
Appiam  viam  reversurus  in  Urbem.  Ex  porU  igitiir 
S.  Petri  per  Campum  minorem  appellatum  apud  Nar- 
dinum  lib.  vi,  cap.  5,  ubi  ejus  ichnographiam  re« 
peries,  progressus  sinistrorsum  conspicit  titulao 
S.  Laurentii  in  Damaso  prope  theatrum  Pompei, 
quod  dextrorsum  relinquit. 

B  (a)  Inde  per  poriicum  (piures  enim  porticus  exci- 
taiai  fuerant  ad  spatiandum,  quAs  inter  hicconstitit 
porticus  Philippi  a  Nardino  ibidem  delineata  n.  35) 
usquead  sanctum  Angelum,  scilicet  in  Foro  Pisca- 
rio,  ubi  eamdem  diacoiiia  hodie  superest. 

(bj  Templum  Jovis.  Nempe  Gapitolini,  ad  sioistram 
progredientis  pariter  siti. 

(c)  Theatrum  Intelligo  theatrum  Marcelii,  ad  dex- 
teram  assur^ens  conira  clivum  Gapitoiinum,  eC 
templum  Jovis. 

(d)  Elephantum  Herbarium.  Simulacrum  scilicet 
elephanti  abAugusto  erertum  circa  Forum  Pisca« 
rium,  uti  Nardinus  pag.  324  prudenter  autumaty  in- 
dicans  memorari  in  hac  regione  viii  Fori  Homani  a 
P.  Victore  et  a  Notitia  Imperii. 

(e)  Ad  portam  Ostensis.  Ad  portam  Ostiensis  viae, 
in  qua  primum  occurrii  poriicus  extra  Urhem  usque 
ad  ecclesiam  martyris  Mennx  nomine  insignitam. 

p  Anonymi  hujus  aetate  videtur  pars  reliqua  porticus 
^  usque  ad  S.  Pauli  fuisse  disjecta.  Sanctus  Adriauus 
papaeaiudem  paulo  post  reparavit  usque  ad  fiasiii- 
catn,  teste  Anastasio  in  ejus  Vita,  sect.  342:  Por-' 
ticun  vero  quw  dacit  ad  beatum  Paulum  apostolum  a 
porta  cum  ecclesia  sancti  Eupli  usque  ad  prsedi^ 
ctam  basilicam  sancti  Pauli  a  novo  restauravit.  De 
ecciesiaS.  l^uplii  vide  quae  erudite  congressit  V.  C. 
Joan.  Maria  Grescimbeni  in  Historia  S.  Mariae  ia  Gos- 
medim,  seu  Schola  Graeca  dictae,  lib.  vii,  cap.  29, 
cujus  archipresbyteri  officioplurima  cum  iaudeper- 
fungitur.  Idem  ooservat  cap.  36  Martinelio  quuque 
memorata.a  ecclesiam  beati  Mennae,  collecta  insi- 
gnem,  dum  statio  perageretur  ad  S.  Paulum  Domi- 
nica  IV  Quadragesimae,  etin  hisce  scheidis  liinsed-> 
lensibus  occ.irrentem  inter  portam  Ostiensem  et 
basilicam  Pauli,  reparaUm  luisse  a  S.  Leoae  III, 
uii  Auastasius  prodidii  iu  ejus  Vita  sect.  3(H, 
quemadinodum  uarrat ;  et  a  S.  Paschali  I,  sect. 
pv  444,  donaria  eidem  ecclesia)  beati  Meaa»  fuisse 
oblata. 

(f)  Ad  Sanctum  Felicem,  et  Adauctum,  et  Eme- 
ritam.  insigne  hoc  ccemeterium  paucos  aate  annos 
detectum  est  aoc  ipso  in  loco  per  Itinerarium  indicato, 
nempe  ab  ecclesia  S.  Pauii  superato  proximo  ciivo 
iu  via  perducente  ad  S.  Sebastianum.  Primum  a 
clivo  praedicto  visitur  in  Vilia  Mandosia,  nuperre* 
perium  indicio  veierum  picturarum,  in  cubiculo 
coemeterii  conspectarum,  quae  trium  sanctorum  no- 
mina  sub  eorumdem  ima^Muibus  disiincte  refere* 
bant.  Easdemdelineavit  et  communicavit  saepe  iau- 
dandus  11.  P.  Joan.ies  Marangonius,  uti  luculenter 
descripsit  in  Ob.>ervaiionibus  ad  mariyrum  coeme- 
teria  p  iri  cum  laude  supra  recensitus  canoaicus 
fioldett.is  lib.  ii,  cap.  iS,  p.  541.  Quare  aoa  im- 
merito  Bibliothecarius  n.  ^dI  in  Vita  S.  Leoais  ter- 
tii  locum  hunc  Feiicis  et  Adaucti  ecclesia  et  cceme- 


333 


DESCRIPnO  REGIONUM  URBIS. 


354 


terio  insignem  appellat  jiixta  S.  Paulum  apostolum,  A 
Antiquitas  coemeterii  inteiiigitur  ex  eodem  libro 
Anastasii  sect.  89.  in  Vita  S.  Joannis  primi,  a  quo 
renovatumfuissedicitur:  Item  renovavU  casmeterium 
felicis  et  AdauctL  Verum  de  hoc  coemeterio  ac  de 
reliquis  hac  in  sectione  memoratis  vide  Notas  ad 
opasculam  XYI,  proiimesubnectendum. 

(g)  Forma  Jopia,  quse  venit  de  Marsia.  Legen- 
dum  forma  Juixa,  seu  Appia,  quae  venit  de  Marcia. 
Tres  enim  aquae.  Murtia,  Julia,  Tepula  omnium 
«rbem  influentium  altissimae,  antequam  Claudius 
iinperatorClaudiamet  Anienem  novum  superinduce- 
itt,  editioribus  Romae  collibus  rivos  ministrabant, 
id  orientalem  Orbis  partem  perductae  per  tripltcem 
specom,  etiamnum  spectabilem  extra  muros  ante 
portam  Praenestinam  (vulgo  porta  Maggiore^z  V.  C> 
nbretto  descriptum  pag.  18,  n.  29,  dissf>.rt.  prima 
de  Aquis  et  Aquaeductibus.  Verum  eodem  Fabretto 
obserrante  ibi  num.  49,  ex  Frontino,  Martia  parte  d 
sui  post  hortos  Pallantianos  in  rivum  qui  dicitur 
Hercukmeus,  dejicit  se  per  CcBlium,  Ductus  ipsius^ 
montis  usibus  nihH^  ut  inferior,  subministrans, 
[modus]  initur  supra  portum  Capenam ;  quibus  haec 
praesimit  Frontinus:  Martias  quoque,  quse  Tepula 
intercepta^  sicui  supra  demonstravimus^  rivo  Juliae 
vxessercU,  nunc  a  piscina  ejusdem  Juliae  modum 
acdpit^  ae  proprio  canali  et  nomine  venit,  et  a  piscinis 
ineosdem  arcus  recipiuntur.  Colligitur  ex  his  cur 
forma  ista  supra  portam  Capenam  ex  Coelio  per- 
docta  dicatur  Julia  veniens  ex  Martia.  Utrisque 
enim  aquis  Martia  et  Julia  ita  accedentibus.  ut 
nna  ex  alterius  piscina  modum  acciperet,  et  in 
eosdem  arcus  reciperetur,  facillimum  fuit  utriusque 
nouien  accommodare,  et  Juliam  dicere  venientem 
de  Martia  formam,  quae  se  dejiciebat  per  Coelium 
etcujos  modus  initur  supra  portam  Capenam.  Scio 
rei  aqaariae  callentissimum  Fabrettum  nos  docuisse 
loco  citato  num.  43,  49  et  58,  Capenam  portamG 
leierem,  et  aquam  Appiam  retrudendam  esse  intra 
Crbem  sab  hortis  Matthaeiorum,  et  portam  hodier- 
BaiB  L.  Sebastiani  post  Aureliani  tempora  pro  Ga- 
penahabitam,  nostri  temporisantiquariisoccasionem 
dedisse,  Appiam  formam  credendi  eam  quae  arcui 
receatis  portae  S.  Sebastiani  imminet,  cum  sit  ra- 
■os  Anionis  yeteris,  per  specum  Octavianum  huc 
perdactos.  Verum  haec  ipsa  occasio  vulgaris  erroris, 
pusim  accommodantis  tria  nomina  jquarum,  et 
dactaam  proximorum  Juliae,  Martix  et  Appiae^  po- 
tait  &cillas aetate hujus  Anonymi, barbariem  ubique 
praeseferente,  confundere  nomina,  et  permutare 
kpjpMm^  sea  Juliam^  in  Jopiam^  cui  obscurae  nun- 
coptioni  providenter  addidit  venientem  de  Martia, 
at  intelligamus,  quocunque  tandem  nomineappella- 
retar^  formam  esse  ex  arcubns  Martiae  huc  perdu- 
eeotem  aqnas,  ex  Arione  veteri,  seu  ex  Julia,  sive 
etiam  ex  ea  quae  Appia  tunc  credebatur,  petitas. 

(A^  Areum  recordationis .  Interpretor  arcum  me-  q 
Bonae  Drusi  excitatum  ab  Augusto  ex  S.  C.,  quem 
sapentitem  ante  portam  S.  Sebastiani  ex  ea  figura 
qitt  In  nammis  exprimitur,  evicit  Fabrettus  saepe 
aodatae  dissertationis  num.  72.  Cujus  auctoritati 
aocedit  testimonium  fraffmentorum  aeneae  tabulae 
ibidem  repertorum,  in  quiDus  decreta  abordineam- 
plis^mo  in  honorem  alterius  Drusi  (nempe  Tiberii 
Caesaris  filii)  recensentur.  Sunt  vero  eadem  quae 
■emorat  Tacitus  Annalium  lib.  vi,  num.  9,  nempe 
simllia  ils  quae  Germanico  decernebantur  sub  Au- 
goslo  Annal.  lib.  ii,  num.  83.  Memorix  Drusi  eadem 
Qum  in  Germanicum  decemuntur.  Ex  his  fragmentis 
iieditis  tabaiarum  aenearum  familix  Claudiae  in 

GERMANICO  CAESARI   TI.    AVG. 
DIVI  AVGVSTIN.  D.  IVLI.  PRONEP. 


Juliara  cooptatap,  aliisque  pluribus  inscriptionibus 
farniliae  Juliie  circa  hunc  arcum  reperlis  in  vinea 
Moroni,  ediils  a  V.  C.  Joan.  abb.  Aignolio  post  dis- 
sert.  De  Columna  Antonini  Pii,  nullus  superest  du- 
bitanJi  locus  qnin  ad  Drusum  Ciaudii  Augusti  pa- 
trem,  et  Drusi  Tiberii  lilii  patruum  arous  ille  perti- 
neat.  Sed  praecaeteris  demonstrant  tres  inscrlptio- 
ne^  in  schedis  Einsidlensibus  repertae  cum  hoc 
itinerario,  descriptae  in  poria  Appia,  quam  Papiam 
corrupte  nominant,  itaeditne  a  Mabillonio  Vet.  An- 
nal.  tom.  IV  pag.  504  et  505. 

76.  In  Porta  Papia, 

NERONI  IVLIO.  D.  F.  GERMANICO 

Ti.  Caesari  Germanici  Augusti,  nepoti,  lu 
lio  11.  F.  Aug.  pronepot.  Divi 
Pont.  Csesari  Augusti  nepot.  Divi  nepot. 
Pont.  Caesari  PontificiDIVI  Pron.  Caesari 
Cos.  ter.  Imp.  ter.  Augurique  tribuniciae 
potestatis  VIII. 

77.    Item    ibi. 
Imp.  Caesari.  LIVIA  (*)  I.  Divi  F.  August. 
Drusi  F.  Pontific.  Maximo,  Uxori  Gaesaris 
Aug.  Cos.  III.  Imp.  tribuniciae  pot 
Vlli.  Patri  patriae  Aug.  XV.  Vir.  S.  F.  VII. 
vir  Epulon.  Cos.  XIII.  Imp.  XVII.  tribunic. 

potest.  XXX. 

78.  Item  ibi. 

Caesari  I.  Caesari  Druso.  Julio  Ti.  Claudio 

Augusti.  F.  Augusti  F.  Germanici  F.  Drusi 

Germanici  F.  DIVL  nepot  Divi  nepot.  Aug. 

pronepot.  Neroni  Germanico  Pontif.  Cos. 

Au^ori.  Cos.  design  (jerminico  Impera- 

tori  principi  juventutis. 
Tres  inscriptiones  Einsidlensiscodicis  ita  redden- 
das  hic  esse  judicavi,  uti  a  Mabillonio  sunt  editae, 
tum  ut  ostenderem  arcum  hunc  Drusianum  Via 
Appia  erectum  a  senatu,  etdicatum  memoriae  Drusi 
Germanici  (auem  idcirco  Anonymus  appellat  arcum 
recordationis)  fuisse  circumquaque  ornatum  plu- 
rimis  inscriptionibus  dicatis  honori  Claudiorum,  seu 
Neronum,  in  familiam  Juliam  ab  Aagusto  adoptato- 
rum,  tum  ut  demonstrarem  anonymum  illum  de- 
scriptorefT  epi^rammatum  sive  inscriptionum  Urbis, 
nihilofelicius  in  his  versatum,  quam  in  sectionibus 
suiltinerarii  permiscendispotiusquam  ordinandis. 
Inscriptiones  enim  illx  aliquot  ex  genteJuIio,  et 
praecipuos  ex  gente  Claudia  singillatim  referunt, 
Juliae  gentis  agnaiione  donatos,  post  adoptionem  a 
Caesare  Augusto  Liviae  marito  factam :  quae  fortaasis 
eodem  ordine  incisae  fuerant  ac  quatuor  illae  apud 
Gruterum  fol.  ccxxvi,  num.  9,  ejusdem  aetatis  et 
familiae  viros  ac  feminas  indicantes,  nempe  Drusum 
et  Antoniam,  Claudii  imperatoris  parentes,  Agrip- 
pinam  uxorem  et  Neronem  filium.  Verumabano- 
nymo  descriptore  ita  exceptae  sunt  ex  arcu,  ut 
versus  continuatos  crediderit  segmenta  singularum 
ad  eamdem  rectam  lineam  extensa.  Quare  mirum 
in  modum  implexa  et  perturbata  suntsegmenta  illa, 
non  secus  ac  evenit  in  arcu  non  dissimili,  ex 
saxis  quadratis  erecto  Spoleti  prope  ecclesiam  Ga- 
nonicorum  Regularium,  iisdem  principibusgentis 
Claudiae  in  Juliam  cooptatis,  Germanico  et  Druso 
Tiberii  filiis  in  hanc  sententiam  olim  excisis,  ut 
ex  iitteris  supersititibus  cognoscitur,  licet  implexam 
alii  reddiderlnt  lectionem,  cum  non  distinguerent 
partem  versuum  singulorum  ad  Germanicum  per- 
tinentium,  a  parte  proxima  ad  Drusi  epigraphen 
referenda : 

F.   DRVSO  CAESARI  TI.  AVG.  F 
DIVI  AVGVSTIN.  DIVI IVU  PRON 


nUeslUVLS. 


IMP.  II.  AVG.  FLAMINI AVG.  COS.  U.  T  R.POT.  H.  PONT. 

0  • 0  w).  (i. 


355 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


356 


Separatim  enim  legendum  fuit  primum  :  * 

GermanicoCdBsari  Tiberii  Augusti  Filio 
Divi  Augusti  nepoti  Divi  Julii  Pronepoti 
Imperatori  II.   Auguri  Flamine  Augusti. 
Deinde: 

Druso  Csesari  Tiberii  Angusti  Filio 
Divi  Augusti  nepoti  Divi  Julii  Pronepoti 
Consuii  II.  Tribunic.  potest  II.  Pontifici 
ex  senatus  Consulto 

At  illi  continenter  producentes  singulos  versus, 
ac  si  per  utramque  inscriptionem  excurrerent,  ita 
imprudenter  iegebant: 

Germanico  Ciesari  Tiberii  Augusti  filio 
Druso  Caesari  Ti.  Au^.  F.  Divi  Augusti  ii. 
Divi  Julii  pron.  divi  Augusti  nep.  Divi 
Julii  pron.  Imp.  li.  Augusti  Flamini 
Aug.  Consuii  II.  tribunic.  not.  II.  Pon- 
tifici  ex      S.    C 

Eodem  errore  praeoccupatum  fuisse  Anonymum, 
itinerarii  sectiones  et  veterum  inscriptionum  partes 
permiscentem,  constat  exsupra  recitatis.  Quisenim 
non  videat,  in  ea,  quae  n.  77  notata  fuil,  pag  504, 
Mabilloniana,  confundi  in  unam  tres  «listinctas  in- 
scriptiones,  Augusti,  Liviaeet  Tiberii  ?  Ad  Augustum 
'  pertinent  litterae : 

IMP.  C^SARI  DIVI  F.  AUGUSTO 
FONTIFICI  MAXIMO  PATRI  PATRI^ 
COS.  XIII.  IMP.  XVII.  TRIBUNIC.  PO. 

TEST.  XXX.  III. 
Ila  enim  supplendus  est  num.  XXX 
Ad  Liviam   istae  referuntur : 

LIVIAI 

UXORI  C^ARIS  AUG. 

Ad  Tiberium  complures  tituli  his  eisdem  verbis^ 
et  versibus  inclusi,  licet  numeris  ne^ligenter  excep- 
tis,  et  contra  fidem  aliarum  inscriptionum  variatis, 
ex  quibus  ita  sunt  restituendi. 

TI.  CJESARI 
AUG.  F.  DIVI  N. 
COS.  U.  IMP.  III. 
TR.  P.  Vlil.  AUGURI 
VII.  VIRO  EPULON. 

Qul  scilicet  tituli  ac  numeri  Tiberio  signabantur 
anno  serae  vulgaris  quinto,  L.  Valerio  Messala,  G. 
Corn.  Cinna  coss.  quando  plures  populos  in  Germa- 
nia  vicit  et  caeteroqui  consueverunt  ita  ordinari 
etiam  postadeptum  imperium  ab  Augusti  morte,  uti 
ex  Grulerianainscriptioneconstatfol,  ccxxxv,  num. 
10,  et  ex  hac  Antiati,  translata  in  museum  Alba- 
num. 

II.  C^ARI  DIVI 

AUGUSTI  F.  DIVI.  IVLI. 

NEPOTI.   AUG._^ONTIFICI 

MAXIMO  COS.  V. 

IMP.  Vm.  TR.  POT.  XXXVIII. 

AUGURI  XV.  VIR.  SACR 

FACIEND.  m  VIR.  EPULON 
L.  SCRIBONIVS  L.  F.  VOT.  CELER. 
JEDIL.  EX  D.  D. 
PRO  LUDIS 

Possemus  non  difficulter  reliquos  principes  fami- 
liae  Claudiae,  Drusum,  Germanicum,  Neronem  Ger^ 
manici  filium,  T.  Claudium  Drusi  filium,  qui  postea 
imperavit,  et  Drusum  Tiberii  filium  bic  recogno- 
scere.  aptandosingulis  segmenta  inscriptionum  76. 
77,  78,  abEinsidlensi  anonymo  perturbata  si  tanti 
esset  haec  pluribus  prosequi,  quae  hic  tantum  deliba- 
vimus,  ut  arcum  recordationis  illustraremus,  prope 
portam  Appiam  in  Itinerario  descriptum.  et  confir- 
maremusex  inscriptionibus  gentis  Juliae  et  Claudiae, 
in  eadem  repertis  etiam  nostra  aetate,  multo  autem 


B 


D 


A  evidentioribusaetateilliusdescriptoris,  qui  in  suum 
codicem  Einsidlensem  ita  tranferebat  a  se  spectatas 
in  porta  Appia^  quam  Papiam  fecit.  Confirmant  vero 
universa  ista  documenta  vitiosaerhapsodiaehospitum 
ex  dissitis  regionibus  huc  adventantium,  et  raptim 
referentium  in  suam  ephemeridem  ea  quae  specta- 
bant,  quanfi  frequenter  in  numeris  describendis  erra- 
rent,  etiamsi  epigraphes  palmaribus  litteris  marmori 
incisas,  ac  sub  dio  positas,  et  pkno  sole  perfusas,  si- 
bique  pro  lubitu  expositas  prae  oculis  haberent;  ut 
proinde  sumamus  id  optimo  jure,  quod  toties  indi- 
cavimus,  Catalogos  externos  summorum  pontificum 
exi^endos  esse  ad  fidem  Italicorum  vetustiorum  et 
Urbi  proximiorum,  multo  praeclarius  respondentinm 
prototypis  omnium  illorum  exemplorum,  in  basilica 
Paulina  aliisque  patriarchalibus  urbanis  et  suburba- 
nis  olim  expressis.  Verum  ex  diverticulo  in  viam. 
Sequamur  itaque  ductum  Anonymi,  et  PortaSancH 
Petri  suo  in  Itinerario  Romano  secliones  ac  semitas 
proximas  ita  consignaniis. 

SECTIO    II. 

A  PoTtaS,  Petri  usque  ad  porta  ksinaria. 

PER  (a)  ARCUM. 
In  sinistra 

(b)  Circus  Flamineus.  bi  Sancta  Agnes 
Tnermae  Alexandrinae 
S.Eustachii,  Rotunda 
Thermae  Commodianae 

(c)  Minerviam.  Ibi  S.  Maria 
Ad  sanctum  Marcum 
Forum  Trajani  et  coiumna  ejus. 

In  dextera, 
B.  Laurentii  in  Damaso 
Theatrum  Pompeii 

(d)  Cypressus 
S.  Laurentii  in  Minerva 
Capitolium 

S.    Sergii.  Ibi  umbilicum  Romae 
(c)  Sancti   Georgii. 

R.  [REDEUNDO]   PER  ARCUM  SEVBRI. 

In  sinistra. 

(f)  Tiberis 

S.  Hadriani.  Forum  Romanum 
Subu  RA.  S.  Lucia  in  Ortheo 
Sancti  Silvestri,  et  Sancti  Martini 

(g)  Palatium  juxta  Hierusalem 
Hierusalem 
(h)  Amphitheatrum 

(i)  Forma    Lateranense.  Monasterium.    Honorii 
Porta  Praenestina 
(j)  Sancta  Helena,   sanctus  Marceliinus,  et  Pe- 

trus. 

In  dextera 

Sancta  Maria  Antiqua 

Sancti  Cosmae  et  Damiani 

Palatius  Neroni,  Aecclesia  sancti  Petri  ad  Vincula 

Arcus  Titi  et  Vespasiani 

(k)  Palatium  Trajani,  Amphitheatrum 

Ad  Sanctum  Clementem 

(J)  Monasterium  Honorii.  Forma  Claudiana 

Patriarchium  Lateranense. 

NOTJE  BLANCHINI. 

(a)  Per  arcum.  Arcum  scilicet  Gratiani,  Valenti^ 
niani  ac  Theodosii,  quem  proximum  ponti  S.  Petri 
ipsedes(Tibit,unacumepigraphe,  interinscriptiones 
suae  collectionis  ab  Einsidlensi  codice  excepta  n.  45 
editiouis  Mabillon.  pag.  487,  cujusetiam  paulo  ante 
meminimus  in  notis  ad  portam  sancti  Petri. 

(b)  Circus  Flamineus.  Ibi  Sancta  Agnes.  Flami- 
nium  circumconfunditcum^gonali,  in  quo  Sancta 
Agnes. 

(c)  Minermam.  Id  est  Minervium,  seu  templum 


asT 


DESCRIFTIO  REGIONUM  URBIS. 


358 


olim  Mlneryae,  nunc  vero  ecclesia  sanctae  Mariae  A 
supra  Minenram. 
(d^  Vide  sect.  iii,  lit.  e,  infra. 

(e)  Sancti  Georgii.  In  velabro. 

(f)  Tiberis.  Statua  insignis  fortasse  Tiberinum 
iavium  reprsesentans.  quae  nunc  in  Capitolium 
translata  est  ex  Corneiiorum  vico,  sita  circa  S.  Aga- 
tte  in  Suburra  (supra  collem  hodie  dictum  Monte 
Baignanapoli  ad  Balnea  Pauli  iEmilii)  uti  Nardinus 
obfiervat  ex  Rufo  et  Victore  lib.  iv,  cap.  6,  pag.  488. 

(gj  Paiatiumjuxta  Hierusalem,  Licinianumdictum 
foit,  eodem  Nardino  coniprobante  ex  Anastasio  no- 
stroin  Vita  Simplicii,  sect.  72:  Hic  dedicavit,..  et 
aiUam  basiHcam  intra  Urbemjuxtapalatium  Lacinia- 
wm  beaix  martyris  BibianWf  ubi  corpus  ejus  re-* 
quiescit. 

(A)  AmpJutheatrum,  Castrense  prope  titulum.  S. 
Crucls;  ad  Hierusalem. 

(i)  Forma  Lateranense.  Quae  inter  titulum  S.  Cru-  ^ 
cis,  etPortam  Praenestinam  (hodie  por^a  Maggiore)  ° 
ex  dactu  Claudii  in  Coelium  montem  ad  Lateranum 
aquas  perducebat. 

(j)  Sancta  Helena.  Sanctus  Marcellinw  et  Petrus. 
Extra  portam  Praeneslinam  miliiario  secundo  eccle- 
siae  substructiones  hodlesupersunt  supra  ccRmete- 
riameorumdem  sanctorum  nomine  celebratum. 

(Jt)  Palatium  Trajani.  Thermae  Trajani. 

(l)  Monasterium  Honorii.  Forma  Claudiana.  Pa- 
triarchium  Lateranense.  Prope  formam  Claudianam 
post  formam  Aquasductus  patriarchii  Lateranensis  in 
Tita  Paschalis  i,  legimus  positum  monasterium 
sanctorum  Sergii  et  Bacchi.  Et  in  Vita  Leonis  III 
fflonasteriumsanctorum  Andreaeet  Barholomaei  ap- 
pcilalu r  Honorii.  Num  duo  essent  monaslerla,  viro- 
mm  unum,  feminarumalterum  proxima  patriarchio 
Lateranensi  et  formae  Claudii,  quemadmodum  duo 
ibidem  sunt  nosocomia  utriusque  sexus  aegrotis  se- 
paratim  curandis  excitata  (quem  silum  etiam  card  q 
Rasponus  Honorii  monasterioattribuit  lib  iii,  cap. 
13,  de  Lat.  Patriarchio);  an  idem  monasterium  du- 
plici  nomineinsignitum,  nonsatis  iiquet.  Virorum 
monasterlum  ab  Honorio  papa  fundatum,  et  ab 
Adriano  I  restitutum  ostendit  Rasponus  ex  Anastasio 
%nh  invocatione  sanctorum  Andreae  et  Bartholomaei. 
Monasterium  vero  post  formam  Aquaeductus  patriar- 
ddi  Lateranemis  positum  claruisse  titulo  sanctorum 
Sergiiet  BoccW novimusex  VitaPaschalis  primi ;  ubi 
aneiUarum  Dei  congregatio  quae  ibidem  inerat,  pau- 
pertatis  inopia  nullas  omnipotenti  Domino  sanctisque 
illius  taudesdecantarecumvaleret,  etc.Sed  providus 
Pontifex  non  solum  anci//is  Dei  necessaria  ministra- 
▼it,  verum  et  adjecit  monasierium  monachorum,  rfi- 
ians  in  facuUatibuSyCt  in  familiis^  massiSy  vineis,  do- 
ndbus,  quorum  congregationi  munus  contuiit(non 
secus  ac  Paschaiis  decessor  Adrianus  contulerat 
monachis  Sanctorum  Andreae  et  Bartholomaei )  ut 
heo,  sanctisque  ilUus  laudes  et  hymnos  nocte^  dieque,  jj 
modulanter  in  venerabili  ecclesia  Salvatoris  Domini 
Ifostri  /ESU  Christisitajuxta  Lateranas  decantarent. 

SECTIO   III. 

i  parta  S.  Petri  usque  ad  sdnctam  Luciam 

in  Orthea. 

(a)  In*  dextera. 

In*  D.  Circus  Flamineus 

Rotunda 

Thermae  Commodianae 

Forum  Trajani,  et  Columna  ejus 

In  sinistra. 
(h)  In  S.  Sancti  Laurentii  in  Damaso 
Theatrum  Pompei.  Cypressus 
(cjSancti  Laurentii.  Capitolium 
^ncti  Sergii,  ubi  umbilicum  Romae 


ARCUS  SEVERI. 
In  dextera. 
Tiberis 
S.  Hadriani 

(*)  In  sinistra. 
(dj  Cavallus  Constantini 

FORUM  ROMANUM 
In  dextera» 

(e)  Sancti  Cyriaci 

Sancta  Agatha.  Ibi  imagines  Pauli  et  sanctaeMariae 

SUBURA 
In  dextera. 
Thermae  Constantini 

(f)  Sancti  Vitalis  in  vico  longo,  ubi  caval.  opt. 

(g)  Sanctae  Euphemiae  in  Vico  Patricii. 

In  sinistra, 

Pudentiana  Virgo  in  Vico  Patricii. 

(h)  Laurentii  in  Formonso,  ubi  ille  assatus  est: 

Iterum  per  Suburam.  Thermae  Trajani  ad  vincula. 

NOTiE  BLANGHINI. 

(ajln"  D.  m  dextera.  Meiidum  manifestum.  Per- 
mutandae  necessario  litterae  D  et  S.  In  hoc  enim 
progressu  ad  laevam  procedentis  spectantur  circus 
Agonalis  (quem  sect.  ii  et  hic  Flaminium  perperam 
appellat),  Rotunda,  Thermae  Commodianae,  etc.  et 
ad  dexteram  visuntur  sancti  Laurentii  in  Damaso, 
theatrum  Pompeii,  etc. 

(6)  In  S.  Sancti  Laurentii.  Legendum  in  D.,  in 
Dextera,    uti  paulo  ante  dixeram  littera  a. 

(c)  S.  Laurentii.  Ecclsia  fuit,  sub  Adriano  I  di- 
cta  in  Palatinis,  sita  contra  aedes  Matthaeiorum,  ubi 
nune  visitur  S.  Catharina  de  Funariis;  de  qua  haec 
habet  Martinellus  pag.  364  :  a  8.  Laurenin  in  Pala- 
tinis,  et  PaUacini  monasterium  noviter  resbiuravit 
Adrianusl  etconjunxitcum  alio  monasterio  sancti 
Stephani,  juxta  ipsum  positi.  quod  cognominatur 
Baganda;  et  ordinavit  ibi  monachos  ad  psallendum 
intituloS.  Marci.  »  De  eodem  Biblioth.  in  Leone 
III,  Gregorio  IV  et  Benedicto  lll  Grimaldus  inquit : 
«r  Istaecclesiaeratinopposito  palatii  Matthaeiorum, 
et  periit  in  construclione  monasterii  sanctae  Catha- 
rinae.  Meminit  buIlaCGelestini  tertii,  in  qua  vocatur 
etiam  Clausura.  » 

Sectione  n  hujus  Itinerarii  dicitur  etiam  S.  Lau- 
rentii  in  Minerva,  ex  quo  indicatur  etiam  locus  di- 
ctus  ibi  quoque  Cypresst/^.  Videturenim  respondere 
vico  qui  paucos  ante  annos  vacabatur  VOlmo^  for- 
tassis  ab  ulmo  arbore  in  locum  cypressi  ibi  aliquando 
substituta  circa  aedem  sacram  et  mouasterium  S. 
Laurentii. 

.  (d)  CavaUus  Constantini.  Nardinus  observat  Noti- 
tiam  Imperii  in  regione  viii,  dicta  Foram  Romanum, 
indicare  eguum  Constantini  in  ipso  foro.  Maleautem 
non  ominatur  p.  253,  dum  putat  sequiore  aetate  ita 
appellatam  equestrem  slatuam  Domitiani  celebrem 
Statii  carminiDus.  Fortassis  etiam  Constantino  dicata 
fuit,  abraso  Domitiani  nomine,  seu  basi  mutata; 
non  secus  ac  trimphalis  arcus  quem  ipsi  erectum 
spectamus,  construxitsenatus  populusque  Romanus 
ex  diruto  Tmjani  arcu. 

(e)  Sancti  Cyriaci.  Id  estQuirici  et  Julittae  prope 
forum  Nervx.  Apud  Anastasium,  num.  474,  legitur 
titulus  S.  Cyriaci.  Erat  is  in  Thermis  Diocletiani,  ut 
in  synodo  Romana  sub  Gelasio  papa :  Sixtus  IV,  eo- 
dem  ferme  diruto  prae  vetustate,  cardinalis  titulum 
transtulit  ad  ecclesiam  sancti  Cyriaci  prope  forum 
Nervae,  de  qua  loquimur.  Hujus  vero  antiquitas  tanta 
est,  ut  a  Vigilio  papa  consecratam  fuisse  mensam 


359 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


360 


altaris  marmoream  ex  inscriptione  in  ea  repertaA 
perceperit  Alexander  card.  Mediceus.  Yide  Caroium 
Piazzade  Hierarchia  Cardinalitia,  ad  titulum  SS. 
Quirici  (seu  Cyriaci)  et  Julittae,  et  antiquatum,  seu 
suppressum  S.  Cyriaci  in  Thermis. 

(f)  Sancti  Vitalis,,.  ubicavall.  opt.  Intellige  si- 
mulacra  duo  in  thermis  Consiantini  reperta,  et  ad 
fontem  inQuirinaliconstituta.  quse  nomen  colli  dant, 
Monte  Cavallo 

{g)  S.  EuphemiaB  in  Vico  Patricii  Erat  in  Vico 
Patricio  vetus  ecclesia  et  monasterium  sanctaeEuphe, 
miae,  etarchangeli  Michaelis,  teste  Anastasio  num- 
338,  et  quidem  juxta  titulum  Pudentis,  num.  407, 
in  Yita  S.  Leonis  III,  uti  observavit  Floravantes 
Martinellus  in  sua  Roma  Sacra,  pa^.  357,  quam 
Eugeniae  martyrisecclesiam  cardinalitii tituii  bonore 
decoravitS.  Pius  V.Hujus  tamen  successorSixtus  V 
solo  aequavit,  dum  amnlissimam  viam  aperiret  a 
basilica  Liberiana  ad  columnamTrajani;  prope  cu-^ 
jus  forum  monasterium  puellarum  Mendicantium  in-  ^ 
stituit  Clemens  VUI,  providus  Pater,  ut  patrocinium 
ejus  virginis  et  martyris,  Romanopopulo  in  primis 
venerabrie,  aede  sacra  et  collegio,  ejusdem  laudibus 
addicto,  testatum  faceret.  Videndus  ea  de  re  lauda- 
tus  Piazza  in  titulo  suppresso  sanctae  Eupbemiae, 
pae.  699. 

(h)  Laurentii  in  Formonso,  Perinde  scriptum  in 
Virgilio  Vaticano  :  Formonsum  pastor  Corydon,  etc. 
A  Formoso  papa  instauratum  et  idcirco  dictum  opi- 
natur  Grimaldusapud  Carolum  PiazadeTitulisCard. 
Verum  ante  Kormosi  aetatem  annis  plus  quam  cente- 
nis  dictam  fuisse  ecclesiam  S.Laurentiiad  Formo- 
8am,  sive  ad  Formosum ;  etin  Formoso  colligimus  ex 
Bibliothec.  in  Vita  S.  Adriani,  num  339,  et  in  Vita 
S.  Leonis  lU,  num.  383,  385  et  alibi,  hodie  dicitur 
S.  Laurentii  Panispema. 

SECTIO   IV.  C 

AportdS.  Petri  usque  adportam  et  viam 

Salariam. 

(a)  PER  ARCUM. 
In  sinistra. 
Sancti  Apollinaris 
Sancti  Laurentii  in  Lucina 

FORMA  VIRGINIS. 
(6)  Oboliscum 

(c)  Sancti  Silvestri.  Ibi  balneum. 

(d)  Sancti  Felicis  in  Pineis. 
In  D.  (e)  Circus  Flamineus.  Ibi  S.  Agnes. 
Tbermae  Alexandrinae  et  S.  Eustachii. 
Rotunda,  et  Thermae  Commodianae. 
Columna  Antonini. 

S.  Susanna,  et  aqua  de  Forma  L-ateranense 
(f)  Tbermae  Sallustianae,  et  pyramidem. 

NOTiE  BLANCHINI. 

(a)  Per  arcum.  Gratiani,  Valentiniani  etTheodos., 
de  quo  supra  sect.  ii,  lit.  a. 

(b)  Oboliscum.  De  obellsco  Campi  Martli  adhuc 
jacente  prope  Ecclesiam  S.  Laurentii  in  Lucina  in 
privatis  aedibus  supra  dixi  supra. 

(c)  Sancti  Silvestri.  Dicti  in  Capite^  olim  SS.  Dio- 
nysii  et  Silvestri. 

(d)  Sancti  Felicis  inPineis.  PraesUt  legere  in  Pin- 
cis^  eratenim  in  colIePincio,  non  longea  porta  Pin- 
ciana,  utcommunis  antiquariorum  opinio  fert,  vi- 
denda  apud  Martinellum. 

(e)  Circus  Flamineus.  Flaminium  vocat  Agonalem, 
uti  superius  adnotavi  sect.  ii,  lit.  b. 

(/)  TkermaB  ^Sallustianss^et pyramidem.  Pyramidem 


D 


memorat,  sed  intellige  obeliscum  circi  Sallostiani, 
quemin  proximisbortisLudovisianis  jacentem  con- 
spicimus. 

SECTIO  V. 

A  porta  Plaminea  usque  Via  Zaterafiense. 

In  sinistra. 
Pariturium 
Sancti  Silvestri,  et  sic  per  porticum  usque  colum- 

nam  ANTONINI 
Forma  Virginis  fracta 
Sancti  Marcelli.  Iterum  per  porticum  usque  ad 

Apostolos. 
In  Via  Flaminia  foris  murum 
In  dextera  Sancti  Valentini 
In  sinistra  Tiberis 

In  dextera. 
Sancti  Laurentii  inLucina. 
Oboliscum 
Columna  Antonini 
Via  Lateranense 
Thermae  Alexandrinae 
Sancti  Eustachii,  etRotunda 
Thermae  Commodianae 
Minervium,  et  ad  Sanctum  Marcum. 

NOTJE  BLANCHINI. 
Sectio  ista  superius  explicata  Sect.  IV,  notis  non 
indiget. 

SECTIO   VI. 

A  porta  Numentana  usque  ForumRomanum. 

(a)  In  S.  Thermae  Diocletianae. 

(b)  Sancti  Cyriaci .  (c)  Sancti  Vitalis 
In  D.  Thermae  Sallustianae. 

Sancta  Susanna  (d)  et  Cavalli  Marmorei 

S.  Agathae  in  Diaconia 

Monasterium  sanctae  Agathae 

Tliermae  Constantini 

In  Via  Numentana  foris  muru 

In  Sinistra  sanctae  Agathae 

In  Dextera  sancti  Nicomedis. 

Sancti  Marcelli 

Ad  Apostolos 

Forum  Trajani 

Sancti  Hadriani 

NOTuE  BLANCHINI. 

.  (a)  Codex  mutilius  in  enumeratione  viarum  a 
porta  Pinciana  et  Saiaria  ( quae  omnino  desunt)  ex 
porta  Nomentana  ( nunc  Pia )  ad  Forum  Romannm 
perducit. 

(b)  Sancti  Cyriaci.  in  thermis  Diocletiani  idcirco 
apuellati,  uti  sect.  III,  lit.  6  explicuimus. 

(c)  Sancti  Vitalis  dicti  in  Vico  longo,  titulas  Ve- 
stinae,  qui  superest 

(d)  Cavalli  Marmorei.  Supra  etiam  dixit  sect.  iii, 
Sancti  Vitalis  in  Vico  longo^  ubi  cavalli  optimi.  Vide 
notas  ibi  reiataslit.  bb. 

SECTIO  VII. 

A  porta  Tiburtina  usque  Forum  Romanum. 
In  D.  Thermae  Sallustianae 
Sancta  Susanna,  et  Cavalli  marmorei 
Sancii  Marcelli 


an 


DBSGRIPnO  RBGIONQM  URBIS. 


362 


Ad  Apostolos  A 

Forum  Trajani 

Sancti  Adriani 

(a)  Subura 

Sancti  Isidori 

Sancti  Eusebii.  Yia  subtus  mon. 

Sanctus  Yitus 

Sanctae  Mariae  in  praesepio 

Iterum  Sancti  Yiti 

Sanctae  Eufemiae 

NOT^  BLANCfflNI. 

(a)  Subura.  Legendum  puto  in  sinistra.  .  .  Et  in 
fine  sectionishujusaddendum  Subura;  nam  consta- 
bit  ratio  progressus  in  titulosectionisenuntiata,  per- 
ducens  scilicet  a  porta  Nomentana  ad  Forum  Ro- 
manum;  si  ut  perveneris  ad  S.  Euphemiae  ecclesiam  „ 
tanc  proximam  sanctae  Pudentianae  in  Yico  Pairicio  ^ 


{b)  Ad  sanctnm  Erasmnm 
Sancta  Maria  Dominica 

(c)  In  Yia  Latina,  intus  in  GiviUte 
In  sinistra 

Oralorium  Sanctae  Mariae 

Sancti  Gordiani 

In  dextera  Sancta  Lucia 

(d)  Palatinus  (usque  ad)  S.  Anastasiam 
Sancta  Petronella 

Nerei  et  Achillei 

Marci  et  Marcelliani  ad  S.  Soternm 

Sancti  Cornelii,  Xysti  Faviani  Antheros,  et  Mil- 

tiadis 
Ad  Sanctum  Sebastianum. 

NOTiE  BLANCHINI. 
(a)  De  Septem  viis,  etc.  Septem  vias,  Septodium, 


(qnod  supra  legis  sect.  iii,  lit.  c. ;  contiguam  SUBU-     Septisolium  et  Septizonium  dedisse  nomen  ecclesiae 

RAM  intrAC    Pt  inHo  oH  l?rkpnm   RAmoniim  RAnP.bP.rjir.im.  /illiP  hip  oifo  in  HavfaM    mAmrvMA*...  a 


RAM  intres,  et  inde  ad  Forum  Romanum. 

SECTIO   VIII. 

[d]  Item  alia  via  Tihurtina  usque  ad  sanc- 

tum  Vitum. 

Forma  Glaudiana.  PER  ARGUM 

Sanctae  Bivianae.  Nymphaeum 

In  via  Tiburtlna  foris  murum. 

In  sinistraS.Hippolyti  in  dexteraSancti  Lanrentii. 

Sanctae  Agathae 

Sancti  Eusebii 

NOT^  BLANCHINI 

(a)  Alia  Via  Tiburtina.  Ex  via  Tiburtina  Urbem 


sanctae  Luciae,  quae  hic  sita  in  dextera  memoratur  e 
recione  SS.  Joannis  et  Pauli  reete  adnotat  Marti- 
nelius  ex  pluribus  Anastasii  locis.  Diaconiam  sanct2d 
luciae,  guae  ponitur  in  septem  viis  legis  num .  404,  et 
quidem  ab  aiia  diaconia  diversam,  quae  in  eodem 
nura.  404,  posita  dicitur;>ia?^a  OrphaMLy  alias  in  Or- 
thea  (hodie  superstitem  appellatione  S.  Luciae  in 
Silicesunra  meraoratam  Sect.  ii)ad  Suburara  prope 
sancti  Silvestri  et  Martini  titulum.  Sive  septem  viae 
fuerintad  Septizonium  Severi.  situm  ad  radicesPa- 
latini  Montis  contra  S.  Gregorium  in  Clivo  Scauri: 
sive  appellatio  corrupU  Septizonii  abierit  in  Septo- 
dium  et  Septisolium;  ex  hac  progressione  constat  e 
regione  SS.  Joannis  et  Pauli,  et  S.  Gregorii  in  Clivo 
Scauri  S.  Luciae  diaconiam  esse  collocandam  et 
septem  vias,  quae  nunc  etiam  ferme  patent  ad  Pala- 


infrreditur,  non  ut  antea  per  portamS.  Laurentii,  Q  ^i"""^'  ^^  arcura  Consiantini,  ad  CGeiium  per  Cli- 
rUra  Naeviam  (hod ieiwrtoMafl-^ioreJ,  ubl      vum  Scauri,  et  infra  CoBlium  ad  portam 


—  _- , 

sed  per  portara  ,  ^  .,.,      ,,  -  - 

forma  Claudiana  cum  suis  ductibus  et  inscriptioni- 
bus  superstes  indicat  etiam  arcum  hic  memoratura, 
per  qnem  progressus  S.  Bibianae  ecclesiam  dextror- 
snm  videt,  ac  Nympbaeum,  sinistrorsum  vero  sanctae 
Agatbae,  et  sancti  Eusebii  ecclesias,  et  monasteria. 
Saneiae  Aeathae  hac  in  parte  Urbis  hodie  desidera- 
tar.  Eamdem  pnto  qnam  Martineliusdocet  appella- 
iam  In  introitu  Urbis,  ad  colles  jacentes,  in  coUe 
FinUj  in  Lardario,  et  in  monasterio,  Plura  S.  Aga- 
tbae  monasteria  occurrunt  intra  Urbem  apud  Ana- 
stasium.  Prae  caeteris  tamen  celebre  id,  quod  sanctus 
Gregorius  secundus  post  obitum  Honestae  raatris 
soae  eonstruxit  in  paternis  aedibus,  oraedia  rustica 
et  orbana  illi  attiibuens  (num.  48o)  unde  nomen 
fortasse  obtinnit  S.  Agatkss  in  monasterio.  Narrat 
Bibliotliecarius  sanctum  Pontificem  prae  caeteris  hanc 
Urbis  partem  aedificiis  excolere  ac  reparare  insti- 


. Capenam 

veterem  sub  hortis  Matthaeiorum,  etad  novam  san- 
cti  Sebastiaiii,  nec  non  in  Aventinum,  et  ad  utraque 
partecirci  Maximi,  indicare  locumSeptizonii,  unde 
anonymus  Einsidlensis  hujus  sectionis  iter  instituit 
progressurusad  portam  Asinariam,  circa  Laterano- 
rum  aedes  patentem;  quam  aliqui  putant  eamdem 
ferme  haberi  oporterecum  hodierna  sancti  Joannis, 
et  ab  Asiniorum  hortis  ac  praediis  proximis  ita  ap- 
pellatam. 

(b)  Ad  sanctum  Erasmum,  Contra  aedera  S.  Mariae 
in  Dominica  titulum  S.  Stephani  Rotundi  in  monte 
Coelio,  et  illi  adhaerensmonasterium  S  Erasmi  Jam 
dixi  in  praefatione  tomi  primi  n.  49,  ubi  et  praedia 
ipsi  tributa  in  Graeca  inscriptione  memorari  viden- 
tur. 

(c)  In  vid  Latina  intus  in  civitate,  Congruit  locus 
declarationi  V.  C.  Fabretti  de  Aquis  et  Aquaeducti- 


tnisse  (num.  477),  licet  prosequi  ulterius  praepeditus  rv  ^us,  n  43,  48  et  58,  statuenti  sub  Hortis  Matthaeio- 
fBerit,  adversa  tcmporum  vicissilubine.  Nam  apor-  ^rum  portam  Capenam  veterem;  unde  extra  Urbem 

^_  « — ...   X ... -._.^  .    .        ...  ..  eratdivertigiumLatinae  abAppiapriusquam  Aure- 

lianus  pomoerium  amplificaret.  Quare  Via  Latina 
intra  Civitatem  jam  recepta  ab  Anonymo  nostro  jure 
exhibetur. 

(d)  Palatinus.  Dextrorsum  flcctens  secus  Paiatini 
tractum  pertingit  occidentem  versus  ad  sanctam 
Anastasiam.  Mox  quasi  resumpto  itinere  ex  septem 
viis  dextrorsum  orientem  versus  procedit  ad  eccle- 
sias  et  coemeteria  extra  Urbem  via  Appia  et  Ardea- 
tina.  Sanctae  Petronillae  et  SS.  Nerei  et  Achillel 
coemeterium  apud  Bosium  et  Aringhium  ex  ms. 
Aclis  Vaticanis  indlcaturvia  Ardeatinaextra  muros 
Urbis  milliario  uno  et  semis.  A  porta  Capena  velerl 
(ubi  tunc  muri  Urbis)  paulo  ultra  Almonem  fluvium 
constitisse  dic^ndum  est  tum  coemeteriura,  tum 
ecclesiam  sanctae  Petronlllae,  inqua  stationem  ad 

42 


ta  Smeti  Laurenti  inchoans  hujus  civitatis  muros 
restaurare  decreverat,  et  aliquam  partem  faciens^ 
emergenUbus  meongruis  variisque  tumultibus  prxpe- 
diius  esl.  Nnm.  autem  478  narrat  ad  S.  Laurentii 
extra  marosreprtiones  plnres  ab  ipso  perfectas, 
ei  nonasteria  daocirca  basilicam  Liberianam  insli- 
Uita,  at  iode  percipi  possit  sed  Exquilinum  collem 
potiora  ipsiasconstructionam  beneficia  pertinuisse, 
•bl  liaDe  sanctae  Agathae  ecclesia  designatur  ab  au- 
ctore  Itinerarii. 

SEGTIO   IX 

De  septem  viis  usque  Porta  [a)  Asinaria. 

In  sioistra  Joannis,  et  Paali 
Fonna  Lateraiiense 

Patrol.  CXXYiL 


363 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM-VATIC. 


364 


certam  diem  habitam  sub  Leone  III,  ex  Bibliotheca-  A  tia  cura  verbis  praeci».dentibus  usque  ad  sanctam  Ana- 


rio  comprobat  Aringhius  loco  laudato.  Idem  coeme- 
teriura,  et  caetepa  quae  consequuntur,  occurruut 
etiam  Sect.  i  hujus  llinerarii  dum  proceditur  a  Ba- 
siiica  S.  Pauii  via  Ostiensi  ad  S.  Sebastianum,  quam 
vide. 

SECTIO  X. 

Porta  {a)  Metrovia  ad  Formam  per  septima 

vias. 
In  dextera  Clivus  Tauri  (Scauri)  (6) 
A  S.  Stephanum  in  Ceiio  Monte 
Item  alia  via  de  porta  (c)  Metrovia 
In  dextera  ad  Sanctum  Systum. 
In  sinistra  JBccIesia  sancti  Johannis 
Extra  Civitatem,  in  dextera  [d)  S.  Januarii 
In  sinistra,  Circus  Maximus 
Mons  Aventinus^  Septizonium 
Item  in  eadem  via  extra  Civitatem 
Et  sic  per  porticum  usque  ad  [dd)  S.  Januarium, 

ubi  Systus  martyrizatus  est. 
Oratorium  Sancti  Syxti. 
(e)  Sancta  Eugenia.  Ad  S.  Theodorum. 
(e)Sancta  Eugenia. 
Ad  Sanctum  Theodorum. 

NOTJE  BLANCHINI 

{a)  Forta  Metrovia,  Dictum  fuit  in  notis  ad  portas 
UrDis,  Metroviam  in  epistolisS.  Gregorii  Magni  ap- 
pellari  portam  Melronis.  Fuivio  dicitur  porta  Metro- 
dii,  sed  quo  auctore  non  constat. 

(b)Clivus  Tauri,  Recte  emendat  Mabillon.  in  mar- 

gine  addens  Chvus  Scaun,  ubi  S.  Gregorius  Magnus      f«n»«i  g..^«-  '•«   (^  »-•      n  '    * .-^ 

conslruxit  monasteriumS.Andreai  in  materna  domo     inH"!,;^»?."*"!  &T";»^i  ^«scel  aneorum  erudila; 
dictum  in  Clivo  Scauri,  C  SSV^l?^  v'  ^i.**^^'^""?  '."^^"P^ojl"'?  Iol-296,  n. 

(c)  Metrovia,  intelligiraus  itaque  hanc  portam  pa-      ^'»."»0«  Nardmus  corns^itur  fol.  99  mducens  Ca- 
tuisse  eo  circiter  loco,  ubi  Aqua  crabra,  hodie  dicta 
la  Marrana,  muros  Urbis  pervadens  recipitur  in  de- 
clivi  parte  orientali  montis  Coeiii  sub  titulo  S.  Ste- 
phani  Rotundi,  ethortisMatthxiorum. 

(d)  Sancti  Januarii,  et  [dd)  ad  Sanctum  Janda- 
rium  ubi  Systus  martyrizatus  est,  Januarii  subdiaconi 
cum  Sixto  II  et  sociis  passi  corpus  sepultum  via  A%h 
pia  in  cosmetcrio  Callisti  memorat  Bibiiothecarius  in 
Sixto  II,  num.  25.  Passionis  locum  ex  Actis  colligunt 
ad  templum  Martis.  Extra  Urbem  igiiur,  porta  Me- 
trovia,  seu  Metronis,  unde  in  Latinam  et  Appiam 
viam  ex  aequo  patet  excursus,  inier  secundum  ac 
tertium  lapidem  statuendse  sunt  Sixti  papae,  Januarii 
ejus  subdiaconi  aliorumque  martyrum  hic  recensito- 
rum  memorix,  nti  conseniiuntauctoresRomie  Sub- 
terraneae,  et  cum  his  Canonicus  Boldettus  in  Obser- 
vat.  ad  Coemeteria  SS.  marlyrum  lib.  ii,  cap.  48, 


stasiam,  et  inde  semiper  per  porticum  usque  ad  san- 
ctum  Theodorum,  dextrorsum  se  offerenlibus  iis  quae 
in  Itinerario  ita  enumerantur  pag.  342. 

Palatinus 

Testaraentura.  Arcus  Constantini 

Meta  sudante 

Caput  Africae 

Quatuor  Coronati 

Sancti  Joannis  in  Lateranis 

Convenit,  inquam,  progressus  iste  cum  titulo  se- 
ctionis  X,  proponentis  iter  ad  Formam  (ductus 
Aquae  Glaudiae)  per  vii  vias,  Supra  enim  perduxit 
viatorem  ad  formaeCIaudiaeextremum  in  Palalinum 
collem,  ut  hinc  eumdem  perferat  ad  aliud  extremum 
ejusdem  form»  Claudiae  inlra  Urbem,  nempe  ad 
aquaeductum  Lateranensem,  ubi  a  ClaudiaeampU.ssi- 
B  mo  specu  in  porta  Naevia  Lateranensis  forma  dedu- 
citur  in  collem  CoBlium.  Ut  itaque  ex  S.  Anasta- 
siae  titulo  prope  circum  Maximum  huc  perferatur, 
per  porticumj  inlrat  primo  ad  S,  Theodorum,  diaco 
niam  scilicet  prope  torum  argentarium  et  S.  Geor- 
gium  sitam.  Dextrorsum  spectatur  Pa/a(mw«  coUis, 
quem  circuit,  donec  perveniat  ad  arcum  TiH,  yoca- 
tum  ab  Anonymo  Testamentum,  quia  Veteris  Testa- 
menti  vasa  in  Iriumpho  Tili  ad  Urbem  perlata  in- 
sculpta  repraesentat,  candelabrum.  mensam  panum 
proposilionis,  et  thyraiamatis,  tubas  sacerdotales. 
Tum  procedens  ad  arcum  Constantini,  et  melam  su- 
dantan,  circa  Amphitheatri  partem  meridionalem 
invenit  Caput  Africx  sub  hortis  coenobii  SS.  Joan- 
nis  et  Pauli  ubi  repertus  est  lapis,  positus  a  paeda- 
gogis  puerorum  a  Capite  Africae,  indicans  hunc  lo- 
cura  in  secunda  regione  Urbis  celebrem,  quem  re- 


putAfrici  contra  textus  Victoriset  Rufi.  Hinc  recta 
ad  SS.  Quatuor  Coronatos^  et  ad  S.  Joannem  in  Late- 
ranis  (ubi  Forma  Lateranensis  ductus,  et  hujus  se- 
ctionis  meta  constiluta  fuerat)  viatorem  sistit,  com- 
plens  iter  ad  Formam  per  viivias, 

SECTIO    XI. 

De  porta  Appia  usque  (a)  scola  Cfrmca  in 

via  Appia. 

(b)  Cochlea  fracta.  Thermae  Antoninianae 

(c)  Arcus  recordationis. 

Forma  Jobia,  Sancti  Nerei,  et  Achiliei 
Sancti  Xysti 

NOT.E  BLANCHINI 
(a)  Scola  Grxca.  In  titulo  edit.   Mabill.   leiritar 


ubi  etiam  de  S.  Eugeniae  coeraeterium  idem  statuiL  D  usque  Sancto,  Kxtendit,  ut  arbitror,  .syllabam  prio- 


(e)  S.  Eugeniae  ecclesiam  extra  portam  Latinam 
prope  coemeterium  S.  Stephani  papa;  ac  martyris 
lcges  in  opusculo  infra  edendo  in  Decima  Pora  La- 
tina,  quod  consule. 

Ad  hanc  sectionem  decimara  referri  posse  autumo 
ea  quaesequuntur  pag.  512edit.  Mabillonianae,  licet 
continuari  etiam  possint  cum  extremis  verbis  in 
contextu  sectionis  primae,  ita  expressis:  In  dextera 
Palatinus,  Et  sic  per  porticum  maximum  (maximara) 
usque  ad  Anastasiam,  et  inde  semper, 

Prosectio  itineris  a  basilica  S.  Pauli  ad  S.  Se- 
bastianum,  et  inde  regressu  in  Urbem  facto  per 
viara  Appiam  versus  S  Anastasiam,  etad  extremum 
formae  Claudise  supra  Pulatinum,  ut  a  S.  Anastasia 
circa  Palatinnra  flexu  insiituto  per  arcum  Titi,  et 
Metam  sudantem  procedatur  ad  aliud  extremum  For- 
mse  Claudiae  in  Laterano,  talis  erit,  connexa  senten- 


rem  sco  dictionis  integrae  scola  Grxca,  patans  per- 
inde  scriptum  superius  sco  Sancto,  ac  inferius  sct 
Nerei^  sci  Xysti.  Sed  jungendas  esse  syUabas  el  ver- 
sus  uti  nos  praestitimus,  clamat  res  ipsa,  etoratio- 
nis  contextus,  et  progressus  viae. 

(6)  Cochlea  fracta,  Machinam  aliquam  aquariam 
hic  olium  fuisse  constructain  arbitror,  cochieae,  Ar- 
chimedeae  artificioaquas  Appiae  Veteris,  quae  homi- 
lioreserant,  ad  editiora  provehentem,  antequamsa- 
blimior  ductus  Marciae,  seu  Anionis  novi  perCflelium 
huc  perduceretur,  uti  supra  indicavi,  sive  etiam 
post  ductus  illos  a  barbaris  effractos  indicaverit 
Anonymns  cochleam  aquariam  constructam  subsi- 
diario  usui  hurailiorisaquaeelevand»  ad  superiora, 
sua  deinde  aetate  confractara. 

(c)  Arcus  recordationis.  Forma  Jobia,  etc.  Haec 
jam  exposui  in  sectionibus  superiorihoa. 


365 


DESGRIPnO  RE6I0NUM  URBIS. 


366 


SECTIO   XII.  ^ 

A  porta  Aurelia  usque  ad  portam  et  viam 

Pranestinam 

*  Fons  Sancti  Petri,  ubi  est  carcer  ejus 

Sancti  Jobannis  et  Pauli 

Sancti  Georgii,  Sancti  Sergii  per  Pontem 

Capitolium,  Umbilicum  per  Arcum. 

Sancti  Hadriani.  Equus  Con. 

Tancti  Cyriaci,  et  Tbermae 

Constantini.  Forum  ro. 
Forma  Claudiana 
Item  Thermae  Diocletiani 
Sanctae  Agatbae 
Sancti  Yitalis 

Sanctae  Pudentianae  ^ 

Sancti  Laurentii  in  Formonso,  ubi  assatus  est. 
Monasterlum  S.  Agatbae. 
(d)  Mollnae,  (b)  Mica  aurea,  (c)  Sanctae  Mariae 
Saocti  Cbrysogoni,  et  Sanctae  Caeciliae 
Palatinns.  Ad  Sanctum  Tbeodorum 
Saocta  Maria  anliqua 
Sancti  Cosmae,  et  Damiani 
Palatlnm  Trajani 
Monasterinm  S.  Agatbae  SUBURA 
Sancti  Laurentii  In  Formonso  Sancti  Yitalis 
Sancta  Pudentiana,  et  SanctaEupbemia 
((2)  Palatinm  Pilati,  Sancta  Maria  Major 
Sanctus  Yitus.  Nympbeum 
Sancta  Blviana 
Forma  Claudiana 
In  fia  Praenestina,  foris  Murum,  ^Forma  Clau- 

diana. 

NOT^  BLANCHINI. 

(a)  MoUnse.  Transtiberinam  resionem  ex  porta 

Aorelia  pervadit,  ut  per  pontem  benatorium,  sive 

etlam  per  Cestium  ad  Forum  pertingat,  et  progre- 

diatnr  ad  viam  Praenestinam.  Molinae  primum  spe- 

ctantur,  sive  in  Monte  Aureo,  per  aquam  Trujanam 

versatiles,  de  quibus  Fabrettus  de  Aq.  et  Aquaeduct. 

nom.  247,  ex  Procopio,  toutou  o^,  etc. :  a  E  regione 

Transtiberlm  magnus  collis  eminet,  ibique  omnes 

molitrinae  jam  inde  olim  exstructae  sunt;qiiippe 

magpa  aquae  vis,  per  alveu  i  stractiiem  ad  coilis 

verticem  deducta,  inde  vebementi  cum  impetu  in 

declive  labitur ;  »  sive  fluviatiles,  (juas  necessitate 

dictanie  Bellsarius  adinvenit,  incisis  videlicel  per  pv 

Gothosin  Urbisobsidioneaauaeductibus,  ubiFabret- 

tos  ibidem  memorat  num,  ^  et  350,  ex  Procopio 

ita  describens :  «  Pro  ponte  isub  Janiculo)  aptatis 

fonibos,  et  ab  utraque  fluminis  ripa.validissime  ex- 

tensis,blDOslemboscoIIigavit.  bipedali  interutrum- 

foe  relicto  spatio,  qua  majori  impetu  e  pontis  for- 

nice  aqoa  decorrebat ;  tum  duabus  molis  utrique 

lemlM)  impositis,  In  medio  macbinam,  qua  molae  vol- 

vi  possent  suspendlt.  AIIos  continenter  lembos  ad 

eomm  rationem  qul  pone  erant,  connexuit,  ac  ma- 

chloas  eodem  modo  Immisit*,  quae  omnes  ordine 

profloentisaquae  virircumactae,  appositas  sibi  molas 

ciebant,  et  quantum  Urbi  opus  erat  molebant. » 

(b)  Mica  aurea,  Micam  auream  Sextus  Rufus  col- 
locat  regione  secunda  Inter  mansiones  Albanas  et 
Armamentarlum.  Diversa  Itaque  fuit  Mica  Aurea, 
deaua  noster  Anonymusin  bac  regionexiv  Transti- 
berina  adhoc  gradlens  ex  monte  Aureo  ad  S.  Cbry- 
sogonnm.  Mieam,  de  qua  Martialis  lib.  ii.  ep.  59 


cwnationem  esse  observavit  Nardinus,  unde  Poeta 
prospici  ait  tholum  Caesareum : 

Mica  vocor  ;  quid  sim  ccrnis  ;  cGenatio  panra  ; 
Ex.  me  CsBsareum  prospicis  ecce  tholum. 

Auream  dictam  putat  ab  ornatus  elegantla,  eoque 
nomine  interpretatur  esse  unum  ex  coenaculis  Do- 
mitiani.  At  mibl  reputanti  animo  Martialem  cele- 
brare  lib.  iv,  ep.  64,  villam  alterius  Martialis  In 
Janiculo  positam,  quam  luculenter  describit  illls 
verslbus : 

Tulli  jugera  pauca  Martialis 

Longo  Janiculi  jugo  recumbant,  etc. 

subit  cogitatio  de  Mica  Aurea  bicmemorata  ita  sen- 
tiendi,  ut  coenaculum  fuerit  in  monte  Aoreosive  Ja- 
niculo,  vel  a  montis  nomine  dictum  Mica  Aurea^  vel 
ad  exemplum  illiuscGenationis  Augusta;,  quam  Nar- 
dinus  Auream  ab  elegantia  cultus  credidit  camdem 
In  secunda  regione  a  Rufo  collocatam. 

(c)  SanctaB  Mariae,  Transtiberim  :  unde  ad  S. 
Cbrysogonum  progressus,  per ponfem  (Cestium,sive 
per  Senatorium.  aut  etiam  per  Sublicium)  tendit 
per  arcum  (Jani  rortasse  quadrifrontis,  spectabilem 
apud  S.  Greorgildiaconiam,  et  arcum  Argentarlorum) 
ad  Palatinum^  et  ad  sanctum  Theodorum,  Ibi  sancta 
Maria  Antiqua,  et  reliqua  aedificia,  jam  explicata  In 
sectionibus  superioribus. 

(d)  Palatium  Pilati,  Nisi  boc  nomen  vulgari  som- 
nlotribuendum  sit,  quale  nostra  aetate  confingunt 
inepti  quique  e  plebe,  Pilatl  palatium  similiter  ap- 
pellantes,  citra  ullius  scriptoris  testimonium,  aedes 
ad  pontem  Senatorium  superstites  prope  S.  Mariae 
^gyptiacae,  G[uas  ollm  inbabitatas  reruntaNicoIao 
Laurentii  filio,  crederem  libenter  ^Aermas,  et  pa- 
latium  Novati,  conversas  fuisse  ab  Anonymo  nostro, 
vel  ab  ejus  descriptore  saeculi  octavi  vel  noni  In  Pa- 
latium  Pilati, 

*  Fons  sancti  Petri,  ubi  est  carcer  ejus.  A  porta 
Aurelia  procedentibus  ad  Titulum  SS.  Joannis  et 
Pauli  nullus,  quod  sciam,  fonssancti  Petrl  vel  car- 
cer  occurrit.  Fons  et  carcer  S.  Petri  vinculis  et 
baptismo  SS.  Processi  et  Martiniani  illustratus  ab 
antiquariis  ponitur  ad  Mamertinum  ad  radices  Ca- 
pitolii.  Puto  Anonymum  nostrum  memoria  lapsum 
confundere  fontem  S.  Petri  ad  sanctam  Priscam  In 
Aventino,  ubi  administratum  ferunt  ab  apostolorum 
principe  baptisma,  cum  alio  fonte  ad  Mamertinum 
ubi  carcer  ejus  ex  communi  sententia  asseritur,  et 
fontis  scaturigine  comprobatur.  Ductus  itineris  hac 
in  sectione  suscepti  a  porta  Aurelia  ad  sanctiJoannis 
et  Pau/i fontemalium  sancti  Petri  vix  potest  indicare, 
quam  in  titulo  sanctae  Priscae^  ubi  fertur  exceptus 
hospitio  beatus  apostolus.  Inde  ex  Aventino  fit 
progressus  ad  orientalem  plagam  Circi  Maximi, 
et  au  titulum  SS.  Joannis  et  Pauli,  tum  ad  sancti 
Georgii,  ad  CapitoHum  et  reliqua  loca  in  Itinerario 
descripta. 

Praeter  vias  inter  Urbem  sectionibus  superioribus 
definitas.  leguntur  apud  Anonymi  Itinerarlum, 
edit.  Mamll.  pag.  513,  fragmenta  indicantia  memo- 
rias  martyrum  et  coemeteria  extra  murorum  ambl- 
tum  ita  detruncata,  utoperaepretlum  non  sit  eadem 
supplere,  cum  ex  opusculo  proxime  consecuturo 
distincte  recenseantur.  Fragmenta  liinseldensis  co- 
dicis  pag.  Indicata  ita  redduntur. 

In  via  Poriensi  extra  Civitatem, 

In  Yia  Aurelia  extra  Civitatem,  in  dextera  Sanctl... 

In  Via  Salaria  extra  Civitatem,  In  dextera  Sanctae... 

In  Yia  Pinclana  extra  Civitatem,  in  dextera  Sancti.. 

Proti  et  iiiacynti.  Sancti  Hermetls. 

Item  in  dextera, 
Abdo,  et  Sennes 

Pancratil,  Processi,  et  Martlnianl 
Saturnlni,  Sanctae  Felicitatis  cum  vu.  Fiiils 
Basllissae.  Sancti  Pamphiii 
Sancti  Jonannis  caput. 


367 


AD  PROLEGOMBNA  ANASTASIUM  KDIT.  ROM.-VATIC. 


368 


APPENDIX  AD  OPUSCULUM  PRiECEDENS 

DE   REGIONIBUS   URBIS   ROM^. 


Gum  hocce  opusculo  septimi,  vel  octavi  saeculi 
itinera  intra  Urbem  descripta  sint  per  quatordecim 
istius  regiones  quarto  ante  ipsum  saecuio  a  Rufo,  et 
a  Yictore  descriptas,  placuiteditoribus  Analectorum 
illi  prsefigere  titulum  Descriptio  regiontm  Urbis, 
Propterea  censuimusnonnihil  prodessead  iilustran- 
dum  Anastasium,  et  Vitas,  ubiregiones  Urbis  prae- 
sepe  indicantur. 

Verum  regiones  Anastasio,  et  bibliothecariis  re- 
censitae,  sunt  septem  iiiae ;  quandoque  occurrentes 
etiam  in  libris  Ritualibus  ordinis  Romani,  in  quas 
summi  pontifices  redegeruntvetustas  quatuordecim, 
ab  Augusto  constitutas,  et  in  antiquis  iapidibus 
singillatim  enumeratas,praecipue  vero  inCapitoIino 
marmore  sub  Adriano  apud  Gruterumedito  fol.  ^48, 
n.  8,  quarum  in  locum  successerunt  paulo  diversa 
circumscriptione  quatuordecim  regiones  Urbis  ho- 
diedictaeRtoni.  Videmur  itaque  Vitarum  expositioni, 
et  iectorum  commodo  feliciusconsulturi,  si  praeter 
viarum  indicia,  proponamus  per  brevem  indicatio- 
nem  tum  regionum  quatuordecim  ab  Augusto  posi- 
tarum  et  sub  Theodosio  principe  per  Victorem,  et 
Rufum  descriptarum  per  potiora  aedificia  in  iisdem 
inciusa  ;  tum  septem  ecclesiasticarum  (ut  vocant) 
quas  pontifices  nostri  totidem  diaconisadministran- 
dasconcrediderunt,  nec  nonsubdiaconis,acnotariis, 
ad  acta  mariyrum  scribenda  et  colligenda.  Utraeque 
nitidius  perciperentur,  si  deiinearentur  in  Tabula 
una  cum  indiciis  viarum,  addita  etiam  parte  agri 
suburbani,  quae  commonstraret  coemeteria  Marty- 
rum  potiora  intrasecundumaut  tertium  lapidem  ab 
Urbis  moenibus.  Id  vero  praestare  facili  negotio  quis 
poterit,  si  unica  figura  compleclatur  unam  apud 
Nardinum  incisam  in  fine  libri  primi,  et  duas,  vel 
tres  a  Fabretto  delineatas  in  opuscuio  erudito  de 
Aquis  et  aquaeductibus.  Numeris  1,  238  et  248.  A 
Nardiniana  colliget  regiones  quatuordecim  civiles. 
A  Fabrettianis  mutuabitur  vias,  et  agri  Romani  sub- 
urbani  mensuras  diligentissime  ab  eo  captas,  et 
incisas :  unde  coemeteriorum  ioca  per  vias  singulas 
assigoare,  [adhibitisetiamBosio,  Ariughio,  deRoma 
subterranea,  et  Boldetto  de  Observationibus  ad  Coe- 
meteria],  non  erit  arduum.  Si  per  typographum  ii- 
cuerit,  tabulam  topographicam  curabimus  Prolego- 
menis  in  fine  apponendam.  Interim  ex  Nardino  in- 
dicatis  quatuordecim  regionibus  civiiibus  Augusti 
decretodefinitus,et  figura  ab  ipso  delineata  utemur 
pag.  50,  nonnihil  tamen  corrigenda  ex  Fabretio  in 
regione  prima,  propter  situm  veteris  portae  Capenae, 
a  Fabretto  verius  indicatum  sub  hortis  Matlhaeiornm. 
Bjusdem  etiam  Nardini  sententiam  de  septem  eccle" 
siasticis  regionibus  Laiine  reddemus,  quam  probari 


^  roaxime  doctissimis  viris  intelligimus,  praesertim 
Mabillonio  in  Commentario  ad  Ordinem  Romanum 
ita  scribenti  pag.  iS : 

a  Explorata  est  Urbis  divisio  in  septem  regiones 
ecclesiasticas,  cum  ex  Augusti  decreto  in.quatuor- 
decim  fuisset  distributa  :  sed  longe  obscurior  est, 
quae  tamen  ionge  po&terior  fuit,  divisio  iiia  ecclesia- 
stica,  utpote  modo  obsoleta,  quam  civiiis,  hactenus 
retenta.  Omuium  optime  Nardinus  situm,  ac  iimites 
cujusque  regionis  ecclesiasticae  assignavit  ex  Ana- 
stasio,  qui  montem  Aventinum  in  prima,  in  secunda 
viam  Mamertinam,  basiiicam  S.  Laurentii  super 
sanctum  Clementem  in  tertia,  et  caput  Tauri  io 
quintacoliocat.  Aiias  designat  idem  auctor  ex  con- 
jectura.  His  adde  in  regione  quarta  tituium  Vestinae, 

Q  ex  veteri  inscriptione  quae  iegilur  in  Romae  subter- 
raneae  tomo  II,  seu  lib.  iv,  cap.  25,  ubi  iaudatur 
Abundantius,  acolythus  reg.  quartae  tt.  Vestinx,  Qui 
titulus  SS.  Gervasii,  et  Protasii,  seu  sancti  Vitaiis 
postea  appellatus.  » 

Nardini  senlentiam  igiturde  regionibus  ecclesias- 
ticis,  quamcap.  4,  libri  secundi  perscripsit,  ita  red- 
dam.  Praemonet  Augusto  placuisse  numerum  regio- 
num  Urbis,  qui  quaternarium  non  excedebat  ex  an- 
tiqua  partitione,  commodioris  regiminis  causa  ad 
quatuordecim  augere,  quarum  fines  ex  recensitis 
per  Victorem,  et  Rufum,  et  Notitiam  Imperii  aedi- 
ficiis  ac  locis  illustrioribus  hodie  etiam  cognitis,  co- 
natus  est  ipse  nobis  exhibere  punctuatis  iineis  io 
figura  pag.  50.  Tum  subdit: 

G  Major  diffimltas  subest  (finium  regionibus  assi- 
gnandorum)  per  tempora  primitivas  Eccksise,  quando 
regiones  distributae  fuerunt  per  pontifices  (nostros) 
notariis,  ac  diaconis :  De  Ciementel  scribit  Anasta- 
sius:  Septem  notarios  instituit  quibus  regiones  dt- 
visitf  ut  gesta  martyrum,  etc.  Ubi  cum  agatur  de 
quatuordecim  antiquis  regionibus  distributis  intra 
septem  notarios,  credibiie  est,  duabus  regionibus 
singulos  notarios  praeposuisse  Ciementem  (plures 
quippe  non  requirebat  in  singulis  exiguus  numerus 
Christianorum,  qui  eratper  Url>emferme  aequabili- 
ter  dispertitus)  *,  aut  pro  modo  majoris  numeri,  ve) 
minoris,  ei  in  unaquaque  regione  diversi,  a  beato 
Clemente  regionem  alicui  unam,  alteri  duas,  vel  tres 
fuisse  assignatas.  Idem  Anastasiusprodidit  de  Eva- 

D  risto,  septem  diaconos  fuisse  ab  eo  constitutos :  qui- 
bus  Fabianus  regens  Ecclesiam  circa  annum  Christi 
238divisit  quatuordecim  regiones  urbanas.  Regiones 
urbanas  septem  diaconibus  divisit,  septem  quoqiiesub^ 
diaconos  creavit,  qui  septem  notarHs  immmerent^  etc. 
Hucusque,  licet  notarii,  ac  diaconi  dicantur  septem 
tantummodo;  attamen  regiones  apparent  totidem 


3» 


DE  REGIONIBUS  URBI3. 


370 


atqne  eaBdem  foisse  apud  Ghristianos,  qaae  apud  ^  tium  :  i^onem  primam  ad  Paulum.  Regionem 


ethnicos  habelMintur,  neque  leguntur  imminntae  a 
Dumero  bissepteno.  Quare  Ciaconius  fallitur  in  Vita 
Hygini  ita  perscribens :  a  Ad  promovendam  religio* 
nem  Gbristi,  praxiicationem,  baptismum,  et  eucha-* 
ristiam  administrandam  septem  primum  diaconi,  se- 
ptem  regionibus  praefecti,  quae  solaeex  quatuordecim 
ab  incendio  Neronis  salvae  et  incolumes  evaserunt, 
attestante  Tacito,  qui  ait :  /n  regiones  quatuordedm 
Bnma  dividitur,  quarum  quatuor  integrae  manebant, 
ires  solo  tenus  dejectae,  septem  reliquis  pauca  tecto^ 
rum  vestigia  supererant  lacera  et  semiusta,  »  Nam 
neque  Taciius  aflSrmat  solas  septem  mansisse  habi- 
tatas,  sed  tantum  asseverat  quatuor  intactas,  tres 
destractas  septemque  partim  laceras  inde  spectatas : 


sextam  et  septimam  ad  sanctum  Petrum,  etc.  Sed 
hebdomadarii  isti  proquatuorregionibusconstitutlt 
cum  septem  essent,  quod  alias  tres  regiones  Heruli 
occuparent,  qui  catholics  Ecclesiae  minime  commu* 
nicarent,  ut  pote  qui  secla  essent  haeretici  Ariani ;  » 
ubi  de  septem  tantummodo  regionibus  fit  sermo. 
Haud  facile  adducar,  ut  credam,  fuisse  a  B.  Silve- 
slro  septem  novas  regiones  inductas,  nulla  antiqua- 
rum  ratione  habita  :  cum  nulla  subesset  causa  cur 
Ghristiani  contra  Urbis  consuetudinem,  difBcile  id 
negotium  tentarent.  Id  potius  crediderim  tractu 
temporis  evenisse,  ut  duae  proximae  regiones  uni 
concreditaead  procurandum  in  unam  veluti  coalesce- 
rent,   et  S.  Silvestro  decernente  ita  imposterum 


neque  post  incendium  minus  culta,  et  habitatoribus  g  servari,haberenturindeperpetuo  tanquam  septenae. 

,  «         *._.*  ..,_..  .  Quaenamvero  fuerint,  haeseptemjugataeregiones, 

nemo  nobis  edisserit,  ncque  facile  quis  explicuerit. 
Attamen  id  tentare  gradatim  placet.  Primo  enim 
facem  nobis  praeferunt  recitata  verba  Anastasii* 
Gum  basilicae  B.  Pauli  addicta  sit  a  S.  Simplicio 
regio  prima  ethnica  portae  Gapenae,  tractus  nempe 
excurrens  extra  Urbem  usque  ad  ecclesiam  S.  Se- 
bastiani  foris  muros,  et  eidem  basilicae  proximus  ; 
Regio  decima  tertla  Aventinensis  ipsi  basilicae  proxi- 
mior  ratione  viciniae  conjuganda  fuisse  videtur  prae 
caeteris  cum  illa  prima  :  quam  conjugationem  non 
probabilem  modo,  sed  certam  reddit  idem  Anasta- 
sius  in  Yita  Eugenii  haec  perscribens :  Eugenius  nor- 
tione  Romanus  de  regione  prima  Aventinense.  Gonfir- 

Praeterea  tradit  Anaslasius,  a  S.  Glemente  distribu-  q  matur  ex  epistola  19  libri  xxi  S.  Gregorii  Magni  : 

tas  fuisse  notariis  regiones  quatuordecim,  non  vero     Prxcipimus,  ut  hortum  quemdam  Politani  presbyterif 


freqneDs  Roma  fuit,  quam  antea  fuisset,  asserente 

Tacito  restitntam  fuisse,  ac  refectam  elegantiorem. 

Colligiinr  etiam  ex  inscriptione  in  Gapitolinis  con- 

senratorQm  aedibus  asservata,  Urbem  in  quatuorde- 

cim  ref iones  peraeque  divisam  etiam  aetate  Adriani ; 

qoas  talis  est  qualem  Panvinius,  et  Gruterus  re- 

/eninl,  licet  Nardini  editio  variet. 

IMP.  CAESARI LIVI 
TRAIANI PARTHICL  FIL. 
DIVI  NERVAE  NEPOTI 
TRAIANO  HADRIANO     _ 

TRIBVmC.  POTESTAT.  xx. 

MP.  II.  COS  III.  P.  P, 
MAGISTRI  VICORVM  URBIS 
REGIONVM  XIIII 


septem. 

Ad  id,  plura  post  saecula,  quibusRomano  imperio 
incrementum  nullum  accesserat,  et  in  Urbe  Roma 
incolaram  numerus  valde  imminutus  fuerat  post 
orientalis  imperii  caput  Gonstantinopolim  aedifica- 
tam,  Yictor  descripsit  non  solas  septem  regiones 
ab  ineendio  Neroniano  superstites,  sed  veterum 
quatuordecim  numerum  universum.  Assentior  qui- 
dem  inter  Ghristianos  postea  obtinuisse,  ut  regiones 
dicerentnr  septem.  Quod  si  in  Yita  B.  Gaii  Anasta- 
sins  scribit,  eas  pariter  fuisse  divisas :  Hic  regiones 
divisit  diaconibus ;  et  si  in  concilio  Romano  secundo, 
actione  secunda,  legitur  de  sancto  Silvestro  :  Fecit 


positum  in  regione  prima  ante  gradus  S,  Sabinw,  ex^ 
cusatione  postposita^  etc. 

Alia  verba  Anastasii  in  Simplicio,  Regionem  ter^ 
tiam  adsanctum  Laurentium,  ostenduntpari  facilitate 
tertiae  regioni  (ethnicis  dictae  Isidis  et  Sarapidis, 
extensae  vero  supra  Esquilias,  ex  eo  circiter  loco  ubi 
hodie  consistunt  ecclesiae  S.  Petri  ad  Vincula,  et 
SS.  Silvestri  et  Martini  de  Montibus  dlcti,  ad  aliam 
crepidinem  Goelii,  ubi  SS.  Petri  et  Marceliini  titulus 
erectusest,  includentiquidquid  in  declivi  partecol- 
lium  jacet  inter  S.  Glementis  titulum,  Amphithea- 
trum  Flavium,  et  Suburam),  tertiae,  inquam,  huic 
regioni  ostendunt  copulatam  fuisse  quintam,  com- 


septem  regimes^  et  diaconibus  divisit  ;  necesse  est  p.  plexam  reliquas  Esquiliarum  partes  cum  colle  Vimi- 


colligere,  antiquas  illas  quatuordecim  a  pluribus 
pontiftcibusvarie  fuissedivisas,  quandoque  notariis, 
aliqnando  diaconis  distributas,  id  est  unam  prae 
iltera  modo  ampliorem,  modo  angustiorem,  prout 
Christianae  professionis  hominibus abundaret  magis, 
antdestitneretur :  donec  sublatis  persecutionibusB. 
SiWester  ad  septem  non  ultra  mutabiles  eas  redegit» 
In  Yita  Simplicii  papae  circa  annum  Domini  464, 
Anastasins  ita  perscribit :  a  Hic  constituit  ad  S.  Pe- 
tmm  apostolum,  et  ad  sanctum  Paulum  apostolum, 
et  ad  sanctum  Laurentium  martyrem  hebdomadas, 
Bt  presbyteri  manerent  ibi  propter  poenitentes  et 
baptismum.  Regionem  tertiam  ad  sanctum  Lauren- 


nali  ;  cum  regio  nulla  esset  proximior  ecclesiae 
S.  Laurentii  extra  muros.  Gonfirmatur  ista  conjun- 
ctio  ex  epistola  58  lib.  ii  S.  Gregorii  papae,  in  qua 
domus  Merulana,  ubi  hodietitulusS.  Matthaei  visitur 
ad  fines  quintae  referatur  ad  regionem  tertiam  : 
Quia  igitur  ecclesia  posUam  juxta  domum  Merulor- 
nam  regione  tertia.  Suffragatur  etiam  Anastasius  in 
Adriano,dicens  ecclesiam  S.  Glementis  in  ruinisesse 
positam  regionis  tertiae :  Titulum  vero  beati  Clemen" 
tiSy  quod  etiam  casurum  erat,  et  in  ruinis  positum 
Regionis  tertiw,  quae  scilicet  ecclesia  est  in  extremo 
margine  secundae,  sed  tertiae  subest,  circa  quam 
hnjus  ruinae  cadere  potuerunt.  Evidentius  tamen 


374 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOBCBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


372 


percipitur  ex  eodem  Anastasio  in  Yita  Stephani  III :  A  C(B/tmon^ana,  autduodeciroa,  appellata  Pisdna  Pu^ 


Restauravit  basilicam  S,  Laurentii  super  S.  Clemen^ 
iem  regione  tertia,  Nulla  pariter  difBcuItas  impedit 
quominus  assequamur  quartam,  si  perpendamus 
verba  S.  Gregorii  in  5  epistola  secnndi  libri.  Quate^ 
nus  domum  positam  in  hac  urbe  regione  quarta^ 
juxta  locum  qui  appellatur  GaUinas  albas  ;  locum 
scilicet  a  Rufo,  et  a  Victore  recensitum  in  sexta 
regione  dicta  Altasemita^  inQuirinali  posita,  et  ad- 
haerenti  quartae  ad  templum  Pacis,  extensae  veroa 
loco  nunc  dicto  /tPantom  ad  Suburam  recentiorum. 
Du£  vero,  quas  Anastasius  indicat  proximas  fuisse 
basilic»  Vaticanae  in  Vita  Simplicii,  nempe  sextam, 
etseptimam,  quaenam  fuerint,  manifestum  essevide- 
tur ;  cum  nulla  pars  Orbis  (si  Transtiberinam  exci- 
pias)  conjuncta  magis  affinitate  loci  quam  planities 
campi  antiquitus  divisa  duas  inregiones,  nempe  in 
septimam,  quae  via  Lata  dicitur,  et  nonam,  cui  no- 
men  inditum  Gircus  Flaminius  :  quibus  ita  jugatis 
eccIesiastlcaeregionisseptimaeappeIIatio,utarbitror, 
tributa  fuit.  Sext£  autem  nomen,  [cum  sexta  ethni- 
corum  quartae  conjuncta  jam  dicta  sit]  oportet  tri- 
butum  fuisse  regioni  quartaedecimae  Transtiberinae, 
in  qua  S.  Petri  ecclesia  consurgit.  Huic  nulla  ex 
aliis  UrbanisregionibusunirifaciIepotuit;Tiberino 
fluvio  a  caeteris  omnibus  eam  longe  separante  ;  et 
cum  illa  amplitudine  sua  satis  occupet  notarium 
proprium,  et  diaconum.  Supersunt  e  Christianis 
regionibus  duae,  secunda,  et  quinta ;  et  ex  quatuor- 


B 


blica  ?  Ex  Bibiiothecario  in  Anastasio  II  apparet 
cognomentum  Thauma  ad  eam  pertinere,  nec  non 
aliud  nomen  Caput  Tauri :  Anastasius  [inquit]  notione 
Romanus  ex  patrc  Petro  de  regione  quinta  Tauma  Ca^ 
put  Tauri :  de  qua  etiam  priusdixerat  in  Alexandro : 
Natione  Romanus  ex  patre  Alexandro  de  regione  co- 
put  Tauri,  Utrumque  nomen  exhibet  nobis  decimam. 
Nam  Tkauma  [quod  Latine  est  admirandum]  vix 
cuipiamdigniusaptari  potestquam  Palatio  Augusto- 
rum,  quod  maximam  regionis  partem  complecteba- 
lur  :  el  Caput  Tauri,  vel  fuit  peculiaris  illc  vicus 
Palatini  collis  dictus  Capita  Bubula,  aut  pars  immi- 
nens  Foro  fioario,  ab  aeneo  Tauro  nomen  fortasse 
adepta.  Decimae  vero  necessarium  est  secundam 
fuisse  conjunctam,  cui  nomen  CoRlimontanas  fuit, 
nec  non  fortasseduodecimam  illi  subjacentem  per- 
brevi  gyro  :  nisi  haeccopulareturcum  prima,  portani 
Capenam,  et  Aventinum  includente.  Haec  fuerant  ex 
meis  conjecturis  exponenda  de  septem  regionibus 
ecclesiasticis  urbis  Romae.  Hactenus  Nardinum  an- 
divimus :  qui  cum  Martinellum  sequi  in  pluribns 
fateatur,  necesse  nobis  est  ejusdem  capui  4  Ronue 
sacrae,  aut  partem  transcribere  quod  supradictaram 
partitionum  elenchus  erit,  et  breviarium. 

a  Ex  instituto,  inquit,  paucade  sacrae  Urbis  regio- 
nibusexplicabimus.  Gentiiium  Romanorum  Urbem 
ab  Augusto  Caesare  in  regiones  quatuordecim  fuisse 
divisam,  refert  Suetonius  cap.  30.  Eamdem  in  Ne- 


decim  ethnicis  quinque,  nempesecunda,  octava,de-  q  roniano  incendio  majoriex  partearsisse  scribitTa- 


cima,  undecimaetduodecima.  AdsecundamChristia- 
nam  pertinuisse  etiam  octavam  ethnicorum,  dictam 
Forum  Romanum,  ostendit  Anastasius  ;  dum  Zacha- 
rias  declarat  S.  Georgii  diaconiam  dictam  in  Vela- 
bro,  loco  scilicet  ad  octavam  Veterum  pertinente, 
recenseri  in  secunda  :  Invenerabili  diaconia  nominis 
[S.  Georgii]  sita  in  hac  Romana  civitate  regione  se- 
cunda  ad  Velum  aureum,  Itaetiam  in  Vita  Anasta- 
sii  ait  :  Uic  fecit  basilicam,  quae  dicitur  Crescentiana, 
in  regione  secunda  in  via  Mamertina  in  urbe  Roma : 
quam  viam  ferme  evidenter  constat  fuisse  prope  car- 
cerem  sub  Capitoliodictum  Mamertinum  in  regione 
Fori  Romani :  et  rationabile  videtur  asserere  con- 
junctam  fuisse  cum  octava  regione   undecimam, 


citus  his  verbis  :  In  regiones  quatuordecim  Roma 
dividitur,  quarum  quatuor  integrae  manebant;  tres 
solo  tenus  dejectae :  septem  reliquis  pauca  tectorum 
vestigia  supererant,  lacera  et  semiusta.  Et  licei 
eamdem  decimo  Neronis  anno  suis  resurrexisse  e 
flammis  historici  testentur,  nihilominus  scriptores 
sacri  de  septem  regionibus  tantum  verba  faciunt, 
quod  duabus  forsan  simul  juqctis,  per  has  a  mini- 
stris  Ecclesiae  Romanae  sua  munia  exerceri  pontifices 
decreverint,  ut  infra  dicemus.  Has  sic  ab  Anastasio 
fiibliothecario  recensitas  invenimus. 

«  Regio  i  Aventinensis  in  Eugenio  I  pontifice,  eV 
in  Simplicio  I. 

a  Regio  II  in  qua  Via  Marourtina  in  Anastasio  % 


nuncupataro  CirciMaximi,  aut  saltem  illius  partem  ^  pontifice  :  et  diaconia  S.  Georgii  ad  Velum  aureum 
longiori  simul  et  angustiori  tractu  juxta  Tiberim      in  Zaccharia  I. 


excurrentem.  Secundae  nomen  fortasse  obtinuit  ex 
eo  quod  primae  adhaereret  sub  Aventino.  Mihi  vero 
non  opponantur  Acta  S.  Martinx^  ubi  ecclesia  illa 
dicitur  regionis  sextae  ;  nam  via  Mamertina,  et  dia- 
conia  S.  Georgiiad  Velum  aureum  dicunturab  Ana- 
tasio  spectare  ad  regionem  secundam  ;  eodemque 
teste  Simplicius  ponit  regionero  sextaro  proxiroam 
basilicae  S.  Petri :  quae  oronia  coroprobant  roendose 
descripturo  fuisse  numeruro  in  Actis  S.  Martinae  ab 
amanuensi,  qui  loco  unitatis i  substituitquinarum  v, 
et  ex  regione  ii  fecit  iv.  Quinta  denique  regio  eccle- 
siasticae  partitionis  quaenam  alia  fuerit,  nisi  deciroa 
Veteruro  dicta  Palatium  aut  secunda,  cui  nomen 


a  Regio  III  notatur  in  Siroplicio  I.  In  hac  sita  es^t 
basiiica  S.  Laurentii,  inStephano  III.  Titulus  S.  CI&— 
roentis,  ibidero,  et  in  Adriano  I. 

a  Regio  IV  in  qua  ex  patre  Sergio  natus  fuit  Ser- 
gius  II  pontifex. 

a  Regio  V,  Tauroa  Caput  Tauri,  in  Alexandro  I  et 
Anastasio  II. 

a  Regio  VI  in  Simplicio  papa.  In  ea  teroplum 
S.  Martinae,  et  arcus  Triurophalis  Septimii  Severii, 
ut  in  Actis  dictae  sanctae. 

a  Regio  VU  in  eodem. 

a  In  has  igitur  regiones,  tanquam  in  roajora 
membra,  pontifices  urbem.  nifallirour,  diviserunt: 


313  DB  REGIONIBUS  URBIS.  374 

e(  euique  regloni  notaril,  subdiaconi,  diaconi,  pre-  A  S.  Eustachii]  et  in  ea  sitae  una  cum  diaconia  supra- 

sbyteri,  qni  alio  nomine  vocantur  episcopi,  et  de-  <^icta  ThermaeAlexandrinae,et  oratoriumSalvatoris, 

fensores  ordinati  sunt.  »  Quae  omnia  hodieque  supersunt. 

His  ita  ex  Martinello  ac  Nardlno  obsenratis,  ob-  ^^^^^  quoquD  ex  Martioello  tenendum  esU  reglo- 

scura  esse  non  potest  regionem  ecclesiasticarum  "^^  ^'^^^  minus  proprie  apud  ecclesiasticos  auctores 

partitio,  quae  ad.  illustrandum  Anastasium  debuit  ^tiam  minora  Urbis  membra,  seu  vicos,  olim  ap- 

praemitti.  SubditNardinus  in  finecapitisquarti  re-  pellatos  ab  eorumdem  parte  insi^niori,  ut  AYEN- 

glonlbusquatuordeciminUrbenuncvlgentibusnihil  TINENSIS,    COELII    MONTIS,    FELLONIA,   PIRI, 

essccommunecumtotidemabAugustoconstitutis:  ^IAli   LATAE,   MERULANA,    PATRICII,   et  POR- 

etrecentes  has  referri  oportere  ad  ea  infausta  tem-  1*AE  METODII :  vel  ab  aliquo  ejusdem  vici  aedificlo 

pora,  qalbusRomanuspopulusfactiosorumambitu,  insigni,   ut  COLOSSEI,  NAYMACHIAE,  AD  DVOS 

acperduelllumtumultnexcitatuslegilimumponti-  ADAMANTES,  CAPVT  TAVRI.  THAVMA,  et  OR- 

ficis  maxlml  dominatum  excutere,  et  consulare  no<  ^^^ ;  itemque  GALLINAE  ALBAE.  Aliquando  ab 

nen,  ac  senatorium  inveberecumquadam  reipubli-  ecclesiis  in  vico  sitis   regio  nomen  acceplt,  ut 

capopularisspecietenlavit.  Fuerit  necnon  recentio-  S.  THEODORI,  S.  ADRLANI.  Tandem  regionem  BI- 
rum  reglonum  epocha  ad  ea  tempora  referenda,  ^  BARETICAM  repertam  a  se  dicit  in  quodam  epita* 

param  refertad  Anastasii  textum  explicandum,  qul  P^i^  ctiiimnum   superstite  ad  S.  Laurentii  extra 

multo  ante  absolvitur.  Heticere  tamen  non  debeo,  muros,  ad  quam  regionem  referrl  ait  monasterium 

quataordecim  regionum  civilium  numerum,  et  si-  ^-  Andreae  retro  basilicam  duodecim  Apostolorum. 

tam  oDdeclmo  etiam  Christi  saeculo  praeservatum,  et  Hanc  pariter  reglonem,  hodie  dictam  Montium  a  Vu 

signatom  in  Actis  publicis.  Nam  Inter  caetera  do-  ^^^^  appellatum  puto,  insigni  aedificio,  et  parte  Ca- 

caaenta  legitur  fol.  539  in  regesto  Archivi  Farfen-  stri  Praetorii.  Nam  a  quinto  et  sexto  saeculo  centenae 

sis,  saepe  memorato  in  notis  ad  opuscula  xii,  xiii,  inscriptiones,  et  membranae  veterum  codicum  nos 

xnr,traditlodomorumpublicisUbuIisperactaacIero  docent,  perscriptum  fuisse  BIBARIVM  quod   erat 

diaconiae  sanctl  KusUchii  anno  Quinto  Benedicii  (VU)  VIVARIVM  pronuntiandum,  a  Gothis  corrupta  voce, 

iioiifiit  ^^ontificis^  Henrici  vero  (11)  imperatoris  tertio  non  secusatque  in  Hispaniapraestiterunt.  Ne  Igitur 

perindietionemxy^mense  Januarii^  (hoc  est  anno  ^ot  nomina  ejusdem  regionis  implexum  reddant 

Christi  4047),  quae  domus  indicantur  post^a?  Romw  Anastasii  textum,  haec  addenda  censuimusex  lau- 

ngione  nona  in  scoiiiclari  inter  Thermas  Alexandrir  datis  auctoribus  breviter  coUigentes,  per  hactenus 

Ms,  et  inter  hos  fines^  ab  uno  latere  tenentem  Bene-  deductas  observationes  ila  pariari  septem  ecclesia- 

dictum  presbyterum,  qui  est  hujus  nostrae  diaconias  ^  sticas  regionescum  bisseptenisabAugusto  deslgna- 

tancH  Euitachii,  et  oratorium  Salvatoris^  etc.  Regio  ^'^  '^^  ^^^  Roma,  uti  sequens  tabella  docet 
igitar  nona  tunc  slgnabatur  [quae  nunc  dicitur 

Nomina  eeclesiasUcarum  regionum  Urbis.  ^^'^  ^^*"^'  ^^*^S'  ^?"^  eccleiiasticis 

^  responaentes. 

Regio  prima ^^&o  I.       Porta  Capena 

Regio  Xin.  Aventinus 

Reglo  secunda ^egio  U.      CosH  monHum 

Regio  VIII.  Forwn  Romanum 

Regio  tertia Reglo  XI.  Circus  Maximus 

Regio  III.  Isis  et  Serapis 

Regio  quarta Regio  V.  Esquilina 

Regio  im.  Via  Sacra 

Regioquinta Regio  VI.  AUa  semita 

Regio  X       Palatium 
Regio  sexU Reglo  XII.   Piscina  publica 

Regio  XlUl.Transtiberim 
Regio  septima Regio  VII.     Via  Lata 

Reglo  VUIL  Circus  Flaminius 


^m 


375 


AD  ANASTASIDM  PR0LB60MENA  EOIT.  ROH.-VATIG. 


376 


ENUMERATIO  AC  DESCBIPTIO  TOPOGBAPHICA 

CCEMETERIORUM  SS.  MARTYRUM  PROPE  URBEM 

DBSUMPTA 

JSx  Ristoria  Malmesburiensis  circa  finm  scbcuU  xi. 


Willelmus  Malmesburiensis  de  gestis  regnm  An-  A  milliario  foris  sanctus  Yalentinus  in  sua  ecclesia 
glorum  agens  libro  iv,  ubi  prosequitur  Acta  Willel-     requiescit. 


mi  II  regis,  circa  annum  4096,  cum  Romam  perducat 
nationis  suae  viros,  ad  orientalem  expeditionem  se 
comparantes  per  religionisofficia,  eoque  nomine  sa- 
cram  peregrinationem  suscipientes  ad  omnium  Ec- 
clesiarum  matrem,  ac  magistram,atmartyrumcoetus 
positum  apostolorum  principem,  et  martyrum  coetus 
innumeros  venerarentur,  praemittit  descriptionem 
coemeteriorum,  in  quibns  memoria  eorumdem  mar- 
tyrum  celebraretur,  ei  quo  ibidem  sepulti  nomen 
iisdem  sacris  cryptis.  et  supra  illas  fundatis  eccle- 
siis,  sive  oratoriis,  dederunt.  In  praecedenti  opusculo 
septimi,  vel  octavi  saeculi  delibata  ea  tantnm  fuerant 
ab  anonymo  in  suo  Itinerario.  Hic  vero  diligentius 


«  Tertia  porta  Portiniana  [al,  Porciniana]  et  via 
eodem  modo  appellata,  sed  cum  pervenit  ad  Sala- 
riam,  nomen  perdit,  et  ibi  prope  in  eo  loco  qui  di- 
citur  Cucumeris,  requiescunt  martyres  Festus, 
Joannes,  Liberalis,  Diogenes,  Blastus,  Lucina,  et  in 
uno  sepulcro  240  [a/.,  260]  et  in  altero  30. 

«  Quarta  porta,  et  via  Salaria,  quae  modo  sancti 
Silvestri  dicitur.  Ibi  juxla  viam  sanctus  Hermes  re- 
quiescit,  et  sancta  Vasella,  et  Prothus,  et  Jacinctus, 
Maximilianus,  Herculanus,  Grispus:  el  in  alterolo- 
co  prope  requiescunt  sancti  martyres  Pamphilus,  et 
Quirinus  septuaginta  gradibus  in  imo  terrae.  Deinde 
basilicasanctaeFelicitatis,  ubi  quiescit  ilIa,etSila- 


perquisita,  et  enumerata  cum  legantur  ab  auctore  B  nus  filius  ejus,  et  non  longe  Bonifacius  martyr.  Ibi 


undecimi  saeculi,  valere  plurimumcensui  ad  Anasta- 
sii  Vitas  illustrandas,  in  quibus  utramque  paginam 
frequenter  implent  indicatio  coemeteriorum,  ubi  pon- 
tiflces  sepeliebantur,  et  reparationes,  ac  donaria  a 
successoribus  continenter  oblata,  ad  Dei  cultum  in 
his  sacris  arenariis,  aut  in  ecclesiis  super  ea  con- 
structis,  decenter  administrandum.  Juxtanumerum 
portarum  Urbis  ac  viarum  procedit  etiam  Yillelmus 
iste  in  suo  Itinerario :  cui  nullae  propemodum  notae 
adhibendae  sunt ;  cum  perspicue  satis  exponat  et  or- 
dinate  sententiam  suam.  Quare  iilius  verba  tantum- 
modo  transcribenda  curavi  ex  folio  434  editionis 
Francofurtensis  anno  4604  impressae.  Haec  autem 
sunt : 


dem  in  altera  ecclesia  sunt  Crisantus,  et  Daria,  et 
Saturninus,  et  Maurus,  et  Jason,  et  mater  illorum 
Hilaria,  et  alii  innumerabiies.  Et  in  altera  basilica 
sanctus  Alexander,  Yitaiis,  Martialis,  fllii  sanctae 
Felicitatis.  Et  sanctae  septem  virgiues,  Saturnina, 
Hilarina,  Dominanda  [a/.,  Dunanda],  Rogantina,  Se* 
rotina,  Paulina,  Donata.  Deinde  basilica  sancti  Sil- 
vestri,  nbi  jacet  marmoreo  tumulo  coopertus,  et 
martyres  Coelestinus,  Philippus,  et  Felix,  et  ibidem 
martyres  365  in  uno  sepulcro  requiescunt ;  el  prope 
Paulus,  et  Crescentianus,  Prisca,  et  Demelrius, 
Praxides  [a/.,  Praxedis],  Potentiana  pausant. 

a  Quinta  porta  Numentana.  Ibi  sanctus  Nicome- 
des  presbyter,  et  martyr  :  itemque  via  eodem  modo 


«  Sed  ne  quid  honoridesit,  adjiciam  etportarum  G  dicitur.  Juxta  viam  sanctae  Agnetis,  et  ecclesia  et 


numerum^  et  multitudinem  sacrorum  cinerum :  et 
ne  aliquis  obscuritate  verborum  causetur  se  a  co-* 
gnitione  rerum  rejici,  erit  sermo  quotidianus,  et 
levis. 

«  Prima  porta  Cornelia,  quae  modo  dicitur  porta 
sancti  Petri,  et  via  Cornelia.  Juxta  eam  ecclesia 
beati  Petri  sita  est,  in  qua  corpus  ejus  jacet,  auro 
et  argento,  et  lapidibus  parata,  et  nullus  hominum 
scit  numerum  martyrum  qui  in  eadem  ecclesia  pau- 
sant.  In  eadem  via  est  ecclesia  altera,  in  qua  re- 
quiescunt  sanctae  virgines  Rufina  et  Secunda.  In  ter- 
tia  sunt  Marius,  et  Martha,  et  Audifax  et  Abacuc  filii 
eorum 

c  Secunda  porta  Flaminea,  quae  modo  appellatur 


corpus,  in  altera  ecclesia  sancta  Emerentiana,  et 
mariyres  Alexander,  Felix,  Papias,  inseptimo  mil- 
liario  ejusdem  viae  sanctus  papa  Alexander  cum 
Eventio  et  Theodolo  pausant. 

«  Sexta  porta  et  via  Tiburtina^  quae  modo  dicitur 
Sancti  Laurentii,  juxta  hanc  viam  jacet  S.  Lauren- 
tius  in  sua  ecclesia,  et  Habundius  martyr.  El  ibi 
prope  in  alteraecciesia,  pausant  hi  martyresCiriaca, 
Romanus,  Justinus,Crescentianus  -,  et  ibi  non  longe 
basilica  sancti  Hippolyti,  ubi  ipse  cum  familia  sua 
pausant,  id  est  decem  et  octo.  Et  ibi  requiescunt 
beata  Trifena  uxor  Decii,  et  filia  ejus  Cirilla,  et 
Concordia  nutrix  ejus.  Et  in  altera  parte  viae  ejos 
est  ecclesia  Agapiti  martyris. 


sancti  Yalentini,  et  Flaminea  via,  et  cum  ad  pon-  q  a  Septima  porta  modo  Major,  olim  Sirucrana  [aL, 
temMolbium[MiIvium]  pervenit,  vocatur  via  Ra-  Syracusana]dicebatur,et  via  Lavicanadicitur,  qw 
vennana,  quia  ad  Ravennam  ducit.  Ibi   in  primo     ad  beatam  Helenam  tendit.  Ibi  sunt  prope  Petrus, 


378 


Marcellinus,   Tiburtius,    Geminus,  Gor^^onius,  etA 
quadraginu  miiites,  et  alii  innumerabiles  :  et  non 
longe  sancti  quatuor  Coronati. 

c  Octava  porta  sancti  Joannis,  quae  apud  antiquos 
Asseranica  [a/.,  Assenarica]  dicebatur. 

c  Nona  porta  Metrosa  dicitur,  et  coram  istis  am- 
babus  via  Latina  jacet. 

ff  Decima  porta,  et  via  Latina  dicitur.  Juxta  eam 
requiescunt  in  una  ecclesia  martyres  Gordianus,  et 
Epimacus,  SulpiciusServilianus.  Quintinus,  Quar- 
tns,  Sopbia,  Tryphenus  ;  et  ibi  prope  in  alio  loco 
Tertnllinus,  et  non  longe  ecclesia  beatae  Eugeniae, 
in  qua  Jacet  et  Claudia  mater  ejus,  et  Stephanus 
papa  cum  clero  suo  numero  decem  et  novem,  et 
Nemesius  diaconus. 


977  DE  CXEMETERIIS  SS.  MM.  PROPE  URBEM. 

NOTiE  BLANCHINI 

Nnllas  propemodum  notas  huic  opusculo  esse  ad- 
hibendas  dixi ;  cum  satis  aperta  sunt  tum  ea  quae 
Willelmus  contendit  enumerare,  tum  vitiosa  scri- 
bendi  ratio,  quae  pro  illius  saeculi  imperitiaobrepse- 
rat  in  aliquot  nomina,  nostra  in  editione  idcirco  re- 
tenta,  ut  ad  verbum  redderemus  textum  exemplaris 
unde  opuscuium  petebatur.  Ejusmodi  vero  sunt,  quae 
rerum  intelligentiam  non  turbent :  veluti  cum  porta 
et  via  Flaminea  pro  Flaminia  scribitur,  Assenarica 
pro  Asinaria^  Metrosa  loco  Metrovix^  seu  MetroniaBj 
martyr  Zenon  qui  Zenon  erat  appeilandus,  seu  Zeno^ 
etc.  Hisigiturleviusculiserratispraetermissis,unum 
et  alterum  locum  declarandum  duxi. 

Prior  esl  in  prima  porta  Comelia  et  via  Comelia. 

Viam  Corneliam  agnoscimus  cum  Panvinio  ex  Victo- 

re,  quam  ex  vetustis  inscriptionibus  arguimus  sitam 

fuisse  inter  viam  Triumphalem^  et  duas  Aure/ias  [ve- 

TT«^«-«-<,«       •«  ^»    «j-  -4     1     .     Tu.         .         terem  etnovam].  Panvinius,  pag.  118:  ymmCornc- 
f  Undecima  porta,  et  viadicitur  Appia.  Ibi  requie-  b  liam,  cujus  nonnisi  in  marmords  inscriptionibus,  et 

feruntsanctusSebastianus,  et  Quirinus,  etolim  re-      —  "*  ^    '"'^         '  '        *"        " 

(piiescaat  apostolorum  corpora.  Et  paulo  propius 
Romam  sunt  martyres  Januarius,  Urbanus,  Xenon, 
Qaifinus,  Agapetus,  Felicissimus.  Et  in  allera  ec- 
desia  Tiburtius,  Valerianus,  Maximus  ;  et  ibi  re- 
coflditi  sunt  Stephanus,  Sixtus,  Zefferinus,  Euse* 
binft,  Melchiades,  Marcellus,Eutichianus,Dionysius, 
Antheros,  Pontianus,  Lucianus  papa,  Optatus,  Ju- 
lianuSf  Caiocerus,  Parthenius,  Tharsicius,  Politanus 
[a/.,  Policamus]  martyres.  Ibidem  ecclesia  sancti 
Gornelli,  et  corpus.  Et  in  altera  ecclesia  sancta  So- 
theris,  et  non  longe  pausant  martyres  Hippolytus, 
Adriauus,  Eusebius,  Maria,  Martha,  Paulina,  Vale- 
ria,  Marcellus,  et  prope  papa  Marcus  in  sua  eccle- 
sia.  Inter  viam  Appiam,  et  viam  Ostiensem  est  via  ^ 
Ardeatina,  ubi  sunt  Marcus,  et  Marcellianus,  et  ibi 
jacet  Damasus  papa  in  sua  ecclesia.  Et  non  longe 
ttDcta  Petronilla,  et  Nereus  etAchilleus,  et  alii 
plures. 
c  Duodecima  porta,  etvia  Ostensa  [al.,Ostiensis] 

dicitur,  modo  porta  S.  Pauli  vocatur,  quia  juxta 

eani  requlKSCit  in  ecclesia  sua.  Ibidemque  Timo- 

theus  martyr :  et  non  longe  in  ecclesia  sanctae  The- 

elssuntmartyresFelix,  et  Adauctus,  et  Nemesius. 

Inaqna  Salina  est  caput  Anastasii  martyris. 

c  Tertiadecima  porta  Portuensis  dicitur  et  via. 
Ibi  prope  in  ecclesia  sunt  martyres  Felix,  Alexan- 
der,  Abdon,  et  Sennes,  Symeon,  Anastasius,  Polion, 
Vlacentius,  Milex,  Caudida  et  Innocentia. 

c  Quartadecima  porta,  et  viaAurelia,  quaemodo  .         ,         ,      ,       ....    . 

POrta  sancti  Pancralii  dicitur    auod  iuxta  eam  re-  D  nem  tantum  accepit  ex  altero  ab  urbe  milhano,  ubi 
pona  sancu  rancraui  aicuur,  quoa  juxia  eam  re       x^^^i^^  nova  bifariam  dividebatur,  uti  ex  Tabulis 

qaiescit  m  sua  ecclesia,  et  aiii  martyres  Paulmus, 
Arthemius,  sancta  Sapientia  cum  tribus  (iliabus, 
Fide,  Spe,  Charitate.  In  altera  ecclesia  Processus, 
ei  Martinianus,  et  in  tertia,  Felices  duo^  et  in  quarta 


apud  P.  Victorem  mentionem  exsiare  vidi,  mediam 
inter  Aurelias,  et  Triumphalem  hac  regione  fuisse  ex 
his  inscriptionibus  conjicio, 

Romx  in  domo  Caesia, 

C.  SALLIO  ARISTAENETO  C.   V. 
SEPTEM  VIRO.  EPVLONVM 
SODALI.  AVGVSTALl.  IVRIDI 
CO.  PER.  PICENVM.  £T  APVLIAM 
CVRATORI.  VIARVM.  AVRELl. 
AE.   CORNELIAE.  TRIVMPHALIS  CtC. 

Item  Tibure  inpariete  aedis,  S.  Pauli, 

C.  POPILLIO.   C.   F.   QVIR.   CARO 

PEDONI.  COS.  VII.  VIRO   EPVLON. 

SODALI.  HADRIANALI.  LEGATO 

IMP.  GAESARIS.  ANTONINI.  AVG. 
PII.  PROPR.  GERMANIAE.  SVPER.  ET  EX 
ERCITVS.  IN  EA.  TENDENTIS.  CVRATOR. 
OPER.   PVBLICOR.  PRAEF.  AERAR.  SATVR. 
CVRATORI.    VI AR.    AVRELIAE.  VETERIS.   ET 
NOVAE.  CORNELIAE.  ET.  TRIUMPHALIS  CtC. 

Easdem  inscriptiones  Gruterus  quoque  retulit, 
hanc  fol.  457,  n.  6,  illam  fol.  465,  in  duplici  basi 
sculptam,  Asculanorum  unam,  Aiiconitanorum  alte- 
ram  numeris  5  et  6,  distinctam  ;  et  in  singuiis  pari 
ordine  recensentur  viae  AureIia,Cornelia,  Trium- 
phalis.  De  porta  autem  Corneliacum  sit  altum  siien- 
tium  apud  Yictorem,  et  reliquos  ante  ipsum  scripto- 
res,  nec  in  lapidibusadhuc  repertis  nominetur ;  coi- 
ligere  possumus,  viciniamviae  transtulisse  serius  id 
nominiseliam  in  portam,  adeam  ex  Urbe  perducen- 
tem  :  praesertim  si  via  Cornelia  eam  denominatio- 


Ciiixttts,  et  Calepodius,  et  in  quinta  sanctus  Basi- 
lides.  Duodecimo  intra  urhem  milliario  in  monte 
Cffilio  snnt  martyres  Joannes,  Joannes  et  Paulus, 
etinsua  domo;  quae  facta  est  ecclesia  post  eorum 
martyrinra,  etCrespinus  etCrespinianus,  et  sancta 
Benedicta.  In  eodem  monte  est  ecclesia  sancti  Ste- 
phani  protomartyris,  et  ibi  reconditi  sunt  martyres 
Primus,  et  Felicianus,  in  monte  Aventino  sanctus 
BonifaciiiB,  et  In  monte  Noia  sancta  Tatiana  pau- 
at.  » 


Fabrettianis  paulo  infra  spectabitur.  Dubium  exci- 
tabaturaberuditisscriptoribus  antiquitatum  Roma- 
narum  de  via  Cornelia,  num  essetconstituenda  inter 
Aureliam  el  Portuensem  ;  an  potius  inter  Aureliam 
ac  Triumphalem.  Malebant  nonnulli  hoc  secundum 
et  colligebant  ex  ordine  viis  eisdem  constanter  at- 
tribulo  per  inscriptiones  paulo  ante  productas.  Alii 
praeferebant  primum  illud  assertum,  secuti  auctori- 
tatem  Bosii  et  Aringhii  Romae  subterr  .  lib.  ii,  cap. 
41,  n.  8,  quibus  visum  fuit,  id  cohterere  proximius 
cum  actis  SS.  martyrum  ;  Acta  ab  his  auctoribus  in 
medium  prolata  esse  arbitror  illa,  quae  ipsi  exhibent 
capite  sexto  decimo  ejusdem  libri,  nempe  sanctarum 
virginum  et  martyrum  Ruflnae.  acSecundae,  necnon 
aliorum  martyrum  Marii,  Martnae,  Audifacis,  et  Aba- 
cum :  quos  eadem  Acta  asseverant  pro  Christo  necatos 
fuisse  viaCornelia  milliario  decimotertio^  in  fuado 


379 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


380 


cata  Bassi,  ubi  et  MassaCandida,et  Sylva  Candida,  per  A 
pontificen  attributa  Cardinali  episcopo  Portuensi  sua> 
dent  memoratis  auctoribus,  ut  viam  Corneliam  diri- 

fantinterAureliametPortuensem.'Verumsi  Actalau- 
ata  considerentur  attente,  et  loca  Massae  ac  Sylvae 
Candidaeunacumpraediisproximis,sanctaeRufinseno- 
mineidcircodonatis,quodhodiequeretinent,  insimnl 
comparentur,  praesertim  in  emendatioribus  Tabulis 
Choro^raphicisagri  Romani,  quas  edidit  lum  Fabret- 
tusV.C.  ejusdemqueagriaccaelerarumurbisantiqui- 
tatumexdiiigentissimovestigatore  peritissimusju- 
dex  omnium  sententia  habitus,  in  libro  de  Aquaedu^*- 
tibus,  tum  in  iis quas  in  amplioris  mappae  figura  ac- 
curate  admodum  incidi  curavit  ex  praestantium  an- 
tiquanorum  suffragio  Dominicus  de  Rubeis;  haec, 
inquam,  omniasi  conferantur,  nemo  non  inteliiget 
perspicue,  Corneliam  viam  ex  Aureliae  bivio  ad 
Tabernam  dictam  del  Pidocchio  prope  vineam  Car- 
pineam  altero  ab  Urbe  lapide  juxta  ductus  aqnae 
Trajanaj  Sabatinae,  seu  Braccianensis,  a  Paulo  V  g 
restitulore  dictae  Agrwa  Pao/a,  dextrorsum  flectere 
versus  Triumphalem,  ac  dirigi  ad  agrum  Caereta- 
num ;  sed  ita  proximam  progredi  viae  Aureliae,  ut 
eadem  Arenaria,  et  Marlyria,  ac  coemeteria  utrique 
Viae  aptari  et  assignari  possint,  Cornelia;  scilicet, 
atque  Aureliae:  non  secusac  in  Actis  SS.  Eusebii, 
et  sociorum,  productis  ab  Aringhio  lib.  ii,  cap.  15, 
n.  3,  sepulti  dicanlur  beati  martyres  non  longe  ab 
urbe  Roma  milliario  sexto  in  Arenario  inter  viam 
Aureliam  et  Triumphalem,  Consulatur  Fabretti 
Tabula,  inserta  libro  de  Aquaeductibus  post  nume- 
rum  283,  in  fine  dissertationis  secundae.  Constabit, 
ex  porta  Aurelia  Procopii,  quam  Willelmus  vocat 
Corneliam,  et  S.  Petri,  per  vallem  adhaerentem  ba  - 
silicae  Vaticanae  a  Fomacibus  appellatam,  perduci 
viam  Aureliam  Novam  (assurgentem  ad  colles  occi- 
dentales  post  basilicam  S.  Petri),  perduci,  inquam, 
viam  aureliam  novam  ad  vestigia  veteris  viae,  cujus 
portio  adhuc  visitur  constrata  silice  inter  vineam  p 
Carpineam  et  Castellum  Aquae  Paulaj  in  vinea  Bu-  ^ 
rana ;  et  ad  Tabernam  del  Pidocchio  Aureliam  no- 
vamdividi  in  blvium,  cujus  bivii  dexterior  pars 
Triumphali  et  Cassiae  tantisper  accedens  accipit 
nomen  vise  Comeli^,  sinistra  vero  retinet  nomen 
Aurclise  novae,  donec  progressu  facto  per  fundum 
del  Porcareccio  juxta  Tabulam  Dominici  de  Rubeis 
pertingat  ad  praedium  S.  Rufinae  hodieque  dictum, 
dextrorsum  se  extendens  versus  viam  Comeliam,  et 
sinistrorsum  ad  Sylvam  Candidam^  tredecim  millia- 
ribus  ab  urbe  dissitam  prope  Lorium  dirutum  :  inde 
vero  Aurelia  nova  versus  veterem  sinistrorsum  si- 
nuata  eidem  veteriAureliae,  jungitUT  versus  fundum 
della  Bottaccia  tribus  circiter  milliariis  dissitum  a 
S.  Rufina,  et  a  Porcareccio,  ubi  Aurelia  nova  parum 
disjungebatur  a  Cornelia  dextrorsum  lendente  ver- 
susCaere.  Idem  Fabrettus  numero  lOOIaudati  operis 
de  Aquseductibuspromiserat  fore,  ut  Deo  dante  baec 
plenius  exponeret  in  opere  jam  tum  promisso  De 
Agro  suburbano^  et  suburbicario :  cujus  desiderio  D 
cum  eruditi  teneantur,  poscunt  ab  haeredibus  viri 
clarissimi,  et  optime  de  litteris  meriti,  ut  produca- 
tur  in  publicam  lucem,  sifortecontingatid  reperiri 
inter  scriptaejusdem  inedita. 

Ex  hisce  igitur  Actis  martyrum,  a  Bosio,  Seve- 
rano,  et  Aringhio  productis,  SS.  Rufinae,  ac  Secun- 
dae,  nec  nonSS.  Marii,  Marthae,  Audifax,  et  Abacum, 
si  ea  comparentur  curifi  Tabulis  Agri  Romani,  et  cum 
scriptis  editis  ab  eruditissimo  nostrae  aetatis  viro 
Fabretto,  omnium  diligentissime  versatoatque  in- 
tento  in  perlustranda  regione  suburbicaria,  videtur 
mihi  conflrmari  positus  viae  Corneliae,  a  vetustis 
inscriptionibus  indicatus  medio  loco  inter  viam 
Triumphalem,  et  Aurelias  duas^  veterem  ac  novam^ 
necnon  indicatio  martyrii  ac  coemeterii  sanctorum 
hic  descriptorum  aote  designari :  quod  etiam  appa- 
rebitex  adnotationious  proximisad  Willelmi  textum 
de  porta,  et  via  Aurelia, 


Quartadecima  porta^  et  via  Aurelia,  qum  modo 
sancti  Pancratii  diciiur,  etc.  Et  in  quinta  sanctus 
Basilides,  Buodecimo  intra  Urbem  milliario  in  monte 
Calio  sancti  Joannes,  et  Paulus.  In  hoc  textu  Wil- 
lelmi  interpunctio  manifeste  vitiata  turbat  sensum 
ac  topographiam.  Sed  parata  est  restitutio  genninae 
lectionis,  quam  crasso  admodum  errore  subvertit 
editioFrancofurdensis,velcodexundeistadesampta 
fuit.  Mens  erat  scriptoris,  a  porta  Aurelia  per  viam 
cognominem  procedenti»  ad  agrum  Romanum,  enu- 
merare  post  quatuor  ecclesias  vicinioresetiam  quin- 
tam  ex  praecipuis,  quae  in  progressu  viae  Aoreliae 
occurrunt,  et  memoria,  aut  coemeteriis  martyrum, 
eorumve  reliquiisdecorantur.  Quare  prioribus  qua- 
tuor  recensitis  subdit :  et  in  quinta  sanctus  BasiUdes 
duodecimo  extra  Urbem  (seu  infra  Urbem,  ut  aetas 
illa  ferebat)  milHario.  Complela  recensione  porta- 
rum,  et  viarum  extra  Urbem  coemeteriis  insignium, 
transibat  ad  enumeranda  sanctuaria,  ut  ipse  nomi- 
nat,  Romana  intra  ambitum  murorum,  et  pomoe- 
rium  Urbis  posila.  Quare  novam  periodum  consti- 
tuunt  illa  verba  In  monte  CorHo  sunt  martyres  Joan- 
nes,  et  Paulus  in  sua  domo,  qux  f*icta  est  eccksia 
post  eorum  martyrium,  etc,  quae  verba  male  inclu- 
serat  textus  periodo  praecedenti:  nequeenim  mons 
Coelius,  et  titulus  SS.  Joannis  et  Pauli,  ad  Clivum 
Scauri  erectus,  et  umbilicum  Urbis  propemodum 
attingens,  indicari  unquam  potest  duodecimo  intra 
Urbem  milliario, 

Constat  etiam,  lectionem  sola  interpunctione  sno 
loco  restituta  integre  reparari,si  observeturdistan- 
tia  coemeteriiS.  Basilidis  via  Aurelia,  quam  Beda, 
et  Ado  suisin  Martyrologiisrecensentmilliario  tei- 
tiodecimo  ab  Urbe,  uti  observarunt  laudati  aucto- 
res  Romae  subterraneae,  eadem  testimonia  referentes 
lib.  II,  cap.  15,  n.5.  Enumeranthicum  BedaBasili- 
des  duos,  martyrio  affectos  via  Aurelia:  Basilidem 
sub  Aureliano,  cujus  natalis  diesceiebratur  iv  Idus 
Junii,  cum  sociis  Tripode,  mandale,  atque  aliis  vi- 
ginti,  et  Basilidem  alterum,  cum  Cyrino,  Nabore,  et 
Nazariocoronatum  in  persecutioneDiocletianipridie 
Idus  Junii.  Secundi  hujus  Basilidis,  ac  sociorom 
passio  consignatur  quinto  ab  Urbe  lapide,  ita  scri- 
bente  Beda  :  Romx  via  Aurelia  milliario  quintopassio 
SS.  Martyrum  Basilidis,  Cyrini^  Naboris,  Nazarii : 
quorum  Naborem  et  Nazarium  simul  cum  Gorgonio 
martyre  transtulit  a  Roma  in  Galliam  Grodegmidus 
Metensis  episcopus^  permitiente  Pauto  papa  Romano, 
anno  Dominicae  Incamationis  765,  etc  ,  cui  astipu- 
lantur  martyrologia  Rhebani  et  Noticeri,  aliiqne 
scriptores.  Prioris  veroBasilidis,  et  sociorum  nata- 
lem  diem,  et  locum  certaminis  ita  referunt  iidem 
Beda,  et  Ado  ad  iv  Idus  Junii.  Romas  via  Awrelia 
tertiodecimo  natalis  sanctorum  Basilidis,  Tripodis, 
et  Mandalis  sub  Aureliano  imperatore  Platone  praeside^ 
et  aliorum  viginti  martyrum.  PdTi  2Lh  Urbe  distantia 
in  proxima  via  Comelia  excavatum  legimus  Arena-' 
rium,  ubi  decollati  et  conditi  sunt  Marius,  Audifax, 
et  Abacum,  ut  ex  codicibus  eorumdem  Acta  expri- 
mentibus,  Lateranensi,  Vaticano^  etS,  Caeciliae,  ad- 
notant  saepelaudati  Bosius,  Severanus.  et  Aringhus 
lib.  II,  cap.  16,  n.  7.  Via  ComeliamiUiariotertiode' 
cimo  ad  Nymphas  qata  Bassi,  Ubi  vero  quserendus 
sit  loQus  ad  Nymphas  cata  Bassi,  addiscimus  ex  Ta- 
bulis  archivi  basilicae  Vaticanae ;  quas  cum  inspexis- 
set  Grimaldus,  reperit  in  donationibus  S.  Leonis 
Quarti,  latifundium  Catabassi  situm  esse  in  castro 
dicto  Bucceia  teste  Martinello  in  sua  Roma  sacra 
pag.  327 :  Nympha^  inquit.  Catabassi  erat  castrum 
BucceisB  a  S,  Leone  quarto  monasterio  Sancti  Mar- 
tini^  spectanti  ad  basilicam  Vaticanamy  donati,  auod 
hodie  opulentum  est  praedium  rubrorum  terrse  750,  ut 
inquit  Grimaldus.  Et  fol.  424,  agens  de  ecclesia  S. 
J.  Calybitae  ait :  Ex  fundo  basi  licae  VaticanmBucceia 
nuncupato^  eratque  via  Comelia  tertio  decimo  ab  Urbe 
milliario  huc  translata  fuerunt  corpora  SS ,  martyruim 
Marii,  Marthse,  et  filiorum  ejus,  ut  scipsit  Jacobus 


3M 


DE  GCEMETERIIS  SS.  MM.  PROPE  URBEM. 


38S 


Grimaldus  de  hasilicse  prsBfatae  canonicis^  etc.  Nemo  A 
ignorat  ubi  sit  Bvcceia  castrum,  et  fundus  late  pa- 
tcns  inter  yias  Aureliam  novam  el  Triumphalero, 
necnon  inler  duoloca  quatuor  milliaribusa  se  in- 
vicem  dissita,  S.  Rufina  scilicet,  et  Galera,  seu  fa- 
reift,  utantiquitusappellabalur:  ita  ut  fundus  Buc- 
ceia  utrumque  locum  ferme  contingat,  quemadmo- 
dum  Latii  tabula  chorographica  demonstrat.  Hic  au- 
lera  qoaerendas  esse  Nymphas  cata  Bassi  colligere 
etiam  possumus  ex  Frontino,  asserenteapud  Gare- 
ias  Aquse  Alseatinx  modum  augeri  acquisitionibus 
cx  proximo  lacu  Sabatino,  seu  Braccianensi :  Alsie- 
tinad,  inquit  n.  56,  conceptionis  modus  nec  in  con" 
mentariis  ascriptus  est,  nec  in  re  praesenti  certus  in- 
veniri  potuit  cum  ex  lacu  Alsietino,  et  deinde  circa 
Careas  ex  Sahatino,  quantum  aquariitemperaverunt, 
hahet  nonplus  quinariis  duobusmillihus.  Res\^ondeni 
vero  Actis  martyrum  distantia3  istorum  locorum, 
nempeS.  Rufinae  ad  milliarium  decimum  inler  Au- 
reliam  novam  etCorneliam,  sed  proximlus  acceden-  p 
tis  ad  Aureliam  ;  etlatifundii  Cata  Bassi,  seu  Buccea  ^ 
perduoauttria  milliariadivergentis.  etcomplecten- 
tisCorneliam  viam  usquead  milliarium  ab  Urbe  de- 
cimum  tertium  quo  loco  etiam  Nymphae  occurrunt, 
sen  accessiones,  et  conceptelae,  influentes  in  Alsea- 
tinam  Aquam  ex  Sabatino  lacu  apud  Carcias  hodie 
Galera. 

Liquet  idtur  satis  de  dispositione  latifundii  Cata 
BassH  2idNymphas,  totum  ferme  spatium  occupantis 
trium  circitermilliariumex  via  Aurelia  nova  ad  viam 
Corneliam,  in  quo  S.  RuflSna  ad  decimum  miliia- 
rium,  Buccea  ad  duodecimum  inter  Careas,  et  Lo- 
rum,  dirutum  occurrunt,  et  Sylva  Candida,  ac  coe- 
meterium  S.  Basilidis,  passi  sub  Aureliano,  quod 
propius  adbaeret  a  milliario  duodecimo  ad  decimum 
teriium,  necnon  coBmeterium  SS.  Marii,  Marlh», 
etsociorum  tertium  Iapidem,quam  Aureliae,  referiur 
merito  ad  viam  Corneliam  tum  a  Beda,  et  Adone, 
tnm  aWillelmo  Malmesmuriensi,  tum  a  tabulario  p 
basilics  Vaticanae.  ejusqueab  inspectore  Grimaldo',  ^ 
ct  conteste  Martinello,  tum  a  peritioribus  topogra- 
phis  agri  Romani.  Tantaenimvicinia  utriusque  viae 
ComeKae,  et  Aureliae  ex  altero  ab  Urbe  lapide  ubi 
dividel>antur,  easdem  admovebat  etiam  circa  deci- 
mnm  lapidem,  ut  eadem  ecclesiaS  Rufinae  ibt  con- 
structa  quando  a  Julio  papa  inchoabatur,  eta  Damaso 
successore  perficiebaiur  dicatur  posita  via  Comelia 
milliario  decimo:  quando  autem  a  S.  Adriano  I 
eadem  ecclesia  una  cum  prsediis  adjacentibus  dona- 
batur  Lateranensi  patriarchio  dicatur  quidem  posita 
milliario  circiter  decimo,  sed  ad  viam  Aureliam  re- 
feratur :  non  secus,  ac  praedia  Columnensium  ad  la- 
pidem  undecimum  sita  extra  Urbem  intervias  Lati- 
nara  et  Appiam,  quas  hinc  inde  contingunt,  perinde 
possent  nuncupari  posita  via  Latina  milliariounde- 
cimo,  ct  milliario  undecimo  via  Appia.  Promiscua 
▼ero  attributio  praediorum  S.  Rufinae,  et  ecclesiae  ad 
decimum  ab  Urbe  lapidem  tum  vi;e  Corneliae,  tum 
Aureliae  ita  demonslratur.  Ex  Actis  recitatis  lib.  ii,  t\ 
cap.  46,  n.  3,  Romae  subterraneae  probat  Bosius  a  B. 
Damaso  perfectam  fuisse  basilicam  Sanciarum  Ru- 
fin»,  et  Secundae,  quam  Julius  Marci  successor  in 
territorio  Sylvae  Candidae  inchoaverat  ubi  sepulta 
fucrant  corpora  sanctorum  Marcellini  et  Petri.  Du- 
cUe  autem  sunt,  ac  decollatae  SS.  Rufina  et  Candida 
via  Camelia  milliario  decimo  in  fundo  Buxo,  vel 
Buxeto  in  territorio  Sylvae  Candidae.  Sancti  quoque 
martyres  Petrus  et  Marcellinus  capite  plexi  sunt  in 
eadcm  Sylva  Candida,  et  subinde  sepulti  ubi  paulo 
post  excitabatur  memorata  ecclesia  supra  locum 
martyrii  SS.  Rufinae  et  Secundae  jussu  Julii  ac 
Damasi  pontificum.  Atqui  ad  lapidem  decimum  ex- 
tra  Orbem  via  Aurelia  tam  domus  culta  Galeria  [seu 
Careia,  hodie  Galera]  posita  via  Aurelia  milliario 
pius  minus  decimo  eadem  ecclesia  S.  Bufinae  dona- 
tnr  ab  Adriano  Idjuxta  Anastasium  in  eius  Yita, 
scct   328].  Lateranensi  Patriarchio   in   alimoniam 


pauperum,  quam  ecclesiam  S.  Rufinae  cum  praedis 
aitributis  hodieque  possidet  Nosocomium  Utera- 
nense  ad  Sancta  sanctorum  ad  levamen  pauperum. 
Promiscue  igitur  usurpata  fuitappellatio  talis  ec- 
clesiae  S.  Rufinae,  et  tundorum,  ac  coemeteriorum 
ad  decimum  lapidem  tum  viae  Corneliae,  tum  Aure- 
liae  novae  quibus  includebantur:  et  consequenter 
etiam  ad  duodecimum  lapidem,  etdecimum  tertium 
viae  Corneliae  S.  Basilidis  coemeterium  jure  restl- 
tuitur  ex  interpunctione  textus  ita  reparata. 

Ne  quidpiam  omittam  inobservatum  hoc  in  opu- 
sculo,  quod  illustrare  possit  historiam  martyrum, 
ac  topographiam  Urbis,  et  agri  Suburbani,  postre- 
mus  eiiam  versus  allati  textus  est  dilucidandus.  In 
Monte  Nohi,  inquit  sancta  Tatiana  pausat.  Gratias 
haberem  maximas  Willelmo  indicanti  sacrum  cor- 
pus  et  conditorium  virginis,  et  raartyris  Romanae 
adeo  iilustris  sub  Severo  Alexandro,  cuj«s  agonis 
virtutem  celebrant  ex  «quo  Graeci,  ac  Lalini  [uti 
Baroniusobservat  tum  in  notis  ad  Martyrol.  die  12 
Januar.,  tumAnnalium  tomollad  ann.  227,  etGallo- 
niusin  VitisSS.  virginumRomanarum,aliiquescri- 
ptoresJnisibeneficiumWillelmiconcideret.velipsius 
incuria,  vel  culpa  amanuensium.  Montem Nola  qvLem 
editio  Francofrudensis  habet,  intra  Urbem,  vel  circa 
Urbem  prorsus  ignoro.  Loquitur  autem  ibi  Willelmus 
de  sanctuariis  Bomanis  intra  Urbem,  postquam  cce- 
meteria  suburbana  juxta  portarum  et  viarum  or- 
dinem  percensuerat.  Intra  urbein  copperat  ex  monte 
Coelio  :  prosequebatur  per  Aventiniim,  in  quo  Bo- 
nifacium  martyrem,  in  tiluIoSS.  Alexii  et  Bonifacii 
etiam  hodie  asservatum,  indicaverat.  Ordo  instituti 
abeopostulabat,  ut  si  quidpiam  in  ejusdem  montis 
Aventini  sanctuariis  a  se  observatum  addere  vellet, 
hic  describeret.  Sed  mons  Nola  neque  in  Aventino, 
neque  in  ullo  intra,  vel  circa  Urbem  loco  [quod 
sciam|  hactenus  occurrit.  Operae  autem  pretium  fa- 
ceret  interpres  aliquis  felicior.  qui  vel  loci  nomen 
hodiernum  reddereJ,  vel  corrupti  textus  ^ermanam 
leclionem  ;  cum  Gallonius  desudans  in  virginis  ac 
martyris  adeo  celebratae  vita  colligenda  ex  Graecis, 
acLatinis  doleat  se  reperire  non  potuisse,  ubi  nam 
sacrum  ejusdem  corpus,  aut  corporis  partes  fuissent 
depositae.  Atiamen  Bollandus  protulit  ex  Graecis 
codicibus  partem  Actorum,  diserte  asserentem, 
ejusdem  reliquias  conditas  fuisse  regione  duodecima. 
Unde  confirmare  possumus  emendationem,  quam 
suspicamur  esse  adhibendam  textui  Willelmi  hoc 
in  versu. 

Certe  si  locus  detur  conjecturae,  libenter  credi- 
derim,  a  Willelmo,  sive  ab  amanuensi  fuisse  scri- 
ptum  in  autographo  compendiariis  syllabis  In  mon. 
ce.  noha  sancta  Tatiana  pausat ;  ex  quibus  impe- 
ritus  descriptor  reddiderit  In  monte  nola  sancta  Ta- 
tiana  pausat ;  cum  auctoris  mens  fuisset  exprimere 
In  monasterio  cella  nova  (seu  cella  noha,  si  barbare 
exprimebal  v  consonam)  sancta  Tatiana  pausat. 
Monasterium  Celle  Nova  memoratum  ab  hoc 
libro  Pontificali  in  Vita  Stephani  Quarli  sect. 
272  et  273  pertinet  ae  partem  regionis  deci- 
mae  tertiae  adhaerentem  duodecimae^  in  qua  nar- 
rant  Acta  indicata  apud  Bollandum  sepultam  fuisse 
B.  Tatianam.  Erat  enim  Cella  nova  oratorium  S. 
Silviae  matris  B.  Gregorii  Magni,  si tum  prope  ec- 
cksiam  S.  Sabae^  uti  describit  Joannes  diaconus  in 
Vita  ejusdem  pontificis  lib.  i,  cap.  9.  Celebre  posl- 
modum  fait  hoc  monasterium  S.  Sa6a?,  et  Cella  nova 
appellatum,  etiam  saeculis  consequentibus :  ita  uta 
Panvinio  de  septem  Urbis  ecclesiis,  pae.  143,  A6- 
has  S.Sahae  Cellae  Novae  referatur  inter  illos  viginti 
praecipuos,  jui  Romano  pontificisolemni  ritu  sacro 
facienti  assistebant,  quos  recenset  eliam  Joannes 
diaconus  editus  a  R.  P.  Mabillonio  in  Appendice  ad 
ordinem  Romanum  p.  574  musaei  Italici. 

Ad  regionem  decimam  tertiam  referri  monaste- 
rium  S.  Sahae^  seu  Cella  No^a.^^"^  \ax\fc^\Mw^v» 


883 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


384 


regionem  duodecimam  dictam  Piscina  publica^  con- A 
stat  ex  Urbis  topographia.  Victor  inter  alia  aediGcia 
regionis  duodecimae  enumerat  Thermas  Antonini : 
quibus  ita  adhaeret  crepido  collis,  et  ambitus  mo- 
nasterii,  atque  ecclesia;  S.  Saba;,  ut  ab  aliquibus 
Urbis  topographis  proximustituIusS.  Balbinae,  licet 
in  Aventini  colle  constitulus  eadem  acciivi  parte 
cum  "^.  Saba,  dicatur  in  Thermis  Antonini,  Praeterea 
prope  Thermas  easdem  reperta  sunt  sepulcra  com- 
plura,etquidem  magnificenler  constructa,  praecipue 
in  vinea  nobilium  marchionum  de  Cavaleriis :  ut 
piane  coUigatur,  ante  novam  amplificationem  Urbis 


sub  Aureliano  principe  in  eam  partem  hujus  regio- 
nis  duodecimae  utpote  pomoerio  nundum  inclusam, 
potuibse  inferri  cadavera :  atque  adeo  corpus  B.  Ta- 
tianae  sub  Severo  Alexandro  recondi  potuisse  regione 
duodecima  uti  Acta  memorant,  et  inde  transferri 
ad  proximum  monasterium  Gellae  novae,  seu  S. 
Sabae,  ubi  nostra  emendatio  textus  Willclmi  con- 

stituit. 

Fidentius  haec  dicerem.  sidatum  fuisset  inspicere 
vetusta  exemplaria  ms.  librorum  Malmesburiensis : 
quae  si  alicuoi  quis  reperiat,  de  nostris  conjectu- 
ris  securius  judicabit. 


DE    CHRONOLOGIA     PONTIFICIA, 

C^SAREA  ET  CONSULARI. 


Exhibendanunc  est  brevisilla  chronologia  consu- 
laris  et  pontificia,  quam  promisi  consecuturam  per 
quatuor  priora  aeraeChristianae  saecula.  ad  quae  per- 
tingunt  Vitae  pontificum  priori  hoc  tomo  notarum 
inclusae.  a  sancto  Petro  ad  S.  Silvestrum  ejus  nomi- 
nis  primum  :  prout  sequente  tomo  dabuntur  reli- 
quae  (a)  a  S.  Silvestro  ad  Stephanum  VI,  cum  serie 
temporum  respondente.Huictamensummae  quatuor 
priorum  saeculorum  aerae  Christianae  cur  praemilten- 
dos  duxerim  annos  quinquaginta  eamdem  aeram 
Chrisli  proxime  praecedenles,  ne  gravetur  lector  ac- 
cipere  ex  his  quae  praemonenda  esse  duco,  ad  con- 
silii  nostri  rationem  nitidius  declarandam  -,  unde 
perspicua  fiat  methodus,  et  usus  ejusdem  chrono- 
logiae  cognoscatur  dispositus  ad  pleniorem  Libri  et 
Hisloriae  Pontificalis  iliustrationem. 

Yidebatur  deducenda  series  hujus  chronologiae  ad 
Yitaspontificum  Roraanorum  accommodataeex  prima 
fundatione  Romanae  sedis,  aut  certe  ad  exordio  Yits 
Petri  apostoli  primi  ejusdem  episcopi,  paria  ferme 
facientecum  initio  aeraeChristianae.  Superiora  enim 
tempora  libri  argumentum  non  aitingit.  Yerum  per- 
penso  instituto  nostro  in  notis,  et  observationibus 
tum  chronologicis,  tum  historicis  ad  hasce  Yitas, 
quoconstituimus  tempora,  et  gesta  singulorum  pon- 
tificum  elucidare;  non  modo  ex  assertione  illius 
bibliothecarii,  a  quo  vita  colligebatur,  seJ  caeteris 
etiamdocumentis,acprobationibusgenuinis,firman- 
tibus,  et  declarantibus  temporum  characteres,  ibidem 
recensitos,  et  historiae  indicia  leviter  perstricta; 
perspicuum  fiet  debuisse  per  nos  repeti  solida  docu- 
menta  temporum,  ac  gestorum  ex  quinquaginta 
saltem  annis  aeram  Christi  communem  proxime 
praecedeniibus  :  quae  nexum  habent  peculiarem  cum 
chronologia  et  historia  pontificatus  maximi  Ecclesiae 
Ghristi,  et  cum  gestis  atque  cburacteribus  temporum 
intra  quadringentos  eosdem  annos  a  Yitarum  ista- 
rum  scriptoribus  enuntiatis. 

Chronologiam  enim  quod  attinet,  palam  est, 
epochas  singulorum  pontificum  tam  in  textu  Ana- 
stasii,  quam  in  catalogis  Anastasio  vetustioribus 


B  consignari  per  consulatus,  et  per  imperia  principum 
Romanorum.  His  autem  suo  loco  non  positis,  et  illa 
excidere  necesse  foret,  quae  consulatibus  et  annis 
Caesarum  alligantur.  Jam  vero  rei  antiquarise  con- 
sultis  decernendum  relinquo,  num  satisfirma  cen- 
seri  possit  consularis,  et  Gaesarea  chronologia,  quae 
non  respondeat  commensui,  et  numerationibus  epo- 
charum  publice  institutis,  et  coeptis  in  civitatibus, 
ac  provinciis  Romanae  ditionis  in  Asia,  Africa,  Eu- 
ropa  per  annos  illos  quinquaginta  ex  aevo  Gaesaris 
dictatoris  ad  exordium  aeraeChristianae.  Antiocheni, 
et  Laodiceni  in  Syria  aeram  Caesaris  dictatoris  in- 
choant  ante  Julianam  ejusdem  ordinationem.  Quot 
in  eadem  provincia  Syriae,  quot  in  Asia  minori  et  in 
Ponto,  quot  in  Africa,  et  in  Europa  institutae  sunt 

G  epoch»  ex  Actiaca  victoria  Augusti,  et  nummis 
insculptae,  et  continuatae  sub  imperatoribus  conse- 
culis  ?  Alexandrina,  et  Coptica  ^gyptiorum  aera, 
Hispanici  Augustorum  anni,  Romani  quinquennales 
ludi,  praeter  seriem  Olympiadum,  et  annorum  ab 
Urbe  condita,  pertinent  ad  firmamentum  chronolo- 
giae  consularis  et  Caesareae,  cui  pontificia  alligatur. 
Ad  illarum  igitur  originem  ascendere  necesse  est, 
his  quinquaginta  annis  inclusam,  ut  characteres 
temporum  exigantur  ad  fidem  documentorum,  sive 
in  consulatibus,  et  imperiis,  sive  in  gestis  pon-^ 
tificum  sint  enuntiati :  quo  fiat,  ut  undecunque 
firmata  tempora  basim  historiae  substernant  incon- 
cussam. 
Ipsa  vero  historia  summorum  pontificum  Novi 

p.  Testamenti  quantum  luminis  muluetur  a  supremis 
illls  annalibus  sacerdotum  veteris  legis,  qui  per 
dimidium  saeculum  praecedunt  epocham  Christi,  re- 
putare  unusquisque  potest,  comparatis  Hyrcani  ac 
successorum  gestis  aJosepho  traditis  sub  diverso 
variorum  principum  dominatu,  qui  per  eam  aetatem 
Judaeam,  et  finitiraos  tractus  obtinuere,  cum  iis, 
quaeproximecontigeruntmaximissacerdotibusGhri- 
stianae  Ecclesiae,  legitima  successione  in  Romana  ca- 
thedra  Petri  locum,  et  apostolatum  adeptis.  Atiendi 
velim,  in    iila  umbra  Levitici  sacerdotii,  tantam 


(a)  Posteriorem  hanc  chronologiam,  priori,  Lectoris  gratia,  appositam,  exhibemus.  Edit. 


DB  GHRONOL.  PONTIF.  C^SAR.  ET  GONSUL. 


386 


emieare  maOMtatem  dignitatis  regiae  usque  ad  extre-  A 
ma  tempora  successorum  Aaronis,  intra  eosdem 
anQ06  quinquaginta  supremos  Ghristi  veritatem  sua 
flgnra  enuntiantes,  ut  constet  Hyrcanuro  summum 
poQtificem,  licet  captivum  a  Parthis  detentum,  a 
Judaeis  tamen  in  eadem  captivitate  cum  illo  versan- 
tibas  eis  et  ultra  Euphratem,  non  secus  habitum 
fiaisse,  qoam  regem,  ut  historia  Josephi  diserte  me*- 
morat  libro  xv  Antiquit.,  cap.  4  et  2,  in  hac  nostra 
Chronologia  indicato  ad  annum  Christi  38.  Lucu- 
lentinsautem  apparetex  juribusactituiis  ethnarchse 
inter  suos,  et  foederis,  ac  societatis  cum  Romana 
republica  ipsi  concessis  tum  a  senatu,  tum  a  Gaesare 
dictatore,  relatis  ad  annum  ante  aeram  Ghristi  49, 
ex  eodem  Josepho :  ita  ut  pontifex  maximus  Judaeo- 
ram  potestate  sociorum  populo  Romani  regum  plane  Q 
polierei,  usque  ad  praefinita  tempora  per  prophetas, 
qnaDdo  ad  Herodem  alienigenam  transiato  regno, 
hoc  ipsum  indicium  Christi  advenientis  edendum 
erat  Perpendi  veiim  ea  jurajudiciorum  gentis  suae, 
tributomm,  decimarum,  successionis  Hyrcano  sum- 
mo  pontifici,  ac  liberis  ejus  in  Gapitoiio  asserta, 
«neisque  tabuiis  tum  in  Urbe  omnium  domina,  tum 
ia  doabas  ab  hac  dignitate  proximis  civitatibus 
(Aiexandria  in  .£gypto,  Antiochia  in  Oriente)  publice 
posiiis  testata  inveniri :  et  causam  ejus  honorificae 
concessionis  expressam,  quod  pontificis  Hyrcani 
auctoritaii  parentes  Judaei  tum  qui  in  Paiaestina, 
tara  qni  in  iBgypto  degebant,  suppetias  Gaesari  tulis- 
sent  in  Alexandrina  obsidione. 

Omilti  baec  certe  non  poterant  citra  dispendium  q 

laminis  inde  obventuri  historiae  ponlificali  £cclesiae 

Christianae.  Quando  enim  in  ista  legimus  erectam 

faisse  ab  apostolorum  principe  sedem  Romanam 

cxteris  praestituram,  suoque  nomine  ita  fundatas 

Aiexandrinam,  et  Antiochenam,  ut  proximae  digni- 

tate  baberentur  post  Romanam,  in  qua  una  succes- 

soribns  contulit,  ut  Ecclesiam  regerent  universam 

(qood  ietj^imus  in  Glemente)  ;  statim  occurrit,  in 

maximo  Hyrcani  sacerdotio  spectari  eam  consuetu- 

dinem,  nt  Goioniae  deductae  ex  populo  ad  verum  Dei 

caitum  exercendum  electo,  hierarchae  summo  in 

omniam  sacrorum  legibus  ita  parerent.  Nec  species 

dispar  imitationis  obversatur  animo  atlendenti  pri- 

mum  e  Christianis  imperatoribus  Gonstantinum  in 

vita  Siivestri  regiis  patrimoniis,  et  insignibus  hone-  j^ 

itantem  regaie  sacerdotium  novae  iegis  in  maximo 

ejosdem  pontifice,  ac  Romana  sede  hujus  propria  ; 

cam  videatab  imperii  Romani  institutoribus,  primis 

Jalio,etAugusto,licetethnicisprincipibus,concessa, 

etaseerta  Jura  Judiciorum,  decimarum,  ac  principa- 

tas  in  gentem  suam  Judaeorum  Ecciesiae  moderatori 

sammo,  et  totius  Levitici  ordinis  hierarchae  ma- 

ximo. 

Observare  quoque  Juvat,  in  cataiogis  nostris 
pootificalibus,  undevitae  originem  trahunt,  exordia 
pontificum  consignari  per  consulatus,  annosque  nu- 
merari  eorumdem  pontificum  etiam  per  haec  priora 
qoatoor  saecuia  aerae  Christianae.  Huic  enim  consue- 


tudini  praeireattendimus  morem  nondissimilemEo- 
clesiae  Judaicae,  collectum  ex  Annalibus  a  Josepho 
ejusdem  sacerdote,  atque  historico  sub  ipsa  tempora 
apostolorum.  Is  enim  epocham  pontiflcalem  Hyr- 
cani  ad  ea,  quaediximus,  tempora  pertinentis  ita  con- 
signat  per  consulatus  historiae  suae  lib.  xiiii,  cap.  4 : 
Cum  igitur  pontificatum  accepisset  Hyrcanus  anno  ter^ 
tio  septimae,  ac  septuagesim^e  supra  centesimam  Olymr- 
piadis,  Q.  Hortensio,  Q,  Metello  Cretico  consulibus, 
statim  bellum  eis  Aristobulus  intulU. 

Nescio  an  his  attenderint  recentiores  illi  scri- 
ptores,  qui  imaginati  sunt  consulum  nomina  poste- 
rioribus  curis  adjecta  fuisse  catalogis  pontiflcum 
Romanorum  :  quibus  indicavi  in  praefatione  tomi 
primi,  per  quatuor  priora  saecula  aerae  Christianae, 
etiam  Romanos  consignare  consuevisse  epochas  sa- 
cerdotum  in  sua  coliegia  cooptatorum,  perinde  ac 
Josephus  in  Urbe  scribens  initia  Hyrcani  distinxit : 
qui  allbi  quoque  dinumerat  successiones  integrae 
seriei  summorum  poDtificum,  et  annos  singulorum 
usque  ad  excidium  templi,  et  Hierosolymae  sub  Ye- 
spasiano.  Mirandum  potius  foret,  si  hoc  non  praesti- 
tissent  priores  illi  apostolorum  discipuli,  qui  Petro 
et  Paulo  convixerant  Romae,  et  ritum  sacrorum 
scriptorum  probe  noverant  annos  diligenter  enume- 
randi,  a  Moyse,  ac  prophetis  insinuatum,  a  Stephano 
in  concionibus  adhibitum,  a  Paulo  in  epistolis  reten- 
tum,  a  Luca  in  Evangelio  servatum,  et  in  Actis 
apostolorum.  Yidebant  in  Urbe  Josephum,  paucis 
annis  a  martyrio  principis  apostolorum  scribentem 
historiam  gentis  suae,  sacerdotum  maximorum  aeta- 
tem  singillatim  referre  ad  annos  principum  suorum, 
ac  Romanorum.  Yidebant  in  Urbe  quaelibet  collegia 
sacerdotum  majorum  signare  consulibus,  et  epocha 
Urbis  conditae  cooptationes  singulorum,  quemad- 
modum  testatum  nobis  faciunt  tot  vetusta  marmora 
ex  illa  aetate  nostris  oculis  praeservata  in  fastis,  in 
Kalendariis,  in  Actiscollegiorum,  hac  nostrachro- 
nologia  saepe  producendis  ad  demonstrationem  eo- 
rumdem  consuiatuum,  et  certi  ipsorum  temporis  ac 
documenti.  Stupidi  propemodum  fuibsent  notarii 
septem  a  Clemente  instituti,  diaconi,  ac  subdiaconi 
totidem  a  Fabiano  post  Anteri  curam  delegati  ad 
gesta  martyrum  scribenda  et  coUigenda  (quos  inter 
eminent  dignitate  atque  exemplo  Romani  pontifices 
ejus  aetatis  fere  omnes  martyrio  coronati),  si  tam 
celebri,  tam  communi,  tam  probatae  consuetudini 
ipsi  tantummodo  defuissent.  Yerum  ne  relabamur  in 
documenta  chronologiae  pontificiae  tot  rationibus 
Jam  assertae,  converlimus  ad  historiae  probationes, 
ex  iisdem  annis  quinquaginta  de  industria  per  nos 
collectas. 

Negari  nequaquam  potest,  quin  his  quae,  de  primo, 
et  altero  adventu  principis  apostolorum  in  Urbem 
e  Syria,  ac  de  consilio  cathedrae  summi  pontificatus 
hic  statuendae  illi  divinitus  inspirato,  perfecisse  tra- 
ditur  sectione  prima,  viam  quodammodo  sternant 
gesta,  quae  pertinent  ad  annum  ante  Christi  aeram  45, 
quando  consules  Antonius,  ac  Dolabella  post  mortem 


387 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  KDIT.   ROM.-VATIC. 


388 


Casaris,  auctores  fuerunl  senatui  populoque  Ro-A 
mano  renovandi  Judxis  eadem  privilegia  poscenti- 
bus  per  legatos  ab  Hyrcano  ipsorum  pontiOce  missos, 
quse  Caesar  antea  contulerat :  inter  quae  illud  memo* 
ratur  a  Josepho,  ut  jus  ipsis  foret  sodalitia  in  Urbe 
habendi  sacrorum  suorum,  etiam  si  alia  exterarum 
nationum  vetarentur.  Hac  indulgentia  Romanorum, 
et  Caesaris  praesertim,  Judaeis  conciliata  prae  caeteris 
nationibus,  peculiari  Dei  providentia  disponebantur 
Caesaris  successores  ad  prima  sodalitia  nostra  Romae 
confovenda,  quse  scilicet  in  primo  et  altero  adventu 
Petriad  Urbem  ethnici  distinguere  nondum  noverant 
a  Judaeorum  conventibus  ;  praecipue  cum  viderent 
apostolos  Judaeorum  contribules  inter  eos  primum 
fidem  Christi  pronuntiare.  Pari  quoque  ratione  obser- 
vari  potestviacomplanataadChristiaRaeEccIesiaeepi-  B 
scopatus  post  Romanum  maxime  celebres  fundan- 
dos  ante  Neronis  persecutionem  Antiocbiae  et  Ale- 
xandriae ;  cum  utrobique  obtinerent  Judaei  eadem 
privilegia  superiorum  regum,  a  Julio  Caesare  confir- 
mata,  et  a  senatu  populoque  Romano,  et  a  Caesaris 
sucessoribus  per  hos  quinquaginta  annos,  et  per 
consecutos  usque  ad  Titum,  jus  scilicet  civitatis,  et 
jus  exercendi  patria  sacra  ritu  majorum.  Nec  dissi- 
mili  beneficentia  opis  divinae  tot  sedes  aliorum  epi- 
scopatuum  ante  Neronis  persecutionem  paratae  fue- 
rant  electis  advenis  dispersionis  Ponti,  Galatiae, 
Cappadociae,  Asiae,  et  Bythiniae,  et  insularum  Asiae, 
atque  Europae  adjacentium  ;  cum  in  iis  regionibus, 
perinde  ac  in  Graecia,  et  Macedonia,  synagogae  Ju- 
daeorum  apertae  oppignerassent  (ut  ita  dicam)  aditum  G 
viris  apostolicis,  per  Moysis  tabernaculum  ad  in- 
teriora  velaminis  perlaturis,  novi  foederis  tabulas,  et 
arcam  Novi  et  aeterni  Testamenti,  observante  beato 
Ambrosio  [lib.  viii  in  Lucam  prope  finemj  Christum 
Dominum  ita  venisse,  ut  per  Judaeos  transiret  ad  gen- 
tes.  Ipsa  captivitas  Hyrcani  apud  Parthos,  et  Judaeo- 
ram  in  Mesopotamia  degentium  erga  eum  reverentia 
monstrabat  semitam,  Dei  nutu  apertam  ad  perdu- 
cendum  ultra  fines  Romani  imperii  filios  liberae 
Christi  sponsae,  cum  eo  penetrassent  nati  ancillae 
iilius,  quae  generat  in  servitutem.  Licet  vero  ethni* 
corum  persecutiones,  a  Judaeorum  exemplis  et  in- 
sidiis  excitatae  adversus  Christum  Domini,  et  contra 
illius  Ecclesiam  statim  ac  per  apostolos  condeba- 
tnr,  non  secus  ac  fluctus  abyssi  magnae  contra  arcam  q 
undique  impulsi  eamdem  impeterent,  statim  ac  per- 
fecta  ejus  fabrica,  inter  illam  Noe  congregaverat 
praeservandum  a  communi  clade  viventium  genus  ; 
attamen  elevationis  suae  gradus  eiperta  est  iisdem 
in  fluctibus  mirabiliter  a  Deo  substratos  Ecclesia 
Christi :  qui  salutem  facturus  ex  inimicis  nostris, 
consulto  voluerat  ibi  antea  fundari  synagogas,  ubi 
synagogae  filii  contra  Ecclesiam  urgerent  vortices 
gentium,  ac  suos,  ut  ad  eamdem  illisi  utrique  con- 
ciderent,  et,  aggregatis  fluctibus,  arcam  salutarem 
ad  altiora  proveherent. 

Haec  igitur  projectio  fundamenti  in  Oriente  et  in 
Occidente,   ad  excitandum  Deo  templum  vivum. 


Christiani  cultus  super  depressa,  et  confusa  rudera 
Judaeorum,  ac  Gentium,  ruina  sua  nos  opprimere 
contendentium,  ut  plenius  nosratur,  petenda  est  ejus 
historia,  et  observatio  ex  gestis  horum  quinquaginta 
annorum  Christi  epocham  praecedentium  :  in  quibus 
maxima  vis,  et  amplitudo  apparet  utriusque  populi, 
contra  nostros  pontifices  connisuri :  sive  spectes  ele- 
vationem  posterioris  templi,  cujusexcidium  prsedixit 
Dominus,  licet  ab  Herode  tanta  magnificentia  resti- 
tutum  est,  ut  imperitis  videretur  gloriam  prioris 
superaturum ;  sive  extensionem  consideres,  ac  robur 
imperii  Romani,  et  copiam  universarum  superstitio- 
num  in  eo  vigentium,  et  in  sacrificulis  suis  totidem 
hostes  jam  comparantium  contra  episcopos  Romanae 
sedis :  quibus  apostolorum  principis  cura^  prae  cae- 
teris,  transmittitur  cum  sacerdotio  in  omnes  gentes 
proferendi  Evangelium  Christi.  Apparatus  iste  orbis 
terrarum  contra  Ecclesiam  nisuri,  et  per  Ecclesiam 
saluberrime  superandi,  explicandus  erat  in  amplis' 
sima  pompa  sua  per  annos  quinquaginta  ante  aeram 
Ghrisii  conspecta,  ut  lucem  affunderet  historiae  pon- 
tificali.  Nam  concisae  iliae  priorum  Petri  successorum 
vitae,  quae  uno,  aut  altero  versu  grandia  eorum  ge- 
sta  concludunt  trita  illa  ac  simplici  ciausula  sacra- 
rum  ordinationum,  creavit  presbyteros  N,  episcopos 
per  diversa  loca  N.  quot  ingentibus  factis  praegnent, 
acquisitione  scilicet  provinciarum,  fundatione  se- 
dium,  conversione  regionum,  non  parum  declarabitar 
ab  adjecta  notitia  Orientis,  et  Occidentis,  iotra  hoc 
spatium  dimidii  saeculi  aerae  Christianae  praemissi : 
quo  exhibetur  status  orbis  ferme  universi  per 
eosdem  praesules  apostolicos  ad  Ecclesi»  catholicae 
societatem  redigendi 

Quarum  methodo  id  exhibendum  curaverim  hac 
in  chronologia,  licet  conspectus  ipse  satis  docere 
possit ;  attamen  paucis  declarare  non  piget. 

Duplex  columna  singulas  paginas  bifariam  divi- 
dit,  ut  in  una  referatur  chronologia,  et  historia  ci- 
vilis  ethnicorum,  in  aitera  sacerdotaiis  populi  divi- 
num  cuitum  rite  exercendum  a  Deo  vocati :  nempe 
Judaeorum  Ecclesiae  ante  adventum  Domini  ;  et 
Christianae,  post  eum  terris  datum  Deum  et  Homi- 
nem,  et  lapidem  angularem,  qui  fac.t  utraqae 
unum. 

In  priori  columna  assignata  chronologiae,  et  hi- 
storiae  gentium,  ac  praesertim  Romanae  reipublicae, 
et  imperii  principum,  quibus  cum  Ecciesiae  historia 
nexus  continuus  praecaeteris  intercedit,  res  occiden- 
talis  tractus  digestae  sunt  tam  in  chronologia  quam 
in  historia. 

ChroHoIogiae  indicatio  generalis,  compiexara  cha- 
racteres  annorum  singillatim  ex  cycio  occidenta* 
libus  chronologis  hodie  recepto  (utpote  discernente 
citra  ullum  confusionis  periculum  quemcunque  an- 
num,  ejusque  a  praesenti  distantiam)  conspicitur  in 
marginali  ductu  columnae,  primaque  sede  sinistror. 
sum  per  seriem  descendente  :  sub  eo  tituio  superne 
posito  :  Anni  periodi  Julianae  ubi  periodus  Juliana  a 
Seaiigcro  inventa,  annos  singulos  ordinat,  additis 


m 


DE  CHRONOL.   PONTIF.,  (LESAR  ET  CONSUL. 


m 


characteribns  cycli  solis,  et  lunse,  ac  Hlterarum 
Dominicalium.  Eidem  anno  periodi  Julianae  assignat 
secundaria  series  cum  ea  descendens  annos  civiles 
Romanos  ab  Urbe  condita.  Cum  vero  annorum  pe- 
riodi  Julianae  Scaligeri  sit  exordium  Kalendis  Ja- 
nuarii,  seu  veri  post  Caesaris  ordinationem,  seu  pro- 
leptici  ante  ordinatum  a  Julio  Caesare  Kalendarum ; 
annoram  vero  ab  Urbe  condita  dies  princeps  sit, 
qim  festi  Palilium  fuerat  Romanis,  eaque  in  calen- 
dario  Caesaris  assignetur  xi  KaL  Maii  ;<consequitur, 
ut  pars  anni  periodi  Julianae  ex  i  Januafii  ad  21 
Aprilis,  spectet  ad  compiendum  annum  ab  Urbe 
eondita,  et  ex  24  Aprilisejusdem  periodi  Julianae, 
compatetur  novus  annus,  illum  completum  conse- 
quens  in  serie  temporis  ab  Urbe  condita.  Quocirca 
dupiex  numerus  annos  singulos  afflcit  hac  in  co- 
lumna,  anus  pertinens  ab  annum  complendum  ante 
PalUia^  alterabnovum  denominandum  posl  Pa/i7ta, 
uti  ad  singulas  paginas  ostendit  titulus  in  fronte 
praefixus. 

Inira  hasce  series  epocharum  utrinque  descen- 
denttam  procedit  ductus  columnae  amplioris,  indi- 
cans  documenta  praecipua  temporis  ad  eumde0i  an- 
num  pertinentis,  ex  magistratibus  Romanorum  pu^ 
biicaauctoritateannumsignaniibus,  cujusmodisunt 
consules,  et  imperaiores.  Consulum  ordinariorum 
praenomen,  nomen,  et  cognomentum  reddere  conati 
suntpiares,  qui  in  Fastis  correcte  exhibendis  oi^e- 
ram  contuierunt.  Qui  Cuspinianum,  Sigonium,  Ma- 
nutiam,  Panvinium,  Pighium,  Gruterum,  Goltzium, 
aiiosqae  superioris  saeculi  auctores  noverunt,  mo- 
nendi  non  sunt,  quantum  superesset  ad  perflcien- 
dnm,  post  exhaustos  tot  virorum  praestantium  la- 
bores.  Quantum  promoverint  chronologiam  consu* 
iarem  viri  aetatis  nostrae  doctissimi^  minislratis  do- 
camentis  lapidum,  etnummorum  feliciter  deteclis, 
abiisqae  diligenter  coiiatis,  et  explicatis,  unica 
epistoia  consuiaris  Norisii  nostri  ad  celebrem  chro- 
nologam  Pagium  iuculenter  docere  potest:  cui  Al- 
melovenius et  Relandus  praeclara  additamenta  nuper 
impressis  Fastorum  suorum  voluminibus  contule- 
runt.  In  Caesarea  vero  cbronologia  componenda  cum 
consulari,  quantum  post  Occonem  desudaverit  C. 
Medtaburbus,  testaiur  opus  egregium  Numismatum 
ab  eo  praemissum  editioni  Fastorum,  quam  medita- 
batar.  Ne  autem  eamdem  perficeret,  obstitere  dubia 
compiara,  in  nominibus  consulum  praesertim  non- 
dam  soiuta,  defectu  documentorum,  quae  certa  red- 
derent  testimonia  veritatis. 

Haic  spartae  adornandae  opellam  et  nos  contuli- 
mos  hac  in  coiumna.  Cum  enim  Clementis  XI 
aeternae  memoriae  pontiflcis  studium  ac  favor  in  pro- 
movendis  disciplinis,  hisque  praesertim,  quae  kx  ge- 
nuinaantiquitatesubsidia  conferunt  certa  ad  histo- 
riam  Ecclesi^e  diiucidandara,  perspectum  haberet, 
e  Romanis  monumentis  ferax  in  dies  succrescere 
spicilegium  ad  veterum  messem  non  spemendis  ma- 
nipuiiscamalandam,  cavit  ne  incisa  litteris  vetusta 
marmora  intra,  vei  extra  Urbem  ioco  moverentur  in 


A  effossionibus  ruderum,  quae  dietisn  fiunt,  nisi  prius 
accessu  eorum  quos  ipse  delegisset  ad  eadem  re- 
cognoscenda,  et  ad  historix  prxsidium  describenda, 
in  tuto  collocaretur  quidquid  erudita  antiquitas 
nobis  seris  posteris  ita  reservavit.  Placuit  benefi- 
centissimo  Patri  id  muneris  tenuitati  meae  conferre, 
proposito  per  eminentiss.  card.  Spinulam  camera- 
rium  edicto  providenter  confirmante,  vetera  jussa 
pontificum  decessorum  die  30  Septembr.  anni  1704, 
poniificatus  sui  quarto.  Per  hos  viginti  annos  dele- 
galae  mibi  curae  tum  naturalis  sollicitudo  (ut  Fron- 
tinus  experiebatur  in  commisso  sibi  munerea  Nerva 
principe  quem  ambigit  num  appellet  diligentiorem, 
an  amantiorem  reipublicae)  tum  fides  sedula  non  ad 
diligentiam  modo^  verum  ad  amorem  quoque   con^ 

B  miss3B  rei  me  cum  instigaverint;  quotquot  vetustos 
lapides  effodi  contigit  (fuere  autem  plurimi)  aut 
nummos,  chronologiae  consularis  et  Caesareae  ra- 
tiones  comprobantes,  aut  corrigentes,  huic  operi 
reservavi.  In  hac  igitur  columna,  ubi  consulum  no* 
mina  cum  praenominibus  et  cognomentis  integre 
exhibentur,  quando  certo  nosci  potuerunt,  asterisco 
indicala  reperies  ad  annos  singulos  loca,  in  quibus 
eadem  collegia  consulum,  vel  in  praenomine,  vel  in 
nomine,  aut  cognomento  reddendo,  ex  certae  aucto- 
ritaiis  monumentis  corriguntur  quantum  assequi 
potui  hoc  vicennio^  ex  quo  demandata  mihi  fuil  haec 
provincia  recognoscendi  et  praeservandi  ad  usum 
sacr^e  ct  profanae  historiae  pretiosa  Iiaec  documenta. 
In  singulis  collegiis  consulum  aut  laterculis  indicare 

C  placuitauctoritatera  documenti  unde  coinprobantur. 
Licet  autem  Almelovenius  et  Relandus  hoc  ipso 
teropore  pleraque  ex  his  monumentis  recenter  de- 
tectis  acceperint,  et  publico  litterarum  usui  plurima 
cum  laude  protulerint,  attamen  ab  incoepto  desi- 
stendum  mihi  non  esse  judicavi :  cui  in  Fastis  se- 
paratim  edendis  (si  oslium  et  facultatem  Deus  con- 
cesserit)  complura  congesta,  ex  nummis  praesertim 
et  lapidibus  epochas  praeferentibus,  et  ex  coelestibus 
observatis  suppetunt,  usuram  pienioris  iucis  repa- 
rationi  temporum  praestitura. 

ilujus  lapidarii  additamenti  nostri  ad  Fastorum 
castigatorum  auctoritatem  specimen  unicum  ex- 
hiberecontentusero:  nempe  ineditaminscriptionem 
marmoreae  tabulae,  in  Antiati  littorecum  aliis  nobi- 

Dlibus  ruderibus  egestae,  cura  et  impensis  eminentis- 
simi  principis  Alexandri  cardinalis  Albani,  qui  do- 
ctissimi  patrui  Clementis  XI  adhortatione  et  exem- 
plo,  tutelameruditaeantiquitatiset  patrocinium  sus- 
cepit.  In  illa  marmorea  tabula  incisum  legitur  fra- 
gmentum  Kalendis  Juliani,  complexum  semestrem 
posteriorem  aiini  a  Kalendis  Julii,  non  dissimiie 
Farnesiano  in  litteris  cycli  lunaris,  singulis  diebus 
assignatis,  et  in  aliis  dierum  adjunctis,  satis  exposi- 
tis  in  nostra dissertatione  de  Cyclo  et Kalendario  Cae- 
saris :  auctum  vero  in  hoc  marmore  pluribus  epochis 
illustriora  gesta  ejusdem  Caesaris  et  Augusti,  eorum- 
que  principum  familiae,  ad  certos  dies  referentibus, 
in  quibus  et  diem  victoriae  Pharsalicae,  v  Idus  Aur- 


394 


AD  ANASTASIUM   PROLOGOMBNA  BDIT.  ROM.-VATIC. 


392 


gnsti  hactenus  ignoratam:  et  quod  ad  rem  noslram  Adem  lineae  anni  Romani  civilis  terminum  indicantes 


chronologicam  fastosque  consulares  tum  compro- 
bandos,  tum  castigatiores  exhibendos  confert,  con- 
tinens  septem  collegia  consulum  sub  imperatoribus 
Tiberio,  G.  Caligula  et  Claudio.  Dabo  hujus  prae* 
stantissimi  fragmenti  fidelem  typum  in  flne  istorum 
Prolegomenorum;  et  reservabo  interpretationem,  et 
notas  quas  attexui  ad  uberiorem  ejus  monumenti 
illustrationem,  vel  editioni  Fastorum,  vel  Analectis 
Antiquitatis  ineditae. 

Caeteris  quoque  indicationibus  astronomieis,  cer- 
tam  anni  sedem  diemque  non  minus  evidenter  quam 
hocce  marmor  demonstrantibus,  carere  non  volui 
Proles:omenis  adnexum  Breviarium  Chronologi<e, 
huic  tomo  inserviens,  a  Julio  Csesare  ad  finem  Yitae 


tam  in  columma  periodi  Scaligerianae  quam  in  co- 
lumna  annorum  Romanorum  civiiium.  His  tamen 
adhiberi  convenit  duplex  numerus,  quorum  prior  in- 
dicet  annum  Urbis  conditae  complendum  eodem 
anno  civili,  et  Scaligeriano  die  24  Aprilis  in  Palili- 
bus,  alter  vero  numeret  annum  novum  ab  Urbe  con- 
dita  exPalilidus,  seu24  Aprilis  ineuntem.  Signare 
autem  necesse  fuil  singulis  annis  duplicem  hnnc  nu- 
merum,  ut  demonstratio  noslrae  chronoiogiae  non 
careret  documentis  praeservatis  inter  vetusta  mar- 
mora  Capitolina,  et  Fratrum  Arvalium,  quae  eosdem 
consules  componunt ante  Palilia  cum  priori  numero, 
post  Palilia  cum  posteriori  annorum  ab  Urbe  con- 
dita. 


beati  Silvestri  papae.  Bclipses  igitur  solis  ac  lunae  ^     Haec  pauca  de  priori  columna,  Occidentalium  res 

complexa,  eique  adjacentibus  latercnlis  chronolo- 
giae  Occidentalium  indicasse  sufflciat.  Caetera  ad 
eas  pertinentia,  solo  conspectu  tabulae  satis  perci- 
piuntur. 

Altera  columna  historiae  pontiflciae  et  Orientaiis 
lateralibus  pariterduabus  utrinque  descendentibus 
includitur,  quarum  una  chronologiae  olympiadam, 
altera  annis,  tum  ante  aeram  Christi  commanem  per 
quinquaginta  Julianos  (incluso  quinquennio  Ca^- 
riano  proleptico)  qui  eam  praecedunt,  tum  ab  aera 
Christi  communi,  ineunte  cum  sexlo  et  qaadrage- 
simo  novae  ordinationis  Julianae,  numerandisinser- 
vit.  Visum  est  ad  columnam  historiae  tractos  Orien- 


quatuor  hisce  saeculis  observatas,  et  a  scriptoribus 
litteris  consignatas,  connotavi,  in  iisdem  tabulis 
chronologicis  per  solis  consuetum  signum  9,  si  so- 
laressunt;  autperalteriusluminarisin  licium  C,  si 
sunt  lunares.  Ubi  haec  signa  occurrunt,  is  annus 
ejusque  sedes,  seu  a  praesenti  anno  distantia,  eclipsis 
phasibus  comprobatur,  quarum  calculos  respondere 
tabulis  ex  aequo  ac  observationibus  demonstro  in 
opusculo  de  Reparatione  Temporum,  Inter  has  ecli- 
pses  insignes,  nonnullas  a  chronologis  non  repertas 
videre  licet,  ut  ad  annum  43aerae  Christianae. 

Huic  vero  demonstrationi   temporum  constabi- 
liendae,  beneficentia  sanctissimi  Patris,  et  nunquam 


satislaudati  principis  CiementisXIpraesidiacontu-  p  talis  adjungere  olympiadum  epocham,  quae  ibi  ge- 


lit:  cum  scilicet,  excitato  sub  initium  suscepti  Ec- 
clesiae  regiminis  gnomone  astronomico,  ad  usum  Ka- 
lendarii  constructo  in  Thermis  Diocletiani,  in  quo 
cum  posteri  luminarium  motus  diligentissime  ex- 
plorare  possint,  ad  tuenda  Gregorii  XUI  beneficia 
necessariosi  ut  rei  Paschali,  pontificia  providentia 
procurandae,  quidquid  aptandum  fuerat  opportune 
comparavit ;  ita  etiam  chronologiae  undequaque  con- 
firmandae  et  reparandae,  solidiora  quaeque  admini- 
cula  providenter  adjunxit. 

His  generatim  praemonitis  de  chronologiae  docu- 
mentis  digestis  in  hasce  tabulas,  expediam  breviter 
earumdem  dedispositioneea,  quae  dicenda  super- 
sunt,  usus  ut  illarum  sit  paratior 

Quinquennium  illud   temforum  Caesarianorum, 


neratim  frequentabatur.  Annos  vero  aerae  Ghristl 
communis  in  altera  apposui,  ut  pontificiam  (quae  fi- 
nis  est  praecipuus,  huic  tabulae  et  operi  constitatos 
demonstraret  nitidius  ac  referret  ad  Pontiftcem 
illum  aeternum  secundum  ordinem  Melchisedech, 
qui,  nostrae  salutis  causa  nasci  voluit  in  tempore,  et 
annos,  sui  adventus  et  praedicationis  distingai  annls 
pontificum  in  utroque  Testamento  a  se  constltu- 
torum. 

In  hac  propterea  columna,  inter  daas  laterales 
media  ante  adventum  Christi  Domini,  praepositi  sant 
anni  pontificum  Hebraeorum  tunc  obtinentiam  sam- 
mum  Bcclesiae  Dei  sacerdotium.  Post  adventum  Do- 
mini,  principem  locum  incolumna  tenet,at  parest, 
numeratio  annorum  aetatis  f"hristi  Domini  ex  nostra 


ante  formam  anni  Julianam  a  dictatore  inductam,  Dsententia  (quaehodie  omniumfermeconsensu  ftrma- 


requirebat  ut  ductus  columnae  ostenderetdiversum 
Initium  anni  civilis  Romani,  tunc  incidens  in  prole- 
ptlcum  regularem  seriei  Scaligerianae  trimestri 
fermespatioantesolstitiumbrumale,quodsoIstitium 
proxime  consequitur  post  dies  septem  caput  annl 
Juliani  Kalendis  Januarii.  Id  in  eo  quinquennio 
praestitimus,  intercurrentibus  ad  eam  tempestatem 
lineis,  quae  annos  civiles  Romanorum  ab  Urbe  con- 
diU  in  Palilibus  completos  et  ex  Paliiibus  renovatos 
ostendunt. 

Completo  autem  quinquennio  per  annum  Confur- 
sionis  dictum,  In  quo  novus  civilis  Julianae  formae  a 
dlctatore  datus  est  civibus  Romanis,  pariantur  qul- 


tur)  quinquennio  praevertentium  aeram  yalgarem; 
nam  anni  aerae  communis  signantur  in  laterall  serle 
sub  tilulo  3Br3B  communis  illi  praefixo. 

Cum  vero  ad  annum  aetatis  Christl  33  perventam 
est,  aerae  communls  28,  in  quo,  redemptionls  nostrae 
opere  consummato,  ascendens  in  coelam  Dominos 
constituit  in  terrls  novum  pontificatum  maxlmam 
Ecclesiae  suae  in  Petro  apostolo  ac  successorlbas, 
numerat  haec  columna  annos  pontlficatas  Petri 
apostoli  ante  conditam  Romanam  sedem,  et  ex  an- 
no  aerae  communis  quadragesimo,  quo  episcopa- 
tum  Romanum  ab  eodem  principe  apostoloram  fun- 
datum  probare  nititur  nostra  chronologia,  sedls 


393 


DE  CHRONOL.  PONTIF.  (LESAR.  BT  CONSUL. 


394 


Romanap  annos  recenset  tom  in  Petro,  tum  in  suoAsoreslegitimiitadefunctipastoris. Distinctionisgra- 


cessoribus. 

Prseter  annos  pontiOcum  novae  legis  numerantur 
hie  In  columna  etiam  pontifices  Judaeorum  usque 
ad  destructionem  templi  llierosolymitani  sub  Ve- 
spasiano.  Licet  enim,  translato  ad  Ecclesiam  Cbri- 
stianam  sacerdotio  per  eum  Pontificem  qui  per  san- 
guinem  suum  semel  introivit  in  Sancta,  aetema  re- 
demptione  inventa,  cessaverit  umbra  legalium,  et 
pontiflcaias  Judaeorum  conciderit;  attamen  cum 
oominetenas  historia  Judaica  |)erJosephum  collecta, 
ei  qnm  plurimum  confert  ad  Christianam  elucidan- 
dam,  successores  Annae  et  Caiphae  recenseat ;  alie- 
nnm  videre  non  debuit,  distinguendi  temporis  el 
comprobandi  causa,  etiam  hos  recenseri  usque  ad 
excidium  templi. 

Eamdem  decausa  admisimus  in  eadem  coluoma  no- 
mina  et  epochas  regum  Judaeorum,  ne  quidpiam  ne- 
gligamas  eorum  quae  ad  emendandam  et  perficien- 
damaai  comprobandam  chronologiam  adhiberi  uti- 
liter  possunt. 

Prniani  inter  haec  aerae  quamplures  Orientalium 
dvitaiam  in  earum  nummis  signatae,  ac  pariatae  non 
fieael  cnm  annis  Principum  Romanorum.  Quae  res, 
quniam  adjumenti  contulerit  ad  chronologiae  per- 
fectionem,  satls  cognoscimus  ex  opere  in  primls 
ceiebri  card.  Norisii  de  Epochis  Syromacedonum  : 
qao  nihil  limatius  aetasnostra  fortasse  tulit  et  poste- 
raevixinveDieni.  Istarum  documenta  nisi  addidissem, 
fraudassem  profecto.demonstrationem  istorum  tem- 


tia,  ordinationem  ad  episcopale  munus  cum  refero, 
nomina  eorum  consueto  charactere  In  hisce  tabulls 
eiprimo,  neque  annos  eorum  in  columna  numero, 
sed  ejus  Romani  pontificis  qui  tunc  Ecclesiam  re* 
gebat.  Ubi  vero  in  sede  Romana  succedunt  rlte  ad 
eamdem  cooptati  per  cleri  Romani  suflTragla,  ibi 
eorumdem  nomina  majusculis  litteris  exhlbeo,  et 
annos  poniiflcatus  eorum  inde  dinumero,  ut  expe- 
dite  percurrant  oculi  in  tabula  chronologica  quld- 
quid  de  singulorum  epochis  comprobatum  attulissc 
videor  in  notis. 

Gesta  quae  ad  annos  singulos  e  probatis  auctori- 
bus  collecta  utraque  columna  includit.  Occidenta- 
lium  et  OrientaIium,suntpontiflciae  et  universx  ec- 
B  clesiasticae  historiae,  vel  chronologiae  causa,  vel  ac- 
torum  ipsorum  affinitate  ita  connexa,  ut disjungi  aut 
praeteriti  sine  dispendio  evidentiae  non  patiantur. 
Ubi  vero  satis  spatii  non  erat  in  columna  Ocdden* 
talium  ad  gesta  Includenda  ad  eam  pertineniia,  ei 
abundabat  in  alia  columna  Orientalium,  ibi  etiam 
res  Romanas  quandoque  inclusimus.  Oneranda  non 
erat  plurlbus  quam  selectis  hlscedocumentis  nostra 
iabula,  ne  universalis  historiae  et  chronologiae  pom- 
pam  explicare  potius  videretur  (quod  hic  praestan- 
dum  non  assumpsi)  quam  pontiflciae  apparatum  In- 
struere  omnibus  aut  saltem  praecipuis  documentis, 
quod  nostrarum  esse  partium  constituti  mihl  operis 
ratio  monebat. 
His  igiturde  tabularum  argumento  constructione, 


poram  poilori  auctoritate,  quam  lllis  comparant  tot  ^  auctoritate  et  complexione  praemissis,  Ipsas  Jam  ta- 
pablicaei  iisdem  temporibus  aequalia  monimenta     bulasproponamus. 


scripiomm,  paglnis  quae  autographae  non  sint,  sed 
a  deacripioribus  ad  nos  transmissae,  merito  praefe- 
renda.  Angusiia  iabularum  non  patitur  ut  icones 
niimmoram  ani  expllcationes  addamus:  quae  peten- 
dssnni  a  libris  em.  Norisii,  Vaillantii  aliisque  ad 
epochamm  originem  annis  snis  affigendam  adhibitis, 
ibiqne  propterea  Indicatis. 

Annoram  singulorum  serie  ita  comprobata  ex 
consnlibus  Romanis,  exannisprincipum.  ex  urbinm 
epochls  airasqae  numerationes  Jungentibus,  in 
Orienteei  inOccidente  signatas  in  publicis  actibus 
stc  monlmentls,  asslgnantur  epochae  singulorum 
pontlflcom  Romanorum :  quarum  documenta,  nexus 


Quo  facilias  comparari  possint  cum  nostrae  chro- 
nologiae  tabulis  documenta  epocharum  nummis  ei 
lapidibus  antiquis  incisa,  iilustriores  aeras  quae  in 
numismatibus  visuntur,  aut  ab  auctoribus  celebran- 
tur.  hic  damus  per  ordinem  digestas,  et  ad  annum 
penodi  Julianae  ex  nostra  putatione  ita  reiatas :  prae- 
missis  aerae  Christianae  characteribus,  et  partibus 
praecipuis,  quarum  graiia  caeteras  comparamus. 

iEra  Chrlsti  communisKalendlsJanuaril  parlatur 
cum  anno  inchoante  periodi  Juiianae  4714,  cyclo  so- 
lis  10,  lunae  2,  littera  Dominicaii  B;  Urbis  conditae 
iuxta  Fastos  marmoreos.  quos  sequimur,  ante  Pali- 
lia  753 ;  ex  Palilibus  754,  olympiadis  195,  anno  pri- 
mo  ante  dies  aestivos,  et  secundo  Inchoante  ex  die- 
l)us  aestivis. 

Natalis  Christi  Domini  praecedit  aeram  commu- 


etdefinliio  notis  In  nostris  chronologicis,  quas  ad  D  nem  annis  5  solidis  et  diebus  7.  iEra ejus  baptisml 

^      ^  ^  et  Evangelii  circa  initium  anni  ejus  aetatis  30  in- 


eonimdem  Tiiasslngillatim  attexui,  quaerenda  sunt. 
I)i8tingaere  nonomisi  ordinationem  ad  episcopatum 
sb  elecilone  ad  pontificatum  Romanum  in  iis,  qui 
prolMintur  cbaractereepiscopaliantea  insigniti,  sive 
ittTicarii  forent  Pontiflcis  hisadjutoribus  indigentis 
(qoales  cooptaii  leguntur  a  Petro  apostolo  Linus, 
CletQs  ei  Glemens),  sive  ut  destinarentur  episcopi 
geotiam  exierarum,  et  dum  exercerentur  quasi  ti- 
focinio  maneris  pastoralis  in  Urbe  vicario  nomine 
^eo  pontificeRom^no,  qui  eosdem  ita  destinaverat 
Qox  ablegandos  ad  fundationem  novarum  Ecclesia- 
ram,  vacanie,  dum  exercentur  per  mortem  pontifi- 
eis,  Romana  sede,  ad  eamdem  eligerentur  succes- 

Patrol.  cxxvn. 


choati,  periodi  Jui.  4738,  aerae  communis  25.  lijus- 
dem  passio,  mors.  resurrectio,  ascensio,  et  poniifl- 
catus  max.  novae  legisab  ipso  collatus  Petro  et  suc- 
cessoribus,  anno  ipsius  aetatis  33,  aerae  communis 
28,  per.  Jullanae  4741 .  Fundatlo  sedis  Romanae,  per. 
Jui.  4753,  aerae  Christi  40. 

Aliarum  epocharum  constihUio. 

Actiaca  Augusti  per.  Julianae  4682,  ex  automno. 
JSgaeensium  in  Cikicia  4666,  ex  autumno. 
Alexandrina  Augusti  4683,  ex  29  Augusti  prima 

Thoth  fixi. 
Anazarbi  in  Cillcia  4694,  ex  aut. 
Antiochena  Caesaris  4665,  ex  aut. 
Apameensium,  quae  et  Seleucidarum  4402,  cx  au- 

tumno. 

13 


395 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


396 


Aradiorum  4455,  ex  autumno. 
Ascalonitarum  4610,  ex  aut. 
Augusti  in  Syria  468i,  ex  aut. 
Augustorum  Hispanica  4675,  ex  Kal.  Januar. 
Augustorum  ex  quo  Augustus  appeilatus  est  Gaesar 

Oct,  4686, 
Gaesaris  dictatoris  seu  novae  ordinationis  Julianse 

4609,  ex  Kal.  Jan. 
Glialcidensium  4806,  ex  autumno. 
Goptica  Juliana  4689,  ex  prima  Thoth,  29  Aag. 
Damascenorum  4402,  quae  et  Seleucid.,  ex  aut. 
Edessenorum  4402,  quae  etSelercid.,  ex  aut. 
Emesenorum  4402,  ut  supra. 


A  Gadarensium  4650.  ex  aut. 
Gazensium  4652,  ex  aut. 
Laodicenorum  4666.  ex  aut. 
Neapolitanorum  Samariae  4682,  ex  aut. 
Palmyrenorum  4402,  ex  autumno,  quae  et  Seleucid. 
Philadelphiensium  Pompeiana  4650,  exaut. 
Sebastenorum  Samariae  4688,  ex  aut. 
Seleucidarum  4402,  ex  autumno. 
Sidoniorum  4602,  ex  autumno. 
Tiberii  imperii  proconsularis  4723,  Ghrtsti  40. 
Tripolitarum,  quae  et  Seleucid.  4402,  ex  aut. 
Tynorum  4588,  ex  autumno. 
Urbis  condiiae  3964,  ex  24  Aprilis  in  Pallllbas. 


CHRONOLOGIA 


AD  TOM  I  EDIT.   ROM.-VATIC. 


GHRONOLOGIA  CONSIiL&RIS  ET  CJS&REA  ROIANORIII 


BT 


PONTIFICIA    JUDiEORUM 

Ab  arvnis  quinquaginta  mam  Christi  proxime  prcRcederUibt^  usque  ad  sanctum  Sylvestrum 

ejus  nominis  primum. 


Anni   Anni  Romanorum  civiles,  eorumque    Anni 
periodi      commensus  cum  Mra  Christi  com-  Urbis 
Julianx     muni    et  cum  periodo    JulianaconditsB 
et  cycli      Scaligeri,  distincti  per  consulor-  absoluti 
@^        tus  et  res  in  illis  gestas,  assi-inPalil. 
gnatis  ubique  documentis.  et  ineunr- 

tespost 

4663.       Annus  Romanorum  civilis  Quin-  ^atilia. 
45.  8.  tu8  ante  novam  institutionem  Julia- 

« 

Littera  norum  C.  Caesaris  Dictatoris,  con- 
Thmin.  sta  *  (ex  veteri  ordin.  Regis  Tar- 
C.      quiniiapud  Censorin.  dedie  Nat. 
cap.   8)  diebus  378  ;  cum   ferat 
InterlLalarem    mensem   MerKedo- 
nium  dierum  23  post  Februarium. 
Hujus  anni  Tarquiniensis  (seu 
civilis  tunc  Romanorum)  Kalendae 
Januani  prxcesserunt  diebiis  84 
4664    Kaiendas  Januarias  anni  50  Ju-  Ante 
46,  9  liani  proleptici  ante  aeram  Christi  PaliL 
B.     communem:  adeoque   inciderunt    703, 
in  diem  9  Octobr.  anni  4663  pe-    post 
riodi  Julianae  labentis,  51   ante  Palil. 
aeram  Gliristi  comm.    proleptice    704. 
assumpti  :   et  praecesserunt  Kal. 
Januar.  novae  ordinationis  Julia- 
nae  diebus  4910. 

SignaturhicannusinFastismar- 
moreis  Capitolinis  his  Coss.  editis 
a  Sigonio,  Pighio,  Panvinio,  Gru- 


B 


Anni 

Olym- 

piadum 

absoluti 

in  solsti' 

tio  €Mti- 

vo,  et  in- 

euntes 

per  sol- 

stit. 


Anni  Juliani  proleptici  ante  JBram   Anni 
Christi  communem.  ante 

JBraui 
54  Christi 


Labente  anno  54  proleptico  ante 
^ram  Christi  communem,  qui  in 
periodo  Juliana  Scaligeri  obiinet 
sedem  4663,  commlssa  esteelipsis 
centralis  solis  Romae  spectabilis  In 
meridie  diei  6  Martil. 


In  diem  9  Octobris  hnjas  annl 

Per.  Jul.  4663  sive  51  proleptlci 

stylo  Juliano  ante  aeram  Chrlsti 

communem  incidunt  Kalendx  Jor 

nuarii  anni  civilii  a  Romanls  tunc 

numerati  ex  ordinatione  Tarquinii 

regis  juxia  Censorinum  dedie  Na- 

tali  cap.  8. 

Olymp,     Ad  eclipses  solares  hujns,  et  se- 

482    quentis  anni  refertur  testlmoninm 

Dionislib.  xliii,  pag.  159,  G.  L. 

in  50 

ante       Annus  hic  Juliani  »tyll  Quintns 

solsHt  prolepticus,  et  50  ante  aeram  Chri- 

asst.     sti  communem,  praecedlt  novam 

post    ordinationem  annorum  Julll  Caes. 

solstit  quinquennio  solido,   seu  dlebus 

IV      1827.  Ejus  Kalendx  Januariw  pa- 


54. 


50 


CHRONOL.  OONSUL.  BT  CJBS.  ROM.  ETCL 


398 


usL 


Anni  Rom.  cwiles,  eorumque  com-   Anni 
W.     mensus  cum  Mra  Christi  communi    U.  C. 
L  et  et  cum  periodo  Juliana    Scaligeri,     ante 
fdi  etpost 

y^    tero  ex  iisdem  roarmoribns,  et  pri-  PalU. 

ma  Csesaris  dictatura  ibi  scuipta. 

G.  GLAVDIVSM.  F.  M.  N.  MARCBLLVS 

L.  GORnelius  Lentulus 

lODEM  ANNO 
C  IVLIVS.  C.  F.  C.  N.  CAESAR 

Dictator 
Signatur  etiam  eclipsi  solis  di- 
gitorum  7  Romae  spectabili  post 
ejusortum  die  2i  Augusti  labente 
anno  period.JuL  4664(utexTab. 
Astronom.  de  la  Hire,  aliisque 
colligitur)  seu  50  proleptico  ante 
serara  Christi  communem  :  qnae 
dlesin  Kalend.  anniTarqulnien« 
sls  dicebatur  iv  Ral.  Novembr. 

RES  GEST^ 

Kalendis  Januarii  novi  Coss. 
Marcellus,  et  Lentulns  per  S.  C. 
de  dlmissione  exercitus  Caesaris 
iacem  bello  civili  praetulerunt.  Ca»- 
8ar«  trajecto  Rubicone,  Arimi- 
nom,  mox  Urbem,  et  Italiam  oc- 
cupat,  expulso  Pompeio  [Gic.  lib. 
XVI  fiamiL  ep.  44].  In  Hispaniam 
profectus  Pompeli  legatos  ad  de- 
ditlonem  faciendam  cogit.  Romam 
reversus  dictator  creatur,  Comi- 
Uorttm  babendorum  causa.  Intra 
dies  XI  dictatura  abdicans  creatur 
Co6.  In  annum  sequentem  cum 
P.  Servlllo,  [Caes.  bell.  civ.  lib. 
iii.] 

Annus  civllis  Rom.  quartus  ante 
novam  ordinatlonem  Caesaris  con- 
stal  diebus  35& 

Ejos  KalendsB  Januarise  praece- 
dunt  Initium  novae  ordinationis 
Caesaris  dlct.  diebus  4532  et  inci- 
dont  in  dlera  22  Octohris  anni 
Fer.  Jai.  4664  seu  50  proleptici 
ante  cram  Christi.  Hunc  annum 
signani  consules  spectandi  In  Fa- 
stlsraarmorelsCapitolinis,  etapud 
Grutemm  fol.  ccxcv,  Panvinium, 
Pighlnm,  Slgonium. 

C.   IVLIVS  C.  F.  C.  N.  CAESAR  II 

r.  sirvIIIus  Yacia  Isauricus 
quos  proxime  subsequitur  dicta- 
tnraCaesaris  prima :  quae  cum  an- 
nua    fnerit,  parte  sni   maxima, 
W5  spectat  ad  annum  sequentem.  Ita 
^i  40  legltnr  In  marra.  Capitolino. 
iB   c i\Livsc.F  .  c. N.  CAESAR  Dictator 
Cm.  M.  ANTomvs  m.  f.  m.  n.    MAgister 
lete^.  Bqultum 


A     Anni    Anni  Juliani  proleptici  ante  JEram    Anni 
Olymp.  Christi  communem  ante 

riantur  cum  die  85  anni  Tarqui-  ckriti 
nlensis,  seu  civilisa  Romanis  tunc 
adhibiti.  ConsUt  diebus  365.  Si- 
gnatur  consulibus 

C.  Claudio  Marcello 

L.  Comello  Lentnlo. 

Paterculus  lib.  ii  his  Coss.  scrl- 
blt  exarsisse  bellum  civile  post 
Roman  conditam  anno  dociii 
et  ante  consulatum  Ylnicil  (qul 
coUegam  habuit  Cassium  Longi- 
num  aerae  Christi  Juxta  nos  29) 
annis  lxxviii. 


B 


D 


704 

A.  P. 

post 

Pal. 

705 


RES  GEST^. 

Judseorum,  ac  finitimorum  regio^ 
num,  prsBcipue  circa  sacra,  et 
pontifices  EehrsBorum, 

Hyrcanus  summus  sacerdos  ab 
Aarone  liv  e  stirpe  Assamonseo- 
rum  prlncipum,  qui  pontiflcatum 
inlverat  anno  tertio  Olympiadis  477, 
Q,  Hortensio  Q,  Metello  Cretico 
Coss.  [Jos.  lib.  xrv,  c.  4]  ante 
aeram  Christi  69  in  regnum  quo- 
que  successerat  [Jos.  lib.  xv,  c.  9] 
matri.  Pulsus  a  fratre  Arlstobulo 
restituebatur  a  Magno  Poropelo, 
captis  Hierosolymis  [Jos.  ibi.  et 
Dio  lib.  Liii]  et  per  Romanos  Pro 
Coss.  Gabinium,  Crassum,  Bibu- 
lum  his  annis  proxime  superiori- 
bus  defendebatur  contra  inquie- 
tum  ingenium  Aristobuli,  et  flllo* 
rum  ejus. 

Olymp.     In  diem  22  Octobris  hujns  anni 

482  proleptici  Julianl  50  ante  aeram 
annus  Christl  incidunt  Kalendse  Januarim 

IV     anni  Tarquiniensis.  seu  civills  Ro- 
Et  ex  mani. 

sestate  49 

Olymp,     Annus  quartus  prolepticus  styH 

483  Juliani  ante  ordinationem  Caesaris 
annus  et  49  ante  aeram  Christi  commu- 

I.  nem  periodl  Julianae  4665  obtinet 
suas  Kalendas  Juanurii  die  72 
anni  Tarquiniensis  Romanorum, 
quae  in  Urbe  dicta  fuit  Idus  MartU 
civilis  ante  Caesaris  reformatlo- 
nem  tunc  adhibiti.  Signatnr  con« 
sulibus 

C.  Julio  Caesare  U 
P.  Servillo  Yacia  Isaurico 
Cum  sit  Bissextilis  constatdie- 
bus366. 

Ejus  Kal.  Januariae  praecedunt 
initiumnovaeordinationlsJulianae 
diebus  4464. 


49 
Biss. 


399  AD  ANASTASIUM  PROLEGOMEiNA  BDIT.  ROM.-YATIC. 

Anni    Anni  Rom,  civiles^  eorumque  com"    Anni    A     Anni   Anni  Juliani  proleptici  anie  JEram 
Per.  J.       mensuscum^raChnsticommuni    U.  C.  Olymp,  Christi  communem. 

RES  GEST^. 


Per, 
et  cycli 

®5 


et  cum  periodo  Juliana  Scaligene 

RES  GEST^ 

Romanorum^  eanimque  docu- 

menia 

Gxsar  abdicata  dictatura  crea- 

tus  II  consul]  C»8.  bell.  civil.  lib. 

iiijab  urbeBrundusium  profectus, 

inde  solvit,  in  Epirum  navigans 

pridie  Nonas  Januarii  [ibi].   In 

campisPAarsa/tct<  confligit  m6dia- 

«state  [Plutarch.   in  Brutoj  die 

9  Sextilis  Tarquiniensis  v.  eid. 

AVGVSTI  D.  IVLIVS  PHARS.  VICIT  [le- 

gitur  in  veteri  Kalendario  mar- 
moreo  in  ruinis  Antiatum  reperto, 
et  in  Musaeum  Card.  Alex.  Albani 
translato]  quae  dies  respondet  diei 
9  Junii  Juliani.  Victo  Pompeio 
Alexandriam  navigat,  suspicatus 
eum  se  recepisse  in  JBgyptum. 
Yerum  hospitem  Magnum  perfldi 
vectores  obtruncant  pridie  ejus 
Natalis  h.  e.  pridie  Kal.  Octobris 
anni  Tarquiniensis :  quae  dies  re- 
spondet  huic  anno  35  Quinctilis 
Juliani]  Velleius  lib.  ii,  cap.  53]. 
Caputadse  allatum  CaRsar  excepit 
lacrymis,  et  in  suburbio  excitato 
sacello  Nemeseos  sepeliri  curavit 
[Appian.  Plutarch.  in  Caes.  Liv. 
]ib.  cxii].  serius  credita  est  Ro- 
mae  Pompeii  mors  post  ejus  an- 
nulnm  allatum.  Tum  vero  Caesari 
collati  honores,  et  potestas  maxi- 
ma.  Ut  jus  ei  belli,  et  pacis  in 
omnes  homines  esset,  et  si  neque  ad 
populum  de  iis  rettilisset.  Ut  gtitn- 
que  continuis  annis  consulatum  ge^ 
neret.  Ut  dictator  non  ad  se* 
mestre  tantum  spatium  ut  olim,  sed 
integrum  in  annum  diceretur.  Ut 
tnhunitiam.  potestatem  ad  vitam 
haberet.  [Dio  lib.  xlii.] 

His  acceptis  hohoribus  Csesar, 
quamvisextra  Italiamerat,  statim 
dictaturaro  iniit.  [Dio  ibi.]  Usse- 
rius  baec  referens  iilud  quoque 
observat  opportune.  Ut  recte  hinc 
principatum  illius  Josephus  arces^ 
siverit ;  tres  annos  cum  dimidio  illi 
assignans  [lib.  xiv,  c.  47].  Atque 
in  Syrta,  ut  a  prima  dictatura  An^ 
tiocheni,  ita  a  secunda  hac  dicta-^ 
tura  Laodiceni  tempora  Caesariana 
dinumerasse  videantur.  Laodice- 
nam  enim  seram^  unico  tantum 
anno  Antiochena  posteriorem  fuis- 
se,  Eusebius  in  Chronico  ad  onnum 
2  imperii  Probi  indicat. 

Girca  flnem  itaque  anni  Tarqui- 


ante 

et  post 

Palil. 


A 

c 

A 

Ci 


B 


D 


Pontificum    Judxorum^    eorumque 
gentis  et  finitimarum. 

Caesar  Alexandriae  receptus  dum 
intenditcogendispecuniissibi  de- 
bitis  a  Ptolemaeo  Aulete  patre 
regis  pueri,  et  dissidio  compo- 
nendo  inter  hunc,  et  sororem 
Cleopatram  ex  paterno  testa- 
mento  de  regno  contendentes,  Po- 
thiniennuchiconsiliistumultuex- 
citato,  in  discrimine  versatur. 
[Dio  lib.  xLii  et  Plut.  in  Caes.] 
Controversias  regum  ad  popuium 
Romanum,  qui  tutor,  et  ad  se, 
qul  consul  esset,  pertinere  Gaesar 
existimabat.  Sibi  igitur  placere, 
regem  Ptolemaeum,  ejusque  soro- 
rem  Cleopatram  exercitus  dimit- 
lere,  quos  haberent,  etde  contro^ 
versiis  jure  apud  se  potius,  quam 
inter  se  armis  disceptare.  [Caes. 
]ib.  III.] 

Aucta  potestas  Caesaris  per  S. 
P.  Q.  R.,  circa  flnem  anni  collata 
sibi  DiCTATURA,  caeterisquo  hono- 
ribus,  ac  jiiribus  in  annos  subse- 
quentes  duraturis,  ad  eam  cogni- 
tionemsecuriussuscipiendam  per- 
movit,  sed  insimul  ^gytiorum 
animos  a  Pothinostudiosesollici- 
tatos  contra  ipsum  incendit,  ex 
hospite  judicem  quem  Yiderent 
suorum  regum.  Ptolemaeo  enim, 
et  Cleopatrae  regnum  iSgypti  at- 
tribuit,  horumque  germanis  fra- 
tribus  natu  minoribus  Ptolemaeo 
juniori,  et  Arsinoae  Cyprum  largi- 
tus  est.  [Ca*s.  ibi.,  Livins  U% 
Plut.  in  Caes.] 

Ex  iterato  igitur  tumultu  in 
apertum  bellum  deductisiBgyptlis 
et  Romanis,  incensa  est  in  portn 
cum  navibus  celebris  illa  biblio- 
theca  regis  Philadelphi  400  libro- 
rum  millibus  instructa.  [Seneca 
lib.  de  Tranquili.  animi  cap9; 
Oros.  1.  VI,  c.  45 ;  Platarchus  in 
Caes.  et  Dio  lib.  xlii.]  Caesar,  llcet 
non  multo  suorum  militum  nume- 
ro,  ad  hoc  praelium  perductns, 
quod  sibi  eventurum  non  reputa- 
verat,  attamen  opportunisauxiills 
fcederatorum,  et  amicorum  P.  R. 
rem  prospere  gessit.  Strenuara 
illi  operam  navarunt  Judmi  tum 
Alexandrini^  tum  Palxstini,  sutisu, 
et  auctontate  Hyrcani  pontificis^ 
et  Aristobuii  [Jos.  lib.  xiv,c.  U]: 


CHRONOL,  OONSDL.   ET  CJES.  ROM.  ETC. 


408 


Ikiiii. 


B 


ifuit    Aitnt  Rom.  civiles,  eorumque  com-    Anni     A     Anni 
^eriodi      mensmcumJEraChristicommu-    U.C,  Olymp. 

tMoM     ni  et  cum  periodo  Juliano  Scalig.  ante  et 
€t  post 

li    niensis,sivecircaautuinnaleaequi-  Palil. 

))    noctium,  perlato  Alexandriam  ad 

Csesarem  nuntio  dehonoribussibi 
^^]  decretis,  statim  Gaesar  dictatubam 
n,  40  ad  annum  integrum  inivit,  quse 
A.  G.  propterea  eitenditur  ad  potiorem 

partemanni  sequentis,  ita  utconsu- 

les  unum  autalterumex  postremis 

annimensibustantummodosignent 

AERA     CAESABIS     ANTIOCHENA   CUr 

incipiat  ex  autumno.  Per.  Jul. 
4665.  Vide  anni  sequentis  col.  2. 

Annus  civilis  Romanorum  ter- 
tins  ante  novam  ordinationem 
Caesaris  constat  diebus  377  pro- 
pter  insertum  Interlcalarem  Mer- 
kedoniumdierum22exinstit.Tar- 
quin.  Ejus  Kalendx  Januar*  prae- 
cednnt  initium  novae  ordinationis 
Caesaris  diebus  4177  et  indicunt 
in  dlem  xi  Octobris  Per.  Jul.  4665, 
sive  anni  49  ante  aeram  Christi 
communem. 

Huncannum  signat 

G.  IVLIVS  C.  F.  C.  N.  GAESAR  DlCtatOr 
M.  AMTONIVS.   M.    F.    M.    N.    MAgist. 

Eq.   et  circa  postremos  menses 
Cxs,  EODEM    AMNO   dictaturae    ii    704. 

Bictotor Caesaris  A.  P.     ^ 

11.       0.  FVnVS.  Q.  F.  C.    N.    CALENVS  P.  P. 

Coss.  p.  vatinius  706. 

Supersant  dictatoris  Magistri  E- 

quitam,    et    consulum    ejusdem 

anni  nomina  in  Fastis  marm.  Ca- 

pitolinis,  editis  a  Grut.  Sigonio, 

Pighio,  Panvinio,  et  caeteris,  etc. 

RES  GEST^. 

K66.  Caesar  digtator  ii  Romae  creatus, 

IBJi  licetabsens,  post  nuntium  in  Ur- 

t-    bera  allatum  mortis  Pompeii,  hoc 

est  cirea  antummi  exordia,  dicta- 

turam  statim    iniit    Alexandriae 

circa  finem  anni,  eamque,  contra 

majoram  exempla,  ad  annum  so-  D 

lidom  duraturam.  Quare  signatur 

hic  annus  dictatura  Caesaris  po- 

tius,  qoam  consulibus. 
Her  hyemem  Ijellum  difBcile,  ac 

preHa   plura  cum  Alexandrinis 

committens  [Sueton.  in  Jul.  cap. 

35]    victoria   tandem   potius  vi, 

KAL.    APRiL.   anni  Tarquin    [seu 

U  Jannarii   anni  hujus  Juiiani 

proleptici  ante   aeram  Chr.  48  et 

Per.  Jul.  4666.]  Alexandriam  re- 

cspit  ut  in  vet.  Ralend.  Farne- 


Olym* 

annus 

i,  et  ex 

dieh. 

wst  II 


Anni  Juliani  proleptici  ante  JEram    Anni 
Christi  communem.  ante 

Mram 
ita  cruenlo   praelio  victur  die  vi  Chr%$ti 

kal.  april.  [ut  in  veteri  Kalen- 

dario  in  Pal.  Farnesiano  legitur, 

edito  apud  Gruterum  fol.  4^]  hog 

DIE  CAESAR  ALEXANDRIAM    REGEPIT  : 

quae  dies  respondet  44  Januaril 
anni  per.  Jul.  4666  ante  aeram 
Ghristi  48  proxime  post  hunc  in- 
choati,  dum  Caesar  in  ^gypto, 
assumpta  circa  autumnum  hujus 
anni  altera  dictatura,  novem  men- 
ses  exegit,  ab  Appiano  indicatos 
lib.  II  Bell.  civ.  pag.  484. 

Ad  Caesarem  Alexandriae  agen- 
tem  praeter  auxilia  transmissa  ie- 
gationem  quoque  adornavit  Ifyr- 
canus  pontifex,  et  rex  Judxorum^ 
per  quam  impetravit,  ut  etknarcha 
gentis  suae  inscriberetur,  et  pon- 
tiflcatum  ad  vitam  more  patrio, 
retineret,  cum  societate  etamici- 
tia  P.  R.  judiciorum  jure,  aiiisque 
a  Josepho  memoratis  ex  aereis 
columnis,  ac  tabulis  in  foro  Ale- 
xandrino,  et  Romae  in  Capitolio 
constitutis  lib.  xiv,  cap.  M. 

48.  48 

Annus  tertius  prolepticus  styli 

Juliani   ante  ordin.  Caes.  et  48, 

ante  aeram  Chr.  comm.  Per.  Ju- 

lianae   4666,   obtinet   suas   Kal. 

Januarias  die  83,   anni  Tarqui- 

niensis,  seu  civ.  Romanorum,  in 

eo  dicta  4  Nonas  Martii  *,  signatur, 

C.  Julio  Caesare  dictatore   ii, 

M.  Antonio  magistro  equitum  : 

et  circa  autumnum, 
Q.  Tufio  Caleno, 
P.  Yatinio  consulibus. 
Circa  veris  initium  Caesar  di- 
ctator  iterum  ex  ^gypto,  classe 
provectus  in  Syriam  Antioohiae 
fuit  circa  diem  6  Maii  Juliani  [ex 
Epist.  49,  lib.  II  Cic.  ad  Attic. 
Usserius,  pag.  351] ;  ubi  die  duo- 
decimo  mensis  Artemisum,  sive 
Maii  edictum  proposi  tum  de  Jure 
Metropoleos,  sacrse,  asyli,  auto^ 
noir ia,  et  totius  Orientis  primatu, 
dictatoria  Caesaris  lege  Antiochiae 
attributo  [Jo  :  Malala  Chron.  iib. 
ix]  Quare 

AERA  GAESARIS  ANTIOGHENA 

hoc  anno  constituta  :  Quae  tamen 
ducitur  ex  autumno  proxime  prx^ 
cedenti.  unde  anni  civilis  initium 


403 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA   EDIT.  ROM.-VATIC. 


Annt  Anni  Rom,  cwileSj  eorumque  com-Anni  U.  A  Anni 
Per,  mensus  cum  £ra  Christi  commu-  C.  ante  (Hvmp 
Jul  et      nietcumperiodo  Jutiuno  Scalig.  et  post 


Anni  Juliani  prolepiici  ante  JEram 
Christi  communem. 


cycli 

®9 


PaliL 


siano,  el  ap.  Grut.  edito  pag.  ^33, 
Piolemaso  rege  misere  inter  prae- 
liandum  demerso,  regnum  attri- 
buit  Ptolemaeo  Juniori,  et  Gleo 
patne  sorori,  quam  illi  despondit 
adhuc  puero  undecenni  uxorem, 
more  uEgyptio.  [  Strabo  lib.  xvii, 
pag.  796.  Dio  lib.  xlii.  Hirtius. 
Sueton.  in.  Jul.  cap.  35.]  In  iEgy- 
pto  moratus  Gaesar  menses  no- 
vem  [Appiam.  lib.  ii,  bell.  civ.] 
circa  Veris  initium   Alexandria 
discessit  in  Syriam.  Ejus  disces- 
sus  rumor  in   Italiam  pervenit 
111  Non.  Quinctll.  seu  Apriiis  Ju- 
liani  die  23.  [Gic.  ad  Attic.  lib.  ii, 
ep.  19]  qua  die  Antiochiae  eum- 
dem  egisse  docet  Jo.  Malela  lib. 
11  Ghron.  Paucis  diebus  inSyriae 
Provincia    consumptis,    sextum 
Gaesarem  eidem,    et    iegionibus 
Hinc    pnefecit.  [Dio  iib.  xlvii.]  Glasse, 
coepit   qua  venerat,  profectus  in  Giii- 
J&-a    ciam  [Hirtius,  et  Jos.  iib.  xiv,  c.    aera 
Mgeo-  16]  regionum,  et  regnum  finiti-  aeg.  c. 
rum  tnmorum  negotia  ordinavit.  AuIo-etlao- 
Cilicia  nomiam  civitatibus  dedit  praeci-  dic.  in 
de  qua  puis,  quas  inter  laodicaea  ad  mare  syb.  ad. 
C.  Noris  unde  aera  caes.  Ad  bellum  Ponti-  Ma.  ex 
Ep.  Syr.  cum  evocatus  contra  Pbarmacem  Autum- 
p.  378,  Yenit,  Vidit,  Vicit.  [Plut  in  G«s.,  no  Vail 
eo?  Aw- etc.,]  intra  quintum  diem.  [Sue-   25  cd. 
tumno  ton.  in  Jul.  c.  35.]  Mithridatem 
non  ex  regem    Bosphori   constiluit.  Per 
vere  ut  Graeciam  Romam  venit,  circum- 
Vail  2  agente  se  anno,  ex  quo   fuerat 
edit.    dictator  iterum  designatus  [Plut. 
inGaes.]  et  consul  iii  in  annum 
proximum   designatus    consules 
circa  postremos  hujus  anni  men- 
ses  creavit  eos,  qui  in  Fastis  mar- 
moreis  Capitolinis  leguntur 
Q.  Tufium  Galenum 
P.  Vatinium  ad  tres  postremos 
anni  menses  Suet.  in  Gla.  c.  45. 

AERA  CAESARIS  LAODICENA  incipit 

h.  a.  ex  autumno,  quo  Gaesar 
concessit  Autonomiam. 

Annuscivilis  Romanorum  se- 
cundus  ante  novam  ordinatio- 
nem  Gaesaris  constat  diebus  355 

Ejus  Kalendae  Januarise  praece- 
dunt  initium  novae  ordinatiouis 
annorum  Juiianorum  diebus  800 
et  incidunt  in  diem  23  Octobris 
anni  Juliani  proleptici  18  ante 


B 


D 


deductum  fuisse  Antiochenis  C 
ostendit  Gard.  Noris  ep  Syrom. 
diss.  III,  cap.  4,  eamque  ex  Num* 
mis,  Galbw  sub  Muciano  signato 
sera  447,  et  Tiberii  Augusti,  sob 
Fiacco,  anno  ejus  imperli  4,  et 
Antioch.  82,  demonstrat  initium 
desumere  ex  autummo  anni  Per. 
Jul .  4665,  ante  communem  Chri^ 
sti  Epocham  49.  Et  ex  autum- 
no  hujus  anni  4666,  aera  Gae- 

SARIS    LAODICENA    ibi.   C.    8,    §    S. 

Ante  annos  tres   Aristobulos 
Hyrcani  Judaeorum  pontificis  fra- 
ter,  et  insidiator,  ob  querelas 
cum    fratre,     Romae   detentus, 
deinde  Gaesarianae  factionls  fa- 
vore  liber  dimissus  in  patriaan, 
a  Pompeianis  fuerat  veneno  su- 
blatus,  ejusque  filius  Alexander 
securi  percussus  Antiochiae  a  Sci- 
pionejussu  Pompeii  [Joseph.  llb. 
XIV,  c.  43.]  Antigonus  Aristobull 
filius  hoc  anno  ad  Gaesarem  venit 
Antiochiae   agentem,    patris,  ac 
fratris  infortunia  commemorans, 
et   accusans   Hyrcanum  pontifi- 
cem,  et  Antipatrum  Judaeorum 
gubernatorem,  mandato  Hyrcani, 
tanquam  per    vim  prlnclpatam 
gentis  gererent.  Gausa,  vicit  An- 
tipater,  apud  Gaesarem  perorata. 
Gonfirmata  Hyrcani  pontificis  au- 
ctoritas :  oblata  An^qootrodynastia. 
quamcunque  voluisset,  et  procu^ 
ratio  Judxx  concredita  fuU  a  Cae- 
sare.  [Joseph.,  lib.  xiv,  cap.  45 
Antiquit.  et  lib.  i  Relli  cap.  8.] 
Praeterea  Hyrcano  pontificl,  et  11- 
beris  ejus  Ethnarchiam,  et  ponti- 
ficatum  Judaeorum  perpetuo  retl- 
nere  more  patrio,  Judicla  de  Ju- 
daica  discipiina,  et  jura  decima- 
rum,     ac    caetera    Sacerdotalla 
confirmavit  eaque  de  re,  Roma- 
nis,  et  Graecis  litteris  inscriptas 
aeneas  tabulas  tum  in  Gapitoiio 
Romae,  tum  apud  Tyrum,  Sldo- 
nem,  et  Ascalonem  constltui  Jos- 
sit  [Jos.  lib.  XIV,  c.  47].  Antipaier 
procurator  Judaeae,  cum  anlmad- 
verteret  Hyrcanum  stupidum,  ac 
segnem,  filios  suos  regimini  pu- 
blico  sub  Hyrcano  ita  admovlt ; 
ut  Phasaelus  natu  maxlmns,  Hie- 
rosolymae,  et  circuiqjacentis 


I 

r.  Jul, 
it 

)9 


GHRONOL.  OONSOL  ET  C£S.  ROM.   ETC. 


406 


Armi  Rom,  civileSf  eorumque  c<m-    Anni 

mensuscumMraChristicommuni   U.  G. 

et  cum  periodo  Juliana  ScaligeH.  ante  et 

post 
aeram  Ghristi,  seu  Periodi  Julia-   pain, 

nx  4666.   Hunc  annum  signant 

Consules  in  marmoribus  GapitoH- 

nis  ita  expressi 

C.  IVLIVS.  C.  P.    G.  N.    CASSAR  III. 

M.  AEmiiius  m.  f.  q.  n.  Lepidus. 

G.    IVLIVS.  C.  F.    C.    N.     CAESAR 

III  Dictator. 

M.  AEHILIVS  M.  F.  Q.  N.  LEPIDVS. 

Ma^.  Equit. 
1667.  Sigonius  in  Gomment.  ad  Fa- 
%  i%.  8tos  ad  hunc  annum  Y.  G.  707 
£.  [inenntem  ex  PaHlibus]  observat 
yideri  diversam  sententiam  ejus, 
qui  Fastos  GapitoHnos  ita  diges- 
sit,  ab  altera  eorum,  qui  Annales 
Romanos  scripserunt:  cum  iHe 
anno  superiori  dictaturam  ii  so- 
lummodo  attribuat,  huic  vero  et 
consnlatum  iii  et  Dictaturam  iii, 
proxime  seqnenti  iv  consulatum 
et  IV  Dictaturam,  et  alteri  post 
hunc  consulatum  v ;  aHis  de  Di-> 
ctatura  v  quaerentibus,  quae  nu- 
spiam  legitur.  Gonciliat  Sigonius 
[et  nos  cum  illo  toliamus  omnem 
controversiam]  productis  verbis 
Dionis.  Postero  vero  anno  [post 
enm,  quem  dictator  ii  exegerat] 
Dkiatwam  quoque  una  cum  con^ 
sulatu,  utnmque  tertium  gessit, 
eoUega  sibi  surrogato  in  utroque 
magistratu  M.  Lepido. 

RES  GESTiE. 

Gaesar  contra  P.  GorneHum 
Scipionem  Pompeii  Magni  soce- 
rnm,  M.  Gatonem,  et  Mauritauiae 
regem  Jubam,  expedilione  su- 
sceptaxiv  Kal.  Januani  [^  Octo- 
bris  anni  Per.  4667]  pervenit  in 
Lilybaeum ;  et  post  die  42  in  con- 
pectus  Africae  fnit  [Hirtius  de 
beilo  Afr.]  Kaiendis  vers  Janua^ 
rOs  [hoc  est  anni  JuHani  prole- 
ptici  die  23  UctobrisJ  castra  ad 
Oppldum  Ruspinam  habuit  [ibi]. 
In  acte  constitii  xii  liLai.  Aprii. 
[Jannarii  Juiiani  die  8]  iustrato 
exercitu.  PridienonasAprii.  [Jan. 
S.]  Jubam  et  bcipionem  memo- 
rabili  pugna  superavit,  cum.  Gato 
sibl  manus  lntulisset[Hirtius  ubi 
supra].  Africano  belloconfecto  idi- 
bu8  Junii  [die  5  Aprilis  Juliani] 
ad  portum  Galaritanum  appulsus 
post  dies  XV,  Roroam  venit.  [Hir- 
tlns  in  fln.  Hb.  de  beilo  Afr.J 

Quatuor  triumphos  hoc  anno 
Romae  duxit  eodem  mense,  sed 
interjectis  diebus  [Sueton.  in  Jul. 


A     Anni   Anni  Juliani  prot  plici  ante  JEram  Anni 

Otymp.  ChrisH  communem.  ante 

JBram 
gionisduxesset.Herodesverotum  christi 

adoiescens   15  aut  certe  juvenis 

25annorum  [ut  ex  NicolaoDama- 

sceno    Josephi    codices  emendat 

Usserius  fol.  353  annalinm]  Gaii- 

laeam  administraret. 


B 


D 


47. 

Annus  alter  prolepticus  styll 
JuHanl  ante  ordin.  Gaesaris,  et 
47  ante  aeram  Ghristi  comm. 
Periodi  Jul.  4665,  obtinet  suas 
Kalendas  Januarii  die  74,  anni 
Tarquiniensis,  seu  civiiisRuma- 
norum,  quae  diceoatur  H  Martii, 
seu  Prid.  Id.  Mart.  Gonstatdiebus 
365.  Signatur  consulatu  3  Gaesa- 
ris,  et  dictatura  3  ejusdem,  col- 
lega  Lepido. 

01.  483     C.  Julio  Gxsare  eos.  iiietdict. 

II  et  III.  III M.  iSmilioLep.cos.  et  Mag,  Eq. 

RES  GEST^. 

Herodes  specimen  dedit  vigi- 
laniia:  in  suo  ministerio,  com- 
prehenso  Ezechia  latronum  duce ; 
sed  in  eo  morti  addicendo  incon- 
sulto  pontiflce  Hyrcano;  audaciae 
notatus  fuit  ab  Optimatibus  Ju- 
daBorum,  et  injadicium  vocatus 
apud  eumdem  Hyrcanum,  cui 
deiulerunt,  etiam  Phasaelum, 
fratris  exemplo,  insolescere ;  iicet 
Antipater  utriusque  pater  se  ob- 
sequentem  pontiflci  exhiberet, 
qui  tamen  citra  nomen  reginm 
coiebatnr  non  secus  ac  ipse  re-^ 
gnaret.  Sextum  Gaesarem  Syriae 
proconsulem  muneribus  ita  deme- 
ruerat  [iisque  ab  Hyrcano  erogatis 
Hcet  suo  nomine  oflferret]  ut  au- 
ctor  fueritsextusHyrcanoHerodis 
absoivendi.  Malo  tamen  sno  id 
praestitit  Hyrcanus,  ut  Sameasin 
conciHo  ominabatur.  Sextus  enim 
Gaesar,  accepta  pecunia,  Herodem 
praefecit  CoBlesyriae :  ex  quo  mu- 
nere  fomes  ilH  ministrabatur, 
arma  cuntra  Hyrcanum  movendi, 
et  Hierosolymam  obsidendi,  nisi 
pater  ac  frater  obstitissent. 
Joseph  Hb.  xiv,  cap.  47. 

Sextur  Gaesar  a  Caecilio  Basso 
reprehensus,  quod  legionem  a  G. 
Gaesaresibi  concreditam  indecen- 
ter  haberet.  dum  atlrahi  Bassum 
juberet,  per  tumultum  a  legiona- 
riis  occiditur.  Gonjurant  contu- 


47 


407 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


Anni  Anni  Rom.  civiles,  eorvmque  com^  Anm 
Per,  mensus  cum  Mra  Christt  commU'  U,  C, 
Jul,        ni  ct  cumperiodojuliana  Scaliy,     ante 

^^Ss  cap.37,  Patercul.,  lib.  ii,  c.  37.]**pPj^^* 
Gallicum,  Ponlicuro,  Alexandri- 
num,  et  Africanum. 

Anni  emendationem  instituit, 
usus  opera  Sosigenis  in  re  astro- 
nomica,  et  Flavii  scrilMe  in  Fa- 
stisordinandis.  Diolib.  xLiir,Ma- 
crob.  Satnrn.  lib.  i,  cap.  U. 

Annus  clviiis  Romanorum  pro- 
xime  praecedens  novam  ordi- 
nationem  annornm  Julianorum 
Csesaris  dictatoris,  qui  et  annus 
conpmonis  dictus  est,  constat 
diebus  445,  quibus  praecedit  Ka- 
lendas  Januarias  anni  principis 
in  serie  Juliana,  seu  annnm  45 
ante  seram  Ghristi  commnnem. 
EJus  Kalendae  Januarias  incidunt 
in  diem  43  Octobris  anni  Per.  Jul. 
4667  et  pnBceduntdiebnsSO  Ralen- 
das  Januar.  anni  4668,  Per.  Jul.  seu 
46  ante  aeram  Ghristi  communem. 
4668.  Praeter  menses  Tarquinii  xii 
20,  43.  qui  constitnuntur  diebus  355,  ob- 
E.  tinuit  tres  menses  interkalares, 
nempe  Merkedonium  dierum  23, 
inser  Febr.  et  Martium,  et  duos 
Interkalares  inter  Novembrem, 
ac  Decembrem  singulos  dierum 
34.  Summa  dierum  hujus  anni 
confusionis  fuit  445.  Censorin. 
de  die  nat.  can.  8. 

Signatus  fuit  consulatu  Gaesaris 
quartosinecollega,  ejusdemdicta-  A  P 
tura  partim  iii,  |.artim  iiii,  ut  os-    707 
tenduntFastimarmoreiGapitoiini.     PP 

Dict.  III       C.  IVLIVS.  G.  F.  C.  N.  GAESARIII  DICT.     708. 
M.  AEMILIVS.  M.  F.    Q.N.   LEPIDVS 
Mag.    Eq.    EODEM  ANNO 
C.  IVLIVS.    C.   F.    C.    N.    CAESAR    IIII 
SINB  COiiega  EODEM  ANNO 
COSS     Q.  FABIVS.  Q.    F.  Q.    N.    MAXIMVS.  IN 

Magistraiu    mortvvs.    est.  in. 
Eivs.  Locum  suffect.  c.  gani- 

NIVS.  C.  F.  C.  N.  REbila 

et  in  Tabula  Golotiana  apud  Grut. 

fol.     298.    G.     IVLIVS.     GAESAR    IIII 
SINE    CONLEGA     DIGTATOR     (tertium 

designatus  quartum) 

S-ri  Q.  FABIUS.  MAXIMUS  G. 
-T  TREBONIVS.  G  CANINIVS.  G.  F 
G.  IVLIVS.  GAESAR.  DIGT.  IV.  M. 
AEMILIVS.  M.  Eq. 

Annus  consuiatus  iii  absolutus 
erat,  quando  Gaesar  inivit  consu- 
latum  iiii,  sed  nondum  absolutus 


A     Anni  Anni  Juliani  prot  plici  ante  JRram    A 
Olfpnp.  Christi    communem.  t 

maces  pro  indemnitate  propria,  ^ 

et  pro  Basso,   que  se  praetorem 

Apameae  nominatum    muniebat. 

G.  Antistius  Yetus,  aliique  Gaesa- 

riani  eumdem  obdent, 

Antipater  Gaesarianis  per  fillos 

snossubministrat  auxilia  Jos.  lib. 

I  Belll  cap.   8  et  lib.  xiv  Anti- 

quit.  c.  n  et  Dio  lib.  xlvii. 

46. 

Olymp.      Annus  primus  prolepticus  styli 

483    Juliani  ante  ordinationem  Caesa- 

III   et  IV  ris,  et  46  ante  seram  Ghristi  com- 

Q  munem    Periodi   Julianae    4668, 

obtinet  suas  Kalendas  Januarias 

die  81  anni  civilis  Romani,  qui 

Ponfusionis  annus  dictus  fuit,  et 

dies   445  obtinuit:   nempe   die 

21   Merkedonii    inter    Febr.    et 

Martium  interkalati,  seu  iv  Kal. 

Martii.  Gonstatdiebus  365.Signi- 

tur  initium  anni 

G.  Juiio  Gaesare  iv  solo,  eodem- 

que  dictatore  iii,  designato  iiii. 

Anno  procendente,  ad  tres  no- 

vissimos  ejusdem  menses  [dnos 

scilicet  Interkalares  |K>st  exltum 

Novembr.dierum  34,  singillatim, 

Q  et  Decembrem]  suffecti  suni  con- 

sules 

Q.  Fabius  Maximus. 

G.  Trebonius. 

etdie  unni  postrema,  mortuo,  In 

magistratu  G.  Fabio  Maximo,  in 

ejus  locum  suffectus  est  ad  pau- 

cas  horas 

G.  Ganinius  Rebilus. 

Plin.   lib.  VII,  c.  53.  Snet.  in 

Glaud.  c.   15.  Macrob.   lib.  vii, 

cap.  3. 

RES  GESTiS. 

Dum  bellum  in  Syria.  trahitur 
cum  Gaecilio  Basso  L.  Statlos 
Q  Murcus   vir   praetorius  a    Jullo 

Caesare  Sexti  successor  mitiitnr 
cum  tribus  agminibus  ex  Italia, 
sed  a  Basso  repellitur  forliter 
fJos.  lib.  I  Belli,c.  8,  in  fin.,  et 
Antiq.  lib.  xiv,  c.H,  fin. ;  Pa- 
terc.  lib.  ii,  c.  69 ;  Appiam.,  etc.] 

Apud  Josephum  Murcus  per- 
peram  scribitur  Marcus.  Aderant 
enim  Basso  in  belli  societatem 
Arabum  phylarchi,  praesertim 
gentis  £messenae,  et  RhamlNBO- 
rum  nomadum  intra  Euphratem 
habitantium   rex    Alchaudonins 


CHRONOL.  CONSUL  BT   C^.  ROM.  ETC. 


440 


ptHod. 
M. 


Anni  Rom.  cmles,  eorumque  com'    Annt     A     Aimt   Annt  JuHani  prot  plici  ante  Mram    Anm 


mensuscumJEra  Christicommu- 
ni  et  cum  periodo  Juliana  ScaUg. 

^^^  ^t    annus    dictatur»     tertiae. 

^^  Quare  eodem  anno  [dictaturae  ter~ 
tiae  sed  non  eodem  cousulatus 
tertiij  indicatur  inisse  constito- 
ttan  iiii  sine  collega  :  ?el  sculpto- 
risoscitantia  insculpta  sunt  Tabu- 
lis  Capitolinis  ante  consulatum 
Csesaris  iiii  sine  collega  duo  illa 
verba  eodem  anno  quae  post  iiii 
consulatum  recte  inseruntur.  An- 
nns  iste  confusionis  (credo)  scul- 
ptorem,  vel  auctorem  turbavit  in 
Tabulis  Capitolinis  incidendis, 
ubi  abundant  verba  eodem  anno 
priori  ioco  posita,  et  desideratur 
dictatura  iiii  expressa  in  Colo- 
tiano  marmore,  non  secus  ac  in 
nnmmis  Caesaris  cum  cons.  iiii. 
quibusfidendum  utpoteaequalibus. 

RES  GESTiB. 

G.  Julius  Caesar  inito  Romae 
consnlatu  quarto  sine  collega, 
idemque  dictator  [ut  in  Tabula 
Golotiana  nominatur],  nempe  dv- 
ctalor  iii,  designatus  iiii  futHirtius 
scribit  initio  libri  de  beilo  Hisp.] 
magnis  itineribus  ante  confectis, 
cum  celeri  festinatione  ad  bellum 
confciendum  in  Hispaniam  convc' 
nU  contra  Pompeii  liberos. 

Caesar  in  Hispania  ad  diem  xi 
Kal.  Martias  [in  Ral.  Juliano  22 
Decembr.  anni  Per.  Jul.  4667.] 
Ategua  oppido  potitus  est,  et  ii/- 
PERATOR  appellatus.  Ad  diem  xvi 
Kal.  April.  Festo  liberalinm  [Plu- 
tarcho  in  Caesare,  Aiovuaia  dicun- 
tur]  memorabile  praeliumod  Iftm- 
dam  commissum  est :  in  quo  30 
circiter  miilia  Pompeianorum  ce- 
ciderunt.  Anni  Juliani  proieptici 
ea  dies  fuit  47  Januarii.  Ante  eam 
pugnamdiebus  42  Uirtius  testis 
ocuiatus  in  sna  Ephemeride  belii 
Hispanici,  in  quo  Caesarem  se- 
qttcA>atur,  scribit  iii  Nonas  Martii 
[quae  in  anno  Jul.  proieptico  re* 
spondet  diei  5  Januariij  Caesari 
castra  moventi  lunam  visam  hora 
noctis  sexta  opportune  affulsisse. 
Id  vero  evenire  neqnaquam  potuit 
anno  priroo  novi  styii  Caesaris 
[cui  passim  attribuunt  chronoiogi. 
hanc  expeditionemj  cum  eo  anno 
ferente  Novilunium  ex  omnium 
sententia  Kalendis  Januarii,  Luna 
die  V  Martii  triduo  post  synodum 
cum  80ie  infra  horizontem  descen* 


VC 

ante 
etpost 
PalU. 


B 


D 


Olymp.  Chrisii  commtmem. 

Arabs  [Strabo  lib.  xvi,  pag.  753, 
et  Dio,  lib.  xlvii]  Sub  anui  extre-> 
mum  Parthi  quoque  advenerant  a 
Basso  in  Syriam  acciti,  sed  hye- 
mis  interventu  non  diu  adfuernnt 
[ibi].  Bellum  tamen  a  Parthis  rei- 
publicae  sibique  imminens  ita  Cae- 
sarpraevidit,utreduxab  Hispanica 
expeditionecircaOctobrem  hujns 
anni,  in  aestatem  sequentem  I^r- 
thicam  pararet  :  et  C.  Octavium 
studiorum  causa  ApoHoniam 
praemissum  [qnem  Hispanici  belii 
comitem  adhibuerat  sibi  cogna- 
tione  per  Acciam  Juliae  filiam 
proximum]  destinaret  Magistrum 
equitum.  Is  postea  imperavit,  hae- 
res  a  Caesare  scriptus  in  supremis 
tabulis,  quas  hoc  anno  Idibus 
Septembribus  conditas  virgini  ve- 
staii  maxime  custodiendas  tradi- 
dit.  Sueton.  in  Jui.,  cap  83. 

Hyrcanus  pontifex,  missa  ad 
Caesarcm  legatione,  quem  maxima 
in  Romana  republica  auctoritate 
ita  auctum  in  perpetuum  audivit, 
confirmationem  petiit  decretorum, 
qnae  honorifica  et  proficua,  tum 
sibi,  tum  universae  Judaeorum 
genii,  in  ^gypto  et  in  Syria  con- 
diderat.  Parthici  helli  et  Syriaci 
contra  Bassum  imminens  soliici- 
tudo,  praeter  antiqua  ponlificis 
Uyrcani  et  Judaeorum  merita  cum 
Caesare,  impetrarunt  cumuiatissi- 
mam  gratiam.  Recitantur  a  Jose- 
pho,  lib.  xivAntiq.,  cap«n,  lit- 
terae  ac  decreta  Caesaris  consuiis  Y 
etdictatoris  perpetui  titulis  insi- 
gnita,  «  quibus  Hyrcano  Judaeo- 
rum  pontifici  ejusque  liberis  sa- 
cerdotium  et  pontificatus  Hiero- 
soiymorum  ac  totius  gentis  astrui- 
tur  eo  jure  quoet  majores  eorum 
hoc  sacerdotium  gesserunt :  ha- 
l>ere  et  munire  Hierosolymorum 
urbem,  et  gubernare  eam  Hyrca- 
num  fiiium  Alexandri  pontificem 
Judaeorum  et  ethnarcham  secun- 
dum  suam  voluntatem ;  et  Judaeis 
secundo  locationis  anno  de  redi- 
tibussuissubducant,  immunesque 
sint  ab  angariis,  et  vectigalibus 
etc.  Hyrcano  ejusque  filiis  deci- 
m9s  persolvant,  sicut  hactenus 
eorum  majoribus.  Utque  nullus 
vei  praeaes,  vei  dux,  vei  legatus  in 


ante 
JBram 
AJirisH 


M 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMRNA  EpiT.  ROM.-YATiC. 


Ami   Anni  Rom.  civUes,  eonmque  com"    Anni     A     Armi   Anni  Julianiproleptici  mie  Mnm  A 


Per 
Jul.et 
fcH 

)5 


mensus  eum  Sra  Christi  commu 
ni  et  cum  periodo  Juliana  Scaiig, 

deret  bora  noctis  secunda.  In  no- 
stra  vero  chronologia  anno  con- 
fusionis  attribuente  Hispanicae 
expeditioni  Csesari  contra  Pom- 
peii  liberos  die  iii  Nonas  Martii, 
quae  diebus  364  praecedit  novum 
stylum  Julianum  et  Novilunium, 
aetas  lunae  fuit  dierum  23  et  luna 
clrca  quadraturam  cum  sole  cou- 
stitutaoriebatur  circa  horam  no- 
ctls  sextam,  quemadmodum  a 
Caesare,  et  ab  Hirtlo  visa  est. 

Yictor  exHispaniaCaesar  mense 
Octobri  Romam  ingressus  Hlspa- 
nicum  triumphum  egit.  In  tres 
autem  menses  anni  rellquos  [ad 
dnossciiicet  interlLalares  postNo- 
vembrem,  et  ad  Decembrem]  ab- 
dlcatus  consulatu,  suflfectos  Con- 
sules  creavit  Q.  Fabinm  Maxi- 
mum,  et  C.  Treboninm,  et  Fabio 
mortuo  in  diem  anni  postremam 
suflTecit  G.  Caninium. 

Multi  et  maximi  honores  Caesari 
decreti  suni  a  senatu.  Prae  caete- 
ris  vero,  ut  dictator  perpbtdo 
esset :  et  ut  praenomen  impbrato- 
Ris  haberet  [Sueton.  in  Jnl.,  c.  76] 
quo  scilicet,  non  res  bene  gesta, 
sed  auctoritasin  repubiica  summa 
slgniflcaretur.  Dio  lib.  43;  Appian. 
Ilb.  iiBell.  civ.,  pag.  494. 


V.C. 

ante 

et  Post 

Palil. 


Olymp. 


B 


Ckristi  communem. 

finibusJudaeorumauxiliacolligat:  ^ 
neve  militibus  liceat  pecunias  ab 
his  exigere,  vel  hybemorum,  vel 
quocunque  alio  nomine :  sed  slnl 
immunes  ab  omnibus  moiestatlo- 
nibus,  etc.    Manere  etlam  Jura, 
quae  ab  initio  inter  JudaBOS  et  eo- 
rum  pontifices  fuerant,  et  quas- 
cunque  beneficia  a  S.  P.  Q.  R. 
concessa.  Praeterea   eodem  Jure 
utl  illis  licere  et  in  Lydda.  Loca 
etiam,  agros,  habitatlones,  quas 
pro  amicitia  reges  Syriae  ac  Phoe- 
nices  per  donationem  popuii  Ro- 
mani  possederant,placeresenatai, 
ut  Hyrcanus  Judaeorum  ethnarcha 
habeat :  esseque  jus  Hyrcano  ejns- 
qne  flliis  et  legatis  ab  eo  missls 
ludos  et  gladiatores  spectandi  in- 
ter  senatores  sedentibus.  Utque 
quotiescunque    postniaverlnt^  a 
dictatore  aut  magistro  equltum 
In  senatum  introducantur,  et  re- 
sponsum  eis  omnibus  Intra  deeem 
dies  reddatur,  quid  a  senatu  d^ 
cretum  fuerit, »  etc. 


Post  annum  Confusionis  absolutum,  paria  Jam  faciunt  cum  annis  Julianis  novae  ordinationls  C  Jnl 
saris  anni  civiles  Ro^nanorum,  aequatis  ralionibus  ita  imposterum  continuandi,  ut  seqailar. 


Anni    Imperatores^  ConsulesRomanorumf    Anni 
Periodi  res  gestse  et  documenta         ab  TJrbe 

Julianse  Kaiendis  Januarii.  condita 

^^2^^^      Novilunium  medium  hora  5et  ^^^^^ 

£^^gr  minut.  44  post  mcridiem  Romae.  708  ex 

Dom.       Novilunium  verum  horis  15, 26   Palil. 

4669   post  meridiem  Ralendarum  Janua-    ^^ 
9p?4   rilRomae. 
CB        ExTabulis  Astronom.  de  la  Hire. 

Consules 

C.    IVLIVS     CiLESiLR.   V   II  ANTONIVS. 
M.  F. 

SVF.    P.    CORNELIVS   P.  P. 

Tabula  Colotiana  apud  Grut, 
fol.  ccxcviii,  et  in  Tab.  marm. 
Capitolinis 

C.  IVLIVS.  C  F.  C  N.  OLESAR.  V  M. 

Ant. 
Nummi  aurel  et  argentei 

apud  Vaillant.  Ck^n.  Hedio- 

barb.  et  aiios. 

C  GABSAR,   BTG.    COS   QUIlfr.     DICT. 
PERPKT. 


D 


I. 


Anni    Judxorun  et  finitimorum  popuUh- 
Olymr-     rum  Pontifjces^  Reges,  res  gestm 
piadum     et  documenta. 

ante        Hyrcani  pontiflcis  annusSS. 

sestatem     Hyrcani   Judaeorum    pontlficU 

f^   iegati  ad  Csesarem  missi  circa  fi- 

IV.  ex  ^^^  ^^^^  superioris  ab  eodem, 

diebus  ^^  ^nno  quintum   consule,  et 

asstivis  dictatore    perpetuo,    Impetrant, 

Olymp.  perferri  in  senatu,  et  confirmari 

ea  privilegia  quae  ex  Josepho  re- 

censita  sunt  in  fine  anni  praeoe- 

dentis. 

His  addendum  est  edictum  de 
sodalltiisJudasorum  gentitantam- 
modo  in  urbe  permissis  a  G.  Cm- 
sare  cos.  cum  caetera  omnia  ve- 
tuisset  :  de  quo  Josephus  eodem 
cap.  n,  iib.  XIV.  Tum  ea  quae  sfr- 
quuntur.  «  Post  mortem  autem 
Caesaris  M.  Antonius  P.  Doiabella 
coss.  advocato  senatu,  et  introdu- 
ctis  Hyrcanl  legatis,  retulerunt  de 
eorum  postulatis,  et   amicitlam 


«tt 


^w*   Imferatorei,  Consuks  Bomanorwn. 
««0»  res  gestx  et  doeumenta. 

C.  Julius  Csesar  sextum  trium^ 


CHRONOL.  OONSDL.  BT  CJES.  ROM.    BTC. 


441 


FTrA?!    ^  A^^    Judseorum  et  ftnUmorum  populo^   Amd 
Urlns  Olymp.     rum  Pontifices,  Reges,  reVSestm    arUe 


phum  egit  ovans  ex  monte  Albano 
96  Januarii. 

C  IVLIVS  C.  P.  C.  N.  CAESAR  VI  DICT. 
IIII  OVANS,  A.  DCCIX  EX  MONTE  AL- 

BANO  VII K.  FEBR.  Fasti  triumpli. 

Capit.  Grut.  pag. 

MibttsMartii  C.  Caesar  in  curia- 

a  conjoratisS^  vulneribus  confos- 

stts  est.  SufTectiis  Coss.  P.  Corne- 

litts  Dolabella. 

C.  Octavitts  haeres,  et  in  Juliam 
fiimiliam    adopUtus,   C.    Julius 
Caesar  inde  dictus  est.  Ex  Apol- 
lonia  in  Urbem  rediens  circa  Ka- 
lcnd  Maii  [nam  xiv    Kal  Maii. 
Neapoli,  et  postridie  in  Cumano 
cum  Cicerone  fuit  [lib  xiv,  Epist. 
46,  ad    Attic]  tanta   amicorum 
frequentia   stipari,    et   populari 
gratia  roborari   coepit    Senatui 
commendatus  a  Cicerone,  ut  circa 
Angostttm  mensem  [tunc  sexti- 
lem  dictum]  exercitum  ex  coloniis 
cogere  privata  impensa  institerit. 
[Liv  lib  cxvii.  Florus  lib  iv,  c.  4, 
etTab  Ancyran»].  Bellum  Macedo- 
nicum  contra  Getas,  et  Parthicum, 
et  Legiones  a  C.  Caesare  paratae, 
M.  Antonio  decretae  sunt  cum  quo 
OetaviosrecoDciliatusfuerat.  Pro- 
vinciae  assignatae.  Acta  Cspsaris 
pleraque  confirmata.  Percussores 
Cassaris,  Bruttts,  et  Cassitts,  spe 
abjecta  retinendae  reip  popularis, 
in  Tolunurium  exsilium  Athenas 
concedunt.  Velleius  lib  ii,  c.  62. 
Dio  lib  XLVii. 

Cicero  hoc  anno  iter  in  Grae- 
ciam  suscepturus  ante  Olympia 
[ad  Atticum  lib.  xv,  ep.  24  et  lib. 
XVI,  ep.  7]  ostendit  Olympiadis  -184 
ineuntisannum  plurim  um  huican- 
no  caedis  C.  Caesaris  esse  allegan- 
dum. 

Antonitts  Consui,  potestate  ei 
facta  per  S.  P.  Q.  R.  cognoscendi, 
et  ezsequendi  de  Actis  Caesaris, 
qaae  is  Jussisset,  libertatem,  et 
Jus  Romanae  CiviUtis,  etimmuni- 
tates  populis,  ac  Dynastis  passim 
vendebat:  deque  hisomnibus  toto 
Capltolio  tabulae  figebantur.  Cic. 
Philip.  2etiib.  ii,ad.fam.  ep.  i. 
Paterc.  lib.  ii  Plut.  in  Ant.  Dio 
lib.  XLiv,  qaae  omnia  comprol>ant 
historiam  Josephi. 


cond 

ante 

et  post 

Palil. 


B 


D' 


et  documenta.  JBram 

cum  eis  renovaverunt,  et  quidquid  ^*»^' 
petierunt.  Senatusconsulto  eisde- 
cretum  est.  Dolabella  etiam,  a&- 
ceptis  ab  Hyrcano  litterls,  scripsit 
per  universam  Asiam,  et  primae 
ejus  provinciae  civitati  Ephesio- 
rum  in.hunc  modum.  Dolabella 
imperator  Ephesiorttm  magistrati- 
bus  S.  P.  Q.   R.  s.  Alexander 
filius  Theodori  legatus   Hyrcani 
pontificis  acethnarchae  Jadaeoram 
mihi  retulitdecivibussuis,  qood 
militare  non  possint,  eo  quod  ne- 
que  arma  gestare,  neqae  iter  fa- 
cere  fas  sit  diebns  Sabbathis,  ne- 
que  victnm  more  patrio  possent 
sibi    quaerere.   Quamobrem   ego 
quoque,  quemadmodum  alii  ante 
me    imperatores,    immunes   eos 
volo  a  militia,  permittoque  ut  pa- 
triisvivant  moribtts;  convenien- 
tes  sacrorum  cattsa,  sicttt  leges 
eorum  postulant,  et  conferentes 
in  offerenda  templo    sacrificia: 
voloque  ut  haec  ipsa  scribatis  per 
urbes  provinciaesingulas,  etc.  Lu- 
cius  autem  Lentulus  consul  pro 
sententia  de  Judseisdixit:  Judaeos 
cives    Romanos    templa  Judaica 
habentes,  et  facientes  Ephesi  pro 
tribunali,  religionis  ergo,  immu- 
nes  a  militia  pronuntiari  xii  Ka- 
lendas  Octobres.  Jos.  ibi.  qui  haec 
decreta  narrat  in  aereis  tabulis 
fixa  in   Capiiolio.    Suirragantn. 
Josepho  historici  Romani  in  ad- 
haerente   columna   indicati,  qai 
passim  ab  Antonio  etiam  pluribus 
aliis  vendita,  obtentu   Actorum 
Caesaris,  hujusmodi  privilegia  in 
aeneis  tabulis  incisa  atqne  in  Ca- 
pitolio  fixa  fuisse  confirmant 

Mortuo  Ptolemaeo  S4)la  in  .£gy- 
pto  regna;  Ckopatra  Jos  lib  xv, 
cap4. 


415 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA  BDIT.  ROM.-YATIG. 


446 


710. 
711. 


Anni   ImperatoreSy  Consules  Bomanorum,    Anttt 
Per.'  res  gestae  et  documeata.  Urbis 

Jul.  et  condUm 

fcU  ante 

^  et  post 

rO     C.  VIBIVS.  C.  F.  C.  N.  PANSA  Palil. 

22.  15.  V.  HIRTIUS.  A.  F.  709. 

A.         g  p  c.  IVLIV8.  CAESAR  (OcUvia-  A.  P. 

C.  CARRINAS.  C.  F.  DttS)    etpOift 

g  p  Q.  PKDIVS  Q.  F  ^alU. 

P.  VENTIDIVS.  P.  F  710. 

Lapis    Colotianus    ap.    Grut. 

fol.  CCXCVIII. 

Kal.  Januariis  Gicero,  Pliiiip- 

pica  quinta,  Antonium  beiio  per- 

sequendum  snadet.  Postridie  Im- 

perium  extraordinarium  G.  Gaesari 

Octaviano  defertur.  [Gic.  Ptiil.  xi.] 

Reconciliati  Lepidus,  Antonius,  et 

Gaesar  Triumviratum  invaduntR. 
P.  C.  die  V  Kai  Decemb  Lapis  Golot. 

ibi.  et  nummi  et  historici  passim. 

Cicero  occiditur  vii  Id.  Bec. 

dialog.  de  causis  cor.  el. 

4671.  L.  Munatiusl.  f.  1.  n.  Plancus  M. 
23. 16.  ^milius  m.  f.  q.  n.  Lepidus  ii, 

Q.     Man.  Anto  nius  H.  Sulpitius  Cons. 
Lustrum  non  fecit. 

Fasti  marm.  Golotian.  ap.  Grnt. 
fol.  298.  Ad  Phiiippos  Macedoniae 
commissa  pugna.  Bruti  et  Cassii 
fegiones  xxi,  cum  totidem  M.  An- 
tonii  et  Caesaris,  Gassius  exutus 
castris  se  interficit.  Brutus  iterato 
praelio  victus  se  pariter  conflcit. 
Liv.  lib.  cxxiv ;  Paterc.  lib.  ii,  c. 
70.  Piut  in  Bruto.  Appian.  lib.  iv. 
Antonius  inOrienUiesProvincias, 
G«sar  in  Occidentales  proflciscun- 
tur  partitis  inter  se  copiis,  sed  in- 
terim  Antonius  hiemavit  Athenis. 
Plnt.  in  Antonio. 

4672.  L.  Antonius  P.  Servilius  p.  f.    711. 
24.  17  Rauricus,  Lapis  Goiot.  712. 

F  Antonius  ab  Asianis  praemia 
exigit  28  legionibus  victricibus 
[qnae  sunt  cum  anxiiiis  virorum 
170  miilia]  novem  annorum  tri- 
butum  intra  biennium,  Appian. 
lib  III,  pag.  67H,  deinde  abit  inSy- 
riam.  Octavianus  Gaesar,  causam 
de  agris  civium,  qui  Bruto  et 
Gassio  faverant,  dividendis  inter 
milites  Caesarianos,  cum  ab  ipsis 
militibus  dirimendam  curasset, 
Fulvia  illorum  odium,Caesargra- 
tiam  conciliavit.  Hinc  bellum  in- 
ter  Ca^arem  et  Fulviae  maritum 
Antonium.  Dio  lib.  xlviii  -,Suet.  in 
Oct.  c.  G2.Beiium  Perusinum. 


B 


A     Annt    Judsorum  et  finUimorum  popuUh-    Amd 
Olifmp,      rum  Ponti/ices,  Reges,  res  gestae    ante 
et  documenta.  Mram 

Christi. 
G.  Casfius  olim  quaestor  Grassi,     44. 

Syria  occupata,  in  Judaeam  con- 

tendit  Procons  Dio  lib  xlvii.  et 

sui  juris  fecit  pro  Republica  A 

Judaea  exegit  argenti  taienta  700. 

184    Hist  Jud  in  Bibl  Polygl  Paris  He- 

Olymp.  rodes  ex    Galilaea  100   Ulenta; 

Ann.   totidem  Hyrcanus  misit  Jos  lib  i 
i  11     belli  c.  9.  et    lib  xvi   Antiquit 
c.  18. 

Antipater  Malichi  fraude  vene- 
no  e  medio  tollitur.  Phasaelus,  et 
Herodes  fllii  uliionem  differunt 
patris.  Herodes,  Cassio  permitr- 
tente,  eumdem  per  satellites  con- 
fodit  Jos  Antiq  lib  xiv.  c.  20.  et 
lib  I  belii,  c.  9. 


II  III       Hyrcanus    per  legatos  auream    43. 

coronam  M.  Antonio  mittit,  ro- 
gans  pro  gentis  suae  libertate,  %i 
agris  a  Cassio  ademptis,  ut  resti- 
tuantur.  Quorum  postulata  Anto- 
nius  aequa  existimans  non  modo 
admisit,  sed  proposito  edicto  Ty- 
ris,  Sidoniis,  Antiochenis,  et 
Aradiis  in  eamdem  sententiam 
scripsit,  ut  liberi  dimitterentnr 
Judaei  sub  hasta  a  C.  Gassio,  Cas- 
sianisve  venundati,  et  loca  oni- 
versa,  iisdem  Judaeis  similiter 
adempta  redderentur,  essentque 
rata  privilegia,  et  jura  beneflcio 
Dolabellae,  ac  suo  Judaeorum 
genti  concessa.  Jos  lib-  xiv, 
c.22. 

III  iiii  Antigonus  filius  Aristobuli  [qui     42. 

fuerat  frater  Hyrcani  Pontificis] 
adversus  patruam,c^JusRegno,  et 
Sacerdotio  inhiabat,  Parthorom 
arma  suscitat,  duce  Parbro,  Jam 
a  Labieno  excita  contra  Roma* 
nos  pactus  mille  taienta,  et 
quingentas  mulieres,  si  ab  Hyr- 
cano  in  se  regnum  transferant, 
et  Herodem  una  cum  filiis  inter- 
ficiant. 

Herodem  enim,  et  Phasaelum 
tetrarchas  constituerat  Antonius, 
apud  quem  Daphni  Antochiae 
proximae  hoc  anno  agentem  accu- 
sabantur  a  Judaeorum  proceribus. 
Audito  tamen  Hyrcano,  qui  filiam 
Mariamnem  Herodi   desponderat 


D 


H7 

A«tt 

Per. 
M.  et 


3 


GHRONOL.  OONSUL. 

Imperatores,  Consules  Eomanorum,    Armi 

res  gestx  et  documenta.  ^r^i»  * 

conditSB 

ante 

et  post 

Palil. 


BT  C^.  ROM.   ETC. 


148 


4573. 
25.  48. 
E.B. 


4674. 
26.19. 

C. 


Cn.  Domitius  m.  f.  Calvinas  ii. 

C.  Asinias  cn.  f.  Pollio. 

Inniani   Carinani   agrii   Nor. 
Cen.  Pis.  p.  139. 

Suf.  L.  Cornelias  L  f.  Suf.  P. 

Cassidius  P.  f. 

Fasti  Lapidis  Colotiani  Grut. 
298. 

Imp.  Caesar,  L.  Antonio  ad  de- 
dilionem  compulso,  Perusiam  vi- 
ctor  ingressus,  luliam  totam  par- 
tim  volunute,  partim  vi  in  pote- 
sUtem  redigit.  Antonius  iii.  Yir,    712. 
mortna  uxore  Fulvia,  Caesari  re-  A.  P. 
concilialus,  cum  illo  dividit  Roma-    713 
nam  Imperium.  Orientales  omnes  P.  P. 
trans  sinum  lonium  tum  insnlae, 
quam  Provinciae  nsque  ad  Euphra- 
tam  Antonio  paruerunt.  Occiden- 
tales  vero  Dalmatia,  Hispania,  et 
Gallia,  Caesari,  qui  Africam  Lepi- 
do  Jam  assignaverat.  Appian.  p. 
709,  Dio.  p.  374,  Plut.  in  Ant. 
Mense  Octobris.  Norisc.  p.  p.  140. 

L.  Marcius  Censorinus.  714. 

C.  Calvisius  Sabinus.  A.  P. 

Kal.  Januarii  L.  Marcius  L.  f.       715. 
c.  n.  Censorinus  Cos.  ex  Macedo-   P.  P. 
nia  triumphat.   Fasti  Capitolini 
trinmphales.  Grut.  p.  296. 

Yentidius  primo  Labienum , 
deinde  etiam  Parthos  praelio  supe- 
ratos  expeliit  Cilicia,  et  Syria.  Dio 
lib.  XLviiietPalaestinam  recuperat, 
et  Romae  v  Kal.  Dec.  Pro-cos.  ex 
Tauro  Monte,  et  Parthis  trium- 
phatannosequente.  Fasti  triumph 
Capitolini  ap.  Grut.  fol.  296. 


4€75. 


.  I. 


B. 


^ISPA- 

t^ICA. 


App.  Claudius  Pulcher. 
0.  Norbanus  Fiaccus. 
Hinc  AEBA  HispANiCA  dcducitur. 

DomiliusCalvinus  Proconsul  in 
potestatem  Caesaris  anno  superiori 
reduxerat  Hispaniam  Jussam  tri- 
bnta  pendere  ex  Kalendis  Jan.  hu- 
Jus  anni,  unde  incipit  ^ra  Hispa- 
nica. 

P.  VENTIDIVS  P.  F.  PROCOS  EX  TAVRO 
MONTE  ET  PARTHRIS.  V.  K.  DECEMB. 
a.  V.  C.  DCCXV. 


714. 

A.  P. 

715. 

P.P. 


i^'*'**   ^^^^^^^^^^^^  ^  finitimorum  popukh-   Anni 
Olymp.    rum  Ponti/ices,  Reges,  res  gesta    ante 
et  documenta.  Mram 

eumque    praestantiorem    in    rep  (^^^ 

administranda  asserebat,  Anto- 

nius,   neglecta  accusatione,   te- 

trarcham  utrumque  fratrem  crca 

verat.  Jos  lib  xiv,  c.  23. 

Parthi  a  Labieno  exciti  Syriam,     41. 

cum   occupassent,    ab   Antigono    Biss. 

incitati  Hierosolymis  potiuntur. 

Hyrcanum   pontificem    captivum 

abducunt,  et  instigante  Antigono 

auribus  mutilant,  ne  pontificatum 

recuperet,  in  quem  Antigonum 

B  intrudunt  ab  Aarone  lviii.  Hero- 

des   necquidquam    conatus   pro 

Hyrcano,  et  suis  dimicare,    ad 

Arabas  primo,  tum  ad  Cleopatram 

se  recipit.  Phasaclus  ejus  frater 

cum  Hyrcano  in  Galilaeam  abdu- 

ctus,  et  in  vincula  conjectus,  alliso 

ad  parietem  capite,  vita  excedit. 

Herodes  Romam  properat,  ubi  ab 

Antonio,   et  Caesare  ita  benigne 

excipitur,    ut   praeter   spem    iis 

auctoribus,    ex    S.    C.    regnum 

Judaeae  ebtineat,  deductus  in  Capi- 

tol  medius  inter  Caes  et  Ant  Dio 

lib  Jos  lib  XIV,  c.  24.  25.  26. 

G  HinC  INITIUM    REGNI   HERODIS  EX 

S.  C. 

Olymp.     Hyrcani    Pontificis  30.    Anti- 
185     goni  instrusi  i.  Herodis  Regis  1. 
annus  i.  2. 

CKt^^et      ^^^^^^  ^*  ^^''*  ^"^  ^^^ 
excRst.  mandatis  ad  Ventidium,  ut  He- 

ann  ii.  rodem  contra  Antigonum  Juvet : 

quod     etiam     C.     Sosio    Syriae 

et  Ciliciae  praefecto  mandat.  He- 

rodes    in    Parthica    expeditione 

egregiam  operam  navat  Ventidio : 

ita  ut  Parthi,  amisso  Pacoro  dnce, 

et   XX   milibus    suornm    caesis, 

intra  mediam,  et  Mesopotamiam 

D  redacti  sint.  YeH  Pat  i.  ii,  c.  78. 

Jos  I.  XIV.  c.  27.  Dio  lib.  xux,  etc. 

fi.  III.    Hyrcan  31.   Antis  2.  Herodis  2.      39. 

3. 

Vere  ineunte  Herodes  duas  legio- 

nes,  C.  Sosius  XI  ad  Hierosolymae 

obsidionem  adducunt  Expngnant  hiero- 

mense  tertio  inj^unii  solemnitate  solyma 

Jos  iib  XIV.  in  fin.  Anno  Sabbatico  sosio  et 

ineunte.   Card   Noris   Cenot  Pis  et  he- 

pag  145.  ex  Dione  lib  xlix.  his    rodb 

Coss.   Antigonus    ad    Antonium    capta. 

perductus,  cruci  alligatus,  flagris 

caesus,  ac  deinde  Jngulatus  :  in 


M 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA  BDIT.  ROH.-TATlG. 


Anni   ImperatoreSy  Consules  Romanorum^ 


Perio- 
(U  JTul. 
et  cycU 

®B 

4676. 
28.  2. 

A. 


4677. 
i.3. 
C.P. 


4678 
E. 


4679 
3,5 
D. 


res  gestas,  et  documenta. 

Fasti  triumph.  Capitoiini. 

Orodes  Partti.  Rex  fliium  Ptiraa- 
tem  regno  prxflcit.  Dio. 

M.  Yipsanius  L.  F.  Agrippa. 
L.  Caninius  L.  F.  Gallus. 

Dio  lib.  xLix. 

Triumviri  R.  P.  G.absolutoquin- 
quennio  Triumviratus,  pridieKal. 
Jan.  ad  aliud  quinquennium  se 
iternm  iii  Yiros  renuntiarnnt 
inchoandum  ex  Kai.  Jan.  hujus 
anni.  LapisCapit.  sup.  ad  ann.  liO. 
y.  G.  M.  Agrippa  Bello  Siculo  in* 
cumbitcontra  Sextum  Pompeium, 
ei  portum  Baiarum  aperit.  Dio 
lib.  xLviii,  p.  388. 


Anni 
U.C. 
ante 
etpost 
Palil. 

715. 
A.P. 

716. 
P.  P. 


L.  Gellius  L.  f.  Publicola.  716 

M.CocceiusNerva.Diolib.xLix   A.  P. 

« 

Cn.Domitius.  m.f.  m.n.Calvinus    718. 
Pro  Cos.  Hispania  xvi  x.  sextil.  a.    P.  P. 
Dccxvii.  Imp.Caesar.Divi.f.c.n.ii. 
III.  viR.  R.  p.  c.  II.  ovans.  ex.  Sici- 
lia.  Ibid.  Novemb.  a.  dccxvii.  Fasti 
triumph.  Gapitol. 

Triumviratus  Lepido  abrogatus. 
vita  concessa :  ipse  relegatns  Cir* 
ceios. 


L.  Comificius  1.  f. 
Sex.  Pompeius  1.  f. 

Dio  lib.  XLix. 

His  coss.  Sextus  Pompeius  Cne. 
Magni  fiiius  de  infelici  expeditione 
Antonii  in  Parthos  ceriior  factus, 
in  spem  eiatus  se  illis  adjungendi 
in  Asiam  trajicit,  ubi  ab  Amynta, 
principe   Galatiae,   Lycaoniae,  et 
Pamphyliae  ab  Antonio  constitu-     717 
tus,    ad   deditionem   compulsus,   A.  P. 
Mileti  jugulatur.  Appian.  lib.  v.     718 
Dio  lib.  xLix,  p.  403,  elc.  P.  P. 


M.  Antonius  m.  f.  11.  Abdic. 
K.  Januar.  in  ejus  locnm  suf.  L. 
Scribonius  Libo. 
L.  Sempronius  Atratinus. 
Lapis  Fast.  municip.  ap.  Gmt. 
ccic. 
His  coss.  Bellum  illyricvm 
et  Bellum  marsicvm,  ibi 

CSOSrVS.  C.  F.  T.  N.  PRO  cos. 


718 
A.  P. 

719 
P.  P. 


A     Afifu 
olymp. 

III.  IV. 


B 


Cyfnp. 

186. 
ann.  iv 
et  186. 

P.P. 
ann.  1 


D 


I,  II 


II,  III 


JudoBorum  et  ftnitimorum  populo-'  A 
rum  Pontifices,  Reges,  res  gestse  c 
et  documenta.  M 

quo  Assamonaeorum  principatus  ^^ 

desiit  post    annos   126,  a  Juda 

Maccabaeo.  Dio  et  Jos  ibi.* 

Hyrcani  32,  Anan  1,  Herodis 
3,4. 

Hircanus  Pontifex  a  Parthis  de- 
tentus,  cognito,  quod  Herodes  re- 
gnaret,  licet  honeste  detineretur 
Babylone,  et  a  Judaeis  ibi  degenti- 
bus  tanquam  Ponlifex,  ac  Rex 
coleretur  [Phraate  Parthorum 
Rege  id  permittente],  impetrare 
maluit,  ut  ad  Herodem  proficiace- 
retur.  Comiter  excepit  socernm 
Herodes,  sed  Pontifcem  creat 
Ananielum  ab  Aarone  lviii,  Jos 
lib  XV,  cap  1  et  2,  cum  Hyrcanus 
esset  auribus  mutilatus,  et  cum 
Herodes  caverat  nobilem  creare 
Pontificem  Jos  ibi. 

Ananielis  2,  Herodis  4. 

Antonius  suasus  ab  Armeniae 
Rege  Atarasde  Tigranis  filio,  coih 
tra  Medoruro  regem  suscipit  bel« 
lum  Parthis  faventem,  et  Polemo* 
nem  Ponti  regem  socium  belli 
adhibet.  Alexandra  uxor  Alexaii- 
dri  Aristobuli  regis  filii,  per  Gieo- 
patram  curat  Herodi  insinuari,  nt 
Summum  Pontificatum  filio  suo 
Aristobulo  conferat,  hortato  M. 
Antonii  Jos  lib  xv,  c.  2.  Is  est  ab 
Aarone  lix. 

Aristobuli  1.  Herodis  5. 

Herodes  pontificatum  abrogat 
Ananieli,  et  confert  Aristobnlo 
adolescenti  annorum  17  quem 
festo  Tabernaculorum,  sacris 
operatum,  ad  natandum  de  in- 
dustria  invitatum  suifocari  insi- 
diose  curat,  ab  Aar.  lix. 

Ananielus  iterum  pontifex  snf- 
focato  subrogatur  ab  Aarone  an- 
tea  Lviii,  nunc  lx.  Antonius  ab 
infelici  expeditione  in  Syriam  ro- 
dux  Herodis  muneribus  placatur 
apud  se  delati  de  morte  Aristo- 
buli.  Jos.  lib.  XV,  c.  4. 

Ananielis  3.  Herodis  6. 
Herodes  domesticis,  in  reditu  ab 
Antonio,  criminationibus  suarum 
mulierum  irritatus  in  cognatos 
saevit.  Jos.  lib.  xv,  cap.  4.  Gleopa- 
tra  irretitum  suis  amoribus  Anto-* 
nium  inducit  ad  aliquot  conter- 
minas  regiones  sibi  tribuendas. 
Flagitabat  Judaeam,  et  Arabiam 


CHRONOL-  GONSOL.  BT  CJBS.  ROM.  ElC. 


rt    Imperatores,  ConsulesBomanotum^    Anni 
feriod.         res  gestx  et  documentcu  U.  C. 

^^^  EX.    IVDAEA     ni     HONAS     SEP-     ^^ 

@5  TBMBR.  A.  DCCXIX  pj^* 

C  HORBANVS.  C.  F.  FLACCVS.  PRO- 
C03 

EX   HISPANIA  IV   ID  OCTOBR.   A. 
DGCXIX 

Fasli  triumphales  Capitolini. 

MM        Imp.  Caesar  Divi  f.  ii  eadem       719 
4v  6       die  Kal.  Abdicavit.  In  ejas  lo-         a.  P. 
C        enm  snf.  720 

L.  Yolcatius  1.  f.  Tullns.  pP. 

Idem  lapis  Fastorum  municip. 
ap.  Grut.  f.  ccic,  et  Frontin.  his 
coss.  notat  Y.  C.  ann.  dccxix,  et 
post  annos  xiii.  C.  Sentium  P. 
Lueretium  cos.  Boccho  rege  Mau- 
ritaniae  defuncto,  Mauritania  in 
Provinciam  redacta.  Dio  1.  xlix, 
Simultates  gliscnnt  inter  Caesa- 
rem,  et  Anton. 


402 

6,8 
6. 


tx 

^croR 
^   Acr. 

et 
^▼^-  w 


\    9 


Cn.  Domitius  Ahenobart>as. 
C.Sosins. 

Idem  lapis,  qni  enumerat  etiam 
snffectos. 

Kal.  Januarii  consulum  alter- 
catio  occasionem  dat  belli  civilis 
Inter  Caesarem,  et  Antonium.  Dio 
sub  init.  lib.  l. 

His  coss.  Dionys.  Halicarn.  in 
prcf.  hist.  numerat  Olympiadem 
inenntem  487,  ut  ex  biennio  se- 
qnenti  colligitur,  ubi  in  diebus 
aestivis  numerat  mediam. 

Imp.  Ces.  Divi  f.  iii 

M.  YtJerius  M.  f.  M.  n.  Messala 
Corvin. 

Idem  lapis,  AA.  passim.  ac 
PVGNA  ACTiACA  commissa  4  Non. 
Sept.  Patercul.  ii,  84.  Vide  Noris 
Cen.  Pis.  p.  459.  Augustus  post 
eam  victoriam  in  Asiam  Procon- 
solarem  profectus  eamdero  statim 
obtinait.  Ex  Africae  proxima  i&- 
gypti  parte,  Pinarius  Scarpus  ex 
Antonii  prsefectis  ad  cum  defecit. 
Didius  legatus  Caesaris  Syriam 
occupavit.  Unde  aera  avg.  in  sy- 
RiA  ex  Autum.  Yide  Noris  Ep.  Syr. 
p.  251,  edit.  Lips. 

Imp.  Caesar  Divi  f.  iiii. 

M.  Licinius  M.  f.  m.  n.  Cras- 
sas 

bellvm  alexandrinvm 
Idem  lapis,  qui  et  suffectos  coss. 


III  et 
iiii 


720 
724 


A     Anni    Judxorum  et  finitimorum  populo- 
Olymp      rum  Fontifices,  Reges,  res  gestx 
et  documenta 

sibi  dari  ademptas  suis  regibus 
Verum  Antonins  restitit,  largitas 
tamen  maritima  loca  a  fluvio  E- 
leuthero  ad  jEgyptum  praeter  Ty- 
rum,etSidonem,  ibi. 

Mortuo  pontiflci  Judaeorum  suc- 
cedit  Jesus  fllius  Phabae  ab  Aa- 
rone  lxi. 

Jesu  fll.  Phabae  4.  Herodis7. 
Herodes  auxilia  ab  Antonio  post 
bellum  Mediae  sibi  remissa  edneit 

Q  contra  Arabas,  et  vario  marte  cum 

illis  confligit. 

Antonius  cum  rege  Medorum 

societatem    belli   janxerat,    ipsi 

contra  Persas,  sibi  contra  Caesa- 

rem,  quod  is   Provincias  Lepidi 

slbi  usurpasset.  Idem  Antonius 

Armeniae  regem  per  fraudem  ca- 

ptem,  et  vinctum  in    triumpho 

ducit  Alexandriam,  et  regna  di- 

vidit  inter  fllios  Clleopatrae.  Dio 

lib.  xLix. 

01.  486        Jesa  2.    Herodis  8. 

iiii  et      Hillel  Babylonlus  ex  Davidica 

487, 1    stirpe  floret :  ex  hujus  discipulo- 

G  rum    numeroso    coetu   Jonathan 

Uzzielis  f.  auctor  Chaldaicae  Pa- 
raphraseos  clarissimus  habetnr. 
Inter  Hillelem  hunc,  et  Samma* 
iam  orto  dissidio  familiae,  sub- 
oriuntur  Scribarum,  et  Pharisaeo- 
rum,  S.  Hieronym.  in  Isaiam  lib. 
III,  cap.  8,  et  ex  illo  Usserius  in 
Annal. 


724 
722 


I,  II 


D 


Jesu  3.    Herodis  9. 

Contra  Arabum  regem  Aretam, 
Herodes  tributorum  causa  arma 
movet.  Jos.  lib.  xv,  c.  6. 

Judaea  vehementi  terraemotu 
concutitur  c.  7. 

Herodes  in  dlscrimen  adductum 
in  se  timens,  quod  favisset  Anto- 
nio,  post  Actiacam  vlctoriam,  ne 
Hircanus  adhuc  superstes  in  re- 
gnum  restituatur,  de  illius  nece 
deliberat.  Ibi.  cap.  9. 


722 
723 


ii,iii. 


Jesu  4.  Herodis  40. 

Herodes  post  interceptas  Hir- 

cani  litteras  ad  Malchum  Arabum 

regem,    suasu    Alexandrae    filiae 

scriptas  ad  impetrandum  hospi- 


Anni 

ante 

Mram 

Christi 


34 


33 
Biss 


32 


34 


4SS 

Anni 
Periodi 

Jul.  §t 

cycli 

®5 


AD  ANASTASIDM  PROLEGOMBNA  BDIT.  ROM.-YATIG. 


li 


iBRA 
AVG. 
ALEXAN- 
DRINA. 
4684 
8J0 

E 


Imperatores,  Consules  Romanorum, 
res  gestx  et  docutnenta. 

nominat:  hos  inter  M.  TuUium 
Giceronis  oratoris  fllium,  qui  de 
profligato  Antonio  litteras  Augusti 
pro  concione  recitavit.  Plutarch. 
in  Gic.  Appian.  lib  iv,  beil.  civ. 
Dio  lib.  Li,  etc. 

Antonius  non  sine  proditione 
Gleopatrae,  a  classe,  et  copiis  ad 
Augustum  deflcientibus,  destitu- 
tus,  in  praeiio  Aiexandrino  se  in- 
terimit,  et  paulo  post  Gleopatra. 
JSgypto  in  potestatem  redactse 
Augustus  praeflcit  G.  Gornelium 
Gallum. 

HinC     EPOCBA    AVGVSTI    ALEXAN- 

DRiNA  ex  qua  Gensorin.  anno 
Ghristi  338  computat  annos 
268. 

Imp.  Gapsar  Divi  f.  Y. 
Sex  Appuleius. 

Idem  lapis,  et  lapis  Ancyr.  et 
Grut. 

Kalendis  Januar.  agente  Sami 
Gaesare,  in  ejus  verba  Romae  Ju- 
ratum  est,  actaque  ejus  confir- 
mata.  Dio  lib.  li,  p.  456. 

Gaesar  dictus  est  imperator.  Id. 
p.  458,  qui  et  lanum  clusit  ibi  p. 
457,  et  Patricionim  numerum 
auxit.  Lap.  Ancyr.  ap.  Gruter.  p. 
axxxi,  cum  Gensor  esset  cum  M. 
Agrippa,  ibi. 


Anni 
U.  C. 

ante 
et  post 
Palil. 


A.    Anni   Judxorum  et  finittimorum  pcpulo^   AnM 
Olymp.       rum  Pontifices,  Reges,  res  gestm    mU 


4585 
9,11 
DC 


AERA 

IMPERII 

DECEN- 

NALIS 

AUG. 


4686 

B 
10,^2. 


Imp.  GaesarDivi  f.  vii. 

M.  Vipsanius  1.  f.  Agrippa  ii. 

Bellum  Cantabricum  [lapis  An- 
cyranus]  et  Gallicum,  in  quo 
Messala  Aquitanos  domat. 

Ludi  qiiinquennalespro  Actiaca 
Vict.  instituti,  quos  etiam  aetate 
sua  continuatos  asserit  Dio  lib. 
Liii.  Vide  Genot.  Pis.  pag.  295. 
Augustus  iege  de  imperio  a  se  re- 
tinendo,  quod  dimissurus  videba- 
tur]  in  decennium  lata,  I^rovincias 
dividit,  pacatas  Senatui  ac  Po- 
pulo  vero  bellis  expositas  reti- 
nuit.  Diolib.  xiii.  IdibusJan.  Ovid. 
Fast. 

Imp.  Gaesar  Div.  f.  vii. 
M.  Vipsanius  L.  f.  Agrippa  iii. 
Lapis  in  PaL  Farnes.  ap.  Grut. 
ccxxiv,  1, 

His  coss.  Gassar  augustus  dictus 
fuit  ex  sententia  Munatii  Planci. 


B 


et  documenta. 

tium  ac  tutelam,  eumdem  quasi 

reum  majesiatis  Synedrio  perac- 

tum  occidit.  Jos.  ibi.  Tum  ad  An- 
gustum  properat  in  Gyprum  posito 

diademate  supplex.  Supra  spem 

Regnum  ab  Antonio  Herodi  datum 

Victor  Atigustus  auaeit  Tacit.  hist. 

L  i,  c.  9 ;  Jos.  lib.  xv,  c.  9 ;  Jos. 

lib.  XV,  c.  10;  et  Belli  lib.  i,  c.  15. 

Augusto  per  Syriam  contra  Anto- 

nium  moventi,  Herodes  dona  ad 

800  talenta  dedit.  Jos.   Ub.   xv, 

c.  10. 


Mtwm 
ChriiH 


723 
724 


724 
725 


D 


Jesu  5.    Herodis  11.  30 

iii,iv  M.  Valerius  Messala  cnm  im- 
perio  extraordinario  in  Syriam 
mittitur  Dio  1.  li,  sed  cito  revo- 
catur,  ut  bello  Aquitanico  dux 
praesit.  Noris  Cen.  Pis.  p.  289.,  ex 
Dione;  Q.  Didio  Syriae  Pcaeside. 
Ibi. 

Augustus  mense  Sextili  Urbem 
ingressus  triplicem  triumphum 
egit  1  de  Pannon.  Dalm-Jtis,  et  la- 
pydis  2  navalem  de  Vict.  Actiaca, 
3  de  subacta  JSgypto.  Macrob.  1 
Sat,  c.  12,  V  Kal.  Sept.  Ara  Ti- 
ctoriae  in  Guria  dedicata  est.  Tet. 
Kalend.  in  aedib.  Farnes.  ap.  Grut. 

CXXVI. 

01. 187     Jesu  6.    Herodis  12.  29 

IV  et       Herodes  eiferatus  ac  delationi^     Bist 
olymp.  bus,  et  suspicionibus  incitatus, 
188    Mariamnem   uxorem  et  Alexan- 
I      dram  socrum  interficit.  Jos.  1.  xt, 
c.  11. 

Mariamnis  injusladamnatio  [de- 
tecta  post  mortem  ejns  innocentia] 
Herodem  torquet.  Hujus  criminis 
poenam  interpretantur  Judaei  pe- 
stilentiam ,  quae  Hierosolymis 
grassata  procerum  plurimos  as- 
sumpsit.  Jos.  libxv,  c.  11. 


725 
726 


Olymp.     Jesu  7.  Herod.  13,  ex  S.  G.  10      28 

I  a  mor.  Antig. 

II  Herodes,  qui  Gostabaro  Idumaeo 

sororem  Salomen  matrimonio  Jun- 

xerat,  eumdem  a  prfma  accusa- 

tione  precibus  Salomes  donatam. 


B 


GHRONOL.  GONSUL.  ET  CJES.  ROM.  ETC. 


m 


Anni   Imperatores  Consules  Romanorum    Anni    A 


B 


*er.JuL        res  gestae^  et  documenta,  U.  C. 

Ceyc/t.  _.    ...    „.3  ante  et 

®D    Diolib.53.  post 

Sba  au-  Censorin.  de  die  nat.  c.  24,  ex  Palil 
GUSTOR  quo  eum  solum  cudendae  monetae 
^?*^  aur.  ct  arg.  potestatem  habuisse 
•y^^^^putat  Yaiilant.  in  tab.  xx,  fam. 
putat  Jul.  Hoc  anno  Messala  Corvinus  ex 
^  Gaiiia  triumphum  egit  vii  K.  Oct. 
^^^   A.  Dccxxvi.  Fasti  triumph.  Vide 

Noris  Cen.  Pis.  288. 
4687       ImpCaesar  Divi  f.  Aug.  viii.  726 

ii,  13      T.  StatiliusT.  f.  Taurus  11.  727 

A  Idem  iapis  in  Pal.  Farnes.  ap. 
Grut.  234, 1.  Augnstus  in  Britan- 
niam  expeditione  suscepta  occur- 
rentibns  Britannorum  legatis  pla- 
catns  in  Gallia  subsistit,  et  in 
Hispaniam  profectus  Cantabros 
domat.  Ibl  legatos  Indorum  a 
Pandione  rege  missos  excipit,  et 
Scytharum.  Horat.  in  Carm.  secul. 
et  iib.  4,  Od.  U. 
4688       Imp.  CsBsar  divi  i.  Aug.  ix.  727 

42,44  M.JuniusD.  f.  m.  n.  Silanus  728 
6  Idem  Lapis.  Augustus  consula- 
tum  IX  iniit  Taracone  [Sueton.  in 
Octav.  c.  26]  labente  anno  3, 
olympiadis  488.  Euseb.  Chr.  quo 
Indorum  legatos  excepit,  ibi  et  ^ 

Syncell.  cum  Floro  lib.  4,  c.  ult. 
Sneton.  inOct.  c.  24. 

Jani  templum  iterumclusit.  Dio 
lib.  53,  Augusta  emerita  in  Lusi- 
tania  ab  Augusto  condita.  Pan- 
theon  Romae  ab  Agrippa.  Dio  lib. 
53. 

HINC  incipil  -fiRA  COPTICA  in  JEgypto 
iwii  Imperatores,  Consules  Romanorum    Anni 


Anni   Judxorum  et  finitimorum  populo^    Anni 
Olymp,      rum  Pontifices^  reges^  res  gestae    ante 
et  documenta. 


II 
III 


III 

IV 


nunc  iterum  delatum,  et  ab  uxore 
repudiatum  necat.  Tum  vero  a 
patriis  ritibus  deflectens  Herodes 
peregrinains.titntainduxit,  thea- 
tro,  et  amphitheatro  excitatiset 
certaminibus  athleticis  quinquen- 
nal.  in  honorem  Angusti  Hieroso- 
lyma  invectis.  Jos.  lib.  45,  c.  44. 

Jesu  8.  Herodls  44  ex  S.  C. 

Herodes  e  Judaeorum  primori- 
bus  conjuratos  decem,  violat^  re- 
ligionis  causa  se  illum  interficere 
conatos  ultro  confessos  morte  af- 
ficit.  Jos.  ibi. 

Cornelio  Gallo  ex  S.  C.  dam- 
nato  sed  maturata  caede  sibi  mor- 
tem  inferenti  successor  datur  in 
praefectura  JEgypti  Petronius. 
Dio  1.  53. 

Jesu  9.  Herodis  45  ex  S.   C. 

Herodescontra  seditiones  populi 
securitati  suae  consulens  Sama- 
riam  munire  et  de  Augusti  no- 
mineSEBASTBN  appellare,  nec  non 
Turrem  Stratonis  arcem  alteram 
constituere  et  paulo  posi  CiBSA- 
REAM  vocare  instituit,  in  Galilaea 
Gabalamy  Esthmonitim  in  Peraea. 
Jos.  lib.  45,  c.  44.  Aminta  rege 
mortuo,  Galatia  in  provinclam 
redacta  cum  Lycaonia  et  Lollio 
tradita.  Rufus. 


Mram 

Ck. 

28 


27 


26 


fer.  JuL 


res  gest3B^  et  documenta. 


«,<5 
tE 


Imp  Caesar  div.  f.  Aug.  x. 
C.  Norbanus  Flaccus. 

Idem  lapis  Farnesianus. 

JSIins  Gallus  tertius  Praefectus 
Angustalis  iBgypti  expeditionem 
SQscipit  contra  Arabas,  tentaturus 
etiam,  ^thiopumterminos  etTro- 
gloditicam  Regionem.  Strabo  lib 
2,  p.448etlib47,  p.846. 

Coptitae  iBgyptii  Jlram  suam 
binc  deducunt  irecepto  anno  Ju- 
liano,  Thoth.  die  Aug  29  Peta- 
viuslibx,  cap74. 


U.  C. 

ante  et 
post  Palil 

728  729 


D 


eiJERA 

Anni 
Olymp. 

Olymp. 
488 

IV 

6H89 


SEBASTENORUM  in  Syria. 

Judxorum  et  finitimorum  populo-   Anni 
lorum  pontifices,  reges,  res  gesUB, 
et  doctanenta. 


ante 

JEram 

Ck. 

25 

Biss. 

JERA 
SEBA- 


patrol.  cxxvn. 


Jesu  40  Herod.  46,  ex  S.  C.  et  a 
morte  Antigoni  43. 

Samaritae  pridem  nuncSEBASTBNi 
epocham  suam  hinc  ordiuntur,  ut 
ex  eorum  nummis  ostendit  card  steno- 
Noris.  Ep.  Syr.  pag534,  edit  Lips  RUii  m 
anno  steriliutis  ac  pestilentiae  in   Syria 
Judaea  Herodis  xiii,  a  morte  An- 
tigoni   indicato  apud  Josephum 
lib  45,  c.  43.  Terentio  Varrone  le- 
gato  Augusti  in  Syrla  et  procos 
card  Nor  Cen  Pis.  pag  290,  ex  Jos 
iSlius  Gallus  tertius  ^gypti  prae- 
fectus.  Nabatheorum  Arabum  res 
Obodas.  Strabo  lib  46,  pag  780, 
et  Aretas  qui  Gallum  amice  susci- 
pit« 

44 


427 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  BDfr.  ROM.-YATIG. 


Anni   Imperatores^  Consules  Romanorum    Anni     A 


Per.juL 
etcycli. 


730 


AUG 
TR 
POT 


res  gestx,  et  documenta.  U,  C. 

Imp  Caesar.  Divi  f.  Aug  xi.       ^gf  p^^ 

Cn.  Calpurnius  Cn.  f.  Cn.  n.  Piso.    7S9 

Idem  lapis  Farnesian. 

Augustusabdicavit  [Idem  lapis] 
in  Aibanum  profectus  [Dio  lib. 
53],  substituto  in  sui  locum  L. 
Sestio,  circa  initium  April.  et  ex 
die  V  Kal  Jul  tribunic.  potesta- 
TEH  accepit,  cum  antea  etiam  di- 
ctaturam  oblatam  constanter  re- 
cusasset.  Patin  in  Sueton  f.  139. 

Phraates  iii  Scytharnm  auxilio 
in  regnum  restitutus  legatos  ad 
C»sarem  mittit  repetens  filiMm 
obsidem  sibi  reddi,  et  tradi  Tiri- 
datem.  Hunc  retinet  Augustus, 
illnm  concedit  ;  sed  repetit  signa 
sub  Crasso  et  Antonio  amissa 
Justin.  lib.  42,  Dio  1.  53. 


B 


Anni    Judxorum  et  finiHmorum  populo- 
Olymp      rum  Pontifices,  regeSj  res  gestx 
et  documenta. 

I  Jesn  11,Herod40,  ex  S.  G.  et 

II  44,  ab.  4. 

Simon.  Bocchi  fll  4,  ab  Aarone  62. 

Herodes  amotoa  pontiflcatu  Jesu 
Phabetis  fllio  snbstituit  Simonem 
Boeihi  Alexandrini  filium  cujus 
filiam  Mariamnem  ducit  uxo- 
rem.  Jos.,  lib.  15,  cap.  12,  et 
18,  cap  7.  Is  ab  Aarone  numer 
Lxi.  P  Petronius  arma  romana 
promoYet  ultra  Syenem  m.  p.  870. 
in  ^thiopas  [Plin  lib  6,  cap  29], 
quorum  regina  Candaces  restl- 
tuere  coacta  est  abductas  Gesaris 
statuas.  Strrabo  lib  17,  pag  820, 
Dio  lib  54,  pag  524. 

Agrippa  ob  simultates  cnmMar- 
cello  inSyriam  missus  subsistit  in 
Lesto  insula.  Dio  ibi. 


anU 

MtQX 

CA. 
24 


HINC  PER  ANNUAS  TRIBUNICIAS  POTESTATES  ROM.  PRINCIPUM  TEMPORA  DISTINCTE 

NUMERANTUR. 


Anni  Impiratores,  Consules  Romanorum    Anni 
Per.jul.        res  gestss^  et  documenta  U.   C 

anteet 

post 

Palil. 

730 

731 


Anni    Judasorum    et    finitorum  popuio-    Anw 

Olymp      rum  PontifceSy  reges,  rcs  gestx     anie 

et  documenta  JBr.  O 


4691 

15,17 
C 


Imp  Caesar  Aug  tr.  p.   i.  et  ii. 

L.  Arruntius 
Goss     G.     Claudius     Marcellus 
J^rninus 

Yignol  ex  antiif  lap  Puteolano 

in    lib   de  Col.    Pii    pag    192. 

Nummi  aur  et  arg  Augusto  cusi 

Divif.  Cos  XI.  tr.p.   ii  Imp  viii, 

et  in  parte  aversa  tres  globi,  in 

quibus  EURopa  Asia  AFRica  s.  ?.  q. 

R.  circum  fi.  Coccejus  Neva  iii. 

Vir  His  Coss  Augustus  in  Sici- 

liam    profectus  est  ut  eam,  ac 

omnes  alias  ad  Syriam  usque  Pro- 

vincias  ^onstitueret.  Dio  lib  54. 

Yide  Noris  Gen  Pis,  pag  292 


4692    Imp  Angustus  Tr.  P.  ii,  iii. 
B         Lapis  Colotianus  ap.  Grut  fol. 

CCXCVIII. 

Horatius  in  fine  lib  i.  Epistola- 
rum  his  Coss.  implere  se  scribit 
statis  annum  44. 

Augustus  Agrippam  Praefectum 
Urbi  creat. 

Dio  lib  54.  Vide  Cen  Pisan  p. 
292,  eique  Juliam  dat  uxorem.  Sy- 
racusas  coloniam  facit.  In  Grae- 
ciam  transit.  Dio  ibi. 


II 
III 


Simonis  1,  2.  Herodis  18  ex 
S.C. 

HerodesCaesareaeportnm  magni- 
ficenter  constrnit  Pyraeo  parem. 
Pleraque  saxa  in  fundamentis  ja- 
cU  longitud  ped  50,  latitnd  18,  al- 
titnd  9.  Templum  quoque  statuit 
Caesari,  nec  non  theatrum,  et  am- 
phitheatrum  lapidea  :  ejus  deni- 
quegratlam  captat  Caesareae  no- 
mine  civitati  imposito.  Joseph  xv, 
cap  13. 


23 


731 
732 


0 


III 

IV 


Simonis  2,  3.  Herod    <9,  ex     22 
S.  C. 

Herodes  cogitans  de  templo  in« 
staurando  materiam  convehit.  Jo- 
seph  lib  15,  cap  14.  Uinc  anni  46, 
ad  primum  Pascha  Christi  praedi- 
cantis  numerantur.  Joannis  2, 20. 

Idem  Herodes  filios  suos  Ari- 
stobulum  et  Alexandrum  Romam 
mittit  salutatum  Caesarem  et  ut 
moribus  Romanorum  assuescant. 
Augustus  his  permotus  oiflciis  re- 
gnum  ipsiusaugetaccessione  Tra- 
chonitidis  et  Bataneae,  dum  Syric 


CHRONOL.  CONSUL.  ET  CfiS.  ROM.  BTC. 


A.iiiit 
Nr.Jul, 
HeyeH 

1693 

ff,l9 
i  G 


Imperatores,  Cansules  Romanorum  Anni    A 


res  gestaBj  et  documenta. 


Exhis 
Coss 
iscipit 

iERA 
AIU- 
liRBI 

Koris 
Ep. 
Syr 

p.a7o. 

1694 
F 


1695 

m 


E 


M96 

m 

D 


Imp.  C*  Aug  trib  pot.  iii,  iy. 

rA«c  ^-  Apuleius  Sex  f.  Nepos, 
*-^^  P.  Silins  Ncnra. 

Idem  lapis.  Augustus  in  Samo 
excipit  legatos  Gandacis  Reginae. 
Inde  in  Asiam  pergit.  Armeniae 
maj<*ri8  populo  Artal)azen  accu- 
santi,  et  Tigranem  Romae  obsi- 
dem  petenti  regem  concedit,  et 
perTiberium  induci  in  regnnm 
hnnc  Jubet.  Dio  lib  54.Tacit  An- 
nal  lib  2,  c.  3,  et  Nummi.  Tyrii  et 
Sidonii  ab  Augusto  libertate  mul- 
tati  propter  foctiones.  Dio  p.  5i85 
M.  Cicero  oratoris  f.  Syriae  lega- 
ttts  Appian  lib  4. 

Imper  Cses  divi  f.  Aug  tr.  p.  iy,  v. 

rnca  ^*  Sentius  Saturninus 
^*  Q.  Lucretius  [Vipsnlio] 

Screterius  in  Frontino  legit  Ve- 

spiUo. 

Suf  M.  Minucius  p.    f. 

Idem  lapis.  His  Coss  Agrippa  in 
orbem  perducit  Aquam  Yirginem. 
Frontin.  Yirgilius  poeta  his  Coss 
moritur.  Donatus  in  ejus  yita  Au- 
gnstnsRomam  revertitur.  Yide  card 
Nor  Cenot  Pis.  pag  293,  ubi  de  M. 
Cicerone  oratorisfilio  Syriae  le- 
gato,    pag  394. 

Inp  Cses  divi  f.  Aug  tr.  p.  v.  vi. 

P.  Cornelius  p.  f.  Lentur- 

Q_^  lus  Marcellin. 

^^  Cn.Comeliu8LentulusAu- 

gur. 

Idem  lapis:  et  lapis  Ancyr  ap. 
6nit234.L.  Comelius  p.  f.  Bal- 
bns  pro  Cos  ad  diem  vi  Kal  April 
triumph  ex  Africa  A.  dccxxxiv. 
Fasti  trinmph  ap.  Grut  fol  ccc. 
Cum  Garamantas  domuisset.  Solin 
Plin.  lib  5.  Censoria  potestas  Au- 
gusto  collata 

Imp.  Caes  divi  f.  Augtr.  p.  vi,  vii 

Cjimm  C.   Fumius   c.  f. 
^  C.  Jnnius  [Silanus.] 

His  Coss  ludi  saeeulares  Quincti 
ex  lapide  Faraesiano  apud  Grut. 

OXXXVIII,  1. 

Nommi  aur  et  arg  Augusti  tr.  p. 
VII,  p.  a.  L.  Mescinius  Rufus  iii. 
Yir  Cippus  in  qno  imp  CiBS  [aug 

LUD  SBG  XV  s.  r. 


U.  C. 

ante  et 
post 

fam. 

732 
733 


Anni   Judmrum  et  finitimorum  popuh- 
Olymp.  rum  Pontifices^  reges,  res   gestx^ 
et  documenta. 


Olwnp 

m 

i\  et 

m 

I 


B 


733 
734 


I 
II 


734 
735 


II 
III 


D 


735 
736 


III 

IV 


praesidet  Yarro.  Jos  xv,  43.  Yide 
C.  Noris  Cen  Pis  pag  290 

Simonis  3, 4.  Herod  ex  S.  C.  20,a 
morle  Antig  17.  Joseph  lib  45. 

Herodes  a  Gadarensibns  apud 
Augustum  accusaUis^  quasi  tyran- 
nice  regnum  administraret^  non 
modo  ai)solutu8  est  a  Caesare,  sed 
accessione  nova  donatus  regionis 
ad  fontes  Jordanis,  templum  ex- 
citat  in  honorem  Augusti,  ubi  Pa- 
nis  spelunca  sub  monte  Hermon, 
a  gentibus  dicto  Panio  unde  et 
urbs  proxima  Paneas  vocatur,  et 
C%sarea  Augusta  sub  Panio  ab 
Herode  tetrarcha  h^Jus  filio  con- 
dita  post  annos  circiter  20.  Yide 
card.  Noris  Ep.  Syr.,  pag  450. 

Simonis4,  5.  Herud  ex  S.  C. 
20  a  morte  Antig  48 

Herodes  hoc  anno  xviii  regni  a 
morte  Antigoni  materia  Jam  ante 
convecta  aggreditur  novam  stru- 
cturam  templi  Hierosolymitani  e 
lapidus  candidis  longis  cubit  25, 
lat  42,  alt  8.  Jos  lib  45,  cap  44. 
Turrim  ab  Assamoneis  in  arcem 
erectam,  ubi  asservabatur  stola 
Pontificalis,  munivit,  et  vocavit 
Antoniam,  et  cryptam  ab  ea  per- 
ducentem  in  alteram  turrim  ad 
portam  orientalem  templi.  Jos  lib 
45,  cap  ult. 

Sim  5,  6,  Herodis  ex  S.  C.  22, 
a  m.  Ant.  49. 

Herodes  Romam  navigat,  et  fi- 
lios  ab  Augttsto  recipil,  bonis  ar- 
tibus  instructos  domum  reducit, 
uxores  utrique  Jungit,  Aristobulo 
Berenicen  Salomes  sororis  fiiiam, 
Alexandro  autem  Archelai  Cap- 
padocum  regis  filiam  Glaphyram. 
Jos  lib  46  c.  4  et  2. 


Sim  6,  7.  Her  ex  S.  C.  23,  a 
m.  Antig  20. 

Alexander  et  Aristobnlus  filii  in 
Palaestinam  cum  patre  reversi 
SalomesacPhreorae  insidiis  appe* 
tuntur.  Joseph  lib  46,  c.  4. 


430 

Afim 
ante 

JEram 
Ch. 


24 
Biss. 


20 


49 


48 


134 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  KDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni    ImperatoreSpConsuks^Homanorum    Anm 

Per,Jul.  res    gestae,   et    doctmenta.     U.C, 

et  qfcli,  ante  et 

®5  ....  postPali 

4697    Imp  Caes  divi  f.  Aug.  tp.  p.  vii,  viii     735 

21,  4  L.  Domitius  An.  f.  Ahe-J    ITfl 

C  B       Coss  {nobarbus) 

P.  Cornelius  Scipio 

Sttf  L.    Tarius  Rufits. 

Idem  lapis 

Dedicatio  templi  Quirini.  Dioiib 
54.  His.Coss  Aog  in  Gralliam  pro- 
fectus  est  ob  beila  ibidem  conci- 
tata.  Ib. 


4869 

22,5 

C 


Coss 


B 


ImpCaesAug  tr.    pag  viii,  ix     737 

M.  Livius  Drusus  l.  f.  738 

L.  Calpurnius  Piso 

Beilum    RHKTICUM. 

Idem  iapis.  [Ab  utroque  Nerone 
fratre  hoc  bellum  geritur.  Horat 
od  14,  Ilb  4  Carm.  His  Coss 
triumphant  P.  Silius  proconsul  ex 
Alpibus  et  Pannon  et  L.  Asinius 
proconsul  de  Sauromatis.  Ex  fast 
tr.  Lyd. 

Imp    Augustus    tr.   p.  ix  et  x.     737 
M.  Licinius  m.  f.  m.  n.  738 

rncc  Crassus 

^*^  Cn.  CorreliusCn.  f .  Len- 
tulusAugur. 

Idem  lapis,  etaliusap.  Yignol  de 
ColPiifol  231,  et  lapis  Ancyra- 
nus.  His  Coss  Alpini  a  mare  su- 
pero  ad  inferum  domiti  et  sub 
Romani  imperii  ditionem  redacti 
Tropxum  in  Alpibus  erectum. 
Plin  lib  3  cap  20. 

Imp  Augustus  tr.  pag  x  el  xi. 

rncu  Tl.  Claudius  Ti.  f.  Nero 
^^^^  P.  Quintilius  Sex  f.   Varus 

Idcm  lapis  et  Fabrett    inscrip 

p.  201.  IIoc  anno  mortuo  Lepido 

AUGUSTUS  PONTIFEX  MAIIMUS   Crca- 

tus  est  Prid  Non  Martii.   Yetus 
Kalend  in  Pal  Farnes  apud  Grut. 
Agrippa  trib.  pot.  donatur  in 
aliud  quinquennium.  Dio  lib.  54.  D 


4701    Augustus  Pont.  Max.  tr.  p.  xi,    740 

25,8    XII.  741 

E  D  M.  Yalerius  M.  f.  Messala 

Coss        Corvin. 

P.  Sulpiclus  Quirinus 

Suf.  C.  Yalgius  c.  f.  C.  Canadius 

Idem  lapis  Colot.  et'Macrob.  Sat. 

XI,  2. 

DrususSicambros  subegit,  Gallos 

Rhenum  transeuntes  c^cidit,  Fri- 

sios  ad  amicitiamP.  R.  perduxit, 


4700 

24,7 
F 


739 
740 


A     Anni  Judmrum  et  finiiimorum  popukh-   A 

Olymp.      rum  Pontifices  reges^  res  gestx,    i 

et  documenta,  Ch 

Olymp.  Sim  7,  8  Herod  ex  S.  C.  24,  a 

190  m.  A.21.  1 
IV         Herodes  honoriflce  invitat  in 

et  01    Asia  agentem  Agrippam  post  lu- 

191  dosActiacos  axv,  virish.  anno 
I       se  Prseside  celebratos  mense  s^ 

ptembri,  et  in  Syriam  proficisceu- 
tem,  sibi  decretam  Provinciam. 
Jos  lib  15,  c.  2. 

Agrippa  Hecatombem  Deo  immo- 
lat  Hierosolymis.  Ibi. 

Simonis  8    et  9.  Herodis   25, 
X  S.  C. 
I  Asander  Rex  Bosphori  moritur, 

II  cni  Scribonius  quidam  succedere 
conatur,  Dio  et  ex  eo  Calvis,  Bo»- 
phoranorum  motibus  occurrere 
satagens  Agrippa  occasionem  prae- 
bet  Herodi  Regi  se  comparandi  ad 
Agrippae  comitatum,  et  ad  plura 
proJndaeis  beneflcia  ab  ipso  ini- 
petranda.  Joseph  lib  16,  c.  4  et  5. 

Sim  9, 10.  Heroil  ex  S.  C.  26,      ^ 
a  m.  A.  23. 

Herodes    Agrippam     his    Coss 

II  contra     Bosphoranos    moventem 

III  comitatur,  donec  eosdem  victos 
Agrippa  tradat  Polemoni  Regi. 
Eumdem  Agrippam  Hiensibus  ira- 
tum  placat  et  Judseis  loniae  immu- 
nitatem  ab  illo  iropetrat.  Jos lib  16, 
c.  3. 4.DissidiaetdeIationesdome- 
sticae  Herodem  vexant.  Jos  ibi  c.  6. 

Sim  10, 11.  Herod  ex  S.  C.  37 
aM.C.  24. 

III  Agrippa  cum  annis  decem  Asiae 

IV  dioecesim  etSyriam  administras* 
set,  in  Italiam  revocatur  ut  bel- 
lum  Pannonicum  administret  cam 
M.  Yinicio,  eique  in  Syria  surro- 
gatur  M.  Titius.  Strab.  Jos  1.  16 
c.  6,  in  fln.  Yide  Noris  Bp.  Syr 
p.  254  et  Paterc  lib  2.  Herodes 
Agrippae  commendat  fllium  .  AnU- 
patrum,  ut  Romam  secum  perdu- 
cat.  Jos  ibi. 

Olymp.     Simon  11,  12.  Herod  exS.  C.     I; 

191  28,  a  m.  A.  25.  Bii 
IV        Herodes  dedicat  Caesaream  Jos  lib 

Olymp  16,  c.  9,  mox  in  Italiam  iteram 

192  navigans  Olympicis  ludis  192,  in 
I       Elide  praesidet  et  perpetuus  Ago- 

notheta  declaratur  ob  liberalitatem 
ibi  exercitam.  Jos  lib  i,  belli  c.  16, 
et  lib  16.  Antiq  cap  9.  Yide  card 
Noris  Cen  Pis  pag  154. 


CHRONOL.  CONSUL-  BT  OES.  ROM.  ETC. 


»    hnperataresy  Cansules  Romanmm 
ftr.  Jui.       res  gestae.  et  doeumenta, 
HeyeiL 
g)D     tnumphalibus  ornamentls  auctus 

ovansUrbemingreditur.  Tiberius 
in  Dalmatas  et  Pannon.  mittitur 
mortuo  Agrippa.  Dio  lib.  64,  et  Pa- 
terculus  1. 2. 
4702       Aug.  Pon.  Max.  tr.  p.  xii,  xiii. 

26,9      f.       Panlus  Fabins  Maximus 
C       ^  Q,  JEiiusTubero 

Frontin.  de  Aqnaeduct.  iiS^  JuL 
Obs.  de  Prodig.  c.  134. 

Tiberius  DaimaUs  et  Pannonios 
imperio  adjecit.  Paterc  i,  iib.  2, 
triumphalibus  ornamentis  ab  Au« 
gusto  ornatus  Dio  11.  54,  p.  543. 
Drusus  Frisios  subegit  ibi. 


434 


Anni  A     Anni   Judaeorum  et   finitmorum  populo^    Anni 

U.  C.  Olymp,     rum  Fontifces,  reges,  res  gestx,    ante 

^nte  et  et  documenta.                                Mram 

Palil. 


lii 

742 


B 


4703  Aug.  P.  M.  tr.  p.  xiii,  xiv. 

27,W  C.  Julius  Antonius  Afrlca- 

B        Coss     nus. 

C.  Fabius  Maximus 
Sueton.  in  Claud.  c.  2.  Hls  coss. 
Thealrum  Marcelll  dedlcatum. 
Plin.  1.  8,  c.  7.  Natalis  Claudli 
Kalendis  Augusti.  Suet.  et  vetus 
Kalend.  Antiat.  in  Mus.  Alb.  Au- 
gustus  obeliscnn^  dedicai  Soli 
Pont.  Maxim.  Imp.  xi,  cos.  xr,  tr. 
pot.  XIV,  legitur  In  basi  obelisci 
ad  portam  Flamln.  ratlonarlnm 
Imperli  scribit.  Dio  I.  54,  p.  545. 

4704  Aug.  P.  M.  tr.  p.  xiv,  xv. 

**^*    CnHA    Nero  Claudius  Drusus 
i      ^"^    T.  Quinctius  Cfispinus 

Lapis  in  Pal.  Farnes.  ubi  Augu- 
8tus  his  coss.  dicitur  Pont.  Max. 
Imp.  XIII,  cos.  XI,  tr.  pot.  xv, 
editns  apud  Gruter.  fol.  lxiu. 
Drusi  mortui  corpus  Romaro 
delatnm  Augustus  et  Tiberius  in 
fanere  landatum  condunt.  Dio  i. 
55. 
fl05      Aug.  P.  M.  tr.  p.  XV,  xvi. 

J^^l  C.  Martinns  L.  f.  L.  Censo- 

^f   Goss       rinus 

C.  Asinius  C.  f.  Gallus 

Lapis  i&  vin.  Palazzeschi  edit.  a 
Vignol 
de  Columna  Pii  p.  343. 

Hiscoss.LUSTRUMconditum.  Cen- 
siUcivium  Rom.  quadragies  cen- 
ttim  miUia  et  236.  Lapis  Ancyr. 
ap.  Grut.  230.  Ti.  ad  beHum 
Germ.  cum  C.  Caes.  proficiscitur 
Augustas  in  Kaiend.  Juliano  vi- 
tioae     intercalatann     pbservans 


742 
743 


743 

744 


m 

745 


Sim  42»  42.  Herod  ex  S.  C.  29,      42 
a  m.  A.  26. 

I  Herodes  Augustum  apud  Aqui- 

II  leiam  invisit,  et  filios  accusans 
cum  ipsis  per  Caesarem  reconcl- 
liatur,  quem  talentis  ccc  donat, 
seu  scutatis  180,  mill  [Norls  Cen 
Pls  pag  454,  ex  Josepho}  dividen- 
tem  viritim  cccc  nummos  tertium 
in  pot  Trlb  xii.  Lapis  Ancyr.  He- 
rodes  Caesaream  dedicat  annis  42 
a  se  peifectam  regni  ann  28. 
Olym  492.  Jos  et  Noris  ubl  sup. 

II         Sim  43,  44.  Herod  ex  S.  G.  30,      44 

iii      a  m.  A.  27. 

Phraates  Parthorum  Rex  qua- 
tuor  filios  obsides  ad  Augustom 
mittit  vocato  incoHoquium  Titio, 
qui  id  temporls  Syriae  prseerat. 
Strabo  lib  46.  p.  545,  et  ex  eo 
card  Noris  Cen  Pis  diss  2,  §  9, 
ubi  nomina  duorum  corrigit.ex 
lapide  in  Hortis  Mediceis  asser^ 
vato  in  Monte  Pincio,  ubi  Seraspa 
danes  et  hodaspes  Parthi  Phraatis 
Regiam  Regis  fiiii  vocantur.  Jos 
lib  48,  c.  3. 

III  Sim  44,  45.  Her  ex  S.  C.  34,  a      40 

IV  m.  A.  28. 

Herodes  thesauros  quaerit  in 
sepulcrisDavidiset  Salomonis.  £x 
quo  Josephus  lib  46,  cap  44,  et 
seqq  ejusdem  Regiam  conversam 
asserit  in  seminarium  calumnia- 
rumob  inordinatosamoresPhreo- 

rae,  et  ambitiovem  fiiiorum. 


OlymP'     Sim  45,  46.  Her  ex  S.  C.  32,  a 
^      462    m.  A.  29. 

IV         Defuncto  Obode  Nabathaeorum 

Olymp  Arabum  Rege  siiccedit  Aretas,qui 

493    antea  ^neas.  Jos  lib  49,  C.  15. 

I  Dionyslus  Hallc  in  praef  hlst  af- 

firmat  se  hoc  anno  scrlbere  ag- 

gressum  22  annis  post  finem  bel- 

lis  civilibus  ab  Aug  imposltum  : 

quo  anno  finembellis  civilibus  fe- 

rente  numerat  medium  Olympia- 

dis  487,  quando   ipse  statim   in 

Itallam  navigavit. 


435 

Armi' 
Per.  JuL 

et  cycli' 

@5 


AD  ANASTASIUM  raOLEGOMENA  EDIT.  ROM.^YATIG. 


4706 

2,13 
E 


4707 

3,U 
D 


4708 
4,15 


4709 
5,46 
B  A 


Imperatores,  Canstdes  Romanonan    Afuii 
res  gcstSBy  et  documenta.  U,  C. 

ante  et 
omisso ad  ann.  xii.  Bissextili  corri-    post 

git.  Plin.  lib.  18,  cap.  25.  Solin.  PaUl. 
c.  3.  Macrob.  Sat.  iib.  4,  c.  14. 

Augustus  P.  M.  tr.  p.  xvi  xyii.     745 

rA«c  Tl.  Glaudius  Ti.  f.  Nero  ii.     746 
^^  Gn.  Galpurius  Gn.  f.  Piso  ii. 

Suff.  ex  K.  Aug.  L.  Manilius.  Q. 

Torquatus. 
Lapisap.  Panvin.Hocestsequenti 
anno.  Augustus  miiltibusemeritis 
pretium  proagrisdistribuit  Lapis 
Ancyr.  Tab.  3,  ap.  Grut.  p.  231. 
Arcus  Augusto  erectos  in  Norico 
tr.  p.  xvu,  de  quo  Plinius  lib.  3, 
c.  2. 

Kal.  Jan.  Ti.  cos.  ii,de  Germanis 
triumph. 

Dio  lib.  54.  Yide  Noris  Cen.  Pis. 
p.  198. 

Aog.  P.  M.  tr.  p.  xviK  XVIII.     746 

^^.^   D.  Laelius  Balbus  747 

^^^  G.  AnUstius  Vctus 

Monum.  Ancyr.  Tab.  3,  ap  Grut. 
p.  232.  Panvin.  in  Fasl.  ex  ant. 
lap.  Fabrett.  Insc  pag.  698,  habet 
Antestio. 

JANUS  TBRTIUII  CLUSUS.  VidC  NO- 

ris  Gen .  Pis.  p.  493,  ubi  per  tres 
annos  claasam  probat. 


A     Anni   Judseorum  et  finiHmorum  popuja-   Afifti 
Olymp.     rum  Poniifices^  reges,  res  gestx    ante 
et  documenta.  Mrm 

Ch, 


G 


Aag.  P.  M.  tr.  p,  xviii,  xix. 

p/.ao  Augustus  Divi  f.  xii. 
^^**  L.CorneiiusSuila. 

Lapis  ap.  Panvin.  in  Fast.  Indu- 

ctu  Aquae  Merciae  snpra  portam 

£xquilinam  Augustus  P.  M.   tr. 

p.   XIX.   cos.    XII.   rivos  omnium 

Aquarum  repsdt.  Numi   cum   tr 

p.  XVIII,  cos.  XI,  et  cum  tr.  p.  xix, 

COS.  XII. 

Saeton  in  Aug.  c.  29,  annis  17, 
ab  XI  Gonsuiatu  elapsis  xii,  hunc 
ultro  petiisseait  et  xiii,  antea  re- 
cusatos. 

Qttirinuscumextraord.  imperio 
in  Syriam  missus  census  agit  in 
Judaea.  Vide  Noris  GenoL  Pis. 
p.  322. 


747 
748 


748 
Augustus  P.  M.  tr.  p.  XIX,  xx.     749 


I  Sim  19.  Herodis  ex  S.  G.  33,  t      8 

II  m.  A.  30.  Matth  i.  Sy.  Praef  Sa- 
turnino  Pr»  Jud  Volam. 

Simon  Boethi  Sammos  Sacer^ 
dos  ob  conscientiam  venetcii  ioi- 
putatiejusfiliaeHerodisaxor,  pon- 
tiflcata  privatur.  Succedit  Mo^- 
thias  [ab  Aarone  lxiii].  loeeph 
1.  17,  c.  15  et  18,  c.  3,  CSmiiui 
B  Satuminusy  legatns  P^prset.  In 

Syriam  venit,  cum  Vohunnio  Pro- 
curatore.  Nummi  signati  Mm 
Aug  Videcard.  Noris  Gen  Pis  pag 
306,  ex  Jos  iib  16,  c.  16. 

Aretam  regem  datis  maneribas 
Aug  confirmat  ibi. 

II         Joasar  i  Herodis  ex  S.  C.  34,      7 
in     m.  A.  31. 

Matthia  coacto  abdictre  Joa$ar 
[al.  Qozar]  pontifex  creator  [Jot 
ibi]  ab  Aarone  lxiv. 

Herodis  filii  damnati  in  ConcU 
Berytensi  stran|ulantnr  Sebiste. 
Jos  lib  16,  c.  17.  Satumino  prae- 
side  Syriae  [ibi]  cum  Volamnio 
aliisque  ad  150  sententiam  ferente. 
Antipater  fratribus  de  medio  salH 
latis  etiam  patrem  tollere  Impie 
mediutur.  Ibi  lib  17,  c.  1. 

ni        Joasar  1,  2,  Herod  ex  S.  C  36      i 
IV      ex  morte  Antig  32. 

Hoc  anno  orbe  in  pace  compo- 
sito. 

VERBUM   DEI  CiAO  PACTUH    BST. 

Ghristus  in  utero  b.  maeik  Yirgl- 
nis,  Angelo  nuntiante  coneeptos 
de  sRiRiTu  SAJ«CTO  VIII  Kal  Aprii 
SS.  PP.  ex  Lucae  Evangelio.  Prae- 
Q  cursor  ejus  Joannes  Boptiilanft- 

scitur  mense  Junio :  et  viii  Kal 

Jan  DOMINUS  NOSTER  JBSUS  CHRISTOS 
NASCITUR  DE  MARU  VIRGINB  Ilf  BBTH- 
LEBBM  JUDJ£  IN  DIBBUS  HBRODIS  RB- 

Gis  cum  exisset  edictum  a  Cmsart 
Augusto,  ut  describeretur  tuUversms 
orbis.  U>i. 

Ohn         HJEC    DBSCRIPTIO     PRnu      WkCtk 
193      BST  A  PRA8IDB  STRLJE   CTRIHO.  LQ- 

IV      cae2. 
Oiymp     Tigrane    mortuo  Armenit  ro- 
194     bellat.  Yi.  Gen  Pis  185. 
1         Joasar  2,  3,  Her.  ex  S.  G.  36,    5 


m 


CHRONOL.  CONSUL.  ET  CJES.  ROM.  ETC. 


438 


Anni    Imperatores,  Consules  Homanorum  Anni     A 
hr,Jul.        res  gfesto,  et  documenta,  U.C. 

H  cyeU,  ante  et 

®  5  post  Pal. 

C.  Calvisius  C.  f.  c.  n.  Sa- 
rA«a       binus. 

^^  L    Passienus  [Crispinus] 
Rufus. 

Lapis  in  Pal.  Parnes.  ap.  Grut. 
p.  cvi,  4. 

Quintilio  Yaro  in  Syriam  misso 
Judiciam  defertur  Antipatri  parri- 
cidium  machinati  insidiis  itera- 
tis.  Quem  nefariae  machinationis 
confictum  ad  Gaesarem  mittere 
cogitans  diu  retinuit  Herodes,  ac 
demum  quinto  ante  obitum  suum 
die  occidi  jussum  sibi  praemisitad 
sepulcrum.  Jos.  lib.  47,  c.  x.  Ar- 
chelaus  succedit. 


B 


4740      Ang.  P.  M.  tr.  p.  xx,  xxi. 

6,47  L.  Cornelius  Lentulus. 

Cr       Coss  M.  Valerins  Corvinus  Mes- 
saia. 

Lapis  infra  in  not.  p.  422,  ex 
quocorrigen.  Reines.  cl.  v.  n.  29, 
et  lap.  Ancyr. 

Idem  coss.  in  tessera  gladiat. 
F^br.  Inscr.  p.  dS.NatalisGalb», 
qui  postea  imperavit.  Snet.  c.  4. 

47M        Augustus  P.  M.  tr.  p.  xxi,  xxii. 

7,f8  Imp  Caesar  divi  f .  Augustus 

F     Goss       xiii. 

M.  Plautius  Silvanus. 

Lapis  in  Hortis  Mediceis  in 
moote  Pincioap.  Grutcvi,  7,et 
Reines.  pag  597.  Hoc  anno  Au- 
gnstus  PATBR  PATRiiB  appellatus 
est  Nonis  Fehruarii  tr.  pot  xxi, 
ex  Kalendario  Praenest  Noris  Ce- 
not  Pis  p.  479.  Templum  Martis 
Ultoris  dedicat,  Bellum  Arabicum, 
Armen.  Parthicum. 

(742      Aug  P.  M.  tr.  p.  xxii,  xxiii. 

3*19    GoM    Cossus  Cornelius  Lentulus 
l     \jus5    l.  caipypnius  Piso  Augur. 

Lapis  Veron  ap.  Panvin  in  Past 
Grut  466,  3,  et  Reines  p.  597. 


4743       Aug  P.  M.  tr.  p.  xxiii,  xxiv. 

^'^     tam    C*  Julius  Caesar  Vipsahianus 
nc     ^^    L.  JEmilius  Paulus. 

Gruter  4074, 2,  etReines597. 


749 

750 


750 
754 


D 


751 
752 


752 

0.494 

753 

IV 

o.m 

I 

Anni    Judxorum  et  finitimorum  p§pulo-    Anni 
Olymp      rum  Pontifices,  reges^  res  gestx     ante 
et  documenta.  Mr, 

Ck. 
37,  a  morte  Antig  33. 

Kalendis  januarii  circumcisio 
DOMiNi    in  qua  vocatum  est  nomen 
ejus  Jesus 

QuintiliusVarusin  Syriammit- 
titur  successor  Saturnini.  Jos  lib 
47,  c.  47. 

Eodem  anno  adoratio  magorum, 

et  FUGA  DOMINl  IN  iBGYPTUM  Ct  GJB-      Ecl 
DES   PUERORUM  INNOCENTIUM.  JudaS      Itmff 

et  Matthias  cum  sociisHierosoly-    total 
mis  igni  combusti  qua  nocte  luna 
eclipsim  totaiem  pati  spectata  fuit 
in  ejus  exortu  die  23  Mar  ex  Tab 
Astr  Jos  iib  47,  cap  40. 

Herodes  gravius  aegrotat  etmo* 
ritur  25  Nov  regni  an.  37  Inito : 
ex  quo  Romae  ex  S.  C.  declar  Ar- 
chelaus  successur.  Augnstnm  adit. 

I  Joasar  3,  4,   Archelai  4  et  2.       4 

II  Rediius   Pueri  Jesu    ex  .£gy- 
pto.  Matth.   2. 

Herodis  testamentum  Caesar 
confirmat,  Archelao  ethnarcha 
constituto  in  Judaea,  Idumaea  et 
Samaria.  Herodi  Antipae  regio 
trans  Jord.  et  Galilaea  :  PhlHppo 
Batana  Trachonitis  et  Gauianllls: 
aiiquae  urbes  Graecanici  instltutl 
Syriae  contributae  Jos  lib  47,  c.  43. 

II  Joasar.  4.  fileazari  4.  Archelai 

III  2, 3.  3 

Archelaus  Jam  ethnarcha  in 
Judaeam  reversus  Joasaro  pontif. 
abrogat,  et  confert  in  ejus  fratrem 
Eleaxarum    Jos.  llb.   47,  c.  45. 

Ad  bellum  Parthicum  Caius  Gae- 
sar  proficiscitur  dum  Augustus 
Pater  Patrias  dictus  est.  Vide  G. 
Noris  Genot.  Pis.  pag.  488,  et 
Ovid.  iib.  4  de  arte  etc,  quo  etiam 
anno  Augustus  Naumachiam  de- 
dit.  Ibi.  Tiberius  Samum  navigat 
utGaium  invisat.  Yelleius. 

III  Eleazari,  4 ,  2.  Archelai  3, 4.  2 

IV  Armenia  recepta  [iterum].  Nam 
antea  per  Tiberium  anno  Y.  G. 
73  2/3  quando  in  nummis  dictus 
est  Aug.  iMP  VII,  nuuc  p.  («aium 
quando  dicitur  imp.  xiv.  Yide 
Noris  Gen.  Pis.  pag.  485. 

Eleazari  2,  3.  Archeiai  4,  5.       4 
GalusGaesar  consulatum  init  in 
Syria  Kal.  Januarii:  et  Cenot.  Pis 
G.  Noris  pag.  243  et  in  Orient^ 
absolvlt.  ibi. 


139 


AD  ANATTASinH  PROLEGOHENA   BDIT.  ROH.-VATIC. 


Arati  Imperatores,  Contuhs  Ronumorum    Annt 
Per.  Jul.        r«   geslx,  et  documenta.  U.  C. 

i  efieucli  ante  et 


Anni    Judsiorum  et  finitimonm  populth-    Amd 
Olymp.      rum  fontifU.ei,  Hegei,  ree  gestx    ante 
et  documenla.  Mr. 

Ch. 
Hortuo  Artavisde  nuper  tn  At- 
menise  regnnm  per  Caium  slabi-' 
lito,  TtgranesdoDaAugusIooffen 
ntsibi  delur.  Augustus  ad  Caium 
Kmittit  snpplirationem  Jnasam 
bene  sperare. 


Velerei  nummiannum  ChrutiNatalem  e:.  .  .  .    ,     .    _  ^ . 

Jo.  Vaillunt  in  CoL.  i^ligui  in  Suria  :  i.  Sub  Aui/uslo  trib.  po<t  XIX.  Cos.  XI.  DES.  XII.  anito  Chvitti  SalaU. 
2,  anno  proximo  Ir.  pol.  XX.  3,  Prxai  de  Syrix  Salurnino  (^anrto  sa.  35,  subauo  censum  aclum  in  Syria  tradil  Ttr 
tullianus.  Ex  Mut  nottro  cum  2  aeqq.  i,  Prteside  Quinctitw  Varo,  anno  XXVI  Aug.  in  St/ria.  S,  nRno  XXVll.i 
Herodis  Antip*  suh  C.  Catigula  aimo  13,  a  morle  Herodis  Magni.  Ex  Muuto  Rigor. 

HINCiERACHRISTI  COMMUNIS  ESORDI0M  CAPIT. 
Anni    Imperatoret,    Consules  Romanorum     Anni    li     Anni     Christiami-um,  JudxorWn  et  flni'    Anni 


res  gestx,  et  doeumenia. 


Per.  Jul. 
et  cycli. 
®& 

i71.       Imper.  Cxs.  Augnstnstrib.  itot. 
CycH  94.  et  ex  dte  27  Junit  Ir.  poL  25. 
sol.  fun.  Ceu.  Pls. 
<0.   2  (^       P.  Vlnicius. 
Litt.    "*^*    P.  AireniuB  Varus. 
Dom.   Reloes.  eianiiq-  lap.  |i.593. 
B.         His  coss.  Tiberius,   outavo  sut 

gecessus  anno,  Romam  revocatur. 

Suet,  in  Ti.   cap.  f4.  Patercul. 

llb.  2,  cap.   99,  et  m.   Lucius 

Csesar  moritnr  Massill»  20  Ang. 

Cenot.  HlB.  et  Ealend.  Antiat.   in 


17.  C. 
ante  et 

post 
palil. 

753 


timorum  popuhrum,  Pontiflces,     

Reges,  res  oestm  et  documaOa.  Chritti 


Olymp.        CHRISTU3    DOUINDS   POHTIFEI    IM 
19o       .«TEIINUK  SECUNOUII  OilDtnEH  HEL- 

an.  I  et  cniSEDECB 

cx  dieb     Judsorum  Pontiflcis   Eleazari 
xstivis  annus  3  et  4  ;  regis  Archelai  5 
II      et  6. 

Caius  Caesar  Augusli  Oltus 
Orienti  prxposituscontraPartbM 
ad  bellum  secomparans,  colloquio 
habito  cum  Phraate  regls  fltio,  pa- 
cem  Ormat.  Videcard  Norts  Cenot 
Pis  pag.  317 


IM 

Anni 
Fer.  Jul 
ei  eycH. 


CHRONOL.  GONSUL.  ET  CJBS.  ROM.  ETG. 


MS 


4745 

44,  3 

A 


4746 


4717 


17(8 

m 

I 


i719 

V 


«20 
B 


Imperatores,  Comules  Romanorum   Anni 
res  gestaBy  et  documenta.  U.  C. 

ante  et. 
post  Pal 

musaeo  card,  Alexandri  Albani  in 

flne  prolegomenon. 
Imp.  Aug.  trib.  pot.  25  et  96.     754 

rAM    P-  -*'>»8  Lamia.  755 

*^    M.  Servllius. 

YaL  Max.  lib.  4,  c.  4.  Panvin. 

Augustns,  teriio  decennio  ex- 
pleto,  morum  ac  iegum  regimen 
in  aiiud  decennium  accipiens  ie- 
giones  25  per  provincias  distri- 
buit :  Itaiiae,  et  Gaiiiae  littora  cias- 
sibns  munit,  centesimae.  et  vige- 
simsvectigaJibus  institutis.Goltz. 
et  Lvdiat.  ex  Dion.  Suet.  Tacito. 

Imp.  Aug.  tr.  pot.  xxvi.  xxvii.    755 

Cjim    ^-  ^^^^  ^^^^'  756 

^"^   C.SentiusSaturninus 

LapiisPisanus:  ubi Augustus  viii 

Kal.  Mart.  trib.  pot.  26.  Tiberius 

ih  Aiigusto  adoptatur  v  Kai.  Jui. 

Paterc.  lib.  2,  n.  403,  et  in  Ger^ 

maniam  mittitur  Ibi. 

Imp.  Aug  trib.  pot.  27  28.  756 

Q^g^    L.  Yalerius  [Messala]  Yal»-    757 
sus. 

[Cn.  [Gomel!us]Ginna  Magnus 
Antiqiap  in  aedib  Ottbobon.  Fa- 
brett  Inscript  p.  703  emendans 
Grnterum  fol  4083,  8. 
Imp.  Aug.  trib.  pot.  28  29. 
r^.  M.  ^milius  Lepidus 
^^    L.  Aruntius 

Bxtessera  gladiat  Fabrett  In- 
leript  p.  38.  Solis  eclipsis  ex  Dione 
Ub  55  p.  57. 

Bello  Pannonico,  et  Dalmatico 
per  Batonem  excitato,  Tiberius 
accitnr  ex  Germ  in  Iliyricum. 
Plnres  nationes  domat  tum  ibi, 
tum  in  Germania,  et  Pannonia 
praesertim  Marcomannos,  et  Lan- 
gobardos,  ex  Germania.  Patercu- 
lus  lib  2  c.  406  Dio  1.  55. 

Imp  Aug  trib  pot  29  30.  758 

n^.    A  Licinius  Nerva  Silianus     759 
^^    Q.  Caeclllus  Metellus  Creti- 

cus  Silanus 

Lap  ap.  Panvin  in  Fastet  Grut 
295  unacumsuffubi  Augustusdi- 
citur  trib  pot  xxx.  Contra  dccc  re- 
beliantium  milliaex  quibusccmil 
armat.  Tiberius  imp.  tuetur,  dum 
fancibusitaliaeimmin.Paterc  ibi. 

Imp  Aug  trib  pot  30  34. 


A     Anni    Christianorum,  Judmrum  et    fini-   Anni 
Olymp.      timorum  populorum,    Pontt/lces,    JEra? 
Reges,  res  gestas,  et  documenta,  Christi 


4 

Bisi 


757 
758 


r^«e  M.  Furiusp.f.p.  n.Camillus 
^^^    SexNonius  I.f.  I.  n.  Quincti- 

lianus. 


759 
760 


II         Christi  Domini  annus  aetatis  7. 

iii         Eleazari   Jud    Pont  45,  regis 
Arcb  6, 7. 

Caio  Caesari  Artageram  obsi- 
denti  proditorvulnus  infllgit.  Uio 
ex  vulnere  dccumbente,  ministri 
peravaritiam  in  provinciam  gras- 
santur.  LoUiusaccusationem  prae- 
veniens  seinterflcit.  Rectorjuven- 
tae  illi  substituiturQnirinius,  qni 
B  censum  in  Judaea  egerat  nascente 

Domino :  Yide  AA.  prod  in  Cenot 
Pispag347et244. 

iii        iBtat.  Christi  Domini  annus  8. 

IV         Eleaz  5, 6.  Archelai  7,  8. 

Caius  Caesar  his  coss  xi  Kal 
Mart  diem  obitC.  Noris  Cen  Pisan 
pag  342.  Augusto  numerante  trib 
pot  26.  Ibi  ex  eodem  lap  Pisano. 

IV  Mi.  Chrlsti  Domini  9. 

01  495     Eleaz  6.  Archel  8  9. 

et         Jesu  fil  Sias  i  Jos  48  c.  3  Elea- 

01  496  zar  ab  Archelao  abire  jussus  Pon- 

I      tiflcatu  successorem  accipit  Jesum 

C  fll  Sias  [Ab  Aarone  lxv.]  Jos  I 

47  c.  45  a  quoetiamdicitur  Jbozar. 

I  iEt.  Christi  Domini  9.  5 

II  Jesu  fll  Sias  seu  Joazar  4  2.  Ar-  ivDiEA 
chel  9  40.  in  Pro 

Archeiaus  a  primatibus  Judaeo-  redaeta 
rumfaccusatus  apud Augustum  Ro-  anno  9 
mam  accersitus  damnatnr  exilio  :  et  40  Ti 
reiegatur  apud  Yiennam :  et  Judsa  ex  Jos 
cum  universa  ejus  ditioneSyriaeyt(2Pe- 
Provinciaeattributa  Praesidem  acci-    tavii 
pit  Quirinium,  qui  censum  in  ea  C^ron 
facit.  Jos  lib  47  c.  45.  wdml  in 
Provinciam  redacta  anno  ab  Act 
Yict  37  Jos  lib  48  c.  3. 

^        II  .£Ut.  Christi  Domini  4  4 . 

III  Jesu  seu  Joa-  Quirinius  Praeses. 

zar  2  3...  Coponius  Procur. 

Sub  hac  secnnda  descriptione 
Quirinii  in  Judsea,  Judas  Galilaeus 
(de  quo  Actor  v  37;  una  cum  Sad- 
doco  Pharisaeo  auctore  quartie  Ju- 
daeorum  sectae.  census  causa,  se- 
ditionem  movens  caedibus  omnia 
repIet.Josi.  48  c.  4  et2. 

III  ^tat.  Christi  Domini  42qul  n.  an.      7 

IV  in  templo  disputat  inter  Doo' 


413 


AD  ANASTASIDM  PR0LE60MBKA  BDIT.  ROM .-VATIC. 


4M 


Anni  Imperatores^  Canstiles  Bomanorum    Anni    A 
Per.  Jul.         res  gestw,  et  documenta.        ab  U.C. 
et  eycU.  ante  et 

®5  po8t  Pal. 

Fasti  Gapit  ubi  legantur  etiam 

soffecti  K.  Jul. 
L.  Apronius.  A.  Yibius 
Dalmatia  partim  bello  partim 

pactione  in  potestatem  Romano- 

ram  redacta.    Dio  lib  55,  Yell 

LS. 


Anni   ChrisHanorum,  Juduorum  et  fn^   Anm 
Olymp.      timorum   popiUorm^    Pontifices^    Mr. 
Heges^  res  gestx  et  documenta.  Ckriiti 

toret.  Lacae  2.  Jesu  sen  Jomr 
3  Annae  seu  Anani  4 
Quirinius  abrogato  Joazari  St- 
cerdotioPontiflcatum  defertAnano 
sea  Annae,  Jos.  lib.  48,  c.3. 


4721 
28,9 

AQ 


Imp.  Aug  trib  pot  31,  32. 

Q.    PoppaeuR  q.  f.  q.   n. 
Sabinus 
Ck)ss     Q.  Sulpitias  q.  f.  q.  n.  Ca- 

merinus 

Fasti  Capit  cum  suff  ex  K.  Jul 
M.  Papio  Q.  Poppaeo  Bellum  Dal- 
mat  a  Tiberio  confectum  dedi^ 
tione  facta :  et  clades  Yariana  in 
Germania  accepta.  Dio,  lib  55. 
Yellelus  lib  %  c.  170.  Yespasia-- 
nus  nascitur  xv.  K.  Dec  Suet 
c.  2.  Vesp. 

4722  Imp  Aug  Trib  pot  32,  33. 

18,  10  P.  Cornelius  P.  f.  P.  n. 

F      rAM      Dolabella 

^^^    C.  JuniusC.  f.  m.  n.  Silanus 

Flam  Mart 

Fasti  Capit  cum  Cos  suf  Sex 
Comel  Lent  Malag  etc.  Ti.  ad  cla- 
demVarianam  ulciscendam  misp- 
sus.  Dio  lib  55.  Paterc  lib  2. 

4723  Imp  AugTrib  pot  33, 34 

19. 11  M.  iEmilius  q.  f.  m.  n.  Le- 

E      Coss       pidus 

T.  Statilius  Taurus  ii. 

Lapis  antiq  in  Mus  Card  Albani, 
et  ap.  AlmelOYoen  his  coss  x  Kal 
Oct  Aug  Trib  p.  34,  Grut  239. 
3  Tiberius  Augusti  f.  eidem  factus 
est  ex  S.  C.  in  Proconsulari  Im- 
perio  Collega.  Yell  libl. 

4724  ImpAugtrib  pot34,  35. 
20,  12     Ti  Caesar  Aug  f.  trib  pot  13, 

B      14. 


Coss 


Germanicus    Caesar    Ti.  f. 
Augn. 

C.  Fontejas  c.  f.  c.  n.  Ca- 
pito. 

Fasti  Capit  cum  suf  ex  K.  J. 
C.  Yisellio. 

Natalis  Caii  Caliguke  prid  Kal 
Sept.  Suet  c.  8,  et  alii  lap  ap. 
Sigonium. 

Triumphus  Tiberii  de  Pann  et 
Dalm.  Paterc  1.  2,  triennio  post 


760 

01 

iEtat.  Christi  Domini  13. 

8 

761 

196 

Praesid.  et  Proeurat.  Rom. 

Biss 

IV 

Annae  1,  2.       Praes.  Quir.  Proc. 

_    cH97 
B       I 

Coponius 

M.  Ambivius. 

Coponio  primo  Procuratori  Cae- 

saris  in  Judaeam  misso  succedit 

secundus  Procurator  M.  Ambivias, 

Quirino  Praeside  adhuc   Syriam 

administrante.  Jos.  lib.  18,  c  3. 

Yide  Card.  Noris  Cen.  Pis.  p. 

323,327. 

761 

I 

^tat.  Christi  Domini  14. 

9 

762 

n 

Annae  2, 3.     Quirini.  Praes.  4. 

762 
763 


763 
764 


D 


Ambivii  Proc.  1,2. 
Salome  Herodis  Regis  uxor  mo- 
riens  Jamniae  toparchiam  Judaee 
reiinquit.  Jos:  lib.  18,  cap.  3. 


II 
ni 


iStat.  Christi  Domini  15.  10 

Annae  3, 4.  Quirini  Praes.  5. 

Ambivii  Proc.  3.    abbi 
In  Syria  quoque,  ut  in  caeteris  impkrii 
Provinciis  cum  Tiberius  h.  a..&-    p&o- 
ctus  sit  Imperii  Proconsolaris  Aa-  gonsu* 
gusti  Collega,  illius  Epocha  hinc   ulris 
desumitur,  ut  apud  Lucam,  c.  in.  tibsrii 


III 

IV 


iStat.  Christi  Domini  16. 
Annae  4,  5.    Quirini  Syr.  Pr.  6. 
Imperii  Pro-    Annius  Rufas  sacc 
cons.  Ti.  1,2.    M.  Ambixii  Proeor. 


11 


m 


GHHONOL.  CONSUL.  BT  C^.  ROM.  KTa 


«16 


01 
197 

IV 

198 

I 


Aiim   J»^tws.C^^  Annt      A     Aimt   Christianarum,  Judceortm  et  fini^  Annt 

h]Jm  ^^*  9'^^^' et  dacumenta  U.C.  (Hymp.      timorum  populorum,  Ponti^es,    JSras 

^  ^^^pll  ^^^*'  ^^^  ^estae,  et  documenta.  Ckriiti. 

dadem  yarlanam.  Ibi  Yide  Sigon, 

4725       Imp  Aug  Ir.  post  35, 36.  7«  oi.  iStat.  Chrifttl  Domlni  47.        42 

24,  43     Ti.  Caesar  Aug.  f.  trib  pot  44,     765 
CB     45. 

C.  Silitts  p.  f.  p.  n. 
Coss    L.  Munatius  L  f.  L  n.  Plan- 
cus 

F^sti  Capit  et  tess  glad  ap. 
Montfaucon. 

His  coss  Augustus  quintum  in 
Decennium  regendam  temp.  susci- 
pit  Dio  lib.  56,  p.  588. 

Quare  inltium  aerae   annorum 
ADGUSTi  ex  Lege  de  Imp.  decen- 
nall  perlata  recte  petltur  ex  Per. 
Jnlian  4685.  Yide  supra. 
47%       Imp.  Caesar  Aug,  f.  etc  trib  pot    765 
22.  14  36.  37.  766 

1        Ti.  Caesar  Aug  f.  etc,  trib  pot 
45,  46. 


B 


I 
II 


Cii^A    Sex  Pompeius 
^^    SexApuleius. 

Lapis  Ancyran.    apud  Gmter, 

foL  230  in  mus  Em. 

C.  Gualteril  lap  ap.  Panvln  Norls 

ep.  consetFabrett  Inscript.  Num- 

mi  Tiberii  tr.  p.  xvi  aug  f  p  ejusd 

TE.  POT  XVI  POlfT   MAX  DIVI  F. 

His  coss  XIV  KalSept  Augustus 
moritur.  Auctoreset  Kalend  Antiat 
InMosaeCard  Albani. 


4187 
23,45 


4,  &  Tib.  Imp.  trib.  pot.  46,  47. 

p^  Drusus  Caesar.  Ti  f. 
^^  C  Norbanus  Flaccus 

Tacit  annal.  4  et  seq.  usque  ad 

ann.  29,  Tiberius  vi.  Id.  Mart. 

POBt.  Max.  factus  est.  Yetus  l£a- 

lend.  et  inscript.  Flor.  in  Dlario 

P.  Montfiiueonp.  382.  Natalis  Yi- 

tellii  viii.  Kal.  Oct.  Suet.  in  eo- 

dem  c.  V. 


766 
767 


n 
iii 


D 


1788 
U.  46 

F 


2, 3.  Tlb.  Imp.  trib.  pot.  47,  48.     767 

rA««     T.StatiiittsSisennaTaurus    768 
^**     L.  Scribonius  Libo 

Tacit,  annal.  i,  ubi  gesta  bujus 


m 
nr 


iStat.  Chriftti  Domlnl  47. 

Annae    Pont.     5,    Quirlnl    Syr. 

6.  Biss.  Praes.  7, 

Imperii  Procons  Ann.  Rufl  Proc 

T.  2,  3.  Jud.    2. 

Herodes  Antipas  Sepphorim  ci- 

vitatem  aQuinctilio  Yaro  olim  tn- 

cendio  absumptam  non  modo  re- 

stitult  per  hos  annos,  sed  etiam 

praecipuam  arcem  Galilaeae  consti- 

tuit,  ubi  ipse  resideret  Yid.  Pez. 

hi&t.  Evang.  tomo  I,  p.  303,  ex 

Josepho  lib.  48,  Ant.  5,  3.  Philip- 

pus  Paneadem   vocat  Caesaream, 

Bethsaida  vero  Juliadem.  Ibi. 

^Ut.ChristlDomini48. 

Ananl  6,  7.  Quirlnl    Praes. 

Syr.  8. 

Imp.    Procons.  Rufl  Proc.   Jud. 

Ti.  4,  5.  3. 

iSrae  Christi  communls  die  48. 

Aprllis. 

Eclipsis  Solis  totalis  hls  Coss. 
ante  mortem  Augusti  relata  a  Dione 
iib.  Lvi,  et  eclips.  —  in  Pann^  post 
mortem  Augusti.  Tacit. 

Eclipsis  Lunae  in  Ponnonia  con- 
specta  post  mortem  Augusti  a  le- 
glonibus  tumttltuantibus  sub 
Germ.  Ta. 

Ex  tab.  Astron.  totalis  spectari 
potuit  occidente  Sole  in  occidua 
parte  Insuhirum  Brltann.  hoc  an- 
no  43. 

iStat.  Christi  Domini  49. 
Ananl  7, 8.    |  Quirinii  Praes.  Syr 

9,  40. 
Imp  Procons.  Tl.  Silani  Pr.  Slr  i. 

5, 6.  Numml 

Yal    Grat    Proc 
Jad  I. 

Silanus  anno  i  Tiberil,  et  Au- 
gustl  In  Syrla  45. 

Numiuos  obslgnat  Antlochiae.  C« 
Noris  ep.  Syr  p.  262 

In  Musmo  Medieeo,  et  nosiro. 
Is  est  Caecllius  Silanus  Creticus 
afflnls  Germanicl.  Tacit  llb  2  et 
Yalerius  Gratus  Proc  Judaeae  in 
locum  Anni  Rufl  1.  48,  c.  3. 

iEUt.  ChrisU  Domini  20. 
AnanlS.  9,         Sii  Pr  Syr  40, 44. 
Imp  Tib  Pr6,  7.      Yal  Grat  Proc 

Jttd.4,2. 


43 


44 


45 


447 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  fiDlT.  ROM.-TATIG. 


m 


Anni   Imperaiores,  Consuks  Eomanonm   Amti    A  Atmi   Chri$tia7wrum,  Judseorum  et  /tnt*    Anni 

Per.  JuL       res  gestss,  et  documenta,             U.  C.  Olymp,      timorum  populorum^  Pontifices,    Mrm 

et  cyeti,                                                    ante  et  Reges,  res  gestas  et  documenta,  Chri»ti 
@g                                                       post  Pai, 


annl.  Germanicns  Orienti  praefici- 
tur  cnm  extraordinario  imperio, 
quo  tendit  anno  seqnenti. 


4729       3,  4.  Til>erii  tr.  pot.  xviii  iviiii. 

^i  47  p^.    G.  Pomponias  Flaccos 
E  D    ^^'  C  CaBllus  Rufus 

Lap.  antiq.indic.  aCuperoTacit. 

Ann.  II,  41. 

HisCoss.  triumphatGermanicus 

deCattis,  Clieruscis,  etc.  Tacit. 


4730       4,  5.  Imp.  Tiber,  tr.  pot.  49,  20. 

26,    48  /v,_    Ti.  Divi  Aug.  f.  Aug.  iii. 
C      ^^'  Germ.  Caesar  Ti.  Aug.  f.  ii. 

Lapls  Fior.  in  iEdib.  Rodulph. 

apud  Montfaucon  diar.  Ital.  p. 

382,  et  TaclL  aun.  2. 


4734        5,  6.  Irop.  Tib.  trlb.  pot.  20, 24 

^>    4d  Pi^ca     M.  Junius  Silanus 
B      ^^^'    L.  Norbanus  Balbus 

Lapap.  Panvin.  et  Grute.  4044, 
44,  et  tessera  gladiatoria  Mus.  no- 
strl.  Tacit.  annal.  2. 59. 

Germanicus  .figyptum  lustrat. 
ibi  ad  62. 


4732       6,  7:  Imp  Ti.  tr.  p.  24,  22. 

^   4    rAce    ^-  Yalerius  Messala 
A      ^**'  M.  Aurellus  CotU 

Tacit.  annal.  I.  3.  c.  3  et  47.  et 
L.  42,  §  3.  ff.  de  Accusat.  et  L.  4. 
§  2,  ff.  de.Off.  Procons. 

Drusus  ex  Germania  ovans  Ur- 
bem  ingreditur  hisCoss.  Tacit.  ibl. 


4733       li  8.  Inp.  Ti.  tr.  p.  22,  23. 
4,  2 


QF 


^^    Ti.  di.  Aug.  f.  Aug.  iiii, 
^»-  Drusus  Ti.  Aug.  f.  u. 


769 
770 


Hls  coss  mota  Orientis  regna. 
Parthi  pulso  in  Armeniam  Rege 
Vonone,  qui  fuerat  Romaeobsest 
Artabanum  acceperant.  Yonones 
spem  Tl.  Implorat.  Suet  In  Ti.  c. 
49.  Tacitannl.  2,c.  4. 
768  Olymp,         ^Ut.  Christi  Dominl24.  46 

7^  498    Ismael  Pont  ab.  Calp  Pis  Praes         Biss 

IV     Aarone  lxviii.  Syr  4. 

et   499     Imp  Proc  Tib  7,  Yal  Grat  Proc 
I  8.  Jud  2, 3. 

°  Ismaele    Pont   amoto   Ananus 

Pont  LXix.  Jos  lib  48,  c.  3. 

Cappadocia  in  prov  redacta  post 
mortem  regis  Archelai.  Cn.  Piso 
praefeclus  Syriae,  amoto  Silano 
Cretico  Tacit  ann  2. 

I  ^tat.  Christi  Domini  22.  47 

II  Eleazar  Anani  fi-  Pisonis  Praes  Syr  Epoch 

liUS  2.  TIBBRU 

Pontab  Aarone  Yal  Grat  Pr.  Jud      dis 
Lxx.  3, 4.  Metr 

Epocha  Tiberiadis  ex  num.  No-  CtaHlssx 
ris  ep.  Syr,  p.  558. 

Commagene  in  Provlnclam  re- 
dacta  post  obitum  Antiochi  regis, 
G  et  rector  illi  impositus  a  Tiberio 

Q.  Severus  Tacit  ann.  2. 

III  iEtat,  Christi  Domini  85.      48 
iii     Simon  Camithif.  Pisonis  Prae  Syr 

3. 
Ab  Aarone  lxxi.  Grati  Proc  Jud 

4,5. 
Yalerlus  Gratus  a  Pontiflcatu 
amoto  Eleazaro  Simonem  Comt- 
thi  fllium  Pont  lxxi  substiluit. 
Jos  lib  48,  c.  3.  S.  C.  de  sacris 
.£gypttis  Judalclsque  Italia  pel* 
lendis.  Taclt  annal  2,  c.  85. 

III  J£tat.  Christi  Domlni  d4.  49 

IV  Slmonls  Pont  i  Pisonls  Pr.  Syr  4. 
D              eoque  amoto 

Josephi  Caiphae  i  Gratt  Proe  iud 

Pont  Lxxii.  5,  6. 

ImpProcosTi.  40,  44. 

Germanici  in  Syria  mortui  cor- 
pus  Romam  defertur  a  Pisone,  qni 
reus  veneficiidelatus  damnationem 
morte  praevenit.  Tacit  annal  3,  45 
Saturnlnus.  Yide  Noris  Cen  Pis 
01.  499  p.  328. 
772  IV  ^tat.  Christi  Domini  25.         20 

773  Olymp.  Caiphae  Pont  2,3.  Saturninl  Prol     Biss 

200  PraBSyr4,  9. 

I 


770 
774 


774 

772 


w 


CHRC^OL.  GONSUL.  BT  C^.  ROM.  BTC. 


480 


Anm    Imperatores,  Consules  Romanonm    Armi    A 
IVr.    uL  res  gesUs,  et  documenta  U.  C, 

eieyeH.  ante  et 

®  5  post  Pat. 

Nammi  Tiberii  tr.  p.  22,  coss.  3, 
et  tr.  p.  23.  Gos.  4.  Janius  Blaesus 
Sejani  avanculi  favore  in  Africam 
mittitur  contra  Tacfarinatem.  Ta^ 
citan.  3,31. 


4734 

8,  9.  Tib.  Imp.  8,  et  9,  tr.  p. 

773 

4 

S3 

S3,S4. 

774 

II 

E 

D.  Hataius  Agrippa.  Inscr. 

4735 

34 
D 


4736 

45 
C 


ao  Panv. 
^®**  L.  Sulpicius  Galba.  Tacit. 

annal.  iii,  52. 

In  Ponte  Arimin.  Ti.  Caesar  dic. 
Pont.  Max.  Imp.  viii.  trib.  pot. 

XXIV. 

Draso  Caesari  Tiberius  trib.  po- 
testatem  concedit.  Tacit.  An- 
nal.  III,  56.  Junius  Blaesus  priva- 
torum  postremus  Imperatoris  ti- 
tulo  consalutatur.  D.  A.  ii,  74. 

Ti.  Imp.  9,  40,  tr.  post.  25,  24. 

r^«o  L.  Asinius  Pollio 
^^  C.  Antistius  Velus 

Gruter.  4044, 45.  Fabrett.  Inscr. 
pag,  627.  Tacit  annal.  iv,  i.  Se- 
tanus  ut  viam  ad  Imperium  sibi 
aperiat,  Drusum  veneno  necat  per 
Liviam  uxorem,  et  invidiam  cri- 
minis  sui  transfert  in  Agrippinam 
innocentem.  Tac.  A.  ii,  74, 

Ti.  Imp.  40,  44,  tr.  por.  25,  26. 

r^i,    ^'  Cornelius  Oetbegus 
^^    L.  Visellius  Varo 

Tacit.  A.  IV,  47,  Frontin.  de 
Aquaeduct 

Bellum  Africanum  confectum 
occiso  Tacfarinate.  Ti.  decennalia 
Imperii  renovat  tr.  pot.  26. 


♦'737    Ti.  Imp.  44, 42,  trib.  pot.  26, 27. 

5^     r/v—    Cossus  Cornelius  Lentulus 
B^    w)ss    M.  Asinius  Agrippa 

Lap.  apud  Ceretanos  edit.  a 
piazza  Hierarcb.  Card.  p.  86. 
Tacit.  A.  IV,  34. 

Sejanus  a  Tiberio  petere  ausus 
nuptias  cum  Livia,  Caii,  et  Drusi 
Caess.  vidua,  repulsam  patitur,  et 
secessum  ab  Urbe  insinuat  Tibe- 
rio.  Tacit.  A.  iv,  39,  44 . 


774 
775 


775 
776 


B 


Anni   Christianorum,  Judmorum  et  /Ini-    Anni 
Olymp.      timortm  popuUmm,  Pontifices,    Mrm 
Reges,  res  gestse,  et  documenta.  CMsti 


Imp.  Ti.  Procos  Grati  Proc  Jud 
44,  42.  6,  7. 

Valerius  Gratus,  Procurator  Ti. 
Aug.  in  Judaea,  annuis  mutationi- 
bus  Summorum  Pontificum  hos 
annos  variat  usque  undecimum  sui 
regiminis  expletnm,  quo  Romam 
revocatur.  Jos  1. 48,  c.  3 
^tat.  Christi  Domini  26 

Caiphae  3,  4,  vel  Annae  lxxiii. 
Nam  Gratus  Procurator  Judsede 
annuos  Pont.  statuebat  Saturn. 
Prol.  Syr.  Praes.  2,  3. 

Ex  quo  Nos  usque  ad  xi  an- 
num  Grati  signabimus  alternis 
annuos  Pontiflces  Annam  et  Cai- 
pham  ineuntes  circa  init.  anni 
Civilis  Judaeorum  ex  Auctoribus, 
praecipue  ex  Josepho  iib  48,  cap  3. 


D 


776 

777 


II  ^t.  Gbristi  Domini  27. 

iii     Annae     et  Cai-    Fiacci      Syria 
phae  Praesid.  i, 

Alternantium  4,    Grati  Proc.  Jud. 

O,  o,  ". 

L.  Pomponius    Flaccus   Syriae 

Praeses  provinciam  obtinet.  Noris. 

Cen.  Pis.  cap  46,  pag  329,  ex  Tacit. 

ibique  moritur  p.  330,  post  annos 

XI,  Consulibus  Galba  et  SuIIa. 

III  ^iat  Christi  Domini  28. 

iiii     Caiphae  et  Annae  Flacci  Syr.  Pr. 
Altern.  5,  et  6.  4,  2. 

Grati  Proc.  Jad. 

9,40. 

Sejanus  ut  plurimos  ita  etiam 

Judaeos  delationibus,  et  calumniis 

in  urbe  vexat.  Philo  de  legat.  ad 

Caium.  Vide  Usser  Ann.  p.  564, 

Grato  ad  annum  proximum  suc- 

cessor  designatur  Pontius  Pilatus. 

Vide  Cen.  Pis.  p.  326. 

01.  MxslL  Christi  Domini  29. 

200       Annus  Imperii  Ti.   44,  42,  a 

iiii     morte  Augusti  sed  Procon.  Imperii 

Olymp.     Syria  44,  45. 

204     in  Anno  xv,  Imperii  Tiberii  Cxsa» 

I       ris,  procurante  Pontio  PUaio  Jur- 

dseam,    tetrarcka   atUem   Galilxx 

Herode,    Philippo     autem    ftatre 

ejus  tetrarchalturxx,  et  Trachonit. 

Regionis,  et  Lysama  Abilinm  tetr. 

sub  Prine.  Sacerd.  Anna  et  Cai- 


24 


22 


23 


24 

Biss 

Bapti' 

sma  et 

prsedi 

catio 
Joann. 


154 


AD  ANASTASIUM  PROLBQOMWA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


iSI 

Anni    Imperatores,  Consules  Romanonm    Anni     A    Anni   Christianorum,   JudaBorum^  ei    fni'   Amd 

Mrm 
Chri^ 


Per.  Jul. 
et  cycli 

®5 


res  gestse,  et  documenta. 


4738 


4739 
7,8 


4740 

8,9 

E 


DC 


U.  C. 

anie  et 
post  Pal. 


Olymp.      timorum  populorumf  Pontifices, 
Reges,  res  gestx  et  documenta. 


Ti.  Imp.  12,  43,  Ir.  pot.  27,  28. 
^        Gn.  Gornelius  Getulicas 
^^^    G.  Calvlsius  Sabinus 

LapisYeient  inMus.  Gard.  Alba- 
ni,  editus  a  Fabretto  Inscr.  p. 
470.  Tacit.  k.  iv,  46.  Ti.  Roma 
secedens  in  Gampaniam  quasi  tem- 
plum  dedicaturas  abit  nunquam 
reversurus  in  Urbem.  Tacit.  A. 
IV,  53. 


Ti.  Imp.  43,  44,  et  Imp.  Pro- 
cons.  46,  47,  tr.  p.  28,  29. 
r«c-    M.  Licinias  Grassus  Frugi 
^^^    L.  Calpumius  Piso 

Tab.  aenea  Mus.  Moscardi  Ve- 
ronae.  Aiia  ap.  Spon.  Miscell.  p. 
278.  Tacil.  annal.  iv.  c.  2. 

Ruina  amphitheatri  Fidenatis. 
Incend.  Montis  Gcelii.  Ibi. 


Ti.  Imp.  44,  45.  Imp.  Procons. 

47,  48,  tr.  p.  29, 30. 

p/w..    Appius  Junius  Silanns 
^^    SihusNerva 

Tacit  k.  4,  68. 

Julia  Augusti  neptis  obit.  Ta- 
cit.  ibi.  74.  Agrippina  Germanici 
Filia  nubit  Gneo  Domitio.  Tacit. 
ibi,  cap.  nlt. 


4744       Ti.  Imp.  45,  46.  Procons.  Im- 
9, 40    perii  48,  49  trib.  p.  30,  34. 

rAcfl     C»  Fuflus  G^minus 
^*^    L.  Rubellius  Geminus 

in  Mus. 

Lapis  Gard.  Gualt  et  lapid  alii 
ap.  Noris  Ep.  Gon^  pag  9. 

Tacit  kf  V.  I. 

Jnlia  Augusta  obit.  Tiberius  ve- 
lut  effraenis  indulget  vitiis,  Sejano 
ad  clavum  Reip  sedente  ibi. 


p^  factum  est  ^erbum  Domtnt  ad 
Joannem.  Luc.  iii. 

777  I  Jesus  Ghristns  incipiens  quasi     25 

778  u      annorum    triginta    baptizatus  a    abiul 

Joanne  in  Jordane  aperit  iBRAM  evam- 
EVAJ«GELii.  doctrina  et  miracnlis  gblii 
iilustrat  Galilaeam  primum,  tum 
etiam  Judaeam  (cum  ascendisset 
ad  Pascha  lerosol.  (Jo.  xi),  et  in 
Judaea  baptizat.  (Jo.  iii),  Rediens 
in  Galilaeam  convertit  mnlierem 
B  Samaritanam  (Jo.  iv)  et  agnoscitiir' 

Salvator  Mundi.  Ibi.  Joannes  in 
vinculis. 

778  II         iStatis  Ghristi  Domini  34,  ejQS^     26 

779  III     que  Praedicationis  annus  secundus 

incipit  cum  profecturus  ad  Fe- 
stum  Paschae,  et  ubique  miracola 
edidisset  non  nisi  in  patria  maie 
acceptus.  Reversus  in  Galilaeam 
ex  discipulis  eligit  xii  Aposlolos. 
Lucae  vi.  Joannes  capite  trunca- 
tur.  Pharisaei  in  eum  conspirant 
cum  Herodianis.  Matth  x,  xiii. 
Marci  iii,  Lucae  iv  et  ix.  In  deserto 
Bethsaidae  3  panibus  satiat  5 
G  millia  hominum,  et  rursos  4  mil- 

lia  quatuor  panibus.  ibi. 

779  m     iStat  Ghr.  Domini  3SI.   fijuscpie     S7 

780  ini  Praedicann3. 

In  Jerusalem  profecturusaSama- 
ritis  non  recipitur.  Designat  et 
praemittit  Discipulos  72.  Hospitio 
recipitur  a  Martha,  et  Magtfale- 
na  Lucae  x  *,  docet  Discipulos 
orare  cap  xi.  Iterata  Petrl  con- 
fessio  apud  Gaesaream  Matth  xvi. 
Jo  VI,  dum  aliqui  ex  Discipulis  ab 
eo  recedunt. 

Ibi  moratur  in  Gaiilaea,  et  in- 
sidias  Pharisaeorum  declinat  quos 
D  tamen  coarguit  Jo.  viii  et  ix,  mira- 

culis   suam   divinitatem    confir- 
mans  et  doctrinam. 
780  01.       £M.  Ghristi  Domini  33,  ejns-     98 

784  904  que  Praed.  an.  4.  Biss 

IV         Gaecus  a  nativitate  sanatnr.  La-   aera 
et  01    zarus  a  Doraino  revocatur  ad  vi-  passio- 
909    tam,  qui  Goena  Paschali  perada     nis 
I      feria  v,  die  viii,   Kal  April.   ad  CAristt 
Yesp.  PAssioNEM  nocte  inchoat,  et  Bom. 
die  sequenti  96,  Martii  Per.  ti,    Mra 
consummat  crucifixus.  Ponti-  - 

Resurgit  die  Dominica  98,  Mart.  /Icatui^ 
Apparet   Apostolis   ante  Ascens.  Petri. 


CHRQNOL.  €X)N5UL.  BT  C^  ROM.  BTC. 


IM 


Imperaiores,  Consuks  Rmamrum   Anni    A 
P^.  Jul.         res  gesUs  et  documenta.  U.  C. 

9i^fdi.  ante  et 

®d  '  post  PaU 


474S       Ti  Imp  16, 47.  Imp  Procons  49,     784 
40,  44  aO,  tr.  p.34,32.  782 

B      C068    JjCassius  Longinus 

Gmter  4087  et  Noris  Ep.  Gonsex 
Tib  Nolan  Spon  Miscell  pag  34. 
Faterc  Soirectas  Gonsul. . 

Gum  G  Gassio  Longino 
L  Naevius  Surdinus 
Noris  Ep.  Cons  et  Spon  pag  80. 
4713       Ti.  Imp  47,  48,  tr  p  32,  33.         782 
44,42  Imp  Gaes  Ti.  divi  AugF.     783 

A      C088       Aug  V. 

L^liusSeJanus 
Ltpis  Noianus  ap.  Grut  et  Noris 
EpistGons  p.  44,  ubi  etiam  suffecti 
Go6t  recensentur. 

Sfljani  iapsus,  et  eiitium  xv 
Kal  Nov.  Tacit  Ann  6,  25. 


r^    posteaSerg. 


Gorneiius  SuUa  felix. 

Tacit  A.  VI.  45.  Gruter  4087 
ex  Nolana  Tabula  Sermus.  Sed 
ex  tessera  gladiatoria  tunc  L.  Sti(- 
pkiuM. 

Galba.  Yide  Norts  epist  cons 
pag48 

DmsusGermanici  f .  et  Agrippina 


Anni    Christianorum  Judmorum    et  fnir-   Anni 
Olymp      Umorum  populorum,    Pontifices,  Ckri$H 
Reges,  res  gestw  et  documenta.    JSrm 


per  dies  10,  quibus  Pbtruii  Apo- 
stoiorum  Principem  creat  Eccle- 
siae  suae  Pont.  Maximum. 

Pontiflcatus  Petri  4,  et  ex  tem- 
pbre  Paschaii  2,  Acta  Apost.  hu- 
Jus  anni  vide  infra  in  nptis  p.  46, 
prima  Ecciesiae  persecutio  a  Ju- 
daeis.  Martyrium  Stepliani  Act 
8,  Philippus  evangelizat  Samariae 
act 


I 

n 


in 


Imp.  Tiberii  48,  49,  trib   pot    783 
33,34.  784 

^744  Gn  Domitius  Ahenobarbus 

^S,  43  Go88  M  Furius  Camillns  Scribo- 
^  nianus 

T^cit  A.  VI I  suff  ex  K.  Jul  A. 
TiteUius. 
Gruter  4067,  ex  lapide  Nolano 
NaUiis  Othonis  ix,  Kai  Maii. 
Soeton  c.  2. 
L.  nso  per  annos  xx  [cceptos] 
Prsf.  Urbi  moritur :  alii  pntant 
per  X.  YideC.  Noris  CenotPis. 
p.  323. 

/745      Imp  Tiberii  49, 20,  tr.  fpot  34,    784 
*^  44  35.  786 

^  ^  L.    Solpicius  Galba,     qni 


m 

IV 


Pont.  Petri  2, 3. 

Conversio  Pauii.  Actor.  49. 
Yide  infra  notas.  Praedicat 
in  Synagogis:  abit  inArabiam, 
reversurus  Damascnm  [ad.  Gal.  4] 
Syriae  praesid.  Flacci  8,  9.  Gum 
Sejanus  [Orosio  teste  lib7,  cap  4] 
obstiterit  Tiberio,  rogationem  fe- 
renti,  ut  Christus  Dominus  inter 
Deos  referretur ;  consequitur  Pas- 
sionem  Dominicam  ante  hunc  an- 
nnm  mortis  Sejani  contigisse. 
Vide  Schelestr.  antiq.  Eccl.  disc. 
I.  cap  V,  art  ii,  num  3,  et  4. 

Petri  3,  et  ex  Paschali  tempore  4. 
Petrus  et  Joannes  redetmtes  Jero- 
solifmam  evangelisant  multis  Re^ 
gumibus  Samaritanorum  Aet.  viii 
25. 


29 


30 


34 


Olymp.     Petri  4, 5  32 

202  Qui  dispersi  faerant  a  iribula-    Biss 
IV      Uone,  qu»  facta  suerat  sid>  8te- 

Olymp.  phano     perambutaverunt     usque 

203  Phanicem,  tt  Cyprum,  et  Antio- 
i      chiam,    nemini  loquentes  verbum 

nisi  solis  Judmis  Act.  xi,  49, 
Interea  per  totam  Judxam^  et 
QaUlmam^  et  Samariam  habebat 
pacem.  Ibi  g,ix,34. 


U6 


AD  ANASTASIUM  PROLBGfOMBNA  BDIT.  ROM..yATlG. 


Anm'   1mperatore$,  Consules  Ramanortan   Anni     A     Anni  Christianonm,  JudsBorum  e^/lni-  A 

Fer.  JuL         resgestm^etdocumenta.            17.  C         Oiymp,  timorum  popuhrum,  Pontifices, 

et  cycli.                                                     anie  et  Reges,  res  gestx  et  documenta.  C 
®  9                                                       post  Pal 


ejus  Mater  inedia  ▼Itam  finiant    785 

Tacit.  VI,  23,  «5.  786 

Imp  Tib  20,  21,  tr.  pot  35,  36. 

47i6  Paulus  Fabius  Persicus 

44,  15  Goss  L.  Yitellius  Frontin  Aquaed 
D  V.  C.  785. 

Grut  446  447.  Yide  Noris  ep. 
Cons  p.  23. 

Tacit  A.  Yi,  27,  ei  Dione  hic  an-* 
nus  dicltur  xx.  Tlberii  Hls  Coss. 
post  longum  saeculorum  ambitum 
Pboenix  in  JEgyptum  ?enit.  Tacit. 
A.  XI  28. 

4747       Imp.  Tlb.  21,  22,  tr.  p.  36.  37.    786 
^S»  ^^  rA«.    C.  Cestlus  Gallus  787 

C     ^^    M.  Servlllus  Nonianus 

Plin  lib  X,  cap  43.  Taclt  A. 
VI,  34. 

Parthls  Arthabane  Regls  perta&- 
sis  Romam  advenlentibns,  Phraa- 
tem  regem  obsidem  dat  Tlberius, 
mox  Tiridatem,  cum  In  Itlnere 
obllsset,  Induci  in  regnum  curat 
perL.  yiteilium.  Tacit  vi,  Dio58. 


474»      Imp  Ti.  22,  23,  trlb  p.  37,  38. 

^^)  ^7  p^^^    Sex  Papyrius  Allenlus 
B      ^^    Q.  Plautius  Tacit  A.  vi  40. 

yitellius  cnm  Hibero  Mithridate 

expelllt  Arthabanum,  qul  Arme- 

niam  occupaverat,  et  Tiridatem 

inducll  InRegnumParthicum  fru- 

stra  obsistentlbus  Arthabano,  et 

Orode.  Taclt  Ibl. 


4749  Imp.  Ti.  Caes  divi  Aug  f.  p.  M. 
47,  48  tr.  p.  38,  obiit    xvii  Kal  Aprll 

A  Q     Sueton  c.  79  caius  Caesar  Caligula 

dictus  Imperator 

tam    '^n.    Acerronius  Proculus 
^^^    C.  Pontlus  Nlgrinus. 

Kalendarlum  Antlat  Mus  Card 

Alb.  in  flne  Prolegom  Fabrett  pag. 

674.  exJusJur  ArilSuff  exK.Jnlil 

A.  Caes  Tl.  Aug  f.  Tib  Claudius. 

4750  Imp  C.  Caeoar  Tl.  f.  divl  Aug 
48, 49  n.  p.  m.  trib  p.  4,  2. 

F 


B 


I  Petri  5,  6,  Sedis  Antlochenae  4. 

II  Petr us  baptlzat  Cornel  i  um  Cen- 
turionem.  Mox    fundatur  Sedes 
Antlochena,  ubldisclpull  postmo-  Fi 
dum  denominati  sunt  Christiani.  ti 
Actor  IX,  et  x.  yide  notas  infra.  ni 

Nummus  Pomponii  Flaccl  Pro-  ti 
praetorls  Syrlae  anno  superlorl 
signatus  JEra  Antiochen.  82,  quo 
ibi  defuncto,  toto  biennlo  Syria 
slne  Legato  consulari  fuit.  Tacit. 
A.vi,  27,Suet.  In  TL  c,  41,  yide 
Noris  Cen.  Pis.  pag  330. 


787 
788 


788 
789 


II         Petrl  6,  7.  Antloch  Sedis  4, 2. 
iii     Praesid.  Syr.  yitell.  4. 

Petrus  cum  baptizasset  Corne** 
lium  anno  superlori,  hoc  anno 
Jerosolymam  redlt,  et  de  voca- 
tlone  Gentium  loquitur  InConcllio 
Acl.  XI. 

L.  Vitellius  Syriae  praeflcltur  le- 

gatus  Consularls.  Tacit.  A.  vi  et 

ex  eo  C.  Noris  Cenot.  Pis.   pag. 

330.  Pllatus  Procur.  completo  de- 

^  cennlo  a  provincialibus  defertar : 

ni     cui  subrogatur  aTiberioMarceUus. 

IV         Petrl  7.  8.  Antioch.  Sedis  2,  3. 

Praesid.      Syr.     yitell.     4,     2. 

yiri  Cyprii  et  Cyrenaei,  qul 
dispersl  fuerant  post  Martyrinm 
Stephanl,  Chrlstum  annuntiant 
etiam  Graecls :  qua  de  re  ut  cogno- 
seat  Bamabas  ab  Ecclesla  Hiero- 
sol.  mittiturAntiochiam.  Actor.xi. 

Caipha  in    ordinem    redacto, 
Jonat.  Anani  f.  Pontif.    Jndaeo- 
rum  constltultur  Jos,   xviii,  5 
Stolae  Pontiflciae  custodla  Sacerdo- 
tibusrestltulturayitellio.  IblC.7. 

I)    0  203      Petri,  8,  9.  Antioch.  Sed.  3,  4. 
IV      yitell.  Praes.  2,  3.  Marcelli  Pr.  i.      J 
et204     Barnabas   Antlochiae    multos  ad 
I       Chrlstum  convertit.  Act.  xi. 

Pilato  Procuratorl  succeditMar- 
cellus,  ibl  c.  5.  Herodes  Antlpas 
tetrarcha  Galil.  invisityitellium. 
Herodes  Agrippa  ex  Aristob.  fillo 
Nepos  Herodis  Magnl  a  C.  Caligula 
rex  appellatur  et  Tetrarchias  obti- 
netPhilippi  et  Lysaniae. 

I  Petrl  9,   40.  Antiochenae  sedis 

II  4,5.  yitellll  Praesid.  Syr.  3,  4. 


I 


CHRONOL.  C0N3UL.  ET  CES.  ROM.   ETC. 


4S8 


Anni    Imperatores^  Consules,    Romano-    Anni    A     Anni   Christianorim,  Judaeorum  et  fini"  Anni 

T.JuL     rum^    res  gestx    documenta,       U,  V,  Olymp.      timorum  populorum,    Pontifices,  JErx 

t  eneU  ante  et                        Reges,  i^es  gestx  et  documenta,  CA. 

®5  postPal. 


p       M.  Aquilianus  Julianus 
^**  P.  Nonius  Asprenas 

Frontin  de  Aqused  I.  i,  num  50 

cum  V.  C.  790  el  cum  allero  Im- 

perii  Caligulx,  quo  duos  ductus 

inchoavit.  Yide  edit  Co.  Poleni. 


II 


B 


4751   Imp  C.  Caes  Aug  p.  m.  tr.  p.  2,  3. 

49, 4   p^__  Imp  C.   Caesar  Aug  Germ  ii 
E     ^^  L.  AproniusCsesianus 

Nummi  Calig. 

la.P.  II,COSII,etTR.P.  III,COSDES 

III.  Yide  noris  pag  27  et  28.  Epist 
Cons  ubi  de  L.  Apronio  :  et  de  M. 
Sanquinio  Max  suffecto  in  locum 
C.  G^esaris  abdicantis. 


790 
794 


II 
III 


4752      Imp  C.  Caesar  Aug  p.  m.  trib.     794 
20,2  p.3,4.  79i 

D.    Cos  Imp  C.  Caesar  Aug  Germ  iii, 
solus 
Nnmmi  cum  tr.  p.  iii.  cos  iii, 
ctn.p.  IV,  Gosiii 

Caius  ab  bellumGermanicum,et 
Britannicum  profectus  legiones 
undique  accitas  dncit. 

Vide  notas  ad  pont.  S.  Petri,  S. 
Clementis,  et  S.  Eleutherii. 


III 

IV 


Imp.  C.  Caisar.  Aug.  p.  M.  tr. 
♦7o3   pag.  I.Cos.  IV. 

^^,3  C.  Cas.   IV.  Nummi  tr.  p. 

^  B    Coss        IV  cos  IV. 

C.  Sentius  Saturninus. 

Noris  Ep.  Cons.  p.27  et  Pagius 

obsenrantlegend.  In  Sueton.  Calig. 

cap.  47  ex  omnibus  tres  ordinarios 

[consnlatus]   conjunxit.   In    eod. 

Sueton.  Natalis  Titi  in  ejus  Vita 

c.  2  scribitur  iii  kal  Jan,  insigni 

anno  necis  Caianae,  nempe  30  De- 

cembrls,  hoc  est  biduo  ante  Kal. 

ejus  mensis  Jaouarii,  quo  occisus 

est  Caitts. 


Patrol.  CXXVII. 


792 

01 

793 

204 

D      IV, 

e^20o 

Marcellii  4.  Proc.  4.  2.  Herodis. 
Agrlp.  4,  2. 

Barnabas  profectus  Tarsum  in- 
venitPaulum,et  perducit  Antio* 
chiam  :  ubi  |)er  annum  morati 
multos  converiunt.  Ibi  discipuli 
denominanturCuRisTiANi.  Act.  xi. 
Matthaeus  scribit  Evangelium.  Vi- 
de  not.  ad  pont.  S.  Petri. 

VitelliusJudaeorumSacerdotium 
Magnum  a  Jonatha  inTheophilum 
fratrem  transfert.  Jos.  xviii,  7. 

Petri  40, 44.  Antioch.  sedisa,  6.  3 
Vitellii  Praesid.  4,  5.  Theophili 
Sacerd.  2.  Herodis  Agrip.  2,  3. 
ProphetaeAntiochiaefamem  prae- 
dicunt  futuram  sub  Claudio.  Act. 
XI.  Vide  notas  infra  ad  pont.  S. 
Pelri. 

Herodes  Antipas  Romam  profe^ 
ctus  impetrarenititura  Caio  re- 
gnum  Agrippae :  et  propriistetrar- 
chiismuIctatur[Ganiaeae.ac  Pereae] 
et  in  exsilium  mittitur  Jos.  xix,  6. 

Petri  44,   42.  Antioch.  sedis  6,      39 
7.  Petronii  Praesid.  4  qui  L.  Vilel-  Herodis 
lio    Bomam   accersito   suscessor  Antipx 
datur.  Jos  xviii,  cap.  41.  Herodis  Annus 
Agrip.  3,  4.  MT.  43 

Occasione  legionum  e  Syria  in  postre- 
Occidentem  accitarum  utilur  Pe-   mus- 
trus  ad  fldem  huc  perferendam. 
Vide  notas  ad  pont.  SS.  Petri.  Cle- 
mentis  et  Eleutherii.  Caius  Herodi 
Agrippse  Romam  reverso  addicit 
regnum  patrui  Antipae.  Colossum 
sibi    Jerosolymis  erigi    mandat. 
PhiloAIexandrin.  Jud.  legatus  ad 
Caium  miltitur  Jos.  I.  xix,  c.  9. 
Peiri  42,  43.  Antioch  Sedis  7,      49 
Rom  I 

ROMAN^  SEDIS  FUNDATIO. 

Petrus  in  primo  suoadventu  in  funda- 
Urbem  fundat  Sedem  episcopatus  tio  se> 
Romani  mense  Januario.  Vide  no-  dis  ro* 
tas  ad  pont.  S.  Petri,  et  Paschali   man^c 
tempore  annossui  pontiflcatus  in-    Biss 
staurat  xiii  diexxv.  AprUis.  Vide 
notas  ibi. 

Petronii  Syr  praes  4.  2.  Herod 
Aprip  3,  4. 

Agrippa  placatiorem  reddit 
Caium  Judaeis  in  dilationededica- 
tionis  colossi  sui  Hierosolymis  Jos 
lib  XIX. 

45 


459 

Anni 

Pcr,  Jul 

ct  cyclL 

4754 

22,  4 
A 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


46C 


4755 

23,5 

Q 


I 
Ji 


Impcratorcs,    Consulcs,    Romano-    Anni     A     Anni 
rum,  rcs  gcstas,  ct  documenta.       U.  C.  Olymp. 

antc  et 
post  Pal, 

Imp.  C.  Cacsar.  Aug.  p.  m.  tr.     793 
p.  Y.  794 

Occisas  est  die  ix  Kal.  Febr. 
Suet.  cap.  19  in  ejus  Vita. 

p^ee  Ti.  Catius 
^^^^  P.  Caerellius 

E  fastis  abrasi  fortasse  fuerunt. 

VidenotasBlanch.  pap.  18,etdo- 
cum.  ibi  producta  Ti.  Claudius 
Drusi  f.  Aug.  p.  m.  tr*  p.  a  Prs&- 
torianis  decitur  ix  Kal.  Febr.  Suet. 
Mauritania  divisa  in  Tingitanam^ 
et  Cxsariensem.  Dio  lib.  60.     , 

Imp.  Caes.  Ti.  Claudius  Aug.  p.     794 
m.  U.  p.i.  ii.  "795 


B 


II 
iii 


Ti.   Claud.  Aug.  Pont.  m. 
Coss       tr.  p.  I,  cos.  II. 
C.  Cxcina  Largus. 

Kalend.  Antiat.  in  fine  proleg. 

exMus.  Albano.  PortusOstiensisa 

Claudio  coeptus  (Dio.  lib.  60)  : 

qui  Britannicam  expeditionem  pa- 

rans  advocat  legionem  iv  c  Syria. 

Vidcnolas  ad  pont.  S.  Petri. 


Christianorum^  Judxorum  et  fini-  Anni 
timorum  populorum,  pontifices^  JErx 
Hegcs,  res  gestas  ct  documcnta,      Ch. 

Petri    13    14.    Sedis    Romanx      41 
1,2. 

Marcus  Evangeliuiu  a  se  scri-FUNDATio 
ptum  Romse,  et  a  Petro  approba-    sedis 
tum,  in  .£gyptum  defert,  et  no-  alexan- 
mine  Petri  fundat  Scdem  Alexan"  DRiNiE 
drinam.  Herodi   Agrippae  optime 
de  se  merito    Claudius   dat  Re- 
gnum  Jerosolym  et  Samarit  seu 
Judaeam.  Joseph  xix,  4 
PetroniiPraisi,  3. 

Ejus  nummus  ap.  Noris  Ep.  Syr 
p.  178  iEre  Anto. 

Petri   14,    15.    Sedis  Romanae      42 
%  3.  Agrippse  Regis  1,  i. 

Judaei  veti  ti  ob  frequentiam  Roroae 
conventus  agere,  alibi  permissos. 
Dio  pag  669.  Petrus  Roma  regre- 
ditur  in  Palxstinam,  ut  eidem 
Ecclesiae  consulat  sub  iiovo  Rege 
Agrippa  periclitanti :  a  quo  Jaco- 
bus  occiditur :  Petrus  in  vincula 
conjectus  ab  angelo  iibcratur. 
Act  XII.  Antiochiam.  et  Asiam 
mi.  visitat.  Vide  notas,  ad  pont. 
S.  Petri.  Mox  in  Italiam  redit 


4756       Imp.  Caes.  Ti.  Claudius  p.  m. 

24,  6   trib.  p.  ii,  iii. 

^      Taqq  Ti  Claud.  Aug.  ii. 
^^^  L.  Vitellius  ii. 

Idem  lapis  Kalend.  Ant. 

Devictis  in  Britannia  regibus 
arcus  triumph.  Claudio  erectus 
in  I3rbe,  etnomen  Britannici  dela- 
tum. 


795 
796 


4757       Imp.  Caes.  Ti.  Claud.  p.  M.  trib. 

25,  7  p.  III,  IV. 

^  ^^        tacc  L.  QuinctiusCrispiiiUs  u. 
^^^^  M.  StatiliusTaurus. 

Grut.    1041,    10.    et   Almelo- 

ven.  in  praef.  ad  fast.  num.  xv. 

ClaudiusRomam  reversus  trium- 

phat     df^'     Britannis.    M.    Tullio 

Coetio  paternum  principatum  ad 

Alpes  sui  nominis  adauget,  eum- 

que  regem   appellat.    Dio  1.  lx, 

pag.  681. 

4750       Imp.  Ti.  Claud,  Aug.  p.  M.  tr. 

26,  8    p.  IV,  V. 
C 


796 
797 


797 
798 


III  Petri    15,    16.  Sedis   Roman»     43 

IV  3, 4.  Agrippae  regis  2,  3. 

Expedito  Britannica  imp  Clan- 

dii  occasionem  dat  Petro  eundi, 
vel  mittendi  in  Dritanniam  Evan- 
gelii  ministros.  Vide  notasut  sup. 

Paulus  revertitur  Antiochiam, 
mox  navigat  in  Cyprum,  et  a  Ser- 
gio  proconsule  vocatur  Panlus. 
Act  XIII. 

Petronio  Prxs  Syr  succedit 
Marsus.  Jos  xix,  6.  Tac  xi. 

0  205      Petri  16,  17.  Sedis  Romanae  4      44 
D       IV      et  5.  Agrippa;  regis  3,  4.  Vibii    Biss 

et  206  Marsi  prajs  1,  2. 
i  Claudius  concedit   Judaeis   pe- 

tentibus  jus  asservandae  Stolae 
Pontificalis.  Jos  I.  ii.  Bell.  cap 
i.Agrippa  Rex  moritur  anno  sui 
Regni  7,  et  Imperii  Claudii  4, 
inchoato.  Deum  Agrippa  junior 
ejus  f.  adolescit,  Procurator  Re* 
gno  datur  Cuspius  Fadus.  Jos  I. 
XIX,  cap  uit.  Noris  Cen  Pis  pag  332 

I  Petri    17,  18    Sedis    Romanae      45 

II  5,    6.    Vi!  ii   Marsi    praesid  Syr 


H 


CHRONOL.   (X)NSUL.   BT  C^.  ROM.  ETC. 


462 


iimt  Jmperatores^  Consulcs^  RomanO'  Anni 
P«r.;ti/.  rum,  res  gestcd,  et  documenta.  D,  C. 
rt  «ycit .  ante  et 


t)5 


•postVal' 


1759 


M.  Yinicius  ii.  Lap.  An- 
Coss.        tiat.  Kal. 

Taurus  Statllius  Corvinus. 

Phlegon  Trallian.  cap.  6  de  Mi- 
rabilibus  habet,r.Sratt7iu5,  Taurus 
Corvinus.  Vide  Noris.  Episl.  Con- 
sul.  p.  3't  Eclipsis  solis  Kal. 
Aug.  Nat.  Claudii.  Dio  lib.  ix, 
p.  682. 

Imp.  Ti.  Claud.  Aug.  P.  M.  tr. 


27,9  p.  V,  VI. 


798 
799 


4760 


r^cc        Valerius  Asiasticus  ii. 
^^'      M.  Junius  Silanus 

Fasti.  Anon  iv  ssculi  apud  Bu- 

cher.  et  Noris  Epist.  Cons.  p.  32. 

Tl.  ClAUDIUS  DrDSI.   F.    CiES.    AUG. 
GER.    PONT.     MAX    TRIB.    POTEST.    V. 

iMP.  XI.  p.  p.  cos.  III.  DEs.  IV.  Inscr. 
ap.  Fabrett.  p.  413.  Alia  Romae  in 
duct.  Aqux  Virg  quae  ap.  Gruter. 
axxvi,  5. 
Imp.  Ti.  Claud.  Aug.  P.  M.  trib. 

p.  VI,  VII. 

Pac»    Ti.  Claud.  Aug.  iv. 
^^^*-  L.  Vitellius  iii. 


799 

800 


LUDI 


800 
801 


Censorin.  de  die  Nat.  cap.  47. 

Sneton  c.  2,   in  Vitell.  Inscrip. 

ap.  Spon.  pag.  303,  et  Reines  299. 

Eclips.   lunae  Kal.  Januar.  Vide  s^cu- 

Petaviam  de  doct.  temp.  li.  xi  c.   lares 

IX.  LUDi  sjccuLARES  h.  a.  celobrati. 

Plin.  lib.  vii,  c.  48,  et  x,  cap.  xi. 

Tacit.  A.  XI.  ca.  44 
PlautiusdomitisBritannisorna- 

menta   triumphalia  consequitur, 

Vetus  inscr.  ad  Pontem  Lucanum 

sub  Tibure.  Dio  lib.  lxxiv. 
^764      Imp.  Ti.  Claud.  Aug.  P.  M.  tr. 
^»  44  p.  VII,  vin. 

^  Fro«i<i    A.Vitellius 
L.  Vipstanius 

Census  h.  a.  constitut,  censita 

capita  civium  Roman.  ad  sex  mil- 

liones,  et  994  mill.  Tacit. 


f^^^      Imp.  Ti.  Ciaud.  Aug.  P.  M.  tr.       804 
^>  ^2  p.  VIII,  IX.  802 

^      Coss    ^-  Veranius 

A.  Pompeius  [Longinus]  Gallus 

Vetus  Kalend.  Antiat.  in  mus. 

Card.AIb.  in  fine  Prolegom.  Po- 

moerium  a  Claudio  prolatum.  Vet. 

Inscrip.  ap.  Cloac.  S.  Luciae,  edit, 


A     Anni    Christorum^    JudoBorum     et   fini-    Anni 

Olffnq^.      timorum  populorumy ,  PontifLces^    JRrm 
Reges,  res  gestoi,    et  'documenta.      Ch. 

2,  3.  FadiProc4,  2. 

Herodes  rex,  Chalcidis  a  Claadio 
Aug  impetrans  jus  eligendi  Sum« 
mi   Sacerd.    Judsorum,   ac  pro 
se,  et  haeredibus  obtinens  usque 
ad  excid  Hierosol  emoto  Simone 
Canthara  tribuit  Pontif  Josepho 
Camifllio.JosIibxx. 
u         Petri  48, 49.  Sedis  Romanae  6, 7.      46 
III        Adiabenorum  reglna  Helena,et 
Izates  fllius  Jndaicam  relig.  susci- 
B  piunt.  Reliquiae  arcae  Noeticae  in 

eorum  ditione  inventae.  Joseph.  xx, 
cap.  2. 

Vibio  Marso  praesidi  Syrlae  4,  2 
successor  datus  C.  Cassius  Lon- 
ginus.  Joseph.  xix,  cap.  ult.  et 
Tacit.  lib.  xi,  et  xii  Annal.;  quos 
conciliat  C.  Norisius,  ep.  Syrom., 
p.  484,  corrig.  Cen.  Pis.,  pag.  332. 

III  Petri   49,    20.  Sedis   Romanae,      47 

IV  7, 8. 

In  Cocum    Cuspis    Fasti  proc. 

Jud.  Ti.  Alex.  G.  Cassius.  Longi- 

nuspraes.  Syr.  4,  2. 

Fames  in  Judaea,  olim  praedicta 

G  ab  Agabo  Adf.  xi,  de  qua  Jos.  xx, 

cap.  3. 


Olymp.     Petri20,  24.  Sedis  Rom.8,  9       48 
206,  IV     C.  Cassii  Longini,  %  3.  Ti.  Alex.    Biss 
et  207,  I  proc.  4,  2.  Agrippae  rcgis  I. 

Horodes  rex  Ghalcidis,  amoto  a 
poxtiflcatu  Jud.  Josepho  Gamide 
£)  Aniianiam  sufficit  :  de  quo  Actor 

xxin,  2.  Joseph.  xxiv,  3. 

Claudius  Judaeos  Roma  pellit. 
Idcirco  Petrus  in  Judaeam  redit : 
Aquilaet  Priscilla  Corinthnm.  Act. 
xviu,  2. 
I  Petri  24,  22.  Sedis  Roma.  9, 40      49 

II      C.  Cassii  Long.   3,  4.    Ti.  Alex.  primum 
proc.  2, 3.  Agrippae  reg.  4, 2.  concil. 

C.  Cassius  Longinus  Syrias  pra&-  apost. 
ses  Jubetur  a  Claudio  deducere  Hieros. 
Mithridatem  regem  Romae  obsi-  super 
dem,  in  proprium  regnum  Pirtho-  rit 
rum  contra  usurpatorem  Gotar-       Jud* 


463 


AD  ANASTASHIM  PROLEGOMBNA  BDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni    Imperatores,   Consules^  Romano^    Anni     A      Ann    Christianorum^  Judxorum  et  fini- 


Per.  Jul,     rum,  res  gestce,  et  documenta.      U.    C 

etcycH.  ante  et 

@5  post  Pal. 


a  Panvin.  in  Fast.  Tacit.  A.  xii, 
23.  Frontin.  de  Aquxd.  art.  102. 

4763       Imp.  Ti.  Cland.  p.  M.  tr.  p.  ix 

3,  13  et  X. 


D 


Goss. 


C.  Antlstius  Yetus 


M.  Svillius  Nervillianus 
Yet  Kal.  Ant.  inMas.card.  Alb. 
in  fine  Proleg.  Tacit.  A.  xii,  25. 
Inscript.  in  Yilia  Matthaei,  ap.  Grut. 
cxiii,  3,  et  Fabrett.  pag.  726.  Ti. 

GlAUD.,  etC.fTRIB.  POTEST.  X.   IMP. 
XIIX.  GOS.  ni.  DESION.  V. 

Colonia  Camalodunuro  in  Bri- 
tannia  deducta.  Yide  notas  infra 
p.  442et146. 


4764       Imp.  Caes.  Ti.  Claud.   Aug.  P. 

4,  44  M.  t.  p.  X,  XI. 

^     pAac    Tl.  ClaudiusAug.  Gerro.  V. 
^^**'  Ser.  Cornel.  Orphllus. 

Trcit.  A.  XII,  41. 

Kalend.  Antiat.  i»fineproIeg. 
ex  Mus.  card.  Alb.  ex  eodem  Mus. 
inscrlpt.  ap.  Fabrelt.  pag.  472. 

Lapls  ap.  Gruter.  p.  ccc.  sub 
his  Coss.  numerat  ann.  p.  r.  c. 
Dccciv,  nempe  post  Palil.  ut  ex 
alio  infra  ad  annum  iSrae  Chri- 
8ti92. 

In  Lap.  ap.  Panvin.  Ti.  Claud. 
tr.  |)0l.  XI,  Imp.  xxiv.  Cos.  v. 

4765     Imp.  Cas.  Ti.  Claud.  Aug.  P.  M. 

5,  15    tr.  p.  XI,  XII. 


BA 


Coss.  ^'  Cornelius  Sulla  Faustus 
L.  Salvius  Otho  Titianus 

Tacit.  A.  XII,  52.  Frontinus  de 

Aquaeduct.  art.  13,  numerat  an- 

nos  U.  C.  in  codicibus  varle  scri- 

ptos  :  retinenda  lectio  dcccv. 


4766     Imp.  Caes.  Ti .  Claud.  Au  g.  P.  M. 
6, 16  tr.  p.  12. 

(r      Q^^  D.  Junins  Silanus. 

'  Q.  HateriusAntonlnus. 
Tacit.  A.  XII,  58. 
Scribit   his  Coss.   Neronem  na- 


802 
803 


B 


803 
804 


804 
805 


D 


805 
806 


Olymp.        tiuorum  populorum^   Pontifices^ 
Regee,  res  gestce    et  dacumenta. 

zen,  a  quo  tamen  iile  vincitur  et  A 

trucidatur,  Tacit.  xii, 
Ti.  Alexan.  subrogaturin  proc. 

Judaeae  Yervidius  Cumanus.  Jos. 

XX,  3, 4. 

II  Petri  22, 23.  Sedis  Rom.  10, 11. 

III  Agripp.  reg.  2, 3. 

Hoc  anno,  vel  proxime  super. 
Juxta  Petavium  lib.  xi,  cap.  12, 
in  fine  concil.  apostoloruh  Hie- 
rosolymis  celebrat.  post  legat.  Ec- 
clesiae  Antioch.  de  quo  Actonim 
XV  Paulus  a  concilio  redux  Antio- 
chiae  subsistit  cum  Barnaba,  Mox 
Syla,  comite  Syriam  ac  Ciliciam 
peragrat.  Lystris  sumis  Timo- 
theum.  Pergit  in  ^Macedouiam, 
mox  in  Achaiam,  et  Corinthum, 
ibique  reperit  Priscillam  et  Aqui- 
lam,  trienno  ante  Romam  pulsos 
a  Claudio.  Act.  xx,  xvii,  xviii. 
Fide  Petav.  I.  xi,  c- 12. 

III  Petri    23,    24.    Romanae  Sedis 

IV  11,  12.  Agripp.  reg.   3,  4.  Prae- 
sidis  Longini  5,  cui  succes  sor  da- 

tue  h.  a.  C.  Ummidius  Durmius 
Quadratus. 

Hujus  inscript  et  nummos  vi« 
de  ap.  Noris  Ep.  Syr.  pag.  182, 
et  Cen.  Pis.  p.  332.  Tacit.  xii,  c. 
natio  Felici  Pallantis  Galilaeorum 
5.  Ventilio  Cumano  liberto  Ju- 
daea  proc.  datur,  orta  seditione 
Galilaeae.  Jos.xx. 


207  Petri  24,  25.  Rom.  Sed.  12, 13. 
IV     Agrippae  jun.  4,  J.  Cumani  proc. 

208  1,  2.  Praesid.  Quadrati  1,  2.  Feli- 
I       cis,  1,2.  Ananiae  Jud.  pontif.  5, 

qui  Romam  vinctns  mittitur  cum 
aliis  de  seditione  reis.  Jos.  xx,  5. 

Cumanus  pariter  Romam  acci- 
tus.  Ibi. 

Paulus  ex  anno  50  per  18  men- 
ses  Corinthi  cnm  degisset,  Act. 
xviii,  venit  Ephesum.  Act.  xix,  1. 
ubi  moratur  per  biennium.  i,  10. 

Petrus  25,  26.  Rom.  Sed-  13,  14 
Praesid.  Quadrati  2,  3.  Agrippae 
regis  5,  6.  Feliras  proc.  2,  3. 

S.  Paulus  ex  domo  Aquilae,  et 
Priscillae,  apud  quos  hospitabatur 
in  Asia  minoridat  primamEpisto- 


I 
II 


M5 


CHRONOL.  CONSUL.  ET  CiES.  ROM.  ETC. 


m 


Aimt    Imperatores,    Consulcs,    Romano^    Anni     A  Anni  Christianorum,  Judasorum  et  fni-  Anni 

wr.  Jii/.    rum,  resgcstx,etdocumenta,        U.    C.  Ol\/mp,      timorum  populorum,  PontificeSj  JBrw 

^5fcK.                                                       ante   et  RegeSj  res  gestw  et  documenta.  Ch. 
®5)                                                       post  Pal. 


tam  ann.  xvi,  duxisse  uxorem 
Octaviam.  Natus  fuerat  Nero  x 
mens.  post  obitum  Tlberii,  nempe 
viii  Kai.  Jan.  annod6  serx  Gliristi. 
Parthi  Armenia  pellunt  Riiada- 
mistum :  moxabscedunt. 
Tacit.  XIII,  6, 7. 


4767 

7,47 

F 


Imp.  Caes.  Ti.  Claud.  Aug.  P.  M. 
tr.  p.  43,  U. 

p/vcc    ^-  AsiniusMarcellus 
^^-   M.Acillus  Aviola. 

Tacit.  A.  XII,  6i. 

His  Coss.  Claudius  diem  obiit 
111  iid.  OcL  astatis  annoLXiv,  im- 
perii  xiv.  Sueton.  c.  45.  Nntus 
fuerat  Kal.  Aug.  Julio  Ant.  Afri- 
cano,  et  Q.  Fabio  Max.  Coss. 

SucceditNERO  p.  m.  trib.  poL  4. 


4768      Imp.  Caes,  Nero  Claud.  Aug.  tr. 
8,  <8   p.  I.  II. 

^     pacc    1™P-  C«s.  Nero  Cliud.  Aug. 
^^^-   L.  Anlistius  Vetus 

TaciL  A.  xiii,  ii. 

Nero  Parthis  Armenia  pulsis 
Urbem  ovans  ingredilur.  Britan- 
nicum  necat.  Tacit.  ibi. 

4769      Imp.  Cses.  Nero  Claud.  Aug.  tr 
9)19    p.  11,  ni. 

^^    pncc    Q.  VolusiusSaturninus 
^^^-  P.  Cornelius  Scipio 

Tacit.  Ann.  xiii,  25.  Otium  fo- 

ris,  foeda  domi  luxuria.  Ibi. 


i770 
W,1 


Imp.  Caes.  Nero  Claud.  Aug.  tr. 

p.  III,  IV. 

Pacc    Nero  Claudius  Aug.  n. 
^^^^'  L.  Calpurnius  Piso 

TaciL  Ann.  xiii,  31. 

Coloniae  Capua,  et  Nuceria,  ad* 

ditis  veleranis,  firmatae  sunL  Ibi. 


806 
807 


B 


807 
808 


808 

ao8 

809 

IV 

309 

D 


809 
840 


lam  ad  Corinthios,  ex  ejusdem 
Epistolae  cap.  ult. 

ClaudiusannoimperiixiiAgrip- 
pam  regem  donat  Philippi  tetrar- 
chia,  et  Batanaea,  el  diiionibus 
olim  Lysaniae,  Trachonitide,  et 
Abilina.  Chalcidem  vero  eidem 
abstulit,  cui  praefuerat  qaadrien* 
nio.  Joseph.  xx,  5. 
11  Petri,  26,  27.  Rom.  Sed.  14,  45.  54 
111      Quadrati  pr.  3,  4.  Felicis  proc. 

3,  4.  Agrippae  reg.  Jun.  6,  7. 
Paulns,  expieto  Ephesi  blennio, 

Macedoniam  invisit,  et  per  Aslam 
«navigat  in  Syriam.  AcL  xx. 

Rumore  de  Parthis  Romam  per- 
lato  Nero  delectus  habet,  et  socios 
reges  Agrippam  Judaenm,  et  An- 
tiochum  Commagenum  Jungere 
arma  sua  jubet  contra  Parthos 
sub  Domitio  Corbulone,  quem  re- 
tinendae  Armeniae  praeficlt.  Tacit. 
XIII,  9, 7, 8. 

III  Petri  27,  28.  Rom.  Sed.  15,  46.      55 

IV  Quadrati  proc.  4,  5.  Felicis  proc. 

4,  5.  Agrippae  regls7,  8,  quiJo- 
natham  Jud.  pontificem  per  sl- 
carios  necat,  succedente  Ismaele. 
Phalei  fil. 

Paulus  quinto  adit  HierosoIy« 
mam  circaPentecostem :  A  Judaeis 
capitur,  et  Felici  sistitur.  AcL  24. 

Petri  28, 29.  Rom.  Sedis  46,  47.      56 
Quadrati  praesid.  5,  6,  Agrippae    Bus. 
regis  8,  9. 
I         B.  Petrus  Romam  reversus  dat 
primam  suam  Epistolam  ad  ele- 
ctos   dispersionis    Ponti,   Gala- 
tiae,  etc. 

Felici  in  procuratione  Judaeae 
succedit  Portius  Festus.  Felicis 
ad  tribunal  sistitur  Paulus.  Act. 
XXIV,  et  cum  fidei  causam  coram 
illo,  et  successore,  necnon  rege 
dixisset,  Caesarem  appeilat,  etRo- 
mam  mittitur.  Act.  xxv,  xxvi. 

I  Petri  29,  30.  Rom.  Sed.  47,  48.     57 

II  Quadrati  praes.  6,  7.  Agrippae 
regis  9,  40.  Festi  proc.  4,  2. 
Ismaelis  pontif.  4. 

Petrus  constituto  Lino  Vicario 
provincias  occidentaies  visitat,  et 
episcopos  per  civitates. 

Adventanti  Romam  Paulo,  qui 
post  naufragium  Melitam  appule- 


467 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni   Imperatores,    Consules,    Romano^   Anni    A.     Anni 
Per,  JuL    rum,res  gestse,etdocumenta.         U.  C         Olyrmp, 
ct  cycli,  *  ante  et 

)5  post  Pal 


4774 

U,  2 
A 


Imp  Cses  Nero  Claud  Aug  tr. 

p.  VI.  V. 

r/.«o    ''op  Nero  Claud  Aug  iii. 
^^^'  M.  Valerius  Messala. 

Tacit  An.  xiii,  34. 

Inter  Parthos  Romanosque  pro- 
telatum  de  obtinenda  Armenia 
belium,  iiujus  anni  intio  acriter 
resumitur.  Tiridatis  caliiditatem 
Corbulanis  virtus  armis  appugnat 
Artaxata,  igne  vastata 


4772 

42,3 

G 


Imp  Nero  Cland    Aug  tr.  p. 


V,  VI. 


Pac*    L-  Vipsanius  Apronianus. 
^^^'  L.  Fonteius  Capito. 

Tac  Ann  xiv,  4. 

Nero  per  matris  parricidium  ad 
nuptias  adulteras  Poppaeae  gradum 
facit.  Solis  defectus  in  Campania 
spectatus  inter  boram  7  et  8,  in 
Armenia  vero  inter  40  et  44.  Pli- 
nius  lib  ii,  cap  70.  Roroae  in  hac 
eclipsi  stellae  interdiu  visae. 
Taeit  xiv,  42,  et  Xiphilinus  ex 
Dione.  Contigit  die  30  Aprilis  ex 
Tali  Astronomicis. 


4773  Imp  Nero    Cland  Aug  tr.    p. 

43,   4  VI,  VII. 

F  E    p_„    Imp  Nero  Claudius  Aug  iv 
^^^'  Cossus    Cornelius      Len- 

tulus. 

Tacit  Ann  xiv,  20.  Frontin  de 
Aquaeduct  sect  402.    Gruter  p. 
4(^,  ex  antiquo  lapide  bodie  asser- 
vato  in  Palatio  Farnesiano. 
Quinquennale  lud  icrnra  Romae  in- 
stitutum  ad  morem  Graecicertami- 
nis.  Nummi  veteres,  et  Tacitus  ibi. 

4774  Imp  Nero   Claud  Aug  tr.  pot 

44,5    VII,  VIII. 

D      p        —  Caesonius  Paetus. 

t-oss    p  peironius  Turpilianus. 

Tac.  A.  XIV,  59. 


840 
844 


II 
III 


B 


844 

842 


III 

IV 


Christianorum,  Judaeonm  et  fini"  Ann 
timorum  populorum,  Fontifices,  Mn 
Reges,  res  gestae  et  documenta.  Chri 

rat,  et  Syracusas,  deinde  Puteo- 
los,  fldeles  Romani  occurrunt  ad 
forum  Appii  ad  tres  Tabernas. 
Actor.  XXVIII. 

Petri  30,  34.  Rom  Sedis  48,  49.      58 
Quadrati  praes  7,  8.  Agrippae  Re- 
gis  40,  44.  Ismaelis  Pontif  2. 

Paulus  per  hoc  biennium  [ex 
suo  adventu  Romam]  in  conducta 
domo  in  Urbe  moratur,  et  libere 
Christum  praedicat.  Hinc  scribit 
Epistolas  ad  Galatas,  ad  Ephesios, 
ad  Philippenses,  ad  Colossenses : 
et  circa  hoc  tempus  apostolorum 
Acta ;  in  Urbe  pariter  scribit  Lucas. 

A  Quadrato  Syriae  Pra»side  si- 
gnati  nummi  an.  Neronis  quarto 
Eni  KOYAAPATOY  ET.  A.  Vide 
Noris,  Epoch  Syromaced. 

Petri  34,  32.  Rom  Sedis  49,  20.      59 
Quadrati    Praes   8,     9.  Agrippae 
Regis  44,  42.  Ismaelis  Jud  pontif 
2,3. 

Petrus  Apostolus  occidentales 
Provincias  peragrans,  et  episcopos 
in  eis  constituens  dicitur  etiam 
penetrasse  ad  Britannos,  ut  in 
notis  pag  53,  ex  Veteribus  Scrip- 
toribus  li  Vendelino  observatis 
traditur. 


842 
843 


Ludi 

Ottin- 
quenna- 

les  in 
Urbein 

stituti 

843 
844 


D 


OL  209     Hetri  32,  33.  Rom  Sedis  20,  24.      60 
IV  et  ex  Quadrati    9,   40.  Agrippae  Regis    Biss 
dieb  3esti-i2^  43,  qui  Amoto  Ismaele  Jud 
vis  0/ym  pontifice  surrogat  Simonem  Cabei, 
240     Simonis  olim  summi  pontiflcis  fi- 
I       lium;  moxAnantim,  sive  Ananiam. 
Joseph  XX,  7,  8,  cum  Ismael  pon- 
tifex  ad  Neronem  legatus  super 
(lissidio    Judaeorum    cum    Festo 
Procuratore  Romae  obses  k  Caesare 
detineretur. 


I  Petri  33,  34.  Rom  Sedis  24,  22. 

II  Quadrato  per  deccnnium  Syria 
Provincia  functo  succedit  Cor^ 
bulo, 

Festo  Ppocuratori  Judrcae  sexen- 
ninm  ndministrationis  ngenti  suc< 
cedit  Albinus. 

Rogis  AjfripjKP  ann  13,  14.  Ana- 
ni  pontif  Jiid  80,   iiissii  Jacobus 


64 


CHRONOL.   CONSUL.   ET  C^.  ROM.   ETC. 


470 


Annt    Imperatorcfi,     Consules,     Eomano-   Anni     A     Anni   Christanorumy  Judxorum  ct  fini-   Anni 
"«^.  JuL     rum^ 

t)5 


i'f!S  gestx,  et  documenta.    U.  C. 

ante  et 
post  PaL 


Magna  clades  illata  Romanis  in 
Britannia.  Camalodunum  Colonia 
ducia :  se  1  in  ea  civium  ac  socio- 
rumTO  millia  occisa.  Ibi:  et  Dio 
lib  92.  Vide  notas  infra  p.  U2. 


C 


4776 

<6  7 

fi 


4777 
KG 


Imp     Nero   Claud  Aug  tr.    p 

VIII,  IX. 

T/v^cc     P-  MariusCelsus. 
^^*    L.  AsiniusGallus. 

Tacit  A.  XIX,  48. 

Nero  accusallonibus,  ac  cadi- 
busUrbem  replet.  Parthum  Volo- 
gaesem  Armeniam  invadentem 
Corbulo  forliter  reprimit.  Sed 
Caesonius  Paetus  turpi  foedere  cum 
hoste  transigit.  Tacit  ibi. 

Imp  Nero   Claud   Aug    tr.  p. 

IX,  X. 

rncc    LMemmiusRegulus. 
^^^    L.  Verginius  Rufus. 

Tacil  A.  XV.  23,  el  Frontin  de 
Aquaeduct  sect  102. 

Corbulo  iterum  reprimit  Vologae- 

sem,  et  adigit  Tiridatem  ad  depo- 

nenduminsigneregiumanteimagi- 

nem  Neronis,  ab  hujusmanu  idem 

recepturum.  Populi  Alpium  xMari- 

timarum  ad  jus  Latii  admissi. 

Tacit  ibi. 

Imp  Nero  Claud  Aug  tr.  p.  x,  xi. 

L.  Lecanius  Bassus. 
M.  Licinius  Crassus. 


Coss. 


4778 

189 

F 


Tacil  XV,  43,  et  Frontin  de 
Aqused  sect  402. 

Histrionicam  exercet  Nero.  Ta- 
cit  ibi.  Urbis  incendium  ortum 
XIV  Kal  Sextiles.  Ibi  sect  42. 
Elidenses  jussu  Neronis  transfe- 
ront  Olympicos  ludos  in  annum 
proximum.  Philostratus  in  Vita 
Apollonii  lib  v.  Hinc  olympiadum 
commensus  per  ann  variatur. 

Imp  Nero    Claud    Aug  tr.    p. 

XI,  XII. 

r,         A.  LiclniusNervaSilianus. 
^^'    M.  Vestinus  Atlicus.    * 

Tacit  A.  XV,  48.  Noris  Epist 
Cons  pag  43,  ex  inscript  Grut 
8,  3,  ei  ex  Aucloribus. 

Annus  1 0LYMPiADisccxi,ex  anno 
superiori  ad  hunc  dilatus  cum 
LudisKljpis(PhiIostr  in  VilaApoI- 


8U 
845 


m 

816 


Olymp.       timorum  populorum,  Pontifices^    Mrx 
ReQs,  res  gestw   et  documenta,  Christi 

apostolus  lapidatur.  Joseph  xx,  8. 
Anano  succedit  Jesus  filius  Dam- 
niae.  Ibi. 

De  successione  Corbulonis,  et 
Albini  consule  Card  Noris  Cenot. 
Pisan  pag  334. 

II  Pelri  34,  35.  Rom  Sedis  22,  23.      62 

III  Corbulonis  1, 2.  Agrippae  Regis  U. 
45.  Alhini  proc  4, 2.  Jesu  fil  Dam- 
naei  pont.  Josxx,8. 

Martvrium  S.    Marci   Alexan- 

B  drijp,   succedente  Aniano,  octavo 

Neronis  anno.  S.    Hieronym    de 

Script.  eccl.  Evodio  Antiochiae  oc- 

ciso  succedit  Ignatius. 

S.  Petrus  Romam  redit,  Simo- 
nem  Magum  oppugnaturus.  Theo- 
phil  apud  Malalam. 

III  Petri   35,  36.  Rom  sedis  2324.      63 

IV  Corbulonis  2,  3.  Agrippai  Regis 
15,  46.  Albini  Proc  2,  3.  Jesu  fil 
Damnsei  2, 3. 

Simon  Magus,  orante  beato 
Petro,  praeceps,  in  terram  labitur. 

Pauli  itinera  in  Hispaniam  ab 

aliquibus  attributa  biennio  praece- 

C  denti,  ab  aliis  prsesentibus  anno. 

Vide  notas  ad  pont.  S.  Clementis. 


816 
817 


D 


817 
818 


num 

proxi' 

mum 


Olymp      Pelri  36,  37.  Rom.  Sedis  24  25.  64  Biss 
240  IV  rtCorbulonis  leg  Syr.  3,  5.  Agrip-  prima 
ex  die-  pai  regis  46,  47.  Albini  proc  3, 4.    eccle- 
bus  3est      Jesus  fiiius  Gamalielis  fit  Jud     s\je 
Olymp  pontifex,  et  successor  Jesu  filii  perse- 
214 1    Damnsei.  Joseph.  xx,  8.  cutio 

Ludi  His  coss,  occasione  incendii 
translatiUvhis  Neroniani,  prima  Ecclesle 
ad  an-  persecutio  a  Gentibus  intentata 
crudeliter  sicvit.  TacitAnnal.xiv, 
44. 

Ordinatio  S.  Clementis  ad  epi- 
scopatum.  Vide  notas,  ad  pont. 
S.  Clementis. 

Petri  37,  38  Rom.    Sedis  25.      65 
Annuscompleturdie25Aprilis,  Marty- 
adhuncei   martyrium    subsequitur  post    rium 
annum  mensesduos  die  29  Junii,  quando  SS.  apo" 
dilatse  cruclfigitur  in  Vaticano.  Ex  die  s^o/oruTn 
\.  ex   24  Aprilis,  unde  anni  Urbis  nu-  Petriet 
dieb.   merantur,  attributi    sunt    Petro  PauH 
xstivis.  nnni  25.  menses  ii,  dies  vii  Sedis 
Romanae.    Vide  notas  ad  pont.  S. 
Pfttri,  etc. 


Olymp 
244 


471 


AD    ANASTASroM  PROLEGOMBNA  EDIT.    ROM.-VATIC. 


Anni    Imperatores,     Consiiles    Romano-    Anni  A     Anni    ChrisHanorum,  Judseorum  et  fini-  km 

Per.  JuL    rum,   res  gestx,  et    documenta,    U.  C.  Olymp.      timorum  populm*um^  PontificeSy  Msr 

etcycli.                                                        ante  et  Reges,  res  gestae  et  documenta.  Ch 
^5                                                         postPal. 


lonii)  jussu  Neronis,  qui  sui  cer- 
taminis  Quinquennales  ludos  se-> 
cundos  in  huncannum  incidentes 
(Tacil.  A.  XVI,  2)  paria  facere 
cum  olympiadum  cursu  fortasse, 
voluit. 


4779       Imp  Cais  Nero  Claud  Aug  tr. 
19  10    pot  xii«  XIII. 


E 


Coss 


4780 
2011 

D 


L.  SuetoniusPauiinus. 
C.  Pontius  Telesinus. 

Tac  A.  XVI,  19,  el  Frontin  de 
Aquxd  sect  102. 

Tiridates  ad  Neronis  genua, 
more  $ervili,accedens.  insigneRe- 
gium  ab  eodem  recepit  in  Urbe. 
Suetonius  inNeronecap  13.  Tacit 
A.  XVI.  Dio.  etc. 

Nero  Janum  claudit,  paulo  post 
aperiendum,  suborto  Judaeorum 
bello.  Mox  in  Graeciam  navigat. 
Dio  libLxiii. 

Imp  Ca&s  Nero  Claud  Aug  t.  p. 

XIII.  XIV. 

Tacc        C*  Fonteius  Capito. 
^^^^-        C.  Julius  Rufus. 


818 
819 


B 


FastimarmoreiColonix  Casina- 

tisin  MusaeoAIbano.  Yidenotasad 

pont.  S.  Clemei.tis.  pag  47. 

Fl.  Yespasianus  dum  in  Achaia 

cum  Nerone  versatur,  bello  con- 

tra  Judaeos  administrando  praefl- 

citur.  Jos  lib  iii,  Belli,  cap  1.  Tacit 

V,  lUstor.  Yide  card  Noris,  Cenot 

Pisana  pag  335. 

4781        ImpCaesNeroCIaudiusAugtr.  p. 

21  12   XIV,  se  ipsum  conficit  4  Idus  Ju- 

CB     nii.  Vide  card  Norisii  Epist  Con- 

sularem. 

Paqc      '^**  Calius  Silius  Italicus. 
V.O.SS.     _  valerius  Trachalus. 

Annis  p.  r.  c.  dccc,  XXI.  Gru- 
ter  fol  300,  eosdem  consules  me- 
morat.  Frontinus  section  102, 
de  Aquaed  et  Fasti  Casinates  in 
Musaeo  Albano  infra  in  notis  ad 
pont.  S.  Clementis,  suffectos  coss 
vide  apud  Gruterum  238,  12. 

JuIiusYindexinGallia  usurpans 
imperiumocciditur.  Galba  inHis- 
pania  oblatum  imperium  recipit. 


I 

II 


819 
820 


II 
ni 


8?0 
821 


III 

IV 


D 


LiNi  papje  ann  1. 

LiNUS  post  martyrium  B.  Petri 
eligitur  successor  die  proxima 
30JuniL 

Paulus  apostolus  eadem  die, 
qua  Petrus  cruci  affigebatur, 
truncatur  capite.  anno37postPas- 
sionem  Domini.  S.  Hieronymus. 

Rex  Agrippa,  amoto  Jesu  Ga- 
malielisfilio,  Matthiam  Theophili 
filium.pontificem  Jud.  creat.  Jo- 
seph.  XX,  8. 

Lini  1  et  2,  ex  die  30  Junii. 

C.  Cae.stius  Gallus  Syriae  Praeses 
an  1,  regis  Agrippae  17,  18. 

Gessius  Fiorus  proc.  Jud  rapi- 
nis,  ac  saevitia  sua  belli  Judaici 
occasionem  praebet.  Joseph.  de 
belloJud.  lib  ii,  cap  13,  Matthiae 
pontif  Jud.  anni  1,2. 

Nummi  hujusCxstii  signati  aera 
AntiochenaPIAlU,  producuntur 
a  card.  Norisio  in  Epochis  Syro- 
macedonum. 


& 


Li  ni  2, 3.  cui  martyrio  coronalo     6 
die  23  Sept  succedit  Clemens,  ex 
die  24  Septemb. 

Lino  tribuuntur  ab  ordioatlone 
episcopali  suscepta  anno  59  die 
Dominica  23  Junii  coss.  Saturni' 
no,  et  Scipione  (ex  catalog  et  lib 
pontif)anni  XII,  mens  iii  diesxii. 
Yide  notas  ud  pont.  S.  Linl. 

C.  Ca^stii  Galli  1,  2.  Agrippae 
regis  18,  19.  Matthiae  pontlf  Jud 
3,5. 

Clementis  1,  2.  < 

Cifistio  Gallo  in  provincia  Syria    B 
defuncto. 

P.  Licinius  Mucianus  Succes- 
sor  datur  circa  autumnum  pro 
praet  Syriae,  et  nummum  cudit 
Galbae  imp  signatuin  aerae  Antlo- 
chenae  anno  cxvii.  Vlde  Noris 
Bpoch.  Syromaced.  pag  165 
regis  Agrippae  19,  20. 

Matthiae  pont  3,  4. 


"*  CHRONOL.  CONSUL.  RT  C^S.    ROM.  ETC. 

Atmi    Imperatores,    Consuks,    Romano-    Anni 
w^.  Jul.    rum,  rcs  gestae,  et  documenta,        U,  C. 
^cycli.  ante,  et 

®5  post  Pal. 

In  Africa  Macer,  in  Germania  Ca- 

pito     acclamantur,     sed     irrito 

eventu. 
4782.       Imp.  Sergius  Sulpicius  Galba    821. 
22.  13.  occiditur  die  xviii  Kal.  Febr.  seta-    822. 
A.     tis  73.  Sueton.  in  Galba  c.  23. 


474 


A     Anni   Chritianorumj  judixorum  et  /Ini-    Anni 
Olymp,    timorum   populorum,    PontiflceSy    Mnz 
RegeSy  rts  gestcB^  et   documenta.    Ch. 


cm    '"*P-  Ser.  Sulpicius  Galba  n. 
Loss    X.  Vinius. 

LaplsCasin.  infr.  in  not.  utsup. 
EtTacitus  hist.  i,  I.Capitolii  con- 
flagratio. 

Salvius  Otho  adoptione  frustra- 
tussed  itionem  molitur,  Inip.  d  ictus 
occiditur  95  Imperii  die.  Sueton. 
ViteUius   a  Germ.    Legionibus 
Imp.  Salutatus  occiditur  20  De- 
cembris,  expleto  anno  57  Suet.  et 
Tacit.  Vide  PeUv.  xi,  16 
4783.      Imp.  Cses.  FI.  Vespasianus  Aug.    822. 
23  U.  P.  M.  tr.  p.  1.  823. 

G  Imp.  Caes.  Fl.  Vespasianus. 

Coss.  Aug.  Titus  C;£sar  Vespasia- 
ni  ni. 
Lapis  Fastorum  Casin.  in  notis 
ad  pont.  S.  Clementis. 

Capitolii  nova  fundamenta  jacta 
die  21  Junii.  Tacit.  Civilis  Bata- 
vus  Junctis  amicitiis  cum  Gailis 
Romanos  obsidety  eorumque  le- 
giones  adigit  ad  jurandum  in  sua 
verba,  nec  non  Coioniam  Agrippi- 
nam.  Contra  hunc  missusCerealis 
resVespasianifirmat.Tacit.Hist.v. 
*^84.  imp.  Cses.  Fl.  Vespasianus  Aug.  823 
24.15.  r.p.  1,2.  824. 

^  Imp.  Caes.  Vespasianus  Aug. 

Coss.       iii. 

M.  Cocceius  Nerva. 
Fasti  marm.  Casinat.  in  Musxo 
card.  Albani  infra  in  noL  ad  pont 
S.  Clem.  Gruterus  folio  ccc,  i,  hos 
coss.  exhibet  in  Vet.  inscript.  cum 
EpochaUrbis  conditae  dcgcxxiv. 
Janusciausus.  Orosius  lib.  vii,  cap. 
9.  Fundamenta  templi  PacisaVe- 
spasiano  jacta.  Vide  notasap  pont. 
S.  Clem.  Inscript.  ap.  Gruterum  p. 
573.  Vespasiani  trib.  pot.  2,  jun- 
git  cum  titulis  imp.  vi,  cos.  iii. 

DES.  IV. 

^^"^85.       Imp.  Caes.  Fl.  Vespasianus  Aug.    824 
^- 16.  tr.  p.  2,  3.  825 

^D  Imper  Vespasianus  Aug  iv. 

Coss.  Titus  Caes  Vespasiani  Aug 
F.  II. 


B 


Olymp.     Clementis  papae  2,  3.  Muciani      69 
211     propraet  Syriae  1,  2.  Matth.  pont. 
IV     Jud.  4,  5. 

etex  Hoc  anno  Kal.  Julii  T.  Fla- 
diebus  vius  Vespasianus,  dux  belli  ad- 
(Bstivis  versus  Judxos,  adnitente  pne- 
0.  212  side  iEgypti  Ti.  Alexandro,  et 
I  Syriae  legato  Muciano,  saluu- 
tur  imperator  in  Syria.  Mucia- 
no  cum  exercltn  contra  Vitel- 
lium  profecto,  Titus  Vesp.  filius 
bellum  administratin  Judaea,dum 
Vesp.  pater  primo  in  iEgyptum, 
deinde  Romam  tendit  ad  insignia 
imperii  capienda. 

I  Clementis  pap^  3,  4.  :0 

II  Nummus  Titi  nostro  in  Musaeo 
consignatus  duplici  aera  Antio- 
chena  cxx  Caesariana,  et  cii  Au- 
gustae  ad  hunc  annum  pertinet : 

quo  ante  Idus  Julias  Syria  omnis 
in  Vespasiani  sacramento  fuit.  Ta- 
cit.  Capta  Hierosolyma,  templum 
Q  incensum  annis  107  post  regnum 

Herodis  in  illa  exercitum  (Jos. 
XX,  8)  die  Sabbati  Kal.  Sept.  Phi- 
lostr.  in  Vita  Apollonii.  Matthiae 
Jud.  pontifici  a  rebellibus  suflfici- 
tur  Fhananus,  Omnes  pontifices 
ab  Aarone  ad  Phananum  84  nu- 
merantur  a  Josepho  lib.  xx,  c.  8. 

II  Clementis  papae  4, 5.  71 

III  Titus  Judasis  licet  a  se  devictis 
praeservat  privilegia,  nequidquam 
intercedentibus  Alexandrinis,  et 
Antiochenis  ut  eadero  antiquaret. 
Josephus.  vide  notas  p.  11. 

Triumphus  Vespasiani  patris  ac 

Titi  filii  de  Judaea  subacta  Kal. 

Julii,  quo  tr.  potestas  Tito  con- 

fertur  a  patre.  Caesarea  maritima, 

ubi  Vespasianus  salutatus  primum 

fuerat  imp.  fitRom.  colonia.Num- 

mi  colon.  Vaillant.  et  Reland.  de 

urbibusPalaestinae,  lib.  iii,  p.  500. 


D 


III 

IV 


Clementis  papae  5,  6.  72 

Complura     aedificia    Antiochiae    Biss. 
constructa.  Malala.  Caesonius  Pae- 
tus  regno  pellit  Antiochum  postre* 
mum  Seleucidarum  regem  Coma- 


475 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni     Imperatores,     Consules^    Romano-    Anni    A 
Per,  Jul.    ru7n,  res   gestx,   et  (locumenta.    U.  C. 
et  cycli,  ante  et 

@9  post  Pal. 

Fasti  Casinat  in  Musxo  Albano 
in  not.  S.  Clem.  Eclipses  duae  in* 
tra  dies  xii  (verius  xiv)a  Plinio 
memorantur  sub  his  Coss  lih  ii  c. 
13. 


4786  Imp  Casar  Vespasianus  Aug  tr.    825 
26  J7   p.  3  4.  826 

C  Domitianus   Vesp    Aug.  f. 

Coss     Caes.  ii. 

—  Valerius  Messalinus. 

Fasti  Casinates  ut  supra,  et 
Frontinus  sect102.  Philosophi  om- 
ne.%  praeterMusonium  Roma  pulsi. 
Xiphilinus  ex  Dione  lib  lxvi  .  Vide 
notas  ad  pont.  S.  Cleti. 

Pelilius  Cerealis  Briganles  in 
Britannia  domat.  Tacitus,  de  Vita 
AgricolaR. 

4787  Imp  Caesar  Vespasianus  Augtr.      826 
27,18  p.4,  5.  827 

B     p       Imp  Vespasianus  Aug  v. 
^"^*  Titus  Cacsar  Augusti  f.  iii. 

Frontin  de  Aquaed  sect  102et 
Fasti  marm  Casinates.  ut  sup.  Imp 
Vespaslanus,  ac  Titus  filius  Cen- 
sores  creati  Lustrum  fecerunt 
Lxxv  omnium  postremum.  Plinius 
lib  VII  cap  49.  Censorin  de  Die 
nat  cap  6. 

4788  Imp.  Csps.  Vespasianus  Aug.  tr.      827 
'28,  19  p.  5,  6.  828 

"^       Ca«c    ^™P'  Vespasianus  Aug.  vi. 
"""^-   TiiusCjesarVesp.fil.lv 

lidem  Fasti  marm.  Casinates  in 
Mus«o  Albano. 

Imp.  Vespasianustemplum  Pacis 
Romae  dedicat,  et  nummos  signat 
dedicationis  cum  not.  Cos.  vi 

Idem  ex  colosso  Neronis  caput 
amputat,  solisque  in  eo  collocat. 
Xiphilinus  ex  Dione.  S.  Hierony- 
mus   ejusdem    colossi    meminlt. 

4789  Imp.  Caes.  Vespasianus  Aug.  tr.    828 

1,1      p.6, 7.  829 

GF    cogjj    Imp.  VespasianusAug.  VII. 
Titus  Vespasiani  f.  Aug.  v. 

Numrai  apud  Occonem  et  Medio- 
harbam. 

Spartianus  in  Vita  Adiani  his 
consulibns  nntum  asseril  ix  Kal. 


B 


C 


D 


Anni    Christianorim,  judpcorum  et  fini-    Ai 

Ohjmp.      timorum   populorum,   Pontifices^    M 

Reges,    res   gesta;    et    documcnta.     C 

genes.  Hic  in  Ciliciamfuglt :  filius 
vere  ad  Parthos.  Verum  utrisque 
sibi  reconciliatis  Vespasianus  re- 
gnum  restituit.  Alani^  Scytharura 
natio  juxta  Tanaim,  Mediam  va- 
stant,  fugienle  rege  Pachoro,  lis- 
dem  Armeniam  Invadentlbus  re- 
sistit  Tiridates.  Josephus  lib.  vii 
Belli,  cap.  27. 

0.212     CIementis6, 7. 
IV        Intra    hoc    quinquennium   ex 

et  ex  anno  Mv^  Christi  71  ad  75  dura 
diehus  templum  Pacis  Romae  construl- 
(Rstivis  tur,  el  assentatores   Vespaslano 

0.  213  attribuunt  cum  Josepho  lib.  vii, 
I  cap.  12,  ca  quae  de  Christo  Do- 
mino  pacis  principe  fuerant  a  pro- 
phetis  enuntiata  Clemens  pro  suo 
pastorali  munereChristivaticinia 
recte  interpretatus  odia  Ethnico- 
rum  incurrlt  Vide  notas  ad  pont. 
S.  Cleti 

I  Clementis7, 8.  "i 

II  Achaia,  Graecia,  Lycia,  Rhodus, 
Byzantiura,  Samus,  Thracia,  Cili- 
cia,  Comagene,  quie  antea  sub  re- 
gibus  fuerant,  in  provincias  reda- 
ctaesunt.  Eutropius,  et  Rufus. 

EuropeaThracia  sejuncta.  Me- 
tropolis  facta  Heraclea.  Antiochia 
et  Caesarea.  ornatae.  Odaeum  ma- 
gnificura  Ca?sareae  constructura, 
ubi  fuerat  Synagoga  Judaeorura.. 
Jo.  Malala. 
II         ClementisS,  9.  7 

III  Occasio  exsulandidataCIeraenti 
papac  ex  declaratione  vaticinio- 
rura  ad  Christura  |>ertinentium 
Pacis  Principera,  qua;  ab  assenta- 
toribus  impie  detorquebantnr  ad 
Vespasianura.  Vlde  notas  utsupra. 
Philosophi  pariter  Roma  pulsi. 

r.xpeditio  Domitiani  suffecti 
cos  V.  in  Sarmatas  ex  nummis 
apud  Mediobarb.  Et  Joseph  Belli 
lib  VII.  c.  24 

III         Clementis  9 10.  1 

iv  Hi  consules  tribuuntur  postre-    61: 

mi  Cleraenli  papa»  in  Calalogo  Li- 
berlano  :  suh  quibus  postremura 
Pascha  sui  Poniificatus  raaxirai  ce- 
lebravil.  Videnoias  ut  sup.  Cle- 
inensse  abdicat  Ponlificatu  Roma- 
nodie  3  Decembris  cum  sedisset 


CHRONOL.   CONSUL.   ET   CiES.   ROM.  ETC. 


478 


J^ni    Imperatores,    Consules,    Homano-   Anni 
w.  Ju/.    rum»  res  gestx,    et  documenta,    U.  C. 
^^ch'.  ante  et 

®l>  postPaL 

Febr.  eumdem  principem. 

Julius  Frontinus  in  Britannia 
Silures  domal.  Tacit.  in  Vita  Agri- 
colae. 


A     Anni 
Olymp. 


4790 

2,2 

E 


4791 
3,3 
D. 


Imp.  Caes.  Yespasianus  Aug.  tr. 
p.  7,  8. 

Pnoc    I™P-  Vespasianus  Aug.  vin 
^^^^-  Tilus  Vesp.  f.  Aug.  vi. 

Ex  Kal.  Julii  suffectus  T.  Fla- 
vius  Domitianus  vi,  et  Cn.  Julius 
Agricola. 

Vetus  lapis  apud  Panvin.  et 
numm!  apud  Occonem. 

Agricola  post  absolutum  magi- 
stratum  consulatus  suffecti  missus 
in  Britanniam,  quam  paulo  post 
ferme  universam  subegit.  Tacit. 
in  ejus  Vita. 

Imp.  Caes.  Vespasianus  Aug.  tr. 
p.  8,  9. 

p/vce    L-  Ceionius  Commodus 
*^'   D.  Novius  Priscus 

I^pis  apud  Spon.  sect.  4,  art. 
2,  in  vinea. 

Montalto,  hodie  in  Musaeo  Alex. 
card.  Albani. 

Lues  ingens  Romx,  ita  ut  per 
dies  singulos  efferrentur  hominum 
X  millia.  Suetonius  et  Eusebius 
in  Chron. 

Imp.  Caes.  Vespasianus  Aug.  tr. 

p.  9,  40. 

P        Imp.  Caes.  Vesp.  Aug.  ix. 
^^'  TilusCaes.  Vesp.  Aug.  f.  vii. 

Nummi  apud  Occon.  et  Medio- 
barb.  et  Inscriptio  apud  Fleetvood 
pag.  78,  ubi  corrigenda  est  ex 
nummis  trib.  pot.  9. 

Vespasianus  Aug.  obiit  viii  Kal. 
Julii  annum  agens  aetatis  69,  su- 
perque  mensem  ac  diem  septi- 
mum.  Sueton.  c.  21.  Titus  impe- 
rat  ex  die  vii  Kal.  Jul. 

Vesuvii  eructatio  Kal.  Novembr. 
qua  Pllnius  periit :  ex  Epistola 
Piin.  Junioris. 

^^3      Imp.  Titus  patri  successit  trib. 
**        pot.  9,  40. 

A  Imp.  Ti  divi  Vesp.  f.  Aug. 

Coss.        p.  m.  tr.  p.  ix,  Cos.  vin. 

Domilianus  Ciesar  Cos.  vii. 

Nummi  apuil  Occonem,  e!  ^le- 
iliobarb,  et  inscriplirmes  Griite- 


4792 

a 


^o 


Olym 

829 

243 

830 

IV 

etex 

diebus 

a^st 

B    Olymp 

m 

Christianorwn,  Judxorum  et  fini"  Anni 
timonm  populorum,  Pontifices,  JSrae 
Reges,  res  gestx  et  documenta,    Christi 

annos  ix,  menses  dies  x.  Vide  in 

Prolegomenls  seriem  chronol.  Pon- 

tif  Rom  et  in  notis,  ad  pont.  S.  Cleti 

ubi  etlam  agitur  de  vacatione  Ro- 

manse  sedis  usque  ad  die  xv  Fe- 

bruarii  anni  sequentis. 

Cletus  electus  Clementis  sncces-      77 

sor  in  Cathedra  Romana  colloca- 

tur  die  Dominica   16  Februarii, 

quam  ex  ea  die  tenuit  annis  vi, 

mens  ii,  diebus  x,  ex  his  coss.  ad 

Consuies   an.   83.  Vide  prolego- 

mena  et  notas  ut  supra. 


830 
834 


834 
832 


D 


832 
833 


I 
II 


II 
III 


III 

IV 


Cletl  4,  2. 

Tres  urbes  Cypri  terraemotu 
corruunt.  Euseb.  Orosius. 


Cleti  2,  5. 
Templum  Ventorum  Antiochiae 
construitur  a  Vespasiano,  prope 
theatrum. 
Jo.  Malala  pag  339. 


Cleti  3,  4. 

Dum  ethnici  superstitiones  rui- 

turas    ia    Capitolio    instaurant, 

Clelus  Romanam  Ecclesiam  Pre- 

sbyterio  perenni  xxv.  Titularium 

ex  Petri  Ap.  prsecepto  munit.  De- 

dicatio  Amphithealri  ac  Therma- 


78 


79 


80 
Biss 


479 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni  Imperatores,    Conmles,     Romano^   Anni 
Per.  Jul.    rum  res  gestse,    et  documenta.    U.  C. 
et  cycli.  ante  et 

@  9  post    Pal 

rianae  m,  40  et316,  i  et9i3, 1. 
Incendium  ingens  Romae,  quo  con- 
flagraverunt  templum  Jovls  Capi- 
tolini,  templum  Neptuni,  Isidis, 
Sarapidis,  septa,  et  balnea  Agrip- 
pae.  Dio  lib.  lxvi. 


A     Anni 
Olymp. 


4694 

6,6 

6 


4795 

7,  7 
F 


4796 

8,8 
E 


Imp.  Titus  Caes.  Divi  Yes.  f. 
Aug.  tr.  p.  X,  XI,  qui  etiam  hoc 
anno  Idibus  Septembr.  decessit. 
Sueton.  cap.  41.  In  ejus  Vita. 

Coss  ^*  *'''**v>'^*  Silva  Nonius. 
Asinius  Poliio  Verrucosus. 

Hi  Coss.  memorantur  in  Fastis 
marm.  Fratrum  Arvalium  in  Mu- 
seo  card.  Alex.  Aibani^  editi  in 
Monumentis  veteris  Antii  p.  99, 
et  387,  a  Phil.  a  Turre  episcopo 
Adriensi.  Et  in  alio  lapide  infra  in 
notis  ad  pont.  S.  Pii  I. 

Tito  succedit  Domitianus  (alter 
Nero)  incepta  paulo  ante  Olymp. 
ccxiv,  atque  anno  Nabonass,  829, 
Juxta  Ptolem,  Lydiat,  in  Fast. 
habet  ccxv,  p.  m.  tr.  p.  cos  vii, 
DES.  VIII.  Nummi. 

Imp.  Domitianus  Aug.  p.  m.  tr. 

p.  4,  2. 

r/.cc  '«>P-  Domitianus  Aug.  viii. 
Loss  j  pj3vius  Sabinus. 

Gruter.  68,  18,  et  314,  3 

Invent&e  ab  Agricola  Orcades,  et 

Imperio  additae.  Tacitus  in  ejus 

Vita,  in  qua  et  ad  Iliberniam  pe- 

netrasse  scribit. 

Imp.  Domitianus  Aug.  tr.  p.  2,  3. 

P/.CC  Irop.  Domitianus  Aug.  viii. 
^^^  Q.  Petilius  Rufus  *  !i. 

Ex  antiquo  lapide  Smyrnensi 
apud  card.  Noris  Epist.  Conf.  p.  53. 

Suffectus  Rufo  G.  Valerius  Mes- 
salinus.  Gruter,  314,  3. 


4797      Imp.  Domitiiinus  Aug.  tr.  p.  3,  4. 

9,  9    p^-e  Imp.   Domitianus   Aug.    x. 
D.  C.    ^"^*  T.  *  Aurelius  Sabinus. 

Ex  hp.  antiquo  apud  Almelo- 


833 

Olymp 

834 

m 

B        IV 

etex 

diebus 

osst 

215. 

I 

834 
836 


I 
II 


835 
836 


II 
III 


D 


836 
837 


III 

IV. 


Christianorum,  Judaeorum  et  fni-  Ah 
timorum  populorum,  Pontifices,  M 
Reges  res   gestse  et  documenta.      C 

rum  a  Tito  proprio  nomine.  Dio 
lib  Lxvi. 

Vota  nuncupata  his  Coss.  vii. 
Id  decembr.  ad  restitutionem,  et 
Tito  Cxs  Vespasiano  Augusto,  etc. 
dedicationem  Capitolii  ab  Imp. 
Vetus  inscriptio  in  Museo  Albano, 
edita  ab  episcopo  Adriensi  Philip- 
po  de  Turre  in  fine  Monument. 
Veteris  Antii  pag  385. 

Cleti  4,  5.  8 

Placidis  Titi  temporibus  oppor- 
tune  utitur  Cletusad  ordinandum 
Romanae  Ecclesix  Presbyterium, 
XXV.  Presbyteris  Titularibus  ex 
mandato  Principis  Apostolorum 
constans,  ad  totidem  vices  sacer- 
dotales  in  Christiana  Ecclesia 
referendas,  universitatis  typum  : 
ut  in  notis  fusius  explicatur 
pag  37,  et  232. 

Si  cum  Petavio  legendum  sit  in 
Suetonio,  Titum  decessisse  anno 
SBtatis  xLi  (non  xlii,  ut  in  codici- 
bus  fere  omnibus  habetur) ;  con- 
stat  ratio  ;  cum  natus  dicatur  ni 
Kal.  Januarii  insigni  anno  necis 
Caianae,  hoc  est  biduo  ante  Kalen- 
das  ejus  Januarii,  quo  occisus  est 
Caius. 

Cleti  5,  6  i 

Philosophi  ex  Italia  pulsi  a  Do- 
mitiano.  Xiphil  ex  Dione.  Chrl- 
stiani  quoque,  virtutem  longeprae- 
stantiorem  prae  Philosophis  pro- 
fessi,  eoque  nomine  ab  ethnicis 
cum  philosophisconfusi,Domitia- 
ni  seviora  tempora  experiuntur. 
Vide  notas  ad  pont.  S.  Cleti. 

Cleti  6,  7,  ANACLETi  ann  i,  ex     ^ 
die  Dominica  7  Sept.  Vide  notas. 

Cletus  martyrium  complet  die 
26.  Aprilis  (ex  Tab  Eccl)  cum 
sedisset  ann  vi,  mens  ii,  dies  x, 
(ex  Catalog  liber)  Vacat  sedes  Ro- 
mana  usque  ad  diem  7.  Septembr 
Vide  notas  ad  pont.  S.  Anacleti. 

lli  Coss,  sub  quibus  Cletus  pos- 
tremum  Pascha  sui  regiminis  ce- 
lebravit,  illi  tribuuntur  postremi 
in  Catalogis,  et  Codd.  Vide  notas, 
et  prolegomena. 

Anacleti  1,  2. 

His  Coss  tribuuntur  primi  Ana-    B 
cleto   in   Catalog    Liberiano,    et 
Codd   relatis    inter   prolegomena 


CHRONOL.  CONSDL.  ET  CiES.  ROM.  ETC. 

Atmi    Imperatores.    Consules,    Romano-   Anni     A     Anni  Christianorum,  Judmrum   et  /Uii- 

W.  JuL    rum^  res  gestw,   et  documenta.   U.  C.          Olynq).  timorvm  populorum,   ?ontifices^ 

cteycii.                                                       fjijifg  ct  Reges,  res  gestss  et  documenta. 

®l>  post  Pal 


168 


veen  in  Praet.  ad  Fastosnum.  xiv. 
In  Germaniam  profectus  Domi- 
tianus  arguitur  cum  exercitu  ex 
nummis  signatis  tr.  p.  iv^  vel 
Cos.  X,  cum  Epigraphe  Victoria 
Augustij  el  cum  titulo  Germanici, 
et  Imp.  II,  III,  IV,  apud  Occo- 
nemetMediob. 


fol  VII  et  in  notis  ut  supra  cum, 
primum  Pascha  sui  Pontiflcatus 
sub  iisdem  celebraverit. 


Anni 
JSnz 
Ch. 


B 


1798   Imp..  Domitianus  Aug.  Germ.  tr. 
40, 40  p.  4  et  5. 

Tncc  Domitianus  Aug.  xi. 
^^^  T.  Aurelius  Fulvus. 

Capitolin.inYitaAntoniniPiiRe- 

portatas  hoc  anno   victorias   de 

Germanis  a  Domitiano  vel  per  se, 

vel  per  legatos  arguimus  ex  num- 

mis  slgnatis  tr.  p.  iv.  Im.  viii. 

et   IX.  Yide  Occonem  et  Medio- 

barb.  Domitianus  triumphat  de 

Quadis,  Dacis,  Getis,  Sarmatis,  et 

Germanis.  ibi. 

Imp.  Domitianus  Aug.  Grerm. 


^^11  tr.  p.''^,^ 


rnae    I^omitianus  Aug  xii. 
^^**-  Serv.  Cornelius  Dolabella. 

Antiqous    lapis    apud  Gruter 

p.  8,  2,  in  quo  Domitiani  nomen 

eraium,    nunc   in    Musaeo  card 

Albani.  Et  Capitolinus   in   Vita 

Antonini  Pii,  qui  hujus  principis 

diem  natalem  hoc  anno  consignat 

xii  Kal  octobr. 


K^       Imp  Domitianus  Aug  Germ  tr. 

1:2,42  p.6,7. 

G      p^   Imp    Domitianus  Aug  xiii. 
A.  Volusius  Salurninus. 

Lapis  in  Epist  Cuperi  praemissa 

Fastis  Almelov  num  xxi  Eusebius 

refert  appellationes  mensium  Sep- 

tembris,  et  Octobris,  assentatione 

principis  conversas  fuisse  in  men- 

sem  Germanicum^  et  Domitianum 

hoc  anno  vii  Domitiani. 


837 
838 


B 


Olymp  Anacleti  2,  3. 

215  Antiochi»,  jussuet  impensa  tum 

IV  Domitiani,  tum  Paridis  ejus  li- 

et  cx  berti,  Balnea,  ^esque  magnificae 

diebus  construuntur.  Jo.  Malala  Chrono- 

aestivis  gr  lib  x. 

Olymp. 
216 


85 


838 
839 


839 
840 


D 


I 
II 


II 
III 


Anacleti  3,  4. 

Capitolium,  quod  Tito  impe- 
rante  conflagraverat,  hoc  anno  in- 
stauratum,  dedicatumque  fuit  a 
Domitiano.  Deauratum  fuisse  im- 
pensaxii  millium  talentorum  scri* 
bit  Plutarchus  in  Poblicola:  quam 
summam  xii  milliones  reputat 
Calvisius. 

Eodem  anno  agon  Capitolinus  a 
Domitiano  institutus  Quinquen" 
naliSf  instarOlympiadum  per  qua- 
driennia  qulnto  quoque  anno  re- 
deunte.  V.  No.  Epoch  Syrom 
p.  328,  330,  etlapid  GratSU,  ibi 
indicatum 

Anacleti  4,  5. 

Anacletus  perennius  Ethnico- 
rumCapitoliomonumentumerigit, 
nempe  Tropxa  Apostolorum,  sive 
aediculam  in  Yaticano,  ad  locum 
martyrii  6.  Petri,  rudimentum 
Christianae  molis,  ampliflcandse  a 
successoribus  in  Dei  laudem,  et 
in  honorem  Principis  Apostolo- 
rum. 

Domltianus  se  deum  ac  domi- 
num  appellari  jubet.  Ad  annum 
ejus  imperii  vi,  refert  Eusebius. 

Hinc  fortasse  occasio  persecw- 
iionis  secunda  adversus  Christia- 
nos  cultum  supremum  soli  DEO 
reservantes. 


86 


87 


483 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM  -VATIC. 


Anni    Imperatores,    Consules,    Romano-    Anni     A  Anni    Christianorum,   Judaeorum  et  /im- 

Per.  Jul.    rumy  res  gestae,  et  documenta.    C.  U.  Olymp,      timorum  poj^ulorum,  Pontiflces. 

et-  cycli                                                        ante  et  Renes,  res  ncstx  et  documenta, 

@5                                                         post  Pal.  *"    ' 


Ji 
1 


4801 

43,13 
F  E 


4802 
D 


4803 

15,15 

B 


4«04 

16,16 
B 


4805 
17,17 
A  G 


4809 

18.18 

F. 


Imp  Domitianus  Aug  Germ  tr. 

p...  Imp  Domitianus  Aug  xiv. 
^"^^  L.  Minucios  Rufus. 

Censorinus  de  die   Nat  cap  5, 

hos   coss    componit   cum    anno 

U.  C.  DCCCXLl. 

Belium  Dacicum  contra  Deceba- 
lum,  in  quo  menorantur  Suevi. 
Dio  lib  Lxvii 

LUDI     SiECULARES     SEPTIMI      hOC 

anno  celebrati  juxta  Censorinum 

sup  consentientibus  Nummis  et 

Tacito  A.  XI,  xii,  qui  eidem  xv, 

vir   sacr  faciend    interfuit  Vide 

Pagi  ad  hunc  annum. 

Imp  Domitianus  Aug  Germ  tr. 

p.  8,  9. 

P       T.  Aurelius  Fulvus  ii. 
A.  Serapronius  Atratinus. 

Capitoiin  in  Vita  Pii  iteratum 
Fulvi  consulatura  refert. 

M.  Cocceius  Nerva  in  exsilium 
pulsus  revocatur,  et  consul  desi- 
gnatur :  cui  Apollonius  Thyanaeus 
iraperium  pr%dixisse  dicitur  a 
Philostr.  Ex  Dione  lib  lxvii. 

Imp  Domitianus  Aug  Germ  tr. 

p.  9, 10. 

tacc  In™P  Domitianus  Aug  xv. 
^^^^  M.  Cocceius  Nerva. 

Vetus  inscript  apud  Fabrettum 
Inscr  p.  2f74,  num  158,  ubi  Domi- 
tiani  nomen  abrasum. 

Agon  secundus  Capitolinus. 

Imp  Domitianus  Aug  Germ  tr. 

ri^eo  M.  Ulpius  Trajanus, 
^^^^  M.  Acilius  Glabrio. 

Dio  lib  Lxvfi,  edit  GL.  pag  765, 
766 

Irap  Domitianus  Aug  Germ  tr. 
p.  11,12. 

p/.  e  ImpDomitianus  Augxvi. 
^^^^  Q.  Volusius  Saturninus. 

Hi  Coss  junguntur  cum  iSra  p.  r. 
c.  DCccxLiv  (ante  Palilia)  in  veteri 
Inscrip  apud  Gruter,  fol  300.  Vide 
Norisii  ^pist  consul  p.  57,  ubi 
observatur  Domitiani  nomen  era- 
sum.  In  alia  pariter  inscr  in  qua- 
Domitianus  dicitur  tr.  pot  imp. 
xxii.Censor  perpetuus. 

Imp  Domitianus  Aug  Germ  tr 

p  12,  13. 

p         ...  Porapeius  Collega. 
^^^^'   .  .  .  Cornelius  Priscus. 

Ex  Tacito  In  Vila  Agrlcolae  c.  44. 


840 
841 


B 


841 
842 


844 
843 


843 

844 


844 
845 


III  Anacleti  5,  6. 

IV  Consulatum  Domitiani,  et  Rufi. 
quem  postremun  tribuunt  Catalogi 
Romani  pontificatus  Cleto,  non  ad 
hunc  Rufum  referas,  neque  ad 

Domitiani  xiv,  sed  ad  Domitia- 
ni  IX,  in  quo  collegam  habuit 
Q.  Petilium  Rufura  ii,  anno  erae 
Chr  83,  ut  constat  ex  Consulibus 
proxirais  tributis  successori.  Vide 
notas  ad  pont,  S.  Clcti. 


0  216      Anacleti  6,  7. 

IV         Eusebius  ad  hunc  annum  Domi- 

ct  ex    tiani  octavura  refert  nobilium  cae- 

diehus  dem,    et   Philosophos    ab    Urbe 

aest     pulsos   ab  eodem   principe :   qui 

0  217  Roraara  reversus  ridiculum  de  Da- 

i      cis    triumphura    agit  Xiphi    ex 

Dionisexcerptis  lib.  LxviiNummi. 

Apollonio  Thyanaeo  Domitianus 

illudit.  barba  ejus  praecisa.  Phi- 

lostr  in  ejus  Vita. 

I  Anacleti  7,  8. 

II  ApolloniisThyaneus  Antiocham 
profectus  superstitiosos  cultusibi- 
dem  adauget  :  mox  in  Jlgyptum 
tendit.  Malala  Chronol  lib  x. 


D 


II         Anacleli  8,  9. 

III  EpochaCapitoliadis  [Claudia!]  in 
Coelesyria  hoc,  vel  sequenti  anno 
inchoat  ex  iiurarais.  Vide  Gard 
Noris  Epoch  Syroraaced  p.  331. 

iii         Anacleti  9,  10 

IV.  Agrippa  Matheraaticus  in  Bithy- 
nia  Lunara  cura  Vergiliisconjun- 
ctam  observabat  Noverabr  29, 
hora  3,  noctis  ineunte,  ante  med 
noct  horis  aequalibus  5.  Ptolem 
lib  VII,  cap  3,  coraponens  cum  anno 
Nabonassari  81 1 .  Tybi  secunda. 


845 
8iG 


0/217      Anacleti  10,  11, 

VI,  Secunda  EccLESLf:  PERSECUTio,  dc 
,/'f  ^*^  .qua  Tertulianus  adversus  Judaeos. 
01.  218  4^^  etiara  asserit  S.  Joannem  A- 

1       postolorurain  ferventisbleidolium 


i» 


CHRONOL.  CONSUL.  ET  CJES,   ROM.   ETC. 


Anni  Imperatores,  Consules,  Romano^  Anni 
Per,  Jul.  rum,  res  (jestae  et  documenta.  U.  C. 
etcyclL  ante  et 


®5 


post  Pal 


E. 


m 

D 


4809 
CB 


A, 


Suflfecti  ante  Idus  Julii  M.  Loi- 

lius  Paulinus 
Valerius   Asiaticus  Salurninus 
C.  Antistius  Juiius  Quadratus. 

Gruter.  pag  489. 


Imp  Domitianus  Aug  Germ  tr     846 
p.  13,  U.  847 

L.  NonlusTorquatusAspre- 
Coss.       nas. 

Lateranus. 

Fasli  Anonymi  quarti.  sec  ap. 
Bucher  et  Norisium.  Vetus  quo- 
que  inscriptio  in  Viila  olimBosia, 
nunc  Caesarina  tiabet 

L.  Nonio  Torquato  Aspre- 
Coss        nate 

L.  Sergio  Paulo 

fortasse  suffectus  Laterano  Sergius 

Paulus. 

Imp.  Domitianus  Aug  Ger  tr  p     847 
U,15.  848 

r/^cc  ^n^P  Domltianus  Aug  xvii. 
^^ Flavius   Clemens. 

Fasti  Anonymi,  ut  supra,  et  Dio 
pag  766,  edit  GL. :  qui  subdit 
anno  proximo  necatum  a  Domi- 
tiano  Clementem  patruelem,  quem 
hoc  anno  collegam  assumpserat 
consttlatu. 

ConsulatumDomit.xvii.Nummi* 
quoque  jungunt  cum  tr.  pot.  xiv, 
el  XV. 

Imp  Domitianus  Aug  Germ  tr     848 
p  45,  46.  849 

pncc   ^*  Antistius  vetus. 
i>oss.  .  Q  •Manlius  Valehs. 

Lapis  effossus  apud  S.  Paulum, 
editus  a  Vignolio  in  lib.  de  Co- 
lumna  Pii.  Cail  praenomen  retu- 
lit.  Dio  pag  766. 

Domitianus  xiv,  Kal  Octobr  hora 
i.  ante  merid  occiditurSueton  qui 
etiam  retulit  Lunam  in  Aquario 
per  id  temporis  constitutum,  quod 
respondet  Tab  Astronomicis. 

M.  Cocceius  Nerva  eiigitur  im- 

perator. 

Imp  Nerva  Cajs  Aug  P.  M.  tr.  p.     849 
4,2.  850 

P       MCocceius  Nerva   Aug  iii, 
^oss  .  p  virginius  Rufus  iii. 

Vetus  inscript  ap  Cuperum  in 
Epistolaad  card  Corradin  etFron- 
tinus  sect  402.  Vide  etiam  Noris 
Epist  Cons  p.  65. 


486 

A     Anni    Christianorum,  JudoBorum  et  fini-   Anni 
Olymp.      timorum  populorum^  Pontifices^    Mr<z 
Reges^  res  gestce  et  documenta.  Christi 

immissum,  iliaesum  evasisse,  at- 
que  inde  in  Pathmos  insulam  re- 
legatum,  et  cum  eo  Hieronymus, 
et  Eusebiusafflrmant. 

Anazarbi  sera  hinc  auspicanda 
ex  num  Trajani  el  Adriani  signa- 
tis  epocha  25. 


B 


i 
II 


Anacleti  44, 42. 

Circa  haec  tempora  B  Joannes 
ApostoIusinPathmon  insulam  re- 
Iegatus,scribit  Apocalypsim,  quam 
paulo  post  interpretati  sunt  Justi- 
nus  Martyr  et  Irenaeus.  Vidc  notas 
ad  pont.  S  Anacleti,  sub  fin. 


94 


i: 
III 


Anacleti  42,  43. 

Inter  discrimina  persecutionis 
die  Dominicoe  Incarnat  25  Martii 
ordinatur  Episcopus  Evaristus^  et 
ab  Anacleto  constituitur  Vicarius. 
Vide  notasad  pont,  ejusdem  Evar. 


95 


iii        Anacleti   43  quo  anno  marty*      96 

IV      rium  complet  beatus  Pontifex,  die    Biss, 

43  Julii,  cum  sedisset  ann   xii, 

mens  x,  diebus  viii.   Vide  prole- 

gomena  et  notas. 

Successor  eligitur    Evaristus, 
qui  fuerat  ab  Anacleto  Vicarius 
constitutus,  et  ordinatus  episco- 
jQ  pusanno  superiori. 

Hoc  anno  occisus  est  Clemens, 

qui  Consulatum  gesserat  cum  Do- 

mitiano  anno  proxime  superiori. 

Flavia  quoque  Domitilla,  non  se- 

cus  ac  ille   Clemens    Domitian! 

consanguinea  martyrio  affici^ur. 

0248,  IV    Evaristi4,2.  97 

et  exdie-'    Joannes    Apostolus    Ephesnm 

us  cBsti-redit,  et  Ecclesias  Asiae  gubernat. 

vis  0    Euseb  in  Chron  easdemque  tuetur 

249,    contra  haereses  ibi  subortas,  ut 

I       Baronius  observat. 


487 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni   Imperatores,    Consules,    Romano-   Anni     A  Anni    Christianorum,  Judxorum  et  fni-  Ann 

Per.  JtU,     rum,  res   g^stx^  et  documenta.     U.C.  Olymp.      timorum  populorum^  Ponti^ties,    JEn 

et  cycli,                                                       ante  et  RegeSj  res  gestx  et  documenta.     Ch 

@5  post  Pal. 


Adoptio  Trajani  cum  tr.  pot. 
ipsi  collata  circa  initium  NoYem- 
bris.  Noris  ibi. 

4811  ImpNerva  vita  eicedit  28  Ja- 
23.4    nuarii.  SucceditTBXJANUsP.M.  tr  p. 

G  1,2 

Imp  Nerva  August  iv. 
Coss     M.  Ulpius  Trajanus  Cae- 
sar  II. 

Cuperus  in  Epist  praefixa  Fus- 
tis  Aimeloveen  num  xvii. 

Eclipsis  solis  ab  Aurelio  Victore 
hoc  anno  indicatur.  Calvisius  ejus- 
dem  calculos  coiligit  ad  diem  21. 
Martii  hora  5   1/2  post  merid. 

4812  Imp  Trajanus  Aug  P.  M.  tr  p.  2, 3 

24  5      p^„-  A.  Cornelius  Palma. 
F        ^"**  C.  Sosius  Senecio 

Lapis  apud  Panvinium  in  Fastis 

Tacit  initio  Hist. 

4813,      Imp  Trajanus  Aug  P.  M.  tr.  p 

25,6      p^^^  Trajanus  Aug  iii. 

E  D        "**  Sex  Julius  Frontinus  iii. 

Lapis  ap.    Card.   Noris   Epist 

Consulari  pag  61,  suffecti  videri 

possunt  in  lapide  Musaei  Albani 

qui  editus  fuit  a  Fabretto  Inscrip 

p.  203  et  deCol  Trajani  cap  9 

p.  273  ubi  Trajanusdiciturdle  iv 

Kal  Januarii  p.  m.  tp.  p.  iv,  cos 

III  DES  IV. 


850 
851 


I 
II 


B 


851 

II 

852 

m 

852 

III 

853 

IV 

Evaristi  2,  3.  98 

Menelaus    astronomus    Romae 
observat  Spicam  Yirginisa  Luna 
occultatam  horas  5,  post  mediam 
noctem  emersisse  hora  6,  Ptolem 
Almag  lib  vi,  c  7. 

Ex  Tab  Astron  colligitur  ad 
diem  xi. 

Januarii  mane.  Hunc  annum 
vocat  Nabonassari  845,  diem  16, 
Mechir. 

Evaristi  3,  4  99 

S.  Joannes  Apostolus,  etEvan- 

geiista  moritur  Ephesi.  S.  Hiero- 

nym  et  Euseb  in  Chronico 


Evaristi  4,  5. 

S  Clemens  hoc  anno  Imperii 
Trajani  tertio  (Euseb  et  sanctus 
Hieronym  in  Chronico)apud  Cher- 
sonam  exulans  martyr  occumbit 
Yide  notas  ad  pont.  S.  Clementis. 

Plinius  Jun.  (lib  ii,  2.  Epist  xi, 
mense  Januariocum  esset  Consul 
designatus  in  Kal.  Septembris  (ex 
Epistola  20,  lib  vi,)  accusat  coram 
Trajano  tertium  consule  marium 
Priscum.  Yide  Noris  Epist  Gons 
pag  69. 


101 


4814 

26,7 

C. 


4815 

27,8 

B 


Im.  Cies  Nerva  Trajanus  Aug  p.    853 

M.  tr.  p.  4, 5.  854 

f'Acc  ^"*P  Trajanus  Aug  iv. 
^"^*  Sex  Arliculeius  Paetus. 

Gruter  35,  2,  et  190  2.  Spartia- 
nus  in  Yita  Adriani  cap  3.  Lapis 
apud  Gruter  fol  246  ex  Manutio 
attribuit  Trajano  t.  pot  iv,  cos  iv 
Nummi  quoque  apudOccon  et  Me- 
diob  trib  post  v  cos  iv  necnon  in- 
scriptiones  apud  Gruter  198  3  4. 

Adrianus  h.  a.  quaestor  fuit.  No- 
ris  EpistCons  p.  65,  ex  Spartiano. 

Imp  Trajan  Aug  Germ  tr.  p.  5    854 

et6.  855 

C.  Sosius  Senecio  m  [for- 
Coss        tasse  ii]. 

L.  Licinius  Sura  ii. 

Trib  pot  6,  Trajani  Coss  iv,  ap. 

Fabrett  de  Col   Trajan  pag  228.*^ 

Fasti  Anonymi  quarti  saecuii  ha- 

bent  h.  a.  Sersilio  n  etSura. 


D 


0.219      Evaristi    papx    5,  et    6,   post    1( 
nnn  iv  diem  13,  Julii. 
et  ex       Co  Mediobarb  ex  nummo  Tra- 
diebus  jani  in  quo  tigris  signato  imp  ni, 
aestivis   tr.  p.  iv,    arguit,  per  Legatos 
O220  partam  h.  a.  fuisse  Trajano  vic* 
I       toriam  aliquam  circa  Mesopott- 
miam,  aut  Parthiam.  Jo.  Malala 
Chronogr  lib  xi,  refertcomplures 
motus  Parthicos  sub  Trajano,  sed 
indicat  annum  ejus  xii 


I         Evaristi  6,  et  7.  lOi 

II  Evaristus  in  Urbe  Roma  Tituios 
dividit  Presbyteris,  et  regtones, 
diaconis  vii,  praecipuis,  quos 
adessejubet  Episcopo  praedicanti. 
Biblioth. 


M 


CHRONOL.  CONSUL.  ET  C^S.  ROM.  ETC. 


490 


Anni  Imperatorcs,  Consuks  Romanorum  Anni 
Per.  JuL         res  gestx,  et  documenta  U.  C* 

eicycli,  ante  et 

@5  postPalU, 


A     Anni       Christianorumy  Judxorum  et  fni-    Anni 
Olymp,         timorumpopulorum,  Pontifices,    Mrm 
RegeSf  res  gestse  et  documenta  Ckrisli, 


ProfectioTrajani  ad  primum  bel- 
lum  Dacidtm  contra  Decebalnm. 
Card  Noris  Epist  cons  pag  65,  ex 
Spartiano. 
1846        Imp  Trajanus  Aug  Germ  tr.  p.     855 
28.9   6,7.  856 

^^^*    P.  Neratius  Marcellus 

Fasti  Anonym  quarti  saec  ha- 

bent  Surano  n  et  Marcello»  Spar- 

tianas  in  Adriano  ait  hunc  a  Tra- 

jano  Praetorem  creatum  Surano  ii 

et  Serviano  Coss,  Aliqui    putant 

suffectos.  Trajanus  h.  a.  appeilatur 

DACiGUs  in  vet  inscrip  Grut  490,  3 

quae  nunc  in  Mus  Card  Alb  tr.  p. 

VII,  iMP  IV,  cos  IV  DKs  V.  Nummos 

contestes  producitCard  NorisEpist 

cons  pag  66. 

iS47       Imp  Trajanus  Aug  Ger  Dacicus    856 

<,40    tr.  p.7,  8.  857 

fi  F  Trajanus  Aug  v  Nummi 

Coss Maximus.  Inscri- 

ptio  Panvin. 

De  qua  vide  card  Noris  Epist 

Cons  p.  67. 

Inscriptio  Gruter  246  8.  Traja- 

numappellat  tr.  pot  vimp vii cos  v. 

^iS      Imp  Traj  Aug  Germ  Dacic  tr 

^JI    p.8,9lm.  4. 

D      p        Ti.  Julius  Candidus  ii. 
^*    'C.  *  Actius  Quadratus  *  ii 

Pagi  cx  inscript  Spon.  Alia  In- 

script  ap.  Panvin  in  Fast  et  Gru- 

ter484  5,  Spartianus  in  Adriano 

cap  3. 

Adrianus  h.  a.  tribunatu  plebis 

functus  a  Trajano  creatur  Legatus 

Legionis,  et  secum  ducitur  ad  se  - 

cundum  bellum  Dacicum,  ex  Spar- 

tiam.  Yide  Card  Noris  Epist  cons 

pag67. 

*^19       Imp  Traj  Aug  Ger  Dacic  t.  p.     858 

3»  12   9  40,  Im.  5.  859 

^  L.  Cejonius  Commodus  Ve- 

Coss        rus 

L.  Tutius  Cerealis. 

De  primo  Spartianus  etCapito- 
lin  in  vitu  iElii  ver  de  %  plin  jun 
epist  XI  lib.  2,  Panvin  in  fast  De- 
cebalus  victus  et  ad  mortem  com- 
pulsus. 

Dacia  provincia  facta.  Nummi 
et  Dio :  et  ex  iis  Co.  Mediobarb. 

Patrol.  CXXVII. 


II 
III 


Evaristi  7  et  8. 
Yictoria  Dacica  Trajani 
Decebalus  supplex  Trajano  ad- 
volvitur.  Ejusdem  Legatos  ad  pa- 
cem  petendam  missos  Trajanus  in 
Italiam  adducit  adSenatum.  Pace 
firmata  Trajanus  triumphat,  et 
DACicus  appellatur.  Vide  Fabrett. 
de  Col  Trajan  pag275 


III 

IV 


Evaristi  8  et  9. 
Decebalusfoedera  pacis  infri- 
gens  iteruro  hostis  declaratur. 


857 

Olymp, 

858 

220. 

ann  iv 

etex 

diebus 

SBstivis 

Olymp 

224 

I 

Evaristi  9  et  40. 

Secundumbellum  Dacicum. 

Eodem  tempore  Palma  Syrise 
PrsBJ^es  Arabas  Bostrenos  in  pote- 
statem  P.  R.  redegit.  Mediobarb. 
ex  Nummis,  et  Dione.  Unde  Tra- 
janus  Imp  v,  dictus.  Yide  Fabrett 
de  Col  TraJ  pag  290. 


D 


I 
II 


403 
Biss 


Evaristi40et  44. 

Inchoante  persecutionesub  Tra- 

jano,  ab  Evaristo  ordinatur  Epi- 

scopus    Alexander    die    Domi- 

nica     27     Septembris,     Yicario 

munere    functurus.    Yide   notas 

pag  84,  col  4,  ubi  corrige  erratum 

versu  ult  et  lege,  anno  406,d26Do- 

minica^  27  Sept :  ex  qua  die  ad 

martyrium  Alexandri  Papae  pictu- 

rse  S.  Pauli  eidem  trlbuunt  epi- 

scopatus  annos  x,  mens  vii,  dies 

III.  Fortasse  legendum  dies  vi, 

46 


404 


405 


406 


k 


494 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  KDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni  Imperatores,  Consules  homanorum^  Anni     A  Anni  Christianorum,   Judseorum  et  /Ini-    A 

Per  Jul.           res  gestx,  et  documenta.            U.  C.  Olymp,      timorum  populorum,   Pontificcs,    1 

etcycU                                                       ante  et  Reges,  res  gestae  et  documenta.  Ch 
@5                                                       postPaia. 


48S» 

4,43 

C 


5,14 
BA 


61,5 
G 


4823 
71,6 

F 


Imp.  traj  Aug.  GerDacic  tr.p. 
40,  44,Iinp.5. 

Coss  L.Liciniu8  Suraiii. 
C.  Sosius  Senecio  iii. 

Antiqua  inscriptio  apud  Boldett 

observat  ad  Coem    pag   76,   qui 

recteanimadvertit,  hoc  anno  pas- 

8um  Ignatium  martyrem. 


Imp  Traj.  Aug.  Ger.  Dacic  t.  p. 
11  12,  Imp.  6.  i 

foss         App  Anni  us  Trebonianus 
Galius 

M.  AtiliusMetelius  Bradua 

Gruter  p.  23,  7,  9  et  65, 7  et 

4082,  lo.Trajanus  inTrib  pot  xii, 

dicitur  Imp  vi,  apud  Gruter,  190, 

4,  observanie  Fabretto  deCol.  Traj 

pag290. 


Imp  Traj  Aug.  Ger,  Dac  t.  p.  12, 

14,  Imp  6. 

p/xce  A.  Cornelius  Palma  ii. 
^^^^  C.  CalvisiusTullusii. 

Capitoiin  in  vita  ^M.  Aurelii,  et 
Anonym  quarti  sxculi  in  faslis  ap 
Bucher  etNorisium. 

Via  Trajana  a  Benevento  Brun- 
dusium  strata.  Circus  extructus 
dicatur.  Mediob  ex  nummis. 


Imp  Traj  Aug.  Ger,  Dac  t.  p.  43 
44,  Imp6 

rnec  *Ser  Salvidienus  Orfltus 
t.058  .^  peducaeus  Priscinus 

Ex  vetusto  lapide  effosso  ad 
portamCapenam,  impressoin  notis 
pag  422,  ubi  iegendum  est  pedu- 
CiEus :  et  ex  figlinis  apud  Fabrett 
p.  509  et  in  nostro  Musaeo. 


859 
860 


B 


860 
861 


861 
862 


D 


862 
863 


tot  enim  fluunt  ex  27  Sept  anni 
406,  ad  3.  Maii  117,  qua  co* 
litur. 

I  Evaristi  41  et  12. 

III  Acta  martyrum  sincera  et  sele- 

cta  R.  Patris  Martene  pag  11  et 
696,  hoc  anno  Imperii  Trajani 
nono  passum  docentlgnatium  epi- 
scopum  Antiochenum.  Alii  diffe- 
runt  cum  Pagio  ad  annum  442. 
Arabia  Adquisita,  et  tit  Imp  iv 
Trajano  partus  per  Palmam 
Nummi  ap.  Fabrett  de  Col  Traj 
p.  290 

III         Evaristi  12  et  13.         alexan* 

IIII       DRI  I. 

Hi  consules  postremi  assignan- 
tur  Evaristo ;  qui  martyrio  coro- 
natus  26  Octobr,  a  sua  ordina- 
tione  numerat  episcopatus  annos 
XIII,  m.  VI,  d.  II,  inclusis  extre- 
mis,  illi  assignatos  in   Catalog 
et  Pict.  Vide  Prolegom  fol  lxxxix, 
et  Notas  p.  76.  A  succcesione  au- 
tem    post   mortem  Anacleti  nu- 
merat  annos  Romani  pontif  43, 
m.  2,  dies  12.  circ  Evaristo  suo- 
cessor  eligitur  alexander,  et  in  ca- 
thedraPetri  coIlocaturdieDomini- 
ca3Decembris  hujusanni:  ex  qua 
obtinet  sedis  Rom  ann  ix,  mens 
V,    ad    diem    martyrii    3    Maii 
417. 
0  221        Alexandri  Pp.  4  et  2. 
iiu        Hi  coss  primi  tribuuntur  Ale- 
et  ex    xandro  papae  sub  iisdem  Pascha 
diebus  p.  sui  regiminis  celebranti :  ex 
aestivis  nota  regula  Pachal.  Yide  notas 
Olym    pag  76.  Circa  hoc  tempus  legatio 
222     Bithynica  C.  Plinii  Junioris  sta^ 
I       tuenda  est  ex  documentis  a  Card 
Norisio  productis  Epist  cons  p.  70 
Inde  ad  Trajanum  scribit  de  mo- 
derandis  Christianorumsuppliciis 
lib  X  epist  97. 

I  Alexandri  Pp.  2,  3. 

II  InBithynia  mirum  in  modum 
augetur  numerus  Christianorum. 
Plin  Epistolae  lib  x,  97-98. 


4 
B 


1( 


CHRONOL.  GONSUL.  BT  C^.  ROM.  ETC. 


m 


^            Imperatores,  Consules  BMnanonm,    Anni    A  Anni   Christianorum,  Judseorum  et  fnir'   Anni 

«•.  hd.            res  gestae,  et  documenta.            U.  C  Olymp       timorum  populorum,   PontificeSt   Mrm 

^S^'                                                       ante  et  Reges,  res  gestse  et  documenta.  Christi. 
W9                                                      postPaHL 

Optimi  cognomen  sibi  a  senatu 
decretum  Trajanus  lioc  anno  ad- 
mittit.  Mediob  ex  historicis.  Yide 
Pag  Crit  Baron  ad  hos  coss  et 
sequentes. 

Imp  Traj  Aug.  Ger.  Dac  t.  p.  14,     863  u         Alexandri  Pp.  3  et  4.  m 

45,  Imp  6.  864  m 


8,17 
£ 


Cma  C-  Calpurnius  Piso 
^^  M.  Vellius  Bolanus. 

Inscrip  in  aedibns  March  de 
MaximisadcircumAgonalem,  qu'<e 
faerat  olim  ad  S.  Stephanum  in 
monte  Coslio,  ut  ex  Manutio  Grut 
428,  5.  Fabrettns  inscript  696, 
473.  Boldet  obs  ad  Coemet  p.  78, 
in  epistola  Cuperi  praemissa  Fastis 
Almelovenii  num  x,  perperam  le^ 
giturJf.  Caipumio  Pisonse  et  X, 
junio  rustico  Juniano  Bolano  cos. 

Imp  Traj  Aug  Ger  Dac  t.  p.  45, 
46Imp.  6. 

rAttfl     ^o^P  Trajanus  Aug  vi. 
^^     •  T.  •Sextius  Africanus. 

Card  Noris  epist  cons  pag  74, 
ex  Julio  Obsequenie  de  prodi- 
giis,  et  exGruteri  inscrip  40^,  6. 

Profectio  Augusti  ad  bellum  Ar- 
meniacum  et  Parthicum  signata 
consulatu  ejus  sexto  in  nummis 
Tisitur  apud  Occonem  et  Mediob. 
de  quibus  NorisepistolaeConsula- 
ris  pag  72,  et  Fobret.  de  Col  Traj. 

Imp  Traj  Aug  Grer  Dac  tr.  p. 
«,  W  46,  47.  Imp.  6. 


M8 


B 


Coss 


L.  Publicius  Celsus  ii. 


C.  Clodius  Crispinus. 
Inscrip  vetns  in  Pal  Farnes  edita 
aGniteropag244. 


^      ImpTraJ  Aug  Dac  t.  p.  47,  48. 
44  4    Iinp6,7. 

i      P_  Q.  Ninnius  Hasta 
^^  P.  Manilius  Vopiscus 

Inscript  quae  supra  in  Palat 
F^mes  ap.  Gruter  244.  Columna 
in  ForoTrajanidedicata :  cujusin 
stylobate  inscribitur  Trajanus  tr. 
p.  xvu,  iMP  VI,  cos  VI.  Gruter 
247,  8,  et  dicitu  Dacicus,  sed  non- 
dum  Parthicus.  Arcus  Beneventi 


B 


Alexandri  Pp.  3  et  4. 

Alexanderpapa  religionem  chri- 
stianam  in  Url)e  plurimnm  pro- 
movet,  magna  parte  nobilitatis 
romanae  ad  Christurii  perducta.Bi- 
bliothecarius  in  ejus  Yita.  Yide 
notas  p.  82. 


864 
865 


III  Alexandri  Pp.  4  et  5 
uu  Idatius  in  Fastis  ad  huncannum 
scribit ;  His  cos.  fuit  persecutio 
christianorum. 
Expeditio  Trajani  ad  bellum  Par- 
thicum,  et  Armeniacum,  quod  rex 
Armeniorum  non  a  Trajano,  sed  a 
rege  Parthorum  diademaaccepis- 
set.  Dio  lib  68,  vide  card  Noris 
Epist  cons  p.  72. 


865 
866 


D 


866 
867 


Olymp  Alexandri  Pp.5et  6. 

222  Armenia  [olim  Armeniae]  et  Me- 
IV      sopotamia    in    potestatem   populi 

et  ex  romani  redactx.  Nummi  vet  et  Dio 
diebus  lib  68,  Jo.  Malala  exhibet  ab  his 
xst  01.  diversa  nomina  regum  Armenio- 

223  rum  et  Parthorum,  seu  Persarum, 
I       cum  quibus  haecbella  gessit  Traja- 

nus:quiAntiochia  profectusintra 
biennium  Samosata  et  Comag^ 
nem  occupavit,  et  imperii  romani 
flnes  protulit  in  Mesopotamiam. 
I  Alexandri     Pp.  6   et  7 

II  Assyriainpotest  P.  B.  redacta. 

Nummi  veteres.  Trajanus  in  Ar- 
meniam  movens,  ejecto  Parthama- 
sare,  eamdem  romanam  Provin- 
ciam  facit.  In  Mesopotamiam 
ingressus,  spendide  exceptus  a 
rege  Abgaro,  regnum  eidem  ratum 
habet.  Deinde  expugnata  Nisibi, 
et  Batnis  inter  Tigrim  et  Euphra- 
tera  urbibus,  quas  rex  Parthorum 


442 
Biss 


443 


444 


m 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA   EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni  Itnperatores,  Consuka  Romanorum,      Anni    A  Anni    Christianorum,  Judseorum  et  fini-    j 

PerJul,          res  gestas  ct  documenta.             U.C.  Olymp.     timorum  populorum.  Fontifices,    A 

etcycli                                                         ante  et  Reges,  res  gestae  et  documenta.  Ch 

®5  post  FalU. 


Trajano  erectus,  in  quo  dicitur 
OptimusAugustus  Germ  Dacicus 
Pont  Max  tr.   pot  xvih,  imp  vi, 

COS    VI,     pp. 

1828       Irop  Traj  Aug  Ger  Dac  t.  p.   18,     867 

12,2    49.Irop.7.  868 

G        rnee  ^'     Yipstanius    Messalla 
^^^^  M.      Vergiiianus   Pedo 

Gruter  inscrip  74, 1,  quae  hodie 
0  Villa  Matthejorum  in  monte  Coe- 
lio,  et  1066,  et  1070. 

Hiscossin  alia  inscript  Gruter 
p.  CGC,  numeratur  annus  post 
Urbem  conditam  867,  de  qua  Ba- 
ronius  in  Appendice  ad  Tomum 
X  Annalium,  et  Noris  Epist  con- 
sular  p.  75. 


4829       Imp  Traj  Aug  Ger  Dac  Parth  t. 

13,3    p.  19,20.  Imp  7,8,  9. 

P  E.      r^^a  L.   -Sllianus  Lamia 
^'^^  .  .  .  JSlianus  Veter 

Phlegon  apud  Card  Noris  Epist 

cons  pag76. 


4830       Imp  Trajanus  Aug  Germ  Dacic 

14,  4    Parthicus   tr.   pot  xx.   Imp  viii, 

D      obiit  Selinunte  in  Cilicia  die  i\% 

Id.  Augusti,  cum  pridie  ejus  diei 

favore  Plotinae  uxoris  adoptatus 

fuisset  HADRiANUS :  qui  succedens 

natalem  Imperii  celebrari  iii.  Idus 

Augusti.   Dio.     Sparlianus    etc. 

.  .  .  Quintius  Ni^er 

Coss.       *  C.  •  Vipstanus  Apronia- 

nus 

Gruter  578,  1  ,  et  1008,  7, 2  et 
1009, 2.  Noris  Epist  Cons  pag  77. 
Spon  Misccli  sect  1,  art  2. 


868 
869 


869 
870 


4831       ImpHadriani  1,  et  ex  dle  xi     870 
5,5     Augsecundus  tr.  p.   1,2.  871 

C. 


tenebat,  ab  exercitu  PARTHicusap- 
pellatus  fuit,  nondum  tamen  a  se- 
natu.  Vide  card  Noris  Epist  cons 
pag  73. 

II  Alexandri  Pp.  6  et7. 

III  Pars  magna  romana  nobilitatis 

per  Alexandrum  papam  ad  fldem 
Christi  conversa.  Vide  notas  pag  82. 

Antiochia  terraemotu  concussa. 
Dio,  et  Malaiu,  qui  et  diem   indi- 
cat  13  decembris  aerse  antioche- 
B  nae  164. 

Rhodus  insula  similiter  labe- 
factata.  Pedo  consui  in  comitatu 
Trajani  ruina  oppressus  Antiochi» 
Dio  lib  68. 

Judaei  in  Mesopotamia,    atqne 
in  ^gypto  tumultuantes  stragem 
ingentem   sustinent.  Ibi,  et  ap. 
Euseb  lib  4,  hist  c.  2. 

III  Alexandri  7  et   8.  < 

IV  Hi  coss    postremi    tribuuntur     A 
Alexandro  papae.    Vide  prolego- 
mena  fol    xc. 

Ingravescente       magistratuum 
persecutione  per  absentiam  Traja- 
C  ni  ab  urbe,  Sixtus  episcopali  or- 

dinatione  insignitur  ab  Alexandro 
die  Dominica14  decembris.  Vide 
notas  pag  89  *,  et  Vicarius  consti- 
tuitur,  dum  in  carcere  detentus 
Alexander  prohiberetur  complura 
munera  exercere.  Ibi 
0.  222     Alexandri  Pp.    9.  sixti  pp.  i.     I^ 

IV        S.  Alexander,  labente  nono  sui 

et  ex    pontificatus  anno,  ab  ordinatione 

diebus  vero  episcopali  absolutis  annis  x, 

sBsttvis  mensibus vii,  diebus  iii  [seu  verius 

0.223  VI  ]     martyrio     coronatur  die  3 

I       Maii  vide  notas  pag  80  et  85  ex 

pict  et  catal.  S.   sixtus    electus 

D  successor  in  sede  apostolica  col- 

locatur  die  Dominica    7    Junii, 

Hi  coss  illi  assignantur  primi. 

Nummi  Tripolitarum  in  Syria 
percussi  tam  Trajano,  quam  Ha- 
driano  cum  eadem  Epocha  428. 
HKY.successsionem  Hadriani  com- 
probant  h.  a.  Vide  card  Noris 
£p  Syr  p.  99.  Judxorum  strages 
maxima.    Spartian. 

I  Sixti  1  et  2.  1 

II  Quartam  Ecciesise  persecutio- 
nem  ad  hunc  annum  retullt  Peta- 
vius  in  Chronof. 


»7 


CHRONOL.  OONSDL  ET  CJES.  ROM.   BTC. 


496 


Atmi  ImperatoreSy  Consules  Romanorum^     Anni    A     Anni    Christianorum,  Judaeorum  et  finir-   Anni 
Pier  JuL         res  gestae,  et  documenta,  U,  C.  Olymp.      timorum  populorum,  Pmtifices,    JErae 


©S 


antect 
post  Valil. 


Cos 


Imp  Caes    Traj    Hard  Aug 

COS  II. 

TiClaudiusFuscusSalinator. 

FabrcU  Inscript.  p.   677,  num 

33,  Panvin  in  Fastis  et  Epistolx 

Trajaniet  Pliniinomina  Sa/tnatoris 

confirmant. 

Hadrianus  imaginem  Trajani, 

qoasi  triumphum  de  Parthis  agen- 

tis,  curru  triumphali  per  Urbem 

vehit  Spart  in  Hadr. 

Britanni  teneri  sub  Romana  di- 

tione  non  possunt.  Dio  et  Spart  in 

Hadr.  Baebius  Macer  Praef  Urbi. 

Ibi. 

Hadrianus  in  Moesiam  profectus 

cum  Sarmatis,  etRoxoIanis  pacem 

firmat.  Ibi  Yide  Petavii  Chronol. 

^       ImpHadriarius  Augtr.  pot2  et3, 

16, 6    ex  die  xi  Aug  Imperii  3. 

B.     «^     Imp  Hadrianus  Aug  iii. 
Q.  Junius  Rusticus. 

Spon  Miscell  pag  278  Nummi  Yet 

Spart  in  Hadr  cap  8. 

M33      Imp  Hadrianus  Aug  tr.  pot  3  et  4 

n,  7   ex  die  xi  Aug  3. 

A  6    p--_  L.  Catilius  Severus 
^^^^  L.  Aurelius  Fulvus 

Gruter  499,  9  Capitolinus  in 

Pio  c.  \. 

^834       Imp  Traj  Hadrianus  tr.  p.  4  et  5 
^8,  8  init.  5  Imperii  annum  die  xi  Aug. 


Coss 


i835 

«,9 
£ 


L.  Annius  Verus  ii. 
L.  Aurelius  Augurinus 

Inscriptlo  Aricina  apud  Cuper 
num  2  in  Epistola  prsefixa  Fastis 
Almelovenii. 

Hoc  anno  natus  est  M.  Aurelius 
Philosophus  [qui  postea  imperavit] 
RomsR  in  monte  Caelio  die  vi  Kai 
Maii  his  cos  Capitolinus  in  ejus 
vita. 

Hadrianus  Romam  redit  Con- 
giarium  distribuit  Circum  reficit 
ANN  Dccaxxiv  NAT  URB  Nummi  Ve- 
teres. 

Imp  Hadrian  tr.  p.  5  et6 

rACG  ^^^'  Acilius  Aviola 
^^  C.  Cornelius  Pansa 

Gruter  337. 

Hadrianus  Galiias,  Germaniam 
Britanniam  invisit,  ex  qua  rursus 
ib  Gulliam  transit.  Occoet  Medio- 
bard  ex  nummis  et  hist. 

InBritanniamurumperperSOm. 


heg^is,  res  gestx  et  documenta.  Christi. 

Hadrianus  Syriae  praeponit  Ca- 
tilium  Severum  Spart. 

Idem  imperator  Cosdroi  Persa- 
rum  regi  concedit  tres  ultra  Eu- 
phratem  provincias,  a  Trajano  an- 
tea  adquisitas,  Armeniam  Majo- 
rem,  Assyriam,et  Mesopotamiam. 


B 


871 
872 


II 
III 


Sixti  2  et  3. 

Judaeos  tumultuantes  a  Tinio 
Rufo  Judaeae  praeside  compressos 
narrat  h.  a.  Petavius  ex  Eusebio. 


874 
875 


I  Sixti  5  et  6. 

II  Colonias  in  Libyam  a  Judaeis 
vastatam  deduci  jubetHadrianus. 
Occo  et  Mediobarb  ex  Nummis 
et  hist. 


m 


872 

III 

Sixti  3  et  4. 

420 

873 

IV 

Bellum  contra  Sauromatas  ge- 

Biss 

C 

stum.  In  Sarmatas    movens  Ha- 

drianus   Moesiam    petit,  et  cum 

Rege  Roxolanorum   pacem  facit. 

Occo,  et  Co  Mediob  ex  nummis 

et  hist. 

872 

0224 

Sixti  4  et  5. 

m 

873 

IV 

Nicoroedia,  et  vicinis  urbibus 

et  ex 

terraemotu  eversis,  ad  earum  in- 

diebus 

staurationem  Hadrianus  de  pu- 

sesty 

blico  complura  largitur.  Euseb  in 

0225 

I 

Chron. 

m 


489 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-YATiC. 


Ami    Imperatores,  Consules  Romanorum^    Anni     A  Anni    Christianorum,  Judxorum  et  /Ini-  - . 

Per.Jul          res  gestse,  etdocumenta.            U^  C.  Olymp.      timorumpopulonm,Pontifices,       4 

et  cycli.                                                       ante  et  Reges,  res  gestx^  et  documenta,  C^ 

@5  postPalil. 


1836 

20,  10 

D 


4837 
CB 


4838 
22,  12 


4839 

23,  13 
G 


4840 
24,  14 
F 


passuum  ducit.  Spart. 

In  Gallia  ap.  Nemausenses  Ba* 
silicam  Plotinae  excitat. 

Imp  Hadrian  tr.  pot6et7. 

p-__    Q.  Arrius  Paetinus 
^^^    C.  VenlidlusApronianus 

Gruter  1079,  10  et  1082,  16. 
Figlinae  apud  Fabrett  Inscript 
pag503  et  509,  et  in  Mus  Albano. 

Hispanias  petens  Tarracone 
hyemavit  Hadrianus,  ubi  i£dem 
Augusti  restituit  Occo  et  Mediob 
ex  nummis  et  hist. 

Imp  Hadrianustr.  p.  7  et  8. 

p__  Man  Aeilius  Glabrio. 
^^^'  C.  Belllcius  Torquatus. 

Gruter  p.  337.  Fabrett  Inscr 
p.  505. 

Per  Asiam,  et  Insulas  in  Acha- 
iam  navigat,  Athenis  hyemat, 
eisque  plurima  beneficia  largitns 
Eleusinia  sacra  suscipit  Hadria-^ 
nus.  Occo  et  Mediob  ex  nummis, 
et  historicis,  Spartiano,  etc. 

Imp  Hadrianus  tr.  p  8  et  9. 
Coss  ^^^"^^^^^    Scipio    Asiati- 

CUo  11. 

.  Q.  Yettins  Aquillnus. 

Gruter  1082  16  Fabrett  Inscr 
p.804. 

Hadrianus  ex  Graecia  in  Sicl« 
liam  transit :  post  Romam  redit. 
Mediob  ex  nummis  et  hist. 

Imp  Hadrianus  tr.  pot  9  et  10. 

p-^^       M.  Annius  Verus  iii. 
t.068       .j^ .  Y^j.j,jg  Ambibulus. 

Noris  ex  antiquo  lapide  Epist 
cons  p.  79. 

Hadrianus  in  Africam  transit, 
multaque  beneficia  Africanis  pro- 
vinciis  tribuit.  Mediob  ex  num- 
mis  et  hist. 

Imp  Hadrianus  tr  p.  10  et  11. 

Titianus 

. . .  Gallicanus  Gruter, 
p.  303. 

Ciampin  de  sacr    aedif  ex   vet 

flglina,  quae  habetM.  Attilius,  etc. 

Ex  alia  vero  apud  me  videntur 

coliigi. 

rA««       *T.*  Attinus  Titianus 
1.OS8       •Q.*vuiiusGalIicT.  atil. 

[titian. 
ita  enim  legitur :  squiga  cos. 

EX    PR.    Q.    SER. 
PUD.    FM.    M.  V, 


Coss 


875 
876 


II         Sixti  6  et  7, 

m  Saturnius  Antiochenus,  et  Ba- 
silides  Alexandrinus,  et  Carpo* 
crates  haeretici  institutores  ne- 
fandae  Gnosticorum-  sect».  Epi- 
phan  et  fiuseb  lib  4,  hist  c.  7  et  8 


B 


876 
877 


877 
878 


878 
879 


879 
880 


III  Sixti  7  et  8. 

IV  Quadratus  Apostolorum  distnpu- 
lus,  et  Aristides  AtheniensisPhilo- 
sophus  libros  pro  Christiana  reli- 
gione  afferunt  Hadriano.  Serenus 
Granianus  ad  eurodem  litteras  pro 
Christianis  mittit.  IdemHadrianus 
MinucioFundjinoAsiae  Proconsuli 
scribit,  non  sine  objecta  eriminum 
damnandos  esse  Christianos.  Pe- 
tav.  ex  Euseb  Chron  et  hist. 

01  m     Sixti  8  et  9. 
IV         Luna  deficit  anno  Nabon  872 

et  ex  Pachon  17,  hora  8,  24,  a  meridie 
dieb  a?<-Alexandriae,hoce8t  Aprilis5feria4 

tivis.    Petavius  ex  Ptolomaeo  lib  4  cap  9. 

Olym 

2QSD 


I  Sixti  9  et  10. 

II  Persecutione  Hadriani  nondnm 
cessante.  Sixtus  hoc  anno  ordinat 
Episcopum  Telesphorum  die  Do- 
minica  15  Septembris.  Hi  Coss 
postremi  assignantur  Sixto,  qui- 
bus  ultimum  sui  pontificatus  Pa- 
scha  celebravit ;  Yide  Proleg  p.  xc 
et  notas  pag  86  et  seq. 

D       II         Sixti  10,  TELESPflORi  primus  ex 

III  D.  5  Apr. 

Sixtus  martyrio  coronatnr  die 
3  Aprilis,  anno  sedis  suae  decimo 
nondum  completo :  sed  ab  ordina- 
tione  Episcopali  annis  x  mens  iii 
dieb  XXI  illi  attributis  in  Gatalo- 
giset  picturis.  SucceditTELBSPHO- 
Rus  electus  die  5  April  et  ad  ca- 
thedram  evectus  die  Dominica? 
Aprilis.  Quare  hi  coss,  sub  qul- 
bus  primum  Pascha  celebrat  sni 


J 


CHRONOL.  CONSUL.  ET  UBS.   ROM,  ETC. 


508 


^J  ^  Imperatores,Consules  Romanorum   Anm      A     Anni    Christianorum,  Judxorum  et  finp-   AntH 

Olymp        timorum  populorum,  Tontifices^    JErae 

Chrisii. 


hr.Jul 
el  cycU, 

®5 


resgestx,  et  documenta. 


U.  C. 
ante  et 
post  Palil. 

Obser  Satur  in  4  13.  Librae 
a  Ptolemaeo  signata  anno  xi.  Ha  - 
diiani  die  7.  Pachon  874.  Na- 
bon  incidit  in  26  Martii  Calvis 


timorum  populorum,  Pontifices^ 
Reges,  res  gestx  et  documenta. 


4811       Imp  Hadrianus  tr.  p.  41  et  12.     880 
^,  15  L.  Nonius    Asprenas   Tor-     881 

E  D    Coss      quartus*  ii. 
M.  Anuius  Libo 
•  Gruler  p.  337  et  in  vet  figlina 
apud    Fabrett   Inscr  510    et   in 
nostro  Musxo.  Capitolinus  quoque 
in  Marco  Antonino  cap  1. 

Hadrianus  Patris  Patriae  appel- 
lationem  admittit.  Euseb  et  Sa- 
bina  Apgusta  dicitur.  Mediob  ad 
h.  a. 

i842      Imp  Hadrianus  tr.  p.  12  et  13.    881 

^i^^rnec    Q.  JuniusBalbus  882 

C     ^®^^    p.  Juventius  Celsus  Mar- 

cellus  II. 

Hiscossad  diem  xii  Kal  Mart 
dicitur  Hadrianus  tr.  pot.  xii. 
Cos  III  in  aenea  tabella  ap  Gru- 
ler573. 

Yide  Noris  Ep.   Syr  p.  4d8  et 

Fabrett  Inscript  p.  506.  Juventio 

n  et  Marcello  ii.  Alia  figlina  ap. 

Fabrett  508    et  in  Mus   Albano 

babet, 

M.  Pompeio  Macrino  F.  Juveniio 

Celso  C08. 

^       Imp.  Hadrianus  tr.  p.  13  et  14.     882 

^'^^'  r/.c«    Q.  FabiusCatuIIinus  883 

n     uoss    M.  Fiavius  Aper 

Grnter.  108,  6,  Fabrelt.  In- 
script..  ex  figlina  pag.  503,  Pan- 
vin.  in  Fast. 

Hadriani  profectionem  in  iEgy- 
ptum  per  Graeciam  et  Asiam, 
ejusqueadmissionem  ad  Eleusinia 
sacra[anno2,  Olympiadis  ineun- 
te  ex  Plutarcho  fieri  consueta] 
refert  ad  hunc  annum  Calvisins: 
qui  etiam  observationem  Martis 
io  21,  Geminorum  consentienti- 
bus  tab.  Astron.  die  26,  Tybi 
[PtoL  lib  X,  cap  7]  h.  a.  refert 
ad  15  Decembris. 

Imp  Hadrianus  tr  p  14  et  15.    883 
Sex  Octavius   Laenas   Pon-    884 
Coss  [tianus 

M*  Antonius  Rufinus 


h 


m 

8,18 
A 


B 


Pontificatus,  ipsi  assignantur  in 
Catalogis,  et  codic.  Vide  notas 
pag96. 

Hadrianus  in  Orientem  rursum 
proficiscens  Athenis  Jovi  Olympio 
aedem,  sibique  aram  coUocat  Me- 
diob  ex  num  et  hist. 

III  Telesphori  1  et  2. 

IV  Hadrianus  in  Asia  reges  ad  ami- 
citiam  invitat,  interque  hos  Cos- 
rhoem  Parihorum,  remissa  Filia, 
quam  Trajanus  ceperat  Mediob 
in  num  ad  h.  a. 

Nicopolis  et  Caesarea  terraemotu 
concidecunt.  Euseb. 

Aquila  Ponticus  genere,  prose- 
lytus,  et  ex  Christiano  Judaeus, 
Graece  scripturas  interpretatnr* 
Petav  ad  h.  a.  ex  Epiphanio  de 
mens  et  pond. 
0  228       Telesphori  2  et  3. 

lY         Hadrianus  hoc  anno,  quem  olym* 

et  ex    piadis  227  primum  et  ejus  imperii 

diehus  13  Eusebius  numerat,  dicitur  ex 

SBStivis  Asia  in  iEgyptum  profectus.  Yide 

0  229  C.  Noris  Epoch.  Syromaced  p.  498. 

I  Syriam    a    Phoenice    separare 

tentat  Hadrianus  in  Antioehen- 

sium  odium.   Mediob    ad   h.    a. 


128 
Biss. 


I 
II 


D 


Telesphori  3  et  4. 

Hadrianus  Hierosolymis  instau- 
ratis  iEIiae  Capitolinae  nomen  im- 
posuit,  eoque  coloniam  deduxit. 
Judaei  aegre  ferentes  gentiles  sua 
in  ui4>e  c^llocari,  occulte  primam 
tumultuarl  coeperunt.  Petav  ad  h. 
a.  exSpartiano.^Idem  imperatorln 
Arabiam  profectus  Pelusium  venit, 
ibique  Pompeii  sepulchrum  ma- 
gniflcentius  extruxit.  Ibi  ex  Dione 
lib  69. 


II 
111 


Telesphori  4  et  5. 

Adventum  Hadriani  in  £gy- 
ptum,  demersionem  Antinoi,  et 
fundationem  Antinoiae  urbis  de  il- 


129 


130 


131 


603 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMKNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni    Imperatores,  Consules  Romanorum,    Anni     A 
Per.  JuL         res  gestas^etdocumenta.  U.C. 

etcycli.  ante  et 

®  9  post  PalU. 

Grut  179  6.et  337  [vitiose  An- 
nius]  et  Fabrett.  inscript.  p  509, 
ex  yet  flgina, 


Anni    Christianorum,   Judxorvm  et  fni-   A 

Olymp.      timorum  populorum^   Pontifices    1 

Reges,  res  gestas  et  documenta.  Cl 

lius  nomine  ad  hunc  annum  refe' 
runt  Petavius,  et  Mediobarbus  ex 
nummis,  necnon  Calvisius.  Yide 


1815       Imp  Hadrianus  tr  p  45  et  16. 


1,19 
GF 


4816 

2,1. 
E 


4847 

3,2 
D 


4848 
4,3 


Coss    ^iittQs  Augurinus 

Arrius    Severianus  ii,  (al 

[Serg.) 

De  priori  cosPanvinius  inFast. 
ex  Plinii  Epist  lib  4. 

De  2  idem,  qui  eum  cos  suffe* 
ctum  antea  docuerat. 

Almelovcen  exhibet  Arrium  Se- 
verianum  cos  cnm  Tito  Aufidio 
Frontone  suffectum  anno  129  ex 
Digest  de  haered  petit  I  20,  §  6. 

Hadrianus  Athenis  hyemat,  ubi 
sBdes  plures,  et  Bibliothecam  con- 
dit,  et  Agonem  edit  Mediob  ex 
num  et  hist. 

Imp  Hadrianus  tr  p  16  et  17. 

Coss    ""  *  ^"'<>"i"s  Hiberus 
—  *  Nummius  Sisenna 

Antiq  lapismusAlbani:  in  quo 

ex  die  prid   id  Maii  his  coss  ad 

diem  vii  Kal  Jan  Orfito  et  Prisco 

coss  dicitur  vixisse  L  Balbillus 

Numitorianus  annis  xvi,  mensvii, 

dies  XII.  Alius  lapis  apud  Panvin 

in  Fastis,  nunc  in  musAlbanoubi 

legitur  HiBBRO  cos. 

Imp  Hadrianus  tr  p  17 18. 

pncc    C  Julirs  *  Servianus  iii. 
^^^    C  Tibius  *  Varus. 

Grut  188,  7,  nunc  in  mus  card 
Albani.  Item  431,  9.  Ciampin 
de  sac  aedlf  cap  4,  pag  30,  ex  fi- 
glina,  quae  nunc  in  mucaeo  card 
Albani,  elapFabrettum  inscr509 
et  Noris  Ep  cons  qui  indicat  erro* 
rem  natum  in  Gruteri  116,  1,  ubi 
legitur  Ser  Sentiano  iii  et  C.  Ju" 
ventio  Vero  coss. 

Roman  redit  Hadrianus  ex  in- 
scr.  Gruteri  Mediob. 


Imp  Hadrianus  tr.  p.   18,  19 

•  Potianus 

*Atilianus 


Coss 


Figlina  ap.  Fabrett  inscr  pag 
509  et  deCoITraj  p.  197,  quiefigl 
nunc  in  mus  card  Aibani  de  qua 
etiam  Noris  card  Epist  cons  pag 
83. 

Anonymus  iv.  Saeculi  in  Fastls 


884 

m 


III 

IV 


B 


885 
886 

Olymp 

2SS0 

IV 

et  ex 

diebus 

aestivis 

n  Olymp 
229 

883 
887 


I 
II 


D 


Spart  el  Dionem  lib  69. 

Telesphori  5  et  6. 

Hadrianus  ex  ^gypto  in  Syriam 
reversus  in  Graeciam  redit.  Judaei 
interim  rebellant  duce  Cocheba, 
sive  Barchocheba,  qui  Christia- 
nos  opem  sibi  contra  Romanos 
ferre  detrectantes  variis  modis 
excarnificat.  Euseb.  Chron  et  lib 
4,  Histor  c.  6  et  ex  eo  Petavius. 
Severus  e  Britannia  contra  eos 
missus.  Dio  lib  69.  ^quin.  Au- 
tumn  observatum  a  Ptolemaeo 
anno  Nabon  870,  Athyr  7.  Prol 
lib  3,  cap  8. 


Telesphori  6  et  7. 

Julius    Severus  Rom  dux  Ju- 
daeos  singillatim  aggressus  serius 
quidem,  sed  minore  periculo  con- 
trivit.  Petavius  ex  Dione  lib  69. 

Luna;  defectio  notata  anno  17, 
Hadr  Nabon  880.  Payni  30,  horis 
15,  ^6,  a  Meridie,  Maii  6,  Feria  3 

Pelav  ex  Prol  lib  4,  c.  6  et  Cal- 
vis  qui  etiam  observ  Jovis  et  Sa- 
turnini  h.  a.  Prol  signatas  cum 
Tab  consentientes  reperit. 

Telesphori  7  et  8. 

Luna  defecit  anno  Nabon  882 
Chojac  2,  horis  11,  a  merid.  octob 
videlicet  20,  Fer  3. 

Petav  ex  Ptolem  ibi  et  Calvis 
qui  obs.  Veneris,  et  Mercurii  ad- 
junglt  ex  eod  Ptol 

Marcion  per  id  tempus  haeresim 
suam  vulgare  coepit :  ul  io  anl- 
madvers  ad  Epiphan  pag  83 
Os^tendimus.  Idem  Petav. 


887 
888 


II 
iii 


Telesphori  8  et  9. 

Betherem  obsident  Romani,  ea* 
que  tandem  potiuntur.  Ita  ducibus 
factionis  occisis,  ac  580  mill  Ju- 
dacorum  interfectis,  ut  Judaea  pene 
deserla  esset  omnis,  bello  flnis 
impositus.  Exinde  agro  Hieroso« 
lymitano  Judaeis  interdictum  est. 
Dio  69.  Euseb  4,  hist  c.  6. 


4 


16  CHRONOL    CONSUL. 

Anni  Imperatores,  Consules  Romanortm,    Anni 
ft.  JuL         res  gestae,  et  documenta,  U.  C 

'  ^iyeU.  ante  et 

®S  post  Paia 

h.  a.  signat  Luperco  et  Attico. 

L.  JElius  adoptatur  ab  Hadrano 
Mediob. 


BT  CJES.  ROM.  ETC. 
A 


806 


1849 

5,4 

BA 


Imp  Hadrianus  tr.  p.    19,  20.     888 
L.       Cejonius       Commodus   889 

^^  Scx  Vetulenus  Civica  Pom- 

peianus 
Panvin  Fast  et  ex  Grut  99,  5  et 
,  quae  nunc    in   Capitolio,   et 
874,5. 


4850 
6 


Imp  Hadrianus  tr.  p.  20et21. 
L.  ^lius  Verus  Caesar  ii. 
Goss     P.  Cxlius  Balbinus  Yibul- 
lus  Pius 

Gruter  23,  12  et  445,  10,  Fa- 
brett.  Inscript  pag  513,  n.  180,  ex 
flglina  nunc  in  Mus  Albano. 

Phlegon  Hadriani  libertus  opus 
suum  de  Olympiadibus  ad  hoc  us- 
que  tempus  lib  viii  comprehendit. 
Petavius  ex  Suida. 


^*^      ImpHadrianus  tr.  pot  21,  mo- 

^fi   ritur  die  vi  Idus  Julii.  Succedit 

-F     ANTONiNus  Pius   adoptatus  v  Kal 

Martii  praemortuo  L.  ^lio  Caesare 

postridie  Kal  Januarii  hujus  anni. 

Vide  Mediobarb,  foi  189,  et  No- 

risabeocitat.  ' 

...  Camerinus 
Coss  ...  Niger  Grut  256,   5  Fa- 
bret. 

In  508,    nura   132,  ex  veteri  fi- 

glina,  quae  et  in  Musaeo  card  41- 

bani.  Hadrianus  vi  Idus  Jul  mo- 

ritur    cum    impersset   ann   xx, 

mensib.  xi  Spartianus.  Eutropius 

mendose  habet  ann    xxi  Nummi 

et  inscript  nihil  attingunt  de  anno 

xxii.  YideC.  Noris  Ep.  cons  p.  85. 


B 


889 
890 


890 
891 


D 


Anm  Chritianorumy    JudoBorum  et  /im-    Anni 
Olymp.      iimorum  populorum^  Pontifices,    Mrx 
Reges^  res  gestae  et  documenta.  Christi 

Deficientibus  omnibus,  qui  ex 
circumcisione   erant,   Hierosoly* 
morum  primus  e  gentibus  episco- 
pus  fuit  Marens.  Euseb  Chron  et  4, 
Hist  c.  6,  Petavius. 
iii         Telesphori  9  et  10.  136 

IV  Pharasmanes  Iberorum  rex  Biss 
Alanos  contra  Romanos  concivit. 
Sed  eos  Flavius  Arrianus  Cappa* 
dociae  praefectus  repressit.  Tan- 
dem  Romam  adveniens  Pharas- 
manes  auctus  est  imperlo  [Petav 
X  Dione. 

Calvisius  ex  Ptolemaeo  refert 
observ  h.  a.  ab  eo  habitas :  Ecli- 
pseos  Lunaris  xx,  Hadr  num  5, 
19.  Pharmuti  seu  OMarlii,  hor4. 
p.  med  noc  Alexandriae.  Digit  6, 
Saturn  in  14,  Capric  die  24,  Me- 
sori,  seu  8  Julii.  Jovis  in  8,  Pi- 
scium  die  31,  Aug  12,  Paophi. 
Yeneris  in  19.  Aquarii  dis  25, 
Decembr  seu  9,  Mechir 

0228     Telesphori  10  et  11.  137 

ann  iii  Hi  consules  assignantur  postre- 
et  ex  mi  Telesphoro  in  catalogo  Libe- 
diebus  riano,  quibus  annum  signantibus, 
cMtivis.  supremum  sui  pontificatus  Pascha 
0  229    celebravit. 

1  Hyginus  ordinatione  episcopali 
insignitur  die  Dominica  30  Se- 
ptembris^  ex  qua  ad  ejus  marty- 
rium  numerantur  anni  episcopa- 
tus  IV,  mens  iii,  dies  viii,  ex 
picluris  S.  Pauli  et  codicibus  ipsi 
assignandi.  Yide  notas  p.  105,  et 
Prolegom  fol  xc. 

I  Telesphorus  martyrio  coronatnr     138 

II  die  5  Januarii  anno  xi,  sui  pontifi- 
catus  nondum  completo;  sed  ab 
ordine  episcopali  suscepto  ann  xi 
mens  iii,  dieb  xx. 

Eligitur  successor  hyginus  qui 
sedere  coepit  die  Dominic^  6  Ja- 
nuarii.  Yide  notas  pag  96. 

Catalogus  Felicis  IV,  primos 
consuies  Hygini  pontificisnominat 
Magnura  et  Camerinum,  quo  anno 
primum  Pascha  ceiebravit  sui 
pontificatus.  Vide  Prolegomena  et 
notas  ad  Felicem  IV 


507 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBKA  EDIT.  ROM.*YATIG. 


Anni  Imperatores^  Consules  Romanomm^    Anni   A  Anni   Christianorum^    Judosorum  et  fini  A 

Per.  JuL          res  gesias^  et  documenta,            U,C.  Olymp,     timorum  populorum,  Pontifices,    1 

et  cyeU.                                     ^                 anteet  Reges^  res  gestx  et  documenta,  Ch 

@|)  post  Palil. 


1852       Imp.  Antoninus  Pius  Aug.  tr.  p.    891 

8,  7      4  et  2,  ex  die  25,  Febr.  892 

E       pnsa  IQ^P  Antoninus  Pius  Aug  ii. 
^^*  ...Bruttius  PwBsens*  ii. 

Spon  Miscell  pag  352.  Censorin 
dedieNatcap21. 

In  locum  Antonini  Pii  abdican- 
tis  suffectus  consul  A.  Junius  Ru« 
inus  Fabrett  Incer  pag  726. 

^qninoct.  Autumn  a  Ptoleroaeo 
observatum  anno  Nabonass  887, 
Atbyr  9,  seu  Sep  26,  b.  7,  p. 
m.  n.  etc. 


4853       Imp.  Antoninus  Pius  Aug  tr.  p.    892 

9,8    2et3.  893 

I>C     Pncc  In^P  Antoninus  kn^  Pius  iii 
^^  M.  jElius  Aurelius  Caesar 

[qui  et  Yerus  tunc  diceba- 

tur]  Almel  in  Fasn.  Cuperi 

Epist  n.  VIII,  male  exhibet 

numeros  Consulatus  .\nta- 

nini   Pii  vii  et  M.  Aur   u. 

Panvin  ex  inscript  quae  in  Pal 

Farnesiano  visitur,  ubi  Antoninus 

dicitur  tr.  pot  iii,  cos  iii  et  ibi- 

dem  in  alia  Inscript.  Graeca  edita 

per  Gruter  316,  4.  Item  in  Gruter 

426,  quae  est  Gapitolio  :  et  ex  fi- 

glina  Musaei  Albani. 

1854      Imp.  Antoninus  Aug.  Pius  tr.   893 

40.9  p.  3.et4.  894 

B  M.  Peducaeus  Syloga  Pri- 

Coss       scinus 

T...  HoeniusSeverus 

Gruterus  ex    antiqua  inscript 
482  4. 

Antonius  Pius  die  49,  Febr  trib 
post  4,  assumit :  et  paulp  post  uxor 
ejus  Faustina  moritnr.  Calvis  ex 
Capitolino:   qui  tamen  anno  imp 
tertio  amissam  Faustinan  scribit. 

Ptolemaeus  anno  4.  Antonini, 
Nabonass  888,  die  49.  Pbamenoth 
ante  solis  exortum  observat  Mer- 
ciirinm  in  gr.  43,  30,  Gapricorni. 
Calvisius  ad  hnncannum  refertob- 
servationem  et  ad  diem  2  Febr 
quo  mense  tr  pot  4,  paulo  post  as- 
sumpsit  Autoninus. 

4855       Imp  Antoninus  Aug    Pius  tr.    894 

44.10  p.  4,  et  5.  895 

A        p       L,  Cuspius  Rufinus. 
^^  L,  Statius  Quadratus. 


B 


II  Hygini  4  et  2. 

iii  Sub  initium  Antonini  Justinus 
martyr  primam  pro  Ghristianis 
apoiogiam  edidit,  quae  vulgo  se- 
cunda  ponitur.  Petavius :  cujus  et 
Chronoi  et  Animadvers.  ad  Epiph 
contra  haeres  46,  pag  85,  viden- 
dae.  Ptolem  lib  9,  cap  9,  observa- 
vit  h.  a.  Mercurium  die  47  Maii 
in  gr.  47,  30,  Germinorum,  quem 
annum  dicit  secundum  Aatonini, 
Nabon  8b6,  Epiphi  mensdie2,  et 
X.  diebns  post  Martem  in  4,  33, 
Sagitt  consent  tab  Caivisius  elc. 

III  Hygini  2  et  3. 

IV  Yalentini  Haeresiarchx  adven- 
tus  Romam  anno  3,  Antonini  Pii 
Euseb  Observationes  Ptolemaei 
cum  Tab  Astron  a  Calvisio  com- 
paratx  sunt  hoc  anno,  Yeneris  in 
43,  45,  Arietis  48  Febr  et  30  Ju- 
iii  in  pr.  48,  30,  Geminorum: 
^quin  vernum  24  Martii  hor  4, 
p.  merid  [in  qua  error  aliquis]  et 
in  solstitio  aestivo  25  Junii,  ubl 
pariter  nonnihii  erratum  putat 
Galvisius. 


Olymp.     Hygini3et4. 

229  Postremi  coss.  pontificatusHy- 
ann.  iv  gini  ex  docum.  aliatis  pag.    404, 

etex  405,  440  et  seqq.,  in  notis  quas 
diebus  vide:  cum  Hyginus  anno  proximo 
cBstivis  ineunte  martyrio  afficiendus  sub 
Olymp.  his  coss.  postremum  Pascha  cele- 

230  braverit.  Lacunx  Catalogi  Li]>e- 
I      riani  perperam  suppletae  ab  ama- 

nuensibus  ita  restituendae  ut  pag. 
^  442  Notarum:  ubi  et  consulum 

nomina  in  Catalogorum  iacunis  ob 
affinitatem  vorum  etcognominum 
confusa  ex  lapidum  documentis 
restiiuuntur. 

Die  Paschae  40  Aprilis  Pius  or- 
dinatur  futurus  vicariusHygini.  Y. 
Notaspag.  424. 


I  Hygini  4.  Pii  papae  4. 

II  Hyginus     martyrium    compiet 

circa  diem  8  Januarii :  deponitur 
in  ccemet.  Vaticano  die  xi  Janua- 


GHRONOL.  GONSUL.  ET  CJBS.  ROM.  BTC. 


640 


Annt    Imperaiores,  Conmles  Homanorum,    Anni     A     Amii 
^er.hil,         res  gestse^  et  documenta,  U.  C,        Olyn^. 

eicyeU.  ante  et 

@9  posi  Palil. 


Chrisiianbrum,  Judseorum  ei  /Int-   Anni 
timorum   popuhrum,  Poniiflces^    Mrae 
Reges,  res  gesias  ei  [documenia.  Christi. 


Panvin  ex  Inscript  et  Gruteras 
4082,  18. 

AgonCapitoIinus  xv,  celebratus 
hoc  anno,  labente  Antonini  Pii 
trib  pot  y,  ut  in  lap.  Panvinii  ob- 
servat  Lydiatus:  qui  tamen  male 
coliigit  annos  tantum  48  imperii 
Trajani  cum  dimidiOy  et  unum  par 
Consuium  e  fastis  circa  hxc  tem- 
pora  eximendum.  Caiytsius  sa- 
crum  certamen  Iselast.  Puteolis 
institutum  h.  a.  refertex  mscript 
numerante  Antonini  tr.  p.  4. 

^4856       Imp  Antoninus  Aug  Pius  tr. 

S,  44  p.  5et6. 

G  C.  Bellieius  Torquatus. 

*Coss       Ti  :  Claudius    Atticus 
Herodes. 

Panvin  in  Fast  et  Gruter,  472, 

40  et  346  4  et  943  4  et  Montfaucon 

Diar  Iialic  pag  389  et  390,  corrigit 

Grut  Hujus  Herodis  Attici  Con- 

sularis  meminit  Gellius  lib  4,  c.2. 

Capitolinus,  et  inscriptio  in  Mus 

CardAlbani. 


ttS7      Imp  Antoninus  Ang  Plus  tr. 

^«  p.  6.  et7. 

^^    •  cjxma    PLolIianusAvitus. 
^^    C  Gavius  Maximus. 

Gruter  inscrip  304,  qu»  emen- 
datiorapud  Montfaucon  diar  Italic 
p.  389  ei  390.  corrigit  Grut. 

Antoninus  circa  hoc  tempus 
Britannos  per  Lollium  Urbicum 
legatum  vincit,  et  muro  cespititio 
aliobarbaros  arcet.  Calvis  ex  Ca- 
pitolino. 

tt58      Imp  Antoninus  Aug  Pius  tr. 
U,«  p.7et8. 
D  Imp.     Antoninns     Aug 

•  nnM    Piusiv. 
^**    M.  Aelius  Aurelius  Cae- 
sarii. 

Figlinae  ap.  Fabrett  pag  543, 
inscript  n.  483,  qaae  et  in  Musaeo 
Albano. 

Lilyeralitates  iii  et  iv.  Antonini 
Pii,  et  Templum  D.  Augusti  resti- 
tutum  ex  nummis  ad  h.  a.  retulit 


B 


895 
896 


896 
897 


rii  sedis  suae  anno  iiii,  expleto  cum 
diebus  V :  sed  ab  ordinatione  epi- 
scopaii  suscepta  annisiiii,  mens. 
III,  dieb.  VIII,  quot  illi  ex  Catal  gis 
et  Anastasio  tributos  ibi  ostendi- 
mus  pag.  404,  et  442 not. 

Hiscoss.  initinm  Pil  relatum 
etiam  ab  Eusebio  observat  Calvi- 
sius.  Nam  successor  Hygini  ele- 
ctus  die  Dominica  9  Aprills  in 
Petri  cathedra  collocatur.  Yide 
notas. 

XI  Pii  4et2.  443 

III  Marcion,  qui  anno  superiori  va- 
cante  Romana  sede  Romam  ve- 
nerat,  circa  haec  tempora  haere- 
seos  suae  semina  spargit,  ex  test. 
Tertuil.  contra  eumdem.  Yide 
notas  ad  Pium  I,  praecinente  Ya- 
lentino  haeresiarcha,  qui  an.  3 
Antonlni  Pii  ad  Urbem  accesse- 
rat.  Videsupraadann.  440.  Anto- 
ninus  prohibet  ne  Sibyllina  car- 
mina  aut  Ciceronis  libri  de  nat. 
deorum,  de  divinat.  etc.  legantur, 
quod  viderentur  deorum  snorum 
commenla  evertere.  Ex  Apolog. 
Justini,  et  ex  Arnobio  observ. 
Calvisius. 

iit     Pli  2  et  3.  4U 

iiii  Yalentinus  ^gyptins,  Cerdo,  et  Biss. 
Marcion  blasphemiissuis  occasio- 
nem  praebent  paulo  post  subse- 
cutis  Potiti,  Blasti,  Synerotis, 
Preponis,  et  Pythonis.  Theodore- 
tus,  ex  quo  Pagins  ad  ann.  443 
videndus,  et  ad  444. 


D 


897 
898 


0.  230  Pil  3  et  4. 

iiii  Taurus    Berytius    philosophus 

eiex  Platonicus  florere  h.  a.  dicitur 

diebus  apud  Euseb.  in  Chron. 

SBStMs 

Olymp. 

234 

i 


445 


544 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni    Imperatores,  Comules  Romanorum,   Anni 
Per.  Jul.     res  gestx,  et  documenta.  U.  C. 

etcycli.  anteet 

PaliL 

1859    Mediobarb.yideetiamPaDgiamad     898 
45,U   h.a.  899 

C  Imp  Antoninus   Aug  Pius  tr. 

p.  8  et  9. 

Sex  Erucius  Clarus  ii. 
Coss   Ch.  Claudius  Severas 
Gruler  314,  2.. 

Fabrett  Inscr  p.  6U,  nu.  446 
et  504,  nu.  145.  Spon  Misceli  p.  70. 
Reland  ex  i.  i.  C.  de  Impub  et  1.  3, 
§  2,  ff.  de  off.  prxf  vigilum.  Fon- 
tanin  antiq  Hortan  iib  2,  c.  4, 
pag  202.  ex  veteri  inscript  legit 
Eruccio.  Spon  legerat  Erucio. 

4860  Imp.  Antoninus  Aug.  Pius  tr.    899 
46,45  p.  9,  et  40.  900 

^        Coss I^rgus 

Messalinus     Fabr. 

Inscr.  404.296. 

Hoc  anno  tribunicia  potestas 
Marco  Aureiio  Caesari  coliataad 
diem  v  Kai.  Martii,  ex  quo  ad 
Kai.  Aprii.  480  quo  obiit,  nume- 
rat  tr.  pot.  33  compietum,  et  ini- 
tum  34 

*  Hoc  anno  ludi  SiGCULAREs  ab 
Antonino  celebrati,  ut  probat 
card.  NorisEpist.  cons.  p.  88,  re« 
fragante  Pagio,  pag.  46  Crit.  Bar. 

4861  Imp.  Antoninus  Aug.  Pius  tr.     900 

47.46  p.  40et44.  904 

AG  L Torquatus     iii. 

Coss      Male  ap.  Almelov.  ii. 

C Juiianus    Veter. 

Inscriptio  Gudii  reiata  a  Relando 
tn  Fastis  ad  hunc  ann.  Fabrettus 
ex  figlina  pag.  510,  inscript.  n. 
454.  Torq,  et  JuL  Coss.  Relandus 
ex  I.  5,  ff.  de  manumitt.  vindic. 
qni  figlinam  Fabrettiad  huncan- 
num  pertinere  non  putat,  cum 
omittatur  nota  3.  Cons.  in  Tor- 
quato.  Sed  illa  aliquando  omitti- 
tur  in  figiinis  ob  angustiam  spatii. 
Yota  decennaiia  Antonini  susce- 
pta.  Med.  ex  num. 

4862  Imp.  Antoninus  Aug.  Pius  tr.    904 

48.47  p.  44et42.  m 

F  Serv.  Cornelius  ScipioOr- 

P^     filus,  al.  Orphitus. 
^"^^  Q.  *Nonius  Priscus,  al.  Q. 
Sosius  Priscus. 

Panvin.  ex  antiq.  inscript.  qu» 
et  ap.  Aldum,  et  Gruter.  32,  9,  et 


A     Anni    Christianorum,  Judseorum  et  /Ini-   A 

Olymip.      timorum   populorum^  PontificeSy     J 

Reges,  re^  gestas  et .  documenta.  Chi 


I 
11 


B 


11 
iii 


iii 

IV 


D 


Pii4et5. 

Cuitus  Sarapidis  iterum  revoca- 
tus  in  Urbe  sub  his  coss.  perhi- 
betur  a  Calvisio  ex  testimonio 
vestusti  lapidis  hunc  annum  expri- 
mentis. 


4 


Pii5et6. 

Arrianus  Philosophus  Nicome- 
diensis ;  Maximus  Tyrius ;  Apollo- 
nius  Chalcidicus  Stoicus*,  Basili- 
desScythopolitanus  insignes  Phi- 
losophi,  qui  Verissimi  Caesaris 
praeceptores  fuerant:  quibusad- 
scribendus  et  Sextus  Cberonensis 
Piutarchi  nepos.  Floruit  et  Volu- 
sianusMartianus  JC.  Grammatici 
porro  Latini  Aper,  Pollio,  Euty- 
chius,  Proculus,  Siccensis.  Fronto 
quoque  Cornelius  orator.  Petav 
Doctr  Temp  ex  Capitol  et  Euseb. 


Pii6et7.  4i 

Anicetusordinatur episcopusdie    Bi 
Dominica  44Decembr.  Vide  notas 
p.  4  24. 

Hi  Consules,  ob  lacunasCatalogi 
Liberiani  ab  amanuens  perperam 
suppletas,  male  translati  ad  Perio- 
cham  Hygini  restituunturordina- 
tioni  Aniceti.  Vide  not.,  p.  404 
et420. 


Olymp.      Pii7et8. 

234  Anicetusordinaturepiscopushis 
IV.  cossdie  Dominica  45De(embris: 
etex    qu3g  ^\q^  (.Qnj  mQpg  Romano  ex- 

est^  primatur  xviii,  anle  eas  Kai  Ja- 

Olymp.  nuarii,  quas    proxime  aperituri 

2324  erant  Gallicanns  et  Veter  coss., 

^  sub  quibus  Pius  decessit.  propter- 


4 


M3 


CHRONOL.  CONSUJL  ET  CdES.  ROM.  ETC. 


544 


iifmiImperatores,ComulesRomanorum,     Anni    A  Anni   Christianomm,  Judxorum  et  flni'     Ami 

AMir          ^^^  ^       '  ^^  ^^^^^^^'           ^'  C-  Olymp.      timorum  populorum,  Pontifices,     JLrm 

jSfi:                                                          *"!f  ,f/  ^eg^s,  res  gestx  et  documenta.  ChrisH. 
Wi>                                                       postFaliL 


48,  4.  Fabrett.  pag.  473.  Gudius 
ap.  Reland.  ex  lap.  vi»  Ardeatinae 
legendum  monet  Q.  Sosius,  et 
Spon.  Miscell.  p.  85,  et  Fabrett. 
de  Col.  Traj.  pag.  248,  qui  etiam 
corrigunt  Orphitus.  Alii  et  Orfi- 
tum  et  Nonium  expressum  docent 
in  lapid.  a  Fabretto  recognitis, 
qui  pag.  474elNonium  et  Sosium 
reperit.  Vide  Reland.  in  Fastis. 

Ex  coss.  anni  133  ad  hoscoss. 
inscriptio  Mussei  card.  Albani  nu- 
merat  annos  xvi. 

4863       Imp.  Antoninus  Aug.  Pius  tr. 
<9,    48  p.  42  et  13. 

£  Q.  Romulus  Gallicanus. 

Coss.  . . .  Antistitus  Yetus,   seu 
Veler. 

Exant.  inscript.Gruter.  408,  7. 
Sponii302.  Fabretti  505  et  544. 
Relandusex  pluribus  inscript.  qiii 
legem  4  Cod.  de  procuratoribus 
datam  Gallicano  et  Venusto  et  coss. 
corrigendam  doc^t  Gallicano  et 
Vetere  coss. 


*S64       Imp.  Anloninus  Aug.  Pius  tr. 
O,    49  p.  43et  44. 

^  ....  *  Condianus  al.  Gor- 

Coss         dianus. 

Maximus. 

Fasti  annonymi  vi  saeculi,  Chron. 
Alexandr.  vitiose  Cordianus.  Cas- 
siodor,  Idatius,  Prosper  Gordia- 
nus.  Vide  Reland.  in  Fastis:  et 
Pagium  ad  hunc  annum.  Nondum 
deteeti  sunt  lapides  qui  litem  dl- 
riroant. 


Imp  Antoninus  Aug  Pius  tr.  p. 
-14    44et45. 

^     Pncfi    Man  Ancilius  Glabrio. 
^^**    M.  ValeriusHomuIlus. 

Gruter  4077,  Spon  Miscell  278, 
Fabrett  506,  Reines  230,  Gruter 
344,  4,  ap.  Reland  in  Fastis.  Vide 
et  card  Noris  Epist  cons  p.  94. 

Romse  340.  Insulae  incendio  con- 
sumptae.  ExJulCap  Calvisius. 


B 


902 
903 


I 
II 


903 
904 


II 
III 


D 


904 
905 


III 

IV 


ea  in  quibusdam  Catalogis  nomen 
Gallicani  et  Veteris  coss  apparent, 
eaque  in  lacunis  Gatal.  Liberiani 
male  suppletis  confusa  cum  ini- 
tio  Hygini,ejusquead  Periocham 
translata:  quae  pertinentad  indi- 
cium  ordinationis  Pii.  Vide  notas 
et  proleg. 


Pii8et9.  aniceti  i. 

S.  Pius  martyrium  complet  die 
XI  Julii  cum  sedisset  annis  viii, 
mensib  iii,  dieb  iii,  ab  elect  ad 
Rom  Pontif  ab  ordinatione  autem 
episcopali  ann  ix,  mensiii,  p.  ii, 
inclusis  extremis.  Vide  notas. 

Anicetus  Pii  successor  eligitur 
biduo  postejus  mortemdieDomi- 
nica  43  Julii :  ex  qua  ad  diem  mar- 
tyrii  47  Aprilis  anni  464,  nume- 
rantur  sedis  anni  xi.  Vide  notas 
pag  95,  442,  443,  447  et424,ubl 
ostenditur  ab  ejus  ordinatione 
45  Decembr  449,  ad  martyrii  diem 
47  Aprili3  464,  recte  computari 
annos  xi,  mens  iii.  dies  iii,  ex- 
pressos  in  ('«atalogis  et  picturis 
S.  Pauli. 

Aniceti  4  et  2. 

Crescens  homo  impurus,  secta 
Cynicus,  floret.  Hic,  cum  Justino 
esset  inimicus,  effecit  tandem,  ut 
postea  temporis  martyrio  corona- 
retur.  Calvis  qui  etiam  Justini 
Apologiam  referl  ad  annum  proxi- 
me  pracedentem. 


450 


454 


Aniceti  2  et  3.  452 

Hoc  anno  inhibitam  fuisse  ab  Biss 
Antonino  persecutionem  scribit 
Calvisiusex  Justino :  Jussumque, 
utChristianorum  accusatores  sup- 
plicium  subeant;  addita  causa, 
quod  suppliciis  Christiani  deleri 
non  possent,  cum  ipsi  mortem  vi- 
tse  praeferant. 


545 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  ED)T.  ROM.-VATIG. 


Armi   Imperatores.  Consules  Romanorum   Anni  A 
Per^  JuL         res  gestas  et  documenta,  U,  C. 

et  q/cli.  ante  et 

®J)  posiPaUl 


Anni   Christianorum^   Judserum    et  /Ini-    An 

Olymp.      timorum  populorum^  Pontifices^     JBi 

RegeSj  res  gestas  et  documenta.  Ckr\ 


4867 

23,3 

G 


4868 

24,4 

F 


4866       Imp  Antoninus  Aug  Pius  tr.  p.     905 

22,2    45eM6.  906 

A     p^.-    C.  Bruttius  Pnesens. 

^^^^    A.  Junius  Rufinus      Gru- 

ter  fol  305,  ubi  Consulatus  iste 

componitur  cum  anno  Post  Ro- 

mam    Conditam    dccccvi,    Spon 

Miscell  p.  52,  in  Append  ad  Marm 

Oxon  p.  305,  Reland  card  Noris 

Epist  cons  p.  93. 

Imp.  Antoninus  Aug  Pius  tr.  p.     906 
15  et  47.  907 

L.  Aelius   Aurelius    Com- 
Coss       modus. 

T.  Sextius  Lateranus. 
Inscriptio  Romana,  quam  ex  Gu- 
dio  recitat  Reland,  in  fasti  confe- 
renda  cum  Sponii  Miscell  p.  74, 
et  Fabretti  Inscr  p.  338et510, 
Gruter  4024,  Marm  Oxon  282, 
Noris  Epist  cons  p.  94. 

Imp  Antoninus  Aug  Pius  tr.  p.     907 
47  et  48.  908 

rAfifi   C-  Julius  Severus. 
^^^^   M.  Rufinus  Sabinianus. 

Suff  ex  Kal  Novembr. 

Antius  Pollio  Opimianus.  Yide 

Relandi  Fastos.  et  ibi  I.  i,  C.  de 

edendo  Sabino  ii,  et  Severo  Coss 

Grut  607,   4,  Bernardin  Rutil  in 

vitis  JC.  vet  p.  459,  Noris  Epist 

cons  p.  96. 

Imp  Antoninus  Aug  Pius  tr.  p.    908 

48, 49.  909 

p        M.  Cejonius  Silvanus. 
^^*    C.  Seniius  Augurinus. 

Yetusinscrip  inaedibus  Marcb  de 
Maximis  ad  Circum  Agonalem, 
olim  in  monte  Doelio,  quam  reci- 
tat  ex  Manucio  Gruterus  428,  5. 
Ubi  legitur  Sentius,  Alia  Grut 
426,  quae  exstat  in  Capitolio.  Alia 
et  428,  5,  corrigenda.  Cuperus  in 
Ep.  prsfixa  Fastis  Aiomeloveem 
n.  vii,  recitat  diversa  nomina  coss 
sed  locum  non  indicat  ubi  Rom» 
exstent. 

Imp  Antoninus  Aug  Pius  tr.  p.     909 
49  et  20.  940 


4869 
25,5 
ED 


01  Aniceti  3  et  4. 

232  Pace  per  Antonimum  reddita, 

IV  Christianae  fiorent  Ecclesiae.  Ton- 

et  ex  sura  clero  praescripta.  Paschali  de 

diebus  observantia  quaesitum.  Yide  notas 

wstivis  pag.  444. 
02  233 
I 


45; 


B 


I 
II 


II 
III 


Aniceti  4  et  5. 

Hiatus  historiae  romanae  sub  An- 
tonino  Pio  non  obscure  arguit,  ab 
Ethnicorum  studio  de  industria 
fuisse  suppressa,  ne  aequa  erga 
Christianos  ejusdem  decreta,  atr- 
que  exempla  paterent  posteris. 


Aniceti  5  et  6. 

Cassianus  Hierosolymis  Marco 
successisse  dicitur  hoc  anno  ab 
Eusebio  notante  Calvisio. 


4870 
29,6 

C 


Coss 


...  *  Barbarus. 
. .     Regulus. 

Fabretti  Inscript  p.    439,  nu. 

438  in  hortis  Justinianis.  Figlina 

apud  eumdem  pap  504,  n.  442, 


III  Aniceti  6  et  7. 

IV  Sud  Antonino  Piounicus  tantum 
senator  Romae  proscriptus  est  Atr- 
tiiius  Titianus,  senatu  puniente, 
quod  reus  affectatae  tyrannidis  es- 
set.  Capitolin  apud  Calvis  h.  a. 
Quarepalam  fit,  cur  sub  Antoni- 
no  Pio  diu  post  primam  Apolo- 

Q  giam  praeservatus,  licet  crescente 

cynico  indignante,  fuerit  Justinus, 
et  Anicetus  pontifex  Antonino  in 
vita  superstite,  uti  et  Polycarpus, 
et  Irenaeus,  aliique  gestis  ac  scri- 
ptis  illustres  viri  Christiani. 

01  233     Aniceti  7  et  8. 

VI         De  iis  coss  vel  quid  eorum  anno 

et  ex   actum  sii   nihil    compertum    est. 

diebus  Lydiatus  in  Fastis.  Sed  de  con- 

aestivis  sulibus  certum  ex  figlinis  et  in- 

01  234  scriptionibus    relatis  a  Fabretto 

I      et  Sponio  ubi  et  jam  aliquid  eo- 


45^ 


48 


m 


451 


WI 


CRONOL.  CONSUL.  ET  CJ2S.  ROM.  ETC.  548 

pjj^  ^'wp^f  om  Romanorum  Consules,    Anni    A    Anni    Christianorum,  Judxorum  et  /Ini-  Anni 

rtcil*        '^^^  ^^^'*'  ^*    t«ocMim?nta.  U.  C.  Olymp.     Umorum   populorum,  PonUfices,  Mrm 

^l  /p^iii  Ueges^res  gestx  et  documenta.  Christi. 


m 

»,7 
B 


qa»  et  in  nostro  Mnsaeo.   Spon 
Miscell  pag  20. 

Imp  Antoninu^  AugPius  tr.  p, 
20et21. 


Coss 


.  TertuHus. 
..Sacerdos. 


28,8 
A 


4«73 


m 


I 
II 


Fabret  Inscript  p.  359,  ex  ve- 
teri  lap  in  aedibus  Alterianis  in 
monte  Pincio,  ubi  et  hodie  vi- 
situr. 

SCtum  Tertullianum  hoc  anno 
factum,  et  a  consule  Tertull 
dictum  statuit  Relandus  cum  Ho- 
tomanno  deJCtis,  et  ex  Cujacio 
ad§2InstdeSCtoTertun. 

Imperator     Antoninus       Aug 
Pius  tr.  p.  24  et  22. 

Coss  •  • '  ^J3"^>us  Quintilius 
.  .  .  Staiius  Priscus. 

Gruter  68,  3,  Fabrett  Inscript  p. 

509,  num.  443,    ex  figlina.  Vota 

soluta  Decennii  ii,  et  suscepta  De- 

cenii  iii.  i£des  divi  Aug  resti- 

tuta  Mediob  ex  nummis. 

Imperator  Antoninus  Aug  Pius 
tr.  p.  22  et  23. 

App  Annius    Atiiius  Bra- 
Coss      dua. 

T.Clod  Vibius*Varu8. 

Lapis  in  Musaeo  Albano,  de 
quo  Fabrettse  inscrip  p.  128. 
Spon  p.  420,  et  Incer  Lugdun  in 
Actis  Trivolt  an.  1705,  art.  95. 
Liberalitas  Antonini  viii.  Mediob 
ex  nummis. 

,  Imp  Antoninus  Aug  Pius  tr.  p. 
^-  ;«0  23,  et  ex  die  v  Kal  Mart  tr.  p.  24, 
cosvi.  Imperii  II,  Moritur  Nonis 
Martii.  Succedit  M.  Aurelius  tr. 
p.  15,  initaad  diemv  Kal  Mar- 
tii :  qui  mox  adoptivum  fratrem 
sive  filium  L.  Verum  assumit 
coUegam  imperii,  et  paulo  post 
generum  destinat. 

JKRA  duorum  Augustorum   hinc 
auspicatur  ex  Nonis  Mart. 

ImpCses  M.  AurelAntonin 
Co«c       Augiii. 

*°  Imp  Caes  L.  Aurelius  Verus 
Augii. 

InscriptPuteolanaedita  per  Vi- 
gnolium  de  Coi  Pii  pag  323,  Fa- 
brett  p.  513  et  684,  num  179.  Vi- 


B 


911 
912 


II 
III 


912 
913 


G 


III 
II II 


rnm  anno  actum  comperlmus.  Vi- 
dendus  quoqueSuareius  Praenestis 
antiquaepag.  51. 
Aniceti  8  et  9. 

S.  Polycarpus  Romam  venit  ob 
quaestionesPaschae  EusebetChron 

Alexandrinum.  Occurrenti  si- 
bi  Marcioni  et  dicenti :  Agnosce 
noSf  respondit  Polycarpus:  Agno* 
sco  te  primogenUum  Satanse»  S. 
Irenaeus  apud  Eusebium. 


158 


Aniceti9et10. 

De  re  Pascbali  circa  hunc  annum 
Concilium  Romae  habitum,  cui  S. 
Polycarpus^aliique  decem  episcopi 
interfuerunt.  Ex  libSynodicoapud 
Pagium.  Vide  notas  ad  Anicetum. 


159 


AnicetilOetll.  460 

Circa  hoc  tempus  Bactri,  Hyr-    Biss 
cani,  et  Indi  legatos  ad  Autoni* 
num  impmisisse  dicuntur.  Lydia- 
tus  in  Fastis  ex  Epitome  Sex  Aur 
Victoris. 


913 
914 


D 


Olymp      Anicetiii.  Post  obitum  Anto- 
234    nini  Pii, 

IV         Anicatus  martyrium  complet  die 

et  ex    17  Aprilis,  sui  pontificatus    ro- 

diehus  mani  anno  xi,  nondum  expleto, 

xst  01  sed  ab  ordinatione  episcopali  ann 

235     XI,  mens   iii,  die  xx,  sive  juxta 

I      alios  Catalogos  anno  xi,  mensiv, 

die  III.  Vide  notas  pag  112.  Suc- 

cessor  eiigitur  Soter  circa  finem 

anni. 

Numl  Orthosiensium  ap.  card 
Noris  p.  104,  et  Capitoliadis  Epoch 
Syromaced  p.  325,  signanlur 
anno92. 


161 


519 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


52 


Anni    Imperatores^  Consules  Romanorum^     Anni    A* 
Per.  JuL    res  aestae^  et    documenta,  U  C. 

et  cycli  ante  et 

@§  postPalU. 

de  et  nostr  Diss  de  Cyclo  Caes 
pag  75. 
4875        Imp  Caes  M.  Aurel  Antonin  Aug    9U 

3, 41    tr.  p.  15  el  16.  et  L.  Aurel   Verus    915 

D     Aug  tr.  p.  1  et  2. 

Q.  JuniusRusticus. 

0.  Yettius  Aquilinus.  Noris 
p/xec  ^P^st  cons  p.  101,  suff 
^^^  Kal  Juiii  Joco  Aquilini. 

T.  Flavius  Tertullus.  Gruter  p. 
131, 3  et  286,  7.  Noris  Epist  cons 
p.  101.  Reland  ex  1.  3.  C.  de  a- 
lendis  lib  a  parentibus.  Yide  no- 
tas  pag  139,  col 

Tiberis  inundatio.  Bellum  Par- 
thicum  contra  Yolgesem  decre- 
tum.  Mediob  ex  nummis 


Anni    Christianorum^  Judseorum  et  fini--  Anni 
Olymp,     timorum  populorum^    Pontifice^,  JSrae 
Reges^  res  gestae    et  documenta,  ChrisH. 


1 
II 


B 


4876 
4,12 
C 


Impp  Caess  M.  Aurel  Antonin 
Aug  tr.  p.  16  et  17,  et  L.  Aurel 
Yerus  Aug  tr.  p.  2  et  3. 


Coss 


L.  .  .  Aeliancs. 


4877 
5,13 
BA 


4878 

6,14 

G 


4879 
7,  15 
F 


. . .  Pastor. 
Gruterlnscript  p.  116,  quae  visl- 
tur  in  Capitolio. 

Statius  Priscus  Armeniam  in- 
yadit,  et  Artaxatas  capit  Mediob 
ex  hist. 

Imp  Caes  M.  Aurel  Ant  Aug  Ar- 

men  tr.  p.  17  et  18,   et  L.   Aur 

Yerus  Aug  Armenianus  tr.  p.  3 

et4. 

Coss  *M.  ^Pompeius     Macrinus. 
*P.  *Juventius   Celsus 

Ex  vet  figiina  Musaei  Albani  de 
qua  Fabrett  inscript  pag  507. 

Imp  Caes  M.  Aur.  Antonin  Aug 

Armentr.   p.  18  et  19,  etL.Cel. 

Cur  Yerus  Aug  Armen  tr.  p.  4 

et5. 

pacc  L.  Arrius    Pudens 
^^**  M.  Gavius  Orfitus. 

Gruler1032,  6et  751,  3.  Spon 
Misi^ellp.  33.  Reland. 

Impp  Caess  M.  Antonin  Aug  Ar- 
men  Parth  Max  tr.  p.  19  et  20. 
Imp  3  et  L.  Verus  Aug  Arm  Parth. 
Max  tr.  p.  5  et  6.  hnp  3. 

Cfts«i       *Q-  Servilius    Pudens. 
^^^*        L.  Fufidius  Pollio, 

Gruter  1009, 12.  Noris  ep.  cons 
p.  106.  Spon  Misc  p.  33  et  34. 

His  coss  4  Idus  Octobris  Com- 
modus  dicitur  Cassar.  Lamprid  in 
ejus  Yita  cap  12. 


915 
916 


II 
iii 


SoTEBisl   ex  Kal  Januar.  162 

Soter  electus   Aniceti   succes- 
sor  circa  finem  anni  161,  ordina- 
tur  episcopus,  et   in  Petri  Sede 
coIlocaturKalendisJanuarii  hujus 
anni  octava  nativitatis  Dominicae, 
vei  Die  Dominica  Kal    Januarii 
proximri  praecedenti.  Illius  Sedis 
Epocha  ex  Kal  Januarii  utpoteanni 
Romani  civilisexordio  computata 
ad  diem  martyrii  22  Aprilis  anni 
171,  constat  annis  ix,  mens  iii, 
diebus  xxi,  ita  signatis  in  aliquot 
Catalogis.  Vide  notas  p.  132  et  137. 
Vologaeses  Parthorum  rex  Sy- 
riam  vastat  et  Armeniam  occupat. 
Ad  bellum  Parthicum  et  Armenia- 
cum  L.  Verus  proficiscitur. 
Soteris  2.  163 

Armenia  capta  per  Priscum  le- 
gatum. 

Parthi  ultra  Euphratem  sub 
moti.  Vologaeses  a  Cassio  victus. 
M.  Aurelius  Armeniacus  dicitur 
ex  nummis  et  hist  Mediob. 


916 
917 


917 
918 


D 


918 
919 


III  Soteris  3.  464 

IV  Ad  hunc  annum  referri  debet     Biss 
martyrium  S.  Polycarpi.  Vide  no- 

Us  p.  133. 

Rex  Armenis  datus.  Ex  numm. 
et  hist. 


0  235     Soteris  4.  165 

IV  Cassius  legatus  Mesopotamiam, 
et  ex  et  Assyriam  penetrat :  Seleuciam 
diebus  capit :  et  Cresiphontem  depopula- 
SBhtivis  tur.  Hinc  ambo  Augusti  dicuntur 
Olymp  Parthici  Maonmi,  et  imp  iii,  Me- 
236    diol  ex  num  et  hist. 

I         Soteris  5. 

II         Sub  Praef  Urbis  Urbico  aliquot    166 
martyria  h.  a   refert  Ruinartius. 
Vide  not  pag  138 

Marcius  Verus  Medos  invadit 
L.  Verus  ad  Euphratem  iterum 
profectus  contra  barbaros  per  le- 
gatos  rem  prospere  gerit ;  et  Imp 
IV.  dicitur  uterque  Augustus.  Ex 
num  ethist  Mediob. 


M 


CHRONQL.  OONSUL.  RT  (LES.    ROM.  KTC. 


B 


Aiiin    Imperatores,    Consules^    Romano-    Anni    A 
Ver.        rumt  res  gestss  et  documenta,        U.  C. 
hd.  ante  et 

etcyeh'.  post  Palil 

tt80       Impp  CiBss  M.  Antonin  Ang  Ar-    919 

8,46   men  Parth  Max  tr.  p.  20  et  24.     920 

£      Imp  4  et  L.  Verus  Aug  Armen 

Parth  Max  tr.  p.  6  et  7,  Imp  4. 

Pft.-  L.  Verus  Aug  iii. 
w)ss      __        Quadratus. 

Fabrett.inscript  p.  501  ex  figlina 

yetquae  est  in  Mus  Albano. 
M.  Aurel  Sarmaticus  dicitur. 

Pestis  Marcomannicam  expeditio- 

nem  retardat.  Mediob  ex  num  et 

hist 
i881      Impp  Caess  M.  Ant  Aug  Armen     920 
9,  n  Parth  Max  tr.  p.  21  et  22.  Imp  4     921 
h  C  et  5,  et  L.  Yerus  Aug  Arm  Parth 

Max  tr.  p.  7  et  8,  Imp  4  et  5. 

Pfuim  T.  Junius  Montanus. 
^^   L.  Vettius  PaulJus. 

Ferretti  Musaeum  Lapid  p.  27, 

ap.  Reland  in  Fast. 
i882      Impp  Caes  M.  Ant  Aug  Armen      ^l 
40, 18  Par  Max  tr.  p.  22  et  23.  Imp  5  et     922 
i       L.  Verus  Aug  Arm  Parth  Max  tr. 

p.  8et  9.  Imp  v,  qui  in  exped.  Mar- 

com  obit. 

CMa    Q-  Sosius  Priscus. 
^**    P.  Caelius  Appollinaris. 

His  coss  numerantur  anni  P  R 

C  922  in  inscript  ap.  Gruter.  p. 

300,  4  coss  iidem  memorantur  in 

alia  inscript  Gruter  330,  2  et  in 

aiia  Musaei  Card  Albani  edita  a 

Fabretto   pag  494  iidem  coss  le- 

gnntur  cnm  anno  P  R  C  922.  Re- 

landus  memorat  ex  cod  Fabretto. 

Expeditio  Marcomannica  :   in 

qua  obit  L.  Verus  mense  Dec  seu 

^^^  Januario  sed  media  hyeme. 

*^S3      Imp  Caes  M.  Ant  Aug  Arm  Parth     922 

^*  >  49  Max  Sarm  tr.  p.  23  et  24,  Imp.  v    923 

^  et  VI. 


Anni    Christianorum^  Judxorum  et  /Ini-  Anni 
Olymp.      timorum  populorum.    PantificeSy   JSrm 
Reges^  res  gestx  et  documenta.  Christi, 


II 
iii 


Soteris  6. 

Pionius  martyr  h.  a.  coronam 
consequitur. 

Justini  quoque  martyrium  ad  h. 
a.  est  referendum  ex  sententia 
Ruinartii.  Videnotasad  Soterem. 


III 
iiii 


Soteris  7. 

Avidius  Cassius  Arbes  et  Bu- 
colicos  in  -figyplo  vincit. 

Hinc  uterque  Aug  Imp  v,  Me- 
diob  exnum  ethist. 


0.236 

iiii 

et  ex 

diebus 

setivis 

Olymp, 

257 


Soteris  8. 

Melito  Sardensis  Episcoput  pro 
Christianis  apologiam  edidit. 
Euseb  Chron  et  hist.  v,  cap  25. 
Eodem  tempore  et  Apollinaris 
Hierapolitanus,  et  Miltiades  pro 
Christianis  scripserunt :  et  Pray-* 
tus  Gnosiae  ac  Philippus  Gorty- 
nae  Episcopi :  tum  Dionysius  Co- 
rinthi  Episcopus.  Petav  ad  ann 
prox  Ex  Hieronymo  descrip  Ecci. 


1 

II 


Q^       M.  Cornelius  Cethegus. 
C.  Erucius  Clarus  Noris. 

Ex  antiq  lap  ep.  cons  pag  108. 
Gruterusp.  126exstatinCapitolio. 

Victoria  Germanica  ex  qua  M. 
Aurdicit.  Imp  vi. 

I^      Imp  Caes  M.  Aur  Ant  Aug  etc 
*^<  tr,p.24et25.  Impvi. 

Coss  ^*  Seplimius  Severus.  * 
L.*  Alfidius  Herennianus. 

Fabrett  pag  510  ex  figlina  ex^ 

hibet  Severus  ii  et  Herennianus. 

Card  Noris  putat  ex  Gruteri  inscr 

Patrol.   CXXVH. 


D 


923 
924 


II 
iii 


Soteris  9. 

Hi  coss  postremi  tribuuntur  So« 
teri.  Vide  Prolegom  fol  xciii  et 
Notas  pag  132. 

Eleutherius  ordinatur  Episcopus 
coadjutorfuturus  Soteris  in  Per- 
SECUTiONE  QoARTA  sub  M.  Aurelio 
et  L.  Vero  ccepta.  Ejus  ordinatio- 
nis  dies  Dominica  22.  Januarii  ex 
catalogis.  Vide  Notas  ad  Soterem. 

Soteris  10  qui  martyrio  corona- 
turdie  22.  Aprilis,  cum  sedisset 
anno9  viii,  Mens  lu,  dies  xx. 

Successor  eligiturpostejusmor- 
temELEUTiiERiusquiordinatusfue- 
nit  Episcopus  ad  coadjnvandum 
Soterem  in  persecutionis  discri- 

17 


467 


468 
Riss 


469 


470 


471 


583 

Anni 

Per. 

Jul. 

et  cyclif 

®5 


AD  ANASTASILTM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 

ImperatoreSt    ConsuleSj    Homano-    Anni     A     Anni    Christianorum,  Judasorum  ct  fni"    An 
rum^  res  gestae  et  documenta,       U.  C  Olymp.      Umorum  populorum^   Pontifices.     JR\ 


ante  et 
post  Palil 


6,  pag  1045,  hunc  Herennianum 
esse  gentis  Alfidiae. 

Yota  Decennalia  soluta,  Yicen- 
nalia  nunoupata.  Mediob  ex  numm. 
YideetiamFabrettp.625, 


1885       Imp  Caes.  M.  Aur.  Ant.  Aug,  etc. 

13,2   tr.  p.  25et29,  Irap  VI. 

FE      p_ OrQtus 

Maximus 


Coss 


Gruter  inscript  p.  126,  quae  vi- 
situr  in  Capitolio.  Et  p.  419,  5 
et  1014,  1  et  1072,  3.  Spon  Mi- 
sceli  pjg  172.  Germania  subacta. 
Marcomanni  in  transitu  Danubii 
deletiaM.   Aurelio. 

His  coss  Commodus  appeliatur 
Germanicus  Idibus  Octobris. 
Lamprid  in  ejus  Yita. 


4886 
14,3 
D 


4887 
15,4 
C 


Imp.  Caes  M.  Aur.  Ant.  Aug. 

Germ.,  etc,  tr.  p.  26  et  27  imp  6. 

P  M.  Aurelius  Severus  ii. 

^**     Ti.  Claudius  Pompeianus 

Gruter,  1025,  9.  Noris  Epist 
Cons  p.  109. 

Perlinax  M.  Aurelii  legatus 
Rhetias  et  Noricum  ab  hoste  vin- 
dicat.  Marromanni  in  deditionem 
recepti,  et  plurimi  in  italiam  trans- 
lati.  Mediobarb  ex  numm  et 
hist. 

Imp.  caes  M.  Aur.   Ant.  Aug. 

Germ.,  etc,  tr.  p.  27  et  28.1mp6. 

Gallus 

Flaccus 


Coss 


4888 
16,5 
B 


Grut  108,  5.  quam  inscript 
paulo  aliter  a  Grutero  relatam  ac 
a  Castalione  in  not  ad  Rutiiii  itln 
observat  Relandus. 

Yictoria  maxima  ex  Quadis  ex 
qua  M.  Aur.  Imp  vii. 

Imp.  Caes  M.  Aur.  Ant.  Aug. 

Germ  etc.  tr.  p.  28  et  29,  Iinp  7 

et  8. 

p..-    —  Calpurnius  Piso 
^^'   M.SalviusJuiianus 

Anonym  Quarti  Seculi,  Idacius, 
Prosper,  Cassiodor  in  rast. 

Commodus  in  (jermaniam  a 
M.  Aurel  vocatus  togam  virilem  ibi- 


924 
925 


B 


Reges,  res  gestae  et  documenta.  Chri 

mine  die  Dominica  22,  Januarii 
anno  superiori.  Sedit  ann  xv, 
m.  IV,  d.  V. 

In  laciniis  Catalogi  Liber  maie 
consutis  per  librarios  hi  Coss  per- 
tracti  ad  Soterem,  pertinent  ad 
Eleutherium  ibi  deperditum,  et 
restituendum,  ut  in  notis  ad  Eleu- 
therium. 

III  Eleutherii  1  et2.  11 

IV  De  persecutione  nonnihil   re-    Bii 
missa  hoc  anno  post  martyrium 
Soteris,  vide  notas  pag  132  et  139. 

Et  praesertim  in  Asia  mlnus  suivi- 
tum  postEpistoIamM.  Aurelii,  ad 
eumdem  annum  referendam  ex  ibi 
probatis,  cum  dicatur  tr.  p.  xxv 
ettituloArmeniaci  jungatur.  Yide 
ibi  adnotata. 

Christianorummilitumprecibus 
pluvia  impetrata,  siti  IalK>rante 
exercitu  Romano,  et  hostium  cas- 
tra  turbata. 


925 
926 


0.  237      Eleutherii2et3. 

S.  Felicitas  cum  7.  FiliisRomae 
IV      passa  :   ipsa  quidem  24  Novembr 
etex    et  ejus  liberi  x  Julii.  Petav  ad 
diebus  hunc  annum. 
aestivis 
0.  238 
I 


926 
927 


I 
II 


D 


Eleutheurii  3  et  4. 

Petavius  ad  h.  a.  refert  pla- 
viam  Christianorura  militum  pre- 
cibus  a  Deo  impetratam  Romanis 
copiis,  et  victoriam  inde  partam 
de  Quadis  ex  Eusebio,  Xipbiiino, 
ac  Dione. 


927 
928 


II 
III 


Eleutherii  4et5. 

Avidius  Cassius  in  Oriente  re- 
beliat,  et  mense  Julio  occiditur. 
Marcus  Imp  in  orientem  proficis- 
citur.  Lydiat  et  Petavius  ad  h.  a. 
ex  hist. 


« 


M 


41 


^B 


CHRONOL.  GONSUL.  ET  C^.  ROM.   ETG. 


5it 


^mi    Imperatores,  Consules,    Romano^    Anni     A    Anni  Christianorumy   Judseonm  et  /Ini-    Anni 

w.         rum,  res  gestss  et  documenta,    U.C.  Olymp.      timorum  oopulorum,  Pontifices,    Mrx 

j^ ..  anteet  Reges.  res  gestSR  et  documenta,  Christi 

et^cK.  postPaUi. 

®5 


1889 


dem  induiiy  et  tr.  m.  donatar, 
Gongiarium  idcirco  datum  P.  R. 
Mediob  ex  nummis,  et  taist.  Vide 
et  Pagi  ad  ann  192,  n.  v. 
Imp.  Gaes  M.  Aur.  Ant  Aug.  et 


17,6   c.  tr.  p.  29  et  30.  Imp.  8. 


AG 


Goss 


T.  Yitrasius   Pollio*  ii 


1890 


M.  Fiavius  Aper,  ii 

Gruter,  30,  4.  Fabrett  inscr 
p.  243,  quae  taodie  Bononiae  in 
Scient.  Institato.  Noris  Epist. 
cons  pag  442.  M.  Aurel  ex  Oriente 
Romam  reversus  filio  Gommodo 
appellato  Imp  Augusto,  die  v. 
Kal  Decembr  una  cum  eo  de  Mar- 
comannis,  Quadis,  Suevis,  Sar- 
matis,  Germanisque  triumphat. 
Lydiat  ex  num  et  hist 

Imp.Gaes.  M.  Aur.  Ant.  Aug.  etc. 
c.  tr.  pot.  30  et  34.  Imp  8  et 
9.  C08.  3. 

Goss  ^™P'  ^^  ^*  ^^^'  Gommo- 
dus  Aug. 


Quintillus 


Fabrett  Inscript  p.  243  hodie 
Bononiae  in  scient.  Instituto. 

Commodo    Grispinam    uxorem 

dat.  M.  Aurelius.  Inde  in  Germa* 

niam  proficiscitur  etlmp  ix.dicitur 

Mediob  ex  numm  et  hist. 

^4       Imp  Gaes  M.  Aur  Ant  Aug  etc.  tr. 

^^fi   p.  34  et  32  Imp  9,  cos  3. 

'^*     r.AM       •  -  •  Julianus  Rufus 
^^        . . .  Gavius  Orfltus 

Fabrett  et  Noris  ex  eodem  la- 

pide  uhi  supra. 

Victoria  Germanica  de  Quadis, 

et  Hermadnris.  Mediobex  numet 

hist. 

^^92      Imp  Gaes  M.  Aur  Ant  Aug  etc  tr 

^>9  p.  32  et  33,  Imp  9,  et  40  cos  3. 

-f^  Imp  L.  Aurel  Gommodus 

^^     T.  Annlu?  Aurelius  Ye- 
rus  II. 

Exeod  lapide,  qui  supra  Nor 

et  Fabrett. 

Paternus   M.   Aurelli    legatus 

Rarbaros  integri  diei  praelio  su- 

perat.  HincM.  Aure  dicitur  Imp  x. 

*^      Imp.  Gaes  M.  Aurei  Ant  Aug  etc 

^y\0   tr  p.  33  et  34  Imp  10  cos  3. 

^  B  L.  Fulvius  Bruttius  Prae- 

Goss       sens  ii, 

Sex  Quintilius  Gondianus. 


928 
929 


III  Eieutherii  5  et6. 

IV  Faustina  ad  Tauruoi  montem 
moritur,  et  inier  divasa  marito 
refertur.  Nummi  et  Hist. 


B 


929 
930 


C 


930 
934 


0.238      Eleutherii  6  et  7. 

IV        S.  Pothini    Lugdun    Episcopi 
et  ex    martyrium  pag  436. 
diehus      Aihenagoras  Atheniensis  philo- 
sBstivis  sophus  pro  Ghristianis  ad  Imp  ie- 
0.  239  gationem  obit.  Petaviusad  h.  a.  qui 
et  Irenaeum  a  Lugdanensibns  mar- 
tyribus  legatum  missum  ad  Eleu- 
therium  Papam  circa  haec  tem- 
pora,    commemorat  ex  Eusebio. 
Persecutio  saevit  in  Galliis  pag 
436. 

Eleutherli  7  et  8. 
S.  Irenaeus  Lugdunensis  episco- 
pus  h.  a.  factus  est.  Petavius  ex 
Euseb  et  Hieronymo. 


I 
II 


934 
932 


D 


II 
III 


Eieutherii8et9. 

Montanus  cum  Priscilla  et  Ma- 
ximilla  insanis  foeminis  heresi 
Gataphrygum  initium  dedere. 

Idem  Petav  ex  Epiphanio. 


932 
933 


III 

IV 


476 

Biss» 


4T7 


478 


479 


Eleutherii  9  et  40.  480 

Pantaenus   Giementis  Alexan-   Biss, 
drlni  praeceptor,  ex  Stoico  Ghri- 
stianus,    propagandae    religionis 
deslderio   succensus    in  Indiam 


8Sf7 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA   EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni    Imperatores,    Consules^  Romano^    Anni 

Per.        rum^  res  gestas    et  documenta    U.  C. 

Jul.  ante  et 

etcycli.  postPaUl, 

Primi  consulis  nomina  Noris 
elicil  ex  Gruteri  p.  1095, 1,  quem 
eumdem  putat  qui  ibi  dicitur 
Gos  iterum. 

His  coss  XVI  K.  Ap.  M.  Aurelius 
moritnr  cum  iroperasset  an  xii 
diebus  xi  aetatis  anno  59  [Yictor  In 
Epitome]  natus  anno  421. 

Succedit  filius  Commodus  trib. 
pot  5  et  ex  mense  Augusto  6  Imp 
4cos  II  desig  in. 

4894  Imp  Caes  L.  Aurel    Commodus    933 

22.11  Aug  Germ  Sarm  tr.  p.    6   et  7    934 
A.       Imp  4  cos. 

Imp  Caes  M.  Aur  Antoninus 
Coss         Aug  iii. 

L.  AntistiusBurrus. 

Fabiettlnscript  p.  440  alia  ap. 
Reland  in  Fast  quae  in  yinea  RR. 
PP.  soc  Jesu  ad  Castrum  Praet : 
item  Gaditana  ap.  eumdem  Relan- 
dum  in  Fastis. 

Triumpbat  Commodus  de  Grer- 
manis  et  Pius   dicitur.  Mediob. 

4895  Imp  C«s  M.  Antonin  Commodus     934 

23. 12  Aug  etc.  tr.  p.  7  et  8  Imp  4,  cos  3    935 

^'     TAac  C.    Petronius    Mamertinus 
^^*^  . .  Cornelius  Rufus 

Re   bene   gesta    in    Sarmatia 

Irap  V    ac    Perenni  occiso  Felix 

dicitur   Commodus.    Mediob   ex 

nummis  et  hist. 


4896       Imp    Caes  M.  Ant   Commodus 

24,13   Pius  Felix  Aug  etc.  tr.  p  8  et  9 

F      Imp  3,  cos  4. 

Imp  Caes  M.    Aur   Antoninus 

paoo  Aug  IV.  Id  est  Comm. 
^^^^  C.  AufidiusVictorinus  ii. 

Ex  Musaeo  Card  Albani  lapis 
fratrum  ArvaliumapuddeTurre  in 
Monum  Yet  Antii  pag  388,  et  alius 
apud  Fleetvood  pag  19  4. 
Imp  Commodus  Aug  Pius  Felix 
IV  et  Yictorinus  ii  coss  in  lap 
Grut  35  I  et  ap.  Noris  Epist  Cons 
p.  115. 

Dicitur  h.  a.  Imp  vi  victis  Ger- 
manis  et  Dacls  ejus  Imperium  re- 
cusantibus.  Mediob. 
4^97       Imp    Caes   M.   Ant  Commodus 
25,  14  etc  tr.  p.9,  10,  Imp  6et  7,  cos  4. 

E  D    p_^  L.  Eggius  MaruiJus 
^"**  An.  Papyrius  iEiianus 


A    Ann»   Ckristianorum,  /udaeorum  ct  fnir-   a 

Olymp.      timorum  populorum,  Pontifices^     4 

Reges,  res  gestas  et  documeuta.  Cl 


perrexit.  Petav  ex  Eoseb  hist  ▼, 
capx. 


B 


Olymp.     Eleutherii  10  el  11. 
239       Theodosio  Ponticus  genere,  ex 
IV      Marcionita  Judaeus,  hoc  tempore 
et  ex   vixit,  qui  sacras  litteras    Graece 
diebus  interpretatus  est.   Petav    ex   S. 
sest    Epiphanio  de  mens  et  pond.  pag 
Olymp.  340. 
240 
I 


I 
II 


Eleutherii  11  et  12. 

Templum  SerapidisAlexandria 
incensum.  Euseb.  JuliusPollaxhoc 
tempore  floruit.  Petav  ubi  sap. 


935 
936 


11 
III 


D 


Eleutherii  12  et  13. 

Circa  haec  tempora  a  Lacio 
Britanniae  rege  ad  Eleutheriam 
papam  missis  postulationibus  ad 
impetrandos  Evangelii  praecones, 
cum  Romanorum  Coloniarum  in- 
staurationes,  et  Legionum  trans- 
vectiones  sub  Antoninis  factae 
fuissent,  Christiana  religio  ibidem 
amplificata,  et  primae  sedes  epi- 
scop  erectae  fuisse  videntur.  Con- 
suie  notas  p.  143  et  149. 


936 
937 


III 

IV 


Eleutherii  13et14. 

Gothi  ex  Noricis,  vel  Suedicis 
plagis  erumpentes  muitas  roa- 
gnasquecladesdiversis  provinciis 


CHRONOL.  OONSUL.  ET  C^S.  ROM.  ETC. 


530 


ni 

T. 

a 
)3 


Imperatores,    ConsuleSj    RomanO'    Anni      A 
rum^  res  gestse,  et  doctmentq,       U.    C. 

anteet 
post  PaliL 


Lap  ap.  Fabrett  inscript  p.  367, 

368,  et  Noris  epist  cons  pag  116, 

et  Grut  in  al.  lap  35,  12  et  30, 

2  et  49,  5.  Fabrettus  recognovit 

etcorrectionesedidit.  Rel. 

Briianni   rebelles  per    legatos 

victi.  Hinc  Commodus  Imp  7,  et 

Britannicus  dicitur.  Annona  Ro- 

mae  distributa.  Yota  x  Suscepta. 

Mediob  ex  numm  etc. 

09B      Imp  Caes  M.  Commodus  Antoni- 

16, 15  nus  Aug  Pius  FeHx  Britannicus 

0    Germanicus,  Sarmaticus   etc  tr. 

p.  10  et  11,Imp7,  cos4 

p--„  M.  Atilius Bradua. 

^*^ Maternus 

Lap  ap.  Grut  192.  13,  et  Spon 
Miscell  p.  80,  et  Almeloveen  ex 
epistola  Cuperi  Fastis  prsemissa 
Dum  XI. 

Cleauder  25,  consules  in  hunc 
annum  designat.  Mediob  et  Calvis 
ex  Dione.  Pagius  tamen  tot  coss 
referendos  probat  post  annum 
186.  Ipserefertad  189. 


W9      Imp  Caes  M.  Commodus  Antoni- 
27, 16  nusetc  tr.  p.  11  et  12,  Imp  7  et 
B    8,  cos  5. 

Imp  Commodus  Ausustus 
Goss  [Felix  v. 

Man  Aciiius  Glabrio  ii. 

Grnter  94,  2,  et  364,  1,  ac 
Noris  ep.  cons  p.  117. 

Expeditio  Commodl  in  hostes 
sen  Pannones,  seu  Mauros.  EJus- 
dem  Allocutio,  exercituum  victo- 
ria,  reditus,  classis  Africana 
institnta.  Mediob  ex  nummis  et 
liisl. 

Commodus  dlcitur  Imp  8. 

^  Imp  Caes  Commodus  Antoninus 
*»n  eictr.  p.  12  et  13,  Imp  8,  cos  5. 
^    -      — — Crispinus 


Coss 


-^iianus 


Fabrett  inscr  575.  3,  et  Cupe- 
ms  In  praef  ad  Fastos  Almelov 
num3. 

Sacra  Isidis  colens  Commodus 
Anubim  portat,  pluresque  crude* 
litates  religionis  restituendae  spe- 
cie  committit:  hlnc  Auctor  Pie" 
tati$  In  nummis  Inscribitur  apud 


Anni    Christianorum,  Jndseorum  et  fini'   Anni 
Olymp.      timorum  populorum^  Pontifices,   Mras 
Reges,  res  gestae  et  documenta,      CMsti 


inferunt.  Ad  utramque  Yisurgis 
ripam  sedem  figentes  OstuaH  et 
Westuali  a  vicinis  dlcti  sunt. 
Calvis  ex  annal  Frisicis 


937 
938 


B 


C 


0.  240     Eleutherii  15  et  16.  YicroRis  i. 

IV         Eleutherius   martyrium    subit 

et  ex   96  Maii.  Eligitur  Victor  succes- 

dieb    sor,  et  ordinatur  Pontifex  Max. 

mt.    die  Dominica  18  Julii. 

0.  241      Hi  coss  postreml  assignantur 

I      Eleutherio  In  Catal  Liberiano  ; 

licet  librarli,  non  attenta  lacuna  : 

eosdem  cum  prlmls  admoverlnt 

Sot^rl.  Numerus  annorum  9  tri- 

butorum  Soterl  in  eodem  Catalogo 

indicat  utrosquedistantes  Inter  se 

annis  xv  [tempore  scHicet  assi- 

.    gnato  Efeutherio  in  omnibus  Ca- 

talogis]  pertinere  ad  successorem 

Yide  Prolegom  fol  xciii  et  Notas 

pag  142,  120  et  157. 


938 
939 


D 


939 
940 


I 
II 


II 
III 


Yictoris  1  et  2 

Hoc  anno  primum  sul  Pontifi- 
catus  Pascha  celebrat  Yictor. 

Apollonli  Senatoris  orationem 
in  Senatu  pro  Christiana  reli- 
gione  et  martyrium  ante  hunc  an- 
num  referri  oporiere  Pagius  docet. 
Petavius  ad  proxlmum. 


Vicloris2et3. 

Apollonius  Senator  Chrislianae 
religionis  accusatus  orationem  ad 
Senatus  habuit :  cujus  sententia 
securi  percussus  est.  Petavlus  ex 
Euseb  hlst  lib  6,  c.  20  et  Martyr 
Rom. 

PhilipplPraefecturam,  qul  pater 
Virglnis  et  Martyris  Eugeniae 
fuit,  ad  hunc  annum  retulitBaro- 
nius  et  ex  eo  Calvisius. 


185 


186 


187 


531 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  BDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni   Imperatores^    Consules^    RomanO'    Anni     A  Anni   Christianorum,  Judworum  et  fim-    j 

Per.        rum^  res  gestas^  et  documenta.       U,  C.  Oiyn^      timorum  populorum,    Pontifices,    j 

JuL                                                           aite  et  reges^  res  gestae  et  documenta,  Ch 
et  cycli.                                                      postPaliL 


4901 
1,  18 
G  F 


4902 

2,  19 

E 


4903 

3,1 

D 


Mediob.  Perennis  praef  pnet  con- 
spirans  interficilur. 

Inde  praefecti  prset  duo  consti- 
tuti.  Petav  ex  Herodiano. 

Imp  Commodus    Augustus  etc 

tr.  pot  16  et  14,  Imp  8,  coss  5. 

rAoe  ^*  Allius  Fuscianus  *  ii. 
^®^^  .  .  Duillius  Silanus  •  ii. 

Gruter  1006,  9,  et  Noris  epist 
cons  pag  117,  Gale  in  Iter  Bri- 
tann  Antonini  pag  38.  Lamprid 
in  Commodo. 

Capitolium  de  cceio  tactum  : 
Bibliotliecae  succensae. 

Petav  ex  Buseb.  Ad  biennium 
prxcedens  retulit  Mediobard. 

Imp  Caes  Commodus  Aug  etc. 
tr.  p.  14  et  15,  Imp  8,  coss.  5. 

T/vec Junius  Silanus. 

^*^  Q.  Scxtilius  Siianus. 

Seu   duobus  Silanis  coss.    Rei- 

ness    p.    55,   et   Fabrett    inscr 

pag77. 

Suffectus  h.  a.  consul  est  Seve- 
rus,  quo  natns  est  Geta,  ut  ex 
Spart  ano  colligit  Calvisius. 

Cleander  olim  decatasta  em^ 
ptus,  alterque  post  Perennium 
minister  tyrannidisCommodi,  fu* 
rori  populi  traditus  unco  traliitur 
ad  necem.  Lyd.  Anno  seq  pestis  in 
Italia  saevit.  Mediob. 


Imp  Commodus  Aug  etc.  tr.  p. 

15  et  16,  Imp  8,  coss  vi 

P       ImpCommodusAntoninusvi 
L.085  ji^  Peironins  Septimianus. 

Grut  fol  300,  2  ubi  hi  coss  con- 
junguntur  Kai  Decembr  cum  anno 
post  Romam  conditam  943. 

Yota  XX  suscepta  (imperii  Com- 
modi)  et  vota  pro  salute  P.  R. 
[pestis  causa].  Roma  appellata 
CoUmia  Commodiana.  Mediob  ex 
num  et  hist. 

4904       Imp.  Commodus  Antoninus  Aug 

4,  2    etc  tr.  p.  16  el  17,  Liip  8,  coss  6. 

^      p/io.    Cassius  Apronianus. 
^^^*  Bradua. 

Reines  p.  171,  ex  antiquo  lap  et 
Noris  epist  cons  p.  118,  Spon 
Misceli  p.  114. 

Incendium  Romae  alterum  circa 
Fornm  coucremat  templum  Pacis 


940 
941 


iii 

IV 


,   Vlctoris  3  et  4.  ^ 

Demetrii  Episcopi  Alexandrini    1 
exordium  h.  a.  refert  Pagius :  Pe- 
tavius  ad  proxime  consequentem. 


B 


941 
942 


Olymp. 
241 

IV 

et  ex 

diebus 

sestiv 

Olymp. 

m 

I 


Yictoris  4  et  5. 
Alexandriae  xi  Episcopus   crea- 
tur  Demetrius,    praefuitque    an 
xLiii.  Ex     Eusebio  Petafios. 


942 
943 


I 
II 


Yictoris  5  et  6 

Serapion,  cujus  scripta  citat 
Eusebius,  creatur  Episcopus  An- 
tiochiae.  Calvis  ex  Eusebio. 


D 


943 
944 


II 
III 


Victoris  6  el  7. 

Misna  Judaeorum  a  Rabbinis  Ad- 
da,  et  Juda,  et  aliis  conscribiiur. 
Ex  eorum  libris  Calvisius  ad 
annum  praecedentem. 


533 


CHRONOL.   OONSUL.  ET  CJES.  ROM.  ETG. 


534 


5,    '^ 

B    Ji 


i906 


Annt  Imperatores,    Consules     Romanch'    Anni 

JVr.  mm,  res  ^esfa?,   et  documenta       U.  C, 

hl.  ante  et 

tteycli.  post  Pal. 

®9 


et  Yestae   etc.    Herodian  Xiphil 
Lamprid. 

Imp  Gommodus  Ant  Aug  etc.  tr.    944 
p.  47  et  18,  Imp  8,  coss  vii.  945 

r/v««    Jn^P  commodus  Aug  vii. 
^*    P.  Helvius  Pertinax  ii. 

Gruter  184,  i. 

Hoc  anno  exeunte  prid  Kalend 

Januarii  Gommodus  Imp  strangu- 

latus  est,  cum  imperasset  anuos 

in,  mens  ix  et  semis,  anno  August 

^gypt  222,  a  caede  Julii  Caes  236, 

?  primo  Agone  Gapitolino  Domi- 

tiani  107,  ex  Glem  Alex  Lydiat. 

Imp  Caes  P.  Helvius  Pertinax     945 

Augcreati]rKaIendisJanuarii,qui     946 

pridie  ejus  diei  annum  sui  consu- 

latus  II  expleverat  collega  Gom- 

modi  eadem  die  anni  et  consulatus 

postrema,    interfecti.   Verum   et 

ipse  a  militibus,  ejus   disciplinae 

impatientibus,  neci  traditur  tertio 

imperii  menselicitanle  imperium 

DiDio    JuLiANO,   post  septimestre 

imperium  pariter  necato,  quemad- 

modum  et  Nigro  contigit. 

Ciuia    Q-  Socius  Falco  ii. 

^^       Bruccius  Alarus  Fabrett 

inscr  p.  688,  quae  nunc  in  musaeo 

card  Albani  et  exhibetur  in  not 

pag  157. 

Yide  suff  coss  ap.  Relandum. 

Electus  Imp  Sept  Severus. 

Imp  Caes  L  SeptimiusSever  Aug.     946 
tr.  p.  1  et  2  imp  2, 3  et  4,  coss  2.     947 

Imp  L.  Septimius  Severus 
Coss.       Aug  II. 

L.  PostumiusAIbinus  ii. 

Fabrelt  Inscr  367,  Almelov  in 
fast  ex  epistola  cup  n.  17.  Keland 
etiam  ex  i.  2,  A.  de  edendo  et  1. 1, 
c.  de  fidejussor,  etc. 

Imp  Caes  L.  Sept  Severus  Aug.     947 

tr.  p.  2  et  3  imp  4  et  5,  cos  ii.  948 

rncc    •  •  •  Scapula  TertuUus. 
^^^-  .  Tinejus  Glemens. 

Gruter  1027  et  4  et  alia  inter 

Gudianas  inscript  ap.  Reland. 

Imp  Gaes  L.  Sept  Severus  Aug    948 

tr.  p.  3  et  4  Imp  5,  6,  7  et  8    949 

cos  it. 

P- ._    A.  DomitiusDexter. 
^^^    L.   Valerius  Messala  Thra- 
sea  Priscus. 


A     Anni    Christianorum^  hidxorum  et  fni'    Anni 
Olymp.      timorum  populorum,    PoutificeSy    Mroc 
reges^  res  gestae  et  documenta.  Christi. 


III 

IV 


B 


Yictoris  7  et  8.  492 

Pagiusobservatad  huncannum  Biss. 
mortis  Commodi  ^ram  Alexan- 
drinorum  ab  Incarnatione  sive  a 
Nativitate  Domini  exordium  su- 
mere  ab  anno  Juliano  43,  Lalino- 
rum  vero  a  46.  Quare  Clementis 
locum  in  morteCommodi  nume- 
rantem  annos  194,  a  Nativiute 
Domini  non  putat  ad  iGram  Dio- 
nysianam  confirmandam  inser- 
vire. 

Victoris  8  et  9. 

Ab  exercitu  Syriaco  post  Julia- 

et  ex   num  necatum  c.  Pescennius  niger 

diebus  dicitur  Imperator.  mox  ab  exer- 

sestivfs  citu  Severi  occiditur. 

0.  243     L  Septimius  Severus  Imperator 

I       creatus   ab  exercitibus  IUyr   et 

Pannon  ante  id.  Maii,  et  a  Senatu 

ante  Kal  Julii  in  Orientem  profl- 

ciscitur  contra  Pesennium. 


0.  242 

IV 


D 


4908 
E 


193 


4909 


Yictoris  9  et  10.  494 

I  Severus  cum  Nigro  in  Oriente 

II  belium  gerit,  ac  vincit.  Niger  An- 
tiochiam  fuga  dilapsus  ;  eaque 
capta  ad  Euphratem  properans 
occiditur.  Petav  et  Mediob  ex  hist 
et  nummis. 


Ti         ViclorislOetll. 

iii         KxpeditioSeveriin  Esdrohenos,     195 
in  Arabes  et  Adiabenos.  Plures 
urbes  captae,  inter  quas  Nisibus 
Mediob  ex  nummis  et  hist. 

iii        Victoris  11  et  12.  196 

IV        Concilia  de  Paschate  celebrando    Biss. 

Romae  a  Victore  et   Caesareae  a 

Theophilo  Jussu  Victoris  alibique 

ceiebrata. 

Severus  dicitur  Parthicus  Ara- 


535 

Anni 

Fcr. 

Jul. 

et  cycli, 

®5> 


AD  ANASTASIUM   PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Jmperatores^    Consulcs^  Romano-'    Anni     ^ 
rum,  res  gestw,  et  documenta.        U.  C. 

ante  et 
pjbtlalil. 


Anni   Christianorum^    Judxorum  et  fini-'  i 

Olymp.      timorwn  populorum,   Pontijices^    1 

Reges,  res  gestae  et  documenta.  CJ 


Grut  444,  2.  Complures  le$!;es 
hiscoss  signatasex  Cod  producit 
Reland  in  Fastis. 

Caracalla  a  Severo  contra  Aibi- 
num  movente  Caesar  dicitur. 

4940       ImpCxs  L.  Sept  Severus  Aug 
iOj  8   tr.  p.  4  et  5  Imp  8,  9,  iO.  cos  2. 


B 


Coss 


.  .  .  Lateranus. 

.  .  .  Ruftnus  Gruter  46,  9 

et  5i,  i,  et  300,  ubi  conjunguntur 

hi  coss  cum  anno  P.  R.  949. 

Byzantio  expugnata,  et  Albino 

in  Gailiis  victo  xii  Kal  Martii,  Se- 

verus  continuo  Romam  redit.  Me- 

diobex  hist  etnummis. 


491  i       ImpCaBsL.  Sept.  Severus  Aug 
41,  9  tr.  p.  5  et  6  Imp  40,  cos  2. 


^      r^a^    Ti.  .  .  Saturninus. 
^^^^    A  .  .  .  Gallus. 

Grut  pag  99, 4  et  pag  300,  ubi 
hi  coss  Jungunturcum  anno*  P. 
R.  A.  750.  Item  Fabrettlnscr296, 
Spon  227,  Relandus  addit  leges  4 
etS.  A.  quibus  caus  inf  irrog.  etc. 

Severus  Nonis  Martii  Csesarem 
appellat  Getam,  ct  ante  K.  Apri- 
lis  tribunic  potestatem  confert 
M.  Antonino  Caracallae  fiiio  natu 
majori.  Mediob  ex  numm  et  hist. 

4942  Imp  Caes  L.  Sept  Severus  Aug 

42,  40  tr.  p.  6  et  7  Imp  40  et  44  cos  2. 

Cr      P/.e»    P-  Cornelius  Anuiinus  ii. 
^^^*    M.  Aufldius  Fronto. 

Grut  263,  4  et  672,  12,  Panvin 

Rom  lib  1,  p,  90,  ap.  Reland  qui  et 

pluresGudianas  inscript  profert,  et 

leges  latas  hiscoss  4,  3,  denegot 

gest  etc. 

4943  Imp  Caes  L.  Sept  Severus  Aug 

43.  44  tr.  p.  7  et8,  Imp  xi,  Parthicus 

FE     Maximus  Coss  ii. 

pacq    T.  Claudius  Severus. 
^®^    C.AufidiusVictorinus. 

Grut  269.  2,  ubi  dicit  dedic  pr. 
nonApril  impCaesM.  AurelAntCa- 
racalla  trib  pot  3,  alia  inscr  Grut 
p.  300,  ubi  consuiatus  iste  Juga- 
tur*  cumannoP.  R.  C.  DCcccLn. 
Idib  April. 

Relandus  indicat  legcs  his  coss 
signatas  (Severo  et  Victorino), 
perperam  trahi  ad  Severura  Aug 


949 
950 


950 
954 


bicus,  etParthicu8Adial>enicusob 
vatastam  Arabiam,  et  Parthos  et 
Adiabenos  victos  anno  superiori. 
Bellum  in  Albinum  conversum. 
Mediob  ex  numm  et  hist. 

01.         Victoris  42  et  43.  Zephyrini  I. 

243        Hi    coss   tribuuntnr  postremi 

IV     Victori  a  catalogo  Felicis  iv,  aliis- 

et  ex  que  in  Prolegom  94  sub  his  mar- 

diebus  tyriocoronaturcumsedissetannos 

B    wsiivis  XII  et  dies  x.  Post  ejus  obitum 

0.  244  successsoreligiturZEPHYRiNUsdies 

I  Dominica  25  Septembris,  qua  or- 
diiiatus  sedit  annis  xviii,  mens  x 
usque  ad  diem  26  Junii  anni  247 
quomartyriumconsummavit.  Vide 
notas  ad  Victorem. 

i  Zephirini  4et2. 

II  Hi  coss  ab  omnibus  catalogis  et 
codicibus  inProlegom  foi  94  primi 
tribuuntur  Zephyrino,  sub  eisdem 
celebranti  primum  Pascha  sui 
pontificatus. 

Ludi  magnifici  a  Severo  exhibiti 
in  quibus  Christianus  coronam 
capiti  imponere  recusavit,  occa- 
sionem  praebent  Tertulliano  scri- 
bendi  librum  de  corona  miiitis. 
Petavex  Herodian  Xiphil  Spartet 
TertuUian. 


C 


954 
952 


II 
III 


952 
953 


D 


III 

IV 


Zephyrini  2  et  3. 

Ad  Parthicum  bellum  profectio 
Aug.,  in  Syrla  res  bene  gestae:  inde 
triumphus  Judaicus  Antonino  de- 
cretus.  Mediob  ex  numm  et  hist. 


Zephyrini  3  et  4. 

Persecutionis  veiitatio  quaedam 
in  Africa  fuit  praeside  Saturnino. 
Petav  ex  Tertull  ad  Scap  c.  2. 

Seieucia,  Babylonia,  Gtesiphon 
et  Parthia  capta  ac  depopolata.. 
Hinc  Sevenis  Aug  Parthicus  Ma« 
ximus  appellatur  Mediob  ex  numm 
et  hist. 

Abgarus  Osdrohenorum  rex  Se- 
verose  dedit.  Rex  Armediae  todas 
cum  eo  facit.  Lydiatus. 


577 


CHRONOL.  CONSUL.  BT  C  €S.  ROM.  ETC. 


538 


Armi   bnperatores,    Consules,    Romano^    Anni    A     Anni    Christianorum,  Judxorum  et  ftni-    Anni 
Fer.         rum^  res  gestae  et  documenta.     U,  C.  olymp.      timorum  populorum^  Pontifices,    JBrx 

J"^',.  flw*«  «*  Reges.  res  gestss  et  documenta.  Christi. 

^eych.  postFalil. 

®9 


iii,  cos  ut  1.  I.  C.  de  pactis  etc, 
4944       Imp  Caes  L.  Septimius  Severus     953 
U,  42  Aug.  tr.  p.  8  et  9.  Parth   Max     954 
D      cos  II,  (les  III,  Imp  xi.  £t   Imp 

Antoninus  Severi  fii.  tr.  p.  3,  4. 

rna«  ^*  Annius  Fabianus. 
^^  M.  Nonius  Mucianus. 

Vet  inscript  in  Mus  coll  Romani 

Grut  32,  6  et  340,  6  et  343,  6  etc. 

leges  ap.  Reland  1.  4,  C.  de  negot 

gest  et  I.  i.  C.  de  jur  dot  etc. 

i^racalla  toga  virili  a  patre  do- 

natur,  et  cos  designatur.  Mediob 

exnum,  ethistSeptizonium  Romae 

exstructum,    et    Thermae   Seve- 

rianae.  Lydiatus. 

4-945       Imp  Cxs  L.  Septim  Severus  Aug    954 

45,  43  Partb  Max  tr.  p.  9  et  40,  cos  iii,     955 

ci  Imp  XI.  Et  Imp  Antonin  Sev  fil  tr. 

p.  4, 5  cos. 

Imp  C.  L.   Septimius   Severus 

^^^  Imp  C.  M.  Aurel  Antoninus 

Aug. 

Tubus  plumb  in  nostro  Musaeo. 

Fabrett  inscript  pag  230. 

Gruter  300,  4,  ubi  consulatus 

iste  componitur  cum  anno  post 

Romam  conditam  Dccaiv. 

Severus  et  Antoninus  Romam 

reversi   decennalia    Severi    per- 

agunt  et  Pantheon  restituunt. 

*^%      Imp  Caes  L.  Septim  Severus  Aug    955 

^C,U  Parth  Max  tr.  p.  40  et  44,  cos  iii,     956 

^        Imp  XI.  Et  Imp  Antonin  Sev  fil 

tr.  p.  5,  6  cos. 

CMa.  P-  Septimius  Geta. 

^^  L.  •  Fulvius  Plautianus  ii. 

Pagius  ex  card  Norisio,  Reland 

ex  1.  2,  §  47,  flf.  ad  S.  C.  Tertul- 

lianum,  aliisque  legibus,  et  ex 

FonUnin  Antiq  Hort  lib  4,  c.  3. 

Arcus  in  Foro  Romano  positus 

Severo  et  Antonino.  Yota  xx  sus- 

cepta.  Mediob    ex    lap    num  et 

hist. 

^947       Imp  Caes  L.  Sept  Severus  Aug    956 

^^,  45  Parth  Max  tr.  p.  44  et  42,  cos  iii    957 

A.0     Imp.  £t  Imp  Antonin  Severi  f.  tr. 

p.  6,  7  cos 

rAfltt  L.  Fabius  Septimius  Cilo  ii. 
^^  M.  Flavius  Libo 

Lapis  olim  Yaticnunc  Muscard 

Albani  ed.  a  Fabretto  inscr  494, 

qui  consulatus  componitur  cum 


0.  m      Zephyrini  4,  5. 
IV  Parthicus  triumphus  Severo  de- 

et  ex   cretus,  quem  recusat.  Antoninus 
diebus  Severi  fliius  deJudaeis  triumphat, 
sestivis  et  toga  virili  donatur.  Mediob  ex 
0.  245  numm  et  hisL 
I 


B 


I 
II 


II 
III 


D 


III 

IV 


Zephyrini  5  et  6 

Quinia  Persegotio  contra  Chri- 
stianos  coiqmota  praesertim  Ale- 
xandriae  et  in  iEgypto,  Laeto  prae- 
fecturam  obtinente.  Judaeos  et 
Christianos  fieri  vetitum.  Petav 
ex  Spart. 

Antiochiae  procedunt  Severus 
eos  III,  et  Antoninus  f.  collega. 
iEgypto  perlustrata,  Romam  in- 
greditur  triumphansSeverus,  cum 
filio  dictus  Parthicus  Arabicus,  et 
Parthicus  Adiabenicus.  Mediobarb 
ex  numm  et  hist. 


Zephyrini  6  et  7. 

Anno  decimo  imperii  Severi 
labente  persecutio  in  .£gypto  Leo« 
nidem  patrem  Origenis  tunc  an- 
num  XVII  agentis  et  desiderio 
martyrii  flagrantis  martyrem  fe- 
cit.  In  Galliis  vero  Irenaeum,  et 
innumerabiles  alios,  ut  contra  Do- 
duellum  ostendit  Pagius  ex  Euse- 
bio,  Gregorio  Turonensi,  alii»- 
que. 


204 


202 


203 


Zephyrini7et8.  204 

Anno  Antiochenorum  252  aestate  Biss 
hujus  anni  desinente  Juxta  Chro- 
nicon  Eusebii,  Ludi  saeculares  a 
Severo  celebrati.  Lydiatus.  Hos  a 
Censorino  male  nominatos  Octa-' 
vos  contendit  Norisius  in  epistola 
consulari.  Refragatur  Norisio  Pa- 
gius,  quos  vide. 


539 


AD  ANASTASIOM  PROLEGOMENA  BDIT.  ROH.-YATIC. 


B 


957 

Olymp' 

Zephyrini  8  ei  9 

958 

245, IV 

TertuUianus  in  Africa,  Clemens 

eiex 

Alexandrinus  in  ^gypto  insignea 

diebus 

habenlur.  Petavius. 

aest.OL 

• 

246 

I 

958 

I 

Zephyrini  9  et  40 

959 

II 

Origenes  seipsum  castravit.  Pe- 

tavius  ad  h.  a.  ex  Euseb  lib  6, 
cap.  7. 


Anni    Imperatores.    Consules^    Romano^    Anni     A  Anni   Christianorum^  Judaeorum  et  ftni^ 

Per,      ^rum,   res  gestx  et  documenta.    U,  C.  Olymp.      timorum  populorum.  FontijiceB^ 

Jul.                                                         ante  et  BegeSy  res  gestx  et  documenta^ 

et  cycli.  post  PaliL 

anno  P.  R.  G.  DCGoa...  956.  Et 
Gruter  406,  9,  Boidett  83,  Reland 
ex  I.  3,  C.  de  procuratoribus,  etc.f 
et  Grut  386,  i  et  397,  43,  et  Gu- 
dianis,  etc. 

Ludi  saeculares  viii  ei  S.  C. 
facti,  et  Liberalitas  vi.  Mediob  ex 
num  ethist  Plautianus  praef  prset 
occisus  quasi  conspirasset  cont 
imp  Petav  ex  Herod  3  Spart.,  et 
XiphiL 

4948  Imp  Caes  L.  Sept  Sev  Aug  Parth 

48.46  Max  tr    p.  42  et  43,  cos  iii,  Imp 
F       IX.  Et  Imp  <^aes  Antonin  Severi  f. 

Aug  tr.  p.  7,  8,  cos  2. 

cnaa  ^™P  ^*  ^^^  Antouinus  II. 
1.088  p   septimius   Gcta   Caesar. 

Lapis  in  Viila  Carpinea  edit  a 
Boldett  Obs  ab  Coemet  p.  442. 
Reiand  ex  1.  4  C.  de  mod  multar. 

4949  Imp  Caes  L.  Sept  Severns  Ang 

49.47  Part  Max  tr.  p.  43,  et  44,  cos  3, 
E       Imp  XI.  Et  Imp  Caes  Antonin  Sev 

f.  Aug  tr.  p.  8et9,  cos2. 

rnac  —  Nummius  Albinus 
^08»  —  Fulvius  JSmilianus. 

Panvin  in  Fast  ex  lap  qni  ex- 

stat  in  Vilia  Medicea  extra  por^ 

tam  Flamin  et  Gruter  445,  9  et 

475,  8,  Reiand  ex  1. 4  C.  de  pact, 

etc. 

4920       Imp  Caes  L.  Sept  Severus  Aug 

20.48  Parth  Max  tr.  p.  44  et  45,  cos  3, 
D       Imp  XII,  et  ImpCaes  Antonin  Sev 

f.  Aug  tr.  pot  9  et  40 

Imp  II,  cos  II  designa  iii  Pavin 
in  Fast. 

rr.aa ^P®''- 

^^ Maximus. 

Gruter  403,  6,  Reland  I.  4  C. 
de  iitigiosis,  etc. 

Britannica  Victoria  per  Severi 
duces  reportata.  Hinc  Imp  xii,  et 
Garacaila  Imp  ii.  Mediob  ex  numm 
et  hist. 

Decennalia  Vota  Antonii  susce- 
pta.  Mediob  cx  numm. 

4924       Imp  Caes  L.  Sept  Sev  Parth  Max 

24.49  tr.  p.  45  et  46,  cos3,  imp  42,  et 
CB     imp  Caes  Antonin  Sev  f.  Aug  tr. 

p.  40et44,cos3.  Imp  2. 

P^..  Imp  M.  Aur  Antonin  Aug  iii. 
L.058  p  §eptimius  Geta  Caesar  ii. 

Panvin  in  Fast  et  Grut  46,  43. 


959 
960 


II 
iii 


Zephyrini  40et14. 

Tertullianus  contra  Marcionem 
scribit.  Petav  ex  eodem  lib  contre 
Marcionem  4,  cap  45. 

Minutius  Felix  Romae  causais 
agens  dialogum    pro  Christiana 
relig  edidit.  Petav  ibi. 


D 


960 
964 


III 

IV 


Zephyri44  et  42. 

TertuUiani  liber  de  Pallio  h.  a. 
scriptus  esse  intelligitur  ex  ejos 
cap  3  Petav, 


M 


CHRONOL.   CONSUL.  ET  C^.  ROM.  ETC. 


542 


^im    Imperaiores,    Consules,    RomanO'    Anni    A     Anni   Christianorum,  Judaeorum  et  /Ini-    Anni 
rer.        rum,  res  gestw^  et  documenta.  U.  €.  Olymp,      Hmorum    populorum,  Ponti/ices,    Mrx 

.1  ,.  ^"f£^f.  Reges,  res  gestx  et  documenta.  ChrisU. 

eteycli.  postPaltl 

et  4047,  3,  Reland  L  2  C.  de  re- 
miss  pignor.,  etc. 

Decennaiia  voia  Antonini  soluta. 
Ipse  in  Britanniam  cum  patre 
proficiscitur.  Mediob  ex  num  et 
hist. 

Geta  Caesar  augetur  a  Patre 
TR.  POT  el  titulo  Augusli.  Ibi. 

4922       Imp  Caes  L.  Sept  Severus  Parth    964  0.  246     Zephyrlni  42  et  43.  209 

«,4    Max  tr.  p.   46,  47,  cos  3,  Imp  42,     962 
A       et  Impp  Caess  Severi  filii  Anton 

tr.  44   et  42,   cos  3,  Imp  2,  et 

Geta  tr.  p.  4,  2,  cos2. 

—  Claudius  Civica  Pom- 
Coss         peianus. 

—  LollianusAvitus. 

Lapis  in  iBdib  principis  Alteriae 
in  Monte  Pincio.  Yignol  inscript 
Select  p.  340,  Spon  Misceli  40,  Re- 
land  alio  ex  lap  Gudii:  et  ex  1. 
un.  C.  de  priv  dot. 

Caiedonii,  aliique  Barbari  in 
Britannia  victi.  Mediob  ex  numm 
et  hist. 


0.  246     Zephyrlni  42  et  43. 
IV  et  ex  Minucius   Felix,  scriptor    cele- 
g   diebus   bris  Dialogi,  cui  nomen  Octavim^ 
sest      floret  Calvis. 
0.247 


4923 

23,2 

G 


4924 


Imp  Severus  tr.  p.  47,  48,  cos    962  i 

3,  Imp  12,  ducto  muro  430  miliar    963  n 

Britanniam     dividit,     pluresque  ^ 

vincit  Barbaros,    et    Britannicus 

cum  filiis  ac  Imp  xiii  appellatur. 

Et  Impp  Caess  Severi  filii  Augusti 

Antoninus  tr.  p.  42  et  43,  ac  Greta 

tr.  p.  2,  3,  etc.  Mediob  ex  num., 

etc. 

P      Manius  Aciiius    Faustinus 
^'^  C.  CaBsonius  Macer  Rufinia- 
nus    [al.    Rufinus]. 

Gruter  300,   4,    et  344,  4,  ex 

Panvin  Reland  etiam  ex  1.  4  C.  de 

bonis  libert.,  etc. 

Imp  Severus  Aug  tr.  p.  48,  prid    963  n 

Non  Febr  moritur  Eboraci  cos  3,    964  in 

imp  43.  EJus  cineres  a  fiiiis  in  o 

Imperio  successoribus  Romam 
deferuntur,  qui  eum  Divum  ap- 
pellant. 

Impp    Antoninus   Augg   Parth 

Max  Britann  tr.  p.  43  et  44,  cos 

3,  Imp  2,  et  Geta  Aug  Britann  tr. 

p.  3,4,  cos2imp. 

Q.  Elpid    Rufus  Lollianus 
Coss         Gentianus. 

—    Pomponius  Bassus. 

Pace  cum  Barbaris  in  Britannia 

inita,    Romam    redeunt  Augusti 

fratres  Antoninos  et  Geta. 


Zephyrini  43et44. 

Severi  excursio  ad  extremos 
fines  insuIaeBritannia!  viammunit 
Christianae  fibei  pneconibus  ad 
Christo  subdenda  ioca  Romanis 
ante.\  inaccessa.  Ex  Tertuliiano. 
Yide  notas  ad  Zephyrinum. 


240 


Zephyrini  44  et  45. 

Ante  hunc  annum  Caracallae 
imperantis  primum,  quo  is  parte 
Britanniae  cessit  a  patre  imperio 
additae,  recognoscere  oportet  fun- 
datos  in  eadem  insula  tres  epi- 
scopatus,  Eboracensem  [Tork], 
Londinensem,  et  Colonlae  Lindi 
[Lincoln].  Yide  ubi  supra. 


244 


513 

Anni 

Per. 

Jul. 
et  cycli, 


AD  ANASTASniM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


U 


.4926 

2,9 

E. 


49S7 

3J0 

D. 


49% 

C.  M 

4 


B 


Imperatores,    ConsuleSy    Romano^  Anni     A 

nim,  res  gestas  et  documenta,    V.  C. 

anUet 
postPalil. 


Impp.    Caess.    Antoninus  Pius     964 
Aug.   Parth.    BriUnnicus  Pontif    965 
Max.  tr.  pot.  44  et  15,  Cos.  3,  P. 
P.  et  P.  Sept.    Geta   Pius  Aug 
Britann.  tr.  p.  4,  5,  Coss.  2  Im- 
per. 

PnRR  C-  ^"^'^8  Asper, 
^^^^  C.  JuHus  Asper. 

seu   duobus   Aspr.  Coss. 

Fabrett.  Inscr.  54  et  494  ex 
lap.  Yat.  nunc  in  musaeo  card. 
Al.  Albani  ubi  hi  coss.  Junguntur 
cum  anno  Urb.  condit.  Dcccax... 
964  vel  post  Palil.  965.  Panvin. 
Fast.  et  Gruter  432,  4.  Reines. 
476  in  epist  ad  Rupert  337.  Spon 
Misc.  pag.  84,  haec  refert  ad  coss. 
anni  praeced.  Reland.  ex  1.  4  C.  de 
edendo,  etc 

Antoninus  fratrem  Getam  in 
gremio  matris  occidit  ad  diem  v 
Kal.  Mart.  Mediob.  ex  num.  et 
hist. 

Imp.  CsBs.  Antoninus  Pius  Aug.    965 

Parth.  Britann.  Pont.  max.  tr.  p.    966 

45,  46,  Co.  IV  Imp.  ii. 

r^/^oc  loip.    Antoninus   Aug.    iv 
''^*^'D.  Caelius  Balbinus   ii. 

Suff.  ex  K.  Mart.  M.  Antonius 
Gordianus,  et...  Maii  Helvius  Per- 
tinax.  Gruter.  49,  2  et  208,  4  et 
4447,  8  et  4075,40. 

Reland.  suffectos  probat  ex  Ca- 
pitolino  et  Spartian.  Idem  Coss. 
ordinarios  recitat  e  legibus  pluri- 
bus  1.  2  C.  de  jure  dot.,  etc. 

Profectio  Caracallae  ad  beiium 
Germanfbum,  ubi  obvictoriam  re« 
portatam  Germantcu5d  icitur.  Me* 
diob.  ex  num.  et  hist. 

Imp.  Caes.  Antoninus  Germani-  966 
cus,  etc.  tr.  p.  46,  47.  cos.  4,  967 
Imp.  2  et  3. 

PAfia Silius  Messala 

^oss sabinus 

Grut.  4,  6  et  422,  4  et  4408,6-, 
Rel.  ex  1.  2  C.  si  certum  petat, 
etc. 

Liberalitas  8  et  9  Caracall», 
qui  Macedoniam  et  Asiam  lusirat. 
Mediob.  exnum.  et  hist. 

Imp.   Caes.  Antoninus,  etc.  tr.    967 
p.  47,  48,  cos.  4,  Imp.  3.  968 
Laetus  u. 


Anni  Christianorumj  Judxorum  et  fini'    Anni 

Olymp.     timorum  p^^utorum,    Pontifices,    Mrm 

Reges^  res  gestm   et  documenta.  Christi 


III 

IV 


Zephyrini  45  et  46.  248 

AntiochiaenonusEpiscopuscon*  Biss 

stituitur  Asclepiades.   Euseb  ad 

ann  post  obitum  Severi. 


0.  240       Zephirini  46  et  47. 

IV  et  ex     Alexander    tricesimus  quintus 

dieb    Jerosolymorum  Episcopus  ordina- 

sest    tur  abhuc   vivente    Narcisso,  et 

0.244    cum  eo  pariter  Ecclesiam  regit. 

I       Euseb  in  Chron.,  sed  illiusEpistoIae 

apud  Baronium  anno  499,  nu.  ix 

probant  Episcopum  vicinae  Eccle- 

siae  Alexandrum  fuisse,  et  adhi- 

bitum  de  consensu  Alexandri,  an- 

num  446  agentis  ex  divinae  reve- 

lationis  nutu  ad  ejus  Ecclesiae  ad- 

ministrationem. 


D 


Coss 


Cerealis 


i  Zephirini  47  et  48. 

II  Circa  hsec  tempora  TertuUianus 

in  Montani  dogma  lapsus  est.  Pe- 
tavius:  qui  addit,  post  lapsum 
hunc,  scriptum  ab  eo  fuisse  li^ 
brum  de  Monogamia  annis  460, 
postquam  S.  Paulus  primam  Epi- 
stolam  dederat  ad  Corinth  ex  cap 
3,  ejusdem  libri  Tertull. 


II         Zephyrini48et49. 

m  Alexandrinis  iratus  Antoninus 
illos  internecione  caedit.  Medio* 
barb  ex  hist  iisdem.  unde  Petav. 


243 


244 


241 


815 

Aniti 

Jul. 
et  Cyeli. 

(^9 


CHRONOL.  CONSUL.   ET  C^.  ROM.  ETC. 


Imperatores     Consules^     Romano'   Anni    A 
rum^  res  gestse,  et  documenta.       U.  C. 

ante  et 
post  Palil. 


Anni   Christianorum,  Judseorum  et  fini^ 
Otymip.      timorum  populorum,   Pontifices, 
reges,  res  gestse  et  documenta. 


546 

Anni 
MrsB 
ChristL 


Gruter.  3i%  2  ;  Reland.  ex  l  3 
C.  arbitr.  tatel.,  etc. 

Antoninus  Antiochia  profectus 
Alexandriam  venit  *.  ubi  honoriflce 
susceptus,  inimissis  copiis  suis 
promiscuam  multitudinem  occi- 
dit,  quod  in  ipsum  aliquando  di- 
cta  jecissent. 

Post  Antiochiam  redit.  Petavins 
ex  Spart.  et  Herodiano. 

4929       Imp.  Antoninus,  etc.  tr.  p.  i8,     968 
%  12   i9,  cos.  4,  Imp.  3.  969 

^A.  *  C.  •  Atius   Sabinus  vel 

Coss.      Catius  Sabinus. 

Sex.  *  Cornelius  Anulinus. 

Noris  epist.  Cons.  et  Frabrett. 
Inscr.  p.  681  corrigentes  Gruter. 
483,  4  et  Panvin.  legentes  in  2 
consule  Aur.  pro  Corn,  et  in  primo 
C.  Atium.  Sed  inscriptio  a  Sponio 
relata  S74  habet  Catio  Sabino  ii 
et  Anulino. 

Reland.  ex  1.  4  C.  de  Postu- 
lando,  etc. 

Belium  Parthicum  insidiis  ac- 
tum  contra  Artabanum.  Barbari 
plures  caesi.  Antoninus  in  Meso- 
potamiam  revertitur. 

A-930  Imp  Antoninus  etc  tr.  p.  p.  49,  969 
a,  9  90,  cos  4,  Imp  3,  ad  d.  vi,  Id.  970 
E  Aprilis  occiditur  apud  Edessam 
insidiissuorum.Successoreligitur 
M.  Opelios  Severus  Macrinus,  qui 
filium  suum  Antonium  Diadume- 
num,  sive  Diadumeniarum  Ca&- 
sarem  creat  et  Aug  ex  nummis  et 
hist. 

Cn^^  C.  Bruttius  Praesens 
^"^^  T.  Messius  Extricalus. 

Gruter.  300, 4,  ubi  hi  coss  Jun- 
gunturannop.R.6.  Dcaxx,  Reiand 
ex  1.  9,  C.  de  neg  gest  etc.  Num- 
mi  ^giorum  in  Cilicia  signatiDia- 
dnmeniano  apud  Yaillant.  ^ra 
264,  qusB  coepit  Y.  C.  706,  ab  Au- 
tumno  indicant  hunc  annum. 

4934       Imp  Caes  M.  Opei  Sev  Macrinus    970 
3,40    Aug  tr.  p.  4,  et  2.  qui  Diadume-    974 
D      nianum  filium  Caesarem  dicit  Au- 
gustum. 

Imp  Caes  M.  Opel  Sev  Ma- 
Coss       crin  Aug. 

M.  Coclatinus  Adventns. 

Priorem  e  FastiserasitElagaba- 


B 


III  Zephyrini  49  et  20. 

IV  Caracalia  Abgarum  Osrhoeno- 
rum  Regem  contra  datam  fldem 
ad  se  vocatum  habet  in  vincuiis. 
Adversus  Parthos  movet,  frustra 
ad  se  accersito  Armeniorum  Rege. 
Parthorum  regno  inhiat,  et  in 
Arbelis  campis  eorumdem  Re- 
gum  sepulcra  evertit.  £x  Dio- 
ne  Xiphil. 


246 
Biss. 


D 


Olymp      Zephyrini  49  et  20.  Callisti  i. 

248  Zephyrinus    martyrii    paimam 
IV  et   consequitur  die  26  Julii,  vacat  se- 

Olymp.  des  dies  vi,  Callistus  eligitur  Sab- 

249  bato  die  2  Aug.  et  die  proxima  3 
Aug.  quae  et  Dominica,  ordinatus 
sedet  annis  v  mens.  ii  diebus  x  us- 
que  ad  43  Octobr.  qua  martyr  ef- 
fectus  deponitur  die  44  qua  coiitur, 
in  coemeterio  Calepodii.  Vide  no- 
tas  pag.  475.  Zephyrini  sedes  ex 
die  ordinationis  Dom.  25  Sept. 
497  ad  diem  martyrii  26  Julii  est 
annorum  xix  et  mens.  x.  Yide 
Prolegom.  et  notas  ad  Zephyri- 
num. 


i         Caliisti  4  et  2. 

II  Nummis  et  artibus  Jaiiae  Maesae 
matris  Elagabali,  quae  soror  erat 
Juliae  Piae  uxoris  Septimii  Severi 
Augusti  exercitus  Syriacus,  mox 
etiam  Legiones  reliquiae  a  Macrino 
deflciuut  ad  Elagabalum. 


247 


248 


547 

Anni 

Per. 

JuL 

et  cycli. 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


I! 


Imperatores,    Consules,    Romano-    Anni     A 
rtm,  res  gestx^  et  documenta.        U.  C. 

anteei 
poitPaliL 


Anni    Christianorum,  Judadorum  et  fini-   Ann 

Olymp.      timorum  papulorum,  Pontifices,    JBn 

Reges,  res  gestss  etdocumenta      Chrii 


4932 

4,n 

C 


4933 
5,12 
RA 


4934 

6,13 

D 


4935 

7,U 

F 


lus.  et  Coclatinum  Adventum  coss. 
retinuit,  cum  a.  d.  vii.  Idus  Ju- 
nias  ab  eodem  victus  Macrinus  et 
occisus  esset  cum  filio.  Noris  ep. 
S.  p.  431. 

In  lap  Yillae  Fonsecae  in  monte 

Coelio  leguntur  coss Aug 

scilicet.  Macrinus  erasus  et  Cocla" 
tinus  adventus. 

Imp  Caes  M.  Au.  Antonius  [Ele- 

gabalus]  Aug  p.  m.  tr.  p.  4,  et  % 

cos  2,  des  3. 

p...  M.  Aur  Antonius  Aug  ii 
^^^^  ..•Tinejussacerdos 

Inscriptio  in  vet  tubo  plumbeo 

nostri  Musaei.  Aliaapud  Gruterum 

p.  300, 1,  in  quaconjungitur  idem 

consulatus   cum    anno  p.  r.  c. 

DccccLXxii.  Alia  Grut.  87,  4  no- 

tam  II  consulatus  apponit  etiam 

sacerdoti.  Reland  tertiam  produ- 

cit  ex  Reines.  aliisque,  quae  non 

iterat  consulatura  secundi.  Helio- 

gabalus  praemissa  imagine  sua  Ro- 

mam  venit,  et  Solis  sacerdotem 

gerit,  nuramosque  cudit  sacebdos 

DEI  SOLIS  ELAGABAL. 

Imp  Caes  M.  Aug  Antonin.  etc. 

tr.  p.  2,  3,  cos  iH. 

P       Imp  Antoninus  iii 
^"**  Eutychianus  Comaton. 

LapisoIimVaticanusnuncinMus 

card  Alex  Albani  hos  coss  jungit 

anno  p.  r.  c.  Dcccax.  .  .  id  est 

973. 


Imp  M.  Aur  Antonius  Pius  Aug 
f.  tr.  p.  3y  4,  cos  3,  des  4. 

Pnw  •  •  •  Gralus 

^"®*  .  .  .  Claudius  Seleucus. 

Antonius  Imp  Alexandrum  Ma- 
maeae  fllium  patruelem  suum  ad- 
optat,  et  Caesarem  Appellat  Petav 
ex  Herodiani  v.  Xiphil  et  Lam- 
pridio. 

Imp  M.  Aurel  Antonlnus  Ang  tr. 

p.  4,  5,  cos  4,  des  5,  qui  occidi- 

tur  die  vi.  Id  Mart  aetatis  anno 

18.  Valsech  de  Elag  tr.  p. 

P       M.  Aurel  Antoninus  iv. 
^"    M.  Aur  Severus  Alsxander 

Caesar  qul  succedit  Imp  Gruter  75, 


971 
972 


B 


II 
III 


972 
973 


Callisti  2  et  3. 

Alagabalus  Romam  rediens 
deum  suum  cognominem  intulit, 
eique  templum  condidit.  Petav. 
ex  Herodiano  et  Lamprid. 


21S 


973 
974 


D 


974 
975 


III  Callisti  3  et  4.  22C 

IV  Floret  inter  Judaeos  R.  Samuel    Riss 
qui  Te  kuphas  in  Kalendario  Ju- 
liano  ex  die  7  Oct.  relraxit  in  diem 

24  Septembris.  Calvis.  ex  Thal- 
mudistis. 

Julius  Africanus  legationem  ad 
Imp.  suscipUpro  instauranda  Ni- 
copoli  in  Palaestina,  quae  et  Bm- 
maus.  Petav.  Hunc  Africanum 
putat  Calvisius  Scriptorem  Olym- 
piadum  fuisse. 

0.  249     Callisti  4  et  5.  224 

IV         S.  Ur&anii$ordinaturepiscopus 

et  0.    die  Dom.  10  Junii :  unde  ad  ejus 

250     martyrium  23  Maii  230  numeran- 

I      tur  anni  viii  mens  xi  et  dies  xvi 

et  ad  depositionem  20  Maii  dies 

XV.  Vide  notas  ad  Callistum 


I  Callisti  5  et  6.  Urbani  i  222 

II  Cailistus  martyrium  compiet 
die  12,  deponitur  die  14  Octobris 
cum  sedisset  annos  v,  mens.  n, 
dies  X  ex  ordinaiione  episcopali 
percepta  die  Dominica  3  Augosti 
^M.  Successor  eligitur  Urbanus 


Ami 

^  — 

rer, 
hil. 
fieycli. 


CHRONOL.  CONSDL.  ET  CiES.  ROM.  ETC. 


Imperaiores,    f^onsuleSy   Romano-'   Anni     A 
rum  res  gestae^  et  documenta.         U..C 

ante  et. 
postPaliL 


Anni 
Olymp, 


l  II 


4937 
9J6 

DC 


4938 


4939 
4U8 


2,et  4082,9,  et  508,  4,  Reland 
ex  II,  et  3,  c.  de  pignor  actio- 
ne  etc. 

Anno  primo  Severi  Alexandri  /U- 
cta  est  XIV  Paschalis  Idibus  ApriL 
Sabbato.  Marraor  S.  Hippolyti  ex 
coeraet.  S.  Laur  in  agro  Verano 
translatum  in  Bibllotli.  Vatic  edi- 
tus  in  Notis  pag  160.  Eodem  an- 
no  persecutionem  movent  in  Chri- 
stianos  Jurisconsulti,  de  quibus 
anno  sequenti- 

I  np  C£ss  Aurei    Sev  Aiexan-     975 
derp.  m.tr.  4  2,  cos.  976 

Coss  ^*    MariusM.iximus  II. 
L.    Roscius    JSlianus. 

Grut.  4005  2 

Noris  Epist  Cons  ex  Tab  aenea. 
Spon  261,  Fabrett  599,  Alexan- 
der  Papinianum,  Paulum,  Pompo- 
nium,  Celsum,  Modestinum,  Ye- 
nulejum  JCtos  peritissimos  adlii- 
betconsiliarios.  Sed  hi  Christia- 
no  nomini  infensi  persecutionem 
contra  Christianos  movent.  Petav. 
ad  ann.  praeced.  ex  Lamprid. 

Imp.  Caes  M.  Aur  Sev  Alex  etc.    976 

ir.  p.  23  Cos.  977 

. . .  Julianus  II. 
. . .  Gl  ispinus. 

Fabrett    inscript    p.     695    num 

260  e\  quo  Card  Noris  in  Epist 

Consulari  p.  137.  Relandet  1.  ii 

Gde  inoffic  testam  etc, 

UlpianusJCtusinsignis,  et  praef 
praetorio  a  militibus  praet(*ria- 
nis  interflcitur. 

Imp  Caes  M.  Aur  Sever  Ale- 
xander  etc  tr.  p.  3  i,  cos. 

Pa»*  •  ••  *Fuscusii, 
^^^  .  .    •  Dexier. 

Gruter  9  2et  21,  quae  inscri- 
ptio  nunc  est  in  Palatio  Farnesia- 
no.  Romae  alius  lapis  Gruteri  493 
asservnbaturinaedibusCaesarinisa 
me  spectatus,  in  quo  legi  Dedica- 
tnt  K  Decembr.  L.  Turpilio  De  .  . . 
ro  M.  Mecio  Rufo  cos.  Sed  credun- 
tar  hi  coss  suffecti.  Vide  Relan- 
dam  et  in  eo  i  2C.  de  testam  etc 
Alexander  Ther.nas  Romae  con- 
struit,  leges  condit,  et  Mathemati- 
cosdocere  instltuit  ex  Lampridio. 

Imp  Caes  M.  Aur  Sev  Alexan-    978 
der  etc.  tr.  p.  4  et  5,  cos  ii,  979 


Coss 


B 


II 
iii 


Christianorum^  Judaeorum  et  fini' 
timorum  populorum^  i^ontifices^ 
reges,  res  gestae  et    documenta. 


qui  ab  anno  praecedenti  vicarius 
fuerat  et   episcopus    ordinatus. 

Vide  notas  p.  178  et  Prolegom. 
fol.  xcv. 

Hoc  anno  decima  quarta  Pascha- 
lis  incidit  in  diem  Iduum  Apri- 
lium  Sabbato.  Ex  marmore  S. 
Hippolyti  asservato  in  biblioth. 
Vaticanae,  effosso  ex  coemeterlo 
in  agro  Verano  pag  160,  ubi  est 
cyclus  Paschalis  per  Heccaedecae- 
teridas  contextus. 

Urbani  1  et2. 

S.  Urbanus  primum  Pascha  ce- 
lebrat  sui  pont  Rom  his  cos  die 
Dominica  viii  Idus  Aprilis,  ut  in 
cyclo  S.  Hippolyti  supra  pag160. 
Quareet  bi  coss.  primi  ei  tri- 
buuntur.  Vide  notas  pag  178. 

Judaeis  ab  Alexandro  conces- 
sum,  ut  praefectum  suam  habe- 
rent,  et  in  Palaestina  habitarent 
Calvisiusex  Eusebio. 


5S0 

Anni 

JErae 

Christi. 


iil 

IV 


Urbani  2  et  3. 

Alexander  in  suo  larario  inter 
illustrium  virorum  et  deorum 
suorum  signa  collocat  eliam  ima 
ginem  Ckristi  Domini  Lamprid 
in  ejus  Vita . 


977 

01.        Urbani  3  et  4. 

978 

250       Olympias  cai  acta.  Est  an ". 

IV      olympiadicus  1001.  Calvis. 

et 

0    0.251 
I 

»> 


i: 


Urbani  4  et  5. 

Artaxerces  Persa  deficit  a  Par- 


223 


224 
Biss 


225 


m 


554 

Anni 
Per. 
Jul. 
etcycU, 


AD  ANASTASIUM  PROLKGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


552 


Imperatores,    ComuleSj    Romano-   Anni     A  Anni    Ckristianorum,  Judaeonm  et  fini-   Anni 

rumj  res  gestx  et  documenta.         U.C.  Olymp      timorum  populorum^   Pontifices,    Mrx 

anteet  Reges,  res  gestae  et  documenta.  Christi. 
post  PalU 


4940 

i2J9 

'6 


4944 

43,  4 

FE 


4942 

44,2 

D 


4943 

45,3 

C 


980 
984 


p/vec  Irop  M.  Aur  Sev  Alexand 
^^^  Aug  II,  C.  Marcellus  Quin- 
tilianus  ii. 

Gruter  84  5,  Fabrett  S79,  nunc 
in  Musaeo  Card  Albani.  Reland 
ex  Gudianis,  et  ex  1.  8  et  9,  C.  de 
pactis,etc. 

Aius  dicitur  Alexander.  ThermaD 
Alexandrinae  dicatae.  Euseb  Libe- 
ralitas  iii.  Mediob  ex  numm 

Imp  Caes  M.  Aur  Sev  Alexan-     979 

der  etc.  tr.  p.  5  et  6,  cos  2.  980 

r/v-e  *M.*    Nummius    Albinus. 
^**  • . . .  Maximus. 

Gru  7,  3,  Noris  Ep.  cons  439 
Reines  524  Reland  ex  1.  5,  C.  de 
transactionibus  etc. 

Imp  Caes  M.  Aur  Sev  Alexan* 

der  etc.  tr.  p.  6  et  7,  Cos  2. 

r-z.ca  *  Ti.  *  Manilius   Modestus. 
^^^  *  Sergius '  Calpurnius  Prob. 

Noris  Epist  cons  pag  444,  ex 
Gruter  300,  Reland  ex  1.  2,  C.  de 
moderat  mulctarum,  etc. 

Imp  Cses  M.  Aur  Sev  Alexan-    984 

der  etc.  tr.  p.  6,  8,  Cos  3.  982 

Pacc  J"™P  Sev  Alexander  Aug  iii. 
^^^  .  .  .  CassiusDio  ii. 

Dioinitet  fine  hist  Gruter  4079 

ubi  corrigend.    Dio  Cassius  qui 

exhibetur  Dionysius.   Vide  Noris 

Epist  Cons  p.  446,  Reland  ex  leg 

XI,  C.  de  Procuratorib,  eic. 

Mediob  ad  aliquam  expeditio- 
nem  in  Gerraanos  ab  Alexandri 
ducibus  susceptam  referendos  pu- 
tavit  nummos  h.  a.  incisos  tr.  p. 
VIII.  Cos  III, />e  Germanis,  et  6er- 
mania  Devicta . 

Imp  Caes  M.  Aur  Sev    Alexan-     982 

der  etc  tr,  p.  89,  Cos  3.  983 

P       L.     Virius    Agricola. 
^^^^  Sex   Catius     Clementinus. 

NorisEpistconsp.  446  et  Gru- 

ter300,4,ReiandexL  42,  C.  de 

negot  gest  etc.  Profectio Ale!Laudri 

Augusti  ad  Bellum  Persicum.  Me- 

diob  ex  nnm. 


this,  et  Artabano  bellum  infert, 
anno  quarto  Alexandri,  ut  Aga- 
thias  habet.  Galvisius. 


B 


II  Urbani  5et6. 

III  Geminus  presbyter  Antioche- 
nus,  cujus  scriptorum  Euseb.  et 
Hieronym.  meminerunt,  hoc  tem- 
pore  floret.  Calvis. 

III  Urbani  7  et  8. 

IV  Artaxerces  tertio  praelio  tandem 
Artabanirm  Parthum  occidit,  et 
totum  ejus  regnum  occupat.  Dit>. 

0. 254      Urbani  6  et  7. 
IV         Artaxerces  irrumpit  in  Arme- 

0. 252  niam  in  fines  Romanos.  Alexan- 
I  der  scribit  ad  eum,  ne  faciat,  sed 
potius  pacem  colat  in  novo  regno : 
sed  superbe  respondet.  Ideo  cum 
exercitus  Romani,  quod  moUius 
habiti  essent,  nihil  roboris  habe- 
rent,  disciplina  militaris  excoli 
coepta.  Caivis  ex  Dione. 


D 


I  Urbani  8  et  9.  Pontiani  i. 

II  S.  Urbanus  martyrium  subit  33 
Maii:deponitur  die  25  numera- 
tis  abordinationeepiscopali  sus- 
cepta  ad  diera  depositionis  annis 

VIII,  mensxi,  diebus  xii. 
s.  PoNTiANus  electus  sxccessor 
ordinalur  die  Dominica  29  Aug., 
unde  ad  ejus  martyrium  30  Oct 
235fluunt  anni  v,  mens  ii,  dies 
II.  Vide  notaspag  484. 

Martyrium  SS.  Caeciliae,  Vale- 
riani  etsociorum.  Vide  notas  pag 
479.  Origenes  Alexandriae  a  Dc- 
metrio  episcopo  vexatur.  Petavius 
ex  Euseb  6  hist. 


227 


zaSo 
Biss 


23» 


230 


953 

Armi 
JPerio- 

^Oi  Jul. 

0^  cycU. 

®5 

4944 

16,4 

JB 


Imperatores,  Consules^  Romanorum     Anni 
res    gestad,   et    documenta.     U,C. 

ante 
et  post 
Pahl. 


CHRONOL.  CONSUL.  BT  CiES.  ROM.  KTC. 

A 


534 


Anni 
Olymp. 


ImpCaesM.  AarSev  Alexander 
etc  tr.  p.  9,  40,  Cos  3. 

Coss  •  •  •  *  Civica     Pompeianus. 
"  .  Pelignanus. 

Inscriptio  Gudii  apud  Reland 
in  Fastis  et  1.  3  G.  de  probationi- 
bus  etc. 

Vota  Decennalia  soluta,  et  Yi- 
cennalia  nuncupata.  Victoria  Per- 
sica.  Mediob  ex  num  et  hist. 


^^46      Imp  Caes   Sev    Alexander  etc. 
^^7^  5  tr.  p.  40,  44,Cos3, 

"^     ^  Coss    •  •  •  L^P?^- 

...  Maximus. 

Fabretti  inscr  p.  676,  et  Cuperl 

monum.  Antiq  p.  230,  et  leges 

apud  Reland  enumeratae,  ut  1.  3 

C.  de  Testam  etc. 

Triumphus  Persicus  Alexandri 

Romam  reversi,  ubi  Feiix  dicitur. 

Congiarium  Y.  Mediob  ex  num- 

mis. 

Res  feliciter  peractae  in  Mauri- 

tania  Tingitana  per  Furium  Cel- 

snm,  in  Illyrico  per  Yarium  Ma- 

crinum,  in  Armenia  per  Junium 

Palmatum.  Lydiat  ex  hist. 

^'ft^      Imp   Caes  Sex    Alexander  etc. 

W,     C  tr.  p.  44  42,  Cos  3. 

^        rA««    •••  Maximus 
^*    ...  Paternus 

Reland  ex   inscript  Gudianis 

et  ex  1.  4,  et  ex  S.    C.  de  su- 

spect  tutoribus,  aliisque,  quarum 

nonnulls  u  vel  iii  affigunt  Consuii 

Maximo  contra  fidem  inscriptlo- 

num. 


t94l  imp  Caes  Sev  Alexander,  etc. 

19,  T      Ir.  p.  42, 43,  cos.  3. 

^       Cj\^c^    -"  Maximus  ii. 
^^    C.  C«Iius  Urbanus 

Fabrett  pag  565,  et  Aringh  lib 

3,  Romae  Subt  cap  37,  pag  327, 

babent   Maximum  et   Urbanum, 

Qt  Reinos  p.  658,  sed  pag  407, 

observat  C.    Caelium   Urbanum 

hlROL.   CXXVII. 


983 
984 


II 
III 


B 


984 
985 


III 

IV 


Christianorum^  Judxorum  et  pii-   Anni 
timorum  popuiorum    Pontifices,    JErm 
reges^  res  gestx  et  documenta.     Christi* 


Pontiani  4  et  2.  S34 

Origenes  anno  X  Alexandri  Cae- 
saream  confuglt,  relicta  schola 
Alexandrina,  cui  praeerat.Ibi  mor- 
tuo  Demetrio  episcopo  Heraclas 
succedit.  Per  id  tempus  Orlgenas 
creditur  Hexapla,  necnon  Octapla 
composuisse,  cum  sui  studiosissi- 
mos  episcopos  nactus  esset  Fir- 
milianum  Caesareae  in  Cappado-;- 
cia,  Alexandrum  Hierosolymoruni 
etTheoctistum  Gaesareae  in  Palae- 
stina.  Petav  ex  Epiphan  de  pond 
et  mens  et  ex  Euseb  hist  C.  6, 
cap20. 

Pontiani  2  et  3.  232 

Floret  Theodorus  qui  et  Grego-  Bi$s. 
rlus  cognoinento  Thaumarturgus 
dlscipulus  Orlgenls  cum  fratre 
Athenodoro.  Euseb  ibi  cap  23, 
necnon  Africanus.  Petav  ex  Bu  - 
seb. 

Ammonlus  Christianus  philo- 
sophiam  Platonicam  Alexandriae 
profltetur,  cujus  discipulus  fuit 
Porphyrius  Lycopolit.  Petav  ex 
Porphyr. 


985 
966 

Olym 

m 

IV 

Olym 
253 

986 
987 


II 


Pontiani  3  et  4.  233 

Circa  id  tempus  nuntiata  Irru- 

ptione  Germanorum  transgresso- 

rum  Rhenum  et  Dannbium,  Roma- 

nos   fines,  revocatus  ex  Oriente 

Severus      Alexander     imperator 

triumphavit    de    Artaxefce  rege 

Parthorum  mense  Octobris.  Nu- 

meri  corrupti  apud   Herodianum 

videntur  impulisse  plerosque   In 

errorem   de   tempore     gestorum 

Alexandri  imperatoris  Romani  in 

Oriente,  alioquin  Incertis,  et  in- 

certorum.  Lydiat. 

Pontiani  4,  et  5.  234 

*  HyppoIytusPortuensisaequalis 

horum  temporum  in  excerptis  apud 

Canisium  Tomo    ii,  a  Passione 

Christi  usque  ad  hunc  annum  43. 

Alexandri  computat    annos  206, 

quot  etiam    respondent    nostrae 

Chronologiae  statuenti  Passionem 

Domini  vulgarls  JBrae  anno  28. 

48 


555 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


Anni^Imperaiores,     Consules     Romam'  Anni    |A  Anni   Christianorum,  Judasorum  ei  /Ini-    A 

Per^       rumj  re$  gestw^   et    documenta.     U.  C.  (Hymp,      timorum  populorum,  Pontifices,    A 

JuL                                                        anie  et  Reges,  res  gestse   et  documenta.  Ck 
etcycU»                                                    postPaliL 

@  9    consularem,  a  Paglo  putari  con- 

sulem   hujus  anni.  Reland  addit 

leges  ubi  Maximus  n  et  Urbanus 

coss  h.   e.  1.    44,  G.  de  negot 

gest.,  etc. 
4948       Imp  Caes  Sev  Alexander,  etc.. 


aO,8   tr.p.43J4,  cos3. 


987 
988 


D      p^-    ....  Severus 

^^    L.     Rangonlus    Urinatius 

Lartius  Quinctianus. 

Gruter  45,  9  et  463,  4  et  4029, 
4,  Boldett  p.  79,  Reland  addit  1. 
2,  C.  de  offic  pref  praet  orient  de 
qua  videndus  et  Pagius  in  Crit  Bar. 

His  coss  imp  Sev  Alexander 
cum  matre  Mamsea  in  tumullu 
militari  occiditur  Moguntiaci  die 
48  Martii,  cum  imperasset  an- 
nis  XIII,  diebus  ix,  ex  Lampridio, 
post  mortem  Elagabali  die  vi  Mar- 
tii.  Successor  eligitur  Maximinos. 

4949  Imp.    Caes  C.    Jul  Maximinus 

24,9   Augt.  p.  4  et  2. 

C  B    p^_    Imp  Maximinus  Aug. 
^^    ...  Julius  Africanus 

Reland  ex  1.  43.  C.  de  pactis  et 
1.  6.  C.  de  Jure  dot  Maximum  vi 
cos  ex  charta  Ravennati  Christia- 
nae  feminae  ad  hunc  annum  referri 
putat  Sponius  Antiq  p.  283,  sed 
fortasse  pertinet  ad  vi  consula- 
tum  Maximiani. 

Maximinus  Germaniam  per  400 
milliaria  vastat,  et  Germanicus 
dicitur.  Mediob  ex  num  et  hisL 

4950  Imp  Caes  Maximinus  Aug  Germ 
22,  40  tr.  p.  2et  3,  cos  impp  Caess  gor- 

A      nuNi  duo  pater  et  ftlius. 

^     ....  Perpetuus 
....  Corneiianus 

Fasti  veteres,  Cassiodor  Idat 
Prosp  et  Bucher  unde  emendatur 
Gruterus  23,  10,  Corolianum 
perperam  legens. 

Mensis  Aprilis  die  circ  42,  in 

Africa  Gordiani  duo  pater  et  filius 

imperium  assumunt  a  Senatu  ac- 

clamati  d.  vi  Kal  Jun  Yalsech  de 

Tr.  P.  V.  Elagab  pag  34.  Senatus 

ad  tuendam  remp  xx  viros  legit 

[Petav  ex  Lamprid  etHerodianoj 

audita  Gordianorum  morte,  mox 

pupiENUM  et  Balbinum  augg. 

4954       Imp  Cxs  Maximinus  Aug,  etc., 

23,  44  4.p.3et4. 

G         Occibitur    Aquileiam    frustra 


B 


II  Pontiani  5,  et  6.         Antkri  i. 

III  Pontianus  vita  functns  in  exsi- 
lio  III.  Kai  Novembris  cum  sedis- 
set  annos  v^  mens  ii,  et  diei  toti- 
dem,  paulo  post  deponitur,  et, 
non  multo  serius  ejusreliquiae  Ro- 
mam  convehuntur.  Ejus  festum 
colitur49,  Novembr.  Successoreli- 
gitur  Antebus  et  ordinatur  die 
Domin  22  Novembris  ex  qua  sedit 
mense  i,  diebus  ii,  usque  ad  3  Ja- 
nuarii  anni  proximl.  Yide  notas 
ad  Pontianum. 


988 
989 


C 


9^ 
990 


III  Anteri  i.        Fabiani  i 

IV  Anterus  martyr  effectus  vix  inito 
alt^ro  mense  Pontiflcatus  recon- 
ditur3Januarli,  diu  vacante  post 
ejus  obitum  sede  [cum  in  cleri- 
cos  maxime  sa&viret  Maximinus  ] 
indicio  supervolantis  colnmbaeeli- 
gitur  Fabianus,  et  ordinatur  die 
Domin  xi,  Decembris  :  ex  qna  se- 
ditannosxiii,  mensi,  diesx.Yide 
notas  ad  Anterum 

0253      Fabiani  4,  et  2. 

IV        Sexta  PBBSEcuTio  sub  Maximino 

et  ex  coepta,  quae  tamen  localis  potius 

diebus  fuit,  et  in  Cappadocia  praesertim 

3sst    exercebatur:  mitigata  est,  com- 

0  254  pressa    Maximini    potestate   per 

I      electionem  Gordianorum,  hisque 

occisis  peraliamelect.  Pupienl  et 

Balbini.  Yide  Pagad  ann235 

Eclipsis  soiis  totalis  h.  a.  Romae 
spectata,  ita  ut  nox  crederetur 
[  Capitolinus  ]  respondet  in  Tab 
Astronom  diei  42,  Aprilis  horis 
pomerid. 


990 
994 


I  Fabiani  2,  et  3. 

II  Alia  Eclipsis  solis  Romae  spe- 
ctata  die  2  Aprilis,  quam  Tabulae 


CHRONOL.  CONSUJL  |Br  CiES.  ROM.  ETC. 


558 


«i    Imperatores,  Cowuks  Romanmm  Anm    A     Anni   ChrisUanorum.  Judmnm  et  fnU   Anni 
T.  res  gestm,  et  documenta.  m  C.  Ofymp,    ummim  fnimhr^/PonUlices,    Mrm 

ZLu  **T^,t,  Reges,  resgestsB^et  docwnmta.   ChrisH 


TftU. 

^9 


postPalil. 


obsidens  mense  Martio.  Au- 
gasti  vero  senes  Pupienus  et  Bal- 
hinus  interimuntur  milltari  se- 
ditione  in  Ludis  Gapitolinis  ante 
exitum  Maii.  Solus  imperat  post 
eos  GoRDiANUs  cognomento  Pius. 
Ex  Herodian.  Yide  Pag  ad  ann 
238. 

QfMa  M.  Ulpins  Crinitus 
...  Proculus  Pontianns. 

Coflsulatns  iste  celebris  redditur 

apud  Censorinum  plerisque  Epo- 

chis,  et  apud  Historicos  eclipsi 

Solis  in  electione  Gordiani. 

tMi     Imp  CaM  M.  Ant  Gordianus  Pius    994 

»,«FeiAugtr.  p.  i,2.  cos.  992 

^      riuip  IQ^P-  Gordianus  Aug. 
^^  Man.  Acilius  Aviola. 

Gruter  8, 7,  et  30,  4,  aliae  inscr. 

CuperietGudii  ap.Reland  et  leges 

plurinMB,  nempe  1.  3,  C.  de  mod 

mnl  etc. 

MS3      Imp  Caes  Gordianus  Pius  etc.  tr    992 

15^43  p.  2,  et  3.  cos.  993 

^^    CoM  Sabinus  ii. 

^^  Yenustns. 

Gruter  309, 6,  Capitolin  in  Gord 

c.  23.  Reland  addit  leges,  nerope 

42  G.  de  legatis  etc. 

Sabinianus  in   Africa    contra 

Gordianum  rebellans  a  Maurita- 

niae  Praeside  comprimitur  Petav 

exCapitolin.  Liberalitas  ii.  Mediob 

ei  nummis 

iM      Imp  Caes  Gordianus  Pius  etc.  tr 

X|U  p.  3  et  4.  cos.  II. 

p_  Imp  Caes  Gordianus  Aug  ii 
^^ Civica  Pompeianus. 

Gniter29, 43,  U,et30, 4,  3,5, 

kpis  ap.  Fabrett  682,  65,  nunc  in 

MusaeoAibana.Reines  663.Reland 

ei  L  44,  C.  de   pactis  etc.  et 

Gndian  Cuper  in  Epistola  ante  Fast 

Almelov  num  49. 

Gordiani  nuptiae  cum  fllia  Misi- 

tbei  quem  Praes  Praetorio  creat. 

Hinc  lii)eraHtas  III.  Nummi. 

MB     Imp  Caes  Gordianusetc.  i.  p.  4,     994 

(7, 45  et  3.  cos.  ii.  995 


B 


Coss 


C*  Yettius  Atticus 


Q.  Asinius  Praetextatus. 
Capitolin.  in  trib  Gord  c.  26,  et 
Grat  443,  6,  et  4006,  8,  plures 
Inset  Gudianae  ap  Reland  etl.  4 
C  de  Ti  bonor  raptor  etc. 


B 


II 
iii 


ui 
iiii 


993 

0S5i 

994 

im 

et 

Olym 

m 

I 

I 
u 


Astronomicae    pariter  ostendunt 
horis  matutinis. 

Hie  annusy  eujus  ve/ui  index 
et  titulus  quidam  est  UlpH  et  Pon" 
Hani  Consukttus  [ait  Gensorinns 
de  die  Nat  c.  8,]  seeundum  Varro- 
nem  est  ab  Olympiade  p.  4044,  ex 
dieb  mt,,  a  Roma  autem  condita 
994,  et  quidem  ex  Parilibus  ete. 
Yide  notas  ad  Fabianum. 


Fabiani  3  et  4. 

Mortuo  Zebino  Antiocheno  Epi- 
scopo5uccedit  Rabylas.  Eusebvi, 
hist  c.  xiiii,  Petav  Calvis. 


Fabiani  4  et  5. 

OrigenesAthenas  proflciscitur, 
ut  Bibliothecam  suam  instruat. 
Calvisius. 


Fabiani  5  et  6. 

Bellum  Persicum  exoritur.  Ar- 
taxerce  Persarum  rege  vita  functo 
post  annos  xv  Regni  sui  Sapores 
succedit,  homo  crudelissimus, 
qui  hoc  anno  Mesopotaroiam  et 
Syriam  invadit,  Calvisex  Agathia. 


Fabiani  6  et  7. 

Gordianus  ad  bellum  Persicum 
profectns  per  Moesiam  trajicit  in 
Asiam  [unde  in  nummis  h.  a.  cu- 
sis  TRAJEcruM  AUG  cxplicat  Me- 
diob]  Antiochiam  adit :  Carrhas, 
Nisibin,  aliaque  oppida  Misithei 
opera  recipit  de  Persis,  quos  in 


239 


240 
Biss 


244 


242 


S59 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMENA  BDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni     Imperatores,  Consules  Romanorum    Anni     ^    -A»»»»    Christianorum,  Judaeorum  et  fini-   . 
Fer.  resgcstw,  et  documenta.  U.  C.         Oymp.     timorum   populorum,    Pontifices, 

jf***' ,.  ontc  et  Reges,  res  gestx  et  documenta.  Q 

et  cych.  post  ?alU. 

®9 


Jano  Gemino  aperto,  ad  Bellum 
Persicum  proficiscitar  Gordianus 
per  Moesiam,  ibique  quidquid 
hoslium  fuit  in  Thraciis  vincit. 
CSapitolin. 

4956       Imp.  Gaes  Gordisnus  etc.  tr.  p. 
38,46  5,  et  6.  cos.  ii,  Imp  ii. 


Coss 


Arrianus. 


Papus. 

Gruler  i68,  7,  Fabrett  699,  n. 
240.  Reland  ex  1. 45,  C.  de  excus 
Tutor  etcCapitolin  in  YiU  Gordi. 
Misitheus  Socer  Gordiani  fraude 
Philippi  Arabis  obit :  qui  in  ejus 
locum  suffectus  Invisum  militibus 
redditGordiunum  defectu  annon- 
nse  ibi. 

4957  Imp  Caes  Gordianus  etc.  tr.  p. 
4, 47  6,  et  7,  cos  ii  Imp.  ii 

^^     Coss  Peregrinus. 
iEmilianus. 

Fabrett  ^9  n.  474,  et  alia  in 

MusCiampino,  hodie  in  Mus  Card 

Albani  et  in  hortis  Barberinis  alia 

quae  in  279.    Fabr   corrigendum 

Aurelianum  in  i£milianum  pro- 

bant.  Reland  addit  I  6,  C.  de  Col- 

lationibus  etc  Gordianus  fraude 

Philippi  occiditur   circa   Maium 

mensem  aut  Junium,  cum  ei  col- 

lega  imperio  datus,  et  quasi  tu- 

tor  ab  exercitu  fuisset,  Vide  Pa- 

gium. 

4958  Imp  Caes   Jul  Philippus  Aug  tr. 

2. 48  p.  4  et  2  cos. 

E        p^_.  Imp  M.  Jul  Philippus  Aug 
^^**  ...  Junius Titianus. 

Fabrett  Junium   coss    exhibet 

449  quem  Inscr  appell  C.  Ma^ 

sium  Aquilium  Fahium    Titianum 

V.  C.  Cos,  alia  Fabrett  p.  640. 

Spon  Miscell  p.  98.PhiIippo  Aug 

et  Titiano  cos    leg  ap.  Reland 

ut7.  C.  de  rei  vindic.  etc,  et 

Gudiana,  q  ae  et  Reines  425  4 

Junium  Didianufti  male  effert  loco 

Junii  Titiani.  Philippus  Romam 

redit,  et   Plotinum  Philosophum 

liucadducit.  Calvis. 

4959       Imp  Caes  M.  Jul  Philippus  Aug 

3. 49  tr.  p.  et  3  cos. 

D        r,___  ...  Praesens. 

Albinus. 


Coss 


snam  reglonem  compulit  Jul  Ca- 
pltoUn.  Hic  Impii. 


995 
996 


II 
III 


Fablani  7  et  8. 

Circa  haec  tempora  Beryllus 
Arabiae  episcopus  de  Christi  divi^ 
nitate  haud  recte  sentiens  ab  epl* 
scopis  damnatus  est :  quem  Orl- 
genes  ad  saniorem  mentem  redu* 
xit.  Petavius  ex  Eusebio  vi  hlst 
c25. 


996 
997 


iii 

IV 


Fabiani  8  et  9. 
Philippus,  ex  Praef  Praet  Gollega 
Imperii  Gordiano  datus  per  vim 
ab  exercitu,  conquestum  in  con- 
cione  Principem  a  subornatls  ml- 
litibusoccidi  curat.  Senatus  indi- 
gne  id  ferens  Marcum  imperato- 
rem,  deinde  Hoslilianum  creat. 
Ulroque  defuncto  recipit  Phllip- 
pum.  Calvio  ex  hist  Phllippus 
ignobilem  pacem  cum  Persisfaci- 
cit,  quibus  relinqult  Assyrlam  et 
Mesopotamiam.  Mediob. 


997 
998 


D 


0  255     Fabiani  9  et  40. 

IV        Philippus  in  ArabiaBosram  re- 

et      stilult,  et   deductls  eo    colonis 

0  256  Philippopollm  nominat.  Galvls  ex 

1  Zonara,  suffrag  nummis.  Prl- 
scum  fratrem  Syriacis  exercltlbns 
praeficit.  Severianum  generam 
Mysiae  et  Macedonlae.  Petay  ex 
Zosimo. 


998 
999 


... 


I  Fabiani  40  et  44. 

II  Philippus,  pace  abrogata,  bel- 
lum  Persis  indicit :  quod  promis- 
sione  restitutionis  provlnclarum 


S 


CRONOL.  GONSOL.  BT  CiES.  ROM.  ETC. 


m 


fd   Imperatwes,  Consules  Rdmanorim  AnnL     A  Anni   Christianorum,  Judxorum  ct  'fini-  Anni 

nI.           res  gestWj  et  documenta,         U.  G.  Olytr^         timorum  populorum,  pontijices,    Mrm 

H                                                       ante  et  Reges,  resgestse  tt  documenta.  ChrisH 
U.                                                     Post  Palil. 


F^sti  et  leges  ap.  Reland  nt 
1.  8.  G.  de  rei  vindicat,  etc. 

Philippus  Pater  Phiiippam  fl-* 
lium   Caesarem  creat.   CaiYis  ex 
nummis. 
(0      Impp  Caes  M.  Jul  Philippus  4ug 

4  tr.  p.  3  et  5  cos  ii  at  M.  Jul  Phi- 

lippus  [filius]  Aug  tr.  p.  cos. 

p       Imp  M.  Jui  Philippus  Aug  ii. 
^^*  M.JulPhiiippusCxsseuauo- 

busPhilippis  Aug. 

Reland  ex  1.  2.  C.  Gregor  de 
rei  vindic  et  Fastis  et  nummis 
suffragantibus.  Adde  Grut  273,  nt 
Pagius  observ. 

Urbis  conditae  Milliarium  Ssem^ 
Iwn  Ludis  celebratum,  in  quibus 
Philippus  Caesardicitur  Augustus 
Tribun  Potestate  eidem  collata. 
Mediob  ex  numm. 
61      Imp  Caes  M.  Jul  Philippus  Aug 

5  tr.  p.  4  et  5.  cos  iii  et  Imp  Caes  M. 
A    Jul  Phiiipp  [F.  Aug  tr.  p.  1  et  2 

COSII. 

p^   ImpM.  Jul  Philippus  Aug  iii. 
^-  ImpM.  JulPhilippus  Aug  ii. 

Nummi  etlnscript  ut  aenea  Mu- 
sael  Picchiati  Neapoii,  de  qua  Bel- 
lor  ad  vestig  Vet  Romae  tab  3 
Fiibrett  p.  687  et  Reland. 

Luoi  siECOLARES  hoc  auuo  cele- 
brtti  ex  iisdem  nummis  et  histo- 
ricis.  Theatrum  Pompeii  incen- 
sum,  et  Hecatonslylon  Euseb  in 
ehron. 


Coss. 


. . 


componitur.  Mediob  ex   hist. 


999 
4000 


II 
in 


B 


Fabiani  44  et  42. 

Ludi  hoc  anno  et  sequenti  Ro- 
mae  celebrati  ab  utroque  imp  Phi- 
lippo  [patre  ei  filio]  abunde  com- 
probant  eos  nondum  Christianos 
fuisse.  Vide  Pagium  ad  h.  a.  et 
notas  Pagii  Jun.  infra  a  p.  490. 
ad492. 


4000 
4004 


MS     imp  Caes  Philippus  Aug  .,  etc. 

^3  tr.  p.  5et  6  cos.  3.  et  Imp  Caes 

^      Philippus  Aug  [fil]  tr.  p.  2  et  3. 

ca8  2. 

Uterqueh.  a.  occiditur,  pater  Ve- 

ronae,  filius  Romae.SucceditDECius 

a  inferiore  Pannonia  oriundus. 

...  ^milianus  ii. 
Junius  Aquilinus 

Gruter  74,  6.  et  403  2.  et  Fa- 
brett  434.  hod  in  Mus  carp  Albani 
et6.  35.  Reland  ex  1.  i.  C.  de 
rerocand  donation.,  etc. 

In  Pannonla  Decius  ab  exercitu 
circa  Febr  ad  imperium  poscitur. 


4004 
4002 


III         Fabiani  42  et  43. 
nr         S.  Cyprianus,;mortuo  Donato, 
episcopus  Carthag  creatur,  etS. 
Dionysius  Alexandrin  init  h.  a. 
sedit  an.  47,  Petav  ex  Eas. 

Aurelius  Victor  ab  hoc  anno 
Ludorum  sxcularium  Philippi  ad 
consulatum  Philippi  et  Saliae 
Christi^348  quo  scripsit,  cen- 
tum  computat,  observante  Calvi- 
sio  aliisque. 

Scythae  limites  transgressi  prae- 
das  agunt :  contra  quos  mittitur 
Marinus,  qui  eos  vincit,  Hinc 
Victoria  Carpica.  Mox  ab  exercitu 
Imp.  Marinus  contra  Philippum 
eligitur  :  contra  quem  Decius  a 
Philippo  mittitur.  Mediob  ex  num 
et  hist. 

OS56       Fabiani  43et  44. 
IV  et       Decius  septimam  in  Christianos 
257    PERSBcuTioNEM    commovet  Euseb 
I     chron.  et>ist  lib.  VI  c  24. 


«7 


248 
Biss. 


S49 


863 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


Anni  Imperatores^    Consules    Ronuinch'   Anni     A  Anni    Christianonm^  Judwonm  et  fini-    A\ 

Fer.       ruwy  res  gestw,  et  documenta.        U.  C.  (Hymp.      timorum,  populorum,  Vontifices^    Jt 

Jul^                                                     ante  et  Beges^  rcs  gestss  et  documenta.  Gh 
et  cycli.                                                post  FalU. 

®5 


4963 
7,4 
F 


4964 

8,6 

E 


Philippasvereadaltocontraipsum 
movet.  Mense  Junio  obit  in  praelio 
Yeronas.  Imperat  Decius,  Yide 
notas  p.  499. 

Imp  Ges  An  Messius  Quintus 
Trajanus  Decius  Aug  tr.  p.  i  et  ii. 

COS  II. 

Coss.   Imp.DeciusAugii. 
....  Maximus. 

Gruter373, 6  etex  num  ubi  Tra- 

Janus  Decius  tr.  p.  3  cos  2.  Yide 

card  Noris  Epocli  Syromaced  p. 

350.  Reland  ex  1.  ix,  C.  de  Jur 

dot,  etc.  Julius  Yalens  invadere 

nititur  imperium  in  Italia,  distra- 

cto,  ad  Scythicum  bellum  Decio. 

Yide  notas  pag  201.    Deletur  a 

Yaleriano    contra    eum    misso« 

qui  mox  a  senatu  censor  eligitur, 

confirmante  Decio  Acta  Sen.  si- 

gnata  duobus    Deciis    cos  cum 

Grato  suflTecisset  filium  Q.   He- 

rennium.  Ylde  notas. 


4002 
4003 


I 
n 


B 


4965 

9,6 

DG 


Imp  Gaes  TrsJ  Decius  Aug  tr.    4003 

p.  2  et  3,  cos  III.  4004 

rAM    Imp.  TraJ.  Decius  Aug  iii. 
^^'  Q.  Herennius  fitrusc.  Mes- 

sius  Decius  Gaesar  ii,  seu  duobus 

Deciis  coss  [ordin]   ut   ait  Tre- 

bell.  Poll  in  Yaler. 

Occiso  DeotdeJusquefllioclrcaJa- 
ntum,  Trebonianus,  Gallus,  et 
HosTiLUNOS,  alver  Decii  fllius,  ac- 
clamantur  augg  et  Volusianus  Galli 
filius  dicitur  Qaesar.  Yictor  de  Ca&- 
saribus,  et  nummi.  Yide  notas  pag 
200et205. 

Lucius  Priscus  in  Macedonia 
imperium  usurpat,  sed  brevi 
concidit.  Mediobarb    ex  numm. 

Imp  Caesar  C.  Yib  Treboniu-    1004 

nus  Gallus  Aug  tr.  p.  4  et  2 :  cos    4005 

2et  Yal  Hostilianus  Messius  quin- 

tus  Aug  tr.  p.  4,  2  et  imp  Yib 

Yolusianus  Aug  exGaesare  renun» 

tiatustr.  p.  4et2. 

rAfitt    Imp  Trebon  Gallus  Aug  n 
^*'  Yolusianus     Caesar     mox 


II 

III 


III 

IV 


Aug. 
Grut  995,  9  et 


Fabiani  44  qui  martyrium  com 
plet  et  in  Coemet  Callisti  deponi- 
tur  xjii  Kal  Febr  cum  sedisset 
ann  xl  i  m.  4,  dies  x.  Yacat  sedes 
usque  ad  Kal  Junii.  Yide  notas  p. 
204. 

CoRNELius  eligitur  et  ordinatur 
die  Dominica  Junii  2  unde  ad  ejus 
mar'yrium  44  Sept  anni  232  nu* 
merantur  anni  ii.  mens  iii  dies  x. 
in  Gatal  Liberil :  dies  xii.  in  Ga- 
tal  Lucens.  Yide  Prolegom  p.  97, 
et  notas  pag  497,  et  pag  205. 

Fervente  persecutione,  in  Cle- 
rum  praesertim  directa,  brdinatur 
a  Gornelio  episcopus  vicarius  Lur- 
dus  Kal  Decembr  die  Dominica, 
unde  ad  ejus  martyrum  die  3  Mar- 
tii  254  numerantur  anni  iii.  mens 
III.  d.  III.  ipsi  in  Gat  et  Pict  tri- 
anti. 

Gornelii  4  et  2. 

S.  Gorneliusinexsllium  pellitur 
Centumcellas  a  Censore  Yaleriano. 
Yide  not  pag  204  et  205.  Ule  im- 
pavidus  Ecclesiam  regitdatis  ultro 
citroque  ap  Cyprianum  litteris. 

Novatus  ex  Africa  Romam  cum 
advenisset  anno  superiorl  sede 
vacante,  h.  a.  contra  indulgen- 
tiam  Gornelii  papae  erga  lapsos 
turbas  ciet.  Yide  notas  ad  Come- 
lium. 


S 


4084  ;  4    et 


Rsiand,  1.  xvi  C.  denegot  gest,  etc. 


Gornelii  2  et  3.    Lucii  1. 

S.  Cornelius  a  loco  exsilii  Ro- 
mam  vocatus  ad  tribunal  Yale- 
riani  Aug  et  Maximi  Praef  Urb 
capite  plectitur  Ghristi  martyr 
Yia  Appiadie  44Septembris.Yide 
notas  pag  205.  Die  Dominica  48 
Octobris.  Lucius  ex  vicarlo  in  ejas 
locuma  Glero  electus  Romanain 
sedem  tenet  post  illius  martyrium. 
Yide  notas  ad  Gornelium. 


n 


CRONOL.  CONSDL.  BT  CJES.  ROM.  ETC. 


866 


M,  »\t,     ^i*u*^iHi.  ^^^    V.         Oylmp.     tmorum  populorumy  Pontifices,    MrsB 


itcycli. 

&1> 


ante  et 
post  FaliL 


Gallos  Romam  reyersus,  post 
redemptam  a  Barbaris  annuo  sti- 
peudio  pacem,  adoptat  Hostilia- 
num,  mox  necat.  Zozimus  lib 
I,  c.  25.  Alii  peste  peremptum 
putant. 

966       Imp  Gaes  c.  Yibius  Trebon  Gal-    4005 

),  7    lus  Aug.  tr.  p.  2  et  3  ;  cos  2  et    4006 

JB      imp  Gxs  c  Yib  Yolusianus  Aug 

tr.  p.  4  et  2  coss  2. 

Imp.    c.    Yib    Yolusianus 
Goss.  Aug  II. 

M.  A^Ierius  Maximus. 
Fasti  Anon  iv  saeculi,  etc. 

^MiLiAKUs    consularis    contra 

Gallum  et  Yolusianum  ab  exer- 

citu  Moesiaco  Aug  dicitur  ob  stre- 

nue   navatam   operam    adversus 

ScjTthas.  Gallus  Yalerianum  able- 

gat  ad  Gallicas  legiones  et  Germa- 

nicas  adducendas.  In  praelio  circa 

Interamnam  Gallus  et  Yolusianus 

occumbunt.  ^milianus  imperat 

ex  Junio  ad  Septembrem,  quando 

Spoleti  a  suis  obtruncatur,    ad 

Yalerianum  deficientibus.  hist  et 

nummi.  Yide  nous. 

^367      ImpCaesP.  LiciniusValerianus    4006 
"•,8  Aug  ir.  pot  4  et  2  ;  cos  2  et  imp    4007 
-^     Cas  P.  Licin  Gallienus  Valeriani 
f.  Aug  tr.  p.  cos  4  et  2. 

Imp  P.  Licinius  Valerianus 
Coss.      Aug. 

Imp  P.  Licin  Gallienus  Aug. 
Reland  exantiq  inscriptGudia- 
nU  et  Grut  275, 4 . 

Prafecti  urbis  annuatim  nume- 
rantur  ex  his  coss  ad  centnm 
annos  proxime  consequentes  in 
membranis  quarti  saeculi  cum  coss 
editis  a  Bucherio  aliisque  osqne 
ad  ann  352.  Hoc  anno  Lollianus 
praef  Urbi. 

^      Imp  Caes  P.  Lic  Valerianus  Aug    4007 
^9  tr.  p.  2  et  3.  coss.  3,  Imp  Caes  P.    4008 
^    Lic  Gallienus  Aug  tr.  p.  2  et  3 
cos2. 

Pf.^    Imp  Valerianus  iii 
Imp  Galiienus  lu 

Reland.  ex  1 3,  C.deTe8tib.,etc. 
AurelianusGothosin  IUyricovin- 
ciL  Mediobarb  ex  numm  et  hist 
Valerius  MaximuSy  Praef.  Urb. 


Heges,  res  gestas  et  documenta.  Ckristi 

Pestis  in  JEthiopia  exorta  U>- 
tum  ferme  orbem  Romanum  in- 
vadit.  Victor  de  Caesaribus. 


B 


257  Lncii  4  et  2. 

IV  Saeviente  adhuc  persecutione  in 

et  01   Clerum  praecipue,  Lucius  ordinai 

258  episcopum  Stephanum  ex  archi- 
I         diacono  creatum  vicarium  his  coss 

die  Pentecostes  23  Maii,  qno  tem- 
pore  Lucius  exsulare  cogebatur 
brevi  rediturus  in  Urbem.  Vide 
notas  ad  Lucium. 

iEgaei  in  Cilicia  signant  h.  a.  in 
nummis  ^roiliano  percussis  ae- 
ram  299  ductam  ab  v.c.  706  ex 
Autumno.  Anazarbus  Valeriano 
nummos  cudit  h.  a.  signatosEpo- 
cha  272  deducta  ex  v.c.  733  ex 
Autumn.  Vide  notas  ad  Lucium. 


I 
n 


D 


n 
m 


Lucii2.         Stephan!  4. 

Lucii  martyrium  h.  a.  statuen- 
dum  die  3  Martii,  exactis  ab  or- 
dinatione  episcop^ili  annis3.  m.  3. 
d.  3.  ipsi  attributis  in  Picturis  S. 
Pauli  et  !n  Gatalogis. 

Stephanus  successor  eligitur  a 
Glero  die9  Aprilis  Dominica  Pas- 
sionis.  Vide  notas  ad  Stepha- 
num. 


Stephan!  4  et  2. 

Stephanus  h.  a  primum  sui 
Pontiflcatus  Paschacelebrat:  qua« 
re  hujusanni  Coss  primi  scribun- 
tur  in  ejus  Bpocha. 

Siostus  ordinatur  Episcopus  co- 
adjutor  Stephani  in  persecutione 
die  2  Septembr  Dominica.  Hinc 
ad  martyrium  anni  ii,  mens  xi, 
dies  V,  nempe  ad  Aug  6,  anni  238. 
Vide  not  pag  225. 


253 


254 


255 


567 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


I 


Arnit   Imperatores,    Consules,    RomarKh- 
Per. 


Jui.ei 
cycU. 

4969 
43,10 
F  E 


rum^  res  gestm,  et  documenta. 


Impp  Gaes  P.    Licin  Yaleria- 

nns  et  Gallienus  Aagg.  tr.  pot.  3 

et  4,  eoss.  3  et  2. 

p/vce  Valerins  Maximus  ii. 
^^  ....  Glabrio. 

Yetus  inscriptio  ia  aedibus  Co. 
CarandiniBolognettiad  S.Marcum 
edita  per  Fabretium,  p.  7^Inscr. 

Nummius  Albinus  praef  urbi  ex 
Opusc  Bucher. 

Gallienus  Fostumo  cnm  exercitu 
in  Galliascustodienduseterudien- 
dus  mittitur.  Gothi  ab  Aureliano 
victi.Mediob  ex  nummiset  hist. 

4970       Impp  Caess  P.  Lic  Valerianus  et 

U,  44  Gallienus  Augg  trib  pot  4  et  5 

D      coss  4  et  3. 

CanR  Imp  Yalerianus  Aug  iv. 
^"'*  Imp  Galienus   Aug    iii,  ex 
nummis. 

Reland  ex  L  iii,  C.  de  inoffic. 
donat.,  etc. 

Prsefectus  Urbi  unius  Donaius. 
Ahonym  iy  saec. 

Yalerianus  in  Persas  movens, 
relicto  in  urbe  Grallieno,  Byzantii 
cum  exercitu  subsistit.  Mediob 
ex  num  et  hist. 

4874       Impp  Csss  Yalerianus  Aug  tr. 

45,  43  p.  5   et  6  coss  4,  et  Gallienus 

G      Aug  tr.  p.  5  et  6,  coss  3. 

n^.o    •  •  Memmius  Tuscns. 
^^^ Bassus. 

Reland  ex  1.  xv,  C.  de  in  offlc 

test.,  etc.  Praef  Urbi  ComelitM  Ss- 

cularis.  Valeriano  Persarum  flnas 

ingresso,  Ingenuus  a  Moesiacis  ie- 

gionibus  dicitur  imperator  :  sed  a 

Gallieno  vlctns  occiditur.  Mediob 

ex  num  et  hist. 


Anni 

U.C. 

anU 

et  post 

Pahl. 

4008 
4009 


A     Annt    Christianorum,  Judaeorum  et  ftni"  Aim 

Olymp.      timorum  populorum^  Pontiflces,    JBn 

Reges,  res  gestss  et  documenta,  Chru 


III  Stephani  2  et  3. 

IV  Per  absentiam  Stephani  in  exsi- 
lium  pulsi  Vicarius  Sixtus  [juxta 
Epistolas  Cypriani  in  notis  pag 
246 ,  indicaUs]  Pontificalia  cele- 
braverit  officia  in  Paschate  hujus 
anni.  Ab  aliquibus  cataiogis  idcir- 
co  primi  cosshincilii  tribuuntur. 
Yide  notas  ad  Stephanum. 


B 


4009 
4040 


4040 
4044 


256 
Bis 


4972       Impp  Caess  Yalerianus  Aug  tr. 
46,  43  pot.  6  et  7,  coss  4  et  Gallienus 
B      Aug  tr.  p.  6  et  7,  cos  3. 

rA«c    •  •  •  •  -fimilianus. 
*^**    ....  Bassusii. 

Reiandexl.  i.r..Gregorsiadvers 
donat.,  etc.  Pr.  Urbl  Comelius  Sa?- 
cularis. 

A    Persis  capitur  Yalerianus, 


4041 
4042 


0  258      Stephani  3  et  4.  Sixti  i. 

IV         Stephanus  capite  truncatur  in 

et      sede  sua   ad   Catacumbas  die  2 

0  259  Augusti.  cum  sedisset  qua  vica- 

I      rius,  qua  pontifex  ann  iv,  mens  ii 

dies  XV,  juxta  catalogos  et  pictu- 

ras.  Yide  notas  ubi  supra.  Post 

ejus  martyrium. 

SixTUS  antea  vicarius  eligitur  a 
clero  successoi .  Vide  notas  loco 
indlcato. 
Sapor  Persarum    rex   Syriam, 
^  Ciiiciam  et  Cappadociam  depopu- 

latur.  Contra  eumdem  proflcisci- 
tur.  Valerianus. 

I  Sixti  4  et  2,  vix  initus:  ejusque 

II  martyrium  die  6,  Aug.  ab  ordinat 
episcopali  an.  lumensibxi,  diebus 
VI.  Vide  notas  ad  Sixtum.  Ocfava 

PERSBCUTIO. 

£x  suggestione  Macriani  Archi- 
synagogi  Antiocheni  et  Magornm 
Jjlgyptiorum  [  Euseb  lib  VII,  c.9J 
atroci  persecutione  in  Christianos 
ubique  saevit  Valerianus,  datis  ad 
Senatum,  et  ad  praesides  provin- 
ciarum  litleris,  ut  episcopiei  pre^ 
D  sbyteri^  et  diaconi    in  continenti 

animadvertantur .  Ep.  82,  5,  Cy- 
priani  qui  capite  truncatur  44  Sep 
quemadmodum  et  igne  torretur 
S.  Laurentius  Romae,  etc. 

II  Sede  vacante  praefuerunt  pre- 

III  sbyteri  usque  in  diem  xvii,  Kal 
Augusti.CatalogiVet.Vide  noUs 

DiONYSiuseligitur  pontifex  Ro- 
manus  etordinatur  Dominica  49 
Septembris,  ex  qua  sedit  usquead 
diem  27  Decembr  268,  ann  ix, 
mens  iii,  dis.  vii  ut  ex  Catalog  et 
Pict.  Videnotasad  Dionysium. 


/  ■ 


25' 


« 


9 


GIONOL.  GONSUL.  BT  GiBS.  ROM.  ETC. 


570 


Afitii   Imperaiores,  Consules  Romanmm,    Anni    A    Anni   Christianorum,  Judseonmi  et  fini-   Anni 
Veriodi  res  gestse  et  documenta.  U.  C.  Olymp      timorum  populorum,   Pontifices,    Mrm 

M.  et  ante  Reges,  res  gestwet  documenta.     Ckristi. 

fcU  et  post 

3  Palil. 


apnd   quos   miserabili   servitute 

consenescit. 

RcgiUanus   in   locum    ingenui 

Aug  dicitur,  Gallienus  Romam  re- 

dit.  Postimus  in  Galiiis  re[)ellat. 

Meliob  ex  numm  et  liist. 

Imp  Caes  Galienus  Aug  [captivo    4012 

^U  patre  apud  Persas  detento]  tr.  p.    4013 

G    7et8.  Co$3. 

p™  .  .  Cornelius  Saecularis  n. 
^^  .  •  Junius  Donatus 

L.  2.  C.  de  incend.,  etc.  Reland 

SaeculariiietDonatocoss.  Comelius 

Ssecularis  P.  U.  Opuscul.  Bucber. 

Hos  et  praecedentes  coss.  ab 
Annalibus  expunctos  restituendos 
probant  chronologi.  Vide  Pagium 
ann  280.  Macrinus  Aug  dicitur 
cum  flliis  ab  exercitibus  Orientis, 
et  ab  Aureolo  vlncitur,  et  occidi- 
tur  cum  liberis  et  Quieto.  Mediob 
ex  num  et  hist. 

4974       Imp  Caes  Gallienus  Aug  etc  tr.    4013 

^8,45  p.  8  et  9.  cos.  4.  4044 

F      p      Imp  Caes  Gallienus  Aug  iv. 
^^^  L.  Petronius  Taurus  Volu- 

sianus. 

Gruter  4028,  2  Fabrett  Inscrip. 
356. 

Gallieno  iv  et  Volusiano  Num- 
mius  Albinus  P.  U.  C.  Cassius 
Postnmus  ex  praefecto  limitis 
Rheni,  occiso  Valeriano,  tertio 
fllio  Gallieni,  cujus  curator  erat, 
cum  fllio  suo  Postumo  in  Galliis 
assumit  imperium,  et  7  annis  ob- 
tinet  Calvis  ex  Aur  Vict  Pollione, 
etc. 

^975       Imp  Caes  Gallienus  Aug  etc  tr.    4044 
♦^-•46   p.9et40cosv.  4045 

-6  Imp  Caes   P.  Licin  Gallie- 

nus  Aug  V. 

Goss Faustinus. 

L.  2,  c.  de  ordinat  Judicio- 
rum.  Reland. 
Gallieno  v  et  Faustino  coss  Num" 
mius  Albinus  P.  U. 

Terraemotus  ingens  Romae,  in 
Libya  et  Asia.  Pestis  Romae  et  in 
Achaia.  Ex  libris  Sybillinis  pax 
Deum  quaesita  etc.  Mediobar  ex 
num  et  hisL 

Decennalia  a  Gallieno  celebrata 
Nummi  veteres. 


III 

IV 


B 


0.259 

IV 

et 

260 
1 


I 

II 


i 


! 


Capto  Valeriano  a  Persis,  plnres 
in  diversis  provincils  imperium 
usurpant,  quorum  meniinit  Poiiio 
in  XXI,  Tyrannis.  Petav. 


Dionysii  4  et2. 

Persecutio  a  Gallieno  desiit.  En- 
seb  lib.  VII,  c.  44  et  47. 

Scythis  irrumpentibus,  templum 
Dianae  Ephesinae  succenditur,  et 
Nicaea,  capitur  Ghalcedon,  Trape- 
zuntii  diripiuntur,  etc.  Petav  et 
Euseb  Zosimo  et  Trebellio. 

Paulus  Samosatenus  fit  episco- 
pus  Antiochenus.  Pag  ad  ann  264, 
n.  V. 


Dionysii  2  et  3. 

iEmilianus  praef.  ^gypti  in  se- 
ditione  quam  fortiter  compresse- 
rat  occupatts  horreis  assumit  im- 
perium  ;  sed  a  Theodoro  Duce 
Gallieni  vivus  capitur,  et  ad  Gal« 
lienum  mittitur.  Calvis  ex  Aure- 
lio. 

Post  Macriani  mortem  [cujus 
rebellio  in  iEgypto  in  causa  fuit, 
ne  beneflcium  remissae  persecu- 
tionis  alibi  concessum  .figyptii 
Christiani  perciperent]  h.  a. 
scribit  (raUtenus. 


Dionysli  3  et  4. 

Dionysius  Alexandrinus  episco- 
pus  delatus  ad  Dionysium  papam 
super  obscure  scriptis,  quibus 
Ariani  postea  usi  sunt,  suspiciiH 
nem  purgat  datis  ad  eum  litteris 
Petav. 

Gothi  occupatis  Thraciis  Mace« 
doniam  vastant,  mox  victi  rece- 
dunt.  Scythae  Asiam  vastant,  tem- 
plum  Dianae  spoiiant.  Pagius  ad 
h.  a.  ex  Pollione 

Porphyrius  Platonicns  Christia- 
nis  infensus  scriptor  e  Tyro  Ro- 
mam  h.  a.  venit  ibi. 


260 
Biss 


264 


574 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMEIU  EDIT.  ROH.*yATIC. 


Anni  Imperatores,  Consuks,  Aomano-  Anni 
Per  rum,  res  gestae,  et  documenta.  U.  C. 
Jul.  ante  et 

etcycli.  postPalil, 

®5 


A     Anni  Christianorum^  JudsBorum  et  /Ini-    A 

Olymp,      timorum  populorum,  PontijiceSj     ^ 

Reges^  res  gestss  et  documenta.    Ch 


4976 

20,17 

D 


49T7 
24,48 


4978 

22,19 

A 


4979 

23,4 

G 


4980 

24,2 

F 


Imp  Gaes  Galllenus  Aog  tr.  p.    4015 
10  et  44,  coss  5.  4016 

pacc    •  •  •  Albinus  ii.  . 
^****     .  .  .  Maximus  Dexter 

Inscr  in  hortis  Barberinis  edita 
a  Yalesio  in  not  ad  Euseb,  lib  iv 
de  Yita  Const  pag  240  et  a  Re- 
lando,  qui  observat  ex  card  No- 
risio  lapidem  spectare  ad  coss 
annl  227.  Pagius  eumdem  coss 
utroque  anno  ordinarium  censet. 
Nummius  Albinus  P.  U. 

Trebellianus  in  Isaurla  et  Celsus 
in  Africa  imperium  sibi  sumunt, 
sed  pauio  post  interflciuntur.  Cal- 
vis  ex  Poilione. 

Imp  Gaes  Gallienus  Aug  tr.  p.    4016 

44  et  12,  coss  6.  4017 

P^..  Imp  Gallienus  Aug  vi. 
^^**  .  .  .  Saturnius. 

Pollio  in  Gall  c.  10.  yailiant  in 

numm   arg  Gallien  tr.   p.  xii, 

COSS  VI. 

Galiieni  triumphus  Persicus. 
Mediob  ex  num  et  hist. 

Imp  Caes  Gallienus  Aug  etc  tr.    4017 

p.  42, 43,  coss  VI  4018 

P       P  Licinius  yalerianus  ii. 
^****  L  Caesonius  Macer  Lucillus 

Ruflnian. 

His  coss  dedicatio  murorum  Fe- 
ronemium  legitur  in  porta  quam 
Bursaream  vocant.  Gruter  466,  2 
et  Panvin  antiquit  yeron  Reland 
ex  1. 7,  c.  de  excus  tutor  Patemus 
praef  urbi. 

Gallienus  bellum  Postumo  infert 
in  Galliis  et  vinclt  pluries.  Scythae 
vincuntur  et  ad  sua  redeunt.  Me- 
dlob. 

Imp  Gallienus  Aug  tr.  p.  43,    4017 
44,  coss  VII.  4018 

pacc  ^DiP  Gallienus  Aug  vii. 
^^^  .  .  .  Sabinillus. 

Gruter  274, 6.  Reland  ex  L  7,  c. 
de  probationibus.  Patemus  Pr.  U. 

His  coss  Servilius  Lollianus  In 
Gallia  contra  Postumos  imperator 
appellatus  est.  Moeonius  autem 
tyrannus  occisus  est.  Lydiatus  ad 
h.  a. 

Imp  Caes  Gallienus  Aug  tr.  p.    4018 
43,  44,  coss.  7.  4019 


II 
III 


B 


III 

IV 


260 

IV 

et 

261 

I 


D 


1 
II 


II 
III 


Dionysii  4  et  5. 

liegilianus  in  Pannonia,  et 
Satuminus  in  -figypto  tyrannidem 
usurpantes  caeduntur.  Ex  Trebel- 
lio  Petav  et  Calvis  hic  ad  annum 
praecedentem,  ille  ad  seq  refert. 


Dlonysii  5  et  6. 

Odenatus  rex  Palmyrenomm 
Saporem  Persarum  regem  Roma- 
nis  flnibus  ejicit,  Nisibin  et  Car- 
rhas  occupat,  captivos  Persas  ad 
Gallienum  mittit :  a  quo  Augustns 
appellatus  totius  Orientis  obtinet 
imperium.  Pollio  in  duob  Gallie- 
nis  cap  10. 

Dionysii  6  et  7. 

Synodus  Antiochiae  contra  Pau- 
lum  Samosatenuro  cogitur.  Petav 
et  pag  ex  Euseb  7,  hist  c  22. 


Dionysii  7  et  8. 

Odenatus  Palmyrenorum  rex  ob 
strenue  navatam  operam  contra 
Persas  a  Gallieno  Augustus  dlci- 
tur,  et  paulo  post  insidiis  structis 
occiditur.  Mediob  ex  numm  et 
hist. 


Dionysii  8  et  9.  i 

.  Odenato  Palmyrenorum  rege  in- 
terfecto,  Zenobia  ejus  uxor  princi- 


873 

Atmi 

Per, 

Jul. 

et  cycli 


GRONOL.  GONSDL.  ET  CJES.  ROH.  BTC. 


ff74 


Imperatores^     Conivles  BomaruH     Ami 
ruim  res  gestw,  et  documenta,  UX. 

ante  et 
postPalU. 


4964 

25,3 

ED 


4962 

96,4 

G 


4963 

27,6 

B 


Goss 


•  •  •  PaterDQs. 
. .  .  Arcesilaus. 

Reland.  ex  1.  5,  C.  de  in  lit 
dand.  tutor  v  curat. 

Pctronius  Volusiantis  P.  U. 

Postumis  tyrannls  occisis  M. 
Aur  Victorinus  imperator  dicitur 
ei  in  Germania  Ponipontus  JBlior' 
nus.  Lydiat. 

Imp  Caes  Gallienus  Aug  tr.  p.    4019 
U,  coss  7.  4020 

r-zveo    •  •  •  Paternus  ii. 
^^^    . . .  Marinianus. 

Boldet  ex  lap  ant  ne  sacr  coemet 
p.  60.  Petron  Volusianus  Pr.  Ur. 

Gallienus  Gothis  in  Uiyrico  cadr- 
sis,  fugatisque  Scyttiis  prope  Me- 
diolanum  occiditur  insidiis  Mar- 
tiani  et  Gecropii  ducum.  Petav 
et  Mediob  ex  hist  et  numm. 

Successit  ei  Glaudius  circiter  ix 
Kalend  Aprilis  [PeUv  exTrebellio] 
qui  vincitet  occid  itAureo2um  Zo- 
simus.  Tetrums  pater  et  fil  impe* 
rium  usurpant 

ImpCaes.  MAurClaudGothAug    4020 

tr.  p.  4,2,  coss  2.  4024 

p^-    Imp  M  Aur  Claud  Aug  ii. 
*^^    .  .    .  •  Nonius  Paternus. 

Yetus  lap  in  Mus  Alban  Reland 
ex  1  6,  c.  de  servitutib  et  aqua. 

Claudio  Aug  ii  et  Paterno  coss 
Flavius  Antiochianus  P.  U. 

Imp  Caes  Fl  Claudio  Pio  Felici  in- 
victo  Aug  Pont  Max  trib  pot  ii. 
coss  11,  Procos  etc.  Rupert  hist 
univex  Salmas.  Claudius  variis 
prseliis  Gothos  fundit,  pluresque 
de  iis  victorias  reportat.  Med  ex 
num  et  hist 

Imp  Caes  Claudius  Gothicus  Aug    4021 

tr.  p,  2,  3,  coss  2.  4022 

n^-    •  •  •  Antiochianus. 
^^    .  .  .  Furius  Orfitus. 

Reines  p.  443 

Antiochiano  et  Orfito  coss  An 
tiochianus  P.  U. 

Reland  ex  1.  2,  c.  de  divers  r^ 
script  antea  producta  a  card  No- 
ris  de  vot  decenn  qui  observat 
inde  colligi  Claudium  vixisse  sal- 
tem  usque  ad  25  Octobris  h.  a. 

Octobri  exeunte  Claudius  peste 
moritur.  Quimtillus  ejus  frater 
antea  quoque  aug  succedit ;  et  die 


A     Anni    Christianorum,  Judseorum  ei/lni-    Anni 
Olymp.       timorum  popuhrum,  Pontifices,    Mrm 
Reges^  res  gestsB  et  documenta.  Christi. 


patum  obtinuit.  Gallienus  Hera- 
clinumDucem  contra  Persas  de- 
stinat :  qui  a  Palmyrenis  victus 
est  Petav  ex  Trebell  Zenobia  bel- 
licosissima  mulier  non  solum  Per- 
sas  repellit,  sed  etiam  iniBgyptum 
potentiam  extendit  Calvisius  ex 
eod   Trebellio. 


B 


III  Dionysii  9  et  40.  266 

IV  Zenobia  Orientale  imperium  no-   Biss. 
mine  Herenniani,  Timolai,  et  Ya- 
ballati  filiorum  administrat.  Me- 
diob  ex  nummis  et  hist. 


261  Fblix  post  obitum  Dionysii  die- 
IV     bus  V,  electus  et  ordinatus  Ponti- 

Olymp  fex  romanus  die  3  Januarii  Dom 

262  ex  coss  Claudio  Paterno  [ut  ha- 
I      bet  catal  liber  et  liber  Pont  sedit 

annos  v,  mensxi,dies  xxv,  usque 
ad  3  Kal  Januar]  anni  274,  (ut 
inOpuscdepositepisc].  Yide  notas 
ad  Felicem. 


D 


I  Felicis  2. 

II  Paulus  Samosatenus  damnatam 
priore  Antiocheno  concilio  haere- 
sim  repetens  in  secunda  Synodo 
Antiochena  iterum  damnatur,  ei 
sede  ejicitur.  Sed  cum  Ecclesiis 
cedere  nollet,  interpellato  Aure- 
liano  vi  detrususest.  Euseb  lib  7, 
hist  c.  23  et  24.  Athanas  de  Syn 
qui  et  indicat  Romae  celebratam 
super  ea  re  Synodum  a  Dionysio 
Papa.  Petavius 


269 


270 


015 


AD  ANASTASron  PR0LE60MBNA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


^j 


Anni 
Per: 
Jui. 

H  citcH. 


4964 

28,6 

A 


Imperatores^  Consides  R(mano^ 
rum,  res  gestse  et  documenta. 


Anni    A  Anni   Christianorum,   Judaeomm  et  fni- 

U,  C.  (Uym        timorum  popuhrum,  Pontifices, 

^^  f?.  Reges.  res  gestm  et  documenta. 

postPaltL  ' 


m 

Anni 

Mrm 
QiTiM. 


XX  moritur.  Imperat  aurelianus. 
Medlob  etc. 

Irop  C»s  D.  Domltius  Aurelia-    4023 
nns  Aug  tr.  p.  4,  2.  Cos.  4024 

Imp  Css  Yaler  Anreliaaus 
Coss       Aug  II. 

L.  CeJoniusYirlus  Bassus  ii. 

Posttfmtus  7aru5  P.  U. 
Reines  pag  384,  corrigendus  ex 
GudianisapudReland.  Alamanni  et 
Marcomanni  Rom  imperium  infe- 
stant.  Clades  etiam  ab  iis  Ingens 
ad  Piacentiam  accepta.  Ob  id  tre- 
pidatum  Romae,  et  Sibyliini  iibri 
Aureiiano  Jubente  consuiti.  Petav 
ex  Vopisco,  ex  quo  addit  victos 
postea  Gothos,  reversum  in  Urbe 
Aurelianum,  qui  et  Pomcerium 
amplificavit. 


II 
III 


B 


4085       Imp  Caes  Aurel  Aug  tr.  p.  2,  3,    4024 

III 

4,7     cos2.                                             4025 

IV 

^®**    .  .  .  Voldumianus. 

Metius  Faiconius,  et  Nicoma- 
chus  suff  coss  ex  Vopisco  Re- 
land. 

Flavius  Antiochianus  P.  U. 

Contra  Zenobiam  et  Palmyrenos 
movens  Aurelianus,  in  Thraciis, 
in  lilyrico,  et  trans  Danubium 
Barbaros  vincit. 

Hinc  Gothicus,  et  SarmaHcus 
dlcitur. 

4966  Imp  Cses  AureliTnus  Aug  Got- 

8^     thicus  Sarm  tr.   p.  3,  4,  cos  2. 

JB      r</.e.    M.CiaudiusTacitus. 
^^*    .  .  .  Placidianus. 

Ex  vet  inscrip  Firm  ap.  Rupert 

in  hist  Univers  Reland. 

Tacitoet  Placidiano  coss  Virius 

Orfitus  P.  U. 

4967  ImpCaes  Aurelianus  Aug  Gotth 
3,9   Sarm  Carpicus    Armeniac  Parth 

D     Adiaben  et  c.  tr.  p.  4, 5.  Cos  ii. 

r/^c.    ^^P  Aurelianns  Aug  iii. 
^^"    C.  Julius  Capitolinus. 

Gruter  4082,  42,  ubi  legend  iii, 
notatReland.  Idem  Gruter  276,  5, 
exhibet  tr.p.  V,  Aureliani  cumcos 
III.  et  eamdem  cum  cos  design  3. 

ViHus  Orfitus  P.  U. 

Tetricus  Tyrannus  Galliae  Au- 
reliano  se  dedit :  qui  magnificum 
triumphum  ducit  ex  Oriente  et  Oc- 


G 


Felicis  3. 

Rescriptum  Aureliani  ad  Sena- 
tum  (ex  Vopisco)  de  libris  Sibyl- 
linis  consulendis  affertura  Peta- 
tIo  ad  h.  a.  Mtror  vos^  Patres 
sancti,  tamdiu  de  apcriendis  Stdy^ 
linis  dubitasse  libris,  perinde  quasi 
in  Christianorum  Ecclesia^  non  in 
templo  deorum  omnium  tractare" 
tis  Nempe  [ait  Petav]  quod  Chri- 
stiani  ab  istiusmodi  profanorum 
iibrorum  lectione  utique  in  eccle- 
siis  abhorrerent.  Addit  ex  Vopi- 
sio,  plerosque  nobiles  post  ad- 
ventum  Aureliani  in  urbe  occlsos. 
Haesitatio  ilia  indicat  copiam  Chri- 
stianorum  inter  nobiles  Romanos. 
Hinc  nona  persecut. 

Felicis    4.    Nona   persegutio. 

Aurelianus  persecutionem  in 
Christianos  tentatam  antea,  sub 
hoc  tempus  instauravit.  Petav.  ex 
S.  Leone  M.  Serm  2de  Pent. 

Expeditioconira  Zenobiam  Pal- 
myrenorum  reginam. 


274 


Biss. 

272 


4825 
4026 


D 


4026 
4027 


0962     Felici8  5. 

IV        Aurelianus  cum  Zenobia  confll- 

et     git,  eam  vincit  et  capit.  Oriente 

0263  restituto,  iuEuropam  transit,  nbi 

I      Carporum  copias  aflDigit,  et  a  Se- 

natu  Carpicus,  Armeniacus,  Par- 

thicu^  Adiabenicus  dicitur.  Me- 

diob  ex  num  et  hist. 

I  Felicis  6. 

II  S.  Felix  cum  sedisset  ann  v, 
mens.  xi,  dies  xxv,  obit  his  coss 
3  Ral  Januar  ex  Catalog  qui  sedem 
vacasse  referunt  diebus  v.  Vide 
notas  pag238. 

Firroius  in  ^gypto  rebellat,  sed 
vincitur  ab  Aureliano,  Mediob  ex 
hist. 


873 
Biff 


274 


CRONOL.  CSONSUL.  BT  QJES.  ROM.  ETC.  ffjf 

U    Imperatores^     Consule$.  nomano^   Anni     A    Anni   Ckritianorum,  judsBorum  et  fni-   Amd 
r        rum  rc$,  ge$t3s^  et  documenla.    U.C,  Olymp.    timorum  populorumj    Pontifice$^    Mrm 

'  „  «»»*«  ^  Rege$f  rts  ge$tWy  et  documenta,    Chri$ti. 

5»  po$tPalU. 

cidenle.  In  Gallias  profectus  ab 
obsidione  Barbarorum  Yindelicos 
liberat.  Mediob  ex  num  et  hist. 


\       Imp  Caes  Aurelianus  Aug  etc,  tr.   4027 
)     pot  5,  cos  4.  4028 

Imp  Aur  Aug   iv.   {Postu^' 
Coss       mus,   Syagrius,) 

T.    Nonius    [aL    Avonius] 

Marcellinus  P.  U. 

His  suff  Aurelius  Gordianus,  et 
Yettius  Cornificius  ex  Vospisc  in  B 

Aur  et  Tacit  Grut  276,  4  et  338,  3. 

Fabrett  747.  Marm  Feis  534. 
Contelor  de  P.  Y.  39,  ubi  Reland 
notat  negligi  primum  Aureliani 
cons  suff. 

Anrelianus  in  Iliyricum  rever^ 
sns  ut  in  Persas  moveret,  inter 
Heracleam  et  Byzantium  mense 
Jannario  h.  a.  occiditur  M.  Clau- 
dius  Tacitus  post  sex  mens  in- 
terregn  a  Senatu  eligitur.  Mediob 
exYopiscoet  numm. 

)       Imp    Caes  Tacitus  Aug   tr.  p.     4028 
I     cos  II.  4029     G 

Coss  ^""P  '^Sl^^\'}?  ^"^  "• 
. .  .  iEmilianus. 

Tacito  Aug  ii,  et  iEmiliano 
coss     P.    U.    Ovinius    Patemus, 

Anon  IV.  Sev  aliique  Fastorum 
edit.  Veteres. 

Barbaros  e  Romanis  finibus  fu- 
gat  Tacitus.  Hinc  Yictoria  Got- 
thica.  Sed  ad  diem  i  Kal  Maii  viU 
concedit.  Mediob  ex  num  et  hist 
Florianus  Imperium  fraternum 
tenet,  et  seipsumocciditvi  Id.  Ju- 
liiPROBus  Aug  dicitur  et  imperium 
pacifice  obtinet  A  D  v  Non  Julii. 
Idem  Mediobet  Petav  ex  Yopisco. 

)       Imp  Cxs  M.  Aur  Probus   Aug 

I    tr.  pot  4   et  2  cos. 

tacc  InipCaBs  M.  Aur  Probus  Aug 
^®*^  M  Aurei  Paulinus. 

Vetus  inscript  a  Sponio  Romae 
conspecta,  et  a  card  Noris  edita 
Cenot  Pis  pag  325  et  de  vot  De- 
cenn  ex  I.  2,  C  de  revooand  donat 

Ovinius  Patemus  P  U. 

Probus  in  Gallias  profectus  cx 
de  Barbaris  civitates  recepit;  et 
DCCM  propemodum  occidit.  £x  Yo- 
pisco  Petav. 


II 

lU 


III 

IV 


D 


4029 
4030 


263 

IV 

ttm 
1 


EuTTGHUNUs  Domiuica  die  Ja* 
nuarii  3,  Aureliano  et  Marcellino 
coss,  ut  habet  Catal  liber  ordina- 
tus  episcopus  Rom  sedit  ann  viii, 
mens  xi,  dies  iv  nsque  indiem  vi 
Idns  Decembr  Caro  44  et  Carino 
coss  Christi  283.  Yide  noUs  ad 
Eutychianum. 


275 


Eutychiani  2.  276 

In  Oriente  audita  morte  Taciti  Bi$s 
Probus  eligitur  imperator,  qui 
Syriam,  PhoBnicem,  Palsestinam 
et  ^gyptum  universam  tenebat: 
caetera  Florianus.  Zosim  apud 
Pagium  ad  h.  a.  qui  imperium 
Probi  ex  mense  Aprili  anspicatur 
quando  Tarsi  eligebatur  etiam 
Florianus. 


Eutychiani3. 

Eusebitts  in  Chron  hoc  anno 
imperantis  Probi  2,  Antiocheno- 
rum  325,  Tyriorum  402,  Laodice- 
norum  324,  Edessenorum  588, 
Ascalonitarum  380,  insanam  Ma- 
nlchaeorum  haeresim  in  comma- 
hem  humani  generis  perniciem 
erupisse  scribit.  Ex  eo  Petay  Pa- 
gius,  etc. 


277 


879 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


Anni  Imperatores,  Consules  Eomanorumy   Anni    A  Ann    Christianonm^  JudsBorum  et  fni^ 
Per.  res  gestse  et  documenta.  U,C  Olymp.       timorum  populorum.   Pontifices^ 


Jfd. 

et  eycli 

4994 

7,13 

F 


ante  et 
post  Palil 


4992 

8,U 

E 


4993 

9,45 

DC 


Imp  Gaes  Probus  Aug  tr.  pot  2   1030 
et  3,  coss  2.  4031 

Hiscoss  ViriusLupus,  Pr.  Urbi. 

Reland  ex  1.  C.  ut  nem  lic  sine 
jud  auctor.  etc 

In  Thraciam  concedit  Probus  et 
Geticos  populos  in  amicitiam  re- 
cipit.  Petav  etMediob  exVopisco. 

Imp  Caes  Probus  Augtr.  pot3    4031 

et4,  coss3.  4032 

rna*  Imp  Probus  Aug  iii. 

^^  —  Nonius  Paternus  *  ii. 

Lapis  antiq  in  Musseo  card  Al- 

bani. 

His  coss  Virius  Lupus  Pr.  Urbi. 

Imp.  Caes  Probus  Aug  tr.  pot  4    4032 
et  5,  coss  3.  4033 

CtiQA    •  •  •  Messala 
^®^   ...  Gratus 

Marm  Felsinea  pag  353  et  1.  4 

C.  de  donationib  Reland. 

His  coss  ViriusLupus  Pr.  Urbi. 


I 
u 


B 


4994       Imp  Cses  Probns  Aug  tr.  pot  5 

40,46  et6. 

r/^«.  Iinp  Probus  Aug  iv. 
*^**   —  Tiberianus. 

Reland  et  Inscript  Gndianis,  et 
ap  Rubert  hist  univers  pag  388 
ubi  Probus  Aug  dicitur  tr.  p.  iv. 

His  coss  Ovinius  Patemus  P.  U. 

Probus  Proculum  et  Bonosum 
Galliae  Tyrannos  vincit.  Romam 
venit,  ubi  deGermanis,  et  Blemyis 
triumphat.  Congiariumdividitetc. 
Mediob  ex  num  et  hist. 


4033 
4034 


Beges^  res  gestx  et  dccumenta. 

Eutychiani  4. 
Anatolius  Laodicenus  Episcopns 
insignis  habetur.  Euseb. 


Anni 

JBrtB 

Christi 


278 


II        Eutychiani  5.  279 

ni  Probus  in  Orientem  profectos 
Isauriam  iiberat,  Blemyas  subigit, 
Copton  et  Ptolemaidem  occupat, 
cum  Persis  pacem  facit  Petavius 
et  Mediob  et  Yopisco. 

in       Eutychiani  6.  280 

IV    *   ProbusSaturninumAIexandriae     Biss 

Aug  dictum  per  Duces  suos  vincit, 

etlicet  invitus,  occidit.  Mediobex 

Yopisco. 
Annales  Baron  h.  a.  consulatas 

restituunt  suo  loco  in  iSra  comm. 

Dionysiana. 

964       Eutychiani  7.  281 

IV         In  Thraciam  rediens  Probns  ei 
et      Oriente  centum  millia  Bastema* 
0  265  rum  ibi  ad  tutelam  tutelam  impe- 
I      rii  coUocat.  Petav. 


4995       Imp  Caes  Probus  Aug  tr.  pot  6 
44,17  et  7,  coss  v. 
A        Coss  Imp  Probus  Aug  v. 
—  Yictorinus. 
Fasti  Anon  iv  saec. 
His  coss  Pomponius  Victorianus 
Pr.  Urbi 

Probus  h.  a.  Juxta  Pagium 
triumphat  de  Germ  et  Blem. 
Deinde  bellum  parans  adversus 
Persas,  tumultu  miliuri  apud  Sir- 
mium  interficitur  mense  Novem- 
bri.  Succedit  M.  Aurel  c/irus. 
Chronologi  omnes  ex  Yopisco  et 
Aur.  Victore. 


4034 
4035 


D 


I  Eutychiani  8. 

II  Carus  Imperator  filios  Carinum 
et  Numerianum  Caesares  creat, 
illum  in  Galliis  relinquit,  hunc 
secum  ducit  ad  bellum  Persicnm. 


282 


8M 


CRONOL.  (JONSUL.  ET  C^.  ROM.  ETC. 


888 


Imperatores,   Consules,   Bomaruh-  Anni    [A 
rum^  res  gestx  et  documenta.    U.C, 

ante  et 
postPalU, 


Imp  Cxs  M.  Aur  Carus  tr.  pot    4035 

42,48  4et2cosii.  4036 

G  Imp  Cass    M.    Aur  Carus 

Coss     Aue  II. 

M.  Aur  Carinus  Cxsar. 

Reland  ex  1.  4,  c.  de  testibus. 

His  coss  Titurius  Rohumts  [al. 
Robuslus]  Pr.  Urbi. 

Mortuo  Patre  circa  Decem- 
brem,  uterque  fllius  Garinus  et 
NuMERiANUs  Augustidicuntur.  Me- 
diob  ex  num  et  hist.  «> 


Anni    Christianorum^  Judxorum  et  fni-   Anni 
Olymp,      timorum  populorum^   pontifices^    JBrm 
Beges,  res  gestae  et  documenta,  Christi. 


II 
II 


4 


4r997      Imp  Caess  M.  Aur  Carinus  et    4036 
43,  19  Numerianus  tr.  p.  coss  2.  4037 

P  E  ImpCaes  M.  Aurel  Carinus 

Coss         ^^^  "• 

^^    Imp  Caes  M.  Aur  Numeria- 

nusAugii. 

SuflTecti  Diocletianus  Aug  et 
Annius  Bassus :   deinde  M.  Aur 

Yal  Maximianus,   ef  M.   Junius 

Maximus.  Reland  ex  1.  5,  c.  de 

donation.   etc.  Schelastr  ex  cod 

Justinian  lib  3  lege,  Ut  nemo, 

Cejonus  Yarus  P.  U. 

Carinus  et  Numerianus  ludos 
Romanos  magnifico  apparatu 
edunt.  Numerianus  occiditur  ab 
Apro  socero.  DioasTiANUs  Aug  di- 
citur  Mediob  et  num  et  hist. 

Imp  Carinus  Aug  tr.  p.  cos  2.    4037 
Et  Imp  Diocletianus  Aug  tr.  pot    4038 
4  et  2  cos  2. 
r^       Imp  Gal  Val  Dioclet  Aug 

COS  II. 

Aristobulus. 

Rel  1.  7.  G.  de  haered  instituend. 

Cejonius  Varti5  hiscossPraefUrbi 

Casinus  apud  Margum  Moesiae 
oppidum  occiditnr,  cum  pluribus 
jam  praelis  a  Diocletiano  fusus 
esset:  qui  Caesarem  creat  Maxi- 
mianum  Hercnleum,  et  ablegat  In 
Gallias  ad  domandos  Bacaudas 
tumultuantes 

Imp  Diocletianus  Aug  tr.  pot  2    4038 

^*.  2   et  3,  cos  2,  Imp  4,  2,  3.  4039 

^               M.  Junius  Maximus  ii. 
Coss Vettius  Aquilius. 

Gruter309. 8FabrettInscrip680. 

Relex  1,3, 5,6,7,deinofrdenot,  etc. 

His  coss  Junius  Maanmus,  P.  U. 


III 

lY 


Eutychiani  9.  Caii  i.  S83 

Carus  Mesopotamiam  capit,  et 
Ctesiphontem  pervenlt.  Hinc  Per- 
sicus  dictus  est:  Idem  fulmlne 
ictus  Interlt  clrca  Decembrem. 
Yopisi  Eutrop  Zoslmus. 

His  coss  Eutychianus  oblt  de- 
posltus  in  Callisti  yi  Idus  Decembr 
[Prolegom  Opusc  ii,  pag9]cum 
sedisset  annis  viii,mens  xi>  vide 
notas  pag  243.  Cessavit  episcopa- 
tus  dies  viii,  Caius  eligitur  Pon- 
tifex,  et  ordinatur  die  Domlnica 
46  Decembr  ex  qua  sedit  ann  xi, 
mens  iv,  dies  xi.  Vide  notas  p. 
443  et  252. 

Caii4,2.  284 

Hinc  incipit  ^ra  DioaETiANi,    Biss 
quae   et  marttbum  a    Noemenla 
Thothflxa,  id  est  xxix  Augusti.  P^ 
tav  et  caeteri  Chronologl. 

Initium  Cycll  Lunaris  apud 
Christiano  iEgyptlos  hoc  anno: 
apud  Latitts  ex  Paschale  se- 
quentl.  Calvis  Pagius,  allique. 


0  265      Caio  2  et  3. 

IV        In  Chron  Alexandrlno  sub  hujus 

et  266  annl  coss  legitur :  Ab  his  coss  Dto- 

I      cletianei  anni  in  Paschalis  digerunr 

tur,  Qua  de  re  legenda  sunt  quae 

anno  praecedenti  num  iv  diximus. 

Pagius  ad  h.  a.  n*  3. 


I  Cali  3  et  4. 

n  S.  Sebastianus  dux  prlmae  co- 
horiis  Praetorianorum  martyrlo 
coronatur.  Tiburtius  item  Chroma- 
tiifllius,  et  alii.EXi  Actis  PeUvius. 
Diocletanus  contra  Narseum 
Persarum  Regem  Nicomediamo- 


285 


286 


AD  ANASTASIUH  PSOLBGOMBRA  BDTT.  ROM.-YATIC. 

Imperatores,    Consules,    RomanfH   Anni  A     Anni   Christianorum^  Jitdmmm  6t  /Ifti-  Aiml' 

rtnTi^  res  gestse,  et  documenta.       TJ,  C.  Olymp.      timorum  populorum,   PonHfces,    Mtm 

anteet  Reges,  res  gestm  et  doeumenia.  ChrUUf 
postFaliU 


Maximianus  ex  CflBsare  creatas 
Augustus  a  Diocletiano  vincit 
Amandiim  et  JElianum.  Hinc  Dio- 
'  cletianus^dicitnr  Imp  4  et  5,  qul 
etiam  dicitur  Britannicus  Max  ob 
rem  per  legatos  con  Carausium  in 
Britannia  felic  gestam  in  lap  ap 
Baron  Noris,  et  Pagium. 

HK)       Imp  Diocletianus  Aug  tr.  pot  3,    1039 

5,3   eti,  cos3Imp5.  1040 

B        Et  Imp  Maximianus  Aug  tr.  p. 

4  et  S,  cos. 

^      Imp  Diocletianus  Aug  iii. 
^^    Imp  Maximianus  Aug 

Grut283,  2,  qux  liodieinMus 
AUiano:  ubi  solvuntur  difflcultates 
promotae  a  Petavio,  et  Pagio  ob  in- 
scriptionem  Constantini  eidem 
marmori  insculptam  posterius. 
Noris  et  Reland  ex  1. 18  c.  de  pa- 
ctis,  etc.  Junius  Maximus  P.  U. 

Ffanci  Carausio  confcederati  ad 
petendam  pacem  adiguntur.  Lyd. 

5001  Imp  Diocietianus  Aug  tr.  p.  4    4040 

17.4  et  5.  Cos  3,  imp  VI.  1041 
AG       Et  Maximianus  Aug  tr.  p.  2  et 

3.  Cos  2. 

Imp  M.  Aur  Yal  Maxim 
Coss.         Aug  II. 

PomponiusJanuarius 

Idem  putatur  qui  h.  a.  Prsef  Urbi 
a  card  Noris,  et  Reland  1.  6.  C.  de 
patria  potest  etc. 

Mamertini  Panegyricum  Maxi- 
miano  dictum  ad  h.  a.  refert  Pa- 
gius.  Card  Norisius  ad  pnece- 
dentem. 

5002  Imp  Dioclelianus  Aug  tr.  p.  5    1041 

18. 5  et  6.  Cos  3,  imp  6.  Imp  Maximia-    1042 
F      nus  Aug  tr.  pot3  et  4,  Cos  2. 

Coss.  Bassus  ii. 
Quinctianus. 

L.  9.  C.  de  accus  et  inter. 

His  coss  Pomponius  Januarius 
P.  U. 

Yictoriam  de  Sarmatis,  etDa- 
ciam  receptam  ad  h.  a.  retulit 
Mediobarb. 

5003  Imp.  Diocletianus  Aug  tr.  p.  6  et    1042 
19,  6    7.  Cos  4,  imp  8.  Imp  Maximianus    1043 

E      Aug  tr.  pot  4  et  5  Cos  2. 

p^.    Diocletianus  Aug  iv. 
^^*  Maximianus  Aug  lu. 


B 


II 
III 


III 

IV. 


vens,  decedere  cogit  Syria,  quam 
occupaverat  Antiochiam  recipit, 
et  hostes  submovet  ultra  Tigrim. 


Caii4et5. 

Kalendis  Januarii  Maximianos 
insignem  victoriam  reportat  de 
Germanis,  dum  suas  prosequitur 
in  Oriente  Diocletianus :  quibus 
cuditur  triumphalis  nummus,  ex- 
plicatus  eruditissime  a  card.  No- 
ris,  ex  Gaza  Medic. 


Caii  5  et  6. 

^gyptusad  Achilleum  deficit, 
qui  purpuram  ibi  assumit,  KdDei- 
lantibus  etiam  Quinquegentianis 
in  Africa  prope  Cyrenen.  Ex  Bu- 
sebio  ad  hunc  annum  retulisse  se 
scribit  Calvisius.  Sed  Eusebius  ad 
annum  Olymp.  159,  et  ad  Diocle^ 
tiani  13,  hoc  retulit :  eumque  se- 
cuti  Petaviuset  Pagius  ad  an.  290 
et  296.  Yide  infra. 


Olymp.     Caii  6  et  7. 

266        Cassiodorus  sub  his  Coss.  scri- 

IV     bit,  in  consortium  regni  assum- 

et  267  ptum  fuisse  a  Diocletiano  Maxi- 

I      mianum.  Sed  monumenta  gennina 

inscripti  num  et  nummorum  o&^ 

tendunt  triennio  ante  id  conti- 

gisse  Yidesupra. 

I  Caii7et8. 

II  Aiexandria  h.  a.  vel  proxime 
consequenti  ad  Achilleum  desci- 
vit.  £x  Eusebio  Pagius  ad  an.  296, 
num.  6,  id  probat  ex  nummis  et 


287 


288 
Biss. 


GHRONOL.  G0N5UL.  BT  CJB&.  ROM.  BTC. 

li    Imperatores,  Cousules,  nomanmm    Anni    A     Anni  Christianorum,  Judxorum  et  /Ini-   Anni 
res  g^stXy  et  doeumenta.  U.  C.  Olymp.     timorum  populorum,   Pontifices,    Mrm 

•  flw^«  Heges^  res  gestx  et  documenta.     Christi. 

h*  etpost 

^  PalU. 

6rater1086,  1,  et  lap  in  S. 
Martini  de  Montibus,  et  ap.  Gnd 
et  Reland  nec  non  in  1.  4.  G.  de 
jur  et  facti  ignor  etc.  [Yictoria 
RheticadeGermanis.  Mediobarb.] 
Turrianus  Gratianus  P.  U. 

Pax  cum  Carausio  icta  cui  Aug 
titulus  concessus  in  nummis.  Ex 
nummis  et  Eutropio,  Noris  et 
Pagius. 

Imp  Diocletianus  Aug  tr.p.7et 
S.Cos  4,  imp9.  Imp  Maximianus. 
Au.  tr.  p.  5et6.  Cos3. 
^^     ...  Tiberianus  ii. 

Boldett  obs  ad  Coemet  p.  87. 
Reland  ex  I.  6.  C.  de  reb  credit  etc. 
Junius  Tiberianus  P.  U. 

Beiiis  undique  orientibus,  Dio- 
cletianusetMaximianusMediolani 
deliberant  de  creandisCaesaribus 
ad  tutelam  imperii.  Yid  Pagium 
ad  h.  a.  n.  3. 


)4 

7 


4044 


B 


II 
III 


G08S. 


05       Imp  Diocletianus  Aug  tr.  p.  8    4044 

»8   et  9.  Gos  4,  imp  9.  Imp  Maximia-    4045 

B   nus  Aug  tr.  pot  6  et  7.  Cos  3. 

. . .  Hannibalianus. 
. . .  Asciepiodotus. 

Fabret  inscrip.  p.  626.  Reland  ex 
1.  3.  G.  de  divers  rescript  etc. 
Claudius  Marcellus  P.  U. 

Gonstantinus  Chlorus  Constan- 
tini  Magni  patri,  et  Gal  Maximia- 
nus  h.  a.  Caesares  creati.  Baron. 
et  Pagius  ex  hist  et  numm. 

t>€       Imp.  Diocletianus  Aug  tr.  p.  9 

I  9    et  40.  Gos  v,  imp  x.  Imp  Maxi- 

^       mianus  Aug  tr.  p.  7  et  8.  Gos  iv. 

p  Irap  Diocletianus  Aug  v, 

^"**'       Imp  Maximianus  Aug  iv. 

Fieetvood  ex  inscript  ad  lacum 
Gonstantiae  ad  ann  295,  in  sylloge 
pag  447. 

Allectus,  occiso  socio  Carausio, 
imperium  in  Britannias  tenet. 
Vide  Pag  ad  ann  296,  n.  5. 

^       Imp  Diocletianus  Aug.  tr.  pot.    4046 

>>40  40  et  44.  Cos.  v.  Imp.  x  Imp  Maxi-    4047 

^      mianus  Aug.  tr.  p.  8et9.  Cos.  iv. 

rnc«    F*-  Val.  Const.  Chlo.  Caes. 
^^**-  G.  Gal.  Val.  Maxirai.  Caes. 

Spon.  pag.  99.  Miscell.  ex  lap. 
Patrol.  CXXYII. 


m 

IV 


Gaii  8  et  9.  294 

His  Goss.  tenebrae  fuerunt  inter 
diem,  et  eo  anno  levati  sunt  Cou' 
stantius  et  Maximianus  Gaesares 
Kal.  Martii.  Idaticus  in  Fast. 

Petavius  eclipsim  solis  fere  to- 
talem  colligit  Garthagine  die  45 
Maii  h.3.  p.  m. 

Narseum  Orienti  bellum  intu- 
lisse  anno  praecedenti  creath)nem 
Gaesarum  Constantii  et  Gal.  Maxi- 
miani  refert  Euseb.  in  Ghron.  Sed 
jam  et  bellum,  et  victoria,  et 
triumphus  Persicus  praecesserat 
ante  annum  288.  Vide  snpra. 

Gaii  9  et  40.  292 

Vir.toriam  Garpicam   per  Gal.    Biss. 

Maximianum  reiatam  ad  h.  a.  re* 

fert  Lydiatus. 


10i5 

0.267 

1046 

IT 

et 

D 

268 
t 

I 

II 


Gaii  40et44.  293 

Decennalia  vota  soluta :  xx  nun- 
cupata.  Mediob.  ex  numm. 

Diocletianus  bellum  iBgyplium 
Achille  debellato  h.  a.  confecisse 
scribitur  a  Lydiato :  itemque  Na- 
bathaeos  finibus  motos  ad  Nilum 
traduxisse :  et  consilium  inire  coe- 
pisse  de  persequendis  Ghristanis. 


Gaii44et42.  294 

Diocletianipnmapersecu/to  par- 
ticularis  citra  edicta.  Vide  fiencini 
notas  in  Gaio  infra,  qui  ad 
hunc,  vel  ad  praecedentem  annnm 
Decennaiium  refert  ex  ^usebio, 

49 


S87 

Anni 
Fer 
Jul. 
et  cycU, 

®9 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA  BDIT.  ROM.-YATIC. 


Imperatores^  Consules,  Romanorum^ 
res  gcstae  et  documenta. 


Anni    A   Anni 
U.  €.         Olymp 
ante  et 
post 

Palil. 


4047 
4048 


4048     G 
4049 


\a  Yilia  Burghesia.  Reland.  1.  6. 
C.  de   jur.  et  facti  ignor.,  etc. 

AcyndinusP,  U. 

Diocletianus  adversus  Bastar- 
nas,  Carpos,  et  Sarmatas  rebelles 
Galerium  Maximianum  mittit.  Pa- 
gius  ad  h.  a.  n.  4,  ex  Idas,io. 

5008  Imp.  Diocletianus  Aug.  tr.  pot. 
24,44    44  et  42.  Cos.  v.  Imp.  x.  Imp.  Ma- 

F      ximianus  Aug.  tr.  pot.  9  et  40. 
Cos.  IV 

Pacq    Tuscus. 

^^^'  . . . .  Anuiinus. 

Boldett.  ad  Coemet.  p.82.Gruter. 
27, 3  et  58,  4.  Reland.  ex  1.  25.  C. 
famil.  erciscund.,  etc. 

Aristobulus  P.  U. 

Fieetvood  inscript.  refert  in  Syl- 
loge  pag.  447,  ad  iacum  Constan* 
tiae,  ubi  Diocietianus  Aug.  dicitur 
tr.  pot.  II.  Imp.  X  Cos.  v,  et  Ma- 
ximianus  tr.  p.  x.  Imp  viii.  Cos. 
IV,  uterque  Pont.  Max.  Sarmat. 
Max.  Persic.  Max. 

5009  Imp.  Diocletianus  Aug.  tr,  pot. 

25.42  42  et  43.  Cos.  iv,  x  Imp.  Imp. 
F  L    Maximianus  Aug.  tr.  p.  40et  44. 

Cos.  IV. 

p...  Imp.  Diocletianus  Aug.  vi. 
^^^^-  Fl.  Vai  gonslantius  Chiorus 

Caes.  II. 

Fleetvood  ex  lap.  Tingitano  in 
Africa  retuiit  hos  Coss.  in  Syl- 
loge  p.  8,  n.  3.  Reland.  ex  1.  44. 
C.  Gregor.  tit.  incert.  add.  1.  3. 
C.  comm.  utr.  judic. 

Cassius  Dion.  P.  U. 

Aiiectus  a  Constantio  et  Ascle- 
piodoto  mari  terraquevictusinter- 
fectusque  est.  Ita  Britannia  post 
decennium  a  rebeliione  Carausii 
recepta.  V.  Pagium  ad  ann.  296, 
num.  6. 

5040       Imp.  Diocletianus  Aug.  tr.  p.  43,    4049 

26.43  44.  Cos.  4.  Imp.  x.  Imp.  Maximia-    4050 
C       nus  Aug.  tr.  p.  44,  42.  Cos.  v. 

Imp.  IX  et  X. 

TAca  ^^P-  Maximianus  Aug.  v. 
^^^^'  Gai.  Val.  Maxim.  Cas.  ii 

L.  3.  C.  si  a  non  compet.  Jud. 
Reland. 

JBranius  [Panvinio  Afranius] 
AnnibaliusF.  U. 


II 

III 


B 


III 

IV 


D 


Olym 
268 

IV 

et 
269 


Chnstianorum.  JudsBorum  et  /Int-  A 
timorum  populorum^  Ponti/ices^  I 
Reges,  res  gestse  et  documenta       Ck 


Diocletianum  se  adorari  ut  Deum 
Jussisse,  et  gemmas  in  vestibus 
calceamentisque  adhibuissei  quod 
Pagius  confirmat  ad  ann.  304, 
nu.  3. 


Caii  42.  Marceliini  4.  S 

Caius  martyrium  complet  die  x. 
Kal  Maii,  cum  sedisset  ann  vi, 
mens  iv,  dies  viii.  Vide  notas 
pag  252.  Sedes  vacat  usque  ad 
diem  xx  Decembris. 

His  coss  Carporum  gens  in  Ao- 
mania  se  tradidit.  Idat.  Erant  po- 
puli  Carpi  in  Sarmatia  Europsa 
inter  Carpatem  montem,  et  Vis- 
tuiam  fluvium.  Vide  Cluver  et 
Pag  ad  ti.  a.  marcellinus  electus 
successor  Caii  ordinatur  episciH 
pus  die  Dominica  22  Decembris  : 
ex  quo  tempore  sedet  ann  viu, 
mens  ii,  dies  xxv,  usque  ad  xvi 
Martii  anni  304.  Vide  notas  ad 
Caium. 

Marceliini  4  et  2  i 

Alexandria  cum  omni  JEgypto  J 
h.  a.  recepta  Juxta  Eusebium,  sexto 
anno  postquam  desciverat  ad  A- 
chiiieum.  V.  Pagium  ad  h.  a,  n.  6, 
qui  et  belium  Persicum  h.  a. 
renovatum  refert,  transmisso  in- 
de  Gaierio  Caesare.  Vide  Pag  ad 
ann  297,  n.  4. 


Marcel]ini2et3. 

His  coss  victi  Pers»,  ait  Idaiins, 
et  cum  eo  Petavius,  et  Pagius,  qui 
et  Ghronici  Alexandrini  testimo* 
nium  addit. 

Jo.  Malala  in  sua  Chronogra- 
phia  memorat  moies  ingentium 
aediflciorum  Antiochias  constructas 
a  Diocletiano  tendente  ad  bellum 
Persicum :  et  eo  bello  confecto, 


^ 


GHRONOL.  GONSUL.  ET  G£S.  ROM.  ETX:. 


590 


Aimi   Imperaiores,    Consuks,    RomarKH    Anni     A    Annt 
P«r.         rum,  res  gestae,  et  documenta.        U.   C.  Olymp, 

Jul.  ante   et 


post 
PaliL 


Juxta  Lingonas  a  Constantino 
Csesare  lx  miHia  Alemannorum 
cmsa.  Euseb.  Yide  Pag.  ad  ann. 
897,  n.  5. 

lO^^       ^"'P'  I>iocletianas  Aug.  tr.  pot.    1050 
fj^  44   U,  15.  Cos.  6.  Imp.  x  Imp.  Maxi-    4054 
^       mianus  Aug.  tr.  p.  42,  43.  Cos.  5. 
Imp.  X. 

pacc     •    •  Anicius  Fautus  ii. 
^**^'    .    .  Severus  Gallus. 

BoldeL  ad  Coemet.  pag.  87. 

Reiand.  ex  1.  24.  C.  de  pactis. 
Artorius  Maximus  P.  U, 

Thermae  Diocletianas  Romae  fa- 
ctae,  et  Maximianae  Carthagine, 
Euseb.  juxta  edit.  Pontaci.  Vide 
Pag  ad  ann.  2d8,  nu.  3. 

5042       Imp.  Diocletianus  Aug  tr.  p.  45,    4054 
28,  45  46.  Cos  7.  Imp  x.  Imp  Maximia-    4052 
A       nus  Aug  tr.   p.  43,  44.  Cos  6. 
Imp  X. 

fftss    ^™P  Diocletianus  Aug  vii. 
Imp  Maximianus  Aug  vi. 

L.  22  et  23.  C.  de  pact. 

Anicius  Faustus  P.  U, 

Uis  Cos  Victi  Marcomanni,  Ida- 

tius    in    Fast  et  Eutrop.   Vide- 

Pag.   ad   h.  a.  n.  2.  Iloc  ann(» 

thermas  Mediolani,   palatium  A- 

quilaeae,  et  Brixi»,  et  amphitea- 

trum  Veronx  conditum  existimari 

scribit  Lydiatus.  Sed  antiquiora 

haec  postrema  aedificia  fateri  ne- 

cesse  est. 

^13      Imp  Dioclelianus  Aug  tr.  p.  46,    4052 
)  ^6   47.  Imp  X.  Imp  Maximianus  Aug    4053 
^  l'    tr.  p.  44,  45.  Cos  6.  Imp  x. 

Fl.  Val  Constantius  Chlo- 

Pacc         '"^  Caes  II  i. 
^^^      C.   Gal  Val  Maximianus 
Caesar.  iii. 

Gothofred  lib  iv.  Antiq  hist  pag 
234  ex  antiquo  lap  apud  Metaur 
in  agro  Forosempron  et  in  alio 
Romae  reperto. 

Reland  ex  1.  24,  et  25.  C.  de  pa- 
ctis,  etc. 

Pompeius  Faustinus  P.  U, 
Uis  temporibus  claruerunt  Spar- 
tianus,  Capitolinus,  Lampridius, 
Gallicanus,   Pollio,  et   Vopiscus 
^4    histLydiat. 
>  ^7       Imp  Diocletianus  Aug  tr.  p.  47,    4053 
^       48.  Gos  7.  Imp  x.  Imp  Maximianus    4054 


B 


I 
II 


II 
III 


III 

IV 


D 


298 


Christianorum,  Judaeorumet  fini-'  Anni 
timorum  populorum,  Pontifices,  Mrae 
Beges,  res  gestae  et  documenta,  Christi 


castra  passim  per  confinia  extructa 
fuisse  ad  Diocletiano  ab  JEgypto 

usque  a  flnes   Persicos,  collocatis 

ibi  limitaneis  militibus,  et  ducibus 

per  prov.   constitutis,  qui  .castra, 

etc,  custodirent. 

Marceiiini3ot4. 

Veturius  militiae  magistcr  Chris^ 
tianos  milites  persequitur,  paula" 
tim  ex  illo  tcmpore  persecutione 
adversum  nos  iricipiente.  Euseb  in 
Chron  juxta  edit  Pontaci.  Vide 
Pagium  ad  ann  297,  n.  6  et  ad 
h.  a.  2J8,  n.  2. 

Arnobius  scribit  adversus  Gen- 
tes,  ut  lib  2  ipse  testatur  ann  302, 
C.  4050.  Vide  Pagium  ad  ann  302, 
n.  44. 


Marcellini  4  el  5. 

Ecclesiae  llierosolymitana^  vige- 
simum  h.  a.  praefuissc  Hermtonem» 
et  Antiochiae  decimumnonum  Ty^ 
rannum,  et  Alexandriae  sextum 
decimum  episcopum  ordinatum 
post  Theonam  h.  a.  fuisse  Petrum 
scribit  Euseb  in  Chron  ejusdem 
edit. 


299 


Marcellini  5  et  6. 
Auctor  historiae  Patriarcharum 
Coptitarum  tradit  h.  a.  Theonam 
obiisse,  episcopum  Alexandri- 
num,  Jubx  octavo,  die  Mercurii 
[seu  3.  Januarii,  quo  feriam  quar- 
tam  occurrisse  Pagius  observat  ad 
h.  a.  n.  5]  et  S.  Petrum  succes- 
sisse  triennio  ante  persecutionem 
exEusebio  confirmat  Pagius. 


300 
Biss 


Olymp 
269 

IV 

et 

270 
I 


Marcellini6et7. 

Meletiani    schismatis    epocham 


304 


594 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-TATIC. 


Anni 

Per, 

Jul. 

ei  q/clu 

®9 


Imperatores^    Consules^    Romano^ 
rum,  res  gestm,  et  documenta. 


Anm 

V.C. 

ante  et 
post 
Paia. 


5015 

3,18 

D 


5016 
4,19 

C 


Aug  tr.  p.  15,  16.  Gos  6.  Imp  x 

p/voo      T.  Fl.  Posthumius  Titia- 
C^^       nus  II. 

Nepotianus 

Panyin  ex  vet  lap  et  Grut  312, 9. 

Fabrett  Inscript  p.  208. 

His  Coss  Mius  Lionysius  P.  U. 

Imp  Diocletiaiius  Aug  tr.  p.  18,    1054 

19.  Cos  7.  Imp  10.   Imp  Maii-    1055 
mianus  Aug  tr.  p.  16,  17.  Cos  6. 

Imp  10. 

Fl.  Yal  Constantius  Caesar 

^^^  C.  *  Gal    Val    Maximianus 
Caesar  iv. 

L.  8  C.  de  jur  et  fast  ignor  Fasti 
Anonym  iv.  sec  et  ejusd  aetatis 
de  P.  U. 

Nummus  Tuscus  P.  V. 

Constantii  et  Gal  Maximiani  Cae- 
sarum  Decennalia  celehr  Diocle- 
tianus  et  Maximianus  Romam 
reversi  triumphantes  ingrediun- 
tur.  Mediob  ex  num  Lydiatus, 
aliique :  mox  redit  hiematum  in 
Bithyniam  Dioci. 

Imp  Diocletianus  Aug  tr.  p.  19,    1055 

20,  cos  8,  imp  10,  imp  Maiimia-    1056 
nus  Aug  tr.   p.   17,  18,  cos  7, 

imp  10. 

P       Imp  Diocletianus  Aug  viii. 
"^  Imp  Maximianus  Aug  vii, 
L.  28.  C.  de  pact. 

Tiherianus  P.  U. 

Vicennalia  principum  Romae  ce- 
lebrata  Mediobarb  ex  Lactant  et 
nummis. 


A     Anni   Christianorum,  Judaeorum  et  fni^   J 

Olymp.     iimorum  populorum,  Pontifices,    1 

HeQes,  res  gestae  et  documenta.    Cl 


huic  anno  alligandam  colligit  Pa- 
gius  ex  Epistola  Encyclica  S.  Ana« 
stasii  contra  Arianos :  quem  vide 
ad  ann.  306,  n.  24. 


I 

II 


B 


II 
iii 


5017 
5,1 
B  A 


Imp  Diocletianus  Aug  tr.  p.  20,    1056 

cos  9,   imp  10,    imp  Maximia-    1057 

nus  Aug  tr.  p.  18,  cos  8,  imp  10. 

A,        Imp  Diocletianus  Aug  ix. 
"      Imp  Maximianus  Aug  viii. 

L.  24,  C.  de  donationib  etc.  Re- 
land. 

Aradius  Rufinus  P.  U. 

Ravennae  consul  procedit  Dio- 
cletianus.  Alediob  ex  Lact.  Vide 
etiam  Pagium  h.  a.  num  2. 

His  coss  Diocletianus  purpuram 
Nicomediae,  Maximianus  Medio- 
lani  deponunt  abdicato  imperio, 
ut  in  notis  pag  258,  Juxta  Euse- 


D 


III 

IV 


Marcellini  7  et  8. 

Diocletianus  ex  triumpho  Per- 
sico  Romae  acta  hiematum  re- 
diens  in  Bithyniam  incitatus  a 
Maximiano,  quem  mater  contra 
Christianos  inflammaverat,  et  sen- 
tentiis  judicum,  et  responso  Apol- 
linis  Milesii,  persecutione  n  ad- 
versus  Christianos  decernit  in  an- 
num  proximum.  Ex  Lactant  de 
mort  persecutor.  Vide  L'agium  ad 
ann  302,  n.  3. 


Marcellini  8  et  9. 

PERSECUTIO    DECIMA    ECaSSIiB. 

Ab  Augustis  Senibus  Nicome- 
diae  propositum  edictum  die  Ter- 
minalium,  h.  e.  vii  Kal  Martias 
Diocletiano  octies,  Maiimiano  se- 
pties  coss  [Lactani]  et  mense  Mar- 
tio  in  diebus  Paschae  Ecclesiae 
subversae  sunt  secundum  Antio- 
chenos  anno  351.  [Euseb.]  quibos 
astipulatur  Idatius  his  coss.  In 
edicto  legebatur  :  Ut  omnes  ubique 
Ecclesiarum  antistites  vincti  in 
carcerem  truderentur.  Euseb  hist 
lib  viii,  c.  6. 

Marcellini  9,  Marcelli  1.  Perse- 
cutionis  2. 

Marceliinus  cum  sedisset  annis 
8,  mens  2,  dieb  25,  martyrium 
complet  die  16.  Martii  h.  a.  quo  a 
Passione  Uominica  recte  compu- 
tantur  anni  276,  minus  dieb  9. 
Vide  notas  pag  257  et  258. 

Marcellus  eligitur  successoret 
ordinatur  episcopus  die  Domin  21. 
Maii,  ex  qua  sedit  usque  ad  diem 
16.  Januarii  anni  210,  annos  v, 
mens  vii,  dies  xxv.  Vide  notas  ad 
Marcellum. 


I**  (BRONOL.  OONSUL.  ET  CiSS.  ROM.  BTC. 

A^*   Imperaiores,    ConsuUs,    Homano-^ 
rum,  res  gestsB,  et  documenta. 


594 


hr. 

ha. 

ei  cyeli. 


S048 
G 


5019 


bium,  fdacium  et  Zonaram,  juxta 
Caecilium  Lac.tantium  anno  pro- 
xime  consequenti.  Vide  Pag. 

Abdicato  imperio,  Augusti  se-  1057 
nes  Diocletianus  et  Maximianus  4058 
purpuramcuro  deposuissent,  con- 
STANTius  Chlorus  et  haximianus 
Gal.  Augusti  esse  cceperunt,  Ca&- 
sares  vero  creati  Severus  et  Ma- 
ximinus  [Daia.  Idatius  ad  ann 
praeced. 

Caecil  Lactant  ad  hunc  annum 
Kal  Maii.  Yide  Pagium  ad  anna04. 

Praef.  Urbi  ^osthumius  Titianus 
prid.  IdusFebr. 

Impp  Caes  FL  Val  ConsUntius 
et  Gal  Va]  Maximianus  Angg. 
FL  Yal  Constantius  Caesar 

^^-  Gal  Val  Maximianus  Casar 
V,  mox  Aug  V. 

L.  40,  C.  de  jur  et  facti  ignor  etc. 
Reland. 

His  cos. 

Imp  Cass  Fl.  Val  ConsUntlus    4058 
Aug  tr.  p.  43,  44  cos  6,  Imp  Caes    4059 
Gal  Yal  Maximianus  Aug  tr.  p. 
44,  45,  cos  6,  Imp  49. 

rncB    Pl-  ^sl  ConsUntius  Aug  vi. 
^^^-   Gal  Yal  Maxim  Aug.    vi. 

Reland  ex  L  40,  C.  de  Juris,  et 
facti  ignor  etc. 

Annius  Anulinus  P.  IT.  44  Ka- 
lend  Apr, 

Hls  coss  Eboraci  in  RriUnnia 
defitnctus  est  Constantius  [Chlorus] 
et  postea  levatus  est  constantinus 
VIII.  Kal  kug. 

Fasti  Idatio  tributi. 

INITIUM  IMPERII  C0N8TANTINI  MAGNI. 

Maxentius  usurpat  imperium  25 
Sept. 

Ab  hlnc  per  annos  sex  dlviso 
Interplures  Augustos  imperio,  alll 
fuere  coss  in  lUlia  ubi  Maxentius 
imperabat,  alil  in  reliquo  orbe 
Romano.  Yide  noUs. 

Imp  Caes  El.  Yal  ConsUntlnus    4059 

Aug  tr.  p.  4,  2,  cos  Imp  Caes  Gal    4060 

Yal  Maxlmianus  Aug  tr.  p.  45, 

46,  cos  6,  Imp  49. 

Cos  m  or5e  Viomano  extra  Italiam. 

rAce    ^*  Aur  Yal  Maxlmianus  ix. 
^^'  Fl.  Yal  ConsUntlnusCaesar. 

Cos  in  Italia  sub  Maxentio. 


Anni     A     Anni     Christianorum,  Judaeorum  et  /En*-    Anni 
U.  C.  Olymp.       timorum  populorum^  Fontifkes^    Mrm 

dnte.  RegeSy  res  gestx  et  documenta.  Christi. 

et  post 
PalU. 


Olymp.     Marcelli  4,  et  2  Persecutionis  3. 

270        His  temporibus  Galerius  impe^ 

IV     rator  asperum  et  immitem,  contra 

et      vero   Canstantius  mitem    et    6e- 

274     nignum   se  prwbuit.    Lydiat  ad^ 

I       h.  a. 


B 


G 


I 
II 


D 


II 
III 


Marcelli  2,  et  3.  Persecutlo- 
nis4. 

Quarto  persecutionis  anno  con- 
8TANTINUS  regnare  orsus.  Euseb  In 
Chron. 

Gal  Maxlmianus  in  Orlente  Se- 
verum  Caesarem  creat.  Yide  noUs 
ad  Marcellum. 

Schlsma  Majorinl  In  Africa,  et 
Meletll  In  .£gypto  ad  h.  a.  refer- 
tur  a  PeUvio. 


Marcelll   3,  et  4.  Persecotio- 
nis5. 
Severus  Cwsar  a  Maximiano  fler- 

cu/to  contmte  xesumere  imperium 
interfectus  est  sub  mensem  Maium. 

Lydiat.  ex  Chron  Euseb.  Yide  U- 

men  Pagium  ad  ann  306,  n.  9,  ex 

Caecillo  de  morte  persec  cap  25. 


305 


306 


307 


695 


AD  ANASTASIUM   PROLKGOMBNA  EDIT.  ROM.VATIC. 


Anni 
Per. 
Jul. 
et  cycli. 

®5 


9,5 
LC 


50^ 

40,6 

B 


5023 

f1,7 

A 


Imperatores,  Consules  Rofnanorum  Anni 
res   gestae,  et  documenta,        U.C 

ante 

etpost 

Palil. 

Post  Yi.  Consulatum  Gonstantii 
etMaximiani.  Yide  notas. 

Justejus  Teiiullus  P.  V.  vi  Kal 
Septemb. 

Constantinus  Asaricum  et  Gai- 

sonem    Francorum    reges    iuter 

Saxones  et  Alamannos  captos  in- 

terficit,    et    Fausta     Maximiani 

Uerculii  fllia  uxore  Treviris  du- 

cta,  Augustus   appellalur.  Zosi* 

mus,  et  ex  eo  Lydiatus  duplex 

initium  imperii  Constantini  h.  a. 

distinguens,  et  Maxentii.  Sed  vide 

Pag  ad  ann  306,  nu.  9,  et  seq. 

Imj)  Constantinus  Aug  tr.  p.  2, 3,    1060 
ex  die  25  Julii,  cos  imp  4.  4061 

ImpGalMaximian  tr.  p.  46,  47, 

ex  die  24  April  cos  vii  imp  49  coss 

quos  DD.  NN.  Aug  jusserint. 

Co«5s  Maximia.  Herculeus  Aug  x. 
^    ImpGalMaximianusAugvii. 

In  orbe  Rom  seu  Decies  et  Maxi- 
mianus. 

In  Italia  Maxentius  Aug  et  Ro- 
mulus. 

Statius  Rufln.P.  U.  ex  d.  vii 
Kal  Aug. 

Ex  Urbe  a  Maxentio  filio  fuga- 
tur  Maximianus  Herculeus  pater. 
Mediob  et  Pag  ad  h.  a.  n.  v.  ex 

Lactantio. 

Bruteros,  Yangiones,  Alaman- 
nos,TubantesConstantinus  vincit. 
Mediob. 

Imp  Constantinus  Aug  tr.  p.  3,    4064 
4  ex  die  25,  Julii  cos  imp  4.  4062 

ImpGalMaximianusAugtr.  pot 
47, 48  cos  VII  imp  49. 

Coss  extra  Italiam  in  orbe 
Romano. 

Post  consulatum  x  et  vii  Herculei 
et  Gal. 

In  Italia  sub  Maxentio  Maxen- 
tius  II  et  Romulus  ii. 

Aurelius  Hermogenes  P.  U.  ex 
Kalend  Novembr. 

Maximianus  Herculeus  iterum 
apnd  Constantinum  deposita  pur- 
pura  regias  opes  obtinet.  Medio- 
bard. 

Imp  Constantinus  Aug  tr.  p.  4    4062 
et  5  ex  die  25  Julii  cos  imp  5  et    4063 
impGal  Maximianus  Augtr.  p.  48 
49  ex  d.  24  AprU  coss  7  imp. 

Goss  extra  Italiam  in  orbe  Ro- 
mano. 


A     Anni    Christianorum  Judxorum  et  /Int-    A 

Olymp.      timorum  populorum,    Pontifices,    2 

Reges  res  gestx  et  documenta.    Ch\ 


ea  nitidius  exponentem  et  suis 
temporibusassignantem,  contesti- 
bus  nummiSf  cum  MediobAlexan- 
der  Afric»  Tyrannus  Mediob. 

Licinius  CarnuU  in  Pannonia  3. 
Id.  Nov  a  Gal  Maximiano  consors 
Imperii  factus.  Pag  n.  44,  et 
Mediob. 


B 


III  Marc^lli  4  et  5.  Persecutionis  6. 

IV  Sex  Augusti  h.  a.  fueruni  Her-    JB 
culeus,     Galerius^     Constantinus, 
MaximinuSj    Maxentius   et     Lict- 
nius.  Yide  Pag.   ad   annum  307 
n.  VI 

Die  Dominica  23  Maii  ordinatur 
episcopus  EusebuiSy  ut  vicarlus 
sit  Marcclliy  ex  quo  tempore  ad 
diem  mortis  47  Augusli  anni  se^ 
cundi  post  consulatum  x  et  vii, 
seu  Christi  240  sunt  anni  ii  mens. 
II  dies  XXV  in  picturis  S.  PauU 
signaU.  Vide  notas  ad  MarceUom. 


Olymp.     MarceUi  5  et  6.  Persecutiopis  7. 

274        In  Oriente  persecatiossevit  Re- 

.    IV      fert  Eusebius  lib.  viii  hist.  c.  25. 

et272.  Urbem  integram  in  Phrygia   ob 

Christianam  fidem  esse  deletam. 

Petav.  ad  h.  a. 


D 


I  MarceUi  6.  Persecutionis  8.  Eu- 

II  sebii  et  Melchiadis.  i. 

Marcclius  martyrium  consum- 
mat  die  xvi  Januarii  qua  coiitur 
cum  sedisset  ann.  v  mens.  vii  dies 
XXV.  Yide  notas  ad  Marcelium. 


sw 


AnfU  Imperatores,  Consuks  RomanO"  Mni 
Pe»-.  rum,  res  gesUs,  et  documenta.  U,  C. 
^^'  ante  et 

jycli.  post  Pal. 

II  post  consulatum  x  et  yii 
Herc  et  Gal. 

Goss  in  Italia  sub  Maxent.  Ma- 
xentius  iii  solus. 

Rufinus  YolusianusP^  U*.  ex  d.  Y 
Kal  NoY. 

Maximianus  Ck)nstantino  genero 
insidiatur,  per  Faustam  deprehen- 
ditur,  et  Massilix  necatur.  Euseb 
et  caeteri  hist. 


CHRONOL.  C»NSUL  ET  CJES.  ROM.  ETC. 

A 


598 


Anni 
Olymp. 


B 


Christianorum^  Judxorum  et  fini-  Anni 
timorum  populorum,  Pontifices^  Mrm 
Reges,  res  gestos  et   documenta.  Christi 


EysEBius,  qui  fuerat  vicarius, 
successor  eligitur  in  Paschate  die 
3  Aprilis  :  et  paulo  pcst,  die  sci- 
licet  47  Aug.  obit  juxta  Gatalog. 
Liber.  cum  sedisset  m.  lu  dies  46 
ex  eodem  Gatalogo  et  ab  ordina- 
tione  episcopi  anni  ii  mens.  ii 
dies  XXV.  Yide  notas  ad  Busebium. 

Melchiades  ab  Eusebio  ordi- 
natus  episcopus  4  Junii  die  Domi- 
nica,  et  vicarius  constitutus,  post 
ejus  obitum  c  igitur  pontifex  Ro- 
manus.  Yide  notas  ad  Melchiadem 


5025 
«,  9 


Imp  Gonstantinus  Aug  tr.  p.  5  et    4063 
et  6  ex  die  25  Julii  cos  imp  6  et    4064 
imp  Gal  Maximianus  Aug  tr.  p. 
49, 20  ex  d.  24  apr  cos  viii. 

Goss  extra  Italiam  in  orbe  Ro- 
mano. 

Galer  Maximianus  Aug  viii.  Ex 
Gassiodoro  addit  collegam  Lici- 
nium  Gard  Noris. 

Romae  mens  Sept  sub  Maxent. 
Rufinus  Yolusianus  et  Eusebius 
Pagh.  a.  n.  4. 

V.  Kai  Novemb.  Junius  Flaviar- 
nus  P.  U. 

Alexander  Africae  tyrannus  a 
Rufio  Volusiano  praef  prsetorii  per 
Maxentium  cum  exercitu  misso 
victus,  captus,  et  interfectus  est. 
Mediob  et  Pagius  ad  h.  a.  nu.  22. 
Gonstantinns  parat  bellum  contra 
Maxentium. 

Imp  Constantinns  Aug  tr.  p.  6  4064 
ei7  ex  d.  25  Julii  coss  ii  imp  vi,  4065 
^ii,  VIII,  IX,  X.  Mediob  et  Lydiat. 

Imp  Licinius  Aug  tr.  p.  4  et  2 
ex24  Aprilcosii. 

r'/^—    Gonstantinus  Aug  ii. 
^^**    Licinius  Aug  II. 

In  O.  R.  cos  Romae  Maxentius  iv 

solas  Maximianus  ii,  Picentius  ii 

tn  Oriente. 

Yales  et  Reland  ex  legibus. 

Pr.  Ur.    Aradius  Rufinus.    vi 

Kal   Novembris  Annius  Anuiinus 

m  Kal.  Decembris.  Aradius  rufir- 

nus  iterum  P.  U. 

Yictis  Maxentii  ducibus  apud 

Segusiam,  Augastam  Taurinornm, 

ac  bis  ad  Yeronam,  ac  tandem  v 


n 
III 


D 


III 

IV 


Melchiadis  4  et  2.  Persecutio- 
nis9. 

Galerius  Maximianus  consam- 
ptisgenitalibuspestilenti  vulnere 
est  exstinctus,  cum  paulo  ante 
quam  moreretur  persecutionem 
edictocompressisset :  in  quo  Trib. 
pot.  XX  appellatur,  etGos.  viii. 
Euseb.  VIII  hist.  cap.  47.  Petavius. 
Sardicae  id  evenisset  docetPagius. 
ad  h.  a  num  xii.  Maximianus  ac 
Liciniu&provincias  Galerii  demor- 
tui  inter  se  partiuntur.  Ibi  num. 
XIV  et  seq. 

Girca  hunc  annum  persecutio 
finem  accepit  in  Africa.  Yide  no- 
tas  ubi  supra. 


344 


Melchiadis  2  et  3.  Persecutio- 
nis  40. 

Salutare  crucis  signum  coelitus 
ostensum  Gonstantinopraenuntium 
victoriae,  quam  de  Maxentio  in 
Tiberim  deturbato  reportat.  Eu- 
seb.  Lactan.  et  Baluz.  in  notis  ad 
eumdem,  cum  Pagio  ad  h.  a. 
n.  IV. 

PAX    NOSTRIS   k    OONSTANTIMO   RID- 

niTA. 

Easebf  os  f  n  Ghron.  Ante 
hanc  tamen  dnm  Romae  adhac 
saeviret  persecutio  sub  Maxentio 
die  Dominica  40  Febraarli  a  Mel- 
chiadepapa  ordinatar  episcopas 
SiLviSTiR  vlcarias  faturns.  Ylde 
notas  ubisapra.  Ex  quadiead  diem 


342 
Biss 


i 


AD  ANASTASIUM  PROLBaOMRNA  BDIT.  ROM.yATIG. 


Jmperatores,    Consules     Romano^    Anni 
rum^  resgestx,  et  documenta.    U.  C. 

ante  et 
(i.  post  FaL 

t> 

'K^l.  Novembris  'Maxentio  Aug. 
ad  Pontem  MilYium,  Constantinus 
HAxiMusdicitur,  et  Africam,  misso 
capiteMaxentii,  recuperat.Mediob. 
ex  num.  et  hist. 

1OSI6  Imp.  ConstantinusAng.tr.  p.  7 
f,  40  et  8  ex  die  25  Julii  Cos.  iii,  Imp. 
D.     X  et  XI. 

Imp.  Licinius  Aug.  tr.  p.  3  et 
3,  Coss.  III. 

Imp.  Constantinus  Maxi-   4065 
Coss.         mus  Attj^.  ni.  4066 

Imp.  Licinius  Aug.  iii. 

Reland.  ex  1.  3.  C.  si  contra  Jus 
V  utilit.  public.  et  ex  legibus  plu- 
ribus  Codicis  Theodos. 

His  Coss.  VI  Id.  Septembris. 
Eufus  Volusianus  P.  U. 

Constantinus  ex  Italia  reversos 
Francos  fundit^  etGermaniam  va- 
stat.  Mediob.  ex  nnm.  et  hist. 

Maximinus  aConstantino  et  Li- 
cinio  victus  veneno  sumpto,  tru- 
cidataque  tyrannorum  stirpe  suas 
partes  secuta,  nocentem  spiritum 
detestabili  genere  mortis  efflavit. 

Caecilius  de  mort.  persec.  Yide 
Pagium  adannum  344,  n.  vi  et  xii. 

5027       Imp.  Constantinus  Aug.  tr.  p. 
45,  44  8  et  9  ex  die  25  Julii  Cos.  iii,  Imp. 
C.     xietxii. 

Imp.  Licinius  Aug.  tr.  p.  3  et    4066 
4  ex  die  24  Aprilis  Cos.  iii.  4067 

C.  Cejonius  Rufus  Yolusia- 
Coss.       nus  II. 

Arianus. 

Gruter.  28,  5  et  387,  5 ;  Spon. 
Miscell.  p.  90,  etc.,  et  leges  apud 
Reland.  ut  1.  8  C.  de  Judiciis,  etc. 

Au/Ui5  Volusianus  P.  C.  ex  43 
Kal.  Sept. 

Felici  hac  epocha  pace  rbddita 
CHBiSTUifis  per  iterata  edicta  Con- 
stantini  Maximi  et  Licinii,  perse- 
catoribus  Ecclesi»  Justo  Dei  Judi- 
cio  subversis,  eorumque  stirpe 
faustechronologiamhvijuscetomi : 
de  qua  epocha  ita  scribit  Pagius 
ad  hunc  annum  344  n.  xm :  «  Vi- 
cto  anno  343  Maximino.  instituta 
celeberrima  epocha  a  pacb  ecclk- 
siM  iUEDmxA.  definita.  EJus  memi- 
nere  Eusebius  in  Chronico,  el  au- 


A    Afuii    Christianorum,  Judwonm  ei  fni^ 
(Hymp.      timorum  popttiortim,  Pont^eef, 

Reges^  res  gestss  et  documenia,  C 


obitus  ejusdem  34  Decembris  anni 
355  fluunt  anni  xxiii  mens.  x  dies 
XX  episcopatus,  ipsi  attributi  in 
Pict.S.  Pauli.Videnotasubisnpra. 

01.  272     Melchiadis  3  et  4. 

IV        Synodus  Romana  celebrata  in 

et  273  domo  Faustae  in  Lateranis  contra 
I     Donatistas,  praesidente  Melchiade 
die  2  Octobr.  Yide  notas  ubi  supra 
ex  epistola  S.  Augustini. 

Maximinus  contra  Licinium  et. 
Constantinum  e  Syria  movens , 
pacta  Jovi  Christiani  nominis  ex- 
stinctione  si  victor  evasisset,  oc- 
cursu  Licinii,adpreces  Deo  sum- 
mo  fundendas  perAngelumedocti, 
fugatur  extra  Europam  Kal  Maii : 
Et  iterato  praelio  vincitur  ad  Cy- 
balim  viii.  Id  Octobr.  Yictores 
Constantinus  et  Licinius  edictum 
secundum  pxas  KcassiiB  promul- 
gant  Mediolani.  Vide  Baron.  Me- 
diob,  et  prae  caeteris  Paginm  ex 
Lactantio  de  mort  persecutsingula 
suo  ordine  recensentem  ad  bunc 
annum  num  4  et  seq. 


B 


I  Melchiadis  4.  Silvestri  i. 

II  Melchiadesobit  depositus  die  nr. 
Idus  Januarii  in  Callisti,  ut  in 
opuscquartisseculi  inprolegomen 
et  in  vetusto  lapide.  Tituli  S.  Sil- 
vestri  in  capite  consignatur,  cum 
sedissetab  ordinatione  episcopalif 
qua  vicarius,  qua  pontifex  ann  iii, 
mens  vii  dies  vii.  Yide  notas 
ubi  supra. 

SYLVESTSRjam  ordinatus  epi- 
scopus  in  fine  persecutionis  anno 
D  242dieDominic  40.Febr..cum  hoc 

anno  sedes  vacasset  dies  xvi  [  ut 
in  catalog  et  bibliothj  nempe  ad 
diem  25.  Januar  die  26  eligitur 
successor,  et  Dominica  proxime 
consecuta  34.  Januarii  coIIocaUir 
in  throno  sedis  apostolicae*  quam 
tenetannis  xxi  mens  xi  in  catalogo 
Liberiano  expressis  usque  ad  31 
Decembr  Constantio  et  Albino  eoss 
[nempe  ad  diem  supremam  anni 
335.  iEne  Christi  omnium  chro- 
nologorum  consensu  ad  eamdeiB 
annum  pertinentibus]  et  ab  ordi- 


eo* 


CHRONOL.  GONSUL.  6T  G^.   ROM.  ETG. 


60S 


>iftm'    hnperatores,    Consules,    Romano^   Anni 

per,        rum,  res  gestx,   et  documenta.    U.  C. 

jul.  ante  et 

et  cyclu  postPal, 

ctor  chronici  Alexandrini,  dum  de 
Gonstantii  Augusti  Constantii  M. 
filii  morte  loquitur.  Dedicatae  po- 
stea  Ecclesiae  per  singuhs  urbes, 
et  conventus  episcoporum  habiti, 
ut  habet  Eusebius  lib.  x,  cap.  3.  » 
Yidendus  quoque  cardinalis  Baro- 
nius  ad  hunc  annum  num.  vii,  ubi 
ex  Eusebio  decreta  memorat  pro 
Ghristianis  edita  ante  exitum  vi- 
tae  a  Maximino. 


A     A.nni   Ckristianorum   JudsBorum  et  /Ini-   Anni 
Olymp.    timorum   pcpulorum  Pontiflces,      Mrx 
Reges,  res  gestas  et  documenta,    ChrisH 


natione  episcopali  numerat  ann 
XXIII,  mens  x,  dies  xx  in  picturis 
S.  Pauli  praeservatos.  Yide  notas 
ad  Silvestrum. 

Synodus  Arelatensis  celebrata, 
nec  non  Ancyrana,  et  Neocsesa- 
riensis.  Petavius  ad  hunc  annum : 
et  card  Baronius  ad    eumdem. 


B 


CHRONOLOGIA 


AD  TOM.   n    EDIT.  ROM-VATIG. 


A  sancto  Sylvestro  ad  sanctum  CHregorium  Magmm. 


Imperatores,    Consules,    Romano^   Anni 
rum,  res  gestas,  et  documenta.      U.  C 

ante  et 
'  post  Pal. 


Anni   Christianorum^  Judaeorum  et  /Ini-    Anni 
Olymp.      Umorum  populorum,  Pontifices^    JEras 
Reges,  res  gestas  et  documenta.  Christi. 


C 

^^<iict 

II 
et  ejB 


III 


Imp  Constantinus  Aug  tr.  p.  8 
et  9  ex  die  25  Julii  cos  iii  Imp  xi 
et  XII. 

Imp  Licinius  Aug  tr.  p.  7  et  8 
ex  die  21  Aprilis  cos  iii. 

G.  Gejonius  Rufus  Yolu- 
Goss        sianus. 
.  .  .  Anianus. 

Gruter  28,  5  et  387  5  Spon 
Miscel  99  et  leges  apud  Reland 
ut  1.  8,  G.  de  judiciis,  etc. 

Idem  Rufus,  seu  Rufius  Volu^ 
sianus  praef  Urbi  ex  iiii  Kal 
Sept  in  Laterculo  Bucheriano : 
quem  cos  iterum  Pagius  putavit 
ex  maie  transcripto  lapide  apud 
Spon  2  76  in  hortis  Justinianis, 
ubi  non  legitur  iterum,  sed  legi- 

tur  ET  FRVM. 

Ghronicon  Paschale  deducit  In- 
dictionum  initium  ex  Sept  pvx^ 
cedenti  Gonstantino  iii  et  Licinio 
III  consulibus,  quem  annum  vo- 
cat  VIII  Gonstantini,  sed  caeteri, 
etnos  anuo  solido  ante.  His  igitur 
coss  Yolusiano  et  Aniano  Ral  Ja- 
ouarii  labitur  nobis  Indictio  ii 
usque  ad  Kal  Sept  et  ex  Kal 
Sep  exordium  ducit  Indictio  iii. 


4066 
ante 
Palil 
4067 
post 
PaliL 


D 


Olym.      Melchiadis  4.  Silvestri  primus. 
273    Melchiades  obit  depositus  die  iv. 
I       Id.  Januar. 

et  ex       Stlvester    electus    successor 

diebus  post    vacationem    sedis    apost. 

3sstivis  dierum    46    (ut   in   caulogis  et 

II.      Biblioth.)  die  34  Januarii  Domi- 

nica  in  cathedra  Romana  consti- 

tuitur,    quam    tenet   annis   24, 

mens.  44,  in  catalogo  Liberiano 

expressis  usque  ad  diem  34  De- 

cembr.  335.  Constantio  et  Aibino 

coss. 

Synodus  Arelatensis  his  coss. 
celebrata  est,  necnon  Ancyrana, 
et  Neocaesariensis.  Baronius,  et 
Petavius  ad  hunc  annum. 

Donatistae  in  Africa  damnati. 
S.  Aug.  ep.  68  et  462. 

Maximinus  rupto  foedere  bel- 
lum  Licinio  inferens  exuitur  ca- 
stris,  ac  vix  e  manibus  hostium 
elapsus  in  Asiam  se  cum  recepis- 
set  ineunte  vere  apud  Tarsum 
obit.  Inde  imperium  Licinii  in 
Asia  post  Martium  mensem  nume- 
randnm  probat  Norisius  confir- 
maos  sententiam   Baronii    diss. 


344 


603 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOBIBNA  EDIT.  ROM.-YATIG. 

A     Annt    Christianorum.  Judxorum  et  /Int-  Ati 

Olyn^,      timorum  populorum^  Pontififses,    A 

RegeSf  res  gestss  et  documenta.    C 


Anni   Imperatores,     Consules     Eomano^    Anni 

Per.      rumj   res  gestas,  et  documenta.     U.  0. 

JuL  antect 

et  Ind.  post  Pal 


Yide  Petayium  in  chronol  et  lib  xi, 
cap  14. 


B 

Indict 
iii 

IV 


5028       Imp  CoQstantinus  Aug  tr.  p.  9    4067 
0  46   et  40  cos  iv  imp  iii  et  xiii.  4068 

42       Imp.  Licinius  Aug  tr.  p.  8  et 
9.  cos  IV 

Imp    Fl.    Val    Contantinus 

^^^^  Imp  Fl.  Val  Licinianus  Li- 
cin  Aug  IV. 
L.  4,  Cod  Theod  de  divers  re-  . 
scriptis,  et  aliae  plures  apud  Re- 

land. 

Praef  Urbe  ex  die  xiii  Kal  Sept 
Vettius  Ruflnus. 

Laterc  Bucherianus  iv  saeculi. 


5029 

9  43 

AG 

Indict 
IV  et  V 


5030 
44 


F. 

Indict. 

V 

C^VI. 


Coss. 


5034 
9  45 

Indict 

VI-VII 


II 
III 


B 


Imp  Constantinus  Aug  tr.  p.  40    4068 
et  44,  cos  i\  Imp  xiii.  1069 

Imp  Licinius  Aug  tr.  p.  9  et 
40,  cos  IV. 

Coss  •  •  •  l^^i"^^- 
.  .  .  Ruflnus. 

L  4,  C.  Theod  de  pact  et  trans 
etc  apud  Reland. 

Praef  Urbi  Ovinius  Gallicanus 
pr.  Non  Aug  Laterc  Bucher. 

Hoc  anno  Decennalia  Imperii 
Constantini  M.  soluta  et  nuncu- 
pata  XX.  Romae  die  viii  Kal  Aug 
in  Oriente  vero  Decennalia  Li- 
cinii  ex  xx  die  iii.  Id.  Novembr. 
Noris  de  2.  Nummis  pag  70,  75 
et76. 

Imp.  Constantinus  Aug.  tr.  p. 
44,  42,  cos.  IV,  imp  xiii. 

Imp.  Licinius  Aug.  tr.  p.  16, 

14,  cos.  IV. 

OviniusGallicanus. 
Septimus  Bassus. 

L.  4,  c.  Theod.  ad  5,  c.  Clau- 
dian,  etc.  Plures  aliae  apud  Re- 
land.  Vide  etiam  du  Cange  Famil. 
Byzant.  pag.  47,  vi. 

Praefectus  Urbi  Septimius  Bas- 
sus  ex  Idib.  Maii  Laterc.  Bucher. 
Vide  Noris.  de  num.  Licinii  p.  85. 

Imp  Constantinus  Aug.  tr.  p.    4070 
42  et  43,  cos.  vi,  imp.  xiii  1071 

Imp.  Licinius  Aug.  tr.  p.  7, 
12,  cos.  IV. 

PARft    Impcrator  Licinius  Aug.  v. 
^^^-  Crispus  Caesar. 


III 

IV 


1069 
4070 

Olymp 
273 

IV 

et 

D 

274 

I 

de  duobus   nummis  Dioclet.   et 
Licinii  pag.  64  et  seqq. 

Constantinus  Mediolani  Con- 
stantiam  sororem  Licinio  uxorem 
tradit. 

Sylvestri  4  et  2. 

Constantinus  Licinium  bello  la* 
cessitum  praelioque  victum  ad  Ci- 
balas  oppidem  inferioris  Pannonias 
die  VIII.  Id.  Octobr.  et  iterum  in 
Mardiensibus  campis,  Illyrico 
multat,  septemdecim  illins  pro- 
vincias  cum  Rhaetia  et  Pannonia 
suo  imperio  adjiciens.  Licinio 
permisit  Asiam  et  Orient.  Dioece- 
sim  una  cum  Thracia,  Moesia  mi- 
nori,  ac  Scylhia  Europaea.  Vide 
Noris.  de  num.  Licin.  cap.  2,  pag. 
68.  Lydiatum  et  Petavium. 

Sylvestri  2  3. 
Arius  in  tractatibus  ad  populum 
haeresim  spargens  deprehensus 
est  :  cum  eodem  tempore  Collu- 
thus  Alexandrise  presbyter  doctri- 
nae  quoque  suae  virus  instiliaret. 
Petavius    ex    Epiphanio    hacres. 

LXIX. 

Caecilianus  coram  Constantino 
purgatur,  et  Donatistae  in  exsilium 
missi.  Pagius  num.  xvii,  cum 
Norisio. 


Sylvestri  annus  3  et  4. 

His  Coss  levati  tres  Caesares, 
Crispus,  Licinius,  et  Constantinus 
Kal  Martii  Idatius.  Et  probat  No- 
risius  ex  aliis  docum,  pag  84,  de 
duobus  nummis  Diocl  et  Licinii. 

Solis  Eclipsis  digit7,  Paris  die 
XX  Decembris  Petav  ex  Idatio  (qai 
ad  coss  sequentes  retulit)  et  ex 
aliis  script.  Sed  vide  anno  seq. 


i 
II 


Sylvestri  ann  4  et  5. 

Alexander  episc  Alexandrious 
Arium  ejicit,  qui  in  Palaestinam 
abiens  omnia  permiscet  Petav  ex 
Socr  Sev  et  Bpiph. 

Metrophanes   Byzantii  episco- 


CHRONOL.  CONSUL.  ET  CiES.  ROM.  ETC. 


606 


t"»    Imperatores,    Consules,     Romano^   Anni    A 
rum  res  gestx,    et  documenta.    U.  C. 

ante  et 
a*  post  PaliL 

L.  9.  C.  de  judiciis,  et  aliis 
pluribus  apud  Reland. 

Praef.  Urbi  Julius  Cassius  Vice 
sac.  judicans  Septimius  Bassus 
Praif.  Urbi  repressus  esl  Laterc. 
Bucber. 


B  Imp.  Constantinus  Aug.  tr.  p. 
20  43  et  U,  cos.  iv,  imp.  43,  U,  45. 
■6  46,  47. 

Imp.  Licinius  Aug.  tr.  p.  42  et 
'j€t  43,  cos,  V. 

r/icc    I"™P'  Constantinus  Aug.  v. 
I    ^^    Licinius  Cajsar. 

L.  2,  c.  Theod.  de  divers.  re- 
script.  et  aliae  apud  Reland. 

Praf.  Urbi  Kal.  Sept.  Val. 
Maximus  Basilius  Latere  Bucher. 

Crispus  Caesar  contra  Aleman- 
nosfeliciterbellumgerit.  Petavius 
ex  Panegyr.  Nazar.  ad  ann.  seqq. 
£  contra  Mediobardus  ad  annum 
pnecedentem  habet  :  Crispus 
Cxsar  rebellantes  Fraucos  insigni 
victoria  domat 


13 
24 

n 

lct 
I 


Imp.  Constantinus  Aug.  tr.  p. 

44  et  45>  cos.  vi,  imp.  xvii. 
Imp.  Licinius  Aug.  tr.  p,.  43, 

44,  cos.  V. 

^        Jmp  Constantinus  Augvi. 

^"^^    Constantinus  Caesar. 

L.  2,  C.  de  assfssoribus,  et.do- 
mest  et  aliae  apud  Reland 

Praef  Urbi  Valerius  Maiximus 
Laterc  Bucher 

14       Imp  Constantinus  Aug  tr  p  45 

22  et  46,  cos  vi  imp  xvii 

48      Imp    Licinius  Aug    tr   p  44, 

45  cos  v 

L     p        CrispusCaesar  ii. 
ict  ^"^*    ConstanliusCaesarii, 

t  X  L  3,  Cod  de  Fer  et  aliae    apud 


4074 
4072 


B 


II 
III 


C 


4072 
4073 


III 

IV 


4073 
4074 


D 


Olym 

274 

IV 

et 

275 
I 


Silvestri  ann  7, 8. 

Circa  hoc  tempus  videtur  refe- 
rendus  baptismus  una  cum  matre 
S.  Helena  et  liberis  ac  domesticis 
pluribus  a  Constantino  Augusto 
Romae  perceptus,  ipsis  administra- 
tusper  B.  Silvestrum  papam  ex  his 
quae  protulimus  in  notis  ad  Sylve- 
strum.  ex  Jo.  Malala,  et  ex  chrono- 
grapho  vetustiori  apud  eumdem. 

His  coss  Constantinus  Aug  de 
observ.  diei  Dominicac  edit,  L  3, 
Cod  de  Feriis. 

Synodus  ii  Alexandriaa  contra 


349 


Anni  Christianorum,  Judaeorum  et  fnir-   Anni 
Olymp.     timorum  populorum,  Ponttfices,    JErx 
Regesj  res  gestse  et  documenta.  Christi. 


pus  cum  sedisset  annostres,  sub- 
stituendum  sibi  curavit  Alexan- 
drum.  Hicenim  sedit  ann  23  ut 
auctor  est  Socrates  lib  ii,  cap  4, 
Sozom,  III,  c.  3.  Petavius. 

Eclipsim  solis  tr.  a.  refert  Ida- 
tins.  Vide  Yalesium  in  noiis  ad 
Euseb  de  vita  Const  lib  ii,  c.  6. 
Crispus  a  Lactantio  in  Divinislit^ 
teris  eruditur  Euseb. 

Silvestri  ann5et  6. 

Philogonio  Antiocheno  episcopo 
mortuo  succedit  Paulinus  Petav 
ex  Niceph  chron. 

Licinius  persecutionem  adver- 
sus  Christianos  instituit,  in  qua 
Theodorus  dux  insignis  marty- 
rium  subit.  £x  ejus  actis  ap.  Sur. 
Noris  de  2  num  Licinii,  etc.  p.  90. 
Christianos  de  palatio  suo  pellit, 
et  concilia  ceiebrare  prohibet. 
Petavius  ex  Eusebio  de  vita 
Const  lib  I,  c.  44,  45. 

Constantinus  Sarmatas  Maeoti- 
dis  accolas  Istrum  transgressos 
caedit,  mox  eosdem  in  regionesua 
funditus  vincit  occiso  eoruin  rege 
Rausimodo.  Ibi  ex  Zozimi,  lib  ii. 

Idem  contra  aruspices  rescribit, 
1. 4  et  2,  Cod.  de  malef  et  de  Cleric 
immunit,  l.  2,  Cod.  de  Episc. 

Silvestri  ann  6  et  7. 

Cbron  Paschale  his  coss  factas 
passim  dedicationes  Christiana- 
rum  ecclesiarum  indicat. 

Constantinus  pcenascontra  or- 
bos  et  caelibes  iatas  sustulit  L  4 
C.deinflrm.  poen.  caelib.  Petavius. 


320 


324 


607 

Anni 

Per. 

Jul. 

etlnd. 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOHENA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


5035 

G 
Indict 

X 

etxi 


B 


5036 
F 

XI 

et  XII 


Imperatores,      Consules    Romano^  Anni     A 
rum,  res  gestas,  et  documenta,       U,  G. 

ante  et 
post  PalU 

Relandum  de  quibus  yide  Pagium 

ad  hunc  annum. 

Constantinus  quindecennalibus 
imperii  votis  hoc  anno  absolutis 
yicennalia  nuncupayit  die25  Julii. 
Noris  ex  Nazario  et  Idatio  et 
nummis  in  dissertat  de  2  num. 
Licinii,  etc.  p.  73. 

Tabella  aenea  ap.  Fabrett  in- 
script  p.  364,  n.  xvii,  et  alia  in 
Musaeo  Strozzio  et  plures  apud 
Grut  362. 

Imp  Constantinus  Aug  tr.  p.  16    4074 
et  n,  cos  yi,  imp  xyii.  4075 

Imp  Licinius  Aug  tr.  p.  45  et 

46,  cos  y,  imp  iii. 

pac»    Petronius  Probianus. 
^^**    Anicius  Julianus. 

Gruter  p.  464,  4,  et  1.  4,  G. 
Theod  de  constit  princip  alixque 
apud  Reland. 

Praef  Urbi  Valerius  Maximus^ 
Laterc  Rucher. 

Imp  Constantinus  Aug  tr.  p.  47,    4075 
et  48,  cos  yi,  imp  xvii  et  xyiii,    4076 

XIX 

Imp  Licinius  Aug  tr.  p.  46  et 

47,  cos  y,  imp.  iii. 

P^^_    .  .  Seyerus. 
^^**    .  .  Ruflnus. 

Gruter  p.  209,  2,  et  L  9,  G.  de 
re  milit  aliaeque  apud  Reland. 

Praef.  Urbi  Lucer  Verianus  Idib 
Sept. 


Anni      Christianorum,  Judxorum  et  fini-    Afi 

O/ymp.        timorumpopulorum,  Pontifices,     M 

Reges,  res  gestx  et  documenta     Chr 

Arium  celebrata  •  ex  allatis 
per  Pagium  ad  ann  345,  n.  v 
et  seqq. 


5037       Imp  Gonstantinus  Aug  tr.  p.  48    4076 
25   et  49,  cos  vi  imp  xix,  xx,  xxi.         4077 
Imp  Licinius  Aug  tr.  p.  47  et 
18,  cos  V,  * 


»   2 
ED 

Indict 

XII 

et 

XIII 


,  imp  III. 

P        Grispus  Gaesar  iii. 
^"^^    Gonstantius  Gaesar  iii. 

Gruter  362,  n.  4,  et  Tomassin 
de  tess  hosp  cap  3. 
L.   46,  G.  de  Decurion  et  aliae 
apud  Reland. 

Praef   Urbi  Lucerius     Verinus. 

Laterc  Rncher. 

Galvis  ex  Sozom  eclipsim  solis 
refert. 


ImpGonstantinus  Aug  tr.  p.  49    4077 
0    3  et  20,  coss  vi,  imp  xxi.  4078 

C      pacc    •  •  Paulinus. 
Indwt  ^^^^    .  .  Julianus. 

xiiietxivL.  4.  c.  Theod    de    usuris,    et 


D 


5038 
26 


i  Sylvestri  ann  8  et  9. 

II  Rellum  Licinio  a  Constantino 
M.  indictum.  Apparatusbellici  hinc 
inde.  Licinius  Hadrianopoli  sub- 
sistit.  Grispus  a  patre  Constanti* 
no  socius  adhibetur  expeditionis. 

Hormisdas  e  regio  Persarum 
sanguine  ad  Gonstantinum  confa- 
git  e  carcere  liberatus  miro  uxoris 
invento.  Zonaras,  lib  ii,  cap  27. 

II  Sylvestri  ann  9  et  40. 

III  Licinus  cum  Constantino  con- 
iligit,  et  victus  terra,  marique 
fugatur  primo  Ryzantium,  mox 
Chalcedonem  (ubi  Martianum  Cae- 
sarera  creat)  tandem  Nicomediam 
se  recepit.  Zosimus  lib  ii,  cap  26. 

Oonstantinus  sanctionem  edit 
contra  diversarum  religionum  ho- 
mines,  qui  clericos  ad  lustrorum 
sacrificia  celebranda  compell^ 
rent.  1.  v.  Cod  de  Eccl  et  ler. 
Petavius. 

III  Sylvestri  ann  40  et  44. 

iv  Licinius  a  Constantino  Nicome* 
diae  obsessus  se  urbemque  victori 
dedit,  et  purpuram  exuit  anno  im- 
perii  sibi  a  Galerio  delatl  48. 
Asiatici  vero  xi.  Noris  diss  deS, 
numm  Lic,  pag  404.  Paulo  post 
occiditur  Llcinius,  et  ante  hunc 
Martinianus.  Zosimus  lib  ii,  c.  28. 
Paulino  Antiocheno  episcopo 
mortuo  agitur  de  subrogando  En- 
sebio  Caesariensi.  Sed  Eustathius 
catholicus,  et  laudatus  antistes 
eligitur.  Petav  ex  Euseb  et  Theo- 
doreto  1. 1.  cap  7. 
Olymp.      Sylvestri  ann  44  et  42. 

275  Synodus  Nicaena  a  348.  Patri- 

IV  bus  celebrata  Fidei  symbolum  as- 
et     serit,  de  Paschatis  festo  decernit, 

276  et  contra  Arium  judicans  ejas  hae- 


9«m 


CHRONOL.  qONSDL.  ET  C^.  ROM.  ETC.  610 

»F/«;i«c».  ^^•^•^       O/ymi).      timorvm   populorum,  FonUfices,    JSrm 
po8t  Pal.  Reges^  res  gestm    et  documenta.  ChrisU 


aliaeapud  Reland.  Pagias  ex  libel- 
lo  de  Praef  Urbi  coss  nomina  col- 
ligit:  Anicius  PaulinuSy  et  Ani» 
cius  Julianus. 

Praf  Uibi  Acilius  Severus  La- 
lercBuchconcilii  Nicaeni  epocha 
signatur  anno  Aleiandri  636,  no- 
no  die  mensis  Haziran  ex  Josepho 
-figyptio.  Noris  de  epoch  Syro- 
maced  diss3,  cap  4,  et  Florenti- 
nus  in  notis  ad  Martyrol  die  25 
Decembris. 

Imp  Constantinus  Aug  tr.  p. 
^27  30et21,co5vii,  imp  xxi. 

Imperator       Constantinus 
CossAugvii. 

Constantius  Caesar. 
L.  3.  C.  de  pact  pignor  etc.  alix 
apud  Reland. 
Praef   Urbi  Anidus     Julianus» 
Laterc  Bucher. 


Inciict 


et 


^       Imp  Gonstantinus  Aug  tr.  p.  21 

et22. 
^  Coss  VII.  Imp  XXI. 


ft 


Coss 


*FL  Caesarius. 


....Maximus. 

Yetus  inscriptio  apud  Boldett 
de  c(pmet  pag  79,  n.  4,  licet  leges 
a  Relando  product»  signentur 
Gonstantlno  et  Maximo  ut  1.  18, 
C.  de  appellat  et  L  2,  c.  Theodde 
famil  hercisc.  Constantino  Cses  V, 
et  Maximo  Coss  corrigendae  ex  la- 
pid  Boldetti. 

FL  Caesario,  et  Maximo  Coss. 

PraefUrbi  Anieius  Julianus. 

Lat.  Bach. 


B 


1078 
1079 


1079 
1080 


I 
II 


II 
ui 


D 


resim  damnat.  Coepit  xiii  Kal  JuL 
et  absoluta  est  viii  Kal  Sept. 

Syvester  missis  ad  se  concilii 
decretis  coacta  Romae  synodo 
probavit  quaeln  illo  gestafuerant 
Baron  ad  h.  a.  n.  171  et  199,  et 
Petavius  sub  finem  synodi  Nicae- 
nae.  Constantinus  M.  Yicennalia 
Nicomediae  celebravit.EuseblibiVf 
cap  11,  histetinchron  etdevita 
Const  lib  III,  cap  14. 

Sylvestri  12  et  13. 

S.  Alexander    episcopus    Ale- 
xandrinusobitdie  26  Febr.  Vide 
Baronium  et  Noris  hlst  Pelag., 
cap  2,  pag8.  Succedit  Athanasius 
Vide  Petav. 

Crispus  Caesar  ob  suspicionem 
incestae  consuetudinis  cumnover- 
ca  insons  occiditur.  Vide  Baron 
et  auctores  ab  eo  productos  ad 
ann324,n.v.  etseqq. 

Eodero  anno  LiciniusJun.Licl- 
nii  Aug  f.  interemptus  est.  Euseb 
et  Zosimus  lib  ii. 

In  Perside  contra  Christianos 
gravis  persecutio  a  Sapore  com- 
movetur.  Petavius  ex  Theophane 
et  C^dreno. 

Constantinus  contra  haereticos 
diversarum  sectarum  plures  leges 
sancit.  Vide  Baron  n.  16,  seq 
ejus  hortatu  S.  Helena  mater  Je- 
rosolymam  profecta  multas  basl- 
licas  construit,  et  crucem  Doml- 
nicam  reperit  Ibl  n.  31,  42,  etc 
et  Jo.  Malala  lib  xiii,  pag  5. 

Sylvestri  13  et  14. 

Arlus,  qui  haereslm  hactenus 
dlssimularat,  per  Eusebium  Nico- 
mediensem  Alexandriam  redire 
molitur.  Sed  nec  Iste,  nec  Impe- 
rator  id  ab  Athanasio  extorquere 
potuit.  Ex  Athanas  Apol.  11, 
Petavius  h.  a. 

Evangelium  Indis  per  Frumen- 
tium  Tyrium  importatur,  qui  ab 
Athanasioepiscopus  illis  datusest. 
Rufinus  lib  i,  c.9,  Socrates  lib  i, 
c.  15,  Theodoret  et  Sozom  ap. 
Petav  ibL 

Eodem  tempore,  Iberl  Chri- 
stianx  cvijasdam  captlvae  opera 


326 


397 


6U 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  BDIT.  ROM.-YATIC. 


Anni    Imperatores,    Consules^     Romano--    Anni    A  Anni  Christianorum,  Judaeorum  e(  /Ini-  Af5 

Per,    rum,    res  gestXj   et    documcnta.  U,  C,  Olymp       t^morum  populorum,  Pontifices^  Mi 

Jul.                                                           ante  et  Reges,  res  gestx  et  documenta,  Cfa 

et  Ind,  post  Falil 


Hoc  fere  tempore  S.  Helena, 
mater  Constantini  octuagenaria 
interfilii  ac  nepotum  complexus 
pie  obiit  48  Aug  sepulta  via  La-^ 
vicana  in  ccemet  SS.  Petri  et 
Marcellini.  Yide  Euseb  lib  iii  Vi- 
tae  Const  cap  46  et  47. 

5041  Imp  Constantinus  Aug  tr.   p.  22 

0  4    et  23,  Cos  VII,  imp  xxi  et  xxii. 
9  6       Yetus  inscriptio  ParmsBetalia 
G  F    Patayii  relata^  a  Panvinio  in  Fast 

Indict  Grutero,  pag  159;   Noris.    de  2 

1  et  II  numm.  pag.  72. 

D.  N.  IMP.  CAES. 
CONSTANTINO.  P.  F. 
VICTORI.  AVG.PONT. 
MAXIMO  TRIBVN. 
POTESTAT.  XXIII.  IMP. 
XXU.  COS.  VII.  P  P. 
PRO  COS.,  etc. 

Coss  •  •  •  •  Januarius. 
....  Justus. 

Reines  class  XX,  cclvi  et 

1. 1  de  agricol  et  censit  apud  Re- 

land  cum  aliis  ibi. 

5042  Imp  Constantinus  Aug  tr.  p.  23 

0  2    et  24,  Cos  viii,  imp  xxii. 

•  7      p^a^  Imp  Constant  Aug  viii. 
^"***  Constantinus  Caesar  iv. 

E         L,  15,  C.  Theod    de    appeHat 

Indict  aHxque  ap.  Relandum. 

II  Praefurbi   Publicius  Optatianus 

etm    VII,  Id.  Sept  et  ex  VIII  Id.  Octobr. 

Petronius  Crobianus, 

Laterc.  Bucher. 


5043       Imp  Constantinus  Aug  tr.  p.  24 
03    et  25,  Cos  viii,  Imp  xxd. 

08     rQ^  ••••  GaHicanus. 
....  Symmachus. 

D         Boldett.  coemet  pag  79,  et  385, 

Indict  exvet  inscript  et  Spon  pag  123, 

III      Reines.,  pag  399,  quam  inscript. 

vide  integram  apud  Meurs  in  Ma- 

crobSaturnai  lib  v,  cap  1.  et  le- 

ge  3  et  4,  C.  fin  regund   aliisque 

apud  Reland. 


et  IV 


Christi    fidem    suscipiunt.    Ibi. 


1080 
1081 


ni 

IV 


B 


C 


1081 
1082 


Olymp 
276 

IV 


Sylvestri  14  et  15. 

Athanasius  dii£(  esim  suam  lu- 
strans  Ischyram  in  Mareotide  pro 
episcopo  se  gerentem  dejicit  qui 
ad  Meletianos  confugit.  Athan 
Apol.  In  ea  peregrinatione  SS. 
Antonium,  et  Pachomium  invisit. 
PetaviusexS.  Ath. 

Circa  hoc  tempus  Constantinus 
Byzantii  situmopportunitatemque 
contemplatus  instaurareac  muni- 
re  aggreditur,  ibique  sedem  im- 
perii  constituere.  Petav  et  Zosim 
lib  II. 

Constantinus  Teifalos,  et  G<h 
thos  vincit,  et  Danubio  pontem 
lapideum  imponit.  Mediobardus 
ex  chron  Alexandrino  et  nummis 
inscriptis,  mctoria  Gothica, 

Sylvestri  15  et  16. 
Constantinus  praecipux  nobili- 
tatis  viros  ex  UrbeRoma  aliisque 


1082 
1083 


e^277  civitatibus  ad  frequentandam  Ur- 
I  bem  suam  vocat.  Castella,  praesi- 
dia,  militesque  limitaneosin  ripis 
Danubii  constitutos  [exitio  impe- 
rii  Romani  propediemidfuturum] 
removit.  Lydiatus  ex  Zosimi  hi- 
storia  lib  ii,  cap  34,  35,  Eusebio 
aliisque,  quibus  adde  Jo.  Mala- 
lam. 

I  Sylvestriie  et  17. 

II  His  coss  Constantinopolis  dedi-* 
D               cata  est  v  Idus  Maias  Idatius;et 

Jo.  Malala  p.  ii.  pag  5,  qui  annus 
dicitur  a  Malala  iErse  Antioch 
GCGLXXviii,  et  ab  auctore  chron 
Pasch  ccci,  post  Christi  Domini 
Ascensionem  in  coelum  Feria  ii, 
indict  III,  a  Roma  condita  1080. 
lisdem  coss  ait  Lydiatus[non 
sequeniibus,  utOnuphriusetGol- 
zius  aliiquestatuerunt]  Constan- 
tinus  instituta  nova  forma  impo- 
rii  provinciarum,  et  magistra- 
tuum,  et  exercituum  pro  duobus 
praef  Pnetorio  quatuor  instituit 


613 
Artrn 


CaiRONOL.  CSONSUL.   BT  CJBS.  ROM.  ETG. 


644 


Ju/. 


et 


Imperatores,     Consules     UomanO'   Anni 
rum,  res  gestde,  et  documenta.         U.  C. 

ante  et 
post  PaL 


504^ 

C 
Inciict 

IV 


Praef  Urbi  Petronius  Prohianus.    4083 

Imp  Ck)nstantinus  Aag  tr.  p.  25,    4084 
ei26,  Ck)s  VIII,  Imp  xxii. 


*G08S 


D. . .  Bassus. 


.  . .  Ablavius. 

*  Yet  inscript  ap.  Boldett  de 
coemet  p.  85,  et  273,  et  1.  2,  G. 
dellligiosis,  etc,  aliaequeapud  Re- 
landum. 

Praef  Urbi  Anicius  Paulinus  pr. 
Id.  Apr. 


504^       Imp.  Gonstantinus  Aug  tr.  p.  26,    4084 

®  »    et  27,  Gos  VIII,  Imp  xxii,  xxiii.    4085 
•  ^  O  QQa^    . . .  Pacetianus. 
-^  -A.    ^^     ...  Hilarianus. 

Inaiict.      L.  3,  G.  Theod  de  inofflc  testam 

^  et  aliae  apud  Reland. 

^*  v- 1.       Praefeci  Urbi  Anicius  Paulinus. 
Laterc  Bucher. 


B 


Imp   Gonstantinus  Aug  tr.  p. 
€  27,  et  28,  Gos  viii,  Imp  xxiii. 


et  vii 


^4"7 


^  A   P^^^    Fl.  Val  Jul  Dalmatius 
^^    • . .  Zenophilus. 

L.23,  G.  de  administ  tutorum, 
etaliae  apnd  Reland. 

Pr.  Urbi  Puhlidus  Optatiantts 
vii,  Id.  April  per  dies  32,  C^onius 
Julianus  Kemenius  p.  v,  vi,  Id. 
Haias. 

Laterc  Buch. 

Imp  Gonsiantinus  Aug  tr.  p.  28, 
1  ei  29,  Gos  VIII,  Imp  xxiii. 

^^  Goss    ^*  Ranius  Acontius  Opta- 
...  lus. 

Anicius  Paulinus. 

Vei  inscript  ap.  Gruier  463,  3, 
ei  4,  et  apud  Boissard  parte  iii, 
pag  403.  Gudianae  apud  Fleei- 
vood  p.  420,  et  442,  et  Reland  h. 
a.  ubi  et  1. 45.  G.  de  testam  mi- 
lii  ei  aliaeplures  hisGosssignatae. 

Praef  Urbi  Anicius  Paulinus  v, 
Kalend  Martii. 


A  Awii    Christianorum,  Judxorum  et  fini-     Anm 
Olymp,      timorum    populorum,  Pontijices,    JErse 
Reges,  res  gestx  et  documenta.  Christi. 

descriptos  a  Zosimo  lib  ii,  c.  33, 
cum  singulorum  potestatis  fini- 
bus.  Vide  et  Pagium  ad  ann  332. 

II  Sylvestri  47  et  48.  334 

III  Meletiani  Eusebio  Nicomediensi 
auctore  falsa  quxdam  crimina 
impingunt  Athanasioconfracti  ca- 
licis,  et  Arsenii  occisi.  Petav.  ex 
Socrat  I,  c.  xx,  Sozom  ii,  c.  xxii. 

Edicto  Gonstantini  Gentilium 
templa  eversa  sunt.  Ibi  ex  Hiero- 
nymi  chron.  et  Theoph  quibus 
adde  Jo.  Malalam  parte  ii,  pag  3 
et  40et  A  A  a  Pagio  memoratos  ad 
an  333,  n.  iv, 

III  Sylvestri48et49  332 

IV  Gonstantinuscontra  Gothosim- 
plorantibusSarmatis  auxilium  iu- 
lit.  Itaque  per  Gonstantinum  cen- 
tum  prope  millia  fame  et  frigore 
exstinctasunt.Tuncet  obsides  ac- 
cepit,  et  inter  eos  Ariarici  regis 
filium.AnonymusValesianusapud 
Petavium  et  Pagium  ad  h.  a.  cui 
suffragantur  Idatius  et  Hierony- 
mus  in  chron  ibi. 

Sylvestri49et20.  333 

Hiscoss  levatus    esi  Gonsians 

die  VIII  KalJanuar.  Idatius   h.  a. 

Gaesar  designaius.  Vide  Noris  de 

numm  Licinii  pag  77. 
Goss  hujus  anni  in  chron  Pa- 

schali  luxati,  et  confusi  cum  coss 

anni  praecedentis  et  consequentis. 


1085 

t^ 

Olymp. 

1086 

G 

277 

IV 

et 
278 

I 

4086 
4087 


I 
II 


D 


^"^^ict 


III 


Imp    Gonsianiinus     Aug    ir. 


^^U  et  IX  p.  29  ei  30,  Gos  viii,  Imp  xxm 


4087 
4088 


11 
III 


Sylvestri20et24.  334 

In  causa  Athanasii  episcopi  Ty- 
rum  convenire  Jussi,  et  ui  basili^ 
cam  Jerosolymis  dedicareni.  So- 
crai  lib  i,  c.  xx  quae  dedicata 
esi  47  Sepi  chron  Pasch  Sarmata- 
rum  servos  a  dominis  quibus  re- 
bellaverani  pulsos  Gonstaniinus 
libenier  accipii :  et  amplius  ccc  m. 
per  Thraciam,  Scythiam,  Mace- 
doniam,  Itaiiam  dividit.  Anonym 
IdatHieronym  chron  apud  Peta- 
vium  :  a  quo  etiam. 

Eclipsis  solis  Romae  h.  44,  47 

posi  med  noci  die  47  Julii  refer- 

iur  ex  Firmico  lib  i,  c.  xi,  di- 

gii  40  4/2. 

Silvesiri  24  et  22.  335 

His  coss  signatur  episiola  Ma- 


10* 

Ann»     ^   oiyi' 
ante  e» 


^^  T  ante  »ra®  ^.  "  «  con- 


B 


Pt«t  ttrbi  »»'\  jpuo  legVWr 
""'  .la  «»'» 

s,UttUap.<^  4088 

***^     .  n»tanUntt8  A*«  "'         *089 

dcbtterant  ei  ^^e  p.  id,  8«^ 

"•c°°s»«'".r 


Beges» 

„  concV\  G«»  *• 
reottcorttm  %Ci<«^«  *";;: 

Ubino  clariss»«»« 

Thot.  ivela»j-      consuntio  e'^^! 
Hl8  cossJttUO  ^^psivX«* 

««  ^'^^^«^^^'Tdi  KnUocbV«con- 
'SmiiaWssectt.ndt^\bVBttftnttm 

^llfcoss  S  Syl'-«j/rmpV*t 
^'rlntmdVea^J^^^^^^^tannos 

t:^--^»«:i^rnriord^^ 

"„,    menses  V  0'         ^ji  qttan- 

*»  «^^^S  rJeb  3W  sVgnaW^ 

^»  ^''^'''iSadS^V^estrttm. 
nostras  notas  * 

...  -,  ate  *' 


336 


l 


.  tt  *08^ 
^.  ^^pConsUntVnttS^^ugrfdV^^O^ 
S>  *0     ^??  coss  vm,  vmp  e- 

•**  '^;  K^V  JttnVV  obVt  ptoP«        avb 
B      *'       rhton  Pascb  et  a^ 
indict  dvao.  ^^' 
X  et  W  «'  •'*• 


•strasu"-- 

Aii  ex  dVe  ♦*.  ** 

S    HMvcos  sed  t  e>         ^^     ». 

^i  tttt^r^^jrve^-^rp^^ 

'^nniJesScatbed^.^.p^t 

^VomansB  ex  tt  ^^  ««^^*  ^lde 

^"''rcoSttr**«^**"eSus 
Pctrom  00»"        sVVvesttii  e«J 

Romanasttcwwor       ^ncaUVlA 
fttcrat  vvcatitts-  "^  g.  dies 

bcr  dVcVtttr  sedis^ «»      ^  Qctobr 

lcgVtttr  se<V«»*  .}J^,  »00  11.  ^^'^ 
VVcet  <l«\P;'jS'ioUsadS.lla'- 
,vu  dVesxw.  vvn 
^f  s,nodo  consunt   dejJttV^ 

,      (iMtt.U»'»  '■ 


CHRONOL.  A  S.  SILVfiSTRO  AD  S.  GRBG.  M. 

hnperatores,    Consules     Romano-    Anni  A     Anni   Christianorum,  JudaBorum  tt  /ini-  Anni 

rum,  res  gesiw,  et  documenta.      U.  C.  Olymp.      timorum  populorum,  Pontifices,  JSm 

ante  et  RegeSj  res  gestas  et  documenta.  Christi 
postPalil. 


Divisum  imperium  inter  Con- 
stantini  liberos.  Constantino  Jun 
natu  maximo  obtigit  Gallia,  Con^ 
stanH  Italia,  Africa  Illyricum, 
el  Ponte-Euxino  finitima,  et  Afri- 
cae  quidquid  ad  Carthaginem  per- 
tinet  communia  cum  Constantino. 
Constantio  autem  Asia  oriens, 
^ptus.   Zosimus  lib  2  cap  39 

nn«<  •  •  •  Felicianus. 
^^  •FabiusTitianus. 

Yetus  inscript  in  coem  S  Her- 
metis  in  Prolegom. 

L.  9,  c.  Theod  de  contrab  empt 
et  alix  apud  Reland. 

*Fabius  Titianus  coss  ordina- 
rius  dicitur  in  vet  lap  Mus  Alba- 
ni,  et  praef  Urbi  iterum  [nempe 
ann  350  et  354]. 

Praf  Urbi  Valerius  Proctlus 
qui  L.  Aradius.  Yal  Proculus  apud 
Grut  3«1,  4  et  362,  2  et  Reines 
p,458. 

1  imppp  Caesss  Fl  Constantinus 
I  Jun  Aug  tr.  p.  4  et  ex  v  Id.  Sept 
6    tr.  p.  II,  coss  IV. 

2  et  Fl  Jul  Constantius  Aug  tr. 
t   p.  I  et  ex  V  td  Sept  ii  coss. 

3  et  Fl  Jul  Constans  Aug  tr.  p.  i 
i    et  ex  V  Id.  Sept  ii  coss  design. 

coss  •  •  •  ?;3"8- 

•  . .  Polemius. 

Antiquus  lapis  Mus  nostri,  qui 
apud  Boldettum  de  coemet  pag  85 
et  Mabill  de  re  diplom  t.  2  in  fine 
et  senat  Bonarr  de  vitris  ccemet 
p.  et  ex  J.  2,  c.  Theod  de  contrah 
empt  aliisque  apud  Relandum. 

Praef  Urbi  Mascilius  Hilarianus. 


l      Imppp  Caesss  Fl.  Constantinus 
12  Jun  Aug  tr.  p.  2  et  3,  cos  iv 
17      Constantius  Aug  tr.  p.  2  et  3, 
cos  II.  Constans  Aug  tr.  p.  2  et 
i  3y  cos. 

Q.g   Imp  Fl.  Constantius  Aug  ii. 
Imp  Fl.  Constans  Aug. 
L.  4,  c.   Theod  de  Praetor  et 
Patrol.  CXXYIL 


[I 


B 


4090 
4094 


D 


4094 
4092 


I 
II 


II 

III 


Caes  Vide  notas  infra  ad  Julium 

Dum  in  Persas  expeditionem 
molitur  Constantinas  diem  obit 

Sapor  Persarum  rexMesopota^ 
miam  invaserat  Nisibin  populatn- 
rus,  quam  cum  per  dies  63  obse- 
disset,  disperata  oppugnatione  re- 
cessit.  Chron  Pasch. 

Dalmatius  Caesar  et  Hannabalia- 
nus  nobilissimi  titulo  donatus  et 
Regisa  Constantino  propt^r  agna- 
tionis  reverentiam.  Zosim  lib2, 
cap29.  Sed  brevi  occisi  sunt  a 
Constantio.  Romae  Concilium  a 
Julio  Papacelebratum,  inquoNi- 
caeni  Concilii  Acta  probata  sunt 
et  haeresis  Ariana  damnata.  Peta- 
vius  ex  Baronio  n.  lxvii,  et  Isi- 
dorus  Mercator  ex  hist  Tripartita 
Sed  vide  Pagium  n.  vi;i,ad  h.  a. 

Synodus  Mediolanensis  in  Can- 
sa  Photini,  praesentib.  Legatis 
S.  Sedis,  hoc  anno  celebrata.  Vide 
notasPagiiadJulium. 

Julii  anni  et  2. 

Athanasius  a  Constantino  Jun 
cum  litteris  Alexandriam  remis- 
sus  magno  cum  honore  ibidem 
exceptus  est.  PeUv  et  Theodoret 
lib  2,  c.  4,  et  Athan  Apoi  2 

Constantiusexpeditionem  inPer- 

sas  suscipil  et  Antiochiae  a  S.  Spi- 

ridione  a  morbo  curatur.  ibi  ex 
Melaphr. 

Sapor  Persarum  Rex  Nisibin 
acri  obsidione  premit  2  mensibus ; 
sed  a  S.  Jaeobo  Episcopo  propul- 
satur.  Ibi  ex  Hieronymi  chron 
Theodoreto  1 1  Juliano. 

Anno  imperii  Constantis  primo 
Lidorius  ordinatur  Bpiscopus  se- 
cnndus  Turonensium.  Hic  aedifi- 
cavit  Ecclesiam  primam  intra  Ur- 
bem  Turonicam  S.  Gregor  Turon 
iib  X  hist  Franc. 

Juliiann2et  3. 

Eusebius  Nicomediensis,  ejus- 
que  fautores  Legatos  mittunt  ad 
Julium,  et  Constantinum,  et  Con- 
stantem  cum  expostulatione  ad- 
versus  Athanasium  :  qui  ab  ejus 
Legatis  confutati  generale  Gonci- 
Hum  postttiant.  Athanas  Apol  ii 

20 


33S 


339 


m 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  BDIT.  ROM.--YATIG. 


Ami^^ImperatweifCimiules  Bomanorum^    Anni    A     Anni   Christianorum^  JudUBorum  et  HnUi'  j 
Per.  resgestSByetdocumetUa.  V.C.  Olymp.     morum    popuhrum,    Pontifices, 

efjnd.  postPaia.  ^^^^^'  ^^^  3^^^  ^*  documenta.  i 


5053 
9  43 
$)    48 

XIII 

etxiv 


Xos 


Quxstor  et  alix  apud  Relandum. 
Praef.  Urbi    Msecilius  Htlaria- 
nus. 

Gonslantini    vota    xv   soluta, 

XX  nuncuoata.  Yide  Noris  de  2, 
numm  p.  78. 

Imppp  Csesss  Constantinus  Aug    4092 

tr.  p.  3,  4,  cos  IV.  4093 

Constantius  Augtr.  p.  3,4,cos  ii 

Constans  Aug  tr.  p.  3  4,  Cos  ii. 

. .  .  Acyndinns 

L.    Aradius  Yarelias  Pro- 

culus. 

Yetus  inscript  ex  coem  S.  Her- 
metis.  Yide  Prolegom. 

L.  6,  C.  de  Dilationibus,  et  alix 
apnd  Relandum. 

Praef  Urbi  Fabius  TiHanus  Jun 
Tertullus  Vicarius  Lat  Ruch  cod 
Theod  lib  »,  t.  47,  1.  4,  cod  Just 
\\h  9, 1 49, 1. 2. 

Constantinus  Jun  a  fratre  Con- 
stante  dissentiens  ab  ejusd  militi- 
bus  in  agro  Aquilejensi  interfici- 
tur  ad  iii  Kal  Maias.  Aurel  Yi- 
ctor. 

Zosimus  narrat  Jubente  Con- 
stante  id  patratum  facinus,  lib  2, 
cap44. 

5054  Impp    Csss    Constantius  Aug    4093 
44    tr.  p.  4et  5,  cosii  4094 

$>  49      EtConstans  Aug  tr.  p.  5,  cosii 

^       rnac  *  •  •  •  Mjrceilinus 
Indict  ^**  ....  Probinus. 

XIV  L.  6,   c.  Theod  de  Donationi- 
et  XV    bus,  et  alise  apud  Reland. 

Praef  Urbi  Aurelius  Celsinus  Lat 
Buch  cod  Theodos  lib  8,  t.  42,  I. 
6,  etc. 

Quinquennalia  Constantis  cele- 
brata.  Constans  ex  Italia  in  Pan- 
noniam  redit.  Franci,  rupto  foe- 
dere.  Rhenumtranseunt,et6ailias 
depopulantur.  Mediob  ex  hist  et 
numm.  Idat  et  Hieron  chron. 

5055  Impp  Caess  Constantius  Aug  4094 
9  45  tr.  p.  5  et  6,  cos.  iii  4095 
Q>    4      Et  Constans  Aug  tr.  p.  5  et  6, 

C      cos  11. 

Indict  p^   Imp  Constantius  Aug  iii. 

XV  Imp  Constans  Aug  ii 

et  I         L.  33  et  34,  c.  Theod  de  Decu- 
rionibus,  et  aliae  apud  Reland. 
Prsef  Urbi  Ti.  LoUianus  Mavor- 


III 

IV 


B 


Olym 
279 

IV 

et 
280 


D 


I 
II 


et  ad  Solitarios  Petav.  Yide  notas 
ad  Julium. 

Synodus  Rom  in  causa  Photini 
a  Pagio  refertur  ad  h.  a.  Yide 
notas  ibid, 

Julii  ann  3  et  4. 

Synodus  in  causa  Athanasii 
Romae  a  Julio  indicitur,  ad  quam 
Athanasiusaccurit,etRomaeannr, 
m.  vi,  haesit.  Interim  Antonii  Yi- 
tam  publicat.Julil  pap  ep.  apud 
Athanas  Apol  ii.  Petav. 

Eusebius  Caesariensis  moritur, 
ut  indicat  Socrates  1.  2.  c.  3,  Ibl. 

Alexander  Constantinopolitanus 
Episc  moritur,  cum  sedisset  ann 
23.  Succedit  Paulus  Orthodoxus; 
sedaConstantioinexsilium  pelli- 
tur.  Substituitur  Euseb.  Nicomed 
Socrl.  2.  cap4.  Sozom  librS,  c 
4  Athanas  ad  Sol  Eustathius  An- 
tiochenus  per  calumniam  deponi- 
tur. Ibi 


Juliiann  4et5. 

Antiochix  dedicatio  Dominicl  a 
Constantino  M.  coepti  etaConstan- 
tio  absoluti:  qui  aderat.  In  Con- 
cilio  ibidem  habito  Athanaslus 
exauctoratur,  et  in  ejns  locum 
obtruditur   Gregorius  Cappadox 

Julius  papa,  frustra  exspectatis 
Eusebianis  in  Romana  Synodo, 
Athanasium  absolvit,  qui  Alexan- 
driam  proficisciiur.  Socr  et  So- 
zom  et  Athanas  de  Synodis. 
Petav. 

Pagius  in  notis  pag  9,  consi- 
gnat  Synodum  Rom.  anno  se- 
quenti,  et  hoc  anno  Sirmiensem. 

Julii  ann  5,  6. 

Grcgorius  Cappadox  per  Prae- 
fectum  Philargyrum  Constantii 
Jussu  Alexandriam  introducitur : 
ibiqueingens  patratacxdes.  Atha- 
nasius  clam  dilapsus  Romam  con- 
fugit.  Athanas  ad  Orthod  Petav. 

Eusebius  ex  Nicomed  Constan- 
tinop  Episcopus   obiL  Catholici 


w 


CHAOIK^  A  S.  SYLVBSTRO  AD  S.  GaSG.  H. 


Imperatores,  Consules  Romanorum,   Anni 
res  gestx,  et  documenta,  U.  C. 

ante  et 
post  Palil. 

tius  Kal  Apr  Lat  Buch  ei  Aco  Ca- 
tuUinus  PhiJomatius  Prid  Non  Jal 
Ibi  etcod  Theod  lib  46,  t.  40, 

h  a 

Fortasse  legendam  Fl.  Lollia- 
nus  Havortias  cum  Panvin  ad  an- 
nam  4094,  et  Acontias  Catalii- 
nas. 


S066        Impp  Caes    Constantinus  Aug   4095 

9  10  tr.  p.  6,  7.  Cos  III.  4096 

0  2         Et  Constans  Aug  tr.  p.  6et7. 

B         Cos  II. 

^ndict     ^       ...  Placidus. 
I  . . .  Romulus. 

t  n  Vet  lapis  apud  Boldett  pag  82, 

coemet  ex  Grut  433,  4.  Panvinius 

exhibet:   M.    Marcius  Memorias 

Furios  Balburius  Cxcilius  Placi- 

dus:  etcumeo  Contelor  ad  ann 

394,  aliam  lapidem  profert  abi  FI. 

Pisidius    Romulus   Y.  C.    Praef 

Urbi. 

Et  1. 1.  c.  Theodos  de  Lenon  etc. 

Praef  Urbi  Aco  CatuUinus  Lat 
Buch. 

SiOSr?       impp  Caess  Constantinus  Aug   4096 

®I7  tr.p.7et*8.  Cossni.  4097 

9  3       £t  Consuns  Aug  tr.  p.  7  et  8. 

Cos.  II. 

p_  ...  Leontins. 
^^  ...  Sallustius. 

C.  Theod  lib  8,  t.  40,  1.  2, 
etalliaeapud  Reland. 

Pnci  Urbi  Aco  CatuUinus  sed  iii 
Id.  April  Quintus  Rtisticus.  Lat 
fiaeh. 

Et  antiqua  pondera,  et  inscri- 
ptiones  M.  N.  chron  Paschale  cy- 
clum  decennovennalem  his  coss' 
exorditnr    secundum    Romanos, 
Syros,  Macedones,  et  iEgyptios. 

Impp  Caes  Constantius  Aug  tr. 


Mict 
n 

et 

m 


Anm  Chrittanorum,    JudcBonm  et  /Int-    Anni 

Olymp.     timorum  populorum^  Pontifices,    JSras 

Reges^  res  gestas  et  documenta.  Christi 

Paulum  olim  expulsum,  Ariani 
Macedonium  subrogant.  Hermo- 
genes  Dux  Paulum  Jussu  Con« 
stantii  expellit.  Is  Romam  confugit 
cum  aliis  Cathol  Episc  expalsis. 
Socrat  I.  2  c.  x.  Sozom  I.  3  c.  5. 
Macedonius  ab  Arianis  eligitar 
Episc  Constantinop  in  locum  Ea- 
sebii  Nicomed  ejusdem  invasoris 
defuncti.  Vide  notas  ad  Jalium. 


D 


n 

III 


in 
I? 


505B 

d  48  p.  8  et  9,  coss  iii. 


•4 

f 

indict 
ni 

et 

IV 


Et  Constans  Aug  tr.  p.  8  et  9, 

COS  II. 

rA«e  •••Amanlius 
^^  ...Albinus. 

Grut  366,  7,  et  C.  Theod  lib 
40,  t.  40, 1.7,  aliaeque  legesapud 
Reland. 

Praef  Urbi  Q.  Rusticus  et  iii. 
NonJuI  ?ro5inu$.  LatRuch. 

Panvinius  nomen  secundi  Con-- 


4097 

Olynip 

4098 

«0 

IV 

et 

S81 

I 

Julii  6,  7. 

S.  Paulas  primus  Eremitamori- 
turannos  iiatus  cxcii,  Hieronym  in 
ejus  Vita. 

Apud  PersasdirainCbristianos 
exoru  perseculio,  in  qua  Simon 
Seleuciae  et  Ctesiphontis  episco- 
pus,  Usiazanes  eunuchorum  prin- 
ceps,  ac  regis  educator,  aliique 
complures  occisi  sunt.  Baron  et 
Sozom  et  S.  Hieronymus  in  chron. 

Constans  castra  movit  in  Gal- 
liam  adversus  Francos;  eosque 
gravissimo  praeliodevictos,  reno- 
vato  foedere,  in  fines  suos  reverti 
coegit.  Lydiat. 

Julii  7  et  8. 
Aliud  AntiochiaeConciliumab  A- 
rianis  celebratur :  in  eoque  nova 
fidei  forma  conscribitur  caeteris 
prolixior,  quae  et  Luciani  marty- 
ris  titulo  edita  est.  Sozom  1.  3, 
cap  5,  Athanas  de  Synodis.  Euse- 
bianorum  professio  Romae  reje- 
cta.  Baron.  Persecutio  apud  Per- 
sas  contraChristianos  saevit  prae^ 
cipue  in  episcopos  et  cleram.  Ibi. 

Acta  aliquot  martyrum  hvjas 
aetatis  habentar  in  codice  Syro 
VI  seculi  in  Bibl  Yat  iilato  anno 
4747,  scripto  anno  563. 

Julii7et8. 

Constantius  {n  Mesopotamia  ad- 
versus  Saporem  regem  Persarum 
excubat :  et  in  Seleucia  Syriae  ad 
Tigrim  sita  magnis  impensis  por- 
tum  struit.  LydiatusexTheophane. 
Pagius  in  epistola  Hypat  p.  S54, 
ad  coss  sequentesdiifert  cum  Uie- 
ronymo  in  chron. 

Gallus  et  Jalianus  Constantii 
Constantini  M.  fratris  filii  h.  a. 


343 


344 


AD  ANASTASIUM  PftOLBGOMBNA  EDIT.  ROM.-TATIG. 


.Annt    Imperatores,    Consules,    Romano-    Anni     A 
Per  Jul.       rwn^  res  gesUs  et  documenta,      V.  C 
ei  Ind,  ante  et 

post  PaliL 


E 

Indict 
IV  et  V 


6 

D 

Indict 
V 

etyi 


sulis  supplendum  putat  Gejoaius 
Ruftus  Albinus  ex  vet  inscript. 

5059  Impp  Caess  Constantius  Augtr. 
^  19  p.  9  et  10,  cos  IV. 

5       EtConstans  Aug  tr.  p.  9  et  10, 

COS  III. 

Coss  ^^^  Constantius  Aug    iv. 
Imp  Constans  Augiii. 

L.  4,  C.  Tlieod  de  bonis  vacan* 
tibus,  et  aliae  apud  Reland. 

PraefUrbi  Probmus  etvii.Rai 
Januar  Placidus  Lat  Buch. 

5060  Impp  Caes  Constantius  Aug  tr. 
(^  20  p.  10  et  11.  cosiv. 

Et  Constans  Aug  tr.  p.  10  et 

11,  COSSIII. 

rA««  •  •  •  RuftnusOccid. 
^^  . . .  Eusebius  Orlent. 

L.  un  C.  Theod  de  bonis  milit 
et  aliae  apud  Reland. 

Yet  lap  ap.  March  de  Aug  refert 
Fl.  Ruftnum  cos  vi  Kal  Mart. 
'  PraefUrbi  Placidus.ei  pr.  Id. 
Jun  Limenius  Praef  Praetorio  et 
Urbi.  Lat  Buch. 

Impp  CaesConstantius  Aug  tr. 
p.  11  et  12,  cos  IV. 
EtConstans  Augtr.  p.  11  et  12, 

COSIII. 

VI  Gruter,    p.   1161,    1,    Reines. 
et  VII    pag  568.  Aringh  Rom  subt  t.  2, 

p.  319.  Panvin  habet  sallea.  Cod 
Theod  libx,  t.  1,1.6. 

Praef.  Urbi  Ulpius  Limenius 
Praef  Praetor  et  Urbi.  Laterc  Bu- 
cher 

Eclipsis  Solis  9  Octobr  Fer  1, 
sub  horam  diei  secundam  digit  6. 
Petav  ei  Theoph 

5062       Imp  Caes  Constantius  Aug  Ir. 
^22  p.  12  et  13,  cos  iv. 

9  8      Bt  Constans Aug  tr.  p.  12et  13, 
A      coss  III. 

Indict   •/v.cc   •  •  •  Limenius. 

VII  ^^'  .  .  .Catulinns. 

et  viii  Boldett  coemet  p.  81,  n.  4.  et 
C.  Theod,  1.  39,  de  Decurionibus 
aliisque  apud  Reland. 

Praef  Urbi  Limenius  Praef  Praet 
et  Urbi.  Cessaverunt  Praefectarae 
dies  xLi  a  die  6.  Id.  April  usque 
in  XV.  Kal  Jun  xiv,  Kal  Jun.  Her- 


5061 
fi>21 

CB 


1098 
1099 


I 
II 


B 


1099 
1100 


Anni    Christianorum,  Judxorum  et  finiti-   A 
Olymp,     morum  populorum^    Pontifices, 

lieges^res  gestae  et  documenta.    ' 


clerici  facti  sunt.  Petav  ex  Gregor 
Nazianz  orat  in  Jul. 

Juliiann9et10. 

Hic  annus  in  Actis  Concilii  Co- 
loniensis  dicitur :  Post  consula- 
tumAmantii  et  Albini,  etin  Lat 
Buch. 

Athanasius  [Apol  1]  accitus  a 
Constante  Mediolanum  de  convo- 
cando  Sardicensi  concilio  fitcer- 
tior.  Petav  qui  refert  etiam  ecli- 
psim  solis  Conslantinopoli  6  Jun 
h.  6m.  n.  dig8. 

Julii  annlOetll. 

Sardicensis  Synodus  celebrata 
his  coss  cui  interfuerunt  370 
episcopi  plerique  catholici.  In  ea 
absolutus  est  Athanasius.  Ariani 
episcopi  inde  delapsi  conciliabu- 
lum  cogunt  Philippis,  in  quo  de 
abolenda  voce  consubstantialis  de- 
cernunt.  Petav  ex  S.  Hilario  Socr 
et  Sozom.  Yide  notas  infra  ad 
Julium. 


s> 


II 

lU 


1100 
1101 


III 

IV 


D 


mt 

Olym 

im 

281 

IV 

et 

m 

I 

Julii  ann  11  et  12. 

Bellum  Persicum  noctnmum 
apud  Singaram.  Ex  novem  gravis- 
simis  Constantii  praeliis  contra 
Persas  nuUum  gravius  fuit,  inquo 
certam  victoriam  amisit  militum 
stoiiditate.  Nisibis  obsessa,  Biza- 
bdae,  et  Amidacaptae.  Hieronym  in 
chron. 

Quadragesimus  Maximus  post 
MacariumJerosolymorum  Kpisco- 
pus  moritur.  Post  quem  Ecelesiam 
Ariani  invadunt:  id  est  Cyrillus, 
Eutychius,  etc.  Ibi  in  chron  Hie- 
ronym  Goncil  Carthagin  1  sub 
Grato  Episcopo. 

Julii  ann  12  et  13 

Constantinsfratrislitterismiais- 
que  compulsus  Athanasium  ad 
sese  evocat,  postquam  Gregorius 
ab  Alexandrinis  occisus  est:  et 
Antiochiam  ad  se  veni^ntem  beni- 
gne  excipit.  Quin  et  omnia  con- 
traipsumacta  aboleri  jussit:  et 
Alexandriam  cum  honore  remitii. 
Petav  ex  Theodoret  lib  2.  c.  42 
etSocrat  Iib2cap1. 


B 


CHRONOL.  A  S.  SYLTESTRO  AD  S.  6RBG.  M. 


Iftftt  ImperatoreSy    Consules,    HomarKh'   Anni    A  Anni   Christianorum,  Judseorum  et  /Ini-   Anni 

ftrr-            rum,  res  gestw  et  documenta.    V.  C.  Olymp.     timorum  populorum,  PontijUies,    Mrm 

hf '-                                                          onte  et  Reges,  res  gestas  et  documenta      ChrisH. 
et  Ind.                                                  post  PalU. 


IX)63  mogenes  Prxf  Pvxi.  et  Urbi.   La- 

g>  23tercBuch. 

^9         ImppCaessConstantiusAugtr.    4402 

G      p.  43  et  44,  cos.  iv.  4403 

buiict      Et  CoDstans  Aug  tr.  p.  43,  cos  iii, 

Tjif     qui  conspiratione  Ducum  Magnen- 

et  IX    tii,  Cliresti    et  Marcellini,  manu 

Gaisonisinterflciturpauio  unteKai 

Martii.  Helene  in  Galliis  Ex  Zo- 

simo  lib  S. 

rf^  Sergius. 

'  ...Nigrinianus. 

L.  4,  c.  Theod  de  re  milit  et 
aliae  apud  Reland. 

Fabrett  Inscript  p.  665,  habet  ex 
vet  lapF/.   Anicio  et  Nigriniano. 

Pr.  Praet  et  Urbi  Hermogenes 
etiii.  Kal  Mart  Fabius  Titianus 
P.  U.  Lat  Buch. 

Occiso  Constante  Magnentius 
ap.  Augustodunum  Imper  inva- 
sit  XV  Kal  Febr  et  duos  fratres 
Decentium  et  Desiderium  Caesares 
creat.  Vetranio  quoque  in  Panno- 
nia  Kal  Maii :  Romae  Nepotianus 
III  Non  Jun  ex  Idacio,  quem  Ma- 
gnentius  28Imperii  die  opprimit. 

^(^64         Imp  Caes  Constantius  Aug  tr.    4403 

®  ^p.  44  et  45,  cos  iv  et  Constantius    4404 
#  40  Gailns  Caesar. 

^  Post  consulatum  Sergii  etNi- 

Indtct   griniani  seu  in  tyrannide 

Coss  in  Galliis,  Magnentius  Aug. 
Africa,  lUlia.  Fi.  Gaiso. 

Nam  ob  tumultus  bellicos  nemo 
auctoritate  Constantii  consula- 
tnm  inivit.  Panvin  ex  Socrat 
lib.  XI,  c.  29. 

Lapis  Musaei  Albani  habet 
Mannentio,  Decentio  coss. 

PraefUrbiex  I^lerc  Buch.  Fa- 
bius  Titianus,  et  Aur  Celsinus  Kal 
U^Ti.CseliusProbatus  vf.ld.  Maii. 
Clodius  Adelphius  vii.  Id  Jun.  Va- 
lerius  Proculus  xv.  Kal  Januar. 


^    cos. 
^  25 

X 


IX 

etx 


I 
II 


13 


n 
III 


D 


Imp  Caes  Constantius   Aug  tr.    4404 
p.  45  et  46  Cos  V.  4405 

Et  Constantius    Gallus    Caesar 


in 

IV 


Julii  ann  43  et  44. 

Constantins  Yetranionem  in 
Pannonia  apud  Sirmium  regno 
exuit.  Et  contra  Miignentii  Tyran- 
nidem  arma  suscepturus  JPI.  Con' 
stantium  GaUum  patruelem  suum 
Caesarem  creat,  eique  sororem 
suam  Conbtantiam  uxorem  dat,  et 
Orientis  imperium  administran- 
dum  tradit  dum  ipse  contra  Ma- 
gnentium  in  Occideniem  proflcis- 
citur.  Panvin  ex  Victore,  Eutropio, 
Socrate,  Zosimo,  et  chron  S. 
Hieron. 

Athanasio  per  Hierosolymam 
tendente,  Alexandriam  Synodus 
ibidem  celebratur.  Petav  exSo- 
crat  et  Sozom. 

Ursacius  et  Yalens  poeniten- 
tiam  professi  Romae  supplices  Ju- 
lio  Papae  offeruntlibellospoeniten- 
tiae.  Yide  notas  infra  ad  Julium. 


Julii  44  et45. 

Gonstantius  In  Italiam  contra 
Magnentinm  profectusGallum  Cae- 
sarem  contra  Persas  In  Orien- 
tem  expedit.  Lydiat  et  Ammian 
Marcell  et  Petavius  ex  Yictore, 
Eutropio,  Zosimo,  etc. 

Synodus  habita  Sirmil,  in  qua 
Photinus  damnatur  agente  potis- 
simum  Basilio  Ancyrae  Episcopo, 
quae  laudatur  ab  Hilario  et  Yigi- 
lio.  Petavius  ibi. 

Paganorum  appellatio  circa 
hoc  tempus  exorta  creditur,  cum 
Constantius  Christianos  esse  om- 
nes .  miiites  Jussit,  exauctoratis 
iis  qui  detrectarent  ibi. 

Paulns  Bpiscopus  Constantino-* 
poliunus  a  Constantio  dejectus  et 
in  exsilium  pulsus,  et  necatus, 
subrogato  ei  Macedonio^  a  quo  in 
Catholicos  persecutio  mota.  Ibi 
ex  Theodor  Socrate,    et   Sozom. 

Julii  45  et  46,  qui  obiit  die 
42  Aprilis  cnm  sedisset  ann.  xv^ 
mens  11,  dies  vi,  ex  6  Febr  337. 
Yide  notas  ad  Jullum. 


350 


354 


352 


esn 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMENA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


Gos8  Orienta- 
les. 


Ami  Imperatores,   Ctmiules,    Bomaiyh'    Anni     A 

Per,  rum,  res  gestx   et  documenta.        U.  C. 

JuL  ante  et 

etlnd.  TpostPalil. 

Magnentio  tyrannidem  exer- 
cente  alii  Consales  in  Provinciis, 
quae  ei  parebant,  alii  in  reliquo 
Romano  orbe  designati.  Panvi- 
nins,  et  Pagius  in  epistola  Cons. 
pagS55ex  lib  de  Pref  Urbi,  aliis- 
que  docum. 

Imp      Gonstantius 

Augv. 
FI.      Gonstantius 
(jallus  Caes. 
Coss  Tyanni-    Decentius     Caes.  g 

caefact.  Paulus. 

Praef.  Urbi    Proculus  etv.  Id. 
Sept.  Septimius  Mnasea  etvi  Kal. 
Oct.    Neratius    Cerealis    Laterc. 
Buch 
5065       Imp  Qes  Constantius  Aug  tr.    4405 
4S^26  p.  46  et  47  Cos  vi,  4406 

942       Bt  Gonstantius  Gallus   Gaesar 

€      Cosii. 
Indict  Coss    Imp  Constantius  Aug  vi 

XI      iidem     etConstantiusGallusCae- 
etxii  sar  II. 

L.7  c.  Theod  de  veteran  et  aliae 
apud  Relandum,  ubi  Gallusdicitur 
eliam  Constans.  G 

Praef  Urbi  post  Cerealem  vi  Id 
Dec.  Vetrasius  OrfUus. 

Magnentius  in  Galliis  se  interfl 
cit  III  Id  Aug.,  et  Decentius  Cae- 
sar  laqueo  se  suspendit  xv  Ral 
Sept  Hieron  et  Idacius 

Gonstantius  victor  universo  im- 
perio  Rom,  potitus  ludos  magni- 
flcos  celebrat  Arelate  ob  ann  xxx 
inchoatum.  Yide  Petav. 


5067       Imp  Caes  Constaniius  Aug  tr.  p. 
®  27  47  et  48  Gos  vii. 
943      Et  ConsUntius  Gallus   Caesar 
Cos  II.  I 

B     Coss    Imp  Constantius  Aug  vii. 
Indict  iidem  Constantius  Galius  Gaes  iii. 
XII        L.  I.  c.  Theod  de  praed  navicul. 
et  XIII      Praef  Urbi  Vetrasius  Oi  fitus. 

Hic  desinit  Laterculus  Praefe* 
ctorum  Urbi  editusa  Bucherio. 

Gonstantius  Arelate  movens 
contra  AIeman:.orum  Reges  Gun- 
domadum  et  Yadomari.im,  foedus 
posteacum  illis  pepigiL  Ammian. 


4406 
4407 


D 


Anni    Christianorum,  Judaeorum  et  fnir'    A 

Olymp,      timorum  populorum,  Pontifces,    < 

Ucges,  res  gestas  et   documenta,    j 

a 

LiBERiDS  ordinatur  episcopusix 
Kal  Jun  ex  catal.  Liber  id  est  34 
Maii  quae  fuit  Dominica :  inde  ad 
25  Sept  366,  sunt  anni  xiv, 
mens  iv,  interrupti  per  Ponti6ca- 
tum  Felicis  II.  Yide  notas  ad 
Liberium. 

Magnentius  Mursiae  in  Panno- 
nia  a  Constantio  praelio  victus  In 
Italiam  fugit.  Dec^ntius  Caesar  la 
Galliis  a  Chon  dumario  Rege 
Alemannorum  superatnr.  Gailus 
Caesar  Judaeosrebellantes  inOrien- 
te  reprimit.  Aurel  Yict  et  Uio- 
ronym. 


Olym.      Liberi i  Papae  4  et  2. 

282  Obcomplurium  Nobilium 
IV     dem  Antiochiae    patratam   revo^ 
et      catur  Gallus  in  Italiam ;  sed  is  Do- 

283  mitianum  comitem  largitionumad 
I      se  missum,  et  imperiosius  alio^ 

quentem  a  concitatis  militibussinit 
occidi.  Amm  xiv. 

Constantius  Arianorum  syno- 
dum  Arelate  cogit.  a  qua  damna- 
tur  Athanasius,  et  Pauiinus  Tre- 
virensis  in  exsilium  mittitur.  Sev 
SuIpicii.Sacrificia  nocturna  per 
urbem  a  Magnentio  permissa  abo- 
let  cod  Theod  I.  5  de  Paganis  et 
per  Italiam  templa  Gentilium  ubi- 
que  claudi,  aditusque  eorum  et 
sacriflciorum  usum  praeciudi  jubet 
1. 4,  eodem  titulo. 

Legatio  Papae  Liberii  ad  Con- 
stantium  Conciiii  causa  cogendl 

p.  n. 

I  Liberii  2  et  3.  Liberius  ad   Gon- 

II  stantium  Arelate  agentem  Legatos 
mittit. 

Gallus  Caesar  callide  pertractns 
Jussu  Constantii  in  Iliirycum  In 
Insula  Flanonia  occiditur.  Gon- 
stantina  Galli  uxor  pariter  accitt 
vi  morbi  perit.  Ammian  xiv,  So- 
crat  II,  cap  27 et  Idacius. 

Hoc  anno  Idib  Novemb  nascltur 
S.  Augustinus.  Vide  Petavad  h.  a. 

Huc  usque  putat  Holstenius  per- 
tigisse  primum  Auctoreoi  chro- 
nici  Paschalis,  el  reiiqua  addita 
censet  a  continuatore.  Yide  Praef* 
Garoli  du  Fresne  n.  X|  ubl  puUt 


i^9 

JLnni 

Jtd. 
^lnd 


GHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GRBG.  M. 


m 


Imperatores,  Consules  Romano-     Anni  A     Anni  Christianonm^  JufiUeorum  et  /Ini-    Anni 

rum,  res  gestae  et  documenia,       U.  C  Olymp.  timorum  popalorum  Poatifices^  Jfte-   JRrss 

ante  et  9^^  ^cs  gestx  et  documenta.             ChrisH. 
post  Palil 


tEXG^       Imp.  C»s  Constantius  Aug  tr. 
28  p.  18  et  19  cos  vii. 

14     FL  Claud  Julianus  Caesar  dicitur ' 
A     qui    erat  Galli   Cxsaris    frater 
dict.  VIII.  Id.  Novemb. 


1107 
1108 


LIII 


FL  . .  Arbettio. 


iiv  ^^^    Lollianus. 

Gruter  1055  4  Aringhius  T.  2. 
p.  287  cod  Theod  L  12  de  Episco- 
pis,elc.apudReland.  FL  Juiianus 
CsesarfactusTransalpinis  praefici- 
tur,  eique  Helena  Constantii  so- 
ror    nubit.  Ammian  Zoslm   iii. 
Idalius.  Ilieron. 
50€9      Imp  Cses  Constantius  Aug  tr. 
^     1  p.  19  et  20,  cos  VIII. 
^      15     Julianus  Caesar. 
Gr    P  Coss  )mp  Constantius  Aug  viii. 
Indici  iidem  FL  Julianus  Caesar. 
XIV       C.  Tbeod  1.  6  de  Pagan   sacrif 
etiLy  et  temp  (aliaeque  apud  Reland) 
ubi  capitalispoena  decernitur  con- 
tra  sacrificantes  simulacris. 

Constantius  iv  Kal  Jun.  Urbe 
digressus  in  Illyricum  pergit,  et 
Osium  eo  perductum  perannum 
macerat,  ut  Athanasii  damnatio- 
nem  extorqueat.  Socrat  I.  2 


1108 
1109 


^^      Imp  Caes  ConsUntius  Aug  tr.  p.    1 109 
®    ^  »cl21,  co?  IX.  1110 

•    ^6    Juliauns  Caesar  cos  ii. 
jfg^  Coss  Imp  Constanllus  Aug  ix. 
**^  iidem  Fl.  JuIianusCaesarii. 
^'^  C.  Theod  de  cursu  public  1. 10. 

'  aliaeque  apud  Reland  et  cod  Just 
lib  1,  til.  3,  leg  2,  et  Gruter 
303,  1. 

Chron  Pasch  Vicennalia  Con- 
stantii  celebrata  his  coss  exhibet. 
Julianus  contra  Grermanos  Lu- 
gdunum  invadentes  feliciter  pu- 
gnat.  Alamannos  ad  Argenlora- 
tum  cruento  praelio  superai  eo- 
rnmque  regem  Chonodomarum 
vinctum  Romam  ad  Constantium 
mittit.  Hyemat  Parisiis.  A±miam 
VI,  Zosimus  III. 


continuatorem  viiisse  sub  Hera- 
clio  circa  annum  ejus  xx. 
II         Liberii  Papae  3  et  4.  355 

in  Liberius  recusans  subscribere 
damnationi  Athanasii  in  exsilium 
peliitur  Idib  Augusti  Yide  notas 
pag  16  et  18.  Necnon  Hilarius 
Pictav  Episc  et  Rhodanns  episco- 
pus  aliique  exsules  totius  orbis 
studio  celebrati.  Sulp.  Sev.  ii  et 
«V  apud  Hieron  in  chron  Donatus,  a 

quo  Donatiani,  Carthagine  pelli- 
tur:  cujussectatoresquidamMon- 
tenses  dicti,  quod  Romae  Eccle- 
siam  primum  in  Monie  habere 
cceperant.  Ibi. 

iii         Liberii  4  et  5.  556 

IV  Constantius  Romam  iii  Kal. 
Majas,  prope  triumphans  ingre- 
ditur.  Ibi  a  matronis  interpellatus 
Liberium  se  revocaturum  esse 
promittit.  Ammian.  xvi.  Theod. 
II,  c.  17. 

Felix  intruditur  in  sedem  Ro* 
manam.  Vide  notas. 
G  In  sedem  Alexandrinam  Geor- 

gius  intruditur,  fugere  coacto 
Athanasio.  Lucifer  Caralitanub 
egregie  pro  catholica  fide  restitit. 
Eusebius  Yercellensis  pro  eadem 
fide  exsul  vexatur :  pro  qua  aerum- 
ni%  confecti  moriuntur  Dionysius 
Mediolan.  et  Paulinus  Treviren- 
sis.  Yide  Petavinm  et  notas  td 
Liberium,  infnu 

Olymp.     Liberii  5  et  6.  357 

283        Die  iv  Nonas  Augusti  redit  a 

ann.  iv  priore  exsilio  Liberius.  Yide  notas 

et      pag.  16.  Cum  terrore  a  Constantio 

^  ^      284    incusso,  etfraude  Arianorum  com. 

Q   ann.  i  pulsus  subscripsissei  damnationi 

Athanasii,    unaque  edisset  fldei 

professionem,  in  qua  toS  6[Aoua{ou 

vocabulum  concordiae  gratia  sub- 

ticebatur,   tametsi  Filinm  Patri 

per  omniasimilemessedeflniret. 

Hanc  exSeaiv  nactl.    Ursacius,    et 

Yalens  alteram  fidei  formulam  snb 

Liberii  nomine  perfidiae  plenam 

ediderunt :  ob  quam  magna  per 

Orientem  et  Syriam  perturbatio 

exstitit.  Petavius.  Yide  notas  pag. 

17  et  sed.,  et  Sever.  Sulpic.  ii. 

Ecclesiae  urbis  Romae  clericis  pri- 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA  EDIT.  ROM^YATIG. 


Antd  Imperatores,    Conmles,    Romano-  Armi    ^   ^^^^    Christianorum,  Judworum  et^    Amd 
JPer.        rum,  re$  gestse  et  documenia.    U.  0.  ^'^^-      ^^rum  popuhrum  PontifleeB,    JBr» 

M.  ante  et 

ef  Jnd.  postPalil. 


Reges^  res  gestw  et  docimenta.  Chriiti. 


Sffli       Imp  Gses  Gonstantius  Aug  tr.  p. 
fH     3  21  et  22,  cos  IX 

0   47 ,   Julianus  Gaesar  cos  ii. 

^     pa«q  •  •  •  Datianus. 
Jndict  ^*  Neratius  Gereaiis 

I         Gruter  303,  2,  et  4087,  4  et  5, 

et  II    Gontelor  de  Pr.  Urbi  pag  57,  Rel- 

nes  p.  929,  et  Fabrett  pag  707. 

Yide  etiam  leges  utriusque  codicis 

apud  Relanit. 

Gonstantius  ex  Sirmio  Romam 
Ycniens  iv  Kal  Maii  sua  xxxv, 
edit  Idacius.  Obeliscum  erigit  in 
GircoMaximo.  Ammian.  Gladiato- 
res  abrogat  lege  2  c.  de  Gladia- 
toribus. 

Julianus  Francos  Salios  pereu- 
lit,  et  in  deditionem  accepit. 


UiO 


B 


vilegia  conflrmata  iv  Kal.  Novem. 
lege  43  C.  de  episcopis. 

Liberii6et  7,  etFelicis  4. 

Liberitts  post  mens.  7et  dies9 
a  stt  in  Urbem  reditu  iterum  co- 
gitur  exsulare:  sponte  ceditpon- 
tiflcatu.  Fklix  antea  in'rusns  post 
cessionem  Liberii  suffragiis  cieri 
ellgiturlegitimuspontifex  Roma- 
nus  die  9  Augusti.  Vide  notas. 

Legati  Persarum  ad  Gonstan- 
tium  mlsslGonstantinopoIim  per- 
veniunt  vii  Kal.  Mart.  Idac.  Ter- 
rsemotus  horrendi  per  Aslam,  Ni- 
comedia  subversa.  Glvitates  450 
vexatae.  Gonstantius  Quados  et 
Sarmatas  populatur,  et  Sarmatici 
nomen  obtinet. 

Synodns  Ancyrana  a  Basilio, 
aliisque  episcopis  celebrata.  Agi- 
tur  quoque  de  generali  synodo 
convocanda.  Vide  Petavium  h.  a. 
synodus  tertia  Sirmiensis  Juxta 
Pagium.  Vide  notas. 

S.  Antonius  monachus  405seta- 
tls  anno  moritnr.  Hieron.  in 
Ghron. 


358 


48 

C 

Indict 

II 
eMii 


Gosa 


5072       Imp  Caes  Gonstantius  Aug  tr.  p. 

^     4  22  et  23,  cos  ix. 

Julianus  Gaesar  coss  ii. 

.  .  Eusebius. 
.  .  Hypatius. 

Praef  Urbi  Junius  Bassus^  qui 
m  ipsa  prsefectura  JJrbis  his  co^s 
iit  od  Jkum  VIH  Kal  Sept  ut  in 
ejusearcophago  in  Basil  Vatic  sub 
Gonfess  SS.  Apostolorum.  Vide 
AringhGruter  Fabrett,  Aliae  quo- 
que  inscript  Gruter  4087,  5,  et 
leges  utriusque  codicis  a^ud  Re- 
land.  Praef  Urbi  Anicius  Tertullus. 

JuIianusAlamannositerum  com- 
primit,  etad  pacem  petendam  adi- 
git.  Gonstantius  Limigantes  Sar- 
matas  vincit.  Petavius  ex  Am- 
mian.  48  et  49.  Gratianus  nasci<- 
tur.  Hieron.  Ghron. 

Sirmiensisjormula  tertia  edita 
his  coss.  XI  Kal.  Jun.  ex  Socrat. 
et  Epiph.  Vide  notas,  ibib. 


4414 
4442 


II  Felicls  secundi  4  et  2,  et  Llbe- 

III  ril7. 

Felix Jussu  Gonstantlni  vel  occl- 
ditur  occulte  die  xi  Novembr.  vel 
cedlt  pontiflcatu,  et  sedes  vacat 
usque  ad  21  Decembris,  qua  dle 
iterum  electus  a  clero  Liberius  re- 
sumlt  pontiflcatum.  Vide  notas. 

Exauctoratus  Macedonius  Gon- 
stantinopolitanus  novam  haeresim 
condit.  Yide  notas  ad  Llberium 
et  Felicem  II. 

ConstantiiJussu  synodl  duabce- 
lebrantur.  Prima  Seleuciae  27 
Sept.  ubi  Acaclo  novam  lx6E9tv 
Nicaenae  plane  contrariam  produ- 
centi  semiariani  restiterunt :  et 
secunda  Arlmlni,  quae  bonum  ini« 
tium  habuit,  sed  infaustum  ex* 
itum,  Tauro  Praefeoto  episcopos 
inacerante,  ut  subdolae  fldei  pro- 
fessioni  per  Ursacium,  et  Valen- 
tem  oblatae  subscrlberent.  Yide 
notas. 

Persae  contra  Roman  s  bellun 


635 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


Annt  Imperatores,    Consules,    Romano-   Anni     A 

Per  rum,  res  gestae  et  documenta,       U.  C. 

JuL  ante  et 

et  Jnd.  postPalil, 

Et  lex  I.  C.  Theod  de  domest 
et  protect  aliaeque  apud  Reland. 

Pr.  Urbi  Anicius  Maximus. 

Julianus  Antiochiam  veniens 
grammaticos  et  rhetoricos  Chri- 
stianos  a  scholis  arcet.  Idem  au- 
ctor  persecutionis  fit  bianditiis  po- 
tius  quam  caedibus  ad  apostasiam 
pertrahentis.  Attamen  martyrio 
plures  affectl,  quos  inter  Arte- 
mius.  Hieronymchron  Ammian  lib 
xiii.  Malala,  qui  ab  his  coss  im«  g 

perium  Juliani  inchoat. 


5076       Imp  Caes  Julianus  Aug  tr.  p.  3 
Qf     8  et  4,  cos  IV. 


3  p^„  Julianus  Aug  iv. 
Elndict  ^^^   ....  Salluslius. 

VI         Inscript   vetus   in   S.  Marl  de 

et  vu    Montibus,  et  apud  Fjbrett  Inscript 

p.  443  et  Gruter  185,  %  et  leges 

utriusque  codicis  apud  Reland  ut 

leg  2,  c.  Theod  de  dotibus,  etc. 

Praef  Urbi  L.  Turcius  Apronia" 

nus.  Contelor  ex   Panvin  et  vet 

inscript   Fane  si,  aliisque  plu- 

ribus. 

Juliano  ex  vulnere  vita  exce- 

dente  etiam  Juxta  chron  Pasch  h  a 

ad  diem  vi  Kal  Julias  Jovianus  ex 

comite  domesticorum  ab  exercitu 

eligltur  Imperator.  Is  pacem  cum 

Persis  fundat  ad  annos  xxx.  Idat. 

Ammian.  Hieronym.  Idem  jubet 

idolorum  templa  claudi,  et  sacri- 

flcia  aboleri.  Socrat.  3,  c.  25. 


5077  Imp  Caes  Jovianus  Aug  tr.  p.  1. 
^  9  cos  qui  obit  xi  Kal  Martii.  In  ejus 
9     4  locum  eligitur  Valentinianus  ad  v 

D  C  Kal  Martii  die  Biss  declinato. 
Indict  Idem    Constantinopoli    Valenteii 

VII  Augustum  appellat  4  Kal.  April 
et  VIII   Idatius 

*Coss  ^'"P   ^**   Jovianus    Aug. 
Varronianus  Cies  Aug  F. 

*  Veius  lapis  M.  N.  relatus  to- 

mo  2  in  Prolegom/  f.  lxviii,  et 

apud  Boldett  coemet  p.  84  ubi 

aetas  Luns  et  feria  recte  exprimi- 

tur.  Yide  leges  apud  Reland  his 


Anu%  Christinnorum,  Judseorum  et  fni^    A 

Olymp,     timorum  populorum,   Poatifices^     A 

Reges,  res  gestx  et  documenta,  Cht 

grante  fano  et  simulacro  Apollinis 
Daphnitici  quaestionem  habuit, 
suspifratus  a  Ohristianis  exustum. 
Ammian  lib  22. 

Georgius  pseudo  -  episcopns 
Alex:indrinus  a  CMUcitata  plebe  oc- 
ciditur :  regreditur  legitimus  epi- 
scopas  Athanasius  :  qui  tamen 
Arianis  instantibus  Juliani  Jussn 
Iterum  expellitur.  Socrat  3,  Theo- 
doret  3,  Sozom  5. 

Luciferianorum  schisma  Antio- 
chiae  subortum.  Donatistae  a  Ju- 
liano  exsilii  relaxationem,  et 
Basilicarum  restitutionem  impe- 
trant,  et  omnia  turbis  miscent. 
Optatus  2. 


Ui6 


im 


D 


II  Liberii  10  et  U. 

III  Jilianus  Templum  Jerosolymi- 
tanum  per  Jud;eos  instaurare 
incassum  tentat  :  contra  Persas 
profectus  Ctesiphontem  obsidet. 
Ab  ea  recedens  lethali  vuinere 
[incertum  an  coelitus  inflicto,  an 
f^er  ignotum  hominem]  diem  obit 
Dlasphemus  et  apostata.  Theodo- 
ret,  3,  c.  2,  cum  imperasset 
post  obitum  Constantii  ann  4 
mensib  7,  fere.  Jovianus  Impera- 
tor  eligitur  a  militibus,  qui  se 
Christianos  esse  confestim  excla- 
mant,  cum  Gentilibus  se  imperare 
nolle  dixisset. 

In  Concilio  Antiocheno  Acca- 
ciani  se  ad  Meletium  adjuntrunt, 
et  Nicaenam  fldem  amplectuntnr 
Juxta  Socrat  1.  3,  c.  25.  S.  Hie- 
ronym  medium  Hcmoeston  inter 
Homousion  et  Anomoeum  admi- 
sisse  scribil. 

III  Liberii  11  et  12 

IV  Macedoniani  a  Valente  cogendi 
Concilii  potestatem  impetranl. 

Valens    Antiochiam    profectus 
Meletium  ejicit,  et  cum   Euzosio 
communicare    Catholicos    cogiU 
Socrat.  IV. 

Macedoniani  ac  semi-Ariani 
Lampsaci  conveniunt  adversus 
horrendas  blasphemias  in  Con- 
stantinopolitano  Conciliabulo  ab 
Acacio,  aliisque  Anomoeis  editas, 
et  Ariminensi  professione  dam* 


CHRONOL.  A  S.  SYLVB5TR0  AD  S.  6REG.  M. 


638 


^ni  Imperatores,    Consules,    Romano^    Anni  A     Anni    Christianorum,  Judxorum  et  fLni"  Anni 

"^er,  rum,  res   g^istae,  et  documenta.     U.C,  Olymp.      timorum  populorum^  Pontifices^  JErm 

,    ,  ante  et  Reges,  res  gestae  et  documenta.  Christi 

Jnd  post  Palil 


5078 
fi>    40 

•      5 

B 
Indict 

VIII 

et  IX 


4117 

Olym 

1118 

285 

IV 

et 

286 

I 

3079 

®  H 

•    6 

A 

^ndiet 

IX 


12 

7 


XI 


^oss  datas  ut  L  2,  c.  de  consort 
ejusdem  liiis,  etc. 

Sallustius  Praf  Urbi  a  Valenti- 
niano  restitutus.  Chron  Paschal 
[intellige  Constantinopoli.] 

Yalentinianus  Occid  Imperii  re- 
gimine  retenlo,  Orientalis  curam 
Yalenti  permittit.  Ammian  lib  25. 
Socrat  lY,  c.  1.  Zosimus  iv. 

Romae  Praefect  urbi  C.Cejonius 
RufUs  Volusianus  ex  Inscript  el 
Q.  Aurelius  Symmachus  ex  legi-  B 

bus  indicatis  a  Conteiorio. 

Imp  Caes  Valentinianus  Aug  tr. 
p.  1  et  ex  Kai  Mart  tr.  p.  2,  cos. 

Imp  Caes  Valens  Aug  tr.   p.  1, 

et  ex  lu  Kal  April  tr.  p.  2,  cos. 

^Coss  Yalentinianus  Aug. 

iidem  Augg  Yalens  Aug. 

*  Antiq  iapis  coemet  effossus 
anno  1720  et  leges  plurimae  apud 
Reland  i.  5.  c.  Theod  de  juris- 
dict,  etc. 

Praef  Urbi  post  Symmachum 
C.  Cejonius  Rufius  Volusianus, 
Panvin  et  lapid. 

Festus  Rufus  ad  h.  a.  numerat  G 

U.  C.  sub  Regibus  243,  cos  467. 
Imp  407«  Fit  summa  1117. 

Imp  Caes   Yalentinian  Aug  tr.    1118 

p.2,3.  Cos.  1119 

Imp.  Caes  Yalens  Aug.  tr.  p.  2, 

3.  Cos. 

....  Gratianus. 
....  Daglaiphus- 

*Yet.  lap.  ccem.  Callist  apud 
Boldett;  pagSO.  Gruter  1162,  5 
et  leges  plures  ap.  Gotofred  et 
Reland  nempe  I.  9.  C.  Theodod 
de  veteranis,  etc. 

Praef.  Urbi  Viventius  ex  Am- 
mian  .    Yalentinianus    Alaman-  D 

no8  devicit.  Idacius.  Eique 
nascitur  fllius  xv  Kal.  Febr.  Var- 
lentinianus  Junior  ex  Justina, 
qoae  fuerai  Uxor  Magnentii.  Zosim 
1.  4,  edit.  Francos.  Yide  PeU- 
Tinm 

Imp  Caesar  Yalentinianus  Aug.  1119 
tr.  p.  3  et  4,  cos.  Et  Gratianus  1120 
Caesar. 

Imp.  Caes.  Yalens  Aug.  tr.  p.  3 
et  4,  cos. 

^-.,    Fl Lupicinus. 

^^    Fi....Juvinus 


II 


•Coss. 


II 
III 


nata  Antiochenam  formulam 
comprobint:  Spiritus Sancti  Divi- 
nitatem  respuunt:  Legatosad  Li- 
berium  mitiunt,  ut  illiusauctori- 
tate  sedibus  suis  restit  antur  qui 
ejecti  fuerant  Episcopi  Catholica 
professione  admissa.  Pagius  h.  a. 
haec  gesta  contendit,  licet  ab  aliis 
ad  sequentem  differantur.  Yide 
Pagad  ann363.  n.  iv 


Liberii  12  et  13. 

Ad  hunc  annum  refert  cum  Ba- 
ronio  Petav  ea  quae  de  Macedo-- 
nianis  in  proximo  superiori  Pa- 
gius  ponenda  esse  decernit. 
Procopius  genere  Cilix  el  Juliani 
propinquus  Constantinopoli  ty- 
rannidem  ^rripit  iv.  Kal  Octobr. 
Idacius.  Ammian,  26.  Zosimus  4. 

Terraemotu  concussa  magna 
parte  Orbis  Romani  mare  llttus 
egreditur,  etin  Sicilia  multae  ur- 
bes  opprimuntur.  Hieron.  €hron. 


Liberii  13  et  14  el  Damasii. 

Liberius  obiit  his  Coss  die  24 
Sept  ut  ex  libello  precum  Fau- 
stini  et  Marcellini.  Yide  notas 
pag  15  et  Prol  T.  2  tol  cvi.  Da- 
MASUs,  electus  suc(tessor,  ordina- 
tur  Episcopus  Kalendis  Octobr. 
schisma  inducuntintrusorrcistno. 
Fitcaedes  in  Basilica  Siciniana. 
Yide  notas. 

Procopius  tyrannus  a  Yalente 
opprimitur;  et  post  eum  Mar- 
ceilus.  Ammian  lib  27,  Zosim  4 
et  8.  Yalens  ab  Eudoxio  Adriano- 
rum  Episcopo  baptizatus  nostros 
persequitur,  Hieron  chron. 


Damasi  1  et  2. 

Synodus  Romae  habita  adver- 
sus  UrsiciDum.  Yide  notas  ad 
Damasum,  infra. 

Uis  cus  Constmtinopoli  grando 

ingens  cecidit  in  modum  petra- 
rum   IV  Non  Jui  et   ievatus  est 


360 


366 


367 


tJ39 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMSNA  EDIT.  ROM.-VATIG. 


Anni  Imperatores,ConsulesRomanorumj    Anni    A 
Per.  res  gestae,  et  documenta,  U.  C. 

JuL  ante  et 

et  Ind.  postPalil. 

Inscript  Reines  p.  906  et  Mabil- 
lonsopplem  rei  diplom  pag.  15  et 
leges  plures  apud  Golofred  et 
Reland  ut  1.  3,  c.  Th.  de  Indul. 
crim  etc. 

Dicitur  etiam  liic  annus  Post 
Consulatum  Gratiani  N.  P.  et  Da- 
glaif,  I.  46,  c.  Tli.  de  annon  et 
tribut  et  in  lapid.  Fleetvood  pag, 
501,  apud  Reland. 

Pr.  Urbi  Vettius  Prsetextatus,  ut 
ex  vet.  Inscript.  Romae  apud  Pan-  B 

vin  et  Contelor  et  ex  Ammiano. 


5081        Imp  Caes,  Valentinianus  Aug.  tr.    4420 
^    13  p.  4  et5,   cos   11.  £t  Gratianus    1121 
9     8  Caesar  Augustus  etiam  tr.  p.  p.  con- 
FE    cessaix.  Kal.  Sept. 
Indict      Imp.  Caesar  Valens  Aug.  tr.  p. 

XI      4  et  5. 
et  XII       Coss         Valentinianus  Aug.  ii 
iidem  AA    ValensAug.  ii. 

Cod.  Th,  lib  9,  t.  36  leg  19 
apud  Gotofred  et  aliae  etiamapud 
Reland  ut  1.  29  et  30,  c.  Theod, 
de  cursu  publ  ctc. 
Inscript.  Fabrett.  pag  584. 
Pr.  Urbi  Q.  Clodius  Hermoge^ 
nianus  Olybrius,  Yetus  inscript 
apud  Contelor  et  leges  cod  ab  eo 
et  Almeloveen  indicatae. 

Imp.      Caesss,      Valentinianus    1121 
Aug.  tr.  p.  5  et  6,  cos  ii.  iii^ 

Et  Valens  Aug.  Ir.  pot  5  et  6 
coss.  II. 

Et  Gritianus  Aug.  tr.  pot  1,  2, 
cos. 

pam    Valentinianus    nob   puer. 
^®'*    Sext  Aurel  Victor. 

Vetus  inscript.  Fabrettpag.  419 
et  leges  a  Relando  productae  ut 
1.  10.  C.  Theod.  de  veteranis, 
aliaeque  ibi. 

Praef.  Urbi  Hermogenianus  Oly- 
5083    hrius  ii. 

g)  15  AniciusProbusPraef.  Praet.  Am- 

O  10  brosio  Consularibus    insignibus 

C  prajdito    Insubriam,     Liguriam, 

Indict  jEmiliam  regendam  tradit.  Pau- 

XIII  linus  in  Ambrosii  Vita. 

et  ImpppCaesss  Valentinianus  Aug    1122 

XI v  tr.  p.  6  et7,  Cos  iii.                        1f23 


Anni     Christianorum^  Judxorum  et  /Int^i-  Ai 

Olymp.       morum  populorum,  Pontifices^    M 

Reges,  res  gestas  et  documenta.  Ch 

Gratianus  Aug  in  Galliis  apud 
Amianos  in  tribunali  a  patre  suo 
Valentiniano  die  ix  Kal.  Sept.  Ida- 
cius.  Bellum  quoque  Britanni- 
cum  contra  Pictos  et  Saxones 
perTheodosium  prospereconflcil, 
et  de  Imperatoris  nomine  Vale- 
riam  Provinciam  vocat.  Ex  Am- 
mian.  27.  Lydiatet  Mediob. 

Hilarius  Episcopus  Pictav  h.  a. 
moritur.  Hieron  chron.  Sed  Peta- 
viusdifferendum  putatad  bienniam. 

Rescriptum  ablmperatore  edi- 
tum,  uti  ob  diem  Paschae  vincti 
liberarentur  exceptis  reis  maje- 
statis,  adulteris,  homicidis,  ma- 
leficis,  etc.  c.  3,  c.  de  Indulg. 

III  Damasi  2  et  3  3< 

IV  Sectatoribus  Ursicini  interdici- 
tur  accessus  vel  mora  in  Urbe 
Roma,  alibi  verodegere  permitti- 
tur.  Vide  notas. 

Valens  Gothorum  agros  inva- 
dens  eos  de  pace  agere  cogit. 

Persarum  Rex  Armenia  subacta 
Romanis  bellum  inferre  parat. 
Ammian  27. 


5082 
$  14 

D 
Indict. 

XII 

et  xiii 


D 


IV         Damasi  3  et  4.  ST 

Olym       Damasus     contra    Auxentium 

286  Synodum  cogit  Episcoporum  90, 
etOl    in  qua  et  ille  damnatus  est,  et 

287  Ariminensis  Fidei  formula  reje- 
I        cta:  iterum   damnatur   Ursicini 

schismacum  assertore.  Videno- 
tas  ad  Damasum. 

Valens  Athanaricum  Gothorum 
Regem  fugat  cui  mox  pacem  tri- 
buit  Ammian  27. 
Agon  postannos  xvii,  restitutusest 
a  Valenie.  Idatius,  et  Hieron  chron. 

Cedrenus  ait  ipsum  Gentilibus 
sacrificia    permisisse.  Petavius. 

S.  Basilius  mortuo  Eusebio  Cae- 
sareae  fit    episcopus  18  Kal  Jul 
Greg  Naz  epist  xx  et  seq  et  in  en- 
comio  Basilii  ibi. 
I  Damasi  4  et  5.  37( 

Valente  Antiochiam    profecto, 


II 


8U 

Jk 


CHRONOL.  A  S.  SYLVBSTRO  AD  S.  GREG.  M . 


64S 


J«^/'- 


ti 


Imperatores,  Consules,  Romano^     Anni      A  Anni  Christianorum^    Judaeorum  et  ,1nt-  Anni 

rum^  res  gesx  et  documenta.        U,  C.  Olymp,      timorum   populorum   Pontifices^    Mrx 

awte  et  Reges^  res  gestx  et  documenta.   Christi. 
post  Palil 


et 


IV 
IV 


£t  Yalens  Aug  tr.  pot  6  et  7, 

cos  III. 

Et  GratianusAug  tr.  p.2, 3,  cos. 

r^gcValentinianus  Aug  iii. 
Valens  Aug  ui. 

Vetus  inscriptio  apud  Boissard 
relata  a  Relando  utrique  attribuit 
titulos  Poni  Max  Germ  Max  Ale- 
mann  Max  Franc  Max  Goth  Max 
trib  pot  VII,  Imp  vi,  cos  ii,  P  P  P  P. 

Sed  inscriptio  quae  Romae  su- 
perest  in  Ponte  Fabricio  eosdem 
titulos  tribuit  etiam  Gratiano  trib 
pot.  III,  imp  II,  cos  primum  ut 
apud  Panvinium  legitur :  imo  Pon- 
tem  nomine  Gratiani  collocatum 
docet. 

lidem  coss  legunt  in  utroque  co- 
dice,  ut  in  1.  6,  c.  Theod  d%  tyro^ 
nibus,  aliisque  apud  Reland. 

Praefect  Urbi  post  Olybrium  Am- 
pelius  Antiochenus.  Valentinianus 
Sarmatas  vincit,  et  Almannos. 

Imppp  Gaesss  Valentinianus  Aug 
46   tr.  p.  7  etS,  cos  iii,  imp  vi. 
44       £t  Valens  Aug  tr.  p.  7,  8,  cos 

III,  imp  VI. 
£t  Gratianus  N.  P,  3,  4,  cos. 

pac.  ^™P  ^^'  Gralianus  Aug  ii 
^^^Sex    Anic  Peronius   Probus. 

Inscript  Grut  464,  4  Fabretl  271 
et  272,  476  et  73,  7  et  I.  7,  C.  de 
serv  fngit  aliaequeapud  Reland. 

Praef  Urbi  Ampelius  Antioche- 
nus.  Panvin  et  contelor  ex  vet 
docum.  Vide  notas  pag  44. 

Valentinianus  Alemannos  per 
Severum  Ducem  fugat.  Ammian  29. 
E]usdem  permissu  stat  ara  victo- 
riae  in  Capitolio  et  sacra  fiunt. 
Symm  ad  Valentinian  et  Ambr. 
epist  89 


4123 
4124 


^^      Imppp  Gaesss  Valentinianus  aug    4124 
^  47   tr.  p.  8et9,cosiii,impvi.  4255 

*  42       Ei  Valens  tr.  p.  8  el  9,  cos  iii, 
Ag   Impvi. 

^^^t     Et  Gratianustr.  p.  4,  5,cos)i. 

^^    rAB-    •  •  •  Modeslus. 
«<  I     ^^   . . .  Arintheus. 

Inscript  Boidett  p.  808  ubi  le- 


et  Nicomedi»  consistente,  Eudo- 
xius  Constantinopolitanus  Episco- 
pus  moritur  cum  sedisset  annos 
49.  Respirant  Catholici,  et  Eusta- 
thius  Antiochenus  Evagrium  in 
ejus  locum  ordinat.  Ariani  vero 
Demophilum.  Valens  tam  Eva- 
grium  quam  Rustathium  relegat. 
Exinde  gmvari  persecutio  coepit. 
Octoginta  viri  ordinis  Ecclesiastici 
navi  impositi  medio  in  mari  con- 
B  cremantur.  Socrat  lib  4,  cap  43 

et  44.  Eusebius  Vercellensis  mo- 
ritur,  et  Lucifer  Caralitanus.  Hie- 
ron  chron. 

Orthodoxi  complures  Episcopi 
pulsi :  Athanasius  ipse  vexatus, 
sed  tumultuante  populo  in  Sede 
permanere  sinitur.  Kusebius  Sa- 
mosatenus  in  Thraciam  relegatus 
militari  habitu  Syriae,  Phoeniciae, 
et  Palaestinae  lustrat  Ecclesias.  Pe- 
tavius  ex  Theodoret  L  4,  c.  43. 

II        Damasi  5  et  6. 
III         Basilius  h.  a.   creatus   Episco- 
pus,  et  aiii  Orientales  Episcopi 

^  ad  Occidentales  scribunt,  et  eo- 

rum  implorantauxilium.  Basilius 
ipse  ab  Athanasio  fovetur  ex  ejus 
epistola.  Gregorius  Sasimorum 
Episcopus  ordinatur,  in  carm  de 
ejus  Vita.  Athanasius  Synodum 
celebrat,  et  ad  Damasum  scribit. 
Vide  notas  pag  40.  Athanasius 
moritur  Juxta  Petav  etexSocrate 
IV,  c.  49,  Petrus  ei  sufflcitur.  Va- 
lens  autem  Lucium  ibidem  ordi- 
nari  praecipit,  Ita  Petrus  a  Palla- 
dioPraefvinctus  :  Clerici  relegati : 
tum  in  Catholicos,  et  Monachos 
mira  grassatio  ex  eodem  Socrate 

D  ibi  cap  20.  Haec  tamen  pertinent 

ad  ann  sequenlem. 

Bellum  Mauritianicum  a  Theo- 
dosio  Magistro  militum  feliciter 
confectum.  Ibi  ex  Ammian  29. 

III  Damasi6  et  7. 

IV  Synodus  Romana  secunda  sub 
Damaso  adversus  Anxentium.  Vide 
notas  pag  40  et  47. 

Mors  S.  Athanasii,  et  persecutio 
contra  Catholicos  ad  hunc  annum 
diiferenda  probatur  a  Noris  hist 
Peiag  c.  2,  p.  8,  quam  Pagius  pro- 


374 


372 


643 

Anni 

Per. 

Jul. 

etlnd. 


AD  ANASTASIUM  PROLUGOMfiXA  EDIT.  ROM.-YAtlG. 

Impcratores,  Comuies  Romanonm  Anni    A     Anni    Christianorum^  Judxonm  et  /Int- 
res  gestx  et  documenta.  U.  C.  Olymp.      timorum  popu/orttm,  Pontt/fecs, 

ante  et. 


postPalil. 


B 


gendum  est  Gratiano  Aug  ii  et 
Probo  coss  in  pace 

Et  1. 1  c.  Theod  de  Prsef  Praet  et 
Urb  aliaeque  apud  Reland  et  ex 
Actis  S.  Sab£,  ubi  character  Pa- 
schae  Praefect  Urbi  post  Ampelium 
Claudius, 

Theodosius  Junior  Moe^iae  Dux 
Samartas  reprimit.  Ammian.  27. 

Burgundiorum  80  m.  fere  ad 
Rhenum  descendunt.  Ibi  Meiiana, 
Marcelli  consulis  filia,  Jerosoly- 
mam  aditura  in  iEgyptum  avigat. 
Hieronchron  qui  tuuc  insolitudine 
Syri^e  versabatur. 

Ruftnus  Aquilejensis  Melianae 
comes  insinuat  errores  Origenis. 
Ruf  hist  i.  2  et  7. 


5036       Impp  Gaesss  Yalenlinlanus  Aug 

®  18  tr.  p.  9  el  40.  Cos  iv.  Imp  6. 

13     Et  Valens  Aug  tr.  p.  9  et  10. 

F     Gos  IV,  Imp  VI. 

Et  Gratianus  Aug  tr.  p.  5,  6, 

Gos  II. 

Q        Imp  Valentlnlanus  Aug  iv.  G 

^    Imp  Valens  Aug  vi 

Vetus  inscripiGrut  1061,  7Fa  • 
brett  p.  507  et  Vignol  de  col  Pii 
p.  332  et  leges  a  Relando  collectae, 
utl.  XI,  c.  Theod  de  Veteranis,  etc. 

Praef  Urbi  Claudius  ii. 

Theodosius  Senior  et  Junioris 
qui  postea  imperavit  pater,  Fir- 
mum  Africae  TyDnnum  bisvictum 
ad  laqueum  adigit.  Gildo  Firmi 
frater  Tyrannidem  reparat,  et  Do- 
natistis  favens  Gathulicos  perse- 
quitur.  Amm  28,  29  et  Glaud  de 
belio  Gild. 

Impp  Gaesss  Valentinianus  Aug   1126     q 
tr.  p.  10  et  11.   Gos  iv.  1127 

Et  Valens  Aug  tr.  p.  10,  11 
Gos  IV. 

Bt  Gratianus  Aug  tr.  p.  6,  7 
Goss  III 


Indict 
I 
II 


1125 

Olym 

1126 

287 

IV 

ei 

288 

I 

5087 
©19 

•  U 
E 

Indict 

II 

et 
III 


I 
II 


tacc  Gratianus  Aug  iii. 
^^^^  G.  Equitius  Valens. 

Vet  inscript  Fabrett  p.  666  et 
ex  Gudianis  Relandus,  qui  etiam 
leges  profert  his  coss  laias,  ut  1. 
18,  c.  Theod  de  operib  public  etc. 

Praef  Urbi  Euphraxius  Panvin. 

Pax  cum  Macriano  Alemanniae 


reges,  res  gestae  et   documenta.   Ci 

tulit  ad  ann  seq  Anno  8.  Valentis, 
et  Valeniiniani  tertius  Turonen- 
sium  Episcopus  ordinatur  S.  Mar- 
tinus  Gregor  Turon  lib  x,  ubi  ad^ 
dit.  Seditann  26,  mens4,dies27, 
etcess  Episcopatus  dies  20.  Or- 
dinatio  S.  Martini  vi  Nonas  Jul 
ab  eodem  refertur  hist  Fr.  lib  1, 
c.  46,  et  I.  2,  c.  14. 

9(auvia  Saracenorum  Regina, 
Ghristianam  complena  fidem.  cum 
Romanis  pacem  ea  c^nditione  fa- 
cit,  ut  Moysen  Anachoretam  Epi- 
scopum  sibi  dari  impetret :  qul 
Alexandriam  perduclus,  Lucio 
Ariano  repudiato,  aGathoIico  An- 
tistite  ordinari  voluit.  Socrat  4, 
29,  et  Theodor  4,  21.  Obitus  S. 
HilarioRis  Anachoretae  ex  S.  Hie- 
ron. 

Damasi  7  et  8. 

Romae  In  Synodo  a  Damaso 
damnatus  est  Apollinaris,  necnon 
Vitalis  ejus  discipulus ;  qul  Antio- 
chia  Romam  ad  Damasu  n  prof&- 
ctus,  et  ad  Paulinum  AntiocheDum 
remissus  est  cum  libello  cui  sub- 
scribere  deberet.  Quod  cum  sub- 
dole  fecisset,  detecta  fraude,  pro- 
scriptus  est  a  Damaso.  Sozom  vi, 
c.  25.  Greg  Nazianz  ep.  xi,  ad 
Gled(*n.  Vide  notas  infra. 

In  ea  Synodo  Anatliematismi 
complures  editisunt  adversus  va- 
rias  haereses.  Petavius.  Vide  no- 
tas  infra. 

Para  Rex  Armeniae  dolo  captus, 
et  injuste  detentus  a  Valente,  de^ 
mum  ejus  Jussu  in  convivio  occlk 
dltur.  Ammian  28  et  29. 

Damasi  8  et  9. 

Auxentio  mortuo  Ambrosins  in 
ejus  locum  episcopus  MedioljDen- 
sis  ordinatur  die  octavo  postquam 
baptizatus  est  vii  Id.  Dec  Hieroa 
chron  Paulin  in  ejus  Vita.  S.  Bpi- 
phanlus  a  ma  'istratu  et  clericis 
Suedorum  in  Pamphylia  rogatus, 
anchoratum  scrlbit.  Petav. 

Valenssollicitus  estde  bello  Go- 
thico.  Gothi  enim  abHnnnis  pulsi 
(gente  barbara  ex  Sarmatiae  ex- 
tremis  profecta)  novas  sedes  ab 
imperatore  poscunt  In  Thraciae  fi- 


«45 


CHRONOL.  A  S.  SYLVfiSTRO  AD  S.  GREG.  M. 

^i    Imperatores,    Consules,    Romano-    Anni    A     Atmi    Christianorum,  Judworum  et  /Ini-    Anni 
ter.        rum  res  gestx  et    documefita.      U.  C.  Olymp.      timorum  populorum,   Pontifices,    Mra? 


646 


M. 
etlnd. 


ante  et 
postPalil. 


5088 
g>     20 


III 


8(«9 
d    Si 

I    46 

C  B 

IV 

et   V 


Regea  Valenliniano  in  ripis  Rlie- 
ni  constituta.  Apparatus  beilici 
advers  Sarmatas,  vota  x  soluta, 
XX  nuncupnta.  Ammian  et  Zosi- 
mus  et  Mediob  ex  numm. 

Goncil  Vaientinum  in  Gallia  ce- 
lebratum,  ubi  quinque  Galliarum 
Provinciae  memorantur.  Vide  pa> 
gium  Sen. 

Imppp  Caesss  Valentinianus  Aug    4427 
tr.  p.  41,  12,  cos  IV.  1128 

Et  Valens  Aug  tr.  p.  11,  12,  B 

COS  IV. 

Et  Gratianus  Aug  tr.  p.  7,  8: 

COS  III. 

P  st  Consulatum  Gratiani  Aug 
in,  et  Equitii  Boldett  pag  808. 
Gruter  1018  8.  Ita  signatur  hic 
annusin  lapidapud  Reinesp.  997. 
Cringb  T.  2,  p.  169,  et  in  legibus 
C.  Theod  de  Tyron  I.  7.  aliisque 
apud  Reland. 

Praef  Drbi  anno  ii    EupraoBius. 

Valentinianus  Sarmatas,  qui 
Pannonias  vastabant,  bello  peti- 
vit.  Legatorum  a  Quadis  misso- 
rnm  oratione  exacerbatus,  et  apo-  G 

plexiacorreptusexstinctusest  Bre- 
gitione  in  Pannonia  17  Novembr 
eum  imperasset  ann  xi,  mens  ix. 
Sexto  die  postea  nempe  22  Nov 
Fl.  Valeiitinianus  Junior  puer 
quadrimus  iustinae  Matris,  No* 
vercae  Gratiani  opera  imperator 
Augustns  creatus  est :  cui  Gratia- 
nus  Italiam,  Africam,et  lllyricum 
conoessit,  ipse  reliquis  Occid  Im- 
perii  Provinciis  contentus.  /Vm- 
roiam  in  ftn  lib  30.  Zosim  lib  4, 
c.  19. 

Imppp  Caesss  Valens  Aug   tr.    1128 
p.  12, 13,  cos  V.  1129     D 

Et  Gratianns  Aug  tr.  p.  8,  9, 

COS  III. 

Et  Valentinianus  Jun  Aug  tr.  p. 
4,  et  ex  die22Nov2,  cos. 

Coss  ^™P  Valens  Aug  v. 

Imp  Valentinianus  Aug. 

Vet  inscript  Gruter  17,  4  et  28, 

2  et  192,  3  et  1080,  4,  et  leges 

plures  apud  Reland  ut  1.  3,  c. 

Theoddescaenicis. 

Praef  Urbi  post  Eupraxium  Pro- 
bianus. 


II 
III 


III 

IV 


reges^  res  gestae  et  documenta.    Christi. 

nibus  (Ammian  Iib31)  et  in  per- 
niciem  Romani  imperii  Istrum 
trajicere,  et  sedes  figere  circa 
Tbraciam  sinuntur. 


Damasi  9  et  10. 

Synodu»  tertia  Romana  sub  Da- 
maso.  Vide  notas  ad  Damasum. 

S.  Simplicianus  Romanae  Eccle- 
siae  presbyier,  vir  notae  sanciltatis 
etdoctrinaea  Damaso  papadaturB. 
Ambrosio  paulo  ante  in  episcopum 
electo  institutor.  S.  Aug  conf  lib8, 
c.  2.  Vide  notas,  qui  postea 
Ambrosio  in  episcopatu  succes- 
sit. 

S.  Martinus  Juxta  Petavii  chro- 
nol  et  Gregor  Turon  lib  2,  hist 
Franc  c.  14,  h.  a.  Turonensis 
episcopus  ordinatur. 
*  Valens  in  Christianos  acerbius 
se  gerit,  et  inter  alia  lata  lege  san- 
cit,  ut  monachi  militarent.  Mox  a 
Themistio  placatur.  Hieron  chron 
et  Sozomen  I.  6,  c.  25. 

S.  Epiphaniu^  h.  a.  Panarium 
scribere  aggreditur  Juxta  Peta- 
vium. 

Valens  multis  bellis  impetitur 
Isauri  oppida  Lyciae  et  Pamphiliae 
vastant :  quibus  ul  occurrat,  res 
cum  Persis  componit.  Zonaras  lib 
4,  c.  20. 


DamasilOet  11. 

Gratianus  x  Ral  Maii  Treviris 
Haereticorum  conventus  prohibet 
et  eorum  loca  flsco  addicit  1.  4,  c. 
Theod.  de  haeret.  et  1.  23,  c.  de 
episcopis  causas  de  religione  inter 
clericos  ortas  ab  episcopis  convo- 
cato  Presbyterio  Dioecesano  ter- 
minari  Jubet.  De  criminibus  vero 
Judirem  civitatis  cognoscere. 

Theodosius  Senior  ejus  Theod 
qui  postea  imperavit  pater,  Va- 
lentis  [ut  apparet]  jussu  in  Africa 
occiditur  post  suscepium  baptis- 
mum.Filius  periculo  sesubducit. 


375 


376 


/ 


AD  ANASTASIUM  PR0LB60MBNA  BDIT.  ROM.-YAiiM. 


knni  Im^eratores,    Consules,    Romano-    Anni    A  Anni   Christianonm,  Judmorum  et  fni'   ai*,^ 

Per        rum,  res  gestx    et  documenta,    U.  C.  Olymp,    timorum  populonm    Prmfj/lees,    JSrm 

jtU.                                                        cinte  et  Reges,  res  gestss  et  docuimmta.  CkritU 
et  Ind.                                                 postPalil 


5090 

A 
Indict 

V 


8091 

0   18 

Q 
Indict 

VI 

et  VII 


5092 
fi>    24 
9    19 

F 
Indict 

VII 

et  VIII 


Imppp  Gaesss  Yalent  Aug  tr. 
p.  13, 14,  cos  V. 

Et  Gratianus  Aug  tr.  p.  9,  10 
cos  4. 

£t  Valentinianus  Jun  tr.  p.  2, 
3,  Cos. 

*  rA««  Gratianus  Aug  iv. 
^*^  Fi.  MerolMiudes. 

*  Yetus  inscript  In  S  Caecil  et 
apud  Aimeioveen  foi  121,  corrigens 
Gruter  p.  28,  2,  6,  ex  eodem 
Grut  p.  370,  3,  et  Fieetvood  409, 
et  pag  432. 

Praef  Urbi  anno  ii.  Probumus. 
Imppp  Caesss  Valens  Aug  tr.  p. 
14,  15,  cos  VI. 
Et  Gratianus  Aug  tr.  p.  10, 11, 

COS  IV. 

Et  Yalentinianus  Jun  Augtr.  p. 
3,  4,  cos  II. 

P       Valens  Augvi. 

^**  Valentinianus  Jui  Aug  ii. 

C.  Tlieod  iib  xii  1. 19, 1.  9,  et  i. 
35,  de  curs  pubi  aliaeque  apuJ 
Reiand. 

Praef  Urbi  Hypatius. 

Synodus  Romana  quarta  sub 
Damaso,  in  qua  baeresis  Marcelli 
et  Pbotini  damnatur,  renovata 
postmodum  a  Bonoso.  Vide  Pa- 
gium  Jun  in  Siricio  n.  vii,  et  ejus 
notas  infra  ad  Damasum,  et  Som- 
mier  ibid 

ImpppCaesss  Gralianus  Aug  tr. 
p.  10  et  11,cos  IV. 

Ei  Valentinian  Jun  Aug  tr.  p.  4, 
5,  cos  II. 

Et  Theodosius  Aug  tr.  p.  1,  et 

ex  19  Januarii  2. 

p       Decimus   Magus   Ausonius. 
^^*  Q.     Ciod      Hermogenianus 

Olybrius 

Gruter  363,  2.  Reines  983,  et 
leges  3,  4,  c.  Tbeod  de  Palat 
Slargit  aiiaequeap.Reland. 

Praef  Urbi  series  interrumpi- 
tur. 


1129 
1130 


5092 
©   25 
^     1 


•"  '^flRs  Gratianus  Aug  tr.  p. 


Olym 
288 

IV 

et 

289 

1 


B 


1130 
1131 


1131 
1132 


D 


1132 
1133 


1 

II 


II 
111 


iii 

IV 


Hier  Chron  Oros?,  23,  Ambros 
orat  in  fun  Theodosii. 

Damasi  11  et  12 

Grothi  adversus  Romanos  rebel- 
lant.  Valens  exercitum  opponit : 
qui  victoriam  non  sine  multo  san- 
guine  de  iis  lugubrem  reportavit. 
Idacius,  et  Ammian  31. 

Valens  Antiochia  profectus,  se* 
raque  paenltentia  ductus  a  perse- 
cutionedestitit.  Hieron  chron. 


Damasi  12  et  13. 

Synodus  quarta  Romana  snb 
Damaso.  Vide  notas  ad  Damasum. 

Valens  ad  Orientem  redux  in 
Thraciam  confiigit  cum  Grothis  v. 
Id.  Aug  et  obit  Idat.  Vide  Noris 
hist  Peiag  1.  2,  c.  4  Tbeodosius 
Magnus  poslea  dlctus,  et  qui  anno 
sequenti  ievatus  est  Augustus,  in 
Sirmio  a  Gratiano  uxoris  fratre 
XIV  Kal  FebrConstantinopolim  in- 
greditur  viii  Kal  Dec  cum  toto 
anno  per  Dioecesim  Thraciarum, 
Moesiae,  et  Scythiae  Gothi  praedas 
agerent  usque  ad  portas  Regiae 
Urbis.  Idatius.  Hic  desinit  Hieron 
chron. 

Damasi  13  et  14. 

Theodoslus  Augustus  dicitur 
die  19  Januarii  a  (Tratiano,  et 
contra  Gothos  feliciter  dimicans 
eosdem  expellit  Thracia.  Zonaras. 
Idatius.  Prosper.  Sed  Theodoretos 
ante  adeptum  imperium  haec  ab 
eo  gesta  perscribit.  Vide  Petavium 
ad  h.  a. 

Langobardi  ex  Insula  Scandia 
egressi  Vandalos  primum  vicemnt. 
Prosper. 

S.  Basilius  obit  Kal  Jannar. 

Maximus  Cynicus  intruditnr 
episcopus  Constantinopoiitanus. 
Vide    otas  ad  Damasum. 

Damasi  14et  15. 

Theodosius  Thessalonicae  mor- 
bo  correptus  ab  Achollo  catholico 

Anti.cititA  h^ntiTAtiip.  ^i*rat  lih  ft 


377 


3T 


379 


CHRONOL  A  S.  SYLYESl^RO  AD  S.  GREG.  M. 


t    Imperatores,    Consules  Romano-      Anni     A     Anni 
ti/.     rum  res  gestae,  et  documenta.        l/.  C.  olymp, 

rf  ante 

etpost 
Palil. 

Et  Theodosius  Aug  tr.  p.  4,  2, 
cos. 

TneodosiusAug. 

*Boldett  inscript  coemel  p.  85, 
et  c.  Tti. Iib3,  tit  5;  1.  6,  alioeque 
apad  Reland. 

Theophilus  Alexandrinus  tum 
Clericus,  postea  episcopus  centum 
annorum  computum  Paschalem 
ab  hoc  anno  orditur.  Leo  M. 
epist  64-  Vide  Petavium.  3 

Gratianus  contra  Gothos  mittit 
peritissimos  Duces,  et  eosdem 
Macedonia,  et  Pannonia  excedere 
cogit,  mox  pacem  cum  ipsis  san- 
ciL  Ex  Prospero. 

Justina  Yalentiniani  Jun  Mater 
Ariana  femina  haeresim  promo- 
vere  studet :  cui  acerrime  resistit 
Ambrosius.  Paulin  in  ejus  Yita. 


650 

Christianorum,  Judxorum  et  fni-    Anni 
timorum  popuXorum^  Pontifices^    Mrx 
Rcges,  res  gestx  et  documcnta.  Christi, 


c.  6.  Tum  legem  condit  xi,  cod 
de  fide  Calholica  3  Kal  Mart  Thes- 
salonicae  ut  damnatis  haeresibus 
sola  Catholica  Fides  obtineret, 
qnam  scilicet  a  Petro  acceptam 
Romana  Ecclesin,  et  Damasus 
leneret,  et  Petrus  Alexandrinus. 
Yide  Pagium  Sen  h.  a.  n.  iii  et 
seq. 

Petro  Alexandrino  episcopo 
mortuo,  suffectus  cst  Timotheus 
ejus  frater  Niceph.  chron. 

Circa  hoc  tempus  Illyricum  di- 
visum  est  in  Orientale,  et  Occi- 
dentale.  Quare  Theodosius  cui 
Orientalis  imperii  ditio  obtigerat 
etiam  Orientale  Illyricum  tene- 
baL  Yide  Pagium  Sen.  ad  h.  a. 

Theodosius  viii  Kal  Dec  ingres- 
sus  Constantinopolim  Arianisadi- 
mit  ecclesias,  quas  annis  40  te- 
nuerant.  Demophilus  Urbe  cessit. 
Greg  Nazianz  in  Ecclesiam  in- 
troducitur  vi  Kal  Dec  Petav. 


I      Impp  Caesss  Gratianus  Aug  tr. 
6  p.  12  et  13,  coss  v. 
\       Et  Yalentinianus   Jun  Aug  tr. 
p.  6,  7,  coss  II. 

ct      Et  Theodosius.  Aug  tr.  p.  2.  3, 

COaS. 

t    r^s»  ....  Syaffrius. 
....Eucnerius. 

Yet  inscriptexSchedisGudianis 
apud  Relandum  et  leges  ut  I.  6, 
c.  Theod  de  divers  rescript  aliae- 
que  ibi. 

Pr.  Urbi  Fl.  Ann.  Eucharius 
Epiphanius,  Panvin  et  Gontelor. 

Concilium    Aquileiense   Nonis 

SepL  celebratum  inquoPalladius, 

ei  Secundianus    Ariani   episcopi 

damnatisunL  InHispania  quoque 

Caesaraugustae  in  Synodo  Priscil- 

lianistaedamnanturcum  ipso  Pri- 

scilliano  laico :  quem  haeretici  epi- 

scopi  Abilensem  constituunt :  sed 

is  agentibusldacio,  et  Ithacio  Ca- 

tholicisepiscopisdecretoGratiani 

expellitur.  Romae  a  Damaso,    et 

Mc^iolani  ab    Ambrosio    rejecti 

Priscillianistae  turbas  in  Hispania 

cient,   quo  fuerant    reversi    per 

aliud  rescriptum  Magistri  officio- 

Patrol.  CXXYU. 


1133 
1134 


D 


289  Damasi  15  et  16. 

IV         Constantinopolitana  Synodus  ce- 
et     lebratur    occasione    ordinationis 

290  Maximi,  et  hsereseos  Macedonii, 
I       quam     Synodum     oecumenicam 

postea  reddidit  consensus  Dama- 
si,  qui  Romae  indixerat  Synodum 
oecumenicam  celebrandam.  Yide 
notas  infra.  Ejus  Synodi  de* 
creta  de  fide  omnia  a  Damaso 
conflrmata  :  sed  ex  his  quae  ad 
disciplinam  pertinebant,  ut  Se- 
dis  Constantinopolitanae  Jurisdi- 
ctio  non  perinde  confirmata.  Yi- 
de  notas  ad  Damasum. 

Theod5sius  3  Kal  Aug  ad  Au- 
xonium  Procos  Asiae  rescribit,  ut 
Catholicis  Antistitibus  Ecclesiae 
tradantur.  Reliquias  eorum,  qui 
passi  ab  Arianis  fuerant,  in  Bas  S 
Pauli  Constantinopoli  introduciL 
Adversus  Arianos,  et  Manichaeos, 
aliosque  sancit,  quae  lib  xvi  c. 
Theod  lit  3,  conUnentur.  Peta- 
vius. 


381 


21 


651 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


Anni    Imperatores,    Considcs    Romano-    Anni 

Per.  Jul.    rum,  res  gestx  et  d^cumenta.      U.  C. 

et  Ind.  ante 

etpost 
Palil. 


A     Anni   Christianorum,   Judworum  et  fini-    A 

Olymp.      timorum  populorum,   Pontifces,    M 

Reges,   res   gestas  et  documenta.  Ch 


B 

Indict 

X 

etxi 


rum  pretio  corrupti.  Serv  Sulp  I. 
2.  Vide  notas  infra  ad  Damasum. 
5096       Imppi»  Caesss  Gratianus  Aug  tr. 
^27    p.  43  et  U,  cos  v. 

3       £t  Valenlinianus  Jun  Aug  tr. 
p.  7  el  8,  coss  II. 
EtTheodosius  Aug  tr.  p.  3, 4,  cos. 

p/voc  ••••  Antoninus. 
^^^  ....  Syagrius. 

Yel  inscript  in  S.  Agnetis  extra 
muros,  et  leges  utriusque  cod. 
apud.  Reland  ut  c.  Theod  1.  6,  de 
div  rescr  et  in  epistoia  Paschasini 
ad  Leon  M. 

Maximus  in  Britannia  tyranni- 
dem  arripuit,  qui  apud  Treviros 
Sede  coustiluta  Victorem  filium 
consortem  imperii  nominat.  Zosim 
4,  Socrat.  et  Viclor. 


5096 
(g&28 

A 

Indict 

XI 

et  XII 


5097 

GF 
Indict. 

XII 

et  XIII 


Imppp  CaBsss  Gcatianus  Aug  tr. 
p.  44  et  45,  cos  v,  qui  occiditur 
8  Kal  Sept. 

~  Et  Valentinianus  Aug.  tr.  p.  8, 
9,  coss  II. 

Et  Theodosius  Aug  tr.  p.  4^  5, 

cos. 

P        ....  Merobaudes  ii. 
^^^^    ....  Saturninus. 

Vetlapis  in  S.  Martini  in  Mon- 

tibus  a  S.  Damaso  Papa  insr.riptus 

his  coss  et  Fabrett  p.  659  et  666, 

et    1.    un.   c.   Theod.   de   mand 

Princip  alixque  apud  Reiand. 

Maximus  tyrannus   per  Andra- 

gatium  Ducem  Gratianum  Aug  a 

suis  deserium  occidit  Lugduni  8 

Kai  Sept  Marceliin.   Com   Socrat 

1.  5,  c.  XI. 

Imppp  Caesss  Valentinianus  Jun 
Augtr.  p.  9et  40,  cos  ii. 

bt  Theodosius  Aug  tr,  p.  5  et 
6,  cos. 

Et  Arcadius  Aug  tr.  p.  4  et  2, 

Vncc  P*-  Recimer. 
1.0SS  p,  cip^pchus. 

*  Vetus  inscript  Boldett  coemet 
p.  82,  et  Mus^ei  Albani,  et  Fabrett 
p.  270,  inscript  et  Fleetvood  pag 
443,  necnon  leges  utriusque  codi- 
cis  apud  Reland  ut  I.  3,  C.  Theod 
lib.  6,  t.  2. 

Symmachus  Praefectus  Urbi  de 


4434 
4435 


I 
II 


B 


4435 
4436 


II 
III 


4436 
4437 


D 


III 
II 


Damasi  16  et  47. 

His  Coss  Prosper  consignat  ad- 
ventum  Athanarici  Gothorum  Re- 
gisConstantinopoIim,  ejusque  obi- 
tum  mense  Januario,  quem  alii 
conferunt  in  annum  praecedentem. 
Lydiat.  Gothorum  gens  universa 
Romano  imperio  se  dedit  mense 
Octobri  Macellin.  Com  ibi  et  Ida- 
tius. 

Hieronyn.us  juxta  Petav  h.  a. 
Romae  apud  Damasum  subsistit,  et 
scribit  adversus  Heividium,  Jovi- 
nianum,  et  Luciferianos.  Vide  no- 
tas  ad  Damasum. 

Romam  quoque  adveniunl  Pau- 
linusAntiochenus,  EpiphaniusCy- 
pri,  Acholius  Thessal  et  Ambro- 
sius. 

Damasi  47  et  48. 
Legati  a  Maximo  ad  Theodosium 
missi  :  et  Ambrosius  a  Valenti- 
nianoad  Maximum  le^^atns  desti- 
natur.  Theodosius  Synodum  Con- 
stantinopoli  haberi  curat  mense 
Junio,  ut  Decreta  contra  haereticos 
exsecutioni  mandarentnr.  Theodo- 
sius  contra  contum  ces  novas  Je- 
ges  addit  c.  Theod  de  haeret  1  9 
etc.  Vide  Pagium  Sen  h.  a, 

Arcadius  a  Theodosio  Patre  Au- 
gustus  dicitur  49  Januarii  ad 
quem  instituendum  mittitura  Da- 
maso  papa  Arsenius.  Ex  vita  Ar- 
senii  Peiavius 


Damasi  48  et  49. 
S.  Damasus  cum  sedissetannos 
48,  menses  2,  dies  40,  obilt  44 
Dec«mbr.   Vide   notas  ad  Dama- 
sum. 

Legati  Persarum  Constantino- 
polim  veniunt  pacem  a  Theodosio 
postulantes  :  cui  nascilur  fllius 
Honorius  v  Id  Sept  idacius,  Mar* 
cellin.  Artaxerxes  Persarum  rex 
cum  regiiasset  annos  4,  moritur. 
Succedit  filius  Sapores  a  quo  ie- 
gati  ad  Theodosium  missi.  Aga- 
thias. 


a 


m 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


654 


Anni    Imperatores,     Consnles    Bowano-    Anni    A     Anni    Christianorum,  Judaeorum  et  fini"    Anni 
^.  JuL      mm,  res  gestae  et  documenta,  U,  C.         Olymp.      timorum    populorum,  Vontifices,    Mrx 

0i  ind.  ante  RegeSf  res  gestae  et  documenia.  CkrisH. 

ct  post 
Palil 


5098 

0  6 

E 

Indict 

XIII 

et  XIV 


M99 

•  3 

©  7 
h 

^ndict 

XIV 


4 
% 
C 


restituendo  Deorum  cultu  Yalen- 
tiniano  libelluni  offert,  quem  re- 
fellit  Ambrosius.  Ejus  ep.  30. 

Imppp  Caesss  Yalentinianus  Jun    4437 
Aug  tr.  p.  40  et  44,  cos  ii.  4438 

Et  Theodosius  Aug  tr.  p.  6,  7, 
cos. 

Et  Arcadius  Aug  tr.  p.  %  3  cos. 

p        Imp  Cjps  FI.  Arcadius. 
^^'  . .  .  Bauto 

Eplslola  Siricii  Papae  djta  his 
coss.  Vide  notas  pag  55,  et  leges 
plures  apud  Reland  ut  1.  6,  C. 
Theod  de  jurisdict,  etc. 

Synodus  Burdegalensis  adversus 
Priscillianistas  in  quadeponuntur 
Justantius,  et  Salvianus.  Prosper 
Sever  ii.  Priscillianus  haeret.  aSy- 
nodo  provocans  ad  Maximum  gla- 
dio  addicitur.  Ibi. 

Imppp  Caess  Yalentinianus  Jun    4438 
Aug  ir.  p.  44  et  42,  cos  ii.  4439 

£t  Theodosius  Aug  tr.  p.  7,  8 

cos. 

Et  Arc^dius  Aug  tr.  p.  3,  4  cos. 
Fi.  Honorius  Theodosii  Aug 

^^    Fl  Evodius. 

C.  Theod  1.  2.  de  curat  Ralend 
et  aliae  apud  Reland. 

Vaientiniani  Jun  soror  Theo- 
dosio  nubit.  Marcell. 

Yalentinianus  Jun  instigante 
Matre  Justina  Ariana  femina  pro 
Ariminensi  professione  legem  edit 
4  Cod  de  Fide  Cath  et  Ambro- 
sium  persequitur,  qui  ab  Auxentio 
ad  disputationem  provocatus  co- 
ram  popnlo  ut  id  fiat  postulat,  et 
restitil  Imperatori  ne  Basilicam 
tradat  Arianis.  S.  Ambros  ep.  44, 
et  in  or.  de  non  trad  Bas. 

Impp  Caess  Yalentinianus  Aug    4439 
tr  p.  42  et  43,  cos  iii.  4440 

-  Et  Theodosiui'  Aug  tr.  p.  8,  9 
cos. 

£t  Arcadius  Aug  tr.  p.  4,  5  cos. 

r^fic    Jn^P  Yalentlnianus  Aug  iii. 
^^    Eutropius. 

Vet  inscript  a  S.  Sebast  extra 

muros,  et  alia  in  Musaeo  Albano, 

et  Grut  4402,  2,  et  Yandale,  et 

Occon.  Inscript  Hisp  xxvi,  4,  et 

leges  utriusque  Cod  apud  Reland 


290 

IV 

etOl 

294 

I 


B 


D 


I 
II 


II 
III 


Siricii  papae  ann.  4,  ex  Kal  Jan     385 
Cum   sedes    Romana    vacasset 
post  obitum  Domasi  dies  24,Siri- 

ciussuccessoreligiturKalJanuar. 
Yide  nolasad  Siricium. 

In  epistola  ad  Himerium  Tarra- 
con  datam  iii.  Idus  Feb  his  coss 
(cujus  exemplum  visitur  in  anti- 
qno  cod  800  ann.  Monast  S.  Cru- 
cis  in  Urbe)  continintur  ea  quae 
in  notis  legi  possunt. 

S.  Hieronym  navigat  in  Syriam, 
et  media  hyeme  Jerosolymam  in- 
trat.  Ejus  epist  99,  et  Apol  contra 
Rufin.  S.  Augustinns  ad  fidem 
catholicam  convertitur.  Conf  lib 
VIII,  cap  4  et  seq. 

Siricii2.  386 

Concilium  Roma;  habet  Siricius 
episcoporum  80,  circa  discipli- 
nam  Ecclesiae  Afric.  Yide  notas. 
Treviris  quoque  habelur  Syno- 
dus  de  episcopis  accusantibus 
apud  principem.  Sev  in  Yita  B. 
Mortini,  qui  concilio  interfuit. 

S.  Hieronym  ad  Didymum  au- 
diendum  se  confert,  et  ^gypti 
monasieria  lustrat.  Apol  contra 
Rufin  et  S.  Paula  ibi  peregrinatur. 
Hier  episl  27,  S.  Jo.  Chrys  pre- 
sbyter  ordinatur.  S.  Cyrillus  Hie- 
rosol  moritur,  cui  succedit  Joan- 
nes  haereticorum  communione  pol- 
lutus.  S.  Hleron  epist  lxi. 

Theodosius  Greuthingisdevictis 
cum  filioArcadiotriumphansCon- 
stantinopolim  ingreditur  iv  Id. 
Oct  Idat  Marcell  Zosim  iv. 

Siricii  3.  387 

Arcadius  cum  patre  Theodoslo 
quinquennaliacelebrateditionibus 
etludis.  Idat  Marcellin. 

Justina  S.  Ambrosinm  acrlus 
vexat,  etin  exilium  expelli  curat, 
sed  renitente  populo  retinetur. 
ReliquiasSS.  Gervasii,  et  Prota- 
sii  Ambrosiusreperit,  quae  mira- 
culis  clarent.  Idem  delegatur  ad 
Maximum,  qui  ad  eum  veniens  ne- 
que  cum  illo,  neque  cum  Itha- 


6S5 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


6 


Anni  Imperatores,      Consules     KomanO'    Anni 
Per.  JuL    rum,  res  gestae  et  documenta.         U,  C. 
et  Ind.  ante 

et  po8t 

PaliL 

ut  1.  4  G.  Theod  de  domest  et 

protect  etc. 
Maximus  sacrificia  Gentilibus 

et  aram   victoriae  restituit  lau- 

dante  Symmacho  Socrat  1.  5,  c.  4. 


9 
BA 

Indict 

I 
et  II 


5404  Impp  Gaess  Yalentinianus  Jun  4440 
©  5  Aug  tr.  p.  43  et  44,  cos  iii.  4444 

Ht  Theodosius  Aug  tr.  p.  9,  40, 

COS  II. 

Et  Arcadius  Aug  tr.  p.  5,  6,  cos 

Theodosius  Au^  ii. 
GossGynegius:  qui  in    Mag  de- 
cessit  suff  Merobaudes  iii. 

Vet  inscript  Fabrett  252,  n.  39 

et  576,  n.  462  et  leges  cod  Theod 

44,  45, 46,  de  haeret  alixque  apud 

Reland. 

5402  Imppp  Gaesss  ValentinianusAug  4444 
^  6  tr.  p.  44, 45.  coss  iii  4442 
9  40     £t  Theodosius  Aug  tr.  p.  40, 44. 

G        cos  II. 

Indict      £t  Arcadius  Aug  tr.  p.   6,  7, 
II      cos. 

^* '"      TAca  •  •  •  Tiraasius. 
^®^*  . . .  Promotus. 

Gruter  462,  4  ei  leges  cod  Theod 
lib  XV,  tit  II,  de  Aquaeductul.  3  et 
4,  aliaeque  apud  Reland. 

Praef  Urbi  ProculuSj  1.  i,  G.  de 
tut  et  cur. 

Theodosius  dignitates  omnes 
a  Maximo  collatas  abrogat  Medio- 
lani  1.  8,  G.  de  Infirm  et  haereti- 
corum  conventus  omnino  tollit 
1.  49,  G.  de  haeret  et  cum  Hono- 
rio  filio  Romam  ingreditur  Id. 
Jun  et  congiarlo  dato  P.  R.  disce- 
dit  Kal  Sept  Idacius. 

Praef  Urb  CP.  Pancrat  Alm  ex 
cod  Theod  et  Just. 

5403  Impp  Gaess  Valentinianus  Jun  4442 
0  7  Aug  tr.  p.  45  et  46,  cos  iv.  4443 
944       Et  Theodosius  Aug  tr.  p.  7,  8, 

F     42,  cos  II. 
Indict      Et  Arcadius  Ang  tr.  p.  7,  8, 
III      cos. 

et\y      P^e-  Iinp  Valentinianus  Aug  IV. 
^^^^    ...   Neoierius. 

Spon  p  20,  miscell  ant  et  I.  9. 
C.  deepisc  et  cleric  aliaequeapud 
Reland. 

Praef  Urbi  Albinus  1.  senros,  G. 


B 


Anni    Christianorum,  Judaeorum  et  fini-     An 

Olymp.      timorum   populorum,  Pontifices^    ,JBt 

Reges,  resgestae  et  documenta.     Chrii 


cianis  communicare  patitur.  Ep. 
33et85. 

Maximo  in  Italiam  irruente  Va- 
lentinianus  ad  Theodosium  con- 
fugit,  qui  expeditionem  suscipit 
in  Ital  Zosim  4. 

III  Siricii  4.  388 

IV  Theodosius  Sanctorum  precibus 
se  commendans  (Augdecivit  lib  v, 
c.  26,  et  Ruf  II,  c.  32)  contra 
Maximum  in  Italiam  profectns,  et 
de  ilIovictor,quiAquileiaeoccisus 
fuitxv  Kal  Augprouteliam  victor 
ejus  filius  postdies  paucos  ab  Ar* 
bogaste  in  Galliis  interfectus, 
imperium  omne  quod  de  Maximo 
vindicarat  Valentiniano  restltait. 
Idat  Marcell  Zosim. 

294        Siricii  5.  389 

IV     Siricius  in  concil  Gapuano  cau- 
6^292   sam  Flaviani  et  Evagrii  Theo- 
I      philo  mandat.  Schisma  Antioch 
tollitur. 

Templum  Serapidis  apnd  Ale- 
xandriam  Theodosii  jussu  disje- 
C  ctum.  Marcell  Socrat.  v,  c.  46. 

Romae  quoque  statuae  Idolorum 
confractae,  et  obliteratae  cseremo- 
niae.  Ex  Prospero  de  Promiss  1.  3, 
c.  38.-  S.  Aug  de  Givit  I.  v,  c.  26. 
Sed  Pagius  ex  1.  Cod.  Th.  de  Pa- 
ganis  eversum  Serapium  prob 
anno  394. 

S.  Gregorius  Nazianzenus  oblt. 

£x  S.  Hier  in  catal  de  script  Eccl. 

Obit  S.  Monica  mater  S.   Aug 

qui  in  Africam  reditConflib  9, 

c.  8. 

Longobardi  Ducibus  eorum  de- 

functis  primum  sibi  Regemcreant 

X)  Rgelmundum  Ajonis  fil  qui   re- 

gnavit  ann  xxxik.  Prosp  in  chron. 

I  Siricii  6.  390 

II  Siricius  papa  JovinlanaiD  hae- 
reticum  damnat.  Vide  notas  M 

Siricium. 

In  Concilio  Mediolanensi  Patres 
sequuntur  sententiam  Siricil  Vide 
notas. 

S.  Joannis  Baptistae  caput  re-- 
pertumConstantinopoIimdefertur. 

Synodus  II  Carthaginensis  Prse- 
side  Genethlio.  Petavius.  Vide 
notas  ad  Siricium. 


n 


CHaONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GRBG.  M. 


658 


iwit   Imperatores,  Consules  Romanonm  Annt'      A     Anni    Christianorum,  Judxorum  ct  Kni-  Anni 
T,luL  res  gestse  et  documenta.         U.  C  oiymp        timorum  populorum,  Pontifices,    Mrx 

^^'  ^^^^  ^  Reges,  resgestxtt  documenta.    Christi. 

et  post 

Palil. 


£t  Arcadius  Aug  tr.  p.  8,  9.  cos. 

Coss  •  •  •  Tatianus 
.  .  .  Symmachns. 


ad  leg  Jul  de  vl  publ  etc.  C.  apud 
ConteloretAIm. 

Obeliscus  in  circo  positus  a 
Theodosio,  et  ipsius  statua  argen- 
tea  supra  colnmnam  erecta  prope 
Ecclesiam  Constantinopoli.  Am- 
mian  Marcellin. 

04       ImpppCxsss  Valentirflanus  Jun    4443 
I  B    Aug  tr.  p.  45,  16,  cos  iv.  4444 

J>  42     EtTheodosius  Aug  tr.  p,  42,  43, 

l  COS II. 

lndtd 

Boldett  inscript  coemet  p.  545, 
aliae  inscript  exhibent  T.  Fabium 
Tatianum  Qos  ord  ut  apud  Conte- 
lor  p.  55  et  leges  utriusque  codi- 
cis  apud  Relandum  habent  Tatia- 
num  et  Symmachum  I.  6,  C,  Theod 
de  contrah  empt  et  I.  4,  de  nau- 
frag  etc. 

Praef  Urb  Proculus  CP.  Almel 
Rom£  Alyp  Falt.  Probus.  Ibi. 

f(KS       ImpppCaesss  Valentinianus  Jun    4444 
I  9      Aug  tr.  p.  46,  cos  iv  [qui  occisus    4445 
^  43  estldibus  Miii]. 
}  C       Et  Theodosius  Aug  tr.  p.  43,  44 

dict.  €08  II. 

V         Et  Arcadias  Aag  tr.   p.  9,  40, 

!t  VI     COS  II. 

rA««  Arcadius  Aug  ii. 
^^  Rufinus. 

L.  2  et  3,  cod  Theod  de  defens 
civit  lib  I,  tit  x  et  aliae  apud  Re- 
land. 

Valentinianus  Jun.  catechum 
Mediolani  sepelitur.  S.  Ambrosde 
ejas  fun  et  epist  34. 

^06      Imppp  Caesss  Theodo<^ius  Aug    4445 
#10  tr.  p.  44  et45,  cosiii.  4446 

dU     £t  Arcadius  Aug  tr.  P.  40,  44, 

cosii. 

Et  Honorius  qui  Augustus  di- 
citur  IV  Id.  Januar. 


B 
kdict 

n 


CoM  Theodosius  Aug  iii. 
.  .  .  Abundantius. 

Synodus  Hippon  his  coss  cele- 
brata  viii  Id.  Octobr  leges  cod 
Theod  lib  I,  t.  I,  4,  aliaeque 
sipud  Relaiid. 

Reinesius  in  appcnd  inscript 
pag  4024,  n.  XVI,  exhibet  inscript 


II 
iii 


B 


C 


iii 

IV 


D 


Olymp 
292 

IV 

et 

293 
I 


Thessalonicensium  c;edes  jussu 
Theodosii  patrata  :  cujus  causa 
Imperator  ab  Ambrosio  exclusus 
ab  Ecclesiae  foribus  poenitentiam 
agit.  Rufin  1.  2,  c.  48.  Sozom  I. 
7,  c.  24.  Theodoret  lib  5,  c. 
47.  Paul.  in  vita  S.  Amb. 

Siricii7. 

His  coss  Theodosius  imp  Italia 
decedens  Constantinopolim  redit. 
Arbogastes  aulem  in  Occidente 
contra  Valentinianum  res  novas 
molitus  est  cujus  favore  subnixus 
Eugenius  imperium  sibi  usurpat. 
Prosper,  etZosimus  Iib4. 

His  coss  data  est  lex  xi,  Cod 
Theod  lib  xvi,  tit  x,  de  interdicto 
usu  sacrificiorum  Evagrio  Pnef 
Aug  et  bom  per  iSgyptum.  Pagius 
cum  Gotofr. 


SiriciiS. 

Valentinianus  Jun  ab  Arbogaste 
comite  occisus  oceumbit,  Eugenio 
imperium  usurpante.  Zosim  lib  4, 
c.  54  contra  quem  Theodosius 
expeditionem  parat. 

Inter  Joannem  Jerosolym  ep. 
Oregenistam,  et  Kpiphanium  orta 
dissensio.  S.  Hieronym  ep.  60. 

S.  Hieronymus  h.  a.  librum 
complet  de  scriptoribus  ecclesia- 
sticis,  ut  ex  ejus  praef  ad  dextrum 
Pr.  Pr. 

His  coss  profanorum  sacrifi- 
ciorum  usus  ubique  sublatus  lege 
XII  cod  Theod  de  Paganis. 

Siricii  9. 

Honorius  a  patre  Theodosio  di- 
citur  Augustus  iv  Id.  Jan  ut  cum 
Petavio  demonstrat  Pagiush.  a., 
n.  44,  et  Socratem  deceptum 
docet :  quod  hoc  anno  xx  Nov 
edipsis  solis  fuerit,  sed  non  ea 
die  qua  dictus  est  Augustus  Ho- 
norius. 

Eclips  solis  dig  fere  xi,  Con- 
stantinopoli  xx  Nov.  Prosper  et 
Marcellinus.  Vide  Pelav. 

Forum  Theodosianum    dedica- 


394 


392 


393 


659 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMENA  EDIT.  ROM..VATIC. 


« 


Anni  Imperatores,  Consules^  Romano^ 
Per.  Jul.  rum.  res  gestx,  et  documenta. 
etlnd. 


Anni 

U.C. 

ante 
et  post 

Pahl. 


Rom  Theod  Aug  Jlf,  et  Eug  D. 
N.  cos  in  qaam  adnotat  Occiden- 
talem  consulem  se  gessisse  Eu- 
genium,  sed  ex  subsecuta  lege 
post  ejus  cxdem  anno  395,  quae 
habetur  cod  Thood  lib  45,  tit  44 
de  infirmis  quae  snb  tyrannis  n.  9 
tum  ejus,  tum  aliorum  nomina 
suppressa  et  Orieutalium  coss. 
substitula. 

5407       Imppp  Gaesss  Theodosius  Aug 
^44  tr.  p.  45,  46,  cos  iii. 

9  45      Et  Arcadius  Aug  tr.  p.  44,  42, 

A      cos  III. 
Indict.      Et  Honorius  Aug  tr.  p.    4,  S, 

VII      cos  II. 

et  VIII   p       Arcadius  Aug  iii. 
^®^*  Honorius  Aug  ii. 

Legcod  utriusque  apud  Rel  ut 
cod  Theod  de  re  milit  I.  44, 
etc. 

S.  Paulinus  cum  Therasia  con- 
juge  sseculo  renuntians  in  Nola- 
num  secessum  abit.  Aug  epist  34 
et34 


4446 
4447 


5408       Imppp  Gaesss  Theodosius  Aug    4446 
^  42  tr.  p.  46,  cos  ii,  qui  obit  47  Ja- 
9  46  nuarii. 
G  ElArcadius  Aug  tr.  p.  43,  43, 

Indict  cos  III. 

VIII         Et  Honorius  Aug  tr.  p.  2,  3, 
et  IX    cos  II. 

p       Sex  Anicius  Olybrius. 
^^^^  Sex  Anicius  Probinus  ii 

Gruter  inscript  352,  5,  6,  et 
350,  2,  3,  quae  in  musaeo  card 
Albani.  Item  leges  G.  Theod  lib 
VI,  tit  24  de  domest  et  protect  1. 
6,  allaeque  apud  Reland. 

Pr.  Urbi  Romae  Basilius,  et 
paulo   post    Andromachus^    tum 


A      Anni    Christianorum^  Judxorum  et  fini-   Amd 
Olymp.      timorum  populwum    Pontifices,    Mm 
Reges^  res  gestas  et  documenta.     Christi, 


tur.  Chron  Alex. 

Hipponense  concilium  de  disci- 
plina  celebratur  :  cujus  canones 
docte  exponit  Schelestr  de  Eccl 
Afric  diss  3,  c.  6Pagins. 

Quindecennalia  a  Theodosio  ce- 
lebrata.  Ibi. 

Pr.  Urbj  CP.  Aurelianus.  Alm 
ex  utroque  codice. 

B         1         Siricii  40.  ^g 

II  Theodosius  assumpto  filio  Ho- 
norio  contra  Arbogasiem  et  En- 
genium  contendit.  Primo  die  qui 
videtur  esse  Sept  5  victoria  penes 
tyrannum  fuit.  At  nocte  prostratns 
in  preces,  et  ab  apostolis  certior 
factus,  Deo  pro  ipso  pugnante 
tyrannum  profli$;avit,  qui  captus 
est  et  enterfectus  6  Sept.  Arboga- 
stes  sua  se  manu  confecit.  Pe- 
tavius  ex  Prospero  et  .Maroel- 
Jino. 

Thermae  Arcadianae  ex  nomine 
conditorisdictae.  Ibi. 

Q  Donatistac  in  Numida  Ragajense 

concilium  celebrant  episcoporum 
cccx,  quod  mortuo  Parmeoiano 
Donatistarum  episcopo  Carth  et 
Primiano  suffecto  ab  aliis  ordi- 
natus  esset  Maximianus,  qui 
damnatus  fuit,  Ibi,  et  Aug  ep.  255 
et  265. 

Alia  synodus  ConstantinopoU 
super  schismate  simili  in  electione 
episcopatus  Bostrensis.  Ibi  ex 
Balsamone. 

II  Siricii  44.  395 

III  Theodosius    complens   annum 
imperii    46    morilur    Mediolani, 

D  relictisduobusfiliislmperatoribus 

qui  utrumque  imperium  commn- 
niter  regerent,  divisis  tantum  se- 
dibus.  Arcadius  in  Oriente,  Ho- 
norius  in  Occidente  resident. 
Rufinus  filiam  suam  Arcadio  tra- 
derecupiens(nisi  conciliatoralia- 
rum  nuptiarum  Eutropius  eum 
prxvenisset)  Stilichonis  indigna- 
tionem  in  se  excitat  :  qui  tutor 
Occidentalisimperii(imoetutrius- 
que  et  principum  a  patre  datus) 
Rufini  dolos  delexit,  et  infideli- 
tatem  morte  punivit.  Nara  contra 


CHRONOL.  A  S.  STLYESTRO  AD  S.  6REG.  M. 


fiul 


H   Imperatores     Consules^     RomanO' 


ul. 

l. 


rum,  res  gestae  et  documenta. 


Florentinus.  Constnntinopoli  vero 
Theodorus^  et  subinde  Africanus, 
Almdov  ex  legib. 

Arcadius  hiereticorum  conven- 
tus  prohibet.  God  Theod  lib  xvi, 
t.  5  de  hxret  I.  26  et  seq.  Idem 
adversusGentiles  plura  constitait 
1.  43  de  Paganis. 


9  Impp  Caess  Arcadius  Aug  tr.  p. 

13  43,  U,  cos  IV. 

7  Et  Honorius  Aug  tr.  p.  3,  4, 

\  cos  III. 

ci   p         Inip  Arcadius  Aug  iv. 
^^^    Imp  Honorius  Aug  iii. 

L        Antiq  lapisapud  Vignol  de  col 

Pii  p.  332,  et  leges  utriusque  cod 

apad  Reland   ul  1.  U,  G   Th.  de 

re  milit  et  II.  22,  23,  24  de  ha^ 

ret.,  etc. 

Prsef  Orbi   R.   Florentinw.  CP. 

Africanm^   tum  Clearcus,  deinde 

Claudimex  11.  apud  Almelovende 

Prsef  Urb. 

Fritigil   regina  Marcomanorum 

audita    Ambrosii    fama    Ghristo 

credidit,  et  ab  ipso  fidei  regulam 

posiulavit.  Tam  viro  suo  persua- 

6it,  ut  Romanis  se  traderet :  quem 

anno  sequenti  ut  videret  Medio- 

lanum  veniens  mortuum  reperit. 

Petav  ex  Paulino  in  Yita  S.  Ambr. 

'0       Imp  Ga&ss  Arcadius  Aug  tr.  p. 

U  U,  45,  cos  IV. 

'8      Et   Honorius    Aug   4,    6,    cos 

III. 

•t  p        ClodiusHermogenianusCa?- 

sarius. 
—  Atticus. 

Yet  inscri;  t  in  Monum  Basil  S. 
Pauli  et  Aring  T.  2,  pag  420,  et 
Reines  p.  943,  et  in  epist  ad  Ru- 
pert.  Leges  quoque  utriusque 
Codicis  apucl  Relandumut  I.  9,  C. 
Th.  de  jurisdist.,  etc.,et  in  concil 
Afric^n  nempe  Carlh  3* 

Pr.  Urbi  R.  Plorentinus  excod 
Theod  lib  xiv,  tit2;  I.  3,  etc,  et 
QP.  Africanus  cod  Th.  lib  iv,  U  4, 
1.4. 


Anni 
U.  C. 

ante 
et  post 
Palil. 


B 


4448 
4449 


4449 
4450 


D 


Anni   Christinncrum,  Judaeorum  et  /tni*    Anni 
Olymp.      timorum  populorum^  Pontifices.     Mrx 
Reges,  res  gestse  et  documeuta.  Christi. 


ipsum,  et  Alaricum  Gothum  a 
Rufino  accitum  in  Graeciam 
classeinstructa.  Alaricum  fugavit, 
Rufinum  per  Gainam,  et  milites 
occidit :  bonis  ipsius  Eutropio 
attributis,  qui  erat  Stilichoni  ad- 
dictus. 

S.  Augustinus  Hippone  regio 
episcopus  ordinatur  vivente  adhuc 
Yalerio  ep.  5,  Augustini  440,  et 
Prosper  in  chron  et  Possid  c.  8. 
Alii  ordinationem  diflferunt  ad 
annum  sequentem  apud  Pagium 
n.x.  h.  a. 

III  Siricii  42.  396 

IV  Gildo  comes  et  magister  utrius- 
que  militiae  a  Theodosio  per  Afri- 
cam  constitutusanteannos  novem 
hoc  anno  res  novas  molitus  tyran- 
nidem  arripuit  circa  autumnum 
(ex  Claudiano  de  bello  Gildon).  et 
urbem  Romam  fame  vexavit  ex 
aliis AA  apul  Pagium  h.  a. 

Eutropius  in  Orientali  imperio 
avaritia  et  crudelitate  grassatur, 
Timasio  ex  magistro  militUin  in 
Oasim  relegato,  et  Abundantio 
consulari  Sidonem.  Petav  ex  Zo- 
sim  lib  5. 

S.  Jo.  Baptistae  reliquiae  Ale- 
xandriam  translataePayni  ii^quem 
6  Kel  vocat  Theoph  a.  5890,  In- 
carn.  390.  Ibi. 

Ghron  Paschale  a  martyrio  SS. 
apostolorum  Petri    et   Pauli  ad 
hos  consules  numerat  ann  335. 
Nos  vero  334  inchoat. 
Olymp.      Siricii  43  et  44.  396 

293  Eutropius,  quo  Stilichonem  a 
IV  profectione  in  Orientem  abduce- 
et      ret,  hoplemipsum  ab  imperatore 

294  et  senatu  denuntiari  curat,  elGil- 
1      donem     comitem    et    Paganum, 

quem  TheodosiusAfricae  praefece- 
rat,  sibi  conciliat.  Ita  ab  Honorio 
deficiens  Africa  adjuncta  est  Ar- 
cadio.  Petav  ex  Zosim,  v,  et  Mar- 
cellino. 

S.  Ambrosius  morltur  sub  dl- 
luculum  Sabbali  sancti  prid.  non. 
Aprilis.  Paulinus. 

Nectarius  moritur  h.  a.  circa 
27  Sept  et  communi  consensu 
eligitur    episcopus   GP.    S.   io. 


663 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni    Impcratorcs,    Consulcs,  Romano^    Anni     A 
Per.  JuL    rum^  res  gestae    ct  documenta  ab  U.  C 
etlnd  ante 


etpost 
PaUl 


His  coss  scripsit  Q,  Hilarion, 
qui  hoc  anno  computata  Passione 
Domini  annos  369  completos. 
Quare  chronologia  nostra  recte 
habet  quae  Passionem  Domini 
sUtuit  28 

JErx      communis    :      qui 
additi  annis  369 


5444 


Gonstituunt  summam  397 

Yide  Schelestratium    Antiquit 

Eccles  diss  4  in  fine,  et  Relandum 

in  Fastis  ad  hos  coss. 
Impp  Caess  Arcadius  Aug  tr.  p. 


XI 
Ct  XII 


©  45  45,  46,  cos  iv. 

49       £t  Honorius  Aug   tr.  p.  5,  6, 
[J      cosiv. 

Jndict  p  ImpHonorius  Aug  iv. 
—  Eulychianus. 
Vet  inscript  Gruter  pag  4006, 
et  Fabrett  269,  et  in  bas  S. 
Pauli,  et  in  S.  Sabinse  in  Urbe. 
Leges  quoque  apud  lleland  ut  C. 
Theod  de  re  milit  1.  46  et  47, 
ecc 

Pro  Urbi  Romae  Felix  C.  Theod. 
lib.  VI,  tit.  2.  1.  40  sed  vide  Gotofr. 
CP.  Optatus  C.  Theod.  lib  xii, 
t.  26.  L  43  et  Romulianus.  Ibi 
lib.  VII,  t.  4.  1.  47. 


5442       Impp  Caess.   Arcadius  Aug  tr. 

S)'46  p.  46, 47,  cos.  iv. 

94         £t  Hon.  Aug  tr.  p.  6,  7,  cos.  iv. 

B     ^  Manlius  Theodorus. 

Indict.  ^"*"'     ...  Eutropius 

XII  quiinMag.occiditur,eteFastisex- 
e«      pungitur.  VideBaronium.  Quareet 

XIII  in  1.  8,  Cod.  Th.  lib  3,  tit  i,  solus 
Theodorus  cos.  exprimitur,  et  in 
aliis  legibns  ejusdem  Cod.  Veronse 
et  Altini  datis,  ut  Gotofred.  obser- 
vat,  et  cum  eo  Almeloven,  in  Fast 
et  Reland  necnon  in  vet  inscript. 
Gruter.  492,  42,  solum  Theodo- 
rum  consulem  nominat  S.  Aug  de 
civit.  Dei  lib  48,  c.  54,  etConcil. 
Afric  h.  a.  sub  Anastasio  Papa 
[VideBinium  p.  795,]  celebratum 
inscribitur:  Postconsulatumllon. 
Aug  IV,  et  Eutych. 

Pr.  Urbi  Romae  Flavianus  Cod. 
Theod  lib  xiv,  t.  40,  J.  3,CP.  Seve- 
rijius  Ibi  Hb  vi,  t.  44,  I.  un.  et 
Clearchus'  Ibi  Hb  xiii,  t.  4,  I,  46. 


B 


4450 
4454 


4451 
4452 


D 


Anni   Chrisiianorum,  Judxorum  'et  /Ini-    Anni 
Olymp.      timorum  populorum,   Pontifices,    Mr9 
reges,  res  gestx  et  documenta.        ChritH, 


Chrysost  missis  ad  eum  legatis 
Aniiochiam  ab  Arcadio.  Ibi. 

Concilium  Carthag  UI,  Aurelio 
praeside,  cui  subscripsit  Augn- 
stinuft. 

Flacilla  Arcadii  filia  nascitur 
45  Kal  Jul  chron  Alex. 

Rufinus  Aquileiensis  Rom  re- 
dux  disseminare  in  Urbe  nititur 
errores  Origenis.  Vide  Noris  hist 
Pelag  c.  2,  p.  9  et  Pagium. 

i  Siricii44et45. 

II  Gildo  reguli  cujusdam  Maurici 
filius,  qui  Firmo  fratri  tyranno 
restiterat,  a  Theodosio  comes 
Africae,  et  utriusque  militiae  factus 
magister,  cum  frumentum  m 
Urbem  convehi  prohiberet,  bello 
appetitus.  Mascezel  ejusdem  frater 
qui  in  Italiamfugerat  a  StHichone 
contra  eumdem  missus  lxx  millia 
ex  illius  exercitu  cecidit.  Gildo 
sese  ipse  strangulavit.  Masceze- 
lem  reversum  in  Italiam  Stilicho 
de  Ponte  praecipitavit  in  fluvlnm. 
Petavius  ex  Jornand. 

Honorius  Imp  Mariam  coojugem 
duxit  Stilichone,  etSerena  fratris 
Theodosii  filia  genitam. 

II         Siricii  45,  et  46,  qui  obit  49 

III  Septemb.  Anastasius  electussuc- 
cessor  ordinatur  EpiscopusdieDo- 
minica  9  Octob.  Vide  notas  ad 
Siricium. 

Gentiles  commenti  fuerant  Chri- 
stianam  Religionem  destructum 
iri  ante  h.  a.  cum  per  365  tantum 
substituram  post  Beati  Petri  Mar 
tyrium  affirmarent :  quos365  ante 
hunc  completos  ostendit  8.  Aug 
de  civit  Dei  lib  48,  cap54,  addens 
hoc  ipso  anno  subversa  fuisseCar- 
thagine  fana  Ethnicorum.  Vlde 
notas  ad  Siricium,  et  Pagium  h.  a. 

Quartum  Concil  Carthagin  cele- 
bratum  vi  Idus  Nov  Praesidente 
Aurelio. 


CHRONOL.  A  S.  SYLYESTRO  AD  S.  6REG.  M. 


DOD 


Afmi  Imperatores,  Consules,  Romano- 
er.  JuL  rum^  res  gestx  et  documenta. 
eilnd 


sm 

^^ict 
ei 


¥        48 
I         3 


W15 

Indict 


Impp  Gaess  Arcadius  Aug  tr. 
p.  M,  48,  cos  IV. 

£t  honorius  Aug  tr.  p.  7,  8, 
Gos.  IV 

1'Aoa    •••  Stilicho. 
*'^^*'  ...  Aurelianus. 

Vet.  inscript.  duae  Musaei  Albani 
et  Fabrett.  pag  552,  et  739,  et 
Gudiana :  et  leges  utriusque  God. 
apud  Reland  ut  \,  59,  60,  64,  C. 
Th.  de  curs  publ,  etc. 

Pr.  Urbi  Romae  Flavianus  God. 
Theod  lib  xi.  t.  5, 1.  29. 

Sulpitius  Severus  lib  u,  a  Gru- 
cifixione  D.  N.  J.  C.  sub  duobus 
Geminis  coss  usque  in  Stilicho- 
nem  consulem  numerat  annos 
ccaxxii,  quae  summa  cum  nostra 
Ghronologia  omnino  consentit. 

Impp  caess  Arcadius  Aug  tr. 
p.  48,  et  49,  ex  die  46  Jan  cos 

IV. 

£t  Honorius  Aug  tr.  p.  8,  et  6, 
ex.  47  Jan  cos  iv. 

pacc         •••  Viacentius. 
^^^-        ...  FravilU. 

Vel.  inscript.  Fabrett.  pag574, 

et  leges  utriusque  Codicis  apud 

Gotofr.  et  Reland.  nempe  1.  63, 

c.  Theod  decursu  publ  lib  viii,  tit 

5,  Concil  Carth  5. 

Praef  Urbi  Romae  Andromachus 
C:  Th.  lib  xi,  t.  28,  1.  3,  CP. 
Clearchus  C.  Theod  lib  vi,  t.  26, 
L42. 

Prima  epist  Paschalis  Theo- 
phili  Alexandrini  qua  Pascha  h. 
a.  indlcitur  xix.  Pharmuthi  seu  44 
Apriiis.  Vide  infra  in  notis  ad 
innoc.,  et  Noris  hist  Pelag  lib  i. 
c.  2.  et  Pagh.  a.  num2. 

Uides  Uunnorum  Princeps  Gai- 
nam  Danub  transire  conantem 
obtruncat  ejusque  capnt(IP.  trans- 
mittit.  Zosim  1.  v.  c.  22. 

Impp  Caess  Arcadius  Aug  tr.  p. 
49,  et  20,  cos  v.  qui  filium  Theo- 

dosium  Augustum  dicit   47  Ja^ 

nuar. 

Et  Honorius  Aug  tr.  p.  9,  et  40, 

cos  V. 

rAcc      Arcadius  Aug  v. 
^^^-     Honorius  Aug  v. 

Leges  Cod  Theod  apud  Reland 

QtL  45.  de  Tironibus  lib  vii,  tit  43, 


Anni 
V.C. 
ante 
et  post 
Paia. 

4452 
4453 


A      Anni  Christianorum^  Judseorum  et  /tn»-    Anni 
Olymp,      timorum  populorujn,  Pontijices^     Mm 
Reges,  res  gestas  et  documenta.    Christi. 


iii 

IV 


B 


4453 
4454 


Olym 
294 

IV 

et 

295 
1 


D 


4455 
4454 


I 
II 


Anastasii  4  et  2. 

Gainasqui  annosuperiori  rebel- 
laverat,  et  fiutropium  occidi  im« 
petraverat  h.  a.  praepotens  Satur- 
nlnum  Consularem  et  fiutropium 
Gonsulem  sibi  dedi  ab  Arcadio 
obtinuit.  Arianis  tamen  Ecclesias 
Gonstantinop  obtinere  non  potuit, 
resistenteS.  Jo.  Chrysostomo. 

His  Coss.  Eudoxia  dicitnr  Au- 
gusta,  et  Arcadia  nascitur  3  No- 
nis  April  et  conflagratEcclesiaGo- 
thorum  iv  Id.  Jul  Chr  Pasch. 

Alarlcus  Gothorum  Rex  in  Ita- 
liam  descendit  per  Alpes  Julias. 
Noris  hist  Peiag  cap  2  pag  42. 


Anastasii  Papae  2.  et  ex  die  9 
Octobr  2.  Is  obit  dle  3  Nov  va- 
cat  Sedes  dies  20. 

iNNOGENTius  elcctus  successor 
ordinatur  die  Dominica  24  Nov. 
Vide  notas  ad  Anastasium. 

Goncllia  Africanaduo  h.a.  habi- 
ta,  unum  iv  Kal  Julias  P.  C.  Stili- 
chonis,  alterum  Idib.  Sept  Cartha- 
gine  Vlncenlio  et  Fravitta  coss 
juxta  edit.  Binii  dicta  U,  UI,  sub 
Anastasio,  quorum  in  postremo 
recitatae  sunt  litterae  Anastasfl 
Papae,  et  ad  eum  decreta  legatlo* 
Vide  Cod  Ganonum  Eccl  Afr  ex 
Bibliolh  Justeili,  cujus  antiquls- 
simum  exemplar  asservatum  vidl- 
mus  in  Biblioth  Bodlejana. 

Caput  Gainae  hastili  praefixum 
Constantinopolim  allatum  fuit  No- 
nis  Januarii  Marcellin  et  Chron 
Pasch. 

Theodosius  Arcadi  filius  nascl- 
tur  IV  Id.  Apr.  Ibl. 

Anastasii  4,  et2. 

Concilium  Milevitanum  I,  In 
Africa  ceiebralum,  ubide  prlmata 
Numidiae  interXantippum  et  Vic- 
torinum  causa  discussa  et  adju- 
dicata  Xantippo  fuit.  Vide  Noris 
hist  Pelag  lib  i'i,  cap  2,  et  Pagium 
h.  a.  n.  XXI  etsep. 

S.  Hleronymus  Apologiam  se- 
cundam  adversos  Rufinum  scribit 


400 


404 


402 


667 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


Anni 

Per,  Jul 

etlnd 


B 


5416 
5 


D 

Indict 

I 
et  II 


5117 
«21 

C  B 
Indict 

II 
et   III 


Imperatores,    Consules,   RomancH   Anni     A     Anni 
.    rum  res  yestse^  et  documenta,  V.C.  Olymp, 

ante 
et,  post 
Palil 

et  lib  XIV,  tit  17,  1.  14,  et  in  God 

emendatis  sub  his  coss  apud  eum- 

dem  RelandelGoncilMilevitanum 

VI  Kal  Sept  his  coss. 

Praef.  Urbi  Romae  becius.  GP. 
Clcarchus  ex  God  Theod  Almelo- 
veen. 

Vicennalia  Arcadii  et  Decenna- 
lia  Honorii  celebr  Pag  Theodo^ 
sius  Jun  a  patre  Arcadio  dicitur 
Aug  17  Jan  Marcellim  et  chron 
Alex. 

Stilicho  Honorium  Ast»  a  Go- 
this  obsessum  liberat,  et  apud 
Yeronam  iterun:  Gothos  profligat. 
Mediob  ex  Jornand  cap  9,  de  re- 
bus  Get. 

His  coss  Solis  facta  est  defectio 
ui.  Id  Nov  Idatius  :    quae  conligit      ^ 
Feria  ii,  hora  i,  ante  merid  Con- 
stantinopoli. 

Imppp  Gsesss  Arcadius  Aug  tr.    1155  ii 

p.  20et  21,  cossv.  1156  m 

El  Honorius  Aug  tr.  p.  10,  11, 
cos  V, 

Et  Theodosius  Aug  tr.  p.  4  et  q 

ex  17  Jan  2  cos. 

tacc    Theo Josius  Jun  Aug. 
^^^^    Fl.  Rumorides. 

Inscript  vet  Grut  1052,  10,  Fa- 
brett  587,  quse  nunc  in  iMusaeo  Al- 
bano  :  et  leges  utriusque  Godicis 
apud  Reland  ut  G.  de  Jud  et  cce- 
licolis  !.  10,  etc. 

Ab  hoc  anno  Ravennae  morari 
ccepit  Honorius,  ut  ex  ipsius  Gon- 
stitutionibus  Dufresne  in  not.  ad 
Zonaram  pag  45,  colligit.  Ibi. 

Imppp.  Gaess  Arcadius  Aug  tr.    1156  in 

p.  21,22,  cos  VI.  1157  IV 

Et  Honorius  Aug  tr.  p.  11,  12, 

COS  VI. 

Et  Theodosius  Jun  Aug  tr.  p.  2, 

3,  cos, 

P         Honorius  Aug  vi. 
^"^^    ...  Aristaeneius. 

Inscript  vetus  in  Basil  S  Pauli 
apud  Arringh  Romae  subt  t.  1,  p. 
417,  et  leges  utriusque  Godicis 
apud  Reland  nempe  G.  Theod  lib 
VI,  t.  27,  l  14,  elc. 

Praf   Urbi    Romae et    GP. 

Studius  G.  Th.  lib  xvi,  t.  2,  1. 
37.  etc,  ibi. 

Kal  Jan  Honorius  Romam  ve- 


D 


Chritianorum,  Judaeorum  et  /Ini-  Anni 
timorum  populorum,  Poittifices,  Mrx 
RegeSj  rts  gestae^  et   documenta.    Christ 


Pagius  h.  a.  n.  xiii  ex  ipso  Hie- 
ron. 

Theophilus  ep.  Alex  a  Mona- 
chis  Origenistis  quos  expulerat 
accusatur  Gonstantinopoli :  (Ba- 
ron  n.  iii,  ex  Palladio)  quare 
concertationes  validae  subortae 
inter  SS.  Jo.  Chrysost  Theophi- 
lum,  et  Epiphanium  ;  qui  obit  vel 
circa  flnem  hujus  anni,  vel  sub 
initium  sequentis.  Yide  Pagium 
n.  VIII,  immixto  etiam  Jo.  Hiero- 
solymitano.  V.  Noriskim  hist. 
Pelagcap2,  pag  16. 


Innocenlii  2et  3. 

Gonciliabulum  ad  Quercum  ad- 
versus  Jo  :  Chrysostom  incitante 
Eudoxia  sanctum  Antistitem  ex- 
pellit,  sed  paulo  post  tumultu 
populi  facto  revocatur  Ghrysoslo- 
mus  ab  Arcadio.  Vide  notas  ad 
Innocentium  Carthagine  quoque 
Synodus  celebratur  h.  a.  8  Kal 
Sept  in  causa  Donatistarum,  cnjus 
meminit  S.  Aug  contra  Crescon 
lib  III,  c.  45. 

Marina  Patre  Arcadio  nata  iii 
id.  Febr  Marcellin  et  chron  Alex. 


Innocentii  3  et  4,  Ep.  Innoc 
ad  Victricium.  Videnotasadlnno- 
centium. 

S.  Jo  :  Ghrysostomus  circa  fe- 
sta  Paschalia  a  sua  Sede  per  sen- 
tentiam  Theophili  dejectus  appel- 
lat  ad  Rom  Pont  Innocentium,  ad 
quem  etiam  Theophilus  legatio- 
nem  mittit.  Trimcstri  spatio  post 
erpulsionem  Chrysostomi  Eudoxia 
Augusta  moritur.  Arsacius  in 
Gonstantinopolitanam  Sedem  in- 
trusus  Clericorum  pars  Romam 
confugit.  Petav  ex  Georg  m  Vita 
Ghrysost.  Innocentius  rescindit 
sententiam  ThCdphili.  Vide  notas 
ad  Innocentium.  Innocentius  Ar- 


4(^ 


40«- 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


970 


Imperatores,  Consules  Romano^  Anni 
iL  rum,  res  gestx  etdocumenta,  U,  C, 
U  ante 

et  post 
Palil. 

cadio  reniens  triumphiim  agit  de 
Alarico.  Claudian. 

Ludi  Gl;iditorii  hoc  anno  per 
Honorium  ubique  omnino  sublati 
[Yide  Pagium  num  iii]  cum  an- 
tea  a  Constantino  aliisque  Princi- 
pibus  vetiti  quidem,s^  nonubi- 
que  fuissent  aboliti. 

\       Impp  Caess  Arcadius  Aug  tr.  p.    4457 
SSI  22  et  23,  cos  V.  4458 

J       Et  Honorius  Aug  tr.  p.  42,  43 

COSVI. 

III    Et  Theodosius  Jun  Aug  tr.  p. 

3,  4  et  cos, 

Cii^^     Fl.  Slilichoii. 
^^^*-    Fl.  Anthemius. 

Lapis  antiq  Musaei  Albani,  et 
alius  ap.'  Fabrett  inscript  fol  734 
et  alius  olim  in  S.  Martini  de 
Montibus  relatus  a  Martinello  Ro- 
mae  sac  pag  256  et  a  Gruter  4053, 
4  in  quo  puer  Helias  Argentarius 
dep  septimo  Kal  fiov  die  Veneris 
hora  quarta,  Littera  Dominicalis 
Adie  26  Oct  ostendit  Fer  v,  de 
qua  vide  Lydiat  ad  h.  a. 

Alii  quoque  lapides  apud  Grut 
4054,  5  et  Boissard,  et  leges  a 
Relando  indicatae  ut  1.  xviii,  c. 
Theod  de  Paiat  sac  larg.  etc. 

Pr.  Urbi  R.  Gracchus  C.  Theod 
llb  vui,  t.  7,  1.  20  etCP.  TJrsus 
C.  Theodlibvi.t.  23,1. 4. 

RhadagisusinTusciamultismil- 
Hbus  Gothorum  caesis  ducente 
exerciium  Stilichone  superatus 
et  captus  est.  Prosper  et  Orosius. 
Yide  Baron  el  Pagium. 

9       Imppp  «aesss  Arcadius  Aug.  tr.    4458 
23  p.  23  el  24,  cos  vi.  4459 

8       Et  Honorius  Aug  Ir.  p.  43, 44 

cos  VI. 
id      Et  Theodosius  Jun  Aug  tr.  p. 
,  T  4, 5,  cos. 

r.^c«     Aroadius  Augvi. 
^^^^'    Anicius  Probus. 

Leges  utriusque  codicis  apud 
Reland  ut  cod  Theod  de  denun- 
liat  V.  edil  refor,  1.  xv,  etc. 

Pr.  Urbi  K....  ConstanlinopoU 
Mmilianus  cud  Th.  lib  xv,  t.  4, 
L44. 

Vandali  et  Alani  trajecto  Rheno 


A    Anni    Christianonmy  Judaeorum  et  /Inf-  Anni 
Olymp,     timorum   populorum^    Pontiflcefi,  MiBB 
RegeSy  res  gestx    et  documenta,  Christi, 


scribit  ut  Synodus  haberetur  ea 
de  re  Thessal  propter  periculum 
scilicet  schismatis.  Yide  Pagium 
Jun  n.  9. 

Celebratur  etiamCarthSynodus 
de  coercend.  Donatistis.  Felix 
Manichaeus  ab  Augustino  convi- 
ctus  haeresim  damnat.  Disp.  S.  Aug 
contra  Fel. 


B 


295 

IV 

et 

296 
I 


D 


I 
II 


Innocenti  4  et  5.  Secunda  De- 
cretalis  Innocenti  ad  Exuperium. 
Vide  not. 

Romae  congregati  Italiae  epi- 
scopi  Imp  Jlonorium  rogant,  utad 
Arcadium  scribat,  uti  Thessalo- 
nicaeSynodum  fieri  jubeat.  Legati 
acceptis  ab  eo  litleris  necnon  In- 
nocentii  papae  Constantinopolim 
profecti.  Petav  ex  Pallad  dial. 

Honorius  varias  contra  Dona- 
tistas  sanctiones  edidit,  quibus 
pressi  plerique  ad  Ecclesiam  re- 
deunt.  Cod  Theod  lib  xvi,  t.  6, 
August  epist  48. 

Arsacius  moritur  Nov  xi,  cum 
sedisset  mens  44.  Petav  ex  So- 
crate  lib  vi,  c.  48  et  ex  Georgio 
In  Vita  Chrysostomi. 

S.  Chrysostomus  rigore  hiemis 
asperrimae  pene  confectus  Cucusi 
cum  fuisset,  in  Armeniam  trans- 
fertur.  Ibi  ex  Palladii  epistola  iv. 

Isauri  per  Montem  Taurum 
discursantes  ingens  dispendium 
Reipublicae  important.  Lydiat  ex 
Zozimo  lib  v,  cap  25. 


405 


Innocentii  5  et  6. 

Legati  ablnnocentio  missi  cum 
litteris  Honorii  et  suis  m  itinere 
pessime  aflfecti  revertuntur.  Theo- 
dorusapud  PalladiumetGeorgius. 

Quarto  past  obitum  Arsacii 
mense  Atticus  ex  monacho  ordi- 
naiur  episcopus  Constantinopoli- 
tanus.Socratlib  vi,  c.  48.  Sozom 
lib  VIII,  c.  47. 

Iheodosii  Juniors  Quinquen- 
nalia.  Delatae  sunt  ConsUntino- 
polim  reliquiae  S.  Samuelis  Pro- 
phetae  die  49  Maii  pompam  du- 
centibus  Arcadio  Ang  Anthemio 


406 


m 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROH.-YATIG. 


67% 


Anni   Imperatores,  Consules  Hcmano-' 
Per,  Jul.    rum,  res  gestx  et  documenta, 
etlnd. 


Anni 
U.  C 

ante 
et  post. 
PaliL 


Gallias  ingrediuntur  prid  Kal  Ja- 
nuar  alii  Sept  Prosper,  Cassiodor 
et  Zosim  lib  ri ;  Suevos  adjun- 
git.  Sed  vide  Pagium  h.  a.  n.  42 
etseq.  n.  40,  etc. 

5420       Imp  Gxss  Arcadius  Aug  tr.  p. 

0  24  24  et  25,  cos  vi. 


Et  Honorius  Aug  tr.  p.  44,  45, 

Indict  ^^^  ^"- 
Y  et  VI       Et  Theodosius  Jun  Aug  tr,  p.  5, 

6,  cos  II. 

PAac     Honorius  Aug  vii. 
^^^'    Theodosius  Aug  ii. 

Antiq  lapisapud  Abb  Georgium 
et  leges  ulriusque  God  apud  Re- 
land  ut  God  Th.  lib  vi,  t.  26,  1. 
43,  etc. 

Prxf  Urbi  R.  Senator  G.  Just. 
lib.  i,  t.  5, 1.  IV  el  GH.  Hilarius 
GodTheod,  libxiv,  t.  4, 1.  4. 

Yandali  et  Pannonii  [vide  Pa- 
gium  num  40],  proximas  Rheno 
provincias  longe  laieque  vastant : 
evertunt  Moguntiam :  diripiunt 
Rhenos,  Ambianos,  Atrebates, 
Morinos,  argentoratum,  etc.,  Zo- 
zim  S.  Hieronym  ep.  44. 

In  Britannia  tumultus  militaris 
eligit  Marcum  tyran.  Zosim  lib  vi, 
cap2. 
5424       Imppp  CaBsss  Arcadius  Aug  tr. 
iS>  25  p.  25et26.Goss  vi,  qul  obit  Kal. 
9  40  Maii  cum  imperasset  post  obitum 
E  0     Patris  ann  43,  m.  3,  dies  45. 
IncUct.      EtHonorius  Augtr.  p.  45,  46. 
VI      Gos  VII. 

etm       Et  Theodosius  Jun  Aug  tr.  p. 
6,  7.  Gos  II. 

Coss     fl.Phillppus. 
'    AniciusBassus. 

Yetus  inscrlpt  in  S.  Agnetis 
extra  muros  relata  ab  Aringh 
pag  468,  tom  II,  et  Reines  p.  943, 
et  leges  apud  Reland.  G.  Th.  de 
tiron  1.  49,  etc,  etFabrett  p.268. 

Pr.  Urbi  R.  Hilarius  G.  Theod 
libxiv,  t.  4,  1.  4.  GP.  Monaxius 
God  Theod  Hb  xiv,  t.  47.  1. 45. 

Impp  Gaess  Honorius  Aug  tr. 


5422 


S)  26  p.  46  et  47.  Gos  viii. 


44  Et    Theodosius    Jun    Aug   tr. 

C  p.7,  8.  Gosiii. 

Indict  Goss.   Honorius  Aug  viii. 

vii  iidem  AA  Theodosius  Aug  iii. 

etviii  Gruter  4058,  2,  corrigendus  in 


A   Anni   Christianorum^    Judxorum  et  fini-    Anni 
Olymp.      timorum  populorum^   Pontifces^    JErss 
Reges,  res  gestse  et   documenta.  Christi 

Pr.  et  exconsule  iSmlliano  P.  U. 
et  universo  Senatu.  Ghron  Alex 
etS.  Hieronym  adv  Vigilantium, 
quem  tractatum  h.  a  edidit. 


4459 
4460 


II 
iii 


B 


G 


4460 
4464 


III 

IV 


D 


4464 
4462 


296 

IV 

et 
297 
I 


Innocentii  6  et  7. 

Theodosius  Jun  dedlt  Quinquen- 
nalia.  Marcellin  et  Chron  Alex 
addit  3  Id.  Januarii. 

S.  JoannesChrysostomusobitCu- 
manis  ad  Pontum-Euxinum  xviii 
Kal  Dec  cum  sedisset  ann  9, 
mens  6,  dies  20.  Socrat  lib  vi, 
cap  49. 

£o  mortuo  Innocentius  Papa, 
et  Occidentales  non  prius  com- 
municarecum  ipsius  adversariis 
voluerunt,  quam  ejus  nomen  in 
diptycha  referretur,  et  Arsacii 
aboleretur.  Theod  lib  5,  c.  34. 
Yide  notas  ad  Innocentium. 

Goncilium  Garthaginense  cele- 
bratum,  in  quo  Decreta  Legatio 
ad  Honorium  pro  defensione  Ca- 
tholicorum  conira  Donatistas. 


Innocentiii  7  et  8. 

Arcadius  obit  Kal  Mail.  Socrat 
lib  VI,  cap  ult. 

Honorius  in  Orientem  post 
fratris  obitum  proficlscl  volens  a 
Stilichone  detinetur,  quod  Gon- 
stantius  tyrannus  e  Britannia  in 
Gallias  profectus  Arelate  conside* 
ret.  Siilicho  in  Orienlem  destina- 
tus  defertur  Honorio  tanquam  af- 
fectator  Imperii,  cum  duas  filias 
Mariam  ac  Thermantiam  virgines 
despondisset,  et  diceretur  Alari- 
cum,Alanos,Suevosyandaloscon- 
traejus  regnumconcivisse,iRaven- 
nsocciditurjussuImperatoris*,Zo- 
sim,  lib  V,  et  Philostorg,  lib  xii, 
cap2,  apud  Photinum. 

Innocentii  8  et  9. 

Cum  in  magnisangustiis  essent 
Romani,  auctores  quidam  erant, 
utquaedam  gentilllia  sacra  fiercnt, 
quod  et  Innocentium  permisisse 
falso  scribit  Zosimus  ;  cum  e 
contra  legatus  et  ipse  ad  Hono- 


407 


408 


409 


GHRONOL.  A  S.  SYLYBSTRO  AD  S.  GREG.  M. 


m 


Jmperatores,     Consules     Romano-  Anni 
L     rum^  res  gestas^   et    documenta.     U.  C. 

ante 
et  post 
Palil. 


A   Anni   Christianorum,  Judseorum    et  finir   Anui 
Olymp,      timorum  populorum^  PontificeSy     Mrx 
RegeSj  res    gestae  et  documenta,  Christi 


B 


nnm  Gons  Tbeodosii,  qnem  ha- 

bet  V.  [nisi  sit  Honorii  ix,   qai 

recte  jungitur  cum  Theodosii  v, 

Infra  anno  414.]  Idem  Grut  4052, 

6,    exhibet  epitaphium   Treviris 

Jungens  Honorii  Consulatnm  viii, 

cum  primo  Constantini  [ejus  scl' 

licet  tyranni  ex  Britannia  qui  h. 

a.    Arelate   consederat]    de  quo 

vide  Noris  epoch  Syromaced  diss 

4,  c.  4,  circa  finem.  Eidem  Pur- 

puram    miltit  Honorius.   Olymp 

apud  Photium.  Jidem  coss  Hono- 

rius  VIII  et  Theod  iii,  leguntur  in 

ntriusque  Codicis   legibus  apud 

Reiand  ut  Cod  Theod  de  Decur. 

Urb  RomsB  I.  6,  lib  xiv,  tit.  4,  etc. 
Pr.  Urbi   Romx  Bonosianus  ibi 

et  Attalus  ex  Zosimo.   GP.  Mo- 

naxius  God  Theod  lib  xv,  t.  4, 

1. 47,  etc. 
Alani,  et  Vandali,  etSuevi  His- 

panias  ingrediuntur.  Idatius,  et 

Orosius.  Mittitur  vero  in  Hispa* 

niam  Constans  Constantini  Tyran- 

ni  filius  post  pacemcum  Honorio  q 

liiitam.  Zosim  lib  vi,  cap  4.  Sed 

Maximus  in  Hispania  tyrannidem 

exercet. 
3       Impp  Caess  Honorius  Aug  tr.    4462 
27  p.47,  48.  Cosviii.  4463 

48     £t    Theodosius   jun    Aug  tr. 

p.  8,  9.  Cos  III. 
xt      Go&  FL   Varanes  solus  :    nam 
I     Tertullus  ab  Attalo  creatus  um- 

IX  bratilis  Gonsul  habetur.  Orosius 
]ib7,  cap  42. 

Cod  Theod  habet  Varanem  so- 
lum  lib  IX,  t.  28,  1.  44,  42,  etc  ,- 
apud  Reiand  et  lib  vii,  t.  43, 1.  20, 
qnx  ostendunt  direptionem  Urbls  -q 

anno  superiori  contigisse. 

Marcianus  Praefeclus  Urbi  ab 
Attalo  constitutus.  Zoslm  lib  vi, 
cap  7. 

24  Impp  Gaess  Honorius  Aug  tr.  4463 
28  p.  48,  49.  Cosviii.  4464 

43     Et  Theodosius  Jun  Aug  tr.  p. 

l      9,  40.  Gos  IV. 

iict      Consul  Theodosius  Jun  Aug  iv, 

X  sine  collega  leg  48.  G.  Theod  de 
X     operibus  publicis  data  P.  C.  Va- 

ranae  et  lib7,  ejusdem  Cod  tit  47, 
1.  unica  de  lusoriis  Danuvii :  de 


I 
II 


II 
III 


rium  profectus  suaserit  leges  plu- 
res  a  principe  hoc  anno  editas 
contra  varias  superstitiones.  Vide 
Baron  Petav,  Pag  et  ex  antiquis 
Orosium. 

Urbs  Roma  anno  superiorl  ab 
Alarico  obsessa,  et  post  ejus  re- 
cessum  h.  a.  iterum  invasa  capi- 
tur  et  diripitur  per  dies  septem 
ex  VIII  Kal  Sept  asportatis  auri 
libris  ter  millibus,  argenti  xxx  ; 
M.  praeter  alias  species  a  Senatu 
pactas  :  Zosim,  libv  Marcellin., 
Oros.  etc.  Vide  Pagium  ad  h.  a. 
qui  ostendit  perperam  dilatam  a. 
quibusdam  chronolog  et  hist  etiam 
antiquis  hanc  Urbis  direptionem 
ad  annum  vel  biennium  proxi- 
mum  :  Vide  Philostorg,  Ilb  xii, 
cap  3. 

Attalus  Jussu  Alaricl  impera- 
tor  dlcitur  qui  erat  Pr.  Urbi. 

Placidia  Imperatoris  soror  capta 
nubit  Ataulpho  Alarici  propinquo. 

S.  Honoratus  lustratis  Itallae 
coenobiis  clrca  hunc  annum  Leri- 
nense  monasterium  condit  primo 
sub  regula  S.  Pachomiii.  Noris, 
histPelag.  libii,  pag  473,476. 

Innocentii  9  et  40.  440 

Attalus  ab  Alarico  suadetur  ut 
contra  Heraclianum  partes  Hono- 
rii  in  Africa  secUntem  copias 
mittat.  Neglecto  Alarici  consllio 
contra  Honprium  Ravennae  agen-^ 
tem  movet.  Jovius  diffidentiam 
Inter  Alarlcum  et  Attalum  indu- 
clt.  Spoliatur  Attalus  imperlo  ab 
Alarico  (Zosim  lib  vi),  et  tradilur 
Honorlo,  cum  quo  pacem  Alarl- 
cus  Init :  Alaricus  trajecturus  In 
Africamobit.SuccedUAtha  Iphus 
Jornandes,  cap  30. 


lonocentli  40et  44. 

CoIIatio  habita  Carth.  catho- 
licos  Inter  et  Donatistas,  In 
qua  Donatistae  penitus  eversi. 
Vide  Noris  hlst  Pelag,  lib  i,  cap 
3etlibii,  pag222. 

Antlochlus  Persa  ab  Isdegerde 
(Arcadll  testameoto  tutor  hic  da- 
tus  fuerat  Theodosio)  mlssus  ad 


444 


675 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


676 


B 


Anni     Imperatores,    Consuhs    Romano-    Anni      A 
Per.  Jul.     rum^  res  gestae,   et  documenla       UC 
et  Ind.  ante 

et  po8i 
Palil. 

qua  Vide  Gotofred  signanda  Theo" 
dosio  jy,  et  qui  fuerit  nuntiatus 
(mate  signatur  V.)  Theodosius 
Jun  Decennalia,  Honorius  Romae 
Vicennalia  dedit.  Marcellin  Chron. 

Barbari  qui  se  Hispaniie  infude- 
rant  provincias  inter  se  dividunt. 
Gailaeciam  Wandali  occupant,  et 
Suevi  Alani  Lusiianiam,  et  car- 
thag  provincias:  Wandali  Silingi 
Buiticam.  Idat. 

Pr.  Urbi  R,  Bonosianus  C. 
Theod.  lib  xv,  t.  4,  1.  48etCP. 
Isidorus,  Reland  et  Gotofrexnotil 
dign. 

54^       Impp  Caess  Honorius  Augtr.  p.    1464 

@    1     49,  20,  cos.  IX.  4465 

9    44      Et  Theodosius  Aug  tr.  p.  40, 

G  F    44,  cos  V. 

Indict  p       Honorius  Aug  ix 
X       ^^^^  Theodosius  Aug  v. 

et  XI       Leges  utriusque  Cod  apud  Re- 

land  ut  cod  Theod  de  co  lortat. 

Princip  cornic  I.  22,  23,  24,  25, 

etc.  His  coss  occisi  sunt  Jovinus  et 

Sebastianus   fratres  in  Gallia  et 

Hispania   tyrannidem  exercentes 

Marcellin.  Chron. 

Honorius  Donatistas  post  colla- 

tionem  pervicaces  diversis  poenis 

mulctat,  Ecclesiasearumquebona 

Catholicis  restitui  jubet  1.  52  Cod 

Theod  (le   haereticis.  Jovinianus 

haereticus  in  insulam  Boam  ab  eo- 

dem  Principe  reiegatur.  Cod  Th. 

eod  tit  1. 54 . 


5426       Impp  caess  Honorius  Aug  tr.  p.    4465 
©     2  40.24,cosix.  44G6 

9   45     £t  Theodosius.  I.unAug  tr.p.44 

E      43,  coss  v. 

Indict      Cos  Lucius  solus,  nam  expun- 

XI      clus  fuit  e  Fastis  Heraclianus  Afri- 

et  XII  cae  comes,  qui  Collega  datus  fuerat 

Lucio  in  Consulatu,  ut  in  Cod  Th. 

lib  XV,  t.  44,  I.  43  et  Prosper,  et 

Marcellin  in  Chron. 

Signantur  itaque  Consulatu  so- 

lius  Lucii  leges  Cod  utriusque,  ut 

C.  Th.  L  un.  de  comit  et  trib 

schol.  etc  apud  Reland. 

Pelagius  Brilo  dogma  noroinis 


D 


Anni  Christianorum,  Judseorupi  et  fini-    Anni 
Oymp.    timorum   populorum,    Pontifices,    Mt^i 
Reges,  res  gestx  et  documenta.  Christi. 


tutelam  Theodosii  in  ordinem 
redigitur,  et  Pulcheria  Augusta 
sola  imperium  administrat.  Theo- 
phanes. 

Constantini  caput  in  contoaflfer- 
tur  Honorio  xiv  Kal  Oct.  Idatius. 
ConstansquoqueinterficiturVienn 
per  Gerontium,  substituto  ei 
Maximo  :q\xi  postmodum  exatus 
purpurat  vivit  ignobilis  in  Hispa- 
nia.  Zosimus  vi.  et  Marcellinus. 

Synesiusconcilio  coaclo  Andro- 
nicumPenlapolitPrivPriefacomm 
segregat,  qui  poenitens  recipitur 
ad  veniam.  Synes  epist  58. 

III  Innocentii  14  et42.  442 

IV  Mortuo  Theophilo  Alexandrino 
episcdie  15  Oct  succedit  Cyrillus 
Noris  hist  Pelag  1. 1,  c.  4  et  1.  ii, 
c.  4,  Carthag  concil  damnat  C^oele- 
stium,  qui  ad  Romanam  sedem  ap- 
pellat.  Mercator. 

S.  Augustinus  h.  a,  scribere  in- 
cipit  contra  Pelagianos.  Ibi  lib.  i, 
c.  4,  et  lib  II,  c.  x,  p.  238. 

Cassianus  constructo  apud  Mas- 
siliam  monasterio  celebris  Ca- 
stori  Aptensium  episcopo  abs  se- 
postulanti  iEgypiiorum  monacho- 
rum  instituta  xii  libros  eo  de  sir- 
gumento  scribit,  in  quibusSemi- 
pelagianum  dogma  introducit,  as- 
serens  hum^nis  viribusbonaopera 
posse  inchoari,  sedsinegratiadi- 
vina  non  perfici.  Vide  Noris  hist 
Pelag  lib.  ii  c.  4,  pag  462. 

Cirtae  in  NumidiaConcilium  ha- 
bitum  menseJuniocontra  Donati- 
stas. 

297  Innocentii  42,  43.  443 
IV        Heraclianus  ob  navatam  strenue 

et      operam  contra  perduelles  ccmes 

298  Africae  etconsul  crealus,  perduel- 
I       lis  ipse  cum  dcc  navium  classe  in 

Italiam  navigans,  et  contra  Urbem 
copiasducensoccursu  Marinicomi- 
tis  ad  Utriculum  superatus  in  fu- 
gam  vertitur,  et  in  Africam  dela- 
tus  capiturCarthagine  et  interfi- 
citur,  succedente  Marino  :  cujus 
jussu  MarceUinus  Tribunus,  qui 
pro  fide  Catholica  fortiter  labora- 
verat,  Donatistarum  ex  insidiis 
occiditur,  quem  Martyrem  colit 


Armi 
J^er.  Jul, 
eilnd. 


CHRONOL.  A.  S.  SYLYESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


678 


Imperafores,    Consules^   Romano- 
rum^  res  gestxet  documenta. 


3 
46 
D 

dict 

ILil 
€t 
lll 


m 

©4 

•  47 

C 

Indict 

XIII 

et 

XIT 


Anni 

U.C. 

ajite 

et  post 

Palil. 


sui  contra  gratiam  Christi  Ccele-- 
stioet  Julianoauditoribus  exerit. 
Prosper. 

B'irgundionesGerinanix  popull 
parlem  Galli^e  Rheno  propinquam 
obtinent.  Prosper. 

Yicennalia  ImperiiHonorii.  Post 
cladem  Gothicam  Urbis  solitudo 
sensim  desinit :  et  45  roillia  ci- 
Tium  numerantur.  Olympiod. 

Impp  Caess  Honorius  Aug  tr.  p. 
24.  22,  coss   IX. 
Et  TheodosiusJun.  Aug  tr.     p. 

42,  43.  cos  V. 

B-Aco  Fl.  ConsUintius. 
^^^^  Fl.  Constans. 

L.  38K.  Th.de  naviculariis  ad 
AlbinumPraefUrbi  el  1.  54,  55, 
de  haeret  aliaeque  apud  Reland  et 
epistola22  Innocentii  Papae  Idib 
Dec  Constantio  ctis. 

Constantius  Comes  apud  Arela- 
tum  Galliae  urbem  consistens  Go- 
thos  Narbona  e.xpellit,  et  in  Hi- 
spaniamabire  cogit.  Athaulphus 
de  exstinctione  Romani  nominis  co- 
gitans  Placidiae  uxoris  consilio,  et 
experimentode  suorum  indocili' 
tate  ad  parendum  legibus  facto 
bello  abstinel  et  gloriam  quaerit  de 
restituto  Gothorum  viribus  Rom. 
Imperio.  Orosius,  lib    7,   c.  43. 

ImppCaessHonorius  Aug  tr.  p, 
22,  23,  cos  X. 
Et  Theodosius  Jun  Aug  tr.  p. 

43,  44,  cos  VI. 

Coss  iidem  Honorius  Aug  x. 

Augg    Theodosius     Aug    vi. 

L.  36,  57,  58,  co«l  Theod  de 
Haeret  aliaeque  apud  Reland. 

Pr.  Urbi  Romae   Gracchus .   Cod 

Theod  lib  viii,  tit  7,  1.  20.  CP. 

Ursus.  codTh.  libYi,  t.  23,   I.   4. 

Attalus  a  Gothis  ad  Hispanias 
■nigraniibus  neglectus,  et   praesi- 
^io  carens  c  apitur,  et  Constanti- 
no  Patricio  vivus  offertur, 

Athaulphusa  quodam  suorum 
'vulneralus  inieril,  regnumque  ejus 
YaHia  invasit.  Prosper. 

Vallla  adversus  Alanos  et  Wan- 
dalos,  Silingos  beilum  capessit. 
Idat. 


A     Anni    Christianorum,  Judseorum  et  fini-    Anni 
Olymp       timm^um  populorum^   Pontifices,    MraB 
Reges,  res  gestx  et  documenta.  Christi. 


Ecc1esia8Id.  Apr.  Petav  ex  Idac 
et  Orosio  lib.  8,  cap  4i. 

Vide    Card    Noris   hist   Pelag 
c.  V. 


4466 
4467 


B 


C 


4467 
4468 


D 


I  Innocentii  43et44,  qui  in  epi- 

II  stola  22.  data  Idib  Dec  Constan- 
tio  cos  rata  habet  Decreta  synodi 
Macedoniae. 

Pulcheria  Theodosil  soror  Au- 
gusta  appellata  est  iv  Non  Jul 
Marcel    et  Chr  Alex. 

Gothorum  classis  in  Africam 
trajectura  vi  tempestatis  demergi- 
tur  in  freto  Gaditano.    Orosius. 

Honorius  Donatistas  nova  san- 
ctionepercellitx  Kal  Jul  et  con- 
firmat  acta  conlra  eosdem  sub 
Marcellino  Tribuno  spectabilis 
memoriae  viro  lib  xvi.  Cod  Theod 
tit  V.  de  haeret  1.  54  et  55,  cujus 
exsecutionem  demandat  Dulcitio 
TribacNot  ad  qnem  S.  Aug  per- 
scribit,  proutMarcellino  inscripse- 
rat  libros  de  civit.  Dei 

II  Innocentii  44  et  45. 

III  Inventio  reliquiarum  S.  Stephani 
Prolomarlyris  ex  epistolis  S.  Lu- 
ciani,  etc.  Vide  Baron  et  Pag. 

Orosiusin  Synodo  Hierosolymi- 
tanaocx^asioneEncaeniorum  habita 
praesens,  Acta  contra  Pelagium 
describit,  ibi  pariter  degentem, 
ubi  decernunt  Patres,  ut  ad  6ea- 
tum  Innocentium  Papam  Roma- 
num  Fratres  et  epistolx  mitterentur 
universi  qnod  ille  decemeret  secu- 
turi.  VideCard  Noris  hiil  Pelag 
lib4c.  7etPagium  ada.  2n.  vi. 

Judaei  Alexandria  expulsi  a 
Cyrillo,quodcaBdem  in  Christia- 
nos  patrassent  noctu,  excitos  falso 
rumore  incensae  Ecclesiae.  Socrat 
lib8,c.  43,44. 

Isdegerdes  Persarum  Rex  proxi- 
mus  conversioni  ad  Christianam 
fidem  obexempla  sanctitatis  Maru- 
thae  Episcopi  Mesopotamiae,  hoc 
mortuoob  intempestivam   zelam 


444 


445 


679 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT,  ROM.-VATIC. 


Anni   Imperatores,    Consules      Romano-   Anni 
Per.Jul.        rum^res  gestae et documenta,        U.C. 
etlnd.  ante 

et  post. 
Palil. 


A     Anni    Christianorum^  Judaeorum  et  f.ni--    Anni 
Olymp.        timorumpopulorum,Pontifjces,     JErm 
RegeSy  res  gestw  et  documenta.  ChrisU, 

Episcopi  Abdaactis,  incendentis 
Templum  Ignis,  gravi  persecutione 
Christianos  vexat  ad  quinquen- 
Dium.  Theophanes. 


5429  Impp  Caess  Honor  Aug  tr.  p.  23,  4668 
4£»5  25,cosx.  4669 
948  EtTheodosius  Jun  Aug  tr.  p. 

B  A  44,  45,  cos  vii. 

Indict     p       Theodosius  Jun    Aug    vii. 

XIV  ^"^*  Junius  Quai tus  Palladius. 

et  XV  Panvin  ex  vet  lapid  et  Keines 
p.  422,  etepistolae  Innocentii  datae 
VI  Kal  Febr  ubi  hi  coss  roemoran- 
tur.  Yide  Reland  et  leges  ab 
ipso  relatas  8,  9.  C.  Th.  de  Do- 
mest  et  protect  etc. 

Pr.  Urbifl.  Probianus,  cod  Theod 
lib  XIV,  t.  20, 1.  4.  CP  Ursus,  cod 
Th.  libxii,t.  4,1. 480.  etc. 

Yallia  pacem  cum  Honorio  init, 
Placidia  restituta,  quae  nubit Con- 
stantio.  Orosiuset  Prosper. 

5430  Impp  Caess    Honor  Aug  tr.  p. 
$6    24,23.  cos  XI. 

9  49      Et  Theodosius  Jun  Aug  tr.  p. 
G      45, 46,  cossviu 

Indict    p       Honorius  Augxi. 

XV  ^"^  Constantius    n. 

et  4  L.  42,  cod  Theod  lib  vi,  t.  2,  ad 
Monaxium  Pr.  Urbi,  eic,  apud 
Reland,  et  in  epistola  Paschasini, 
et  in  epistolaZosimi  papsead  Au-* 
relium. 

Yandali  Silingi  inBaetica  per  Yal- 
liam  regem  omnes  exstincti.  Ida- 
cius.  Idem  refert  Alanos,  qui  Van- 
daliset  Suevis  dominabantur,  a 
Gothisadeo  coesosesse,  ut  exstin- 
cto  Atace  ipsornm  rege,  pauci  qui 
superfuerant,  abolitoregni  nomi- 
ne,  Yandalisquiin  Gallia  resede- 
rant  se  subjecerint.  Patavius. 

Controversia  dePa^chate  inter 
Occidentales  et  Alexandrinos. 
Yide  litteras  Paschasini  ad  Leo- 
nem  Magnum. 

Honorius  Romam    triumphans 

ingreditur  praeeunte  currum  ejus 

5434    Attalo,  quem  truncatum  duobus 

^  7    digitis  in  Liparam  Insulam  rele- 

94     gat.  Prospexchron  et  Philostor- 

F      gius. 

Indict  4669 

xvet;i     Impp  Caess  Honorius  Aug  tr.  p.    4470 


III  Innocentii  45et  46.  446 

IV  Synodalis  epistola  Praesulum 
Africanorum  lxvu,  damnantium 
errores  Pelagii,  et  rogantium  In- 
nocentium  Papam,  ut  Apostolica 
auctoritate  et  ipsedamnet.  Syno- 

B  dus  Milevitana  pariter  in  Africa 

eosdem  errores  damnans  causam 
refert  ab  Innocentio  judicandaqi 
epistola  94  et  478  S.  Aug.  Yide 
Paglum  sen  ad  h.  a.   n.  viii. 

Ob  vicloriam  de  Attalo  repor- 
tatam  ludi  exhibentur  Constanti- 
nopoli,  et  Theodosius  Heraclia 
veniens  Constantinopolim  aurea 
corona  ab  Urso  Urbis  Praef.  et 
Senatu  donaiur  Chr  Alex. 

298        Innocentii  46,  qui  obiit  die  44     447 
IV     Februarii  cumsedisset  annos  xv, 
et     ad  Innoc.    Yacat   Sedes  dies22. 
C      299     ZosiMus  successor  eligitur  die  9, 
I      et  ordinatur  die   44     Martii,  et 
Pascha  celebrat  in  litteris  Pascha- 
sini   memoratum  die    viii    Kal. 
April. 

Innocentiusanteobitum  respon- 
det  Synodicae  Milev  Conc  et  damnat 
hxresim  Pelagianam.  Yide  Noris 
hist.  Pelag  lib  i.  c.  xi  p.  70, 73, 74. 
Decrelis  duorum  ConcilioruiH 
Carthaginensis  et  Milevitani  con- 
tra  haereses  Pelagianam  et  Coele- 
stianam  cum  accessisset  judicium 
supremum  Sedis  Apostolicae , 
causa  finita  est^  ait  S.  Aug  serm 
D  de  verb  Apostoli.  Yide  Noris   hist 

Pelag  lib  i,  cap  47,   pag  404. 

Ccelestius  tamen    Romam   ve- 
niens  et  callida   dissimulatione, 
non  secusacPelagiusIibellum  Zo- 
simo  offerens  subdola  purgatione 
conscriptum    habetur    innocens , 
sed  paulo  post  plenius  examen 
subire  jussus  uterque  causa  cadit, 
et  instante  Zosimo  ambo  tanquam 
haeretici    pelluntur  in  exsilium. 


I  Yide  notas  ad  Zosimum. 

II  Zosimi  4  et2,  Bonifacius. 


448 


CIIRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M, 


m 

i    Imperatores,    Consules,  floiwawo-    Anni     A    Anni     Christianorum,   Judsearum  H  /Ini-    Armi 
rum,  rcs  gcstse,  et  documenta.      V.    C.  Olym         timorum  populorum,  Pontifices,    JSrm 

^  ^^^  ^^,  ^^ges,  res  fjestx  et  documental  Christi. 

^  post  PaL 


25,  26,  cosxii. 
El  Theodosius  Aug.   tr.   p.    16, 

7,  COS  VIH. 

Coss.  Honorius  xii. 
lid  AA.  TiieocJosius  viii. 

C.  Theod  lib  x,  tit.  10,  I.  38. 
eic.  apud  Reland  et  concil  Afri- 
can  et  in  vetustissimo  Justelii 
Codice  Can  Ecclesi»  Afric  nunc 
asservato  in  Bibliolh  Oxoniensi. 
Vide  notas  in  Zosimum. 

Solis  defeclio  digit  xi,  et  scmis 
[juxta  calculos  Petavii]  RomaB  dle 
19  Augusli,  Fer  vi,  h.  8,  de  qua 
Chron  Alex  Idacius  et  Marcelli- 
nus.  Vide  nolas  ubi  supra. 

Valentinianus  Jun  Ravennse  na- 
scitur  ex  Constantio  et  Placidia 
VI.  Non  Jui  Prosp. 

Pr.  Urbi  Romae  Palladius.  C. 
Th.  lib  IV,  t.  4, 1.  6. 

1  Impp  Caess  Honorius    Aug  tr.     1171 

8  p.26,27,  cosxii.  1172 

2  Et  Tbeodosius  Jun  Aug  tr.  p. 
17, 18,  cos  viii. 

^*   Tncc   Monaxius. 
^^^^-  Plinta. 

t       Gruter  inscriptjpag  lOoO,  n.  7 

et  cod  Theod  lib  vi,  t.  30, 1.  22, 

aliaeque  apud  Reland   et  epistola 

Aurelii  ad  omnes  Byzacenos.  No- 

ris  hist  Pelag  115. 

Pr.  Urb  CP.  £tius  C.  Th.  lib 
XIV,  t.  6,  I.  5,  Romae  Symmric^Ms, 
ut  ex  causa  schismatis  liquet. 

Hoc  anno  Pascha  celebratum 
est  iii  Ral  Apr.  S.  Aug  de  7  quaest 
ad  Dulcitium.  Vide  Noris  hist. 
Pelag  lib  I,  c.  17,  pag  107,  el 
Tabulam  Paschalem  infra  pag 
146. 

3  ImppCaess  Honorius  Aug  tr.  p.    1172 

9  27  et  28,  cos  XII,  1173 
3       Et  Theodosius  Jun  Aug  tr.  p. 

G    18, 19,cosix. 

^  Coss    Theodosius  Aug  ix. 
'   Conslantius  Aug  iii. 

^       Cod  Theod   de    Episc  Eccl  et 

Cler  1.  44.   etc.  apud  Relandum 

ubi  dao  tantum    AA.  Honor  et 

Theodos  et  Constantius  dicitur  V. 

C.  sed  non  Aug. 

Pr.    Urbi    Romae  Palladius^  C. 

Just  lib  I,  t.  3, 1. 19. 

Patrol.  CXXVII. 


B 


II 
III 


D 


III 

IV 


Zosimus  Lcgatos  in  Africam 
mittitad  negotia  de  appellationi- 
bus  pertractanda.  Interim  obit 
die  13  Decembris.  Successor  eligi- 
tur  Bonifacius  ordinatus  iii  Kal 
Januar.  Vide  notas  ad  Zosimum 
Pars  alia  Cleri  in  schi^mate  eli- 
git  Eulalium^  cui  favet  Symma- 
chus. 

Concilium  Carthaginense  214 
Episcoporum  praesentibus  Legatis 
Apostolicae  Sedis  celebratum.  Ejus 
decrcta  ad  Zosimum  Papam  per- 
inta,  quibus  probatis,  per  totum 
mundum  haeresis  Pelagiana  dam- 
nata  est.  Prosper. 

Telepitense  Concilium  h.  a.  ce- 
lebratum  in  Provincia  Byzacens. 


Bonifacii  1  et  2. 

Schisma  Eulalii  Symmachi  pa- 
trooinio  suffultum  evocari  facit 
promotos  Ravennam. 

Eulaliuscausa  cadenspostFesta 
Paschalia  relegatur  in  Campa- 
niam.  Vide  notas  ad  Bonifaciuro. 

Concilium  Carthaginense  viii 
Kalend  Maii  Episcoporum  217, 
quos  interS.  Augustinus,  etAly- 
pius,  el  iterum  vi  Kal  Dec  qua 
gesta  Synodalia  ad  Bonlfacium 
transmiUit :  dequa  vide  Noris 
hist  Pelag  lib  I,  cap  47,  et  notas 
ad  Bonifacium, 


Bonifacii2et3. 

In  Perside  persecutio  desaevit 
ante  quinquennium  exoitata.  So- 
crat  I.  vn,  c.  et  Theod  I  v.  c. 
^etMarceUin. 

Romani  Persas  etNisibin  obsi- 
dent  :  contra  quos  Vararanes 
Isdegerdis  fil  adscito  sibi  Alamun- 
daro  Saraceno  veniens  vincitur. 
Socrat  lib  vii,  cap.  18.  Sed  vide 
Pag  a  n.  15. 

S.  Hieronymus  moritur  aetatis 
anno  90.  Prosper,  qui  habct  aeta- 

22 


419 


420 


683 


AD  ANASTASIUM  PR0LEG03EENA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


Anni 

Julet 
Ind 


Impeartcres^    Consules     Romano^    Anni 
runiy  rei  gestm  et   documenia,       U.  C. 

ante  et 
postPal 

Francoram  rec^um  hinc  inci- 
pit  Juxta  Petav  Pharamundus 
primus  Francorum  rex  li.  a.  ca- 
pit.  Prosper  in  ctiron  a  PltliaBO 
edilo. 

Idacius  h.  a.  affirmat  Gonstan- 
tlum  Augustum  creatum,  sed  Pro- 
sper  ad  ann  seq  differt  cum  leg 
cod. 


Anni  Christianorum,  Judaeorum  et  finir    j 

(Hf/rnp.    timorum  populorumj   Pontifices,    i 

Reges^  res  gestx  et  documenta.  Ch 

tis  ann  95  errore  Librarii .    Pa- 
gius  ad  h.  a 


{H34 

•    * 

JB 

Indid 
n 
etY 


ImpppCaesssHonorius  Augtr.  p. 
S8  et  29,  cos  xiu 

St  Theodosius  Jun  Aug  tr.  p. 
19,  SO,  cos  IX 

Bt  Constantius  Aug    tr.  p.  cos 

iiu  assumptus  ad  consorlium  Im- 

perit  VI  Id.  Feb  qui  quarto  Nou 

Sept  occubuit.  Theoph. 

r^   E  siachius. 
^^*  Agrlcola. 

C.  Theod  1.  45,  de  Bpiscopls  et 
Eccl  ubi  niyricum  subjicitur  Epi- 
scopo  Constantinopolitano  :  sed 
Romani  Pontifices  j  ura  sua  per  Y i- 
carios  Aposlolioos  noii  deserue- 
runt.  Yide  noUs  ad  BoniClioium. 

Item  alia  iegee  tttritsque  cod 
apud  Reland  hos  ooss  exhibent. 
Leges  God  Tli«  dat»  his  coss 
nenpe  iib  n;  tit  f7,  si  certuffl  pe* 
tatur  daU  v  Kal  Aog  el  Mm  pm^ 
cedtntes  iv  id.  Mart.  vi  Id  Mart 
et  vin  Idr  iuiii  prodact»  a  No* 
risio  hist  Peiag  1. 1,  cap  flD,  cott^ 
probant  CoosUnliuffl  Augnstuffl 
hoo  anno  fttisse,  quo  eiiam  obiit 
sepUfflo  nenM  poet  adoptionem, 
ut  Olympiodoms  testis  synchro-* 
nus  scribit,  et  Theophanes. 

Pr  Urbi  R.  Volusianus.  Yide 
Noris  hist  Pelag  lib  I,  cap  SO,  pag 
126. 


4173 
4174 


5135      Impp  Caess  Honorius  Aug  tr.  p. 
^  41  89  et  30,  cos  xiii. 
9  5     BtTheodosiusAugtr.  p.  M,!21, 
A     cosx. 
Indict      Goss.  HottoriUft  un, 

V     iid  Aug  Theodosius  Jun  x. 
et  VI       €od  Theod  lib  I,  til  II,  1.  % 
aliaeque  apud  Reland  el  Bonifocii 
litlers  decreules  his  coss  dat£  v 


B 


D 


4174 
4175 


Oligm      Bonifacii  3  et  4. 

299  Bonifacius  epistolis  ac  Legatio^ 
IV      nibus  ad  Honorium  missis  Graeco- 

et  01    rum  usurpationes  irriUs  reddere 

300  saUgit  in  Provinciis  Illyrici.  Yide 
noUsad  Bonifacium. 

Theodosius  Eudociam  ducit 
uxorem.  Arcadio  Patri  suo  in  ejus 
foro  super  columnam  sUtuam  eri- 
git  ac  dedicat.  Romani  cum  Per- 
sis  confligunt  el  victoriam  repor- 
Unt  die  8  Sept  Marceilin  et  chron 
Alex. 

Theodotus  h.  a.  Antiochenns 
Episcoptts  creatus  Pelagium  dete- 
ctum  expulit  Synodali  sententia. 
Noris  hist  Pelag  lib  tt,  c.  4, 
p.  186. 

Ccelestius  Pelagii  Mcins  a  Yolo* 
siano  Pr.  Urbis  expellitttf .  Ibi  lib 
I,  cap  20,  qui  frustra  suas  in  par- 
tes  trahere  contendtt  Atticum 
CottsUntinopoliUnum  Bplscopum, 
et  Rufnm  Thessalonlcensem  Apo- 
stolicae  Sedis  Yicariuffl.  Yide  Mo- 
ris  loco  laudato,  ubi  docei  revO- 
caUm  fuisse  a  Theodosio  ipso 
legem,  subreptitia  insinualione 
extorum  ab  Eptscopis  Illyricianis 
defectionem  meditantibus  a  Ro- 
mana  Sede  ad  ConsUntinopoIIU- 
nam.  Ibi  lib  I,  hist  Pel  cap  20,  p. 
131. 

Alypius  a  S.  Augustino  ablega- 
tus  ad  S.  Bonifticiuffl  Papam  cum 
suis  scriptis  h  norifioe  excfpitur. 
Ibi  c.  21,  pag.  433. 

I  fionifacii  4  qui  obiit  deposlttts 
II  die  4.  Sept  ex  vet  MS.  Flor  Yaeai 
Sedesabejus  obitu  dies9.  Biblioth. 
Yide  noUs  ad  Bonifacium  C(Blesti> 
nus  electus  successor  die  13  Sept. 
ordinatur  Dominica  seq  47. 

BonifaciusPapaPatrocIi  Arela- 
tensis  Episcopatus  invasoris,  et 


CHRONOL.  A  8-  8YLVE3TRO  AD  S.  GREG.  M. 

:     Imperatores,    Consules  nomanO'  Annt      A     Arnit   Christianorumj  Judxorum  et  fnir-   Anni 
rum,  res  gestw,  et  documenta.       U.  C.  Olymp.     timorum  popuhrum,   Pontifices,    JErm 

"  «"^^  ^f  Reges,  res  gestx  et  documenta.      ChrisiL 

post  Pal. 


Id.  Febr  quarum  exemplnm  in  vet 
cod  Monast  S.  Grucis  Roms.  Ro- 
mani  in  Hispania  sub  Castino  Ma- 
gistro  Militum  a  Yandalis  devicti.* 
Yide  Ruinart  hist  persec  Yandal 
pag  %  cap  2,  n.  3,  et  Idac. 

Tricennalia  Honorii  et  Vicen- 
nal  Theodosii. 

Pr.  Urb  CP.  FlorenUus.  C. 
Theod  libxv,  tit4, 1.8. 

6      Impp  Caess  Honorius  Aug  tr.  p.    4475 
IS  90  et  31,  cos  xin,   qui  moritur    4176 

6  Romae  mense  Aug. 

Et  Tbeodosius  Jun  Aug  tr.  p.  24 
ict  et  22,  cos  X. 

rncc     Asclepiodotus. 
ri  ^^'    Marinianus. 

G.  Theod  lib  i,  tit  44,  1.  3  aliae- 
que  apud  Reland  et  inscript  Grut 
461,8. 

Obit  Honorius  Imperator  Romae 
Augusti  mensisdie  46  vei  29.  Yide 
notas  ad  GGelestinum  et  du  Cange 
hist  Byz  fam  pag  72. 

His  coss  Endoxia  creatur  Augu- 
sta  IV  Nonas  Januar  Chron  Alex. 

Longobardorum  secundus   re- 
gnal  Lain755ffs  ann3,  Joannes  ex 
Notario  imperium  usurpat  in  Oc- 
cid  Socrat  1.  vii,  c.  25. 
n      Impp  Caess  Theodosius  Jun  Aug    4476 
43  tr.  p.  22et  23,  cosx.  4477 

7  Yalentinianus  Caesar. 

K    P^„o    Castinus. 
Id  ^s»    Victor. 

t        C.  Theod  lib  xv,  tit5,  de  spe- 

tu  ctaculis  1.  4,  ubi  solus  imp  Theo- 

dosx  Kal  Maii  Yictore  Y.  C.  coss 

et  lib  X  ejusdem  cod  Th  t.  20,  de 

Muriiegulis  1. 44,  dalaxvii  Kal  Nov 

Yictore  cos  ubi  Theodosius  Auget 

Yalentinianus  Caes  Bominatui . 

Pr.  Urb    CP.    Severinus.    Cod 

Theodlibxv.t.  1,1.52. 


B 


11 
III 


G 


III 

IV 


D 


Narbonensis  Jnra  nsnrpantis  augas 
comprimit  Illyricianorum  Praesu-' 
lum  ausus.  Yide  notas  ad  Bonifa- 
cium. 

Theodosio  nascitur  filiaBudo^ 
xia.  Marcell  Persae  pacem  cam 
Romanis  ineunt.  Ibi. 

Maximus  Tyrannus  et  iovinut 
ferro  victi  Tricennalibus  Honorii 
adducti  ex  Hispan  atqae  c«8i. 
Ibi. 

Coelestini  4  et  2.  423 

Ex  hoc  anno  per  iriennium 
consequens  S.  Aagustinus  libros 
XV  de  Triniute  et  xxii  de  Civitate 
Dei  absolvit.  Vide  NorU  histPelag 
lib  i,  cap  24,  pag  452. 

Placidia  Augusta  ab  Honorio 
fratre  cum  filiis  expulsa  ad  Theo- 
dosium  proficiscitar,  Bonifacioco* 
mite  snmptas  ministrante.  Olym- 
piod  et  Prosper. 

Coelestinas  Papa  Pelagianos 
Italia  expellit.  Prosper  contni 
collatorem  cap  44.  Julianui  inter 
hos  libros  8,  contra  S.  Augustio 
scribit  in  Cilicia,  ubi  TheodoruiB 
Mopsuestenum  Pelagianum  adiU 

Vide  Noris  hist  Pelag  I .  i.  c.  9 
et  Pagium  ad  h.  a.  b.  45. 

Coelestini2et3.  424 

Theodosius  Valentinianum  Aml* 
tae  8uae  filium  Gaesarem  bcit,  {[et 
ad  recuperandum  imperium  con- 
tra  Joannem  mittit :  (Prosper)  qa! 
Augustus  Romae  creatus  est  post 
occisum  Joannem  tyrannam  anao 
seq  ut  Idacius  et  Marcelliaasscri- 
bunt.  Interea  h.  a.  Caesar  creatus 
Bodoxiam  ThAodosii  Aiiaa  «ibi 
desponsaU  Ibi. 

Monachi  Adramelftiii  i«  Afriea, 
de  gratiaet  libero  arbitrio  litigan* 
tes,  acceptis  ab  AugoatiiMi  libris 
in  concordiam  revoeantor*  Noris 
htst  Pelag  lib  i,  cap  83. 


18  Impp  Caess  Theodosius  Jun  Aug    4477 

4  tr.  p.  23  et  24,  cos  xi.                    4478 

8  Et  Flavius  Placidius  Valentinia- 
nus  Jun  Caes  mox  etiam  Augustus 

ict  dictus  d.  23.  Octobr  du  Cange  fa- 

u  mil  Byz  ex  Olympiodoro  et  Laterc 

IX  Silvii. 


Olym  Coelestini  3  et  4. 

300  Placidia  Augosta  magaam  ge- 

IV  rens  curam  pro  Catbolica  pali^ 

et  gione  et  Ecdesiis,  iages  CMttpliH 

304  res  edi  carat  contra  iuereticoe  et 

I  schJsmaticQs  post  JoaAnem  tyraa- 
num  neci   traditum.  Vide  Noris 


4S5 


687 

Anni 
Per. 

JuL  ct 

Ind 


AD  ANASTASIUM  PROUSGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC 


en 


Imperatores^  Consules,  Rojnano^      Anni      A     Anni 
rum  res  gdstw^  et  documenta.  U.  C>  Olymp, 

ante  et 
post  Pal. 

^         Imp  Theodosius  Jun  Aug  xi. 
Loss    pj   p,     valentinianus  Jun 

Cxs  mox  Aug. 

C.  Th.  lib  VI,  l.  10,  de  Primic 

et  not  1.  4,   ubi  Theodos  Aug  el 

Valent  Cses  x  Kal  Oct  quemadmo- 

dum  et  aliae    prscedentes  apud 

Reland.  Circa  anni  finem  Valen- 

tinianus  septennispuer  Romae  im- 

perator  processit,  ut  ex  Idacio  et 

Oiympiodoro  tunc  viventibus  pro- 

batMoris  hist  Pelag  libi,  cap  24, 

pag  i52,  ubi  etiam  ostendit  Au- 

gusti  nomen  prajferre  in  lege  se- 

cunda  cod  Theod  lib  x,  tit  26  de 

conducloribus  data  iii  Non  Januar 

anni  proxime  consequentisTheod 

XH  et  Valentiniauo  n,  coss. 


B 


C 
Indict 

IX 

et\ 


Coss 
iidem  Augg 


5439  Impp  Caess  Theodosius  Aug  Ir. 

^  45  p.  24  et  25,  cos  xii. 
9    9      Et  Vaientinianus  Jun  seu  III 
Augtr.  pag  4,  2,  cos  ii. 

Theodosius  xii. 
Valentinianus 
Jun  II. 

Lex  2  C.  Theod  supra  indicata 
lib  X,  t.  26,  aliaque  apud  Re!and 
etc  el  in  designatione  Eradii  ad 
episcop  S.  Augustin  ep.  440. 

Pr  Urbi  R.  Albinus.  C.  Th.  lib 
viii,  t.  7  1.  22,  CP.  Cyrus  C.  Just 
lib  XI.  t.  7,  1.  5,  postea  Hierius, 
C.  Just  lib  XII,  t.  59,  1.  7.  Vide 
Reland  Gunderius  rex  Vandalo- 
rum  caplo  Hispali,  cum  in  Eccle- 
siam  civitatis  impias  manus  exten- 
deret,  a  Daemone  correptus  inter- 
iit.  Gensericus  frater  succedit  in 
Arianam  perfidiam  prolapsus.  Ida- 
cius  in  chron. 

Impp.  Ca;ss  Theodosius  Jun 
Aug  tr.  p.  25,  26,  cos.  xii. 

5440  Et  Valentinianus  Jun  Aug  tr. 

^  46  p.  2,  3,  cos,  II. 

9  ^O  p^„^    Hierius. 
B       ^^^^    Ardaburius 

Indict.      Cod  Theod  lib  vii,  t.  8,  1. 44  et 

X       lib  VI,  t.  24,  1.  40,  ali^eque  apud 

etxi    Relandum. 

Bonifacius  comes  Aetii  prodi- 

tione  declaratus  hostis  Rora.  Im- 

perii,  cum  Vandalis  icto  foedere 

Gensericum  ex  Hispania  in  Afri- 

cam  vocat  qui  cum  80  roillibus 


4478 
4479 


4479 
4480 


D 


II 


II 
III 


Christianorum»  ludxorum  et  finv-    A»»t 
timorum  popuhrwn,  Poyitifires,    J5r« 
Regcs    res  f/es/x'   cf  documcnta.  Christi 


hfetPclag  1.  1.  cap.  24,  pag.  452. 

Lerina  Insula  in  CoRnobio  Mo- 
nachorum  per  S.  Hoiioratum  con- 
dito  fit  sanctorum  Episcoporum 
seminarium:  ubi  S5.  Eucherius, 
Maximus,  Hilarius,  Faustus,  Lu- 
pus  hac  ajlatesub  Honorato  rectore 
Coenobii  exercebantur.  Ibi  lib  ii , 
cap  4,  p.  463.  Apud  illos  attamen 
Monachos  incipit  serpere  dogma 
Semipelagianorum.  Ibi  lib.  ii,  c.  2. 

Theodosius  scholas  Constanti- 
nopolitanas  earumque  professores 
in  meliorem  formam  restituit,  et 
his  privilegia  decernit,  1.  3  C. 
Theod  de  stud  liberal  et  I.  4  de 
professoribus. 

Coelestini  4  et  5 

Mortuo  Attico  episc  Constanti- 
nopolitano,  vi  Id  Oct  anni  prae- 
ced  juxta  Socrat  1.  vii,  cap  25,  Si- 
sinnius  episcopus  eligitur  pridie 
Kal  Martii  Socrat  et  Marcellinus. 
Patroclo  Arelatensi  succedit  Ho- 
noratus  ex  Abbate  Lerinensi. 

S.  AugustinusPelagianisubique 
terrarum  prostratis  scriptorum 
suorum  censuram  adoritur.  Idem 
Eradium  Presbyterum  designat 
Coadjutorem  episcopatus  Actu  pu- 
blice  signato  hiscoss.  Vide  Noris. 
hist  Pelag  lib  i  pag  453  et  455. 


Coelestini  5  et  6 

Sisinnius  Constantinopolitanus 
episcopus  moritur  circa  anni  hu- 
jus  finem  24  Decembr  cui  anno 
proximo  successor  datur  Nesto- 
rius.  Socr  I.  viu  c.  28. 

S.  Augustinus  duos  libros  Re- 
tractationum  hoc  anno  complet, 
quo  Vandali,  Alani,  et  Gothi  ex 
Hispania  in  Africam  irrumpunt. 
Possidius  in  vita  S.  Augustini. 
Vide  Noris  hist  Pelag  1.  i,  c.  23, 
pag  455. 

Hoc  etiam  anno  quatuor  volu- 


426 


CHRONOL.  A  S.  STLVBSTRO  AD  S.  6REG.  H. 


690 


4480 

iii 

4484 

IV 

4482 

B 


Imperatores,    Consules^    Romano-  Anni       A     Anni 

rum^  res  gestae,  et  documenta.  C    C.  Olymp, 

H  ante  et 

l  post  PaL 

eo  se  transferl  in  perniciem  pu- 
blicam  mense  Maio  his  coss  Pro- 
sper  in  chron  et  Viclor  Vitensis  1. 
],c.   4.  Ruinart  h.istVand  parte 

2,  cap  3,  n.  6,  et  in  praef  ad 
hist  Vict  Vit  n.  8. 

'        Impp  Caess  Theodosius  Jun  Aug 

7  tr.  p.  26el27,  cosxii. 
I      Et  Yalentinianus  Jun  Aug  tr.  p. 

3,  4,  cos.  II. 

^^^^  Taurus. 

1  Lapisin  S.  MartinideMontibus 
etGrul«».r  4076,2,  el  Reines  998, 
et  leg  C.  Th.  8,  de  sponsal,  etc  ., 
apud  Relandum. 

Pr.  Urb  CP.  Froculus  C.  Th. 
libvi,  t.  2,  1.  ull. 

Mortuo  Rege  Pharamundo  circa 
9  sui  regni  annum,  secundus 
Francorum  rex  init  Clodius. 
Prosper. 

Suevi  sub  Hennerico  Rege  Gal- 
laeciam  depraedanles  ab  incolis 
fusi  pacem  instaurant.  Idacius. 

\       Impp.  Caess.  Theodos  Jun  Aug 

8  ti.  p.  27et28,  cossii. 

2  Et  Valentinianus  Jun  Aug  tr.  p. 

4,  5,  coss  II 

t  p^„  Florentius. 
^^*  Dionysius. 

;i      C.  Theodl.  29  deJudaeis,  coe- 

llcolis,  etc,  apud  Reland  et  epi- 

stola  decretalis  S.  Coelestini  Papae 

univers.  episcopis  per  Vienn.  et 

Narbonensem  Prov    cujus  exem- 

plum  vetus   in  Bibl  S.  Crucis  in 

agr  Sessoriano  Romae  data  xii  Kal 

Aug  his  coss. 

Aetius  fit  Magister  Militum,  qui 
Gothos  non  procul  Arelate  devicit  q 

Idatius. 

S.  Hilarius  ex  Lerinensi  Coeno- 
bio  assumitur  ad  Calhedram  Are- 
latensem.  Vide  Noris  hist  Pelag 
lib  II,  c.  2.  Agricola  Pelagiani 
episcopi  fiiius  Ecclesias  Hiberniae 
dum  inficitsuisdogmatibus,  Pa|)a 
Caelestinus  ad  praeservandam  Ca- 
tholicam  fidem  S.  Germanum 
Anlisiodorensem  episcopum  illuc 
iransmittit  civibus  suis  eidem  de- 
mandatis.  Prosper  in  fine  collat. 
Vide  Noris  hisl  Pelag  pag  492. 


4484 
4482 

C 

Olym 
304 

IV 

et 

302 

I 

Coelestlni  7  et  8. 

Nestori  CP.  novis  haeresibus 
Ecclesiam  turbante  etPelagianis 
patrocinium  accommodante,  Ma- 
rius  Mercator  commonitorlum  of- 
fert  Theodosio  Aug  et  Clero  con- 
tra  Pelagianos.  Yide  Noris  hist 
Pelag  lib  ii,  cap  6. 

S.  Augustinus  lib  xviii  de  Civit 
h.  a.  scribit,  ut  ex  cap  54,  ubi 
aflSrmat  fluere  annum  xxx  post 
Cons  Manlil  Theodori.  S.  Coelesti- 
nusadmonltus  de  scriptis  Nesto- 
ril  per  ^gyptum,  aliasque  Pro- 
vlnclas  dissemlnatls  S.  Cyrlllo 
mandat,  ut  de  lllorum  auctore 
diligenter  inquirat.  Nestorius 
humanissimis  lltteris  Cyrllli  arro- 
ganter  respondet.  Petav  ex  Actis 
Concil  Ephes. 

Juvenalis  Hierosoiymorum  epi- 
scopus  creatur  mortuo  Praylio 
juxta  Baron  et  Petav  sed  Pagius 
n.  27,  ex  vlta  S.  Euthymil  probat 
Juvenalem  eam  Ecclesiam  rexlsse 
etiam  anno  superiori. 


428 


Christianorum,  Judxorum  et  fni^    Aimi 
timorum  poptdorum^  PonHfices^    Mrm 
Reges,  res  gestae  et  documenta,  Christi, 


mina  complet  adversus  postre- 
mos  Juliani  libros.  Ibl  p.  204. 
Pelagiorum  sectae  Patronus,  et 
Nestorianae  origo  Theodotus  Mo- 
psuestenus  Eplsc.  circa  h.  a.  obit 
juxta  Norls  hist  Pelag  llb  ii,  cap 
4,  sed  biennio  post  juxta  Pagium. 

Coelestinl  6  et  7. 

Nestorius  ordinatur  episcopus 
Constantinopolitanus  Kal  Apr  h. 
a.  Liberatus  Diac  in  Brev  causae 
Nestor  c.  4.  Sed  Socr  lib  vi,  c.  24, 
IV  Id.  April. 

Nestorius  novum  molitur  Eccle- 
slis  errorem  inducere,  etc.  Hulc 
Impietati  praecipua  CyrilllAlexan- 
drini  episcopl  industria,  et  papae 
Coelestini  repugnat  auctoritas. 
Prosp  in  chron.  Vlde  Noris  lib  ii, 
hlst  Pelag  c.  7,  pag  204.  Vlde  no- 
tas  pagii  et  Sommier  infra,  ad 
Coelestinum. 


429 


AD  ANASTASnJM  PROtBaOMENA  BDIT.  ROM.-VATIC. 

Anm  Itnperatores»    Consuks     BiomaniCH    Anni    A  A;nni    Christianorum,  Judseorum  et  finw    Ai 

Fer.         rumt  resgest^^  et  documenta.    U.  C.  Olymp.      timorum  pojpulorum  Vontifces^    J| 

Jvt  et  anie  et  Regesj  res  gestx  ei  documenta.  Chr 
^                                                       pc^  Pal. 


5143       Impp   Cfless.    Theodotfiis    Jan    4182 
0  19  Aug  tr.  p.  S8, 29,  cos  xiii.  4183 

O  ^3      Et  YtlentlniaQiiB  Jan  Aug  tr. 
B      p.  5,  6,  cos  III 

Indict  Coss  Theodostns  xni. 
XIII  iidemAqgg  Valentinianus  iii. 
et  3MV  Leges  cod  Theod  lih  vi,  t.  27, 
J.  33,  etc  apnd  Reland  Tbeodosii 
JuQ  nTi^  soluta,  et  noAcupata 
nn.  Vide  Noris  de  nuro  Lic  pag 
78,  et  Marcellin. 

Per  SS.  Germanum,  et  Lupum 
epi9copos  Gallicanos  reprimuntur 
in  Rritannia  Pelaglaoi.  Vide  No- 
ri3  bi9t  Pelag  p.  260. 

S,  Petronius  ad  Bonon  episco- 
patum  promovetur,  Ib  lib  ii,  cap 
3,pag1$9. 


5144       Impp  Caess  Theodos  Jun  Aug  tr.    4183 

0  20  p.  29  et  30,  xiii.  1184 

9  14      Et  Valentinianus  Jun  Aug  tr. 

D      p.  6.  7,  cos  III. 

Indid  rvv^.  Anicius  Euchenius  Ba^sus. 
tiv     ^88  Fl.  Antiochus. 

eixT  Commonit  Coele^tini  pap®  ad 
legatos  ad  syn  Ephes. 

Iflscript  vet  in  basiliqaS.  Pauli, 
et  aptid  F^brett  p.  736,  et  alia  ex 
coBfnet  Commodill»  et  cod  Theo4 
Ilb  it,  t.  45,  I.  4  et  5,  etc  apud 
Reland  sacra  divalis  Theod  imp 
^d  Metropol  his  coss. 

Aetius  Francis  praelio  supera- 
tis,  ^t  ad  pacem  suscepUs,  censo- 
rium  comitem  Legatum  ad  Suevos 
miUit,  quibuscum  Idatius  reverti- 
tQf.  Idacius. 

Moritur  his  coss  S«  Panlinus 
1  Ka|  Jul  «taHs  aqno  78.  Baron 
et  Petav  etc  ^^  #pi«Qla  tJranll 
?f^yt§rl, 


5445  imp^  (Mtf  TbeOtf  JtlA  Aug  fr. 

^  21  I».  W  el  91,  m  xifi. 

9 15  Bt  VakyfttinianttS  Jun  Atig  tr  p, 

CB  7el8coe»fii. 

Indict  r^..  Valeritf»/ 

XV  ^^  Aelius. 

eti  Vel   Inscript    Fabrett    733   et 
Fleetvood  p.   443,  et  1.  3,  cod 


1184 
1185 


I  OBlestini  8  et  9.  U 

II  Synodus  Romana  a  S.  Coele^ 
stino  habita  sub  initium  Augusti 
contra  Nestorium.  Vide  Pag.  Jun 
n.  XV,  in  Goelest  et  notas  infra. 

S.  Gyrillus  Ep.  Alexandrinus 
defertad  S^  Goelestinum  Nestorii 
haeresim,  ac  patrociniumPelagia-' 
nisaccommodatum.  Gcelestinus  in 
responso  includit  litteras  ad  Nesto- 
P  rium  transmittendas,  in  quibus 

praescribit  terminum  ad  reslpi- 
soendum.  Noris  hist  Pelag  lib  2, 
c  7, 

Vandalis  jam  mensem  tert  Hip-* 
ponam  obsidentibus  S.  Augusti^- 
nus  obit.  Ibi  et  pag  183  ubl  probat 
Monachorum  Goenobitarum  rega^ 
lam  Augustinianam  paulo  post 
obitum  S.  Patria  ad  Jurenses  et 
alios  perlatam. 

II  Goelestini  9  et  10.  i^ 

III  Goelestinus  iterato  hablta  Sy- 
nodo  legatos  in  Orienteni  mittlt 
cum  commonitorio  ad  habendam 

G  Synodum  Ephesinam  dato  yu\  Id. 

Maii  his  coss  ut  execntioni  manda-^ 
rentur  ea,  quae  decreta  fuerant 
Romae  contra  Nestorium»  Vlde 
Pagium  n.  4. 

Gelebratur  OEcum  Synod  Ephe- 
sina  GC.  SS.  Patrum  anno  gdi. 
Domini  in  Goelum  Ascenslonlfl 
Tbeodosii  Augusti  23  (jnxU  chron 
Pasoh)  praesidet  8.  Cyrillua  oiii 
S.  Coelestinus  viees  suas  mandat. 
Die22  Juniideponitur  Nestorios, 
et  damnatur  haereses  Pelagianat 
et  Nestoriana.  Vide  Noris  bM 
Pelag  lib  ii,  c.  9,  p.  233  et  956  et 

J)  notas  ad  Goelestinum  infra.  CoiH 

stantinopolitanae  Ecclesiae  pm^ 
fixiturMaximus.  Norislbi  Joannes 
Antiochenus  Synodum  habet  con* 
tra  Epbesinam,  neo  tamen  patro^ 
olnatur  Pelagianis.  Norislus  iWd 

iii        Gdele^tini  10  qnl  ttorlt«f  Jnltl    41 

n     91;  Vide  notas  ubi  stipni. 

S;  XYSttJS  III  sueeedlt  tO  JkMi 
Ibl  et  pafg  104.  Epistola  9.  Ooel^ 
sttifri  ad  S.  Synod  Bptfes  dM  hfs 
cos».  Idlb  Martli,  Mmqtte  epleCoIife 
e]nsderar  in  edit  Gen^ll  Mjilf 


«3 


\ 


CHRONOL  A  S.  SYLYESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


6M 


Mm  Imperatores,    Consules,    Bof^iano-   Anni  A  Ami  ChruUanorwn,   Jud^onm  e$  /Ini^  Annf 

^.          rum,  w  gestx  et  documenta.        U.  C.  (liymp.      timorum  popularum,    PonHfUies,    JEr« 

'^'/^                                                      anteet  Reges,  res  gestm  et  documenta.   Chi$ti 
™                                                       post  PaL 


Theod  de  Deenrlon  et  silentfarf  fs, 
etc  apud  Reland. 

Pr.  Urbl  CP,  HeKodorus.  Cod 
Theod  lib  vi,  t.  di,  1.  ult. 

Bonifiieins  tb  Africa  ad  Urbem 
veniens  Magister  Militum  factus 
est,  et  paulo  post  moritur.  Ida- 
cius,  et  Prosper 


B 


mo  I  ^x  pag799  ad  TiStSy^odns 
AqMocbepa, 

g^ipip^l^giaQorqm  f^ptio,  qjm 
per  Gallias  in  dies  aogebatn?, 
CQPtra  dpctrinatm  S.  Apg^^Uni, 
litteris  S-  C<Bl«stinicampe8Citwr; 
qni  obit  Jnit^  C^rd  Nori^T  14- 
April  juj^ta  pos  H  Jidt  m^ 
Nprid  l^ist  ?#Ug  lib  II,  cap  X* 

S,  Pro^per  Aqoit^nus  sopc^dit 
in  impugnatiope  g^mipdag^n- 
cto  Augustino,  et  scri)>it  cgntr^ 
Cassiai^um.  Ibi. 


5146 

•  46 

A 

Indict 
I 

et  II 


Impp  Qess  Tbeodpsion  Jon  Aug    1485 

Olym 

tr,  p.34  e)32,  cosxiv.                   4486 

m 

Et  Yaleotinianufi  inn  Ang  (r.  p. 

IV 

8  et  9,  cps.  III, 

et 

CnM    Theodoslus  Aug  xjv, 

303 

^^    Petronins  Maximus, 

I 

»447 
d  23 

•  17 

G 

n 


S448 
®  24 

%  48 
P 

Indirt 
Ui 
et  nr 


C  Theod  de  numerar  actuar ),  47, 
etc  apud  Reland  et  nummi  vet^ 
res  Petronii  Maximi  consul^to  ip.- . 
scripti  in  Mus  aliorum,  ac  nostrOj 

Et  epistol»  S.  Xysli  III  papae 
hist  coss  datae  xv  Kal  Oct  viden- 
de  in  concil  Eph  parte  3,  ad  Cy- 
rill  Alex  et  ad  Jo.  Anlioch.  Ibi 
foll56. 

Censorio  comite  regr^so  Her- 
mericus  Suevomm  Rex  cum  Gal- 
lacis  pacem  instaurat.  Patav  ex 
Idaeio. 

Impp  C^  Tbeodosips  Jon  Aug 
tr.  p,  32  et  33,  cos  x|y 

Et  Yalentinianus  Jun  Aug.  tr^ 
p.  9, 4P,  cos  III. 

Fl.  Asp^r^  alii  Aspar, 
Coss  Fl.  Ariovinans,  alii  Areo- 
binda. 

C.  Th.  lib.  V,  tit  %  1.  un.  etc 
apud  Relandum.  Fabrelt,  p.  568, 
n.  420,  in  porticuS.  Pauli. 

His  cess  Vandali  jam  nono  anno 
Africam  infeetantes  pactum  cum 
Romanis  ineunt  de  Africas  par- 
titione  signata  anno  sequttiti. 
Lydie  ex  Frosp. 

Impp  Caess  Theodosius  Jun  Aug 
tr.  p.   33  et  34.  cos  xv. 

Et  Yalentinianus  Jun.  Aug  tr. 
p.  40  et  44,  cos  iv. 

Coss  Theodosius  xv. 

iidem  Augg    Pl.  Ydentinianus  vr. 


44S6 
4487 


I 
II 


4487 
4488 


II 
III 


Xy3tl  m,  4  et  %. 

Synodus  Romfma  a  Xysto  Pap^ 
celebratur,  io  qu^  ^o  Pei^gianis, 
ac  Nestorianis  agituri   Yide  No- 

rit  bis(  r^i^  m  ii>  m  42, 

pag  855. 

Fauttu^  bo0  anno  mniiciadis 
^b^s  LarinensiB  Semipelagian^ 
rum  coripbaeos  evadit,  poet  Ca^r 
siapum.  Ibi  lib  S,  o.  S. 

S.  Petrns  Cbrysologos  Raveor 
natiboa  datar  BpisQopos  monlto 
S.  Apollinaris.  Yide  Pagion  Joo 
in  S.  Xysto  nnm  8. 

Orieptaiiom  app^ilatio  ad  Rpm 

Pont.  Yide  Pagii^m* 


w 


Xyrti2pt3, 

Yincpntios     Mrlowia   kt    a. 

8crip9it  libellumsovm  post]SplNh 

sioam  syopdum.  Fetovins,  l^oriji 

PafiRBf  aiiiqnp- 

^OOorin  YaiPOtiniani  imp  «oror 
af)  l^ug^oio  proQoratar^  sop  sIot 
prata,  Palatioque  polaa,  #t  Jh^ 
dpslo  transmissa,  Attilam  cpntra 
Occidentalem  Remp  concitavit. 
Ibi  ex  Marcellinp  M^ximianQ  ]Sp. 
Constantinopolitano  mor^no  su- 
brogatur  Proculus.  Ibi  ex  Socrat 
llb  7,  c.  39. 

Xjrstl  3  et  4. 

Codex  Theodosianus  hoc  anno 
promulgatur  xv  Kal  Martii :  ubi 
in  I.  ult  c.  de  haeret  libri  Nestorii 
interdicti,  et  incendio  damnati. 

Proclus  CP.  h.  a  respondet  epi- 


m 


435 


695 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


ee 


Anni   Imperatores^     Consules,    Eoniano-    Anni 


Periodi 

JuL  et 

Ind. 


rum^  res  gestWy  et  documenta. 


U,  C. 

ante  et 
post  PaL 


Inscript  Yatic  apud  Aringh  et 
Fleetvood  et  Reland  cum  legibus 
utriusque  codicis  ibi  productis, 
nempe  cod  Theod  de  haeret, 
1.  66,  etc. 

Pax  facta  cum  Yandalis,  data 
eisad  habitandum  per  triennium 
in  iocoAfricae  portione  Hipponeiii 
Id.  Feb.  Prosper  in  Chron  el  Cas- 
siodor  Paulus  Diac  lib  xiv  scribit 
datam  per  Trigetium.  Yide  Rui- 
nart,  hist  persec  Yandal  p.  2, 
c.  4,  n.  4. 

5U9  Impp  Caess  Theodosius  Jun  Aug 

^  25  tr.  p.  34  et  35,  cos  xv. 

9  49  Et  Yalentinianus  Jun.  Aug  tr. 

E  D  p.  41  et  42,  cosiv. 


Indict 

IV 

et  V 


Coss 


5450 
a  26 

C 
Indict 

V 

ctvi 


Coss 


5454 

B 
Indict 

VI 

et  VII 


Fl.  Isidorus  Or. 
Senator  Occ. 

Reland  ex  inscript  Gudianis  in- 

editis,  et  ex  utroque  codice,  nempe 

Theodosian    de  Decurionibus  11 

487  et  seqq  usque  ad  492  et  1.  24, 

C.  de  Episc  et  Cler.  Gothi  pacis 

placita  perturbant  obsidente  Nar- 

bonam  Theodorico  [Prosper]  quam 

Idacius  ab  Aetio  liberatam  scri- 

bit,  ei  ab  eodem  caesa  Burgun- 

dionum  xx  M.  Petav. 

Impp  Caess  Theodosius  Jun  Aug 
tr.  p.  35  et  35,  cos  xv. 

Et  Yalentinianus  Jun  Aug  tr. 
p:  42  et  43,  cos  iv. 

Actius  II. 

Sigisvult,  seu  Sigisboldus. 

Epistola  Xysti  III  Papae  ad  Pro- 

culum,  et  epistola  Paschasini  ad 

S.  Leonem  Magnum  apud  Buche- 

rium  pag  75  et  leges  utriusque 

codicis  apud  Relandum,    nempe 

cod  Theod  de  Decurionib  et  silen- 

tiariis,  1.  4,  etc. 

Impp  Caess  Theodosius  Aug  tr. 
p.  36  et  37,  XVI. 

Et  Yalentinianus  Jun  Aug  tr. 
p.  43,  44,  cos  IV. 

tacc    Theodosius  Aug  xvi. 
^^^    Faustus. 

Yetus  inscript  in  Basilica   S. 

Pauli  apud  Severan  et  apud  Ariii- 

ghium  p.  444,  et  Reines  p.  899, 

et  1.  7,  C.  de  haereticis  et  5,  C. 

de     Fabricensibus.     Hermenrico 

Suevorum  Regi   morbo  oppresso. 


A    Anni    Christianorum,  Judxorum  et  fini-    Anni 

Olymp,      timorum  populorum,   Pontificcs^   Mrx 

Beges,res  gestae  etdocumenta.  Christi. 


scopi  Armeniae  eum  consulenti- 
bus  de  libris  Theodori  Mopsue- 
steni.  Yide  Noris  diss  de  synodo 
V.  CEc.  cap44,  pag  450. 

Basilius  librum  edit,  quo  Theo- 
dori  et  Diodori  blasphemias  vi- 
tandas  docuit.  Post  haec  Armenii 
Monachi  Constantinop  veniunt,  et 
ubique  ambos  illos  damnandos 
esse  suaserunt.  Pelav  ex  Liberato 
cap  40. 


4488 
4489 


III 

IV 


4489 

Olym 

4490 

303 

IV 

et 

304 

I 

D 


4490 
4494 


I 
II 


Xysti  4  et  5. 

Nestorius  edicto  Theodosii  in 
Oasim  deportatur.  Ex  Actis  Ephes 
synodi,  et  ex  Evagrio  Petavius. 
Joanni  Antiocheno  post  annos  se- 
dis  XIII,  mortuo  subrogatur  Dom- 
nus.  Ibi  ex  Cyrillo. 

Aetius  Dux  utriusque  Militiae 
Patricius  appellatur  strenuus  Ro- 
mani  imperii  propugnator.  Ibi  ex 
Jornande. 


Xysti  5:et  6. 

Initia  persecutionis  Yandalicae 
in  Africa  a  Genserico  motae.  Yide 
Ruinart  in  ejus  hist  p.  2,  cap  4, 
num  2. 

Yalentiniani  nuptiae  cum  Eudo- 
xia  Theodosii  filia.  Marcellin  et 
Prosper, 

Bellum  adversus  Gothos  Hannis 
auxiliaribus  geritur.  Petav. 

Primus  Cyrilli  cyclus  hoc  anno 
coepit:  qui  annorum  xcv  fuit 
Petavius. 

Xysti  6  et  7. 

S  Jo.  Chrysostomi  reliquiae 
Constantinopolim  allatae.  Socnates 
lib  VII,  c.  44.  Ignatii  quoque  reli- 
quiae  in  fortunae  templum  transla- 
tae.  Peiav  ex  Evagrio  lib  i,  c.  46, 
et  inventa  corpora  SS  XL  marty- 
rum.  Idem  ex  Sozomeno  lib  xi, 
cap  2. 

Eudocia  voti  solvendi  causa 
Hierosolymam  profecta  i  ni^etrat 
reliqaias  S  Stephani.  ct  Catenas 


436 


437 


438 


esn 


CHRONOL  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


696 


Anni   Imperatores,    Consuhs    Romano--    Anni  A     Anni    Christianorum,  Judaeorum  et  fini'    Anni 

Pcriodi      rum,  res  (jeUae  et  documeuta.        U.  C.  Olymp.      timorum  populonim,  Pontifices,       Mrx 

^^^  ^*                                                             ante  et  reyes,  res   (jvstx  et    documenta,    Christi» 
Ind                                                         post  PaL 


Rechiias  fliius  succedit  in  Baetica 
viclor.  Petavius  ex  Isitloro. 


5152  Impp  Cxss  Theodosius  Jun  Aug    1191 

®  28  tr.  p.  37,  38.  Cos  xvii.                      1192 

93  Et  Valentinianus  Jun  Aug  tr. 

A  p.  14,  15,  cos  IV. 

Indict  f^^^^  Theodosius  Aug  xvii 
VII      ^^^^  Festus. 

et  VIII       Vetus    inscriptio    in    Basilica 

S.  Pauli  et  lex  22.  C.  de  Episc 

et  Clerc  aliaque  apud  Reland. 

Octava  quinquennalia  Theodo- 

sii  Jun  Aug.  Vide  Noris  de  nummo 

Llcinii  p.  80. 


^t  IX 


B 


5153        Impp  G;£ss  Theodos  Jun  Aug  tr.    1192 

y)  1  p.  38  et  39,  coss  xvii.  1193 

4         Et  Valentinianus  Jun  Aug  tr. 

4}  P  p.  15,  16,  cos  V. 

^ndict  /^--_  Valentinianus  Aug  v. 
viii     ^^^  Anatolius. 

Vetns  inscriptio  in  Tit  S.  Mar- 

tini  de  Montibus :  et  apud  Gudium 

dn»  a  Relando  impressae :  necnon 

leges  plures,  ut  7,  C.  de  legibus, 

alixque  apud  eumdem  Relandnm. 

Impp  Cxss  Theodosius  Jun  Aug    1193 
tr.  p.  39  et  40,  cos  xvii.  1194 

£t  Valentinianus  Jun  Aug  tr. 
p.  16,  17,  cos  V. 

Cos  Cyrus  solus  06  artem  poeti- 
cam  Eudociae  fjratiosus  ad  Consu- 
latum  promotus.  Petav  ex  Suida. 

Inscriptio  vctus  in  S.  Martini 
de  Montibus  habet  P.  C.  DD.  NN. 
Valentiniani  et  Anatolii  cos  Cy- 
rum  exhibet  1.  10.  C.  de  defens 
civit  aiiaeque  apud  Keland. 

H.  a.  celebratur  Concil  Arausic  i 
ex  Narbonensi  et  Lugdun.  Pro- 
vinciis.  Petav. 


D 


O    3  Impp  Caess  Theodosius  Jun  Aug    1194 

^  6  Ir.  p.  40,  41,  cos  xvii.                      1195 

-D  Et  Valentlnianus  Jun  Aug  tr. 

^Ticlid  p.  17,  18,  cos  V. 

et%,  CossK™       nr.boOrien.. 


SPetri,  quarum  unam  transmittit 
Romam  ad  Eudoxiam.  Vide  Peta- 
vium  ad  annum  seq  et  nostras  no- 
tas  ad  Xystum. 

II  Xysti  7  et  8.  439 
iii         Julianus  Eclanensis  Pelagianus 

a  sede  recuperanda  repellitur  per 
B.  Xystum  papam  suasu  S  Leonis 
tunc  Diaconi  mox  ejus  successoris. 
Prosper  in  chron. 

Chron  Pasch.  Hoc  anno  Gense- 
ricus  Vandalorum  rex  Carthagi- 
nem  ingressus  est  mense  Ilyper- 
beretxo,  eodemque  anno  Siciliam 
vaslare  annisus  est  :  violata 
pace  Carthaginem  occuput  xv 
Kal  Novembr.  Vide  Noris  hist  Pe- 
lag  lib  II,  cap  21,  ex  Prospero  et 
Idacio. 

III  S.  Xystus  obit  die  22  Jul.  Vacat 

IV  Sedes  42  dies.  Eligitur  S  Leo,  et     440 
ordinatur    Kalendis    Septembris 

cum  e  Gallis  rediisset  accitus 
Legatione  publica.  Vide  notas  ad 
Xystum. 

CoIIatio  seu  Processus  habitus 
ante  obitum  S  Xysti  papae  in  Ba- 
silici  Heieniana  sive  Sessoriana 
his  coss.  Vide  concil.  Binii  tom  I, 
part  n,  pag  488. 

Olf/m      Leonis  1  et  2.  441 

304  Theodosius  bellum  contra  Van- 
IV  dalos  movet  Areobinda,  Anavilla, 
et     atque  Germano  ducibus  cum  ma- 

305  gna  classe  minus  feliciter  directis. 
1       Prosper.  Persae,  Saraceni.  Zanni, 

Isauri,  Hunni  Romanas  Provin- 
cias  vastant.  Contra  eos  missi 
Anatolius  et  Aspar  pacem  ineunt. 
Chron  Alex  et  ex  eo  Petav. 

Sirmium  dirutum,  et  plurima 
Illyrici  oppida  per  Biedam  et  Atti- 
lam  Hunnorum  reges.  Ex  Marcel- 
lini  chron.  Vide  Noris  hisl.  Pel  1. 
I,  c.  20,  quibus  pactas  scribit 
Paulus  Diac  lib  xiv,  a  Theodosio 
annuas  auri  libras  mille.  Vide  Pe- 
tav  ad  ann  proximum. 

I  Leonis2et3.  442 

II  Concilium  Vasense  dictum  in 
Narbonensi  Gallia  celebratur.  Pe- 
tav. 

Cum  Geiserico  a  Valentiniano 
pax  conflrmata,  et  certis  spatiis 


i 


699 

Anni 
Per. 
Jul.et 
Ind. 


AD  ANASTASIUM  PRCMJKMniBNA  BDIT.  ROM.-YATIC. 


Imperatores,  Conmles  Romanorum  Anni    A 
res  gests  et  documenta.  U.  €. 

anteet. 
postPal. 


Yeteres  inscript  Febrett  p.  442, 
Aringh  pag  409.  Reines  p.  985  ei 
988,  et  Acta  Goncilii  Yasensis,  et 
lex  9.  G.  de  discassionibus,  allae- 
que  apud  Reland. 

5456       Impp  Gasss  Theodosius  Jun  Aug    4495 
^   4    tr.  p.  44  et  43,  cos  ivii.  4496 

97       Et  Valentinianus  Jun  Aug  tr.  p. 

C    48et49,  cos  V. 

Indict.  p^--    Petronius  Maximas  u, 
XI     ^^^^    Paternus. 

etxn       Epistola  4  S.  Leonis  data  vi.  Id 

Octobr  Maximo  iterum  et  Paterno 

coss  quae  in  cod  MS  S  Grucis  :  1. 

4.  G  de  offic  mag  offic  aliaeque  apud 

Reland. 

Papyrus  Maifc\janu9  olim  San- 
Bonifac  apud  Mabiilon  diar  Ital  et 
March  Maifejum  hist  rei  diplom 
p.  432. 

Africa  a  YalentinianQ  divisa 
cum  Yandalis.  Ruinart  hist  per- 
sec  Yandal  part  %  c.  6,  n,  4. 


5457  Imp Gaes  Theodosius  Jua  Aug  tr.  4496 
^  5  p.  42  et  43,  cos  xviii.  4497 
98  Et  Yalentinianus  Jun  Aug  tr.  p. 

B  A  49  et  20,  cos  v. 

Indict   p^„^    Theodosius  Ang  xviii, 
XII    ^^    Albinus. 

et  XIII       In  antiqua  phylira  apud  Mabil- 

lon  in  supplem  rei  diplom  p.  88, 

et  Malfejum  in  hist  rei  diplom  pag 

434. 

S  Leonis  epistola  data  iii  Id 
Febr  his  coss  in  codice  vetuit  S 
Grucis. 

Item  leges  apud  Reland  ut  1.  4. 
G.  de  statuis,  etc. 

Theodosius  Jun  Aug  octav 
quinquennalia  solvit.  Noris  de 
num.  Lic  p.  80. 

5458  ImppCaessTheodosiusJudAug  4497 
^  6  tr.  p.  43  et  44,  cos  xviii.  4498 
9    9      Et  Yalentlnianus  Jua  Aug  tr. 

G     p.  20. 24,  cos  VI. 

Indict   r^^^^    Yalentinianus  Jun  Aug  vi. 
XIII     ^^^^    Nonius 

e^xiv       Inscriptio    Narbonensis    apud 

Grolnitz  in    Itin  Belgico,  et  apud 

Pagium  h.  a.  et  in  nostris  Prole^ 

gom  et  apud  Rulfos  hist  Massill. 

Ylde  notas  ad  Leonem  M.  et  1. 


B 


D 


Anni    Christianorum,  JudsBorum  et  fM-   a 

Oiymp.      timorum  populorum^  PontificeSy    1 

Reges^  res  gestx  et  documenta.  Cl 

Africa  inter  utrumque  divisa.  Sed 
In  Geisericum  conspirant  optimsr- 
tesy  qui  deteotl  orndelissime  ne- 
cantur.  Petavius  ex  Prospero. 


U  Leonis3et4. 
III  Leo  papa  coatra  Manichaeos 
Romaelatitantes  insurgit :  codices 
eorum  igne  absumit*  Prosper  in 
chron  Idem  Leo  ManichaBOs  snb- 
vertit,  et  convertit  Pelagianos. 
Prosper  de  promissis  Dei  oap  6. 
Yide  Noria  bl&t  Palag  lib  11,  cnp 
42,  pag  255. 

Theodoretus  Aatiochiae  Syao<- 
dos  frequentans  suspicionem  iur- 
currit  haereseos  Nestorianae  apud 
Theodosium,  a  quo  Jubetur  intra 
Urbem  suam  se  continere.  Petav 
ex  ejusdem  epistolis  84,  90,  etc. 

Theodosius  imp  ex  Asiana  ei^- 
peditione  redux  juxta  Marcelli- 
num  Thermas  dedicat :  quas  ante 
dedicatas  arguit.  Petay  cx  chr 
Alex  Ibi. 

III  Leonis  4  et  5. 

IV  Goncilium  Romae  a  Leena  Mtr 
gno  contra  Manichsos  habitum 
memorat  ex  ejus  epist  9,  ad  Turi^ 
bium.  Petav. 

Synodus  Arelatensis  in  causa 
deposit  Gelidonii.  Noris  hist  Pelag 
lib  II.  c.  42. 

S.  Gyrillus  Alexandrinus  obit. 
Ibi  pag  256.  Succedit  Dioscorus 
qui  Theodoreto  infensus  fult  Pe- 
tav. 

De  Paschate  hujus  anni  consnl- 
tus  a  S.  Leone  Paschasinus  re- 
spondet  celebrandum  Aprilis  23, 
in  epist  post  Leonianam  63. 

Attila   Bleda  fratre  suo    caeso 
populos  ejus  sibi  subjicit.  Obit 
Arc^dia  soror  Theodosii.  Ibid. 
Olymp      Leonis  5  et  6. 

305  Leone  Papa  in  Goncilio  Romae 
IV  habitocontraS.  Hilarii  ordinatio- 
et     nes  in  aliena  provincia  decemente 

306  lex  Valentiniani  conditur  Novell  1. 
I       VI,  tit  24,  de  Episc  ordin  PeU- 

vius. 

Huc  usque  S.  Prosper  Ghroni- 
con  suum  perduxit.  Vitus  Magl- 
ster  utriusque  Militifle  missus  ia 
Hisp  ut  Garthaginenses  vexaret 


704 


CHRONOL  A  S,  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


Anm' 
Fer. 
Julet 
Ind 


Imperatores,  Comules,   Homano^    Anni    A     Anni 


708 


5159 


rum  res  gestw^  et   documenta.    U.  C, 

anteet 
post  Pal. 

Novell  Valentinlan  tit  3,  aliasqae 
apud  Reland. 

Victor  Tununensls  hinc  exordi- 
tur  Ghronicon. 

Impp  Caess  Theodosius  Jun  Aug    4198 
^  7  tr.  p.  44  et  45,  coss  xviii.  4499 

9  40    £t  Valentinlanos  Jun  Aug  tr.  p 
F      24  22,  cos  VI. 

^^^^  Cogm    Aetius  III. 

XIV     ^^^    Q.   Aurelius  Symmachus. 

etxv     L,   8,  C.    de  legibus,  allaeque 
apud  Pagium,  Reland  etc, 

Picti  atque  Scoti  Britanniam  in- 
vadunt  Aetil  ope  frustra  a  Bri- 
tannis  implorata.  Gildas  Usser 
BriUnn  Antiq  p.  498  et  214, 
248. 

«460  ImppCass  TheodosiusJun  Aug    4499 

^  8  tr.  p.  45  et  46.  cos  xviii.                 4200 

44  Et  Valentinianus  Jun  Aug  tr.  p. 

E  SS  et  23,  cos  VI, 

r^ict  r^      Callypius,  seu  Alypius,  ut 

vx      ^^       in  Chron  Pasch. 
^  I  Ardaburius. 

Epistola  S  Leonis  papae  ad  Ja- 
nnarium  episcopum  Aquileiensem 
quarta  in  codice  S  Crucis  signatur  t 

III    Kal  Jan  Alypio  et  Ardabute 
coss. 

Novellae  Valentinian  et  alia  mo- 
num  apud  Reland  habent  Callypio 
et  Ardabure  W.  CC.  coss. 


Olymp. 


I 
l( 


B 


H 
III 


II 


C4        Impp  CaBss  Theod  Jun  Aug  tr. 
9  p.  46  et  47,  cos.  xviii. 
42     Et  Valentinianus  Jun  Aug  tr. 
C    p.  23  et  24,  cos  vi. 

Rufus  Pretexatus  Pos(u- 
Coss.  mianus, 

Fl.  Zeno. 
Lapis  apud  Gruter  cccaxiv,  8 
epistola  S.  Leonis  M.  48  ad  Euty- 
chetem  Kal  Jun  his  coss,  et  Acta 
concilii  Constantinopolitani,  et 
Novell  Valentiniani,  tit  43  apud 
Reland. 

tertius  Francorum  ret  h.  a. 
ccepit  Meroveus  postquamClodins 
obiit :  qui  xx  circiterannis  regna- 
vit.  Pelavius. 

Rechila  rex  Suevourm  genlilis 
moritur  Emeritae  :  cui  Rechiarius 


4200 
4204 


III 

IV 


D 


Christianorum,   Judseorum  et  /Ini-  Afnii 
timorum  populorum,  PttntifUeSj     Mrx] 
Reges,  resgestxet  documenta,     ChrUU 


et  Baeticos,  superatis  Suevis  et 
Gothis  qui  in  ejus  auxilium  vene- 
rant  profugit.  Suevi  eas  Provin- 
cias  praedantur.  Ibiex  Idacio. 

Leonis  6et7. 

Fames  valida  Constantinopoli, 
ac  Templum  Regiae  Civitatis  exu- 
stum.  Marcellin  in  chron  Beda 
Gildas  Pulcherla  a  rerumadmini- 
stratione  removetur.  Vide  Pagium 
Sen  ad  hunc  annum  n.  44. 


Leonis  7  et  8. 

Proclus  Constantinopolitanus 
Patriarcha  obit  succedente  S.  Fla* 
viano.  Pagius.  Ingenti  terraemotu 
Constantinopolis  concussa.  Mar- 
ceilin  chron  [  Januar  26,  Malala 
p.  66.  Nlceph  25.  Sept.  ] 

Ingens  bellum  per  Attilam 
Regem  h.  a.  inflictum  pene  totam 
Europam,  excisis  invasisque  civl- 
tatibus  atque  castellis  conraslt. 
Attila  Rex  usque  ad  Thermopolim 
h.  a.  Infestus  advenit.  Marcellln 
chron. 

Leo  Magnus  ad  JanuariumAqui* 
leiensem,  et  ad  Septimium  Alti- 
nensem  soribens  Pelagianam'  ha^ 
resim  subvertit.  VideetiamPagium 
Sen.  ad  h.  a.,  num.  5  et  seqq. 

LeonisS  et  9. 

Concilium  Constantinopolita- 
num  coepit  vi  Id.  Novembr  ut  in 
Act.  I  Chalcedon.  In  illo  Butyches 
haereseos  convlctus  accusante  Bu- 
sebio  Dorylael  episcopo.  Vide  notas 
ad  Leonem.  Eodem  anno  bis  postu- 
latus  Ibas  Bdessenus  bis  absolutus 
est  :  primum  Tyri  mense  Febr 
deinde  Beryti  mense  Septembr 
Petav  ex  Actis  Concil  Chalcedon. 
Vide  notas  ad  Leonem  M. 

Provincialndia  Theodoslo  prin- 
clpi  tlgrlm  domltam  pro  munere 
mlsit.  Marcellin  chron. 

S.  Germanus  Antlslodorensis 
episcopus  oblt  Ravenn«3.  Vide  No- 
rlslum  hist  Palag:  lib  11,  t,  49. 


446 


U7 


448 


703 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  HOM.-VATIC. 


B 


Anni    Imperaiores,     Consuks,     Romano-    Anni    A  Anni  Chrlstianonm,  Judxorum   et  fini-  A 

Per,        rum,  res   gestx,    et  documenta.    U.  C.  Olymp.     thnonim  pupulorum,    Pontifirefi,  A 

Jul.  et                                                           ante  et  Rrfjca,  rcs  ijest:v  et   donunenta.  Cl 
Ind                                                          post  PaL 

filius  catholicos  succedit  socer 
Theodorici  Gothorum  regis,  qui 
Gacsaraugustanam  provinciam  po- 
pulatur.  Ibi  lex  Idacio. 

5462       Impp  Gaess  Theodos  Jun  Aug  tr.    1201 
0  40  p.  47  et  48.  cos  xviii.  4202  306 

9  43      £t  Yalentinianus   Jun  Aug  tr.  iv 

B      p.  24  et25,  cos  vi.  et 

Indict  FI.  Protogenes  Or.  307 

n      Goss.     Fl.  Asterius  Occid  seu  Fl.  i 

et  m  Astyricus. 

Diptychon  Leodiense.  Epistola 
dogmatica  S.  Leonis  M.  et  alise 
plures  ab  8  ad  30.  Epistola  vi  Si- 
donii  Apollinet  l.viii,  c.  de  repu- 
diis,  alixque  apud  Keland  apud 
quem  P.  AnnaBus  Silvius  scripsit : 
Constantinus  Senior^  qui  Chri- 
stianse  religionis  ministros,  etc.  Ab 
Vrhis  exordio  mille  ct  ducentis  com- 
pletis  annis  Posthumiano  et  Zenone 
consulibus,  et  Asteno  consule  tan- 
quam  primus  incipit.  In  vetusliss 
codicibus  Ecclesiae  Yeron  in  epi- 
stola  S.  Leonis  ad  Flavianum, 
scribitur  Asturio  ei  Protogene 
W.  CG.  coss. 

Diem  obeunt  SS.  Hilarlus  epi- 
scopus  Arelatensis,  et  Eucherius 
Lugdunensis.  Vide  Noris  hist  Pe- 
lag  lib  II,  c.  2,  et  lib  xi,  c.  43  ex 
Prospero  Tirone. 


Olymp      LeonisO  et  40. 

Hoc  anno  Synodus  prsdatoria 
Ephesi  est  habita  fraude  Chrysa- 
pii  eunuchi,  in  qua  Eutyches  a 
Dioscoro  communioni  restitutus 
est.  Flavianus  damnatus  ;  et  cum 
Rom  pontif  appcllaretf  in  exsilium 
pulsus  moritur.  Huic  suffectus 
A!iatoHus  presbyter  Apocrisarius 
Dioscori,  ut  ait  Niceph  chron  et 
ex  eo  Pctavius.  Le^rati  Ilom  pon- 
tif  vexati  llilarius  effugit,  ei  Ro- 
niam  venit.  Ibi  habita  SvnodoLeo 
pont  Ephesinam  illam  abrogavit. 
Acta  Concil.  Chalced.  Liberalus. 
Ihi.  Vidc  notas  ad  Leonem  M. 
Sebastianus  aGenserico  occiditur. 
Ibi  ex  Idacio. 


5463       Impp  Gaess  Theodosius  Jun  Aug 

<5>    44  p.  48et49,  cos  xviii,  qui  deinde 

9  44  h.  a.  moritur  ex  lapsuab  equo  die 

A       v  Kal  Aug  succedente  Marciano. 

Indict      Et  Valentinianus  Jun  Aug  tr. 

III  p.  25  et  26,  cos  vii. 

et  Fl.  Mabcianus  Thrax  sive  Iliy- 

IV  ricus  nubit  Pulcherix  Theodosii 
Jun    sorori  et  creatur  Augustus 

die  8  Kal  Sept  tr.  p.  4. 

Coss    VsiJ^ntinianus  Aug  vii. 
Avienus. 

Vetus  inscriptBas  S.Pauli  apud 
Aring  R.  S.  pag  500,  et  Sirmond 
ab  Ep.  I,  9.  Sidon  Apoli  aliam  re- 
fert.  Tertiam  Fleetvood  p.  402. 
Leonis  papaD  epist  ;52.  Act;i  concil 
Chalced  T.  IV,  Concii  Gen   p.  62. 

Scoti  cum  Pictis  Aquilonares 
Insulae  Britanniae  partes  populan- 
tur.  Wortingerus  rex  ut  expellat 
ciet  milites  ex  Germania  :   qii^ 


4^2 
4203 


D 


1  Leonis  x  et  44. 

11  Synodus  Constantinopolitana  in 

qua  Euiyches  ab  Anatolio  damna- 
tur.  Placidia  ohit.  Prosper  in 
chron  el  S.  Pclrus  Chrysol.  Vide 
Norisium  hist  Pelag  lib  ii,  c.  42, 
pag.  2G0. 

Chron  AI«'x  refert  h.  a.  Attilam 
Valentiniano  mandasse,  ut  sibi 
palatium  adornaret.  Aetium  vero 
profeclura  in  Gallias  Alaricum 
adversum  eum  incilasse.  Tum  ad 
Danubium  prolHgatas  Attilae  c^ 
pias  :  scd  Alaricum  occubuisse. 
Pelav.  Sed  vide  ann  sequentem. 

Cyrus  ex  pr;ef  priet  et  Urbi  fit 
clericus,  deinde  episcopus  Smyr- 
nensis.  Jbi. 


705  CHRONOL  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M.                  706 

Anni  Imppratores,     Omsulrfi    Rnmano-'   Anni      A     Anni    Christianorum,   Jud^orum  et  fLni"    Anni 

Per.  ruw.,rcs  (jpstir,  rt  (hHumrntn.        U,  C.            Olymp.       limorum  popuhrum.,   Pontifices,    Mrx 

JuLet  ante  et                            Rpurs^rcs  ycstie  et  documenta.   Christi,. 


Ind. 


ante  et 
post  Pal. 


occasio  fuit  idolulatri;e  in  Insulam 
refercndae.  Vide  Pag  Sen  n,   16. 
5164        Impp    C:es    Valcntinianus  Jun 
012  Aug  tr.  p.  26,  27,  cos  vii. 

9  ^5  Et  Marcianus  Aug  tr.  p.  1  et  2  cos. 

G        p^_-  Marcianus  Augustus. 
Jndict     ^^  Adelphius. 

IV  Vetus  inscripl    Basil  S  Pauli. 

et  V      Aringh  lom  II,  pag.  419,  et  Seve- 

ran  p.  151.  Reinesp.  977,  et  1.  vii, 

c.  de  Paganis,  ctc.  aliieque  apud 

Reland.  Item  S.  Leonis  epist  35, 

38etc. 

H.  a.  Attila  Galliam  populatur. 

Pirisii  Genovefa  prccibus    libe- 

raii.  Tandem  ab  Aetio  in  campis 

Catalaunicis  vincitur;  dcqua  vi- 

ctoria  Idacius.  Vide  Petavium  ad 

h.  a.  qui  et  eclipsim  lunac  ex  Ida- 

cio  refert  spectatam  ,26  Septem- 

bris. 

-S165  Impp  Cjess  Valentinianus  Jun 

^13  Aug  tr.  p.  27,  28,  cos  vii. 

16  Et  Marcianus  Aug  tr.  p.  2  et  5, 

JF  E  cos. 

rdicf  Fl.  Herculanus  Occid. 

v      Coss  Asporacius,    seu  Sporacius 
t  VI  Or. 

S.  Leo  epist  52  ad  5!)  et  91, 
1.  II,  C.  de  Consul  et  n.  sparg  ab 
eis  pecun  et  1.  x  C.  de  Advoc  di- 
vers  Judic  etc,  apud  Reland. 

Inscript  vetus  in  S.  Pauli  basi- 
lica  Romae  subt,  tom  11,  p.  416, 
el  Grut  1054  8,  at  Fabrett  inscr 
p.  757  ubi  Cons  Herculani  com- 
ponitur  cum  primo  D.  N.  Severi 
Aug. 

Carihaginensis Ecclesiaqua;  per 
annos  xiii  ex  quo  capta  erat  epi- 
scopo  caruerat,  h.  a.  Deo  gratias 
episcopum   creat.  Victor   Utic. 


€6 
^4 


^ict 
Vf 


et 


Vii 


Impp  Caess  Valentinianus  Jun 
Aug  tr.  p.  28,  29,  cos.  vii. 

Et  Marcianus  Aug  tr.  p.  3,  4, 
cos. 

Tacc  Vincomalus   Or. 
^^^^  Opilio  Occid. 

Concil  Andegavense.  Vetus  in- 

script  in  coemet  v  Nom  Rom  subt., 

tomo  II,  pag  174,  et  al.  inscript 

Gudiana   apud  Reland  et  epist  S. 

Leonis  56  et  seqq.  Et  Valentiniani 

et  Marciani  Augg  ex  tom  IVCon- 


1203 
1204 


II 
III 


B 


1204 
1205 


III 

IV 


C 


D 


Leonisll  et  12. 

Sancta  Synodus  Chalcedonensis 
738  Patrum  celebratur  viii  Kal. 
Octobris :  cujus  Acta  vide  infra  in 
notis  ad  Leonem  M. 

S.  Lco  Ilcet  adesse  optaret,  le- 
gatosmisit,  nc  perabsentiam  suam 
Italia  irruptionibus  Attilacreddere- 
tur  magis  obnoxia.  Is  turha  regum 
stipatus  (ait  Jornandes)  Romanas 
provincias,  praesertim  in  Galliis  et 
ad  Rhcnitractumvastabat,  pugna- 
tum  in  campis  Catalaunicis,  ubi 
cc  millia  caisa.  Vide  Pagium  h.  a. 
n.  26. 

Attila  Galliis  expulsus  in  Ita- 
liam   arma  convertit. 


1205 
1206 


Olymp 
307 

IV 

et 

308 

i 


Leonis  12  et  13. 

Attilx  post  Aquileiam,  Ticinum, 
et  Mediolanum  vastatas  urbes  Ro- 
niam  tendenti  LeoMagnus  occur- 
rit,  cujus  suasione  recedit  barba- 
rus  victor.  Hac  occasioneadaestua- 
ria  confugientesltali  Venetiascon- 
dunt.  Marcellin  Com  Cassiod  Mi- 
scella.  Vide  Petav  et  Pag  Jan  num 
37  in  S.  Leone  ex  Prospero. 

Pro  Chalcedon  Concilio  laborat 
imperator :  et  quse  contra  Flavia- 
num  gesta  erant  abolet  Acia  Con- 
cil.  Chalc. 

TheodosiusmonachusEudociam 
in  Palxstina  inficit  baeretica  pe- 
ste:  Hierosolymitanum  thronum 
occupat :  episcopos  catholicos  fu- 
gat,  alios  occidit,  et  a  Marciano 
pertrahiad  se  jussus  fugit.  Theo- 
phanes. 

Leonis  13  et  14. 

S.  Joannis  Baptistae  caput  Eme- 
sae  repertum  sub  his  coss  refert 
Chron  Alex  mense  Peritio,  id  est 
Febr.  alligans  epochaj  Syromaced. 
763,  Antiochenorum  501.  Sed 
vide  Pagium  Sen.  et  du  Cange, 
qui  ad  annum  superiorem  revo- 
cant. 

Pulcheria  Aug  moritur  x  Sept 
martyr  Rom.MarceH  ChronAIex. 

Dioscoro  ab  Alex  episcopatu  de- 


451 


452 


453 


707 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDFF.  ROM.-YATIG. 


708 


Anni    Imperatores^  Consules^  Romano^     Anni 
Per,       rum^  res  gestse  et  documenta.        U,  C 
Jul,  et  ante  et 

Ind  post  Pal, 

cil  et  Noris  ad  Fast  cons  dissert 
p.  51. 


5167       Impp   Gaess  Yalentinianus  Jun 
(S>  45  Aug  tr.  p.  S9, 30,  cos  vii. 

O  ^^     Et  Marcianus  Aug  tr.  p.  4, 5, 

C     cos. 

IndicL    nA__  AetiusOccid. 
VII      ^**  Studius,  alii  Asterius  Or. 

et  VIII      Epistola  S.  Leonis  ad  Julianum 

Coensem  legatum  suum.  Yide  Bu- 

cher  de  cyclo  Ylct  pagSI. 

Item  epistol»  70,  74,  72  ejus- 
dem  Leonis,  etL  xii,  c.  deSS. 
Eccl  alixqae  apud  Rel. 

Yalentinianus  a  stupro  uxoris 
Maximi  ad  caedem  Aetii  etBoettiii 
impellitur.  Marcel  Idacius. 

Attiia  vomitu  sanguinis  ob  in- 
temperantiam  perit.PagiusSenior 
n.  VIII,  refert  ad  annum  praece- 
dentem. 


5468  Imp  Ces  Yalentinianus  Aug  tr, 
i^  16    p.  30,  34  cos.  VIII,  necatur  ia 

9  49    campo  Martio  per  Maxlmum  ;  qui 

B     Imperium  inyadens  Eudoxise  vim 

Indict  infert  Uaec  ex  Africa  Grensericum 

VIII    evocat  qui  Roma  potitus  praedatur, 

et  IX    et  Judaica  vasa  ex  Hierosolymis 

liucadvecta  oiim  perYespasianum 

et  Titum  in  Africam  transfert.  Ex 

ProsperOf  Idacio,  Theophane,  etc. 

Yide  Pagium. 

Avitus  ab  exercituGallicano  ac- 

clamaturAog. 

Pnca  Yalentinianos  Aug  viii. 
^^^*  Anthemius. 

Yetus  inscriptio  in  hort.  S.  Sa- 

binae  apud  Gudium,  et  Relandum. 

Epistolae  S.  Leonis  442,  etc,  de 

quibus  Pagius  Sen  h.  a.  num  13 

Yictorius  in  Praefat  Pasch  Festi. 

5469  Impp  Gaess  Marcianus  Augtr.  p. 
§>  47    6,  7,  cos. 

0  4  Et  Avitus  Aug  tr.  p.  4,2,  cu- 
A  Q  Jus  consulatus  cum  Eparcho  me- 
Indict  moria  superest  in  2  lapid  Rom. 

IX 

etx 


A       Anni  Christianorum^  Judworum  et  ;tni-  Anm 
Olymp,      timorum  populorum   Pontifices^    Mrm 
Reges^  res  gestae  et  documenta.  ChristL 

posito  in  GoncGhalcsuccedit  Pro- 
terius.  Yide  Pag.  Jun  n.  33  In  S. 
Leone. 


Yide  Reland. 

rARc  Yaranes. 
^^*^  Joannes. 

Yetus  inscriptio  apud  F^rett 

Inscripl  pag  758,  post  hos  coss  v. 

Id,  Majar  die  Solis  posita  anno 


4206 
4207 


I 
II 


B 


4207 
4208 


II 
III 


4208 
4209 


ni 

IV 


Leonis  44, 45. 

De  die  Paschali  subortas  con- 
troversias  anno  praesenti  et  proxi- 
me  praecedenti  ac  sequenti.  Yide 
S.  Leonis  epistolas,  et  Bucherium, 
necnon  Pagium,*  et  tabulam  no- 
stram  Paschalem  p.  446,  In  notis 
ad  Leonem  M. 

Juvenalis  Hierosolym  episcopus 
ab  eodem  S.  Leone  admonitus 
catholicam  fidem  collecta  Synodo 
omnibus  amplectendam  proponit. 
Append  Goncii  Ghalc. 

Anatolius  GP.  episcopus  altius 
attollens  se  a  S.Leone  reprimitur, 
ac  primatus  studio  cedit,  ep.  74 
S.  Leonis.  Petav. 

Gothis  Pannonia,Gepidls  Dacia 
assignata  Jornandes.  Yide  Pag 
Sen  ad  h.  a.  n.  9. 

DioscoruB  hcretlcus  h.  a.  perlt. 
Ibi  n.  45. 

Leonis  45  et  46. 
'  Imp  Marcianus  Aug  tr.  p.  5,  6. 
Gos  frustra  Legationem  adornat 
ad  Gensericum  pro  Ilaliae  securi- 
tate,  et  libertate  Augustarum.  De 
Gensericiprseda  Romaecollectaper 
dies  XIV.  S.  Leone  cladem  depr&- 
cante  et  saeviora  damna,  vide  Pro- 
cop  de  bello  Yand  Evagr  lib  ii, 
c.  7.  Ruinart  de  pers  Yand  p.  2. 
c.  6,  n.  9,  et  pag  Sen  ad  h.  a.  ei 
notas  infra  pag  464. 

Marius  episcopus  Aventicensis 
ab  h.  a.  suum  Ghronicon  auspi- 
catur. 


Leonis  46  et  47. 

Mareianus  Avitum  ifflperalorem 
agnoscit  consortem  imperii.  Ida- 
ciusin  chron. 

Gensericus  nontantumia  Africa 
et  Sicilia,  verum  etiam  in  com- 
plures  profincias  Orientalis  et 
Occidentalis  imperii  post  obitum 
Yalentiniani  irrumpens  vastat. 
Yicl  Yilensis. 
Gensericus   Gathollcos  vexat    in 


454 


155 


456 


GHRONOL  A  S.  STLTBSTRO  AD  S.  GREG.  M. 


740 


wd  Imperatores^    ConsuUs^    fionumd-   Anfii 

r.  rum^  res  gestm  et  documenta,      U.  C» 

€t  ante  et 

tf .  T^st  PaL 


sequenti :    1.  25,  G.  de  Bpisc  et 
Gler  elc  apud  Reland. 

Ghilderiousquartus  Franoorum 
Rex  h.  a.  Meroveo  morino  suco^* 
dit.  Theodoeius  Gothorum  Rex 
ATitii  Imperatoris  hortatn  Hispa^ 
nlas  ingreditur  Rechiarium  ad 
ultimos  Gallaeciae  fiiies  fugat.  Brar^ 
charam  capit,  et  sacra  omnia  di- 
rlpit,  et  morte  Rechiarii  SaeviH 
rum  Regnum  in  Uispania  exstiiH* 
guit.  Idacius. 

70  Imp  Gxs.  Marcianus  Aug  tr>  p. 

48  7,  8^  cos  qui  obit  prid  Kal  Maii 

2  succedente  LbonE)  cujus  acoedenle 

f  consensu     Majorianos     Ravennae 

Uct  Augustus  salutatur. 
1 
txi 


rf.^  GonstantinuB. 
Rufus 

L.  6  et  9,  G.  de  hsreUcis.  S. 
Leo  epFst  7  et  seqq.  et  lapis  apud 
Fabrett  pag  577,  ubi  notatur  his 
COM  natus  Paschasius  per  dies 
Paschales  prid  Non  Aprilis  ^ie  Jo^ 
vis.  Aiscoss  Ganonemsuum  Pa«- 
schalem  edid  i  t  Yictor  i  u  sAqni  t  com 
pntans  a  duobus  Greminis  ad  hos 
coss  Gonstantinum  et  Rufumannos 
Gcccxxx  inclusis  extremis. 

Suevi  Luaitaniam  ingressi  Ulys- 
siponem  occupaot.  Idac. 


74       ImppGam  Leo  Aug tr.  p.  4  el 2. 
49      Bt  Bfejoribos  Aug  tr.  p.  4  et  8. 

3  rA«a  ^  Augttstus. 
^^*  Majorianus  Aug. 

m      Novell  Majoriani  tii  7  ei  1.  45, 

I      G.  de  re  mllit  aiiaque  apod  Re^ 

XII  landum.  Bpistol»  sancti  Leonis 

77,  aliia  434,  432,  etc 

Bclipsis  Solls  V  Kal  Jttnias  ab 

Idatio  iadicata  Feria  iv^  ab  hora 

rV)  ad  ti,  qnam  Petavius  Aome 

digit  8  supputat. 

Ghildericus  RexaFrancis  e|icl- 

tur,  qiiii£gidium  Romanum  oomi» 

tem   Militiae  Magistrum    Regean 

salutant.  Ibi  ex  Greg  Tnroft  et 

Aimonio. 


A    Afifi<    Christianorum,  JudsBonm  et  /Inttt-   Ami 
Olymp.     morum   popu/orimt,    Pontilices,      JBrm 
Reges^res  gestae  et  documenta.     ChrisH, 


Africa.  Yictor  Maximo  Antiocheno 
episcopo  mortuo  succedit  Basilius 
Ortbodox  epist  Syrorum  ad  S. 
Leonem. 

Jordanus  apudPetav  h.  a.  refert 
Theodoricum  Suevis  permississe, 
ut  gentis  suae  Regem  eligerent : 
qui  Remismundum  optarunt. 


B 


4209 
4210 


4S40 
4944 


a 


D 


Olym       Leonis47et48.  457 

3C8       Gensericus  Budoxiam  cum  Pla- 
IV     cidia  filia  Olybrii  conjuge  remisit 
€t     Theoph  Evagr  1.  ii,  c.  7. 
d09        Avitus  tertio  anno  quam  a  Gallis 
i      et  Grothis  imperator  factus  fuerat 
Gothorumauxiliodestitttius  impe- 
rio  et  vita  caruit  Idatins.  At  Ida- 
tins^  aliique  nec  integrum  annum 
imperioejusattribuant  HistMi»- 
cell  eumdem  Placentiae  episcopum 
creatum  narral  abdicato  imperio 
Petav, 

iSgyptii  hsretici  Marciano  mor- 
tuo  tumultuantur.Horttm  slgnlfer 
Timothetts  .filurus  ex  Monacho 
Presbyter  Alexandrinus  praestigiis 
suis  Monachos  in  Proterium  com- 
movet,  et  ^lurnm  intrudi  suadet 
Theoph  Liberatus.  Yide  Pagium 
in  notis  ad  S.  Leonem  num  34. 

I  Leonis  48  et  49.  4S8 

II  Leo  imp  ab  episc  orbis  super 
Ghalcedodon.  Goncilio  concordes 
accipit  epistolas.  Marcell  Bva- 
gritts. 

Analollo  episoopo  GonstanliiMH 
politano  decedenti  svccedit  Gea- 
naditts.  Theod  Lect  Garon  et  Pa- 
gius  Sen  n.  8. 

Anastasius  fit  Hierosotymorum 
episoopus.  Gyrill  ei  Bulhymius 
apud  Pelav. 

Timothei»  ^uras  Proleriamin 
BapUslerio  necat  prima  dle  Pas- 
chatis,  el  Gyrllll  scripta  depravat. 
Ibi  ex  Theoph  et  Bvagr  1.  ii,  c.  8. 

Buthalius  Diaconus  primum, 
deinde  episcopus  Sulcensis  editus 
a  Laur  Zaccagnio,  opus  suum  in 
epislolas  Pauli  hoc  Gonsulala  ab- 
soivit :  ad  quem  numerat  ab  ad« 


744 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni    Imperatore$,ConsulesRomanorum^     Anni     A 
Periodi  rvs  yestac,  et  documc7ita.  17.  C. 

Julet  ante  ct 

Ind.  post  PaL 


Anni     Chrisfianorum,  Judaeorum  ct  fLmti-  A 

Olymp,        morum   populorum.   Pontilimi^    A 

/iry^N.   rrs  ^- .s/,t   rt  tincumcnta.  Ch 


5472       Impp.  Cass  Leo  Aug  tr.  p.  2,  3. 

0  20   Cos. 

9   4     Et  Majorianus  Aug  tr.  p.  2,  3. 

Cos. 

TAflc  Pl-  Riciraer  Occid. 
^^^  Patricius  Or. 

Yet  inscript  Rom  subt,  tom  11, 

p.  693,  et  Reines  p.  976,  et  I.  4, 
C.    de   summ.    Trinit  etc,  apud 

Reland  Epistola  S.  Leonis  80,  de 

qua  vide  in  DOtis  ad  Leonem  M. 


4244 
4242 


D 

Indict 

ct 
xui 


5473 

Impp  Cjbss  Leo  Aug.  tr.  p.  3, 

4242 

III 

S>  24 

4.  Cos. 

4243 

IV 

9  5 

Et  Majoribus  Aug  tr.  p,  3,  4. 

CB 

tacc  Apollonius  Or. 
^^^^  Magnus  Occid . 

Indict 

XIII 

L.  44,  C.  de  Advoc  divers  jud 

et 

etc.  ap  Reland  et  S.  Leo  epist  99 

XIV 

ad  403. 

Maldias  Suevis  imperans  jugu- 
latur.  Succedunt  Frumarius  et 
Remismundus.  Hispanis  Theodo- 
ricus  Nepotianum  Mag  Miiitise,  et 
Sunericumcomitempraefecit.  Ida- 
tius. 


5174 

®  22 

96 

A 

Indict 
XIV  et 

XV 


Coss 


5475 
023 

%' 

Indiet, 

XV 

et\ 


Imp  Caess  Leo  Aug  tr.  p.  4,  5. 
Cos. 

Et  Majorianus  Aug.  tr.  p.  4,  5. 

Cos. 

FI  Severinus  Occid. 
Daglaiphus  Or. 

Vetus  inscript  Nolana  in  Praef 

toml  I  n.  26,  circa  finem  et  epist 

XI,  lib.  I.  Sidonii  Apoll  et  Concil 

Turonense   i.    Vide   Pag  Sen  ad 

h.  a. 

Majorianus     Aug    a    Ricimere 

occiditur  :  qui    ann     superiorl 

adversus  Vandalos  bellum  parans 

dissimulato  habitu  legati  specie 

ad  Gensericum  in  Hisp  profectus 

fuerat.  Procop  debell  Vand  lib  i. 


4243 
4244 


venlu    Salvaloris  annos    cccclxii 
Pa{r. 

II  Leonis  49  et  iO. 

III  Leo  Proterii  neo.ecogniia  Caesa- 
rium  mittens  caedis  iilius  parti- 
ceps  abscissione  lingux  multavit, 
Timotheum  vero  Episcx^porum 
judicio  reliquit.  Petavius  ex 
Theoph. 

Conslantinopoli  Concilium  cele- 

brantur  in  quo  Chaleedonensis  Sy- 

B  nodus  confirmata  et  Ecclesiastica 

disciplina   constituta.  Balsam  in 

Nomoc. 

Acacio  Antiocheno  mortuosuffi- 
citur  Martyrius.  Niceph  chron. 

Leonis  20  et  24 

Timotheus  iElurus  interfcctor 
Proterii  episcopi  Chersonam  rele- 
gatur  :  etpost  menses  quinque  in 
episcopatu  Alex  eidem  sufficitur 
Timotheus  Solofnciolus  Conc. 
Chalcedon  defensor.  Victor  Tun 
Epistolae  S.  Leonis  99  et  400. 
Theophan.  Vide  Pagium  Jun  in  S. 
Leone  num  36. 

Eudocia  Thcodosii  relicta  rao- 
ritur  Hierosolymis,  cum  operaSS. 
Euthymii  et  Simeonis  Stylitae  re- 
sipuisset  ab  hser  Eutych  in  quara 
ad  tempus  prolapsa  luerat.  Cyrlll 
et  Niceph. 

Olym      Leonis  24  et  22.  Hilari  4 . 

309        S.  Leo  M.  obil3  Novembr  dep 

IV      X  Nov.  Vacat  Sedes  dies  47,  suc- 

et  340  cedit  S.  Hilarus  ordinatus  42  No- 

1       vembrisdieDominica.  Vide  notas 

ad  Hilarum. 

Majorianus  Augustus  a  Ricimere 
Patricio  occidilurprope  Dertonam 
die  7  Augusti  ex  chronographo  per 
Cuspinianum  edito  et  per  Onu- 
phrium  observato.  Vide  Pag  Sen 
ad  b.  a.  n.  2.  In  ejus  locum  leva-'". 
tur  imperator  Ravennse  49  Nov. 
LiBius  Severus.  Ibi. 

Hoc  anno  64  post  obitum  S. 
Martini  Turonensis  episcopus  or- 
dinatur  Perpetuus  :  a  quo  Greg 
Turon  lib  x,  hist  Franc  c.  34,  or- 
dinata  esse  affirmat  jejunia  et 
vigilias  per  anni  circulum. 


D 


Impp  Caess  Leo  Aug  tr.  p.  5,  6.    4214 
Cos  II.  4245 


4 


I 
11 


Hilari  4  et  i.  k 

StudiusPatric.  Monasteriumce- 


7^3 


CHRONOL.  A  S.  SYLYESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


7U 


^nni    Imperatores,  Consules^  Romanorum^  Anni    A      Anni    Chnstianorum^  Judaeorum  et  fini-   Anni 
pef'  «^**^*  ^^^  gestx,  et  documenta.      U,  C.  Olymp,      timorum  poputoi^um    Pontifices,    JErse 

et  2nd.  anie  Reges^  res  gestae  et  documenta.    Ckristi. 

et  post 
Paltl.  «l  x« 


£t  Libius  Severus  tr.  p.  1,  S. 

Coss.    Leo  Augustus  ii. 

Libius  Severus  Aug. 

Yetus  inscript  ap  Fabrett  pag 

757.  S.A  Hiiari  epist  v,  et  Leontii 

Arelat  ad  Hilarum  papam. 

Eclipsis  Lunae  vi.  Nonas  Martii     — 

Fer  VI.  Idat. 

5476       Impp  Csess  Leo  Aug  tr.  p.  6,  7,    1215 

$  24    coss.  2.  1216 

0    8       Et    Libius    Severus    Aug    tr. 

F      p.  2, 3,  cos. 

Indict  Yivianus. 

letii    Coss  Basilius  qui  et  Fl.  Caecina 
Basllius 

Apud  Sidon  Apoll  lib  i,  ep.  9. 
Inscriptio  Paschalis  apud  Fa- 
brett  577  et  Noris  ad  Fast  coss 
pag  53  ex  qua  hoc  aono  celebra- 
tum  est  Pascha  21  Aprilis.  Yide 
supraad  ann  457, 1,12,  Cdeadvoc. 
Yictorius     Aquitanus     rogatu 
Hilari   Papae  Cyclum  Paschalem 
annornm532edit.  YidePetavium. 
^77       Impp  Caess  Leo  Aug  tr.  p.  7,    1216 
S>    25  8,  coss  2.  1217 

ft     9      Et  Libius  Severus  Aug  tr.  p.  3, 
-B  i)    4.  Cos. 

2n€iict  Rusticus. 

II      Coss    Olybrius  qui  et  Fl.  Anicius 
**ni  Olybr. 

Yetus  inscriptio  in  S.  Sabinae 
Fabrett,  pag  567. 

Solis  defectio  die  20  Augusti 
Constantioopoli  digit  ihve  6  ab 
Idatio  memorata  :  de  qua  Pe- 
tavius. 

Childericus  per  octennium  a 
Prancis  expulsus  Regno  suo  re- 
stituitur.  Yide  Pag  Sen  h.  a.  n.  9. 

Impp  Caess  Leo  Aug  tr.  p.  8,    1217 
26  9,  coss  II.  1218 

40      Et  Lib  Severus  Aug  tr.  p.  4.  5, 
cos  qui  Ricimeris  Patricii  dolo 
veneno  interimitur.  Interregnum 
m       post.ejus  mortem  anni  et  aliquot 
^  IV    mens  ex  Cassiod. 

Coss    ^'  Basiliscus. 
Herminericus. 

Yetus  inscript.  Fabrotti  567 
Montfauc  Diar  Ital  p.  161.  Concil 
Rom  et  epistola  Hilari  Papae. 
Yide  notas  ad  Leonem  M. 

Gensericus  valida  classe  oras 
Italiae  et  Graeciae  populatur.  Quin 
Patrol.  CXXYIl. 


B 


C 


D 


'  lebre  condit  CP.  in  quo  Acoemetas 
monachos  transfert :  ubi  Studitae 
deinde  dicti  sunt.  Theoph. 

Antiochia  Isauriae  terra  dehi- 
scente  mergitur,  piis  aliquantis 
relictis.  Idatius. 


II  Hiiari2el3. 

III  Peiavius  adnotans  Theophanem 
h.  a.  numerare  Mundi  5956. 
Christi  456 ,  qui  est  ^rae  commu- 
nis  463,  refert  Petrum  Cnapheum 
Zenone  duce  Orientis  sibi  conci- 
liato,  Apoilinaristas  quosdam  con- 
tra  Martyrium  AntiochenumEpi- 
scopum  concitasse.  Martyrius  a 
Gennadio  honorifice  exceptns  CP. 
Antiochiamdumredit,  tumultuan- 
tem  populum  videns,  sedi  renun- 
tiat.  Petrus  ejusdem  invasorab 
Imp  in  exsilium  pellitur. 

III  Hilari  3  et  4. 

IV  Olybrius  Romam  missus  a 
Leone  Imperatore,  ducta  uxore 
Placidia,  invitus  a  Romanis  coro- 
natur.  Chron  Pasch  ad  h.  a.  retu- 
lit  una  j:um  Consulatu.  Sed  tri- 
mestre  ImperiumOlybrii  differen- 
dum  est  ad  ann  472.  Yide  infra. 

Beogor  Rex  Alanorum  a  Rici- 
mere  occiditur  apud  Bergomum. 
Cassiodor.  In  eodefecit  Alanorum 
Principatus  iilterLigerim  et  Rho« 
danum. 

Obitus  S.  Simeonis  Stylitae  h. 
a.  signatur  aChron  Pasch. 

Olym.      Hilari  4  et  5,  qui  Concil  Romae 

310  celebrat.    Yide    notas  infra   ad 
IV     Hilarum. 

etOl       Incendium    CP.   Juxta     chron 
Alex. 

31 1  ^gidius  comes  Gothorum  ex  in- 
I      sidiis  moritur,  qui  post  ejus  ob- 

itum  Romanas  civitates  occupa-* 
runt.  Idatius. 

Childericus  Andegavis  pugnat* 
Odovacriuscum  Saxonibus  Ande- 
gavos  venit,  et  magna  clade  po- 
pulum  devastavil.  Ex  historicis 
Francorum  :  quorum  criterium 
vide  apud  Pag.  Sen  h.  a.  n.  x. 

23 


463 


464 


465 


715 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDJT.  ROM.-VATIC. 


7%l 


Anni    Imperatores,    Consules.  Romano^    Anni     A  Anni   Christianorum,    Jvd^orum  etfini-    Am^ 
V^.M.    ^m,  res  gest.  et  ^o^menta.  al>V.C.       Olymp.      ^~  P^^^^^      £^S,  ^-g- 

et  post 
Palil 


5179 

a27 

•  11 
B 

Indict 

IV 

ety 


et   Alexandriam  usque  pervasit. 
Procop,  lib  1. 
Imp  Gaes.  Leo  Aug  tr.  p.  6,  10, 

COS  III. 

Yacat  Imp  Occid. 

Leo  Aug  III  primum  solus, 
rncft  ^^^    Talianus    Coilega 

^^**  labente  anno  in  Cons 


V 

et  VI 


additur. 

Yet  Inscript  Rom  subt  tom  4, 
p.  418  et  Reines  967  et  1.  9  C  de 
his  q.  ad  Eccl  confug. 

Tbeodorico  Gothorum  Regi  de- 
mortuo  succedit  Evaricus  frater, 
qui,  vastatis  Hispaniis,  in  Gallias 
descendens  Arvernnm  obsedit. 
Pelav  ex  Isidoro  et  Sinodio.  Pa- 
gius  Senior  refert  ad  annum 
proxime  sequentem. 

5180  Impp  Caess  Leo  Aug  tr.  p.  10, 
028    11,  cosiii. 

•  12       Et  Amthemius  Aug  tr.    p.  ex 

A       mense  Aug. 

Indiet  p         Busaeus. 
Joannes. 

L.  17,  C.  de  Collationibus. 

Conimbrica  a  Suevis  per  dolum 
occupata  et  vastata.  Idatius.  He- 
raclius  Flori  Consulari\  filius, 
et  Marsus  Isaurus,  contra  Yan- 
dalos  a  Leone  Imperatore  missi 
Tripolim,  aliasque  Urbes  expu- 
gnant.  Quare  Geisericus  pacem 
petit  et  impetrat.  Theophanes 
Procopius  lib  i. 

5181  Impp.  Caess.  Leo  Aug  tr  p.  11, 
^    1   12.  Cos  III. 

Et  Anthemius  Aug  tr  p.  1.  2. 
Cos  II. 

Cos  Anthemius  Augustus  ii, 
solus. 

Inscrip  Neap  apud  Fabrett, 
p.  757.  D.  habet  Anthemio  iii.  Cos 
videtur  legenda  Anthemio  i  t  e 
rum  Cos.  Fortasse  litterae  detritae 
ansam  errori  dederunt  in  descri- 
bendo. 

Cos.  Anthemius  Augustus  ii, 
solus  legitur  I.  15.  C.  de  Episc 
aud  et  aliis  pluribus  apud  Re- 
land. 

Arvandus  Galliarum  Praefectus 
majestatis  Romae  damnatus  in  exsi- 


13 
GF 

Indict 

VI 

et  VII 


1218 
1219 


I 
II 


B 


1219 
1220 


II 
III 


1221 
1222 


I 

IV 


D 


Hilari  5  et  6. 

Yortigerus  Britannorum  Rex  in 
Occidentali  parte  Britanniae  mori- 
tur  :  cui  sublegitur  Cleri,  Princi- 
pum,  ac  populi  suffragio  Aurelius 
Ambrosius  :  cujus  ad  inaugura- 
tionem  Concilium  Cimbricum  ce- 
lebratur.  ExGoncil.  Angl.  Pagius 
ad  h.  a.  n.  7. 

Natus  est  h.  a.  CIodovaen8'e  Ba- 
sina  Thoringorum  Regis  uxore 
post  divortium  ducta  a  Childerico 
susceptus.  Yide  Petav. 


Hilari6et7. 

Leo  Imp.  Antheminm  Patri- 
cinm  Romam  misit,  ImperatiH 
remque  constituit.  Marcellin  el 
Chron  Pasch. 

Ricimer  quippe  Patricius  Mag 
Militum  cum  Leone  egit,  ut  Grae- 
cus  Romam  mitteretur  Augustus, 
cujus  filiam  Ricimer  sibidespon- 
deret.  Senatur  item  Legatos  ad 
petendum  Anthemium  misit,  et  8, 
ab  Urbe  milliario  Augusto  mense 
salutavit.  Petav  ex  Sidon.  Paneg 
et  hist.  Evagrii  lib  2.  c.  18. 

Pestis  in  Urbe  saevit,  dnm  in 
ea  Lupercalia  celebrantnr.  Gela- 
sius  Papa  inepistola  ad  Androm. 

Hilari  7.  Simplicii  primus. 

Hilaro  vitam  claudenti  21  Febr 
post  vacationem  Sedis  dierum  3 
succedit  Simplicius  ordinatus  die 
Dominica  24  Febr.  Yide  notas 
pag165et174. 

Yictor  Tunon  exordium  Sim- 
plicii  statuit  sub  cos  Leonis  it 
et  Anthemii  ii,  sed  legendum  tan- 
tummodo  Anthemii  ii  sine  col- 
lega  ex  legibns  hic  indicatis. 

Leo  classi  navium  mille  contra 
Vandalos  missae  Basiliscum  pra&- 
flcit  Yerinae  Augustae  fratrem  : 
qui  victis  Geiserici  navibus  pre- 
tio  corruptus  dicitur  spe  Imperii 
ab  Aspare  et  Ardiburio  Arianis, 
ut  quasi  victus  fugeret  Constan- 


466 


467 


468 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  aD  S.  GREG.  M. 


m 


ti   ImperatoreSy     Consules^    Romano-   Anni 
iii.     rum,  res  gestw  et  documenta.  U  C 

d,  ante 

etpost 
Paia. 

lium  mittitur.    Cassiod.   Cbron. 
Sidon,epist,  7,  lib  1. 


A     Anni  Christianorum,  Judaeorum  et  fini-     Anni 
Olyn^.       timorum    populorum,  Pontiflces^    JSrse 
Reges,  resgestas  et  documenta.     Christi. 


2       Impp.  Caess.  Leo  Aug  trp.  42, 
i     43.  Cos  III. 

4       Et  Antbemius  Aug  tr  p.  2,  3. 
Gos  II. 

^^**  Fl.  Marcianos. 
II       L.  34.  C.  de  Episc  el  Cler  aliae- 
que  ap.  Reland. 

Isidorus  in  bist.  SueTorum 
postquam  narravit  Remismundum 
Suevorum  Regem  Corimbriam  di- 
ripuisse,  et  Ulyssiponem  occn- 
passe,  refert  ab  Ajace  quodam 
natione  Galata  Ariana  perfidia 
imbutos  fuisse  Suevorum  Reges 
usque  ad  Tbeodemirum,  qui,  er- 
roribusabjnratis,  Catbolicus  fuit ; 
quare  silentur  successores  Remis- 
mandi  usque  ad  ann  560,  ab  bist. 
)    Hisp.  Yide  Pagium  Sen. 

Impp.  Caess.   Leo  Aug  tr  p.  43 
i    et  44.  Gos  III. 

El  Antbemius  Aug  tr  p.  3,  4. 
ei   Cosii. 


I 

K 

3 


Coss 


Severus  Occid. 


6 


ct 


S 

n 


Jordanes  Or. 

L.  44.  C.  de  sacr.  Eccles  etc. 
apod  Reland. 

Cbronograpbus  Yictori  Tunu- 
nensi  insertus  perperam  adscri- 
bit  buic  anno  Arelatom  etMassi- 
liam  occopatas  aGotbis;  cum  ex 
Jornande  ad  ann  477,  differen- 
dam  Eurici  dominationem  osten- 
dat  Pagius  n.  xx  anni  477. 

Impp.  Caess.  Leo  Aug  tr  p.  44, 
45.  Cosiv. 

Et  Antbemius  Aug  tr  p.  4,  5. 
Cossii. 

coss  ^^^n  ^^ 

Probanius. 

Cbarta  Cornutiana  ex  Arcbivo 
Tiburtino.  Yide  Proiegom  pagxxxii 
et  1.  43.  C.  de  off  rect  prov  ali'<e- 
que  apud  Reland. 

Item  lapiseffossus  anno  4724, 
ad  S.  Pauli. 

Impp  Caes  Leo  Aug  tr.  p.  45, 
16,  cos  IV. 

Et  Antbemius  Aug  tr.  p.  5,  6, 

COS  II 


izOBz 

4223 


Olymp. 
344 

IV 

et 

342 
I 


B 


4223 
4224 


4224 
4225 


D 


4224 
42^ 


I 

II 


II 
III 


III 

IV 


tinopolim,  aYerina  Augusta  11- 
beratus  relegatur  Perintbum. 
Procop  Nicepb  1.  45,  c.  47. 

Simplicii  4  et  2. 

Caput  Denzicis  Hunnorom  Re- 
gis  Attilae  filii  Constantinopolim 
est  allatum.  Marcellin. 

Patricius  Asparis  filius  a  Leone 
Caesar  dictus  Alexandriam  mitti- 
tur  ut  ab  Arii  pravis  dogmatibus 
Asparem  revocaret.  Ab  eodem 
PrincipeZenogener  cumexercitu 
in  Tbraciam  missus  feliciter  eva- 
dit  Asparis  insidias:  ex  quo 
Aspar  suspectus  Leoni  redditur. 
Yide  Pagium  Sen  ex  Tbeopbane 
baec  recitantem,  et  ad  annum 
bunc  revocantemGeiserici  cladem 
anno  soperiori  ex  aliis  Cbrono- 
grapbis  relatam. 


Simp]icii2et3. 

Quindecennalia  Leonis  Imp  b, 
a.  consignat  Pagius,  licet  ejus 
Consulatum  lY  eum  siiiis  statuat 
anno  sequenti. 

Gennadius  Constaniinopolita- 
nus  Episcopus  Danielem  Propbe- 
tam  ex  integro  ad  verbum  com- 
mentatus  est,  et  bomilias  multas 
composuit :  et  Pauli  epist  omnes 
exposuit.  Marcelliuus,  et  cum  eo 
Peiav. 


Simplicii  3  et  4. 

Aspar  cum  Ardabure  et  Patricio 
filius,  illo  Patricio,  boc  Caesare, 
generoque  Leonis  Principis  appel* 
latoArianuscum  Ariana  prolespa- 
donum  ensibus  in  Palatio vulnera- 
tus  interiit.  Ex  Marcellini  cbronet 
Evagrii  bist  1.  2,  c.  45.  Petavius, 
Pagius,  et  reliqui  Cbronologi. 

Gennadio  Constantinopolitano 
Episcopo  decedenti  succedit  Aca- 
cius.  Evagr  Nicepbor. 

Simplicii4et5. 

Tbeopbanes  bunc  annum  no- 
tat  mundi  5964  quo  anno  refert 
obsessam    Constantinopolim   ab 


469 


470 


474 


472 


749 

Anni 
Per. 
JuL 

et  Ind 

Indict 

X 

eixi. 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


5186 

©    6 

•  18 

G 

Indict 

XI 

et  XII. 


Imperatores,    Consules,    Romano^   Anni 
rum,  res    g^stx,  et  documenta,     U,C. 

ante 

et  post 

Palil, 

Pnec  Maxlmus  Or. 
^"^^  FaustusOccid. 

Yet  inscript  ad  S.iPauli  R.  S.  p. 

519.  Reines  981  Grnter  1057,  5. 

Epistola  Simplicii  papae  Jo.  Ra- 

ven  ep  in  cod  S.  Crucis,  p.  174. 

C.  de  advoc  diversor  Judic. 

Anthemius  imperator  Romae  a 
Ricimere  genero  suo  v  Id.  Julii 
FL  Anidus  Olibrius  imperator 
antea  appellatus  confirmatur,  sed 
perit  mense  septimo  juxta  Marcel- 
lin.  Defunctus  est  etiam  Recimer 
18  die  Augusii  Cassiodor. 

Yesnvio  ex  monte  cineres  eru- 
ctati  Byzantlum  usque  perlati 
sunt.  Marcellin. 

Impp  Caess  Leo  Aug  tr.  p.  16,    1225 

17,  cos  V.  1226 

Et  ex  III  Non  Martii  Glicerius 
JuxtachronogCuspiniani  Ravenns 
levatus  est  imperator ;  juxta  Mar- 
cellinum  plus  praesumptione, 
quam  eleciione  Caesar.  Vide  Can- 
gium  CP.  Christ  et  Pag.  Sen. 

£t  ex  mense  Martio  Leo  Junior 
Leonis  ex  Zenone  Nepos  declara- 
turCaesar.  Aliiputant  postobitum 
Sen.  Vide  Pag. 

Cos  Leo  Aug  X  sine  collega. 

L.  6.  C.  de  bonis,  quae  liber,  etc. 


5187  Impp  Cacss  Leo  Augtr.  p.  17,  1226 
©  7  cis.  V.  1227 
O  19       Et    Glycerius    tr.    p.  1,  2,  et 

F       Zeno  ut  infra,  Julius  Nepos   ex 
Indict    4Junii. 

XII  Et  Leo  Junior  :  qui   Avo  Leoni 
et     Seniori  vita  excedenti  inense  Ja- 

XIII  nuar  (Cangius  ex  hist  Gr;ec)  s-jc- 
cedit,  et  Patrem  Zenonem  coronat, 
sed  morbo  exstinguitur.  Lco  Jun 
eodem  anno,  Theoph  Malala  et 
ChrAlex 

Cons  Leo  Junior  sine  collega. 

L.  11  C.  de  legibus,  ailaeque 
apnd  Reland  et  vetus  inscript  Ma- 
billon  de  cultu  SS.  ignot  edlt 
Traject.,  p.  44,  et  alia  Fleetvood 
pag  342,  et  Rom  subt  tom  il,  pag 
419  ad  BasS.  Pauli. 

5188  ImppCaessZeno  Aug  tr.  p.  1,2,  1227 
^  8  cos  II,  expulsus  a  Basiiisco  ty*  1228 
9 1    ranno  mox  redux. 

E         Et  Jnlius  Nepos  cui  e£fugato  v 


B 


A  Anni    Christianorum,  Judseorum  et  /Ini-   'J 

Olymp,      timorum  populorum^  PontificeSj    . 

Reges,  res  gestse  et  documenta,  C 


Asparis  factione,  sed  a  Basilisco 
et  Zenone  repressos  obsessores. 
Leo  Olybrium  Piacidiae  virum 
imperatoren)  destinat :  qui  tamen 
ex  morbo  decedit. 

Acacius  CP.  a  Leone  imp.  ex- 
torqnet  privileginm  secundae  se- 
dis.  Vide  notas  pag.  173. 

Eudoxiacum  IGannis  cum  Ho- 
norio  vixisset  ac.filium  lidericum 
genuisset,  clam  profugit  ad  loca 
sancta,  ibique  mortua  est.  Theo- 
phan.  Sidonius  Apollinarls  h.  a. 
Arvernorum  episcopus  creatur 
Baron.  et  Petav.  ex  Sldonii  episl. 
1,  lib.  VI,  aliisque.  Pagius  Sen. 
ann.  seq.  differt. 

Simpiicii5  et6. 

Oslro(?othaB,  qui  sub  rege  Wala- 
mir,  ejusque  fralribus  Theodemir 
et  Widemirdegebanl,  occiso  Wa- 
lamire  sese  diviserunt ;  et  pars 
eorum  duce  Widemir  in  luliam 
contendit  ubi  Glyccrius  erat.  Sed 
Widemir  ibi  fatis  concessit,  re- 
licto  Widemir  filio,  quem  ad  vici- 
nos  Vesegothas  (nempe  Occiden- 
tales)  misit,  qulbus  se  adjungen- 
tes  Gallias  et  Hispanias  suo  Jure 
defendiint.  Theodemir  Illyricum 
aggreditur,  moriturque  successore 
relicto  Theodorico.  Jornandes. 

Simplicii6et7. 

Zeno  iniperaior  ex  19  Januarii. 

Saraceni  Mesopotamiam,  Hunni 
Thraciam  incursant.  Theoph.  et 
Cedren. 

Glycerius  a  Nepote  Marcellini 
quondam  Patricii  Sororis  ftlio 
imperio  pulsus  in  Portu  Urbis 
Romai  eplscopus  ordinatur.  Mar- 
cell. 

Per  Epiphanium  Ticinensem 
pacem  ab  Evagrio  obtinet  Julios 
Nepos  imperator  dictus  a  Leone 
Aug.  ei  in  Italiam  missus  ad  ex- 
pellendumGIycerium  quodpnesti- 
tit.  Vide  hist.  apud  Pagium  h.  a. 
n.  8  et  seqq. 


Olymp, 
312 

IV 

et 

313 
1 


I 
II 


D 


II 
III 


Siinplicii7et8. 

Theophanes  refert  Zenonem 
morluo  Leone  fil.  Basilisci  fa- 
ctione  in  Syriam   fugisse.   Basi- 


7»« 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG. 


m 


Anni  Imperatores,  ComuUs,  Romano-  Anni  A  Anni  Christianorum,  Judxorum  et  fini-  Anni 
per.  Jul.    rum,  res  gestae  et  documenta.         U.  C.  Olymp.      timorum  populorum,  Pontifices,    JSraB 

ei  Ind'  ante  Reges,  res  gestse  et  documenia.       Christi. 

et  post 

Palil 


D-  C 


et 


Jndict  Kal  Sepl.   Orestes  filium    saum 
XI i^     AuGUSTULUM  substituU  imperatCH 
*i   XIV.  rem  prid  Kai  Novembris.  Ghron. 
Cuspiani. 

Cons  Zeno  Aug  ii  sine  collega. 
L.  29  C.  de  inoff  test.,  etc  apud 
Reland  et  Epistola  S.  Simpliii 
papae  ad  Florentium,  etc.,  data 
post  cons  Leonis  Aug  cujus  anti- 
quum  exemplar  in  cod  monast  S. 
Crucis  de  Urbe. 

Augustulus  ab  Oreste  Patre  ad 
imperium  promotns  dicitur  etiam 
Momillus.  Jornand. 

Imp.  Caes.  Zeno  Aug.  tr.  p.  2, 
3,  cos.  11. 

Et  Augustulus  decimo  imperii 

mense  expulsus  ab  Odoacre,  qui 

Ifuiict  se  italim  regem  vocari  mandavit. 

XIV      ^       FL  Basiiiscus  ii. 
XV.  Armatus. 

L.  28,  C  de  jur  dot  etc.  apud 
Relaiid. 

Odoacer  Herulorum  rex  a  Ne- 
poti  faotoribus  in  Italiam  acci- 
tus  Romam  obtinuit.  Augustulum 
in  Lucullano  Campaniae  Castello 
exsilii  poenadamnat.  ItaOcciden- 
tale  concidit  imperium.  Petavius 
ex  Marcellino. 

Geisericus  h.  a.  mortuus  vide- 
tur,  cum  regnasset  a  capta  Car- 
thagine  annos  39  juxta  Procop. 
Succedit  Hunericus.  Ibid.  Sed  Pa- 
gios  Sen.  differenda  haec  putat 
ad  annum  sequentem. 

^^      Imp.  Caes.  Zeno  Aug  tr.  p.  3, 
®     10  4,  cos.  41. 

3      Regis  Odoacris  in  Italia  1  et  2 
ex  23  Augusti. 

Cos.  Nullus. 

EpistoIaSimplicii  papaeadZeno- 
nem  VIII.  Id.Oct.  etvetus  inscript. 
Grut.  1051,  6  habet  Post  ConsM- 
latiim  iterum  Armati  :  fortasse 
legendum  erat  P.  C.  [Basilisci  de- 
leto  nomine]  iTERum  et  Armati  et 
Fleetvood  pag  378  eodem  modo 
signatur  1.  9,  cod.  unde  vi,  etc., 
apud  Rel. 

B;isilisco  in  ordinem  redacto 
circa  mensem  Augustum,  Zeno 
imperator  Urhem  regiam,  et  im- 
periom  recuperat.  £x  Theoph  et 


^^i€t 


et 


liscus  in  campo  Csesar  acclama- 
tus  uxoris  impulsu  Timotheum 
iEIurum  revocat,  ac  Petrum  Ful- 
lonem  :  et  Acacium  CP.  urgens 
ad  damnandam  Synodum  Chalce- 
don.  a  populo  impeditur.  Evagrius 
lib.  III.  c.  4  Timoiheus  Solopba- 
ciolus  Alexandria  cedit. 

Ostrogothi  Illyricum  devastant 

Theodomire  rege  cum  Theodorico 

Q  fil.  eos  ducente.    Pag.  Sen.  ex 

Jornande,  aiiisque  h.  a.  n.  6  et 

seqq. 

1228  in         SimpHcii8et9. 

1229  IV         Scribit  Simplicius  ad  imperato- 

torem  decohibendo  iSluro.  Yide 
notasad  Simplicium. 

ZenoPetrum  Fullonem  BasiHsci 
fautorem  in  ordinem  redigit,  ac 
Pityos  relegat :  uude  postea  pro- 
fugit.  Attamen  perfidia  Armati 
proditus  Basiliscus  in  Cappado- 
ciam  relegatus,  turri  includiturf 
ubifame  periit.Procop  i  hist  Vand. 
Q  Timotheus  ^lurus  intrusus  in 

thronum  Alex  a  monachis  pellitor. 
Theophanes.  Liberatus  cap.  16  as* 
serit  hunc  sibi  veneno  necem 
conscivisse.  Alexandrini  in  locum 
^luri  Petrum  Moggum  substi- 
tuunt :  quem  Zeno  expulit  teste 
Liberatoac  Felice  papa.  £pist2 
Petav.  Pleraque  ex  his  Pagius 
Senior  referenda  Judicat  ad  an- 
num  proxime  sequentem. 

1229  Olum       Simplicii  9et  10. 

1230  313        Barnabae   apostoli  corpus   in- 

14       ventum  in  Cypro  una  cum  Evan- 
gelio  Matthaei  pectori  impo&ito: 
Q  qna  occasioneCyprus  Antiocheno 

ex  patriarchatu  exempta  fuit  et 
ConstantinopoliUnoattribuU.  Ze- 
no,  intrusis  a  Basilisco  episcopis 
pulsis,  Catholicos  vel  ejectos  resti- 
tuit,  vel  novos  ordinari  fecit.  In 
primis  Petrus  Cnapheus  Antio- 
chia  exactus  est :  et  in  ejus  locum 
Stephanus  subrogatus.  Petav  ex 
Cedreno  et  Theophane  qni  addit 
Stephanum  in  Laodiceno  synodo 
innocentem  pronunciatum  qui  a 
Cnaphei  fautoribus,  insimulatus 
fuerat  haereseos  Nestorianae.  Pa- 


476 


477 


i 


723 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  BOM.-VATIC. 


Anni    Imperatores^     Consules^      Romano-    Anni 

Per,JuL    rumf  res  gestm^    et    documenta,   V,  C. 

et  Ind,  anle 

etpost 
Palil. 


Simplicii  papae  epistolisa  Baronio 
recitatis.  Pagius  n.  6  ad  h.  a. 
Zenoni  auxiliatus  legitur  Tbeo- 
doricus  Amalus  Italise  rex  in  Pa- 
negyr.  Ennodii  n.  7. 

Imp  Caes.  Zeno  Aug  tr.   p.  4, 
5,  cos.  11. 

Regis  Odoacris  2  et  3. 


A    Anni 
Olffmp 


5191 
«>  11 

A. 

Indict 

I 
et  11 


5192 
S>  12 

6. 

Indict 

II 
eiiii 


Cos.  IllusOr.  sineCollega. 

L.  11,  C.  de  injur,  etc,  apud 
Reland  et  epistola  Simplicii  papae 
ad  Acacium. 

S.  Lupus  Trecensis  obit  KaL 
Aug  Petav  cum  annis  52  suae 
Ecclesiae  praefuisset. 

Imp.  Caes.  Zeno  Aug  tr.  p.  5, 
6,  cos.  iii. 

Odoacris  regis  3,  4. 

Cos  Zeno  Aug  iii  stne  Collega. 

L.  11,  C.  qui  petant  tutor  et 
Epist.  Simplicii  P.  C.  Illi :  ubi 
tamen  Pagius  legendum  autumat 
P.  C.  Placidi  nempe  anno  481 
scriptam. 

Theodoricum  regem  apud  Grae- 
ciam  debacchantem  deterrei  Sa- 
binianus  Ulyricianae  militiae  Dux 
strenuus  (narrante  Marcellino)  qui 
juxta  Theophanem  uxoris  Asparis 
fratre  genitns,  et  a  Zenone  defe- 
cerat. 

Imp  Caes  Zeno  Aug  tr.  p.  6, 7, 

COS  III. 

Odoacris  regis  4  et  5. 

Cos  Basilius  Jun  sine  Collega. 

L.  22,  Cod  de  Testam,  etc, 
apud  Relanduro. 

Nepos,  quem  Orestes  imperio 
abdicaverat,  ejusdem  comitum  in- 
sidiis  occiditur  prope  Salonas. 
Marcellinus. 

H.  a.  vel  sequenti  Clodoveus 
V.  Rex  Francorum  iniit  Petav. 

S.  Benedictus  nascitur.  Ibi  ex 
Leone  Ost. 

5194       Imp  Caes  Zeno  Aug  tr.  p.  7,  8, 

^  14  cos  III. 

9  7       Oloacris  Regis  5,  6. 

D         Cos  Placidus  sine  Coilega. 
Indict      Memoratur  hic  Cons  Juxta  Pa- 

IV     gium  in  epistola  Simplicii  Pap» 
et  V     anno  sequenti  data  post  Consula- 
tum  Placidi. 


5193 

•  6 
F.  E. 

Indict 

III 

et  IV 


1230 
1234 


I 
II 


B 


1231 
1232 


II 
III 


C 


1232 
1233 


III 

IV 


D 


4233 
1234 

Olym. 
314 

n 

et 

3<5 

I 

Ckristianorum,  Judseorum  et  /Im- 
timorum  populorum^  Pontifices^ 
Reges,  res  gestx  et  documenta. 


gius  Sen  de  Stephani  Jun  ordinat 
ad  annos  sequentes  differendum 
censet,  quem  vide.  Yide  etiam 
notas  Bencini,  pag  171,  etPagii, 
p.  177. 

SimpliciilOetll. 

Romana  synodus  a  Simplicio  -, 
Constantinopolitana  ab  Acacio  ce- 
lebratur.  In  utraque  Petrus  Fullo 
damnatur.  Vide  Pag  Sen  h.  a., 
num  6  et  seqq  et  notas  Pagii  Jan 
ad  Simplicium. 


Simplicii  11  et  12. 

Stephanus  Antiochenus  episco- 
pus  [qui  et  senior]  a  Petavio  et 
Evagrio  lib  iii,  c.  10,  dicitur  h.  a. 
confossus  acutis  calamis  a  secta- 
toribusFullonis.  PagiusSen.  h.  a, 
n.  3,  contenditSeniorem  Stepha- 
num  vitam  produxisse  ad  480,  nec 
illum  confossuma  Fullonianis,  sed 
Stephanum  Juniorem,  quemad- 
modum  et  ordinationem  Junioris 
Stephani  usurpatam  ab  Acacio  ad 
annum  481  docet  referendam. 


Simplicii  12et13. 

Urbs  regia  per  xi  dies  continuos 
terrae  motu  quassatur  vni  Ral 
Oct.  Marcellinus.  Sed  Pagius  ad 
ann  477  ex  Theophane  recensen- 
dum  putat.  Vide  ibi  n.  9. 

Hunericus  Zenone  et  Placidla  id 
agentibus  permittit  Carthaginensl- 
bus  Afris,  utepiscopum  eligerent. 
Ordinatus  est  Eugenius.  Vtctor 
Vit  lib  II. 


Simplicii  13,  et  14. 

Stephano  Sen  succedit  Stepha- 
nus  Jun  in  Sede  Antioch.  Pagias 
in  notis  infra  pag  177 

Theodoricus  Grothorum  rex 
Triarii  filius,  qui  ad  quartum 
milliare  Urbi  Constantlnopolitanae 
cum  copiis  accesserat»  Jacentis 


An 

M 

Chn 


471 


47 


« 


« 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


796 


ni    Imperatores,   Consules,    Romano^ 
ii/.        rum,  res  gesiae  et  docwnenta. 
d 


Anni 
U.C 
ante 
et  post 
PaUl. 


Hunericus  ia  Cathoiicos^  sed 
multo  magis  ia  suos  dessevit.  Vi- 
ctor.  Vit  lib  2. 

Moritur  Chilpericus  Francorum 
Rex  juxta  Pag  Sen  h.  a.  n.  6. 


!S 

Imp  Caes  Zeno  Aug  tr.  p.  8,  9,    4234 

I 

S 

cossiii.                                           4235 

II 

\ 

Odoacris  Regis  6,  7.                             B 
r-™  Severinus. 

ct  Trocondus. 

Epist  44,Simplicii  Papae,  cujus 

I    antiqu  exempl  in  Bibioth  Monast 

S.  Crucisde  Urbe :  et  Concil  Turo- 

nense  L  Vide  Pag  h.  a.  num  27. 

S.  Severinus  Noric  Apost  h.  a. 

obiitPagiosn.  29. 


>       Imp  CaesZeno  Augtr.  p.  9,  40, 

>    COS  III. 

I       Odoacris  Regis  7  et  8. 
Cos  Faustus  sine  collega. 

^      VetusInscriptGruter  4062,  5,  et 
Nolana  in  Praefat  ad  tomum  I.  hu- 

I   Jus  edit  num  quae  et  apud  Fleet- 
Yood  p.  400. 

Theodoricus  Rex  Gothorum  Ze- 
nonis  Augmunificentiispenepaca- 
tus,  Magisterque  praesentis  mili- 
tiae  factus,  et  cosdesign.  Daciae  ri- 
pensis  et  Moesiae  partes  sibi  con- 
creditas  tenet.  Petav 


Imp  Caes  Zeno  Aug  tr.  p.  40, 
44,  cos  III,  qui  Caesarem  creat 
Bctsiliscum. 

Odoacris  Regis  8,  et  9. 

*    r/.o«  Theodoricus    Rex. 
^^^  Venantius. 

Vet  inscript  apnd  Aringhium 
449,  in  Basil  S.  Pauli  Fleeivood 
pag  466,  iipistFelicis  III,  ad  Aca- 
cium  et  I.  40.  C.  unde  vi  apud 
Reland. 

Evarix  Grothorum  Rex  in  Gallia 


4235     c 
4236 


D 


4236 
4237 


Anni    Christianorum,  JtidsDorum  et  fini-'    Anni 
Olyn^.      timorum  populonm,  Pontifices,    JSrm 
Reges,  res  gestae  et  documenta.  Christik 


supra  c^rpentum  teli  acumine  fl- 
xusinteriit.  Marcellin. 

Perozes  Persarum  rex  hoc  cir- 
citer  anno  in  expeditionecontm 
Nephtalitas  siveHunnos  Albos  pe- 
rit.  Pag  Sen.  n.  5,  ex  Agathia  et 
Procop.  Stephanus  Sen  Antioch 
Ep.  obit  ibi  n.  6. 

Simplicii  44  et  45.  482 

Simplicii  ritus  et  decreta  h.  a. 
Vide  in notis  Pagii  ad  Simplicium. 

Stephan  Jun  Antiocheno  occiso 
subrogatur  Calendio  orthodoxns. 
Ex  epist  Simplicii  Papae  Pagius, 
et  ordinatur  Constantinopoli. 

Theodorius  Volamer  [sive  Ama- 
lus]  utramque  Macedoniam  et 
Thessaliam  depopulatur,  et  Laris- 
sam  Metropolim  depraedatur.  Mar- 
cellin. 

Timotheo  Solophaciolo  episc, 
Alex  demortuo  succedit  Joannes 
Catholicus,  quem  expelli  mandat 
Zeno  Imperator,  etHenoticonevul- 
gat. 

Simplicii  45,  46.  Fblicis  UI.  i.     483 

S.  Simpliciusobit  die  2,  Martii. 
Vacat  Sedes  dies  5,  EligiturS.  Fe- 
Lix  ejus  nominis  tertius  ordinatus 
die  Dominica  viMartii.  Vide  notas 
ad  Simplicium. 

Et  juxtaBencini  notas  synodum 
Romae  celebrat  pag  482,  in  qua 
PetrusCnapheus  Antiochenae  Sedis 
invasordamnatur  ut  Eutychianus 
ac  Theopaschita. 

Petrus  MoggusAlexandrinnsEp. 
Henotico  recepto  in  flde  nutat,  et 
fit  Acephalorum  sectae  occasio. 

Verinae  Augustae  litteris  excitati 
Orientales  Leontium  Aug  admit- 
tunt.  Petavius  ex  Theophane. 

Felicis  Tertii  i  et  2.  484 

Synodus  III  Romana  snb  Felice. 
Vide  nolas  pag  487, 489,  491,  col 
2,  et  Jo:  Talajam  Ecclesiae  No- 
lanae  praeflcit.  Petav  ex  Liberat. 
c.  48. 

Chron  Pasch  h.  a.  Zeno  Imp 
Caesarem  creavit  Armati  Magistri 
Militiae  praesentialis  fllium  BasiU' 
scum. 

Mense  Junio  die  27,  Indict  vii, 
Leontius  tanquam    Imp  Antio- 


II 
III 


III 

IV 


727 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  BDIT.  ROM.-VATIC. 


T» 


Anni  Imperatores,  Consules,  Romano^  Anni 
Fer,  JuL  rum,  res  gestas  et  documenta.  JJ.  C. 
ei  Ind.  ante 

et  post 

PaliL 

obit,  succedente  sibi  Alarico  fllio, 
cum  regnasset  annos  xx,  Peta 
ex  Yictore  et  Goncil  Agathensi. 
Edictum  persecutionis  Hune- 
rici  datum  vi  Kal  Mart  quo  anno 
EclipSolis43,Januarii.  Yide  Norir 
histPell.S,c.24. 


5496       Imp  Caes  Zeno  Aug  tr.  p.  44, 42. 
0  48    Cos  III. 
9  4  4       Odoacris  Regis  9,  et  40. 

F  Cos  Symmachus  sine  Collega. 

Indict  Yetus  inscript  apud  Aring  tom 
VIII  II,  pag  449,  el  Gruter  4057,  5,  et 
etix    Reines  pag  982. 

Zenonis  fliius  ad  Imperii  spem, 
sed  pessime  educatus,  moritur. 
Petav  ex  Suida. 

Clodoveusanno  v.regni  sui  Sya- 
grium  Suessionibus  imperantem 
acie  vicit,  et  ab  Alarico  Visigot. 
Rege  ad  quem  fugerat,  Clodoveo 
deditus  occiditur.  Ex  Gregor  Tu« 
ron  et  Aimoino.  Petavius. 


5499 

•  42 

E 

Indict 

IX 

etJL 


Coss 


5200 
»20 

•  43 
D 

Indict 

X 

et  XI 


Imp  Caeno  Zeno  Aug  tr.  p.  42  43. 

Cos  III. 

Odoacris  Regis40«  44. 

Decilis. 
Longinus. 

Vetusinscriptin  S.  Martini  de 
Montibus,  cujus  modo  fragmenta 
supersunt  in  pavim.  Integra  legi- 
tur  apud  Fleetvood  p.  458,  et  Re- 
land  ad  ann  472,  48o,  et  leg  44, 
C.  de  testibus,  aliaeque  ibi. 

Imp  Caes  ZenoAug  tr.  p.  43,  44. 
Cos  III. 

Odoacrir  Regis  44  et  42. 

Cos  Fl.  Boethius  solus. 

Aringh  lib4.Rom  subt  pag  469, 
et  Reines  920,  et  Fleelvood  pag 
440,  et544.  et  Conoil  Rom  h.  a. 
et  1.  5,  C.  de  fruct  et  lit  expens. 


B 


4237 
4238 


4238 
4239 


4239 
4240 


A      Anni   Christianorum,  Judaeorum  et  fini'   Anid 
Olymp.    timorum  populorum     PontificeSy    Mrm 
Reges,  resgestaeet  docummta,  Christi 


chiam  ingredituret  PraefPrsetLi- 
lialum  constituit.  A  Zenone  Aug 
contra  eum  et  Illum  socium  mitti- 
tur  Joannes  Scytha,  a  quovicti  in 
castellum  se  recipiunt.  Petav  ex 
Theophane. 

Dira  persecutio  in  Africa  contra 
Catholicos  ab  Hunerico  Rege  exci- 
tatur  mense  Febr  pulsis  in  exsi* 
lium  plusquam  334  Episcopis. 
Obit  Hunericus  Id.  Dec.  Succedit 
Guntabudus.  Noris  hist  Pel  1.  2. 
c.24. 

Olym  Felicis2.  et3. 

345  Quarta  Synodus  Romana  sub 
IV  Felice  contra  Fullonem  et  Aca- 
et  cium.  Vide  notas  pag  487  et  494. 

346  In  Insula  CyproCorpus  S.  Bar- 
nabaeAposloIi  eo  revelante  detegi- 
tur:  cujusad  pectus  S.  Matthaei 
Evangelium  repertum  Constantino- 
polim  defertur.  Petav.  Sed  deanno 
incertum  intra  triennium.  Yide 
Pagiumh.  a.  n.  2. 

Ex  AntiochThrono  pulso  Calen* 
C  dione  Catholico  Pelros  Fullo  Se- 

dem  occupat,  et  Xenajam  servum 
Persam  Hierapolis  Episcopumcon- 
stituit,  qui  contra sacras  imaglnes 
primus  dogmatizavit  Theoph  in 
Miscell  et  Anast  Diac  in  Synodo 
Nic  II,  Hierosolym  Episcopo  Mar- 
tyrio  defuncto  succeditSallustius. 
Petav.  Pagius  di£fert  ad  ann  pro* 
ximum. 

Felicis3et4. 

II  Joannes  Antiochenae    Ecclesiae 

Presbyter  contra  Eutychianos  scri- 

bit  Marcellin  quem  Gennadius  de 

virisillc.  93,  Nestorianismi  sus- 

D  pectumhabet,  observante  Petavio. 

Clodoveus  Chlotildem  Chilpe- 

rici  Burgundi  filiam  uxorem  du- 

cit,  cum  Theodoricum  ex  concu- 

bina  jam  suscepisset.  Ibi  ex  Greg 

Turon. 

II  Felicis  4  et  5. 

III  Quintum  Concilium  Romannm 
sub  Felice  UI,  Boethio  V.  C.  cos. 
Vide  notas  ad  Felicem  III. 

Theodoricus  Gothorum  Rex  Ze- 
nonis  Aug  nunquam  beneftcils  sa- 
tiatus  prope  Constantinopolim  in- 
festus  accessit  et  pluribus  locis 


'    Imperatores,    Consules,     Romano^    Anni 
ul,     nim,  res  gestx  et  documenta.      U,   C. 

ante 
et   post 

PalU 

Guntabundus  Rex  Yand.  S.  Eu- 
genium  Episc  Carthag  revocat  ab 
exsilio.  Appadcbron.ProspNoris 
hist :  Pelag  lib  2,  c.  21. 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 

A 


730 


Anni 
Olymp, 


Christianorum^  Judaeorum  et  /tni-  Anni 
timorum  populorum^  Pontifices^  Mrx 
Regcs^  res    gestae  et  documenta,  Ckristi. 

igne  crematis  in  Moesiam  rediit. 
Marcellinuset  Suidas. 

Odoacer  in  pngna  Pebannm 
Regem  Rugorum  pro|)e  Danubil 
ripas  vincit,  et  captivum  adducit 
XVII.  Kal  Dec  Cassiod.  Yide  pag 
ad  h.  a.  n.  3. 


I        Imp  Caes  Zeno  Aug  tr,  p.  44, 45.    4240 

t4  Cos  iiL  4244 

4     Odoacris  Regis  42,   et  43. 

B     V/^^o    Dvnamius. 
d     "^^    Sifidius. 

*  Leguntur  in  epistola  Felicis  m, 

1  in  cod  Monast  S.  Crucis  Romae. 
Dynamiuslegitur  apud  Fabrettln- 
script  p.  528.Ciaiidius  Julius  Ede- 
sius  Dynameus  Y  C  et  in  L  Reine- 
sius^desium  Dynamium  P.  Y.  le- 
git  in  vet  inscript.  Yide  Reland. 

Tbeodoricus  Rex,  omnium  suo- 
rum  muititudine  assumptaGoto- 
rum,  in  italiam  tendii.  Marcellin 
dicitur  a  Zenone  persuasus,  ut 
contra  Odoacrem  pugnet.  Procop 
lib,  I,  ex  quo  Petav. 

Imp  CsesZeno  Aug  tr.  p.  45, 46,    4244 
cos  )ii.  4242 

2  Odoacris  Regis  43  et  44. 
r^cQ   Eusebius   Or. 

22^88.    ProbinusOcc. 

15  Yetusinscriptioin  BasiiicaSancti 
Pauli  apud  Aringh  pag  449,  et 

et  Fleetvood  pag  457.  Reines  pag  982, 

[  et  in  Gudisin  apud  Reland  necnon 
ex  1.  6.  C.  ad  S.  C.  Trebellian. 

I  Odoacer  Rex  Erulorum  ad  Ison- 
tium  prope Aquileiam  victus,  et  re- 
petito  certamine  in  campis  Yero- 
nensibus  magna  strage  deletus  est. 
Cassiodor  et  Jordan.  Sed  vide  Pag 
Sen  ad  h.  a.  num  3. 

K3       Imp  Cas  Zeno  Aug  tr.  p.  46, 47,    4242 

23  cos.  III.  ^243 

46      Odoacris  Regis  14,  45. 

rnRQ    Longinusii. 
W)ss.  pauslus  Jun. 

ict      Yelinscript  Aringb  Rom»  subt 

[\     lib  4  c.  25,  et  Spon.  Recherche 

des  Antiquit^s  de  Lyon,  pag.  202. 

IV    Mabillon  ex  charta  Yeneta  p.  204 

Fabrett  inscript  p.  757.  Fleetvood 

p.  397,  et  494,  et  Felicis  Papae 

epist. 

Theodoricus  ad  Abduam  sive 
Ducam  Fl.  tertio  ceriamine  Odoa- 
crem  fundenseumdemcompulitse 


III 

IV 


B 


Olym 
346 

IV 

etOl 

347 

I 


Felicis5et6. 

Acacius  moritur  Juxta  Petavium 
h.  a.  juxta  Pagium  vero  qui  se- 
quitur  Yictorem  Tunonensem, 
anno  proxime  consecuto  Flavitta 
successor  trimestri  spatio  vita  de- 
fungitur.  Catholicus  videri  cupiens 
ad  Felicem  scribit ;  sed  is  cognita 
communione  illius  cum  Moggo 
ejusdem  Apocrisiarios  non  admit- 
tit.  Petav. 

Calendio  Philippis  transfert  An- 
tiochiam  reliquiasS.  PhilippiEpi- 
scopi  Ant  et  schism  Ecclesiae  sua; 
post  annos  C.  finem  imponit 
Theoph. 


Felicis  6et7. 

Flavittae  CP.  Demortuo  sublegi- 
tur  Euphemius,  qui  Petrum  Mog- 
gum  detestatus  Acacium  expungere 
noluit,  ideoquecommunionemFe- 
licis  Papae  non  meruit.  Niceph 
lib  XVI,  c.  49,  Theophanes.  Yide 
notas  infra  pag  204. 

Mortem  tamen  Acacii  ad  h.  a. 
differendam,  adeoqae  et  succes- 
sores  docet  Pagius  ex  Yict  Tn- 
non. 


D 


I 
II 


Felicis7et8. 

Felix  Papa  S.  Caesarii  Arelaten- 
sisEpisclibrum  degratia  et  iibero 
arbitrioscriptum  commendat.  Gen- 
nad  devir  illustr  cap86.  Petav  ad 

h.  a. 

Synodus  Lugdunensis  post  Are- 
latensem  b.  a.  ab  eodem  consigna- 
tur.  Yide  Pag  Sen  ad  h.  a.  ubi 
sectae  Prxdestinatianorum  origi- 
nem  narrat. 

Petrus  Moggus  h.  a.  obit  Baro- 
nius,  Pagius,  Petavius  et  Theo- 
phane.  Succedit  Athanasius  pari* 
ter  haereticus.  Ibi. 


488 


489 


490 


73« 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMENA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


732 


Anni   Imperatares,     Consules     Romano- 
Per.  Jul      rtim,  res  gestae  et  documenta, 
et  Ind. 


Anni 
C.    U. 

ante 
et  post 

Falil. 


A     Anni    Ckristianorum^  Judseorwn  et   /Int-   Anni 

Olffmp,      timorum  populorumy    Pontiftces.     JBr» 

Eeges,  res  gestm  et  documenta.  Ckristi. 


Rayennaeiocludere,  ubi  per  trien- 
nium  obsidetur. 

5204  ImpGaesZenoAug.  tr.  p  ^,48,  4243 
^  24  cos  iii.  Anast.  Imp  ex  die  48  April.  4244 
9  47      Odoacris  Regis45, 46. 

F.        Gos  Olybrius  Jun  absqne  Gol- 

Indict   lega. 

xiY        L.  4.  G.  de  praescript  30,  vel  40, 

et  XV.  annorum,  etc.  apud  Relandum,  et 

Goncil  Carpentoract.  Vide  Pagium 

Senh.  a.  n.  24. 

Dicitur  etiam  h.  a.  Post  Gonsu- 
latum  Longini  bis  et  Faustini  vet 
lap  Lugdun  apud  Fleetvood  p.  483. 
Imp  Gaes  Anastasius  ab  Ariadna 
Zenonis  Aug  vidua  maritus  duci- 
tur,  el  coronatur  Imperator. 

Theophanes  h.  a.  numerat  ab 
Adamo  5999.  secundum  Alexan- 
drinos  5983.  Diocleliani  207.  In- 
carnationis  483.  Petav.  Evagrius 
ab  Augusti  Imperio  532.  Sed  nu- 
meri  sunt  corrupti.  Lydiat. 

5205  Imp  Caes.  Anastasius  tr.  p.  4,  et    4244 

a^  25  ex  48.  April  2,  cos.  4245 

9  48      Odoacris  Regis  46,  47. 

Pfiaa    Anastasius  Aug. 
E  D   ^^^'    Rufus. 

Indict      L.  3,  G.  de o£f  quaestor  et  inscript 

XV     vet  Lugdun.  apud  Sponantiq  Lugd 

et  I    p.  48,  et  Fleetvood  in  Sylloge  p. 

344,  Gruter  4049.  n.  2,  Pagius  diss 

hyp.  p.  296,  alius  lapis  in  Yati- 

cano  impluvio  collocat  s.  Anasta- 

sius  Imp.  ex  Acephalorum  et  Hae- 

sitantium  secta  liberum  cuiqucFa- 

citquae  velit  amplecti.   Petav  ex 

Evag  lib  iii>  cap  30.  Videet  Raro- 

nium,   et  Pag  Sen  h.  a. 

5206  Imp  Caes  Anastasius  Aug  tr.  4245 
S>  26  p.  2, 3,  cos.  4246 
9  49      Odoacris  Regis  47,   qui  circa 

C     initium  Martii  occidituraTheodo- 
bidict  ric  ,  qui  regnat  in  Italia  ex  d.  v. 
I      Mart. 

et  II    /^^    Eusebius  ii. 

^^'   Alblnus,  seuAIbinus  solus. 

Fabrett  inscript  pag  758.  Gons 
Albini,  et  epistolae  Gelasii  Papae 
Albino  V.  C.  cos.  Ex  Marcellino 
autem  uterque. 

Odoacer  Ravennae  obsessus  pa« 
ciscitur  cum  Tbeodorico  ut  pari 
J  ure  ambo  in  Italia  regnent :  sed 


II 
III 


B 


III 

IV 


D 


Olym 
347 

IV 

et 

348 

4 


Felicis  8  et  9. 

Ghron  Pasch  sub  hoc  Gonsule 
habet :  H.  a.  mense  Xanthico,  sive 
Aprili  sanguinis  fluxu  correptus 
diem  suum  obitZeno  annosnatus 
Lxv,  dies  IX. 

Imperavit  xlv.  Anastasius  Di- 
coRUS  coronatus  mense  Aprili  Fer 
V.  Majoris  hebdomadae  Ind  xiv, 
anno  secundum  Antiochiae  magnae 
aeram  dxxxvii.  Idem  ex  Malala. 

Gonciiium  Garpentoractense.  V. 
P.  Sen  h.  a.  n.  24. 

S.  Patricius  Hiberniae  primos 
Episcopus  b.  a.  obit  Petav  Sed 
vide  Pag  Sen 


Felicis  9,  qui  obiit  25 :  Febr. 
Vide   notas  ad  Felicem  UI.  Ge- 
LASius  Successor  eligitur  ordina- 
tusKal  Martii.  Vide  notas  ibid. 

LonginusZenonis  demortui  fra- 
ter  adversus  Anastasium  rebellat, 
a  quo  tamen  captus  relegatur 
Alex  ubi  ordinatur  Presb. 

Isauri  adhuc  rebelles  domantar 
per  Jo  :  Scythan,  Jo  :Gibbuiil, 
et  Diogenem  protracto  ad  sexea- 
nium  bello.  Petav  ex  Theophane 
et   Marcellino, 

Gelasiusad  EpiscoposDardaniae 
scribit,  ut  haereticorum  comnii- 
nionem  vitent.  Vide  notas  ad  Fe- 
licem  Ui. 

Gelasii  4,  et  ex  Kal  Mart2. 

Gelasius  per  FaustumMagistrum 
officioruma  Theodorico  Rege  abl^ 
gatum  Constantinopolim,  Graecos 
ad  offlcium  revocare  studet,  sed 
frustra  :  cum  Euphemio  Episcopo 
Constantinopolitanoistud  egitGrae* 
corum  objecta  scriptis  refellit,  ei 
contra  Pelagianos  fidem  tuetur 
epist  5,  6,  7. 

Seditio  Constantinopoli  subori- 
tur,  in  qua  Anastasii  Imp  et  uxo- 
ris  statuae  dejectae  per  urbem  ra- 
ptantur.  Marcellinus. 

Perotzi  Persarum   Regis  fllius 


494 


m 


493 


GHRONOL.  A  &  STLYESTRO  AD  S.  GRE6.  M. 


734 


I   Imperatores,     Consules     nomano-   Anni    A     Anni    Christianorum,  Judseorum  ei  /Ini-  Anni 
W.      rum,  res  gestse  etdocumenta.         V.  C.  Olymp.     timorum  popuhrum^  Pontifice^  Mrm 

^'  onte  RegeSyres  gestx    et  documenta.  CkrisU. 

et  post 

PalU. 


II 
in 
m 


a  foedifrago  in  convivio  occiditttr. 
Procop  Cassiodor.  Jordanns. 

Tkeodoricus  Italiae  Rex  Anastasii 
Imp  amicitiam,  et  Regum  proxi- 
morum  Clodovei  Fratris  Alarici 
Wisgot  et  Sigismundi  Burgund 
p«til.  Cassiod.  Ep.  i  ex  Jordan. 

7       Imp  Caes  Anastasius  Aug  tr.    4246  i 

n  p.  3.  4,  cos.  4247  ii 

4  Thodorici  Regis  4  et  2. 

Asterins  qui  Turcius  Rufos  q 

ot  Goss.       Apronianus. 

Praesidius. 
[I  Yetus  inscriptio  in  Tit  S.  Caeci- 
liae,  et  apud  Fabrett  p.  758,  et 
alia  in  S.  Pauli,  et  epistola  S.  Ge- 
lasii  Papae  iisdem  coss  data.  Aste- 
rii  Consulis  autographum  in  Yir- 
gilio  Mediceo  de  quo  Card  Noris 
Cenot  Pis  dissert  iv  §  4. 

Qodoveus  Francorum  Regnum 
Sequanam  usque  dilatat.  Petav  ex 
Sigeberto. 

5  Imp  Gaes   Anastasius  Aug  tr.    4247 
i    p.  4,  5,  cos.  4248     G 
t       Theodorici    Regis  in   Italia  2 

et3. 

*  tam    F1.  Yiator,  (aliis  solus.) 
^^^-   ^milianus. 

Utrumque  nominat  1.  2,  C.  de 
bonor  possess  contr  tab  libert 
observante  Relando.  Acta  Concilii 
Romani  II,  sub  Gelasio  FL  Via- 
tore  V.  C.  Cos  et  epist  Gelasii. 

Clodoveus  Francorum  Rex  de 
Alamannis  victor  Clotilde  Regina 
suadente  a  S.  Remigio  baptizatnr 
cum  militibus  ter  mille  Gregor 
lib  II,  c.  3,  et  Aimoinus  1.  i, 
cap  49,  apud  Petav  h.  a.  q 

9       Imp  Caes  Anastasius  Aug  tr.  p.    4248  iii 

5, 6,  cos.  4249  iv 

I        Theodorici  Regis  3  et  4. 
'.       Cos   Paulus  solus  qui  Frater 
ct  Imperatoris,  etc. 
V      L.  46,  C.  de  testament  milit  etc. 

apud  Reland.  Alii  appellant  hunc 

annum  Post  consulatum  Viatoris, 

ut  apud  S.  Petrum  inventus  la- 

pis,  et  a  Schelestr  relatus  in  Fa- 

stis  (antiquit  Eccl  Tom  i),  et  apud 

Fleetvood  in  Sylloge  pag  424. 
Quatuor  filii  Gunderici  Regis 


Zamasphes  Gabade  pulso  Regnum 
occupat  per  quadriennium.  Ibi. 

Contra  Isauros  Duces  ab  Anasta- 
sio  missi  prospere  c  nfligunt,  in- 
terfecto  tantum  Conone,  qui  miles 
ex  Episcopo  effectus  fuerat.  Petav. 
ex  Theophane. 

Gelasii  2,  et  3.  494 

Synodus  Romana,  in  qua  Grela- 
sius  cum  Lxx  Episcopis  decernit 
de  libris  recipiendis  a  Gathoiicis 
aut  rejiciendis.  Idem  Peiagium, 
Gaelestium,  et  Jnlianum  Eclanen- 
sem,  eorumque  libros  conflgit,  et 
Semipelagianorum  scripta  [Cassia- 
ni  et  j^ansti  Rejensis]  rejicit  tan- 
quam  apocrypha,  Baron  et  Noris 
hist  Pelag  lib  ii  cap  47.  Sed  con- 
fer  cum  adnotatis  ab  eodem  Gard. 
Norisio  ad  Genot.  Pis  diss  iv,  §  4, 
pag  445,  et  a  Pagio  ad  h.  a.  In 
cod  vetus  Monast  S.  Grucis  signa- 
tur  Decretum  Asterio  et  Praesidio 
YY.  GG.  coss. 

Gelasii  3  et  4.  495 

Synodus  Romana  II,  celebrata 
Id  Maii,  in  qua  Misenus  olim 
Apostolicae  Sedis  Legatus,  et  Aca- 
cii  communione  infectus  pcenitens 
reconciiiatur. 

S.  Eugenius  Garthaginensis  Epi- 
scopus  pro  flde  exsai  in  Gallia  obit 
Gregor  Tur  hist  Franc  1.  ii,  c.  3. 

Enphemius  Gonstantinopolita- 
nus  Antistes  ab  Anastasio  Principe 
in  ordinem  redactus  et  in  exsilium 
pulsus.  Huic  Macedonius  suffe- 
ctus  est,  qui  Henotico  subscripsit. 
Marcellin.  Theophan  Theodqrus 
Lector,  et  Gedrenus,  indicati  a 
Petavio  ad  hunc  annum. 

Geiasii  4  et  5,  qui  obit  49.  Nov  496 
cum  sedisset  ann  iv,  mens  viii, 
dies  48,  ut  in  pluribus  codicibus. 
Ex  Anast  aliisque  a  Pagio  Jun  re- 
citatis.  DeponiturapudS.  Petrum 
die24.  Novembr.  Eligitur  Succes- 
sor  Anastasius  ejus  nom  H,  die 
Dominica  ordinatus  24.  Novembr. 
Yide  notas  ad  Grelasiam. 

India  Anastasio  Principi  Ele- 
phantum  et  duas  Camelopardales 
pro  munere  mittit.  Marcellin. 

S.  Epiphanius  Ticinensis  Epi- 


735 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  iSDIT.  ROM.-VATIG. 


j,^^\  Jwip^a^ores,    Consuks      Romam- 
Per.JuL        rum^res  gestae  et  documenta. 
etlnd. 


Anni 

U.C. 

ante 

et  po8t. 

PaliL 


5210 
®   2 

•   i 

E 

Indici. 

V 

et  VI 


52H 
03 
•  5 

D 
Indict 

VI 

efvii 


5212 
©6 


C 


Burgundiorum  inter  se  dimicant. 
Yid  ap.  Pet  h.  a. 

Guntabundus  Rex  Yand  obit  24. 
Sept  £x  append  ad  chron  Prosp 
Noris  bist  Pel  lib  U,  c.  21.  Succe- 
dit  Trasamundus  per  annos  26, 
menses  8,  dies  4.  Ibi. 

Imp  Gaes  AnasUsius  Aug  tr.  p.    1249 
6,  7,  cos  II.  1250 

Tbeodorici  Regis  4  et  5. 

Cos.  Anastasius  Ang  ii,  sine 
Gollega. 

L.  9,  G.  de  repudiis,  etc.,  apud 
Rel. 

£o  cos  Solis  defectus  apparuit, 
bellumque  Isauricum  sexto  anno 
sedatum.  Athenodorus,  siveAnte- 
nodorus  Isaurorum  primus  in  Isau- 
ria  captus,  decollatusque  est.  Mar- 
cellin  et  ex  eo  Lydiat.  Sed  vide 
Pagium  Sen  anno  sequenti  498, 
cui  in  Eclipsi  Solis  ex  Marcellin 
signand»  contestis.  Petav. 

S.  Eieutherius  Tornacensis  epi- 
scopus  plusquam  xi  millia  h.  a. 
ad  Ghristum  conversa  exemplo 
Giodovei  baptizat.  Pag  ad  h.  a. 
n.  4. 

Ambrosius  Aurelius  Britanno- 
rum  rex  moritur  proditione  filii. 
Succedit  Utherus  frater  ex  Flori- 
lego.  Pagius  ibi  n.  5. 

Imp  Gaes  Anastasius  Aug  Ir.  p.    1250 

7,  8,  cos.  II.  1251 
Theodorici  Regis  5  et  6. 

rnQ«  ^^-  Scytha  Or. 
^®^  Pauiinus  Occ. 

L.  4,  G.  de  iegitim.  tutel.  apud 
Rel. 

F^estus  quidam  Senator  Roma- 
nus  a  Rege  Theodorico  ad  Anast 
Imp  missus  cum  imperatori  clam 
promisisset  e£fecturum  se,  ut 
Anastasius  Papa  Henotico  subscri- 
beret  *,  cum  in  reditu  ad  Urbem 
percepisset  obiisse  Pontificem, 
corruptis  pecunia  compluribus  e 
Glero  contra  Symmachum  legiti- 
mum  successorem  eiigi  curat  I^u- 
rentium.  Pacis  causa  res  ad  Theo- 
doricum  referlur,  undeorigo  usur- 
pationum  saecularium.  Yide  notas 
ad  Symmachum. 

Imp  G»s  Anastasius  Aug  tr.  p.    1251 

8,  9,  cos.  II.  4252 


B 


A    ^nni    Chnstianorum^  Judseorum  ct  /Int-   Ai 

Oiymp.      timorum  popuhrumy  Pontifices,    iE 

RegeSf  res  gestx  et  doGumenia.  Ch 


copus  obit.  Ennodius.  Gonversio- 
nem  Glodovei  ad  Ghristnm  h.  a. 
consignat  Pagius  :  quam  Petav 
retulit  anno  superiori  et  Baron 
post  triennium.  Yide  notasad  Ge- 
lasinm. 

Otym.      Anastasii  II,  1  et  2. 

318  Sedente  Ana^tasio  II  Papa  in- 
IV  felixconstitutioeratPrincipatuum, 
et      quos  regebant  Principes  haeretici, 

319  ut  Anastasius  Imp  talis  postea  co- 
1      gnitus,  Theodoricus  in  ital  Alari- 

cus  Yisgot  in  Gallia,  GundebalQus 
in  fiurgund  Ariani,  et  Suevi,  et  si 
qui  alii  in  Hispania.  In  Germania 
autem,  et  Britannia  adhuc  Pagani. 
De  solo  Glodoveo  baptizato  Ana- 
stasius  gratulari  potuit.  Yide  no- 
tas  ad  Anastasium.  Legatos  tamen 
misit  ad  Imp  S.  Germanum  Epi' 
scopuin  Gapuanum,  et  Gresconium 
Tudertinum,  ut  nomen  Acacii 
abrogaret.  Petav  ad  h.  a. 

Mortuo  Athanasio  episcopo  Ale- 

xandrino  haeretico  suffectus  est 

Joannes  eadem  labe  infectus.  Ibi 

ex  Liberato.  Yide  et  Pag  h.  a. 

n.  3. 


C 


D 


AnasUsii  II,  2  et  3,  qui  obit 
II  die  17  vel  18  Novemb  Successor 
Symmachus  ordinatur  22  Novemb. 
Yide  notas  ad  Symmachum. 

Ingens  seditio  Gonstantinopoli 
et  muiti  in  ea  caesi.  Petav  ex 
chron  Alex  Imperator  nummos 
FoUares,  quos  Romani  Teruntia'' 
nos  vocant,  usui  populari  cudit. 
Ibi  ex  Marcellin. 

Macedonius  episcopus  Gonstan- 
tiiiopolitanus  Urbis  Monasteria 
quae  abejus  communione  recesse- 
rant  cum  Henotico  subscribere  de- 
tractarent,  frustra  sibi  adjungere 
cufat  Jussu  Imperaioris.  Praecellit 
constantia  Yirginum,  Matronae,  et 
Sophiae.  Ibi  ex  Theoph. 

Palladio  Antioch  episc  mortno 
succedit  Flavianus.  Ibi. 

II  Symmachi  1  et2. 

III  Synodus  Romana  I,  sub  Symma- 


49 


CHRONOL.  A  S.  SYLYESTRO  AD  S.  GRBG.  M. 


mi    Imperatores,     Consules    Bomano- 
/ti/.      i*um,  res  gestae  et  documenta. 


III 


13 
5 

7 

4 

iet 

II 

IX 


U 
.6 


Theodorici  Regi8  6et7. 
/«/v.«  JoannesGlbbus  [al.  solas.] 

L.  25,  C.  de  excas  tat  et  I.  5, 
C.  de  silentiar  atrumqoe  coss  ex- 
hibent  not  Reland  solum  Joannem 
chron  Pascb  et  Marcellin.  <  lonci- 
liam  vero  Romanum,  et  ep.  i. 
Symmachi  Papae  hunc  annum  si- 
gnant   Pos^t   Consulatum  Paulini, 

impCaes  Anast  Aug  tr.  p.  9, 
40«  cosii. 

Theodorici  regis  7  et  8. 

r^QQ  Palricius. 
•'^^*  Hypalius. 

L.  43,  C.  de  transact.,  etc., 
apud  Reland.  Ambo  coss  Orienta- 
les.  Quare  in  Occid  signatur  an- 
nus  :  Iterum  post  consulatum  Pau- 
lini.  Vetus  inscriptioin  pavim  Ba- 
silS.  PauliquamrefertAnnghias 
Rom  subt.  Tom  1,  p.  447,  et  Rei- 
nes  p.  964,  et  Reland. 

Theodoricus  cunctorum  votis 
expetitos  Romam  advenit,  abi  S. 
S.  Q.  R.  muniflcentiam  demeruit, 
et  cerlam  ad  reficiendos  muros 
pecuniam  attribuit.  Cassiod.  Com- 
pluresfiglin»  in  tectis  eccles  Urb 
aliisque  aediflciis  signantur  re- 
gnante  D.  N.  Theodor,  Felix 
Roma,  Yid  Ciamp  de  sac  aed.  c.  9, 
p.  429. 

Imp  Caes  Anastasius  Aug  tr.  p. 
40, 44,  cos  II. 

Theodorici  Regis  8  et  9. 
Pompeius  Or. 


Anni    A 
U.C. 
ante 
et  post 
Palil. 


8    Coss.  Avienus    Occid  qui  Rafus 
}  Magnns    Faustus   Avienus. 

Uct      Vetus  inscript  Lugdun    apud 
i      Reland  et  Fleetvood  p.  495  et  Acta 
X    Synodi    Rom    h.  a   et  Epistolae 
Symmachi  Papae  iisdem  coss. 

Codex  legum  Burgundicarum  a 
Gundebaldo  Rege  b.  a.  promulga- 
t)i>  juTta  Pagium  n.  3,  qui  et  re- 
stitutionem  Cabadis  in  Regnum 
Persarum  ex  Procopioet  excur- 
sionem  Bulgarorum  [nomen  antea 
inauditum]  inlllyricum  et  Thra- 
ciam  huic  anno  assigjat. 


Anni  JCkristinncrum,  Judmorum  et  finiA 
Olymp.      timorum  populorum,  Pontific  esA 
Reges,  res  gestse  et  documenta.  \ 

cho  adversiis  ambitum  Pontifica- 
tus  Kai  Mart. 

Anastasius  aliquot  tribata  sas- 
tulii,  iuter  quaeChrysargyram :  et 
venationes  amphitheatrales  abo- 
levit :  et  Magistratas  venales  esse 
vetuit.  Petav  ex  Theophane  ei 
Evagrio  lib  ii,  c.  39,  necnon  ex 
Cedreno. 


4252 
4253     B 


III 

IV 


C 


4253 
4254 


Olym, 
349 

IV 

ei 

320 

I 


D 


Symmachi  2  et  3 

Synodum  II  Romanam  sub 
Symmacho  celebratam  fuisse  h. 
a  Pagius  docet  ex  Theodoro  le- 
ctore  ;  et  Anonymo  Valesiano  :  in 
qua  facta  pax  inter  Symmachum 
et  Laurentium  antequam  Theodo- 
ricus  Romam  veniret. 

S.  Fulgentius  Romam  venit  ad 
limina  Apostolorum,  Petav  ex 
Actis  apud  Surium,  Saraceni  Phoe- 
nicen  et  Syriam  incursanu  Idem 
ex  Theophane. 


Symmachi  3  et  I. 

RomaeSynodus  habita  in  caasa 
schismatis  a  Laurentio  concitati, 
qaam  contraxitbrevibusacnitide. 
Petavius  h.  a.  Indicendam  daxit 
Theodoricus  de  consensa  ejasdem 
Symmachi,  qui  ultro  sabire  vole- 
bat  Judicium.  Verum  Patres  nil 
definirc  ausi  primae  Sedis  An- 
tistiie  subinde  schismaticorum, 
ut  videtur,  factione  impediti,  ar- 
gente  tandem  Rege  x  Kal  Nov 
damnalo  Laurentio  secundam 
Symmacbum  sententiam  dixe- 
runt.  Yide  notas  ad  Symmachum. 
Pagius  s^ynodum  ad  503  differen- 
dam  statuit. 

Constantinopoli  in  tamalta  lu- 
dorum  theatralium  causa  tria  mil- 
lia  civium  occisa.  Marcellin. 

Cum  Arabibus  Saracenis  pax 
ab  Anastasio  facta.  et  Reip  tran- 
quillitas  restitnta.  Theophan. 


500 


504 


739 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBKA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


710 


Anni    ImpenttoreSy  Consules  Romano^ 
Per.  JuL    rum,  res  aestae  et  documenta. 
etlnd. 


Anni 

U.  C 

ante 

et  post. 

Palil. 

4254 
4255 


Anni   Ckristianorum^  Judseorum  et  /Int-    Anni 

Olymp.      timorum  populorum,  Pontijices,     Mrm 

RegeSj  res  gestx  et  documenta.     ChrisU. 


5245  Imp  Gaes  Anastasias  Ang  tr.  p. 
^  7  44, 42.  cos  II. 
9  9  Theodorici  Regis  9  et  40. 

F  Probus. 

Indict  p        AvienusJunquiRiifiasMa- 
X  gnus  Paustus.   Avienus 

et  XI  Junior. 

L.  40,  G.  de  collationibus,  aliae- 

que  apud  Reland  ubi  et  Symma- 

chi  Papae  epist.  Probo  V.  C.  cos 

et  Acta  Synodi  Rom  Avieno  Y.  C. 

Jun  cos  et  inscript  Reines  p.  961 

re4;itat  antea  editum  ab  Aringhio 

Tom  I,  Rom  subt  p.  H38.  Eplsto- 

lam  Symmachi  Probo  cos  datam 

Pag  refert  num  x,  ann  543. 

5246  Imp  Gaes  Anastasius  Aug  tr.  p.    4255 

^  8    42,  43,  cos  II.  4256 

9  40      Theodorici  Regis  40  et  44 

E      p- „^    Dexicrates  Or. 
Indict  ^^^-  Voluslanus  Occ. 

XI         Yetus  inscript  Fabrett  p.  757, 

et  111    et  Fleetvood  p.  500  et  Reines  p. 

994. 

Hi  cossomissi  in  chronicis  Gas- 

siodori,  et  Tununensis,  quemad- 

modum  et  ipsorum  annuH  in  Jor- 

dani  Annalibus.  Lydiat. 


5247  Imp  Caes  Anastasius  Ang  tr.  p.  4256 
0  9  43, 45,  cos  II.  4257 
9  4  4       Tbeodorici  Regis  4  4  et  42. 

D  C        Gos  fJethegus  solus. 
Indict      In  antiqua  charta  Ravennati  ap. 
XII     Lambec  Bibl   Caesarea    tom  VIII 
€i  XIII  et  Mabillon  rei  displ  pag  458. 

Theodoricus  victis  Bulgaris  Sir- 
miensem,  Pannoniam  sibi  subje- 
cit.  Gassiodor. 

5248  Imp  Gaes  Anastasius  Aug  tr.  p.  42S7 
^  40  44,  45,  cos  ii.  4258 

42      Theodonci  Regis  42  et  43. 


I 
II 


B 


B      p^_-    Sabinianus  Or. 
bidict  ^^^'  Theodorus  Occld. 

XIII        L.  49,  G.  deEpiscop  audient. 

etxvt  etc.,  apud  Reland  necnon  veteres 
inscript.  Gudianae  apud  eumdem. 
Sub  hoc  tempus  Glodoveus 
hortatu  conjugis  suaeeccies  in  ho- 
norem  SS.  Apost  Petri  et  Pauli 
[quse  nunc  S.  Genovefae]  coepit 
exstruere.  Petav  ex  Hincmaro. 


II 
III 


III 

IV 


D 


Olym. 
320 

IV 

et 

324 

I 


Symmachi  4  et  5.  ,502 

Romae  Syno.ius  quarta  sub  Sym- 
macho  Palmaris  dicta  celebratur, 
in  qua  Odoacris  quondam  Regis 
Herulorum  sanctio  abrogata,  que 
contra  libertatem  electionis  Rom 
pontiflcis  lata  fuerat.  Vide  notas 
ad  Symmachum  ubi  Pagius  Junior 
patrui  sententiam  sequitur  distin- 
guentis  hujusanni  Synodum  quam 
vocat  Tertiam,  a  quurta  Palmari 
sub  Symmacho  quam  di£fert  ad 
annum  proximum  :  nihil  moratus 
characteres  coss  quibus  signatur ; 
cum  errore  Librariorum  id  factum 
putet. 
Symmachi  5  et  6.  503 

Romae  Synodus  celebrata  quam 
Petavius  quintam,  Pagius  quar- 
tam  Palmarem  appeilat. 

Anastasius  imperator  ingentem 
exercitum  contra  Persas  misit, 
concredita  quatnor  Ducibnsbelli 
summa  Patricio,  Hypatio,  Celeri, 
et  Areobindae :  quorum  discordia 
post  priores  victorias  Rempubli. 
cam  ita  vexavit,  at  pacem  a  Bar- 
baris  redimere  sit  coacta.  Proco- 
pius  de  bello  Pers  c.  8,  9,  Mar- 
cellin.  Theoph. 
Symmachi  6  et  7.  504 

Romae  sexta  Synodus,  quae  et 
postrema  sub  Symmacho,  cele- 
brata  contra  Ecclesiasticorum  bo^ 
norum  occupatores.  Yide  notas 
ad  Symmachum. 

Incrementa  persecutionisThraH 
samundi  in  Africa,  qua  constante 
exsuiibus  episcopis  Symmachus 
Papasubsidia  vitaequotannistrans- 
mittit.  Yide  notas,  ibid. 
Symmachi  7  et  8.  505 

Bello  Persico  per  inducias  ad 
septennium  h.  a.  contractas  finls 
indicitur,  Cabade  Rege  variiscla« 
dibus  per  Celerem  a£fecto,  et  Ami- 
dam,  aliaque  oppida  restitaente. 
Ex  Theophane. 

Joanne  Alexandrino  episcopo 
mortuo  suffectus  est  Joannes  Ni- 
ceotes.  Liberatus  Machaeotem  vo- 
cat  Petavius. 

Sabinianus  consul  contra  Mun- 
donem  Getam  dimicans  foedam 
cladem  accepit.  Marcellin. 


CBRONOL,  A  S.  SYLVBSTRO  AD  S.  GREG.  M. 


74S 


i      Imperatores,    Consules  Romano- 
fuL     rum^  res  gestse,  et  documenta 


i       Imp  Caes  Anastasias  Aug  tr.  p. 

4  45,  46,  cos  II. 

3     Theodorici  Regis  43  et  44. 

Cm&    Areobinda.  (Junior  Or.) 
t  ^^    Mec^sala  Occid. 

f       L.  4,  C.  de  advocat  diversor  Ju- 

f  dicium  et  Cod  Tbeod  lib  5,  cap  iii, 
L  unica  •  et  in  concil  Agath  Ala- 
ricus  codicem  Romanar.  Legum 
edit  mense  Febr  qui  dicitur  Bre- 
viarium  Aniani,  Pag  ex  Gotofr  in 
Praef  Codicis  Theodos  Alaricus 
deinde  in  praelio  a  Clodoveo 
Francorum  Rege  occiditur,  ejus- 
qne  Regni  pars  potissima  snb 
ditionem  victoris  cedit  Gregor 
Taron,  etc,  apud  Petav. 

Amalarico  autem  Alarici  filio 
Hispania  paret.  Ibi  et  ex  Aimoino 
et  Cassiod  lib  3. 

Ex  h.  a.  Tolosanum  Gothorum 
Regnum  cum  Gregorio  numerat 
Petavius. 

)       Imp  Caes  Anastasius  Aug.  tr.  p. 

8  46, 47,  cos  iii. 

14     Theodorici  Regis  44  et  45. 

rA«c    Anastasius  Aug  iii. 
t  ^^^    Venantius  Occid. 

Anastas.  sine  collega  ponitMar- 

celiin.    Cassiodorus    Venantium 

Occid. 

Lex  a  Theodorico  data  [tom  IV, 

Concilior  pag  1042]  Ravennae  Ve- 

nantio  V,  C.  coss. 

Clodoveus  victoriam  prosecutus 

Aquitaniam    totam    suae  ditioni 

subjecit,  Tnronum  Metropoli  ac^ 

quisita,  et  Pictavensi  tractu,  Theo- 

dorico  filio  Padurcos  Albigenses, 

Rutenos,  Arvernos  pariter  obti- 

nente  Patris  auspiciis  subactos. 

Vide  Pag  h.  a.  n.  8.  Gisalaricns 

AlaricisspuriusNarbonae  Princeps 

eflicitur.  Isidori  Chron. 

I       Imp  Caes  Anastasius  Aug  tr.  p. 

3    47«  48,  cos  III. 

5  Theodorici  Regis  45  et  46, 

r^      CelerOr. 
rt  ^^    Venantius  Junior  Occid. 

Dicitur  etiam  Basilius  Venan- 
i  tius  Decius,  qui  forte  est  apud 
Reines  memoratus  pag  d80,  in- 
script,  ultima. 

Theodoricus  rex  Goth  Francos 
ingenti  clade  afflcit,  et  Wisigo-^ 


Anni     A 
UC 

ante 
et  post 
PaUl. 

1258 
4259 


B 


4259 
4260 


D 


4260 
4:^64 


Anni  Christianorum,  Judxorum  et  /Int-    Anni 
Oymp.    timorum   populorum,    Pontifices,    Mrm 
Reges,  res  gestse  et  documenta.  Christi. 


I  Symmachi  8,  et  9.  506 

n  Concilium  Agathense  in  Gallia 
celebratnr  3.  Id  Sept  Messala  con-- 
sule  anno  XXII  domini  ,  nostri 
Alarici  Regis  [Visigoth]  Vide  No- 
ris  histPelag  lib  i,cap  49,  p.  424. 
Anastasius  Imp  Macedonium 
Episcop  Constantinopolitanum  ad 
haeresim  suam  pertrahere  frnstra 
conatus  vexat  renitentem.  Item 
Xenajam  Manichaeorum  Principem 
in  Urbem  introduxit;  sed  Mace- 
donio  illius  communionem  aver- 
sante  ac  populo  tumultuante,  no- 
ctu  eumdem  subduxit.  Petav  ex 
Theophane. 

TAa2mu(i Judaeorum,  quod  Raby- 
lonicum  vocant  h.  a.  promulga- 
tum  ex  Judaeorum  Kalendario  de- 
ducit  pag  h.  a.  n.  6,  et  ad  ann  476, 
n.  49. 


II  Symmachi  9,  et  40.  507 
m        Anastasi  us  cognitis  rebus  a  Clo- 

doveo  gestis  codicillos  consulatus 
adeum  misit,  qui  Turonis  in  Rasi- 
lica  S.  Martini  tunica  blattea 
indutus  est,  et  chlamyde,  ac  ver- 
tici  diadema  imposuit.  Quin  et 
aurum  argentumqne  manu  sua 
populo  sparsit :  et  ex  ea  die  tan- 
qnam  consul  et  Augustus  est  voca- 
tns.  Nimirum  insignia  consulatus 
accepit.  Postea  Parisios  veniens 
ibi  sedem  Regni  constituit.  Greg 
lib  2,  c.  28,  et  Aimoinus  apud 
Petav.  h.  a.  Pagius  ad  ann  seq 
Insignia  patriciatus  intelligit. 

Daras  oppidum  Mesopotamiae 
in  limite  Persici  et  Romani  Im- 
perii  munivit  Anastasius,  et  Ana- 
stasiopolim  vocavit.  Ibi  ex  Theo- 
phane  et  Evagr  lib  iii,  c.  37. 

III  Symmachi  40  et  44. 

IV  Anastasins  frustra  ^tentat  ab  508 
Elia  Hierosolymorum  Bpisc  suum 
Henoticum  subscribi,  Flaviano 
Antiocheno  in  suas  partes  etiam 
pertracto,  non  tamen  plene.  Vide 
Evagrium  lib  iii,  cap  34,  et  Petav 

h,  a.  et    Paglum  ad  ann   510, 
num  3. 
GundibaldusBurgundionnm  Rex 

a  Clodoveo   undique   pulsus  in 


743 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMRNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


7i 


Anni    Imperatores     Consules,     TiomanO'   Anni    A  Anni  s^tianorum,  Judseorum  et  tifd" 
Per.  Jul.        rum,  res  gestse  et  documenta.       U.  C.         Olymp.    ttmorum   populorum    Pontifices, 
et  Ind.  anU  Reges  res  gestx  et  documenta. 

et  post 
PaUl. 


JErm 
ChrisH 


thorum  ditionetn  insuam  potesta- 
tem  redactam  Amalarici  pupilli 
nomine  per  Praetectos  admini- 
strat,  non  secns  ac  Hispaniam. 
Ex  epist  Gassiodori  lib.  iii,  Petav. 


5222  Imp  Caes  Anastasius  Aug  tr.  p. 
^  U  48,  49.  Gos  iiL 

9    46     Theodorici  Regis  46  et  47. 

D        Gos.  importunus  sine  Collega. 

Indict      Aliqui  Basilium    Importunum 

II      vocant  cum  Pagio:  alii  Decium 

etin    Importunum,  alii  Opportunum: 

etad  hunc  pertrahunt  inscriptio- 

nem  Reinesii  relatam  anno  supe- 

riori  et  a  Relando  ad  h.  a.  ex 

Fleetvood  pag.    452,  vel  ad  cos 

anni  529. 

Clodoveus  Francorum  Rex  in 
propinquos  suos  saevit  GregTur 
lib  II,  c.  44.  Yide  Petav  et  Pag 
h.  a. 

5223  Imp  caes  Anastasius  Aug  tr.  p. 
^   45  49,  20,  cos  iii. 

9   47      Theodorici  Regis  47,  et  48. 
C        Cos   Boethius  solus,  qui  Ani- 

Indict  cius  Manlius  Severinns  Boethius, 
iii      nempe    insignis    Philosoi>hiae  et 

et  IV  Matheseos,  aiiarumque  scientia- 
rum  sludiis.  Ejusdiplychoncon- 
sulare  apudNob  BarbisonosBrixiae 
relatum  in  Ephem.  Erudit  Ital  tom 
xxviii,  p.  39,  inscribitur:  NAR 
MVN.  BOETHIDS  UC  ET  INL  EX 
PP  PV  ET  CONS  ORD  EF  PATRIC. 
De  collega  Eutherico  adscripto 
1. 40.  C.  de  haeret  errorem  Libra- 
riorum  censet  Pagius  ad  h.  a. 
n.  1. 


5224       Imp  caes  Anastasius  Aug  tr.  p. 
($  46    20,  24,cos  iii. 

48       Theodorici  Regis  48,  et  49. 

rnc«     I  SccundinusOr. 
^^**     I  FelixOccid. 

Yetus  inscript  apud  Reines 
p.  544,  et  Fieetvood  p.  348, 4  46, 
544  aliaeque  apud  Rel  et  Concil 
Pnrel  signatum  F  I.  cos  Amaiari- 
cus  Alarici  Visigotogrum  Regis 
filius  Clotildem  Clodovei  filiam 
ducit.  Gregor  Turon  lib  III,  c.  i. 


B 

Indiet 

IV 

et  V 


Italiam  confugiens  misere  perit. 
Sigismundus  ejus  filius  Burgnn- 
dionum  Imperii  reliquias  tenet, 
et  Fidem  catholicam  amplectitur 
ope  S.  Aviii  Yiennensis.  Ibi  ex 
Greg  1,  III,  c.  5.  Sed  Pagius  vixisse 
probatGundibald  ad  ann  546. 

4264  Olym      Sy.nmachi  44  et  42.  509 

4262  324        ilaeretici  Monachi   ducenti  ab 

IV      Oriente  Constantinopolim  profecti 

Q      et      cum  Severo    impio  haeretico,  et 

322     honoritice  suscepti  ab  Anastasio 

I       Imp  contra  Macedonium,  etChal- 

cedonensem   Synodnm    tumuitos 

concitant,  adnitente  Joanne  Epi- 

scopo  Alexandrino.  Superveniunt 

ex  Palaestina   Monachi   catholicl 

qui   fidem    tuentur.  Macedonius 

Flavianum  Antiochenum  damnat, 

et  caeteros,  qui  contra  Synodum 

insurrexerant.   Petav.  et  Pag  ex 

Theophane  anno  Alex  504. 

4262  I         Symmachi  42  et  43.  5IC 

4263  II      Novae    turbae    Constantinopoll  et 
G  per  Orientem  excitataeab  Anasta- 

sio  ad  promovendam  receptionem 
llenotici,  et  abolendam  Synodum 
Chalcedonensem.  Yerum  narratis 
per  Theoph  non  esse  omnino  adhi- 
bendam  fidem  monet  Petavius 
Sed  methodum  corrigendi  Pagius 
init  h.  a.  et  542. 

Vilalianus  Patricioli  filius  sub 
versionem  catholicae  Fidei  ex  Sy- 
nodi  Chalcedon  damnatione,  et 
Episcoporum  Catholicorum  expnl- 
sione  timens,  collecta  vlrorum 
fortium  manu  contra  Anastaslum 
insurgit.  VictTunnum  etJornde 
Q  succ  Regn  c.  409.  Pagius.    Yide 

notas  ad  Symmachum. 

4263  II         Symmachi  43,  et  44.  5H 

4264  III        TrisagiumTheopaschiiarumcum 

novas  turbas  Constantinopoli  cie- 
ret,  adactus  est  Anastaslus  ad  Ma- 
cedonium  accedere  dnm  fugam 
parat,  et  simulare  se  Cathoiicis 
asseniiri.  Yerum  paulo  post,  larva 
deposita,  contra  Macedonium  (qui 
aperte  professus  fuerat  se  recipere 
Synodum  Chalcedonensem  cum 
Ciero  Catholico)  culumniasstruit, 
et  solio  Episcopali    deturbat,  in 


CfiRONMi.  A  8.  STLTBSTRO  AD  S.  GRBa.  M . 

Per.        Twnrtsge$tm,et  doeumenta.        U.C.  oiy„^,    tinwrum  populorum,    Pontifices,    jSm 

postPaUl.  ^^^^'  ^^*  ^^***'  ^*   documenta.    Ckri» 


JtiL 
^lnd 


49 

A  G 
Indict 

V 


Clodoyei  mortemhaic  anno  alligat 
Pagius.  Yide  ad  annum  5U. 

Concilium  Aureiianense  li.  a. 
liabitQm  demonstrat  Pagius  con- 
tra  Cointium  ex  nota  consulatus: 
quem  vide  b.  a.  n.  44,  et  ad  ann 
507,  n.  40  et  seqq. 

Comes  Yitalianus  cum  Patriclo 
Nepote  Anastasii  et  Mag  Mil  con- 
gressus  eumdem  vivum  cepil  ac 
distraxit.  Lydiat. 

Imp  Caes  Anastasius  Aug  tr.  p. 

047  24,22,  cosiii. 

Theodorici  Regis  49,  et  80. 

rv,-.  Paulus  Occid. 
^"  Muscianus  Or. 

L.  %,  C.  de  donationibus.  Yide 
Pag  h.  a.  Dicitur  etiam  hic  annus 
post  consulatum  Felicis  in  epl- 
stola  Symmachi  papae. 

GensBmlorum  in  Romanorum 
agros  et  civitates  jussu  Anasiasii 
recepta  est.  Marceliin  qui  h.  a. 
Solis  defectum  accidisse  memorat. 
Petavius  negat  eclipsim  in  nostro 
hemisph  contingere  potuisse.  Cal* 
Yisiicalculusassignat  digitii,  die 
S9  Juni,  hor  i,  ante  meridConstan- 
tinopoli. 

Dani  regnum  Theodorici  infe- 
stantes  ab  bujus  filio  Theodeberto 
clade  afllciunturipso  Rege  occiso. 
Greg  lib  3,  c.  3. 

Imp.  CaesAnastasius  Ang.  tr. 
^  48  p.  22, 23.  Coss.  iii. 

4      Theodorici  Regis  20  et  21. 


C088. 


Ciementinus. 


4264 
4265 


B 


iii 

IV 


^       L.  44.  C.  de  off.  rector.  prov. 

^i  et  vet.  inscript.  in  Ras.  S.  Pauli. 
Aring.  p.  420.  Reines.  p.  984. 
Fleeotvood  p.  453  et  Reland.  Hujus 
Probi  Consulatu  Symmachi  re- 
sponsa  ad  S.  Caesarium  signata, 
neenonlitteras  ad  Galiiarium  Epl- 
scopos  super  divisione  Provinciae 
Yiennensis  et  Arelatensis  docet. 

^   Pagius  n.  6  ad  h.  a. 
49 


Imp.  Css.  Anastasins  Aug.  tr. 
*i  p.  23,  24.  Cos.  III. 

Pateol.  CXXYII. 


S> 


4265 
4266 


Olymp 

m 

IV 

et 

323 

I 


4266 
4267 


I 

II 


eisilium  pellit  renitentemsignatas 
ab  Anastasio  tabulas  catholicaB 
Fidei  in  sua  coronatione,  ac  in 
altari  depositas  reddere,  et  in 
ejus  locum  curat  intrudi  Timo- 
theum  a  quo  chartas  depositas  re- 
cipit.  Ex  Theophane,  et  Evagrio. 
Yide  Petav  h.  a.  et  Pagium  n.  3 
et  seqq. 


Symmachl  44,  et  45,  512 

Anastasius  Imp  Sidoniensem 
pseudosynodum  contra  Chalcedo- 
nensem  haberi  mandans  (vide  no  - 
tas  pag  225)  frustratur  expectatio- 
ne ;  nam  EliasPatriarc  Jerosoiym. 
Flavianum  Antiochenum,  aiios- 
que  ab  impio  ausu  ut  abstinerent 
efficit.  Iratus  ea  de  re  Patriarchis 
Imperator  placatur  legatione  S. 
Sabbae.  Orthodoxi  novos  tumul- 
tus  contra  Imperatorem  excitant, 
qui  deposito  diademate  alloqui- 
tur  populum,  sibique  conciliat. 

Areobindus  acclamatus  Impe* 
rator  fugit.  Yitalianus  quoquead 
Imperium  poscitur.  Yide  Pagium 
h.  a.ex  Marceil  Theophane,  aliis- 
que  Scriptoribus   haec  ordinan- 

tem,  qui  etiam  h.  a.  pulsum  re« 
ferl  in  exsilium  Flavianum,  et  in- 
trasum  Severum. 

Symmachi  45  et  16,  qui  Hera-     513 
cleensem  Synodum  indicit.  Yide 
notas  pag  227 

In  Sedem  Antiochenam  intm- 
ditur  Severus  pulso  in  exsiiium 
Fiaviano,  necnon  Elias  Hieroso* 
lymitanus  quodSynodoChalcedon 
anathema  dicere  nollet  iterato 
Imperatoris  decreto  (Yide  notas 
p.  225)  cujus  in  locum  intruditur 
JoannesSeveroaddictus,  sed  opera 
S.  Sabbae  postmodum  rediturus 
ad  FidemCathoiicam  pubiice  pro- 
fitendam.Cyriiiusin  YituS.  Sabbas 
et  ex  eo  Petav.  Pagius,  etc. 

Cabades  Persarum  rex  Christia- 
norum  potestatem  admiralussupra 
daemonia,  liberam  apud  se  agen- 
di  copiam  nostris  attribuit. 

Symmachi  46,  qui  obit  die  49,     544 
Julii  h.  a.  Yide  notas  p.  213. 

24 


747 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


jinn                                                          ^^^^     A  Anni   Christianorumy  Judseorum    et  fnir  Anm 

Per,  Imperatores,  Consulcs  Romanonm,  V.  C.  Olymp      timorum  populorum,   Pontijices,    JSn 

Jul.            res    gestae  et  documenta.         anteet  Reges,  res  gestae  et  documenta.  Chrii^ 
et  Jnd                                                    post  PalU 


TheodoriciRegis21et29l. 

Cos.  M.  Aurelius  Cassiodorus 
Senator  sine  Collega. 

Epistola  Symmachi  Papse,  et 
ipsius  Cassiodori  epist.  etChron. 

Clodovei  mortem  hoc  anno  ab 
aliquifous  relatam  docet  Pagius 
esse  i)er  triennium  retrahendam, 
nempe  ad  5H  die  S7  Novemfor. 
Felice  V.  C.  Cos.  Ex  chron.  S. 
Vinc.Metensis.  Videapud  Pagium 
h.  a.  partitionemejus  Regni  inter 
fllios. 

5228  Imp.  Caes.  AnastasiusAug.    tr.    4267 

©  20    p.  24,  25.  Ooss.  iii.  4268 

9  3        Theodorici  Regis  22  et  23. 

D        p       Anthemius  Or. 
Indict    ^      Florentius  Occid 

vin        Anastasii  Imp  epistolsedus  ad 

et  II   llormisdam  his  Coss.  Vide  Reland. 

etallae  Hormisdae  ad  Anasi.  eodem 

Consulatu.  Vide   Pagium. 

Theodoricus  Rex  Amalasuntam 

filiam  Eutharico  uiorem  dat.  Cas- 

siod. 

Ariadne  Augusta  moritur,  quae 
Anastasium  non  semel  redarguit. 

5229  Imp.  Caes.  Anastasius  Aug.  tr.  4268 
®  24  p.  25,  25.  Cos.  iii.  4269 
9  4         Theudorici  Regis  23  et  24, 

C  B       Cos.  Petrus  sine  Collega 
Indict       Vetus  inscriptio  in  S.  Martini  de 
II      Montifous  Uomae.  Et  epist.  Hor- 
etj.      misdae  ei  ix  et  i  ad  xxv. 

ConciliumTarraconense  consi- 
gnatur  hocConsule,  et  anno  sexto 
TheodoriciRegisin(Hisp.)dieviii. 
Id.  Nov. 


B 


D 


HoRMiSDA  successor  eligitur  die 
26,  ordinatur  29  Novemfor.  Vide 
notas  pag  229,  qua  in  electione 
sufolatoschismate  pai  est  Eccle- 
siae  reddita.  Yide  notas  ad  Horm. 

Vitalianum  Comitem  a  foede- 
ratis  orthodoiis  ducem  et  vindi- 
cem,  constitutumcum  li  millifous 
armatis  in  Hebdomostetissedocet 
h.  a.  Peiavius  ei  Marcellino,  sed 
Anastasii  simulationifous,  et  per- 
juriis  illusum  intra  octiduum  re- 
cessisse. 

II  Hormisdae  4  et  2.  545 

III  Vitalianus\ehementius  insurgit 
coiitra  Anastasium,  qui  legatis  ad 
eum  missis  de  pace  Catholicis 
reddenda  paciscitur.  Theodoricus 
Vitaliano  sludens  instare  nonde- 
sinitapud  Hormisdam,  ut  legatos 
Conslantinopolim  transmittat.  Mit- 
titur  Ennodius  Ticinensis,  aiii- 
que. 

Hunni,  Armenia  trausmissa, 
Cappadociam  et  Licaoniam  de- 
vastant. 

Macedonius  ep.  CP.  in  exsilio 
moritur. 

III  Hormisdae2et  3.  546 

IV  Anastasius  ad  Hormisdam  lega- 
tionem  adornat,  el  spem  convo- 
candi  concilii  facit.  Verum  L.e- 
gati  Imperatoris,  cum  essent  a 
Fide  catholica  alieni,  dimittuntnr 
afo  llormisda. 

Episcopi  Illyriciani  ad  comm  - 
nionem  Ecclesiae  Romanae  redu- 
cuntur.  Baron.  Petav.  Pag  ex  lit- 
terisHormisdae. 

Helias  HierosoIymitanusEpisco- 
pus  in  eisilio  moritur  juita 
Pagium.  Petavius  post  foienaum 
decessisse  scrifoit. 


5230       Imp.  Caes.  Anastasius  Aug.  tr.    4269 

^  22    p.  26,  27.  Cos.  iii.  4270 

O   5        Theodorici  Regis  24  et  25. 

A        p        Fl.  Anastasius  Or. 
Indict     ^^^^'  Agapilus  Occid. 

I  Velus   inscript    Agapiti    Cos. 

et  II    Romae  in  Diaconia  S.  Nicolai  in 

CarcereTnlliano.  Fabrell.  p.  564. 

Anastasii   vero  Aquis  Sextiis  in 

Ecclesia  Metrop.  apudGrut.  4049 

ei  qua  Card.  Noris.  inepist.  Cons. 


Olymp      Hormisdae  3  et  4. 

323  Iierau  Legatio  Hormisdae  ad 
IV  Anastasium,  qui  legatos  frustra 
et      munerifous  tentat  in  suam  senien- 

324  tiam    pertahere.  Verum  hi  non 
I       modo  consiantes  etiam  in  eipul- 

sione,  et  navi  fragili  impositi  per- 
severant,  sed  etiam  per  fideles 
monachos  Apostolicas  litieras  ufoi- 
queperferendas  curant.  Videnotas 
adllormisdam. 


547 


GHRONOL.  A  S.  STLYESTRO  AD  S.  GREG.  M. 

i  Imperatores,  Consules  Romanorum,    Anni     A 
resgestae  et  documenta,  U.   C 

ante  et 
i.  post  Palil 


Anni 
Olymp 


7B0 

Christianorum,  Judaeorum  et  flni^  Anni 
timorum  populoium,  Fontifices,  JSrse 
Reges,  resgestae  tt  documenta.    Christi 


p.  450.  Anastasiam  h.  a.  Gonsa- 
lem  non  fuisse  Augustam  probat. 
EJusdem  dupIexdipiychonConsu- 
iare  editum  a  yilthemio.  Unius 
iconem  dedimus  in  Prolegom.  fol. 

XXVII. 

Synodus    Epaunensis    h.    cos. 
Yide  Noris  hisl  Pelag  lib  2  cap  23. 

Imp  Gaes   Anastasius  Aug    tr. 

3  p.  ^,  28,  qui  moritur  xi  Aprilis. 

»   JusTiNUS  Thrax  purpuram  sumil 

Julii  9,  Ind  XI,  anno  Antioch  566. 

't  ChrPasch. 

Theodorici  Regis  25  et  26. 
I      Gos  Magnus  absque  collega. 
Epistola  Justini  Imp  ad  Hormis- 
dam  tom  IV  concil  Gen   pag  1469 
data  Kai  Aug. 

Vitalianus,  qui  contra  Anasta- 
siam  steterat  proCathoIicis,  Justini 
amicissimas  instat,  ut  Imperatoris 
Jassu  impio  Severo  Antiocheno 
lingua  prxcidatur.  Is  fugit  in  JEr» 
gypturo,  eamque  provinciam  infi- 
citerroris  contagione. 

In  ejus  locum  Paulus  eligitur 
Episcop  Antioch. 

8       Imp  Fl.  Cses  Anic  Justinus  Au- 

24  gustus  tr.  p.  4  et  ex  9.  Jul  tr. 

7    p.  2  cos. 

Theodorici  Regis  26,  27. 

iet  Justinus  Aug. 

[     Coss    Eatharicas     Gillica,     Go- 

111  thus. 

L.  7,  C.  de  natural  lib  etc  apud 
Reland.  Vet  inscript  olim  in  pa- 
vim.  S.  Clementis  Romae,  nunc 
in  Mus.  Card  Alex  Albani,  qu» 
apad  Fabrett  inscript  pag  207. 
Grat  4053.  Reines  900.  Litterae 
Hormisdae,  ejusque  Legatorum  40, 
62,68. 

Hoc  ann  institutum  in  Britan- 
nia  Regnum  West-Saxonum,  sive 
Saxonam  Occidentalium  a  Cer- 
dico  asserit  Pagius  n.  22  ex  hist 
Angl. 


4270 
4274 


I 
II 


B 


4274 
4272 


II 
III 


D 


33       Imp  Justinus  Aug  tr  p.  2  et  3,    4272 
25  cos.                                                4273 

iii 

IV 

8       Theodorici  Regis  27  et  28. 

D    p.-^  Vitalianus  Or. 
ict  ^^^  •Rusticus  Occ. 

II     ,Vet  inscr  in  pavim  Bas  S.  Pau- 

Liv  li.  EpistJustini  ad  Uormisdamxv. 

Dira  persecutio  in  Syria  contra 
c$ithoiicos,  praesertim  monachos, 
a  Severo  Aniiocheuo  movetur. 
Maronitae  prae  caeteris  constantes 
martyrium  subeunt.  fiaron.  Petav 
Pag. 

Jo.  Episc.  Alex.  obit.  Sligitur 
Dioscorus  Jun.  Noris.  de  Syn.  V. 
pag.  7  ex  Vict.  Chron. 

Hormisdae4  et5.  548 

Impius  Anastasius  Imp.  Feria  v 
majoris  hebdomadae  visu  territus, 
sive,  ut  alii  asserunt  fulmineictus 
obit :  decedente  etiam  Timotheo, 
Episc.  Constantinop.  Joannes  Cap- 
padox  fautor  catholicae  Fidei  eli- 
gitur  in  locum  Timothei,  et  die 
tertia  Paschatis  Pontificiis  orna- 
mentis  induitar :  quiSynodum  in- 
dicit  Constantinopoli,  et  celebrat 
inquaS.  Synodus  Chalcedonensis, 
et  S.  Leonis  Papae  ac  Macedonii  no- 
mina  sacris  diptychis  inseruntur. 
ItemSynod.  in  Paiaestinaad  recl- 
piendam  epistolam  dogm.  S.  Leo- 
nis,et  Concil.  Ghalced.  Vide  notas 
ad  Hormisdam. 

Hormisdae5et6.  549 

Hormisda  quinqae  legatos  By- 
zantium  mittit,  turbatas  ab  Ana- 
stasio  res  composituros.  Vide  no- 
tas  pag.  235  et  237,  et  Noris.  hist. 
Pelag.  lib.  2,  c.  48. 

Monachi  Scythae  cum  Victore 
Diacono  iitem  intentant  deUno  in 
Trinitate  passo,  et  de  haeresi  Eu- 
tychiana  et  Pelagiana.  Ea  defertur 
ad  tribunal  Hormisdae.  Vide  notas 
infra. 

Dioscori  mortem,  et  Timothei 
successionem  in  Cath.  Alexan- 
drina  huic  anno  alligat  Pagias 
num.  20,  quam  tamen  biennio 
post  contigisse  docet  Noris.  de 
Syi.  V.  pag.  7. 


Hormi8dae6et7.  520 

Justinianus  Magister  Militam 
regnandi  ambitione  fidem  formi- 
dandam  infringens  Sacramento 
Domini  suscepto  datam,  consu- 
lem  Vitalianum  occidit.  Procop. 
hist.  arc.  p.  30.  Alii  cam  Theo- 


7M 


AD  ANASTASIUM  PROLEGQMENA  BDIT.  ROM .-YATIG. 


71 


Anni   Imperatores,  Consules,  Romanorum,  Anni    A  Anni    Christianorum,  Judaeorum  et  fini-    Awd 

Jul.             res  gesias    et   documenta.        U.  C,  Olymp        timorum  populorum,  Pont^es,    Mm 

Per.                                                          ante  et  Reges^  res  gestx  et  documenta.  ChriitL 
et  Ind                                                 post  Palil. 


5234 

•  9 

C 
Indict 

XIV 

etTV 


Kal  Febr  his  coss.  Yide  notas  a. 
240,  ei  Hormisd»  ab  Bp.  66  ad  84. 

S.  Fulgentias  Bpiscopus  Ru- 
spensis  exsul  Fidei  causa  in  Sardi- 
nia  scribit  librum  de  Fide  ad  Pe- 
trum,  quem  inter  opera  S.  Au- 
gustini  recensent  cum  Fulgentii 
tit.  Vide  Noris  hist  Pelag  lib  2, 
c.  49 

Imp  Justinus  Aug  tr.  p.  3.  4, 
cos 


Goss 


5235 

S>   27 
9    40 

B 

Indict 

XV 

eti 


5236 
28 
44 
A 

Indict 

4 

ct  II 


TheodoriciRegis28et29. 

Justinianus. 
Valerius. 

Vet  inscript  Fabrett  cap  x, 
num  46i.  Ticini.  Epistolae  Hor« 
misdae  usque  ad  89  et  Juslini  Im- 
peratoris.  Vide  notas  pag  235, 2. 

Justinianus  famosissimum  hunc 
Consulatum  mandificentia  sua 
reddit..  Nam289  solidorum  millia 
in  populum  et  in  spectacuiorum 
apparatum  insumpsit.  Leonesxx, 
pardos  xxx,  exceptis  aliis  feris,  in 
Amphitheatro  exhibuit.  Marcel- 
linus. 

Imp.  Justinus  Aug.  tr.  p.  4,  5, 

cos. 

Theodorici  Regis  29  et  30. 

Filii  An. 

n^-»     Symmachus    Man     seu. 
^**-     Boethius.       •Boethii 

cos.  540. 

Vetus  inscript.  in  Bas.  S.  Pauli, 
de  qua  Severanus  p.  452.  et  Fleet- 
vood  pag  455  ad  S.  Pancratii. 

Transamundi  Wandalorum  Re- 
gis  in  Africa  mortem  h.  a.  consi- 
gnat  Petavius.  Pagius  ad  sequen- 
tem  consulatum  differendam  sta- 
tuit.  Ex  VictoreTununensi,  aliis- 
que. 

Dunaan  Homeritarum  Rex 
[^thiopum  in  Afr.]  ex  Christiano 
Jndaeus  factus  Fideles  persequitur 
S.  Aretham  Martyrio  aflSciens,  et 
socios. 

Imp  Justinus  Aug  tr.  p.  5,  6 
cos 

Theodorici  Regis30et34. 

Cos  Maximus  solus. 

Vetus  inscript  in  Bas.  Vaticana 
de  qua  xn  notis  p.  229,  col,  4. 

Marius  Aventicensis  ex  hoc  a. 
incipitinserere  suo  Chron.  Indi- 


1273 

Olfimp 

im 

B 

324 

IV 

et 

325 
I 

4274 
4275 


I 
II 


D 


4275 
4276 


II 
III 


phane  civibus  Constantinopolita- 

nls,  alii  cum  Evagrio  lib.  4,  c.  3. 

Justin  i  dolo  eam  csedem  attribunnt. 

Vide  Felav. 
Joanni  Cappadoci  mortuo  suc- 

cedit  h.  a.  in  Eccl.  Constantinop. 

Epiphanius. 


Hormisdx  7  et  8. 

Jo.  Malala  pag.  440.  Idem  Im- 
perator  (Justinus  etiam  certamina 
Olympica  prohibuit,  ne  deinceps 
AntiOi-hiae  ab  Indictione  xiv  cele- 
brarentur.  Ab  Afranioautem  usque 
ad  annum  dlxviii  [^rae  Antio- 
chenae]  quo  tempore  ludis  iilis  in- 
terdictum  est,  Alitarchae  lxxvii 
numerantur., 

Victor  in  Chron.  apud  Noris. 
de  Syn.  V.  pag.  7,  his  Coss.  suc- 
cessionem  Dioscori  post  mortem 
Timothei  Alex.  assignat. 

PauloAntioch  mortuo  succedit 
Euphrasius  Theoph. 

HormisdaeSet  9. 

Tzathius  Laziorum  rex  a  Per- 

sarum  rege  deficiens  Cqustanti- 

nopolim  venit  ad    Justinum,  et 

Christianis  sacris  initiatus  regiis 

insignibus  a  Justino  donatns  in- 
dignationem    Cabadis    Persarnm 

regis  incurrit  :  qui  contra  Justi- 

num  concitat  Ziligbin  Hunnorum 

regem,  postmodum  utrique  foedi- 

fragum,    et    a  Cabade  occisum, 

Persa  cum  Romanis   amicitiam 

instaurante.  Chr  Alex  Theoph. 

Cabades  Chosroen    filium   ad- 

optari  a  Justino  petit,  sed  Proclo 

dissuadente  Just  recusat  Procop 

lib  3,  bell  Pers  Theoph. 


Horsmidae  9  et  40,  qui  obiit  die 
6  Aug.  Vide  notas  p.  229  et  246. 
Eligitur  successor  Joannes  ordi- 
natus  die  Dominica  43  Jul.  Vide 
notas  p.  246. 

Elesbaan  ^thyopum,  seu  Axu- 
mitarum  rex,  Fidem  Ghristianam 
suscipit,  et  foedera  init  cum  novo 


m 


s^ 


GHRONOL.  A  S.  STLYESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


7U 


t<    Imperatores,  Consules  Eomanorum^    Anni     A  Anni   Christianorumj  Judxorum  et  /ln^'i-   Anni 

res  gestSBjetdocumenta.  U,C.  Olymp.     morum    populomm,    Pon'iflces,     Mrae 

'-  ante  et  RegeSy  res  gestae  et  dotumenta,  Cluristi. 

vjt.  post  PaliL 


I 

2 

F 
ti 


n 


ciiones  post   coss  nomina.  Yide 
Pagium. 

Moritur  Transamundus  Rex 
Africae  :  et  Episcopi  Orthodoxi  ab 
exsilio  revocantur  ab  Hilderico 
successore.  Vide  Pagium  ad  h.  a. 
et  ad  superiorem  n.  2. 

Imp  Gaes.  Justinus  Aug.  tr.  p,  6, 
7,  cos  II 

Theodorici  Regis  34  et  32 

Cos.    fi^stinusAug.n. 
^"*''    *Opilio. 

Tragm  vet  inscrip.  in  Bas.  S. 
Pauli  et  11.  7  et  8.  G.  de  advoc  di- 
yers  jud  aliaeque  apud  Relandnm 
h.  a. 

Circa'  hoc  tempus  Langobardi 
Pannoniam  occupant.  Paul.  Diac 
\.  2.  c.  7. 

Concilium  Arelatense  h.  a.  et 
cos  Petav.  et  Pag. 
3       Imp  Caes  Justinus  Aug.  tr.  p. 

2  7,  8,  coss  II. 

3  Theod  or ici  Regi  s  32  et  33. 

p-^    Philoxenus  Or. 
7t  ^®*   Probus  Jun  Occid. 

Yet  inscrip  apud  Reines  p.  446 
r  et  981  et  Sirmond  ad  Sidon  1.  8. 
ep.  6  et  ad  Ennodium  pag.  4817. 

L.  7.  C.  de  praescript  30  vel 
40.  ann.  concil.  Carthag  h.  a.  No- 
nis  Febr  Tom.  IV.  concil. 


)       Imp.  Caes.  Justinus  Aug.  tr  p. 

l   8,  9.  Gos  II. 

\       Theodorici  Regis  33  et  34,  qui 
obiit  ineunte  Septembri. 

c<      Gos  Olybrius  sine  collega. 

V  L.  6.  C.  de  sepulchr.  violat. 
PostMartyrioaffectum  Joannem 
Papam  Theodoricus  Rex  Boethium 
et  Symmachnm  capite  plecti  ju* 
bet :  qui  etiam  territus  illatione 
eapitis  piscis  inter  caenandum 
quasi  Symmachi  caput  vidisset, 
paulo  post  exspiravit.  Procop  lib. 
1.  de  bello  Gothico.  Eumdema 
solitario  visum  detrudi  in  ignitam 
voraginem  tradit  S.  Greg  iv.  Dia- 
log.  Mortuo  Theodorico  successit 
Athalaricus  Amalusuntae  filius  na- 
tus  annos  8.  Procop.  ibi.  Pagius 
mortem    Symmachi    et    Boethii 


4276 

4277 


B 


4277 

Olym 

4278 

325 

IT 

a 

326 

C 

t 

4278 
4279 


D 


Homeritanum  rege  Christiano,  et 
cum  Jnstino  imperatbre.  Vide  Pa- 
gium  n.  p  et  seqq. 

Justinus  contra  haereticos  et 
infideles  edicit,  et  Manichaeos  ea- 
pite  plecti  Jubet  1. 42,  c.  de  haeret 
et  Manich 

III  Joannis4et2. 

IV  Justinus  Anazarbum  terrae  mo-    524 
tu  dirutam  instaurat,  etde  suo 
nomine   Justinopolim    nominat. 
Theophanes. 

Idem  Ecclesias  haereticorum, 
praesertim  Atianorum,  Catholico 
ritudedicari  curat;ex  quo  minas 
Theodorici  et  indignationem  pa- 
ratas  experitur.  Petavius  ad  h.  a. 

Jo.  Ep.  Hierosol  obiit  22  Apnl. 
Succedit  Petrus.  Vide  Noris  dc 
syn  V,  p.  24 . 

Joannis2et3.  625 

Joannes  papa  ad  impediendam 
vexationem  Catholicorum  cogitur 
a  Theodorico  ejnsdem  nomine  le- 
gationem  suscipere  ad  Justinum  : 
a  quo  eximio  cum  honore  susci- 
pitur.  Vide  notas  ad  Joanneml, 
sed  rednx  inhumaniter  a  Theo- 
dorico  excipitur.  Ibi. 

Marcellinns  in  Chron  numerat 
ex  anno  Cathedrae  B.  Petri  ad 
huncConsulatum  annos  cccaxxv, 
fortasse  errore  librarior,  nam 
sunt  485. 

I  Joannis   3,  qui    cnm  sedisset    526 

II  ann  ii,  menses  viii,  dies  23,  Ra- 
vennae  defunctus  est  in  custodia 
Martyr  xv  Kal  Junias,  et  in  Bas 
S.  Petri  sepultus01ybrio,consule, 
et  cessavit  episcopatus  dies  58. 
S.  Felix  IV,  successor  ordinatus 
IV.  Id  Julii.  Vide  notas  ad  Joan- 
nem  I  et  Cassiodor  1.  8,  ep.  45. 

Maximus  terraD  motus  Antio- 
chiae  refertur  h,  a.  a  Jo.  Malala, 
in  quo  250  mill.  hominum  perie- 
runt  die  29  Maii  Fer  v.  ut  etiam 
ex  Evagrio  docet  Petav  et  Card 
Noris  de  Syn  V.  Oecum  pag  20. 
qni  etiam  ostendunt  Euphemium 
praefectum  Orientis  missum  An- 
tiochiam  ad  reparandas  rninas 
electum  fuisse  Antistitem  mortuo 
Enphrasio. 


755 

Anni 
Fer. 
JtU. 
etlnd. 


AD  ANASTASIUM  PROLBGfOMENA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


T 


Impcratores,    Consules  Bofwano-     Anm     A    Anni  Christianorum,  JudsBorum  e*  fini-   Anm 

rum  res  gestXf  et  documenta.        U.  C        Olymp.  timorum  populorum^  Pontifices^    JBne 

arUeet  HegeSj  res  gestae  et  documenta.  Chritti 
postFaUl 


ann.  superiori  statuendam  docet 
n.  6. 

5240       Imp  Gaes  Jastinas  Aug  tr.  p.    lSf79 
0    4    9  et  40,  coss    ii,  qui  Kalendis    4280 

9    45  Aprilis  coronavit  Augostum  Ju- 

C      STiNiANUM  collegam  sororis  suae 

Indict  filium,  et  Kal  Augusti  migravit  e 

V  vlla. 

et  VI  Imp  Justinianus  Aug  tr.  p.  i, 
ex  dic  Kal  Aprii  Juita  Chron 
Alex. 

Atiialarici  regis  i,  et  ex  2 
Sept  2. 

Cos  Fl.  Mavortius  sine  collega. 

L.  5,  c.  de  offic  Mag  officior  et 
in  vet  inscript  apud  Reines  ex 
Cujacio  etaiiis  p.  442,  etdipty- 
clion  S.  Maximini  ap.  Wilthel- 
mum  in  Leod  p.  5,  ubi  componi- 
tur  hic  annus  in  Id.  Januar  cum 
Ind  V. 

5244       Imp  Fl.  Justinianus  Ang  tr.  p.    4280 
$    5    1,  2,  cos  II.  4284 

9  46  Athalarici  regis  2  et  3. 

B  A  Cos  Justinlanus  Aug  ii,  solus. 

Indict  Praef.  Cdd  const  i,  et  aliae  apud 

VI  Rel  h.  a.  quem  epistola  Felicis 
etyii  papae  ad  Caesarium  Arel^t  3.  Non 

Febr  appellat  :  Post  consulatum 
Mavortii.  Vide  Noris  hist  Pel  lib 
%  c.  22,  Marcellinus  annum  nu- 
merat  regi»  Urbis  condilae  498, 
recte. 


B 


Dionysius  Exiguus  h.  a,  cyclum 
suum  condit.  Petav  ad  h.  a.  et  lib 
XII,  c.  3. 

II  Felicis  Quarti  4  etex42Julii2.    327 

III  Justinus  annis  Imperii  ix,  men- 
se  4,  etdiebusaliquotexactismo- 
riens  Kal.  Aug.  Justinianum  so- 
lum  Aug.  reliquit,  qui  imperavit 
annis  38,  mens  44,  ex  Chron. 
Alex. 

Ejus  tamen  initium  ex  die  par- 
ticipati  Imperii  Kal.  April  desumi- 
tur  in  ejus  Novella,  ut  ostendit 
Card  Noris  de  Syn  Y.  pag  85. 

Remp  optimis  legibus  tempe- 
rat,  Fidei  catholicae,  et  Ecclesiae 
dignitati  co  .sulens.  Vide  Petavet 
Cassiod.  Epistolasab  eo  indicatas 
h.  a.  Athalaricus  pacem  impetrat 
a  Justiniano.  Ibi. 


5242       ImpCaes  Justinianus  Aug  tr.  p.    4284 

®   6    2.  3,  cos  II.  4282 

9  47       Athalarici  regis  3  et  4. 
6         Cos  Decius,  solus,  qui  et  Decius 

Indict  Jun. 
VII         Praefat  cod  const  2,  et  I.  44,  c. 

et  VIII  de  Episc  et  Cleric  quas  vide 
etiam  apud  Rel  et  apud  Pag.  Yide 
Concil  Vasense  ii,  et  Arausicanum 
11,  signata  a  S.  Caesario  hoc  cos. 
In  eo  concilio  Araus  dogmatade 
Gratia  etlibarbitrio  contra  Pelag 
et  Semipelag  sancita  juxta  Capi- 
tula  a  Felice  IV,  transmissa  S. 
Augustini  sententiam  approban- 
tia  :  quibasdiuturnae  contentioni 


III  Felicis2et3. 

IV  Justinianus  Kal.  Janaar.  Ind  vi. 
tantamvlmpecuniae  sparcit,  quan- 

G  tum  nullus  alius  Imp.  in  consu- 

latu.  Yide  Chr.  Pasch.  h.  a.  et 
Malalam  p.  453.  Idem  Tzatho  La- 
ziorum  Regi  a  Persis  agresso 
suppetias  mittit. 

Gethes  Erulorum  Rex  ad  Ro- 
manos  transit ;  quibus  etiam  foe- 
deratur  Boazes  vidua  Hunnorum 
Regis  stipata  c.  miilibus  bellato- 
rum,  Cordas  Hunnorum  Rex  Bo- 
sphorum  accolentinm  Romanam 
pariter  Religionem  etSocletatem 
colunt. 

Olym      Felicis  3  et  4. 
826       Hoc  anno Justiniani  Codex  abso- 
D       IV     lutusest,  Jussusqueest  vim  habere 
et  327  a  xvi  Kalend.  Maii  hujus  praesen- 
lis  Indict  vii  cod.  Just.  et  Chron. 
Pasch.  Jo.  Malala  ad  consulatum 
Justiniani  ii  absolutum  Ind.  vii. 
pag.  456  numerat  annos  ab  U.  C. 
4280  et  a  ConstantinopoH  condila 
499.  Yide  notas  ad  eumdem  Ma- 
ialam. 

Idem  Justlnianus  Antiochiam 
Instaurat,  et  Theopolim  appellat. 
Alamandurus  Saracenorum  Regu^ 
lus  Syriam  primam  popuiatur, 
contra  quem  moventibus  Roma- 


SS 


787 


CHRONOL  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GRBO.  M. 


758 


Ami  Imperatores,  Consules  Romanorum,   Anni    A  Anni  Christianorum,  Judseorum  ei  /Ini-   Anni 

Fer.           res  gestae  et  documenta.             U.  C,  Olymp.      iimorum  populorum,  Pontifices,    JErse 

J^^\                                                          fl'**^  «*  flege«,  res  gestse  et  documenta.  Christi. 
et  Ind.                                                     post  Palil. 


annoram  c.  finis  impositus  est. 
Baron  et  Sirmond  etc,  spud  Noris 
hisl  Pelag  I.  2,  cap  23.  Vide  no- 
tas  ad  Felicem  IV. 


S243       Imp  Caes  Jastinianus  Aug  tr. 
7   p.  3,  4,  coss  if . 
48       Athalarici  regis  4  et  5. 

r>_.    Lampadius. 
^^    Oresles. 

*  Yet  inscript  in  Basil  S.  Pauli 
apud  AringhTom  2,  p.  414,  et  alia 
in  S.  Agnetis  extra  Urb  et  1.  26, 
c.  de  SS.  Eccles  aliaeque  apud 
Reland  et  epistola  Bonifacii  pap». 
Yide  notas  ad  Felicem  IV. 

Fabrett.  ihscript.  327  et  398. 
Gruter.  459.  Spon  Misc  460. 

Mundus  liiyrico  Praefectus  Ge- 
tas  in  eadem  provincia  et  Bulga- 
ros  in  Thracia  fundiL  Marcelli- 
nus. 

Imp  Css  Justinianus  Aug  tr 
pag  4,  5  :  cos  II 

Aihaltrici  regis  5  et  6. 

Post  consulatum  Lampadii  et 
Orestis. 

Ita  signatur  hic  annus  in  anti- 
qua  inscr  Veronensi  S.  Valeniis 
Episc  relata  a  Panvinio  in  Fastis, 
et  aliae  apud  Fabrett,  pag  757 ; 
Fleetvood  499,  et  Gud  apud  Re- 
land  necnon  lib  xlviii  C.  de  E- 
pisc  et  Cieric  aliisque  apud  eum- 
dem. 

Amalaricus  in  Hisp  rex  post 
annos  v  regni  a  Francis  occiditur. 
Petav  ex  Greg.  Turon  lib  iii,  cap 
40,  et  Procop,  lib  i,  belli  Goth. 

Amalarico  Theudis  successit. 
Vide  Petavium  h.  a. 

Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr. 
pag5,  6;  cos  ii. 

Athalarici  regis  6  et  7. 

Iterum  post  consulatum  Lam- 
padii  et  Orestis  signatur  hican- 
nus  in  vet  inscript  ad  S.  Petrum 
in  vinculis,  quam  videin  notis  ad 
Bonifacium.  Item  leges50.  53.  C. 
de  Episc  etClericis,  alisequeapud 
Rel. 


5244 
$  8 
4  49 

£ 
fndict 
xet  X 


5845 

®    9 

•    4 

1>   C 

Indict 
^etxi 


4282 
4283 


i 
II 


B 


4283 
4284 


II 
III 


4284 
4285 


III 

IV 


norum  Exarchis  profugit  usque  in 
Indiam.  Petav  ex  Theoph  qui 
etiam  scribit  adversus  Persas  Be- 
lisarium  feliciter  profectum  Sa- 
maritarnm  proditione  detecta 
legatos  istorum  ad  Persas  inter- 
cepisse,  et  scelus  confessos  ne- 
casse. 

Fellcis  4  et  5  qui  obit  die  25 
Sept.  Vacat.  Sedes  diebus  3.  Boni- 
PACiuseligitur  successor  die  28  et 
ordinatur  Episcop.  die  29  Sept. 
Vide  notas  ad    elicem  IV. 

Persae  cum  Romanis  confligen- 
tes  hoc  anno  bis  fnnduntur.  Rufi- 
nus  tandem  ad  pacem  cum  illis 
tractandam  mlssus  re  infecta  re- 
vertitur.  Narses  et  Ararius  fra- 
tres  a  Persis  deficiunt :  quorum 
prior  Dux  strenuissimusevasit. 

Hildericns  rex  Vandalorum  in 
Africa  a  Giiimere  consobrino  re- 
gno  privatur.  Gilimer  recusans 
ejus  restitutionem  a  Justiniano 
quaesitam  bellum  minatur.  Procop 
I,  Vand. 
Bonifacii  4  et  2. 
Bonifaciusapprobat  gestasyno- 
dalia  concil  Araus  ii,  mense  sexto 
a  peracta  synodo.  Vide  Noris  hist 
Pelag  lib  2,  c.  23,  pag  334  et 
seqq. 

Idem  Bonifacius  celebrat  syno- 
dum  Romanam,  in  qua  contra 
canones  successorem  sibi  designat 
Vigilium  diaconum;  sed  paulo 
postaltera  collecta  synodo  rescin- 
dit  ipse  pontifex  suum  chirogra- 
phum.  Vide  tamen  notas  ubi 
etiam  tertium  Romanum  con- 
cilium  memoratur  habitum  in 
causa  Stephani  Larissensis  episc 
h.  a. 


Bonifacii  2,  qui  obit  8  Nov. 
JoANNES  cognomento  Mercurius 
succedit. 

Constantinopoli  menseJanuario 
vehemens  seditio  excitatnr  ob 
factiones  Clrci :  in  qua  Hypatius  a 
populo  acclamatur  ad  imperium, 
postera  die  captus  et  ad  impera- 
torem  perdnctus  interficitur.  Pro- 
copius  lib  4  de  bello  Persico,  et 


530 


534 


532 


i 


750 


AD  ANASTASroM  PROLBGOVBNA  BDIT.  ROM.-YATIC. 


TH 


Annt  Imperatores,  Consuks  Romanonm,   Anni    A     Anni    Christianonm,  Judmonm  et  «n*-    Aini 


Fer. 

m. 

et  Ind. 


res  gestae  et  documenta. 


U.  C. 
anteet 
post  PaUL 


Olymp. 


5246 

2 
B 


Ado  Viennensis  in  chron  h.  a. 
quem  218  Diocletiani  compatat, 
et  terminum  Cycli  Dionysiani, 
promulgatum  ait  codicem  Justi- 
niani,  forlasse  calculos  secutus 
Yictoris  Capuani  contra  Yicto- 
rium  Aquitanum. 

Clotarins,  et  Childebertus  Fran- 
corum  Reges,  fugato  Gundemaro, 
Burgnndiam  obtinent.  Theodori* 
cus  eornm  frater  mtat  Arvernos* 
Petav  ex  Greg  Tur,  lib  it,  cap  41. 

Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr.    4285 
pag  6,  7  ;  cos  iii.  4286 

Athalarici  regis  7  et  8. 
Cos  Justianus  Aug  iii,  sine  col- 
Indict  lega. 

xietxii  L.  6  et7  G.  desumma  Trinit 
aliaeque  apud  Reland  Gotofred, 
pag,  etc. 

Integro  Cyclo  Dionysiano  in  aera 
Ghristi  communi  absoluto  hic 
metam  figit  operi  suo  chronolo- 
gorum  Phoenix.  Peta?iHS. 

S.   Fulgentius   Ep.   Ruspensis 
obit  h.  a.  Kal.  Jan.  Yide  Noris  hist 
Pei.  lib  II,  cap  24  et  notas  ad 
Joannem  II. 
5247       Imp  Css  Justinianus  Aug  tr.    4286 
€)   44  pag6.  7,cos  iv.  4287 

9    3     Alhalarici  Regls  8,  9  qui  obit. 
A  Imp    Fl  Anicius  Justinia- 

Indict  Coss.      nusiv. 


111  et  XIII 


Fl  Decius  Theodorus  Pauli- 
nus    Jun    qui    CONSULUM 
OCCIDENTALIUM      POST- 
REMUS  fuit. 

L.  33  C.  de  Episc  audient, 
elc,  apud  Reiand  et  epistola 
Joannis  papae  ad  Justinian.  Vide 
notas  ad  Joannem  II. 

Postrema  codicis  emendatio  his 
cossadditis  legibusdeconstitpro- 
vinciae  Africae.  Vide  Pag  h.    a. 

Alhalaricus  Gothorum  rex  tabe 
exesus  obit  Mater  ejus  Amala- 
suntha  Theodatum  consobrinum 
in  regno  coilocat,  cujus  Jussu 
paucos  intra  dies  strangulaiur  in 
insula  Yulsinii  laci.  Jornand.  de 
reb  Get  c.  59,  Marcellin  in  chron 
ad  h.  a. 

Regnnm  Burgundiae  h.  a.  ex- 
stinctum  in  morie  regis  Theodo- 
rici  asserit  Pagius. 


timorum  populorum,  Ponttfices,     JBra 
Reges,  res  gestae  et  documenta.  ChritiL 

lii  historici  apud  Petavium. 

Origenistae  in  Palaestina  rursus 
insurgunt,  quorum  Dux  Nonnns 
turbas  ciet.  Yide  hist  a  Petav  in- 
dicatos  et  card  Noris  de  Syn.  v. 
Occ  p.  4. 


B 


Olymp. 
327 

IV 

et 

328 

I 


I 
II 


D 


Joannes  II  ordinatnr  episcopns 
die  Dominica  23  Januarii.  Yide 
notas. 

Legationes  ad  Joannem  papam 
in  causa  contra  Accemetas  pro 
monachis  Scythis,  qnibus  adjudi- 
catnr  inccncilio  Romano.  Yide 
notas  ad  Joannem  IL 

Pax  cum  Parthis  depacta  per 
Rufinum  Patricium,  et  Hermoge- 
nem  magistrum  officiornm  legatos 
a  Justiniano  transmissos.  Marcel- 
lini  chron.  aliique  apud  Peta- 
vium. 


Joannisi  et2. 

Joannes  papa  approbat  fidei 
professionem  a  Justiniano  trans- 
missam  cum  edicto  in  quo  Unus 
e  Trinitate  crucifiaeus  dicitur,  et 
monachus  Acosmetas  negantes  as- 
censum  communione  privat.  Yide 
notas  ad  Joannem  II. 

Carthagine  a  Belisario  capta, 
et  Gelimere  ultimo  Yandalorum 
rege,  qui  paulo  ante  Hildericum 
occiderat,  devicto,  et  ad  trium- 
phum  Constantinopolim  misso, 
Africa  imperio  restituta  cnm  in- 
sulis  Mediterranei  a  Vandalis  an- 
tea  occupatis.  Yide  Ruinart  in 
chronol  persec  Yandal  et  Pagium 
h.  a.  et  notas  ad  Joannem  IL 


S» 


164 

Anni 
Per. 
JuL  et 
Ind. 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


708 


Imptratores,  Consules  Romanorum  Anni  A     Anni    Christianorum,  Judaeomm  et  fini-    Anni 
res  gestse  et  documenta.            U.  C.         Olymp.      timorum  populorum,  Pontiflces,    JSrse 

^^(J  «*•  Reges^  res  gestx  et  documenta.  Christi. 

postPal. 


5248       Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr. 
©  42  p.  8,  9,  cos  IV. 
^  4       Theodati  regis  4  et  2. 
G         Cos  Belisarius  solus  Or. 
Tndict.      Justiniani  Novell  4,  3,  4,  7,  9, 
iiii     etc.,  apud  Reland.  In  Occid  appel- 
^t  iiY  latur  etiam  hic  annus  post  consu-- 
latum  Paulini  Junioris  V.  C.  ut 
in  Actis  concilii  Avernensis,  de 
quo    Pagius    hic    et    ad    ann. 
544. 

Initium  belli  Gothici  ad  Italiam 
recuperandam  (Vide  Norls  de  Syn 
V.  p.  26)  qui  ad  Siciliam  recupe- 
randam  missus  posiremo  sui 
consulatns  die  Syracusas  victor 
ingreditur.  Procop  de  bello  Goth 
1.  4,  n.  4.  Yide  notas  ad  Joan- 
nem  n. 


4287 
4288 


B 


Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr.  p.    4288 
13  9,  40,  cos  IV.  4289 

5       Theodati  regis  2,  3,  qui  occidi- 
E     tur,  succedente  Vitige. 
clict.      Post  consulatum  Belisarii.  G 

iLiv  Ita  signatur  hic  annus  Act.  1 
XY  concilii  Constantinop  et  in  Novell 
Justiniani  4G,  48,  etc,  apud  Re- 
land.  Dicitur  etiam  iterum  post 
eonsulatum  Paulini  in  antiq  iap. 
apnd  Aringh  Tomo  II,  p.  693. 

Crothi  Vitigem  regem  creant,  et 
Theodatum  occidunt.  Procop  de 
bello  Goth  lib  4,  num  42.  Yide 
Pag  h.  a.  n.  2. 

BeiisariusCampaniam  transiens 
Neapollm    vastat.    Marcellin.  et 
mense  Decembr    Romam    recu* 
perat.  Yide  Pagium  ad  ann  seq 
nnm  4  q 


Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr.  p.    4289 
^4  40,  44,  cosiv,  4290 

€     Yitigis  regis  4  et  2. 

Iternm  post  consulatum  Beli- 
v?<  sarii. 

Justinianus  Auth  Coll  v,  tit  2, 

X     Novel  47,  anno  altero  post  consu- 

latum  Belisarii,  qnem  asserit  esse 

imperii  sui  nndecimum,   et  ex 

Kal  Aprilis  xii  futttrum  statuit 


II  Joannis  2  et  3,  qui  obit  die  vi,     535 
iii     Kal.  Junii  cum  sedisset  annos  2, 

menses  4,  dies  6.  Ex  Catal  Lucensi 
tom  II  in  prol  fol  xix,  aliisque 
apud  Pagium  h.  a.  Cessavit  £pi- 
scopatus  dies7. 

Die3Junii  ordinatur  Agapitus 
snccessor  :  qui  a  Theodato  rege 
(rothorum  in  legationem  directus 
Constantipopolim  venit  h.  a.  ut 
habet  Marcellin  in  chron. 

Epiphanius  Episcopus  regiae  Ur- 
bisanieadventumRomani  praesu- 
lis  moritur  :  cujus  episcopatum 
Anthimus  contra  canones,  Trape- 
zuntina  Ecclesia  relicta,  invadit. 
Ibi. 

Bonifacius  Carth  Episc  e  vivis 
excedit.  Reparatus  ei  suffectus 
concilium  generale  Africae  cele- 
brat  :  cui  Agapitus  gratulatur. 
Yide  Ruinart. 

III  Agapiti  1,  qui  remoto  Anthimo     536 

IV  Mennam  episc  constituit  die  ii  Id. 
Mart.  Yide  card  Noris  de  uno  in 
Trinit  passo  cap  40,  obtt  Constan- 
tinopoli  22  Aprilis  qua  colitur. 
Corpus  Romam  relatum  sepelitur 
XII  Kal  Oct.  Liberatus  in  Brev  et 
Anastas  et  Marcellin.  Yacat  sedes 
dies28.  Silverius  successorordi- 
natur  die  Dominica  8  Jun.  Yide  , 
notas  ad  Agapitum. 

In  Synodo  Constantinopol  da- 
mnantur  Severus,  Petrus  Apame- 
nus,  Zoras,  et  Anthimus  die  2i 
Maii.  Yide  Norisium  de  Synod  Y, 
€Ec.  cap  2. 

Euphraiensem  limitem  ingres- 
sa  XV  millia  Saracenorum  sub 
Alamundaro  ob  defectum  pascuo- 
rum  pr»  siccitate  in  Perside  ex- 
pertum,  industria  Dncum  limita- 
neorum  arcentur  a  bello  cui  in- 
hiabant.  Marcellin. 

Olymp      Sllverii4et2.  537 

328  Siiverius  imperatoris  jussu  de- 
IV  ponitur  ab  episcopatu  die  49  No- 
et     vembr  (Pagius  refert  ad  22),  et 

329  Vigilius  diaconus  in  ejus  locum 
I      intruditur,  ordinatus   episcopus 

die  22  Nov  biblioth  in  Yigilio  sect 
404. 

Decennalia  Justiniani  h.  a.  com-^ 
pleta  observat  Pagius  Sen  n.  6  in* 


763 

Anni 

Per, 

JtU.et 

Ind. 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  BDIT.  ROM.-VATIC. 


7« 


Impefatores,     Conmles    Romano-   Anni 
rum,  res  gestae,  et  documenta»       TJ,  C. 

ante  et 
post  PcU. 

cap  4,  ut  imposterum  ubicunque 
Acta  conficiuntur  hoc  modo  inci- 
pere  debeant  in  publ.  documentis 
imperii  illius  sacratissimi  principis 
anno  tanto  :  et  post  illa  inferre 
consulis  appellationem,  qui  in  illo 
anno  est^  et  tertio  loco  indictionem 
et  mensemf  et  diem  ;  et  cap  2 
mandat,  ut  in  Latinis  documentis 
numeri  scribantur  per  litteras, 
quas  liceat  omnibus  legere  omnino 
syllabarum  Latinarum  non  igna- 
ris.  Hanc  vero  constitutionem  ita 
subsignat.  Dat  Kalend....  Gon- 
stantinop  imperante  Justiniano 
perpetuo  Augusto  anno  ii  post 
consuiatum  Belisarii  V.  G. 


5251 
©  45 

C 
Indict 

I 
et  II 


5252 
a  46 

•  8 

R 
Indict 

II 
et  III 


B 


Imp  Cses  Justinianus  Aug  tr.    4290 
p.  44,  42,  cosiv.  4294 

Yitigis  Regis  2  et  3. 

*  Gos  Fl.  Joannes  Or.  absque 
collega. 

Vel  inscript  *  Fabrett  p.  448 
et  Gudiana  apud  Reland  necnon 
Justinian  Novel  57  et  Vigilii  Papx 
epistola  ad  Caesar  Arelat  et  Acta 
Concilii  Aurelian  III.  Vide  Pagium 
n.  6  anni  540  et  epistola  Vigiiii, 
de  qua  in  notis  ad  Agapitum. 

Roma  fame  et  peste  vexata  post 
annum  obsidionis  liberalur  mense 
Marlio.  Pagiusex  Procopio,  emen- 
dato  ejus  textu  ex  animadvers 
Card  Norisii  de  Syn  V.  c.  6.  Vidc 
Pagium. 

Datius  Mediol  Episc  legationem 
suscipit  ad  Belisarium  auxiiium 
implorans  adversus  Gothos.  Ibi 
n.  22  ex  Procopio. 

Clodoveus  Jun  in  Francia  re- 
gnare  incipit.  Mabil  rei  dipl  lib 
4,  n.  7. 

Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr.  p.    4294 
42,  43,  cos  IV.  4292 

Vitigis  Regis3,  4et  Ildebaldi  4. 

Cos  Appion  Or.  sine  collega. 

Velus  inscript  Graec  Montfau- 
con  ubi  cos  Appionis  legitur  cum 
Indict  II,  quare  emendanda  versio 
apud  Relandum.  Item  Justinia- 
ni  Novell  complures  ab  89  ad 
9G. 


A     Anni    Christianortm^  Judseorum  et  fini"    Anni 
Oiymp,       timorum  populorum^  Pontifices^     Mrm 
Reges^res  gestae  et  documcnta,   Ch.isU^ 


quo  Dedicationem  Ecclesiae  S.  So* 
phiae  die  27  Decembr  profert  ex 
continuatore  Marcellini. 

Timotheo  Episc  Alexandrino 
defuncto  succedunt  primo  Gaja- 
nus,  deinde  Tbeodosius.  Pagius 
h.  a.  ex  hist  Patriarch  Copt.  card 
Noris  ad  annum  seq  de  synod  V 
CEc.  pag  8  ex  Vicl  Chron. 

Vitiges  circa  Vernum  aequi- 
noctium  Romam  obsidet.  Ibi  n. 
7,  ex  continuatore  Marcellin. 

Galiiarum  regni  constitutio : 
cedente  Francis  Vitige  eam  par- 
tem  quae  Gothis  parebat  Franci 
universam  possidere  incipient, 
practer  Septimianam,  in  qua  Vi- 
sigothi,  et  prxter  Britanniam,  et 
Armoricam  quae  suos  comites  ha- 
buere.  Vide  Pagium  ad  h.  n.  3. 

Silverii  2,  qui  cum  obierit  in 
exsilio  mense  Junii  h.  a.  locum 
fecit  successioni  Vjgilii,  qui  ex 
invasore  post  moriem  Silverii  le- 
gitimus  pontifexexconsensu  Cleri 
redditus  hinc  auspicari  debet  suae 
sedis  exordiu:n.  Vide  notas  in  Vi- 
gilium. 


I 
II 


D 


II 
III 


Auctore  Nonno  Origenistae  in 
Palaestinatumultuantur,dequibus 
vide  Pagium  h.  a.,  num  42,  et 
seqq.,  et  Norisium  ab  eo  produ- 
ctum  in  diss  de  Syn  V. 

Alexandrinae  Ecciesiae  turbatio- 
nem  post  mortem  Timothei,  quan- 
do  duo  populi  electione  perversi 
ordinantur  ujio  die  episcopi  TAeo- 
dosius  et  Gajanus.  Card  Noris  de 
syn  V,  pag  8,  huic  anno  affigit ; 
Paginus  praecedenti. 


Vigilii  4  et  2. 

Chosroes  Persarum  rex  legatione 
Vitigis  permotus  ad  inferendum 
bellum  Romano  imperio  procedit. 
Procop  iib  2,  de  bello  Persic  cap 
2  et  5,  ex  quo  Pelagius  ad  h.  a. 
n.  5,  el  ad  seq.,  n.  42. 

Vitigcs  tamen  cum  uxore  et  li- 
beris  Ravennae  obsessus  a  Belisa- 
rio  capitur,etConstantinop  trans- 


539 


765 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


766 


^m  Imperatores,  Consulesnomanorum,    Anm     A  Anni    Christianorum,  Jndxorum  et  fini'    Anni 

Per.           re$  gestae,  et  documenta.             U.  C.  Olymp,      timorum  populorum,  Pontifices,    'Mrx 

.™*                                                            «»'<^  «*  Reges,  res  gestx  et  documenta,  Christi 
et  Ind.                                                   postPaliL 


Consiliam  Romaniserat  Ostro- 
gothos  Piceno  expellere.  HisTheo- 
debertus  FrancorumRexsuperatis 
Alpibus,  vaslataque  Liguria  auxi- 
lium  ferebat,  sed  litteris  Beli- 
sarii  suasus  in  Franciam  rediL 
Psigius  ex  Procopio. 

5253       Imp  Cses  Justinianus  Aug  tr.  p.    4292 
Q  n   43, 44,  cos  IV.  4293 

O   9       Ararici  Regis  Goth  4,  Totilae 
A  G    Regis  4. 

Indict     Cos  Justinus  Junior  Or.  sine 
III      collega. 

et  IV  Justiniani  Novell  98  et  Pragmat 
sancL  et  epistolae  Yigilii  Papae 
datse  hoc  cos  xv  Kal  Octobr  Noris 
de  Syn  Y,  p.  8.  Dicitur  etiam  hic 
annus  sexies  P.  C  Paulini  Jun  ii. 
Non  Januar  in  papyro  Vatic  ap. 
Maffeum  dipl  pag  458. 

Sub  hoc  Consulatu  Justini  Ju- 
nioris  Indict  iii  Chron  Paschale 
numerat  Olympiadem  cccxxx. 

Hiidebaldus  anno  primo  sui 
Regni  occiditur.  Rexdicitur  Ara- 
ricus. 

Salomon  a  Justiniano  missus  in 
Africam  contra  Mauros  feliciter 
dimicans  rebelliones  perturbat. 
Continuator  Marcellini.  Vide  Pa- 
gium  h.  a.  n.  43. 

£S254       ImpCaesJustinianus  Aug  tr.  p.    4293 
48   44, 45,Cosiv.  4294 

40       Totiiaeregis  4. 
F         *  Cos  Basilius  Junior  Or.  sine 
coUega,  et  privatorum  postremus 
£y       qui  gesserit    consulatum.    Yide 
y     Panvin. 

*  Velus  inscriptioSedaignuchi  cu- 
bicularii  regisTheodorici  dep  Ra- 
vennae  iv.  Id.  Martias  Basilio  Jun 
Y.  C.  Cons.  Indictione  quarta,  et 
Concil  Aurel  IV,  de  quo  Pagius  ad 
ann  545,  num  9. 

Item  Justiniani  Novellae  a  407, 
ad  446,  ap.  Rel.  £x  ejusNovella 
405,  deducit  Pagius  causam  con- 
sulatus  de  caetero  non  ita  facile 
privatis  decernendi  propter  ex- 
pensas  a  Procopio  indicatas  hist 
Arcan  c.  26. 

Araricum  a  Rugis,  qui  cum  Go- 
this  erant,  eleetum  regem  Gothi 


mittitur  ad  Justinianum.  Procop 
lib  II  de  Bello  Goth  cap  28.  Vide 
Pag  ad  ann  540,  num  xi.  Goihi 
Hildebaldum  sibi  regem  consti<^ 
tuunt.  Procop  et  Pag  ibi. 

Hildebaldus  post  Vitigein  ex  Ve- 
ronae  duce  rex  Gothorum  dictus. 

iii         Vigilii  2  et  3. 

IV         Parthi  Syriam  ingressi  multas    540 
urbes  subvertunt.  Antiochia  ma- 
gna  demolitur  a  Persis.  Marcellin. 
Chron  Malala  addit  Antiochiam 
captam  mense  Jun.  Indict3. 

Theodosius  episc  Alexandrinns 
cum  recipere  nollet  synodum  Chal- 
cedonensem,  a  Vigilio  papa  ana- 
themate  percellitur  et  aJustiniano 
pellitur  in  exsilium.  Noris  de 
syn  V  pag  8. 


Olym       Vigilii3et4. 

329  His  coss  xv  Kal  April  Novella 
IV  Justin  cxxxi  secundum  ea  quae 
et      definita  sunt  a  sanctissimo  Papa 

330  Vigilio  nova  Metropolis  Ecclesiae 
i      Justinianae  primae  erigilur,  Thes- 

salonicensium  Primate  antiqui»- 
sima  Jurisdictione  privato.  Vide 
D  Noris  deSynod  V,  c.  4,  p.  34. 

Paulus  Tabennositarum  Mona- 
chorum  praepositus  a  defensoribus 
SynodiChalcedon  ordinatur  Episc 
Aiex  cum  Theodosius,  et  Gajanus 
pulsi  essent  in  exilium.  Ibi  p.  8 
ex  VictTunun  aliisque. 

Ex  Italia  revocatusab  Impera- 
tore  Belisarius  Byzantium  veniL 
Ibi  tradiicta  hyeme,  ineunte  vere, 
Augustus  illum  adversus  Chos- 
roen  Persasque  misit  summo  cum 
Imperio  belli,  una  cum  Ducibus, 
qui  ipsum  secuti  fuerant  ex  Italia 


541 


7«7 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOlfBKA  BDIT.  RGM.-YATIG. 


m 


Anni  Imperafores^  Consules  Romanorum,    Anni     A  Anni  Christianorumy  Judseurum  et  /Int-    Armi 

Per.           res  gestae  et   documenta,            U.  C.  Olymp,    timorum  populorum,   Ponti^es,    Mrm 

Jul.                                                         ante  et  Reges^  res  gestx  et  documenta.  Christi 
et  Ind.                                                    post  PalU. 


recusant,  et  occidunt:  tum  ad 
regnum  elevant  Braduilam  cogno- 
mento  Totilam.  Romani  cum  Go- 
tbis  vario  marte  pugnanu  Yerona 
tum  intra,  tum  extra  muros  fit 
belii  theatrum.  Yide  Procopium 
lib  3  belli  Goth.,  cap  6.  Panvin  hist 
Veron  libi,  cap23. 

5255  Imp  Gaes  Jnstinianus  Aug  tr.  4294 
©  49  p  15,  16.  Gos  IV.  1295 
O  11       Totilae  regis  1  et2. 

E  Defectu  Coss  hicannus  inscribi- 

Indict  tur,  postconsulatum Basilii Jun Y. 

V  G.  seu    P.  G.    Fl.  Basilii  V.  G. 
et  VI  Gons  et  ita  consequentes  anni  us- 

que  ad  586. 

Hoc  anno  a  Francorum  regibus 
Ghilderico  etGlotario  ingressis  in 
HispaniamTarraconensem  provin- 
ciam  depopulantur,  Vasconiam, 
et  Gantabriam  capiunt.  Vide  Pa- 
gium  ad  h.  a.,  n.6et  7. 

Arthurus  Britinnorum  rex  le- 
thaliter  vulneratus  in  prselio  co- 
gnato  suo  Gonstantino  diadema 
Britannix  concessit.  ibi  num  7. 

5256  Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr.  1295 
©  20  p.  16, 17,  Cos  IV.  1296 
9  12      Totilx  regis  2,  et  3. 

D  *  Iterum  P.  G.  Basilii  Jun  V.  G. 

Indict  *  epist  Vigilii  papae  ad  Caesarium 

VI  Arelat  et  ad  Auxanium.  Vide  No* 
et  VII  ris  hist  Pelag]ib2,  cap  22. 

Totilas  Neapolim  expugnat,  et 
mitius  habet,  ex  congressu  cum 
S.  Benedicto  abbate  Cassinensi 
placidiorredditus.  VideBaronium, 
et  Pagium  ad  h.  a. 

Obil  S.  Caesarius  Arelat  vi  Kal 
Sept.  Vide^Noris  bist  Pel  lib  2, 
cap  ult. 

5257  Imp  Caes  Justinianus  Aag  tr.  1296 
®  21  p.  17,  18,  Gos  IV.  1297 
9  13      Totilae  regis  3  et  4. 

CB  *  ?.  C.  Basilii  Jun.  Ter. 

Indict  *  Vetus  inscript  apud  Boldett 

VII  coemet  pag  86,  et  Justiniani  No- 
etviii  vellae118, 147,  149 

Propter  expulsionem  Ariano- 
rum  a  Romanis  ducibus  Urbe  pul- 
sorum  Totiias  indignatus  contra 
eamdem  movet.  Belisariuscum  in 
gratiam  principis  rediisset  h.  a., 


B 


I 
II 


II 
III 


III 

IV 


redeuntem:  Procop  lib  II  de  bello 
Persc.  14. 

Totilae  Regnum  hinc  arcessen- 
dum  (ab  octavo  scilicet  belli  Go- 
thici)  docet  Pagius,  una  cum 
expugnatione  locorum  ^miliap, 
et  Samnii,  de  quibus  Procopins 
lib  III  belli  Goth  c.  6  et  7.  Vide 
Pagium  ad  ann  543,  n.  2. 

Vigilii  4  et  5. 

Tertia  Chosrois  expenito  in 
Romanos,  de  qua  Procopius  lib  II 
belli  Pers  cap  20  et  ex  eo  Pagius 
ad  h.  a.  n.  3. 

Belisarius  licet  Persas  cum 
lau  le  abegerit,  attamen  Theodorae 
artibus  offensam  Justiniani  incur- 
rit  etConstantinopoIim  revocatur. 
Vide  ibi  Pagium  ex  Procop.  hist. 
arcano  cap  3  haec  indicantem 
n.  4. 

Pestis  gravissima  grassatur  in 
^gypto  et  Conslantinopoli.  Vide 
Calvis  ad  h.  a.  ex  Procopio. 


Vigilii  5  et  6. 

Paulus  Episcopus  Alexandrinns 
deponitur,  et  illi  Ecclesiae  praefi- 
citur  Zoilus.  Noris  de  Syn  V  QBc 
pag9  ex  Liberato,  aliisque. 

Justinianushortatu  Pelagii  Apo- 
crisarii  Rom  Sedis,  et  Monacho- 
rum  Palaestinorum  Encyclicam 
edit  contra  Origenem,  quam  ad 
Patriarchas  transmittit,  ut  ab  iis 
iterato  damnetur.  Vide  Norisium 
ibi  c.  2  ubi  damnatio  subsecuta 
et  subscripta  probatur. 


Vigilii  6  et  7 

RomapcoficisciturVigiliuscirca 
finem  Novembris  Gonstantino- 
polim  evocatusa  Justiniano  Ace- 
phalorum  subreptionibus  insti- 
gato.  Vide  notas  infra  Vigilio 
obtulerat  Arator.  S.  R.  B.  Snb- 
diaconus.  Acta  Apostolorum  car- 
mine  inclusa  h.  a.  iii.  P.  G. 
Basilii  mense  Aprili  Ind  vii.  Vide 
Pagium  n.  3  ex  Baronio. 

Chosroes  quartam  expeditioneffl 


S^ 


7« 

Amii 

Per, 

JuL 

eiJnd 


mONOL.  A  S.  SYLVBSTRO  AD  S.  6RBG.  M. 


770 


Imperatores,  Consules  Romanorum^   Anni    A  ^^^^  Christianorumy  Judaeorum  et  /Int-   Anni 

res  gestae,  et  documenta.       U,  C.  Olymp.     timorum  populorum,   Pontilices,    JErae 

ante  et  RegeSy  res  gestw  et  documenta.      Christi. 
post  Palil. 


rarsos  millitar  in  Italiam.  Vide 
Pag  h.  a.,  num  2. 
S.  Benedictus  obil.  Ibi  n.  42. 

S258       ImpCaes  Justinianus  Aug  tr.  p. 
^  22  48,  49,  coss  iv. 


0  44 
A 
Ewidict 

VIII 
^t  IX 


Totilae  regis  4  et  5. 

•  QuaterP.  C.  BasiliiJun. 

Novell  Justiniani  430,  448,  * 
et  vetus  inscriptio  in  presbyte- 
rio  L.  Michaelis  Ravennae  apud 
Agnellum  edit  Bacchini  p.  94,  et 
epistolae  Yigilii  ad  Auianium 
Arelat  ap.  Baroninm  xi  Kal  Jun. 

Tolilas  expugnat  in  Piceno  et 
Umbria  complures  civitales,  et 
Urbem  fame  premit ;  in  qua  Bessa 
residebat. 


Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr. 
23  p.  49,  20,  coss  iv. 


45 


O 


ct  X 


Totilae  regis  5  et  6. 

Qumquies  P.  C.  Basilii  Jun. 

Novellae  Just445. 

Concilia  Heridense  et  Valenti- 
num  in  Hispauia  h.  a.  celebrata 
ostendit  Pagius  num  40. 

Circa  hujus  anni  finem,  nempe 
XVI  Kal  Januar  ingressum  Totilae 
in  Urbem  Romam  statuit  Pagius 
perpensls  Marii  Aventicensis,  et 
Procopii  verbis,  unde  alii  ad  se- 
quentem  tradunt 

Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr. 
p.  20,24,  cossiv. 
Totilae  regis  6  et  7. 

*  Sexties  P.  C.  Basllii  Jun 

*  Inscriptio  in  Ard^ca  S.  Vitalis 
Ravennae  apud  Agnellum  edit  Ba- 
chini  p.  95,  et  Nolana  a  me  de- 

scripta. 

Theodebertus  rex  Francorum 
obit.  Regnat  Theodelvadus.  Pa- 
gius  ad  annum  552,  n.  24. 

Totila  Isaurorum  fraude  Roma 
potitussub  finem  anni  pra^ceden- 
tis  ab  eadem  devastanda  :  litteris 
Belisarii  permotus  abstinet  :  et 
Komanos  captivos  in  Campaniam 


4297 
4298 


Olym 
330 

IV 

et 

334 

I 


B 


4298 
4299 


I 

II 


4299 
4300 


II 
III 


snscipit  adversus  Rom  Imp.  Ibi 
n.  4. 


Vigilii  7  et  8.  545 

Origenistae  inani  spe  illectum 
Justinianum  induxerant  anno  su- 
periori  ad  expungenda  Tria  Capi- 
tula  ex  Concilio  Chalcedonensi  : 
cui  expunctioni  subscribere  re- 
cusavit  Apocrisarius  Papae  agens 
Constautinopoii  [licet  Orientales 
adacti  subscriberent]  aliique, 
multo  autem  validius  recusavii 
Vigilius  cum  Occidentalibus.  Ea 
de  causa  indicendum  Concilium 
decreverat  Imperator.  Vigilius  eo 
vocatus  h.  a.  moras  in  Sicilia 
trahit.  [Vide  Noris  de  Synod  v. 
pag  23.]  et  inde  naves  onerarias 
Romam  mittit  frumento  onustas 
ad  obsessae  Urbis  famem  relevan- 
dam,  quae  intercipiuntura  Gothis 
Noris  ibi  p.  26.  Vide  Pagium  ad 
ann546  n.  4. 

Vigilii8et9.  546 

Prid  Id.  Octobr  P.  C.  Basilii 
Jun  quinquies  Indict  x.  apud  Pa- 
tras  Achaiae  a  Vigilio  papa  con- 
secratur  £piscopus  RavennaB  Maxi- 
mianus. 

AgneJlus  in  ejus  Vita  p.  85,  edit 
Bachini.  Popularis  sedilio  Con- 
stanlinopoli  ferme  suborta  tum  ob 
edictum  Trium  Capitulorum,  tum 
ob  carnisprivium  ante  Pascbalia 
festa  maturius  coeptum.  Vide  No- 
ris  de  V  Syn  p.  24  et  25,  et 
notas  ad  Vigilium. 

Vigilii9et40.  547 

Vigilius  Constantinopolim  in- 
gressus  viii  Kal  Febr  P.  C.  Basilii 
sexies  (exAuctMarcellini)  paucos 
post  dies  arcet  sacris  Mennam 
Constantinopolitanum,  et  contra 
Acephalos  licet  patrocinio  Theo- 
dorae  Augustae  fultos  Decretum 
promulgat.  Vide  notas  infra  pag 
280.  PoIlir.etur  se  Tria  Capitula 
damnaturum.  Restituit  pacem 
Mennae  in  Nataii  Aposlolorum. 
Vide  Noris  de  Syn  V.  pag  27  et 
notas  ad  Vigillum  et  Pagium  ad 
h.  a.  n.  5et  seqq. 


77« 


AD  ANASTASroM  PROLBGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


TJS 


Anni  Imperatares,  Consules  Tiomanorum^     Anni     A  Anni   Chruiinnorum,    iudxorum  et  /Im-   A^ni 

Per.          resgestae,  et  documenta.             U.  C.  Olymp.      timorum  populorum,    Pontifices,    £rm 

Jj^'                                                         ^^^^  ^*  UegeSy  res  gestx  et  documenta.    Christi 
etlna.                                                    postPalU, 


abdacit.  Belisarius  Urbis  acceptae 
muros  instaurat.  Procop  lib  3, 
c.  43.  Vide  Noris  de  syn  V, 
pag  27,  et  notas  ad  Vigilium. 

Alboina  rex  Langobardorum 
belio  petitur  a  Gunimundo  Gepida- 
rum  rege.  Sigebert. 

5261  Imp  Ca!S  Justinianus  Aug  tr.  4300 
©  25  p.  24,22,  coss  iv.  1304 
9  47       Totilae  regis  7  el  8. 

E  D  "  Septies  P.  C.  Basilii  Jun. 

Indict  *  Vetiis  inscript  apud   Fabrett 

XI  p.  758,    et  aiia    a   me   descri- 
et  XII  pta  Terracina>!.  Item  ap.  Reines 

p.  996,  et  Keland  h.  a.  ubi  et  Ju- 
stiniani  Noveil  38  et  427. 

Heruli  Illyricum  omne  incur- 
sant :  et  Gepidae  Sirmium  capiunt, 
et  alia  Dalmatiae  loca.  Longobardi 
cum  Gepidis  pugnant,  et  in  No- 
rico  quaedam  castella  capiunt. 
Marcellin. 

H.  a.  sextum  Heptarchix  Anglo- 
Saxouicae  Regnum  Northumbriae 
scilicet  exordium  habuit.  Pagius 
ex  Malesinuriensi,  aliisque  hist 
n.  43. 

5262  Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr.  p. 
©  26  22,  23.  Cos  iv. 
O  48      Totilae  Regis  8  et  9. 

C  *OctiesP.  C.  Basilii  Jun. 

Indict  *  Vetus  inscriptio  ad  S.  Apolli- 

XII  naris  in  Classe  prope  Ravennam 
etxiii  VII.  Id.  Mrii  Indict  xiia  me  de- 

scripta 

Totilas  sub  finem  hujus  anni 
Urbem  recuperat.  Vide  Pag  ad 
ann  seq  n.  S. 

Theudi  Visigothorum  Rege  in- 
terempto  regnat  Theudisclus^ra 
Hispan  86  anno  Justiniani  23. 
Isidorjuxtaedit  Grotii  et  Labbei, 
sed  22  juxta  Pagium  n.  7  anno 
superiori. 

Concilium  Aurelianenpe  V,  anno 
38.  Childeberti  Regis  Indict  xiii. 
Pagius. 

5263  Partem  Galli»  quam  Gothi 
^  27  possederant  Francis  attribuit  Ju- 
9  49   stinianus  ut  eosdem    a    foedere 

B      Gothico  divellat.  Pagius  ex  Pr  - 
Indict.  copio. 

XIII  Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr.  p.  4302 
et  XIV  23,  24  Cos  vi.  4303 


III 

IV 


B 


G 


4301 
1302 

Olym 
331 

IV 

et 

m 

I 

D 


Vigilii40et44.  518 

Mense  Januario  Patriarchae  Con- 
stantinopolitaninomen  primogra- 
du  motum  est,  Vigilio  ei  praepo- 
situ.  Theod  ad  h.  a.  Vide  Noris 
de  Syn  V.  cap  4.  Vigilius  indicit, 
et  aperit  concilium  Constantinop 
et  Judicatum  emittit,  in  quo 
damnatTriaCapituIa,  salva  reve- 
rentia  in  omnibus  concilii  Chal- 
cedon.  Huic  judicato  refragantur 
Afri,  Illyrici,  et  fere  omnes  Occi- 
dentales.  Vide  Noris,  ibi,  et  notas 
infra  et  Pagium  h,.  a.  et547. 

Obit  Theodora  Augusta  mense 
Junio.  Acephalorum  patrona,  et 
totius  tragoediae  Trium  Capituio- 
rum  auctrix,  vel  occasio.  Noris 
ibi. 

Vigilii  44et42.  549 

PostCons  Basilii  ann.  yiii.  Ju- 
stinianus  imp  per  diversas  provin- 
cias  regni  sui  omnes  episcopos 
Tria  Capitula  damn^ire  compellit. 
Victor  Tun.  Vide  Noris  de  sy- 
nod  V,  cap  4. 

Bellum  Persicum  minus  felici- 
ter  geritur  a  Romanis  a  Petrae 
obsidione  recedere  coaclis,  et  in- 
ducias  cum  Persis  ad  quinquen* 
nium  pacisci.  Vide  Pag  h.  a. 
n.  3. 

Illyriciana  synodus  in  defen- 
sioneTrium  Capitulorum  Justi- 
niano  scribit.  et  Benenatum  epi- 
scopum  obtrectatorem  eorumdem 
damnat.  Vide  Noris  de  syu  V,  c.  4 
et  Pagium  h.  a, 


i 
II 


Vigilii  42  et  43. 

Vigilius  Rusticum  et  Sebastia-     550 


s 


GHRONOL.  A  S.  SYLYBSTRO  AD  &  GREG.  M 


T74 


Anni    Imperatores,   Consules,  Rfmano^    Anni     A  Anni    Christianorum,  Judaeorum  et  fini-     Anni 

Per.        rum,  res  gestse,  et  documenta.      U,    C  Olymp.      timorum  populorum   Pontifices,     JErse 

J^i-/^  anteet  Reges^  resgestae  et  documenta,  Christi, 
Jnd,                                                     post  PaL 


Totilae  regis  9  et  40. 

^NoviesP.C.  BasiliiJun. 

Yetus  inscripDedicationis  Basi- 
licae  B  Stephani  Ravennae  tertio 
I(J.  Decembr  novies  P.  B.  Basilil 
Jun.  Yide  Agnellum  Bachini  parte 
2y  pag  89,  et  epistola  Vigilii  iii 
Kalend  Maii  Imp  Justinianoanno 
ixiv,  P.  C.  Basilii  V.  C.anno  ix. 
Baron  ad  h.  a.  num4. 

Sclavi  Istrum  trajiciunt,  urbes 
capiunt,  et  in  eas  crudeliter  sae- 
viunt.  Procop.  Lechus  Sclavus 
dicitur  circa  haec  lempora  Polo- 
niam  occupasse.  Calvis  ex  Polon 
hist. 


5264 
i^  28 

A 

ndict 

XIV 

etiv 


4 


^•^t 


B 


Imp  CaBs  Justinianus  Aug  tr.  p.    4303 

24,  25,  coi  IV.  1304 
Totilae  regis40et41. 

Decies  P.  C.  Basilii  Jun. 

Edictum  Justiniani  de  Tribus 
Capitulis,  et  libellus  Cleri  Romani 
ad  eumdem  pro  Vigilio  h.  a. 
scrip.  Vide  Noris  et  Pag. 

TotilasIiberatustimoreGermani 
a  Justinianomissiprimum  contra 
Sclavos  (in  qua  expeditione  diem 
clausit)  ut  subinde  contra  Gothos 
in  Italiam  veniret,  libereagit,  et 
in  Siciliam  profectiis  eam  vastat, 
ingentique  praeda  et  frugum  copia 
auctus  in  Italiam  redit.  Proco- 
pius,  et  ei  eo  Calvis  ad  h.  a 

Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr.  p.    4304 

25,  26,  cos  IV.  4305 
Totil;eregis  44  et42  qui  occidi- 

tur.  Junio   mense,  Teia    succe- 
dente. 

Undeciies  P.  C.  Basilii  Ju  . 

EncycIicaVigiliidataNonisFebr 
imperante  Domino  JusiinlanoPP. 
Aug  anno  xxv.  Post  Cons  Basilii 
anno  xi.  Vide  Noris  de  Syn  v. 
pag  49. 

Narsescontra  Gothos  in  Italiam 
missus  feliciter  pugnat  non  longe 
Ravenna  fugato  caesoque  Totila : 
cui  Tejas  successor  a  Gothis  se 
Ticinum  recipientibns  datur  brevi 
moriturus:  in  quo  desiit  Ostrogo- 
thorum  Regnum  in  Ilaiia.  Urbem 
receptam  instaurat  Narses.  Vide 
notas  ad  Vigilium. 


11 
in 


iii 

IV 


D 


num  S.  R.  E.  Diaconos  damnat 
tanquam  S.  Chalcedonensi  sy- 
nodo  adversarios.  Vide  £aron. 
Noris  et  Pagium  h.  a.  n.  4  et  el  5, 
et  notas  infra. 

Africani  episcopi  per  summam 
temeritatem   Vigilium  excommu- 

icant  synodali  sententia.  Vicl 
Tunun,  tam  hi  Vigilii  decreto 
quam  Justiniani  rescripto  Illyri- 
ciani  percelluntnr.  Ibi.  agiturde 
syn  oecum.  convocanda.  Interim 
Mopsuestiae  habetur  h.  a.  Vide 
Noriset  Pagium  ad  h.  a.  num  9 
et  40.  Vigiiius  judicatum  suura 
e  manibus  Mennae  recuperal. 
Vide  Noris  de  syn  v,  in  fin 
cap  4. 

Vigilii  43  et  44.  554 

Occidentalibus  episcopis  ad 
synodum  accedentibus  Constan- 
tinopolim,  Vigiliussine  ipsiseam 
celebrare  detrectat.  Justinianus 
edicto  suo  Tria  Capitula  damnal. 
Vigilius,  convocatis  episcopis,  ab 
apostol  sedis  communione  sus^ 
pensum  declarat  quemlibet  qui 
damnationi  praebuerit  assensum. 
Indignatus  imperator  eumdem 
custodirijubet?  sed  fnga  eiapsus 
Chalcedonem  cum  episcopis  sibi 
adhaerentibus  pervenit.  Vide  No- 
ris  de  Syn  v,  a  pag  40,  ad  48. 


Vigilii44et45.  552 

Vigilii  constantia  tot  experi- 
mentis  probata  suadet  Justinia- 
num,  ut  legaiione  ad  eumdem 
missa  cum  jurejurando  indemni- 
tati  Gonstantinop  revocet.  Nam 
citra  pontificis  Rom.  assensum 
nihil  firmum  statui  posse  intelli- 
gebat,  Redit  Vigilius,  et  veniam 
postulantesMennam,  Theodorum, 
et  Andream  Ephes  aliosque  epi- 
scopos  in  gratiam  et  communio- 
nem  recipit.  Edictum  revocat 
Justinianus.  Mennas  obit.  Succes- 
sor  illi  datur  in  sede  Constanti- 
nopolitana  Eutychius.  VideNoris. 
ibi  a  pag  49  ad  54,  et  notas  ad 
Vigiiium. 

Regales  exuviae  Totilae   occisi 
Constantinopolim  transmissae. 


775 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMENA  BDIT.  ROM.-YATIG. 


n 


Anni   Imperatores,    Consules^   Ji^miano-    Anni       A    Anni   Christianwum,  Judseorum  et  /Int-    Anni 
Per.       rum,  res  gestSB,  et  documenta.       U.    C.          Qiy^^      timorum  populorum,  Pontifices,    Mrm 
Julet  anteet  '  ^       d.^-o    «-f™*-.  -#'^^ '  *J  nu^^ 


Ind 


post  Pal. 


5266 
®  2 
•    3 

E 
Indict 

i 
et  11 


5267 
g>    3 

•     4 

D 

Indict 

11 
etiil 


5268 

•  5 

C 
Indtc^ 

iii 
c<  IV 


Romanis  Gumas*ac  rellqua  op- 
plda  recuperantibus.  Procop.  Vide 
Pag  ad  h.  a.  n.  10,  44  et  46. 

Agathias  ex  h.  a.  narrationem 
Inchoat  de  rebus  Persicis  ubi  de- 
slit  Procopius*  Ibi  num  43. 

Imp  Gaes  Justinianus  Aug  tr. 
p.  26,  27,  cos  IV. 

Tejae  primus  et  postrerous  tum  Ip- 
sius,  tum  Ostrogothorum  in  Ita- 
lia. 

Duodecies  P.  G.  Basilli  Jun 

Acta  Synodi  v.  OEc  Gonstan- 
tlnop  UetJustiniani  Novell£445, 
446. 

Tejas  frustra  invitato  ad  socie- 
tatem  beili  Theodebaldo  Franco^ 
rum  rege  a  Romanis  prope  Gu- 
mas  fusus  occiditur  circa  Februa- 
rium.  Procop  In  fine  lib  3,  de  bello 
Goth  et  Agath. 

Imp  Gaes  Juslinianus  Aug  tr.  p. 
27, 28,  cos  IV 

Post  Gons  Basilii  Jun  ter  et  de- 
cies. 

Gonstitutum  Vigilii  pro  dam- 
naiione  Trium  Gapitulorum  et  ap- 
probationeGoncilii  datum  vii.  Kal 
Marlii  Imp  D.  Justini  no  PP.  Aug 
anno27  et  P.G.  Basilii  Y.  Ganno 
43,  ex  edlt  Baluzil.  Vide  Pagium 
h.  a.  n.  4. 

Theodebaldus  Francorum  Rex 
moritur.  Hlotarius  patruus  ejus- 
dem  Patris  et  Regnum  IUius  et 
uxorem  accipit,  quam  subindeSa- 
cerdotum  monitudimisit.  Ibi  num 
7  et  8. 

Agile  Rege  occiso  Athanagildum 
Ylsigothi  in  Hisp  creant  Isidor. 

Imp  Gaes  Justinianus  Ang  tr.  p. 
28,  29,  cos  IV. 

Post  Gonsulatnm  Basllii  Jun 
quater  et  decies. 

Veteres  nummi  apud  Gang  Gon- 
stantinopolis  Ghrist  Tab  26,  et 
apud  Mediob  signant  h.  a.  Justi- 
niani  xxix. 

Hoc  tempore  Saxones  Iterum 
Hiotario  rebellantes,  cum  ab  eo 
peterentur  hostiliter,  eique  pro 
satisfactionedimidlum  rerum  sua- 
rum  offerrent,  idque  exercitus 
Francornm  refutans  ex  invlto  pn- 


RegeSj  res  gestse  et  documenta,  ChrisH. 

Armeniorum  aera  qua  hodie 
utuntur  h.  a.  coepit  ex  9  Julil  fer 
3.  Yide  Pag  h.  a.,  num  23. 


4305 
4a06 

Olym 
532 

IT 

et 

B 

333 
I 

4306 
4307 


1 

II 


4307 
4308 


II 
III 


yigilii45et46. 

Gollatio  I  synodi  V  oecum.  ha- 
betur  die  4  Maii.  Yigilius  suum 
constitutum  edit  44  Mail.  Vide 
noUs,  p.  284  et  285.  Octava  et 
postrema  collatio  celebratur  dle 
IV  Nonas  Julias.  Vide  Norlsium 
ex  pag  65  ad  69. 

Vigilius  paulisper  cunctatus  In 
approbationeactorumconcilii  de- 
cernenda  illam  tandem  signavit 
anno  sequenti.  Vide  notasadVi- 
giiium. 


Vigilil  46  et  47. 

Vigilius  licet  cum  caeteris  pa- 
triarchis  non  interfuisset  apppro- 
bans  gesta  Goncilii,  damnat  Tria 
Gapitula,  etpermittitur  regredi  in 
Itaiiam.  Verum  in  Siciliam  cum 
pervenisset,  dolore  calcullad  ex- 
tremumvitaeadducitursubinitium 
anni  sequentis.  Vlde  notas  infra 
ad  Vlgilium. 

Quiescentibus  Persis  Justinla- 
nus  Justino  Grermani  fiiio  regio- 
nes  Goichicam  et  Armeniam  cum 
pleno  imperio  tradit,  quas  ille 
vexat  per  Joannem  Afrum  duris 
exactionibus.  Agatbias. 


Vigilii  47elPelagiiprimus. 

Vigilius  Syracusis  In  Sicilia 
moritur  die  ix  Januarii.  Dle  Do- 
minica  48  Aprilis  ordinatur  epi- 
scopus  successor  Pelagius.  Vide 
notas  ad  Pelagium,  ubi  agitur  de 
usurpatione  a  Justlniano  attentata 
et  inducta  exemplo  Gothorum  in 
electione  Romani  pontificis.  a 
qua  Ecclesiam  liberatam  fuisse 
constat  regnante  Pippino. 


553 


554 


555 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


778 


uL 
id 


Imperatorcs,  Consules,     Romano^    Anni   A    Annt  Chnstianonm,  Judseorum  et  /Ini-    Anni 


rum,    res  gestx    et 


documenta,    XJ.  C, 
ante  et 
post  Pal, 


Olymp, 


> 

L 


.t 


gnasset,  magna  ab  eis  caede  pro- 
tritus  fugx  prxsidiumpetiit.  Mar- 
cellin  chron. 

Imp  Cacs  Juslinianus  Aug  tr.  p.    1308 
29, 30,  cos.  IV.  1309 

Post  consBasilii  Jun  xv. 

Epistolae  Pelagii  plures  h.  a. 
datae  apud  Baronium,  Binium, 
Labbeum,  Pagium,  quem  vide. 

Bajoarix  ducatus  h.  a.  institui- 
tur,  et  fit  dux  primusGaribaldus. 
Turonensis  lib  iv,  c.  9.  Dicitur 
etiam  rex  Bajoariorum  idem 
Garibaldus  a  Paulo  diac,  lib  in 
de  gest  Langob.  Vide  Pagium  h. 
a.,  n.  17 

ImpCaes  Justinianus  Aug  tr.  p.    1309 
30,  :i1,  cos.  IV  13i0 

PostconsBasilii  Junxvi. 

Episiolae  Pelagii  ad  Ghildeber- 
tum  regem  datae  h.  a.  xvi.  P.  C. 
Basilii.  Vide  Pag.  Papyrus  apud 
March  Mafieum  rei  diplom.,  pag. 
193. 

Sindualdus  Herulorum  rex  re- 
bellis  a  Narsete  vinritur  et  occi- 
ditur.  Aimoin.,  lib  ii,  c.  34.  Ilinc 
universam  Italiam  Jnstiniano  re- 
cuperat  Narses.  Mediobard  ad 
Occonem  h.  a. 

Initium  regni  Theodemiri  in 
Ilispqui  catholicamreligioncm  ibi 
restituit.Vide  Pagium  adannoGO, 
n.  3  et  4. 

ImpCaesJustinianus  Aug  tr.  p.    1310 
31,32,cosiv.  1311 

Post  cons  Basilii  Jun  xvii . 

Vet  inscript  ecclesia)  Narnien- 
'i  sis  apud  Baron  h.  a.,  ct  Gruter 
1161.   8,  et  Fabrett   167.    A.  et 
I.  Fleetvood,  pag576. 

Childcbertus  rcx  obit  juxta  Pa- 
gium  h.  a.  cum  regnasset  annos 
47  aut  48.  Marius  Avent. 

i       Imp  C;i's  Justinianus  Aug  tr.  p.     1311 
i    32,  33,  cos  IV.  1312 

^       Post  cons  (^ons  B.isilii  Jun  xviii. 
Justininni  Novell  141...et  cdirt 

c^   XI. 

Al)solvitur  h.a.  CyclusPascha- 
III  lis    Victorii    Aquitani    annorum 
Dxxxi  ab  a^nn  Christianic  28,  quo 
Christum  Dominum  passum  asse-    • 
rit  :  quo  et  nos  ducimus. 

Patrol.  CXXVil. 


III 

IV 


B 


Olym 
33i 

IV 

et 

m 

I 


II 


D 


II 
III 


timorum  populorum,  Pontifices^    Mrx 
Reges,  res  gestx  et  documenta.  Christi. 


Pelagii  1  et  2 

Pelagius  Legatis,  et  litteris  a 
Childeberlo  Francorum  Rege  sibi 
transmissis  super  S.  Leonis  do- 
gmatica  et  Fide  Concilii  Chalce- 
donensis  respondit  anathema  di- 
cens  iis  qui  de  Fide  aliter  senti- 
rent  quam  in  epistolis  S.  Leonis, 
et  in  Concil  Chalced  contineba- 
tur.  Vide  Pagium  h.  a.  n.  7.  Pax 
cum  Persis  conslituta. 


Pelagius2et3. 

Pelagius  annuitChildebertoPal- 
lium  de  more  petenti  pro  Arela- 
tensi  episc  cum  vicibus  Apostoli- 
cis. 

« 

Circa  hunc  annum  ab  Aquile- 
iensibus  schismaticisSynodus  ha- 
bita  est  contra  Concilium  v. 
OEcum.  Pelagius  Narsetem  rogat, 
utschismaticoscoerceat,  et  Pauli- 
num  episcopum  antesignannm  ca- 
ptivum  ad  Justinianum  transmit- 
tat.  Vide  Noris  de  Syn  v.  pag  82. 


Pelagii  3  et  4. 

Pestis  Constantinopoligrassatar 
a  Febr  ad  Julium.  Bulgari,  seu 
Ilunni,  et  Sclavi  circa  Thraciam 
irrumpunt,  ac  Tauricam  Cherscv- 
ncsum  :  contra  quos  mittitur  Be- 
lisarius.  Theophanes,  et  Agathias 


Pelagii4et 


o. 


Be- 


Bulgari  trans  Danubium   a 
lisario  repulsi.  Agathias. 

11.  a.  Sancia  Sira  Virgo  Seleu- 
cioR  in  Mesopotamia  nata  Mariy- 
rio  coionatur  in  Persidea  quodam 
Praefecto.  Pagius  ex  ejus  vita  ad 
h.a.  n.  10. 

In  sede  Anliochena  Domnino 
succedit  Anastasius.  Vide  Pagium 

25 


556 


357 


558 


559 


779 


AD  ANASTASIOM  PROLEGOMENA  EDJT.  ROM.-VATIC. 


Anni    Imperatorcs,  Consulcs,  Romanorum^  Anni     A    Anni    Ckristianorum,  Judxorum  et  /l/ii-    An» 


Per.  JuL     '        res  gestx  et  documenta.      U,  C. 
et  Ind,  anU  et 

post  Pal, 

VidePagium  h.  a. 


Olymp. 


5273  Imp  Caes  Justinianus  Aug  tr.  p. 
0    9    33, 34.  cos  IV. 

O  40       Posi  cons  Basilii  Jun  xix. 

D  C        Bellum  Britannicum  in  Armo- 

Indict  rica  gestum  h.  a.  probat  Pagius, 
VIII     n.  3  anni  564. 

et  IX.  Concilium  Bracarense  in  Hisp 
celebratur.  Vide  Pag  ad  h.  a., 
n.  4,  et  ad  ann  o63,  n.  4,  et  Ba- 
ron  adannsed. 

5274  ImpCxs  JiistinianusAugtr.  p. 
®  40    33,35,"cos.  iv.  . 


911 
B 

Indict 

IX 

ctx. 


Post  cons.  Basilii  Jun  xx. 

Octava  quinquennalia  imperii 
a  Justiniano  vivente  Justino  su- 
scepti  celebrata  arguit  n.  1  Pa- 
gius  ex  Circensibus  a  Theophane 
roemoratis. 

Clotarius  Francorum  rex  obit. 
Pagius,  u.  XI,  et  Ilenschenlus  de 
tribus  Dagobertis,  pag  43. 

• 

5275  Imp  Cxs  Justinianus  Aug  tr  p. 
©11    35,  36,  cosiv. 

9  12  Post  cons  Basilii  Jun  xxi. 

A  Francorum    regnum  quadrifa- 

Indict  riamdivisium  inter  filiosClotarii. 

X  Sigebertus  Austrasiam,  Gunthra- 
et  XI  nus  Burgundiam  obtinet. 

Cassiodorus  circa  haec  teropora 
Bibliothecas  insignes  instruxit  in 
Monasteriis  Scyllacensi  a  se  con- 
structo,  et  In  Vivariensi.  Vide 
Baron  et  Pag  ad  h.  a. 

5276  Imp  Caes  Juslinianus  Aug  tr  p. 
0  12    36,  37,  cos  IV. 

9  13       Post  Cons  Basilii  Jun  xxii. 

Cm         Vetus  inscriplio  in  crypt.  Valic 
Indict  quam  habes  infra  in  notis  p.  299. 

XI  Locus  Marcelli  subdiaconi  regio- 
ctxu    nis  sextae  concess  a    Bealissimo 

Papa  Joanne,  etc  dep  P.  C.  Basilii 
V.  C.  ann  xxii.  Indict  xi,  [legen- 
dum  xii]  undecimo  Kal  Januari, 
Torrig  pag  93  et  Ciamp  de  sacr 
aedif  p.  104. 


52n 
©  13 

Indict 

XII 
Ct  XIII 


Imp  Caes  Justinianus  Augtr.  p. 
37,  38;  cos  iv. 

Post  ConsBasilii  Jun  xxrii. 

Velus  inscript  Romae  apud  Pan- 
vin  Fastos    h.  a.   et  Reines  p. 


1312 
1313 


III 

IV 


1313 
1314 


B 


Olym 

334 

et 

IV 

335 

I 


1314 
1315 


I 
II 


1315 
1316 


II 
11 1 


D 


1316 
1317 


III 

IV 


Joannis  1  et  2. 

Bulgarorum  irruptionem  in 
Thraciam,  et  excursum  prope  Con- 
stantinopolim,  etSergium  Patri- 
cium  ab  iis  captum,  eosdem  a 
Belisario  repalsos  trans  Danubium 
h.  a.  post  cons  Basilii  xx  retulit 
Victor  Tunun  in  Chron 

Pax  ad  annos  l  cum  Persis  h. 

a.  constituta.  Menander  Protector 
in  excerpt    de  Legat.  Vide  Pag 

b.  a.  n.  9  et  10. 

Joannis  2et3. 

Corpus  S.  Antonii  eremitae  re- 
pertum  cum  maximo  honore  per- 
ducitur  Alexandrinam,  et  in  Basi- 
lica  S.  Joannis  Bapiistae  honori- 
fice  collocatur,  Vict.   Tunun. 

Magna  Ecclesia  S.  Sophiae  Con- 
sUntinopoIi  dedicata  h.  a.  die  24 
Decenbris.  Theophanes,  et  Aga- 
thias,  ex  quibus  Pagius,  aliique 
historici. 

Joannis3  et  4. 

Conjuratio  contra  Justinianum 
Constaniinopoli  suborta,  de  qua 
Theophanes,  indiscrimen  adducit 
complurcs  etiam  innoxios  :  quos 
interBelisarius.  Verum  hujus  in- 
nocentia  posimodum  cognita  ho- 
noribiis  restituitur,  a  quibus  ex- 
ciderat.  Vide  Pagium  ad  annum 
561,  n.  1,  ubi  ex  characteribus 
Chronologicis  a  Theop  indicatis 
ad  h.  a.  referri  demonstrat  con- 
jurationem. 

Joannis4et5. 

Julii  raensis  die  19.  Patricius 
Belisarius  prioribuscunctis  digni- 
tatum  honoribus  restitutusin  gra- 
tiam  quoque  rediit  impcratoris. 


560 


timorum  populorum^   PoiUi/lces,     JBrs 
Rcges,  res  gestx  ct  documenta.  CAmi 

ad  annum  561.  n.  2.  ex  Theo- 
phane. 

Pelagii  3  qui  obitdie2  Martii 
JoANNEs   III  successor  ordinatur 
Kai  Augusti.  Vide  notas  p.  264 
et  seqq. 

Hunnos  ex  Moesia  in  Thraciam 
h.  a.  transisse  scribit  Mediob  ad 
Occon  et  repulsos  a  Belisario. 
VideMalalam. 


561 


562 


56«r 


^Oi 


781 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


782 


Anni     Imperatores,    Consules^     Romano-    Anni     A     Anni 
P<r.  JuL        rum,  rcs  gestae  et  documenta,      U.  C.  Olymp. 

et  Jnd.  ante  et 

post  Pal. 

et  charta  plen  secur  Ravenn  in 

supplem  rei  diplom.  Mabillon  Fl. 

Justiniano   P   P.  Aug  anno  38, 

posl  Cons  Basilii  anno  23,  prid  Id. 

Jul  Indict  XII. 
Gildas  h.  a.    librum  suum  edit 

de  excid.  Britannix  in  quo  histo- 

riam  annorum  44  praecedentium 

scripsit.  Vide  Pagium  n.  6,  hoc 

anno. 
527S       Imp  Cxs  Justinianus  Aug  tr.  p. 
Q  4S  38,  39,  cos  iv,  qui  obiit  xiv  Nov 
9  ^o  et  JusTiNus  Aug  tr.  p.  Impexdie 

D  UNov. 

Indiat  Post  cons  Basilii  Jun  xxiv.  Vide 
XIII  Card  Noris  et  Syn  v.  QEcum  pag 
etxiv   86,  ex  inscript  Romana.  et  legi- 

bus  ea    demonstrantem.    Pagius 

quoque  ad  h.    a,  num    3   et  7, 

ostendit  Justinum  ex  Curopalate 

Angustum  a  Joanne  ex  Scholastico 

Patriarcha  coronatum  die  44  No- 

vembris  Imperiumsuscepisse. 


mi 

Olym 

4318     B 

335 

IV 

et 

336 

5279 

®  15 

Ol6 
C 

«^  Xv 


Xv 

^t  I 


Justinus  Jun  Imp  Aug  ann  i  et  1318 
%  cos.  Cum  Tribunitiae  potest  ti-  1319 
tulus  tam  in  nummis,  quam  in 
inscriptionibus  hac  aetate  exsole- 
verit,  ejusque  loco  anni  Imperii 
in  utrisque  numerentur,  sivecon- 
sulatus  perpetui  Augg  et  nos  an- 
noseorumdem  Imperii  itasignabi- 
mus. 

Novella  Justini  Aug  de  divorlio 
data  XVI II  Kal  Octobr  Chalcedone 
imperante  D.  N.  Justino  PP.  Aug 
anno  primo,  Indict  xv,  ex  edi- 
ctione  Pithaei.  Videpagium  ad  h. 
a.  num  7. 

Imp.  Justinus  Aug.  ann.  2,  3,    1319 
cos.  1320 

*Post  consulatum  Justini  Jun. 
Aug. 

*  Vetus  inscriptio  effossa  in  Ex- 
quiliis.  Flora  quac  vixit  ann.  v, 
die?  XXVIII  dop.  sub  die  iii  Id. 
Aug.  Ind,  XV  P.  C.  D.  N.  Justini 
PP.  Aug.  Dicitur  etiam  hic  annus 
consulatusJustini  annussecundus 
apud  Mar.  Avent  etanno  ii  dicitur 
in  nummis  CP.  Christ.  Tab.  27. 

PessimoJustiniConsilio  Narses 
Ilalise  reparaiorConstantinopoiim 
revocatur.  Unde  non  solum  Bar- 


I 
II 


D 


II 
III 


Christianorum^  Jadsorum  et  ^ni^  Anni 
timorum  populorum,  PontificeSy  JErae 
Reges^  res  gestae  et  documenta.  Ckristi. 

Theophanes.  Vi  de  Pagium  ibi 
n.  5.  Eustochius  Hierosolymita- 
nus  episcopus,  qui  fuerat  Maca- 
rio  supcrstile  ordinatus,ejicitur : 
et  rursum  Macarius  refbrmatur 
(h.  e.  restituitur).  Victor  Tunum 
et  Evagr  apud  Pag  qiiem  vidc 
ann.561,n.3. 


Joannis  5et  6. 

H.  a.  mense  Martio  ind.  13.  Pa- 
tricius  Belisarius  Byzantii  mori- 
tur.  Theoph.  Vide  Pagium  num.  5 
ad  ann.  561. 

Justinianus  hujus  anni  initio 
edictum  suum  de  incorruptibi- 
HtateChristicorporlsemisit.  Pag. 
ad  h.  a.  n.  2,  cujus  causa  Euty- 
chius  Patr.  Constantinop.  quod 
hsereticae  sententiae  subscribere 
nollet,  expulsus  est,  et  intrusus 
Jo.  Scholasticus.  Vide  Noris.  de 
Syn.  V.  pag.  91  et  Pagium  n.  2 
ann.  563. 

Joannis  6et7. 

Avarum  legati  circa  finem  No- 
vembris  anno  praecedenti  a  Justi- 
no  excepti,  sed  sine  illis  muneri- 
bus  remissi)  quae  supe^^be  petere 
consueverant.  Pagius  ex  Menan- 
dro  in  excerptis,  etCorrippo  ad  h. 
a.  n.  4  et  5. 

Turcac  quo(]ue  ad  Justinum  le- 
gationem  adornant,  ne  Abares 
reciperet. 


565 


566 


Joannis  7  et  8. 

Anno  2consulatus  Justini  Jun 
Aug  Indict  prima.  IIoc  anno  Nar- 
ses  ex  Praep  et  Patricio  post  tan- 
tos  prostratosTyrannos,  id  est  Ba- 
duillam,  et  Tejam  reges  Gotho- 
rum,  et  Bucelinum  ducem  Fran- 
corum,  necnon  et  Sinderalera 
Erolum,  Mediolanum,  vei  reliquas 
civitates,quasGothidestruxerant 
laudabiliter  reparatas,  de  ipsa 
Italia  a  suprascriptoAugreraotus 
est.  Mar  Avent. 

Justinus  Imp  et  Chosroes    fa>- 
dera  intcr  Romanos  et  Persas  con- 


567 


783 


AD  ANASTASIOM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni    Imperatorcs,  Consules  Romanorum^     Anni     A  Anni    Christianorum,  Judaeorum  et  /Ini-    Ann 

Per.  Jul.          res  gestse,  et  documenta,           U.C.  Olymp.      timorum  populoi^m    Pontifices,    JSnt 

^t  Ind,                                                         ante  et  Reges^  res  gestas  et  documenta,    ChriH 

post  PaU 


9  48 
A  G 

Indict 

I 
et  11 


5282 

(S)  18 

9  49 

F. 

Indict 

II 
et  III 


5283 
®19 

•    4 
E, 

Indict 

iii 

et  IV 


5284 
g>20 

0 
Indict 

IV 

rtv 


baris,  sed  et  Yenetis  schismaticis 
animus  crevit,  ac  paulo  post  no- 
bilissima  provincia,  et  Langobar- 
dorum  bello,  et  schismaticorum 

dissidiis  afflicta  pessumivit.  No- 

ris.  de  Syn.  v.  p.  89. 

Imp,  Justinus  Aug  ann  3  et  i,    1320 
cos.  4321 

Nummi  veteres  apud  Gangium 
et  Mediob  signati  anno  iii,  anno 

IV. 

Chron.  Pasch.  Ind.  i,  postcons. 
Justini  Jun  Aug  ii,  solius. 

Migratio  Langobardorum  ePan- 
nonia  Italiam  versus  sub  Alboino 
h.  a.  refertur  a  Paulo  diacono 
lib.  ii,cap7,  ubi  narrat  egressos 
de  Pannonia  mense  Aprili  per  In--  - 
dict  primam  alio  die  post  sanctum 
Pascha,  cujus  festivitas  eo  anno 
juxta  calculi  rationem  ipsis  Kal. 
Aprilis  fuit,  cum  jam  ab  Incarn. 
Domini  anni  568  essent  evoluti. 

Imp.  Justinus  Aug  anno  4  et5, 
cos. 

Ex  nummis,  ut  supra,  signatis 
utroque  anno. 

H.  a  AlboinusLiguriam  intrat 
Indictione  iii  ingrediente  tertio 
NonasSeptembris  sub  temporibus 
Honorati  archiepisc.  Mediol.  Pau- 
lus  diac  lib  ii  hisl.  Langobard. 
cap.  25  et  Noris  de  Syn.  v, 
p.  90, 

Levigildus  adepto  Hispaniae 
principatuampliare  bello  regnum 
statuiL  Isidor.  Chron. 

Imp.  Justinus  Aug  ann  5  et  6,    4322 
cos.  4323 

Ex  nummis,  ut  supra. 

Novellae  Justini  de  fllii  libera* 
rum,  data  Kal.  Mart.  Gonsunti- 
nopoli  imp.  D.  N.  Justino  PP. 
Aug.  anno  v,  P.  C.  ejusdem  D. 
N.  11  de  qua  Ealuzius  in  notis  ad 
Capilttlaria  regum  Fr.  p.  4255,  ci- 
tra  ullam  correctionem,  nam  an- 
nus  quintus  Justini  a  consulatu 

ejussecundo  h.  a.  labebatur. 

In  Prov.  Gallxciac  Miro  post 
Theodomirum  Suevorum  rex  effl- 
citur  Biclar.  Yide  Pagium  n.  8. 

Imp.  Justinus  Aug.  ann.  6  et  7,     1323 
cos.  1324 


III 

IV 


B 


4324 

Olym 

4322 

336 

C 

IV 

et 
337 

I 

I 
II 


D 


stituta  solvunt  exeunte  altero 
Imperii  anno.  Pag  h.  a.  n.  6.  ex 
Theophane. 


Joannis  8  et  9. 

NarsesSophiae  Augiistae  Justini 
uxoris  minis  perterritus,  et  revo- 
catus  ab  Italise  Exarchatu,  in 
quem  Longinus  successerat,  Lan- 
gobardos  in  Italiam  vocat.  Yide 
Norisium  de  Syn  v,  pag  89,  et 
Pagium  ad  annum  praecedentem 
num  5,  et  seqq  qui  recte  admo- 
nent  duos  esse  distinguendos  Nar- 
setes,  et  antiquos  historicos  ejus 
reitestes  producunt.  Pagiusanno 
uno  maturius  quam  Norisius  sta- 
tuit  ingressum  in  Italiam,  praeci- 
pue  ex  edictoRotharis  sive  exor- 
dio  legum  Langobardicarum,  quod 
refert  n.  5,  ad  h.  a. 

Joannis  9et  40. 

Justinus  Imp  per  Tiberium  Ex« 
cubitorum  Gnmitem  in  Thracia 
bellum  genti  barbarorum  (Ava- 
rum)  ingerit,  et  victor  Tiberius 
Constantinopolim  redit  Abbas 
Biclariensis  in  chron  adnotante 
Pagio  ad  h.  a.  num  4. 

Joannes  Papa  tesle  G.reg  Magno 
lib  III,  ep.  2,  ab  iis  qui  Urbium 
Antistites  consecrabantur  exigit 
ut  in  Synodum  v,jurentvoce  et 
scripto.  Yide  Noris  de  Syn  v, 
pag  89. 

Joannnis  10  et  11. 

Apoilinaris  episcopi  Alex  ob- 
itum  h.  a.  Baronius  retulit :  Pa- 
gi  us  su  periori  una  cum  ordinatione 
Joannis  successoris :  quos  vide. 
Justinus  Imp  Armeniam  et  Iberos 
Provincias  Romanas  facit,  cum 
Persarum  essent.  Hinc  bellum 
Persicum  motum.  Calvis  ex  6e- 
rund  Arabum  historici  h.  a.  Mu- 
hamedis  Saraceni  natalem  referunt 
die5Maii  Feria2.  Ibi. 


m 


569 


570 


II 
iii 


Joannisll  et12.  514 

Marcarius  II  Patriarcha  Uiero- 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


786 


uii    Imperatores,  Consules^  Romano^      Anni 

JuL    rum^  res  gestas  et  documenta,        U.  C 

^'  ante  et 

post  Pal, 

Ex  nummis  signatis  anno  G  et 
Gi. 

Hoc  anno  S.  Grcgorius  Magnus 
Praetor  Urbanus  fuil.  Vide  Card. 
Noris.  de  Syn.  v,  p.  90  et  95. 

Alboini  regni  in  Italia  initium. 

Lues  inguinaria  in  Gallia,  etlta- 
Jia.  Marius  Avent. 

Alboinus  Papiam  occupat,  et 
sedem  regni  ibi  constituit.  Ex 
Paulo  diacono  lib  ii,  cap.  43.  Pa- 
gius  ad  hunc  ann.  num.  2. 

Laurentius  Medioaln  episc  cau- 
tionem  de  v  Synodo  ad  Joannem 
Papam  mittit  Noris  de  v  Syn 
p.  90. 

5       Imp  Justinus  Aug.  ann7,  etS,    4324 
l\  cos.  1325 

3      Ex  nummis  inscriptis  ann  vii  et 
X     ANN  VIII,  apud  Mediob  etCangium 
ct  Constantinopoli  Chron  Charta  ex 
phylira  anno  vii.  Justini  PP.  Aug 
i    et  post  cons  ejus  secund  anno 
quarto   Indict  iv,  die  3Non  Jun 
apud  haeredes  Deciani  J.  C.  Imo- 
lensis,   nunc  apud    lll.  Archiep 
Ancyranum    Pontanini»   de  qua  \ 

etiam  Ephera,   Venetae  erudit  et 
March  Maffens  hist  dipl  p.  463. 

Chariberto  Francorum  regi  h. 
a  decedentl  succedit  in  Austrasia 
SigibertuSy  in  Neustria  Chilpericus. 
in  Burgundia  Guntramnus  Coin- 
tius  apud  Pag  h.  a.  n.  i. 

3       Imp  Justinus  Aug  ann  8  et  9,    4325 

2  cos.  4326 
I      Nummi  veteres  in  quibus  scul- 

ptum  ANNO  VIII,  et  ANNO  Giii  apud 

t  Mediobard  el  Gang. 

Praefectura  Urbis  a  Magno  Gre- 

I  gorio  h.  a.  administrata  est  juxta 
Pagiumadh.  a.  et  ad  ann  584, 
oum3. 

Dissensio  inter  Franciae  Reges 
exorta:  quam  avertere  satagit 
S.  Germanus  episc  Parisiensis 
per  Brunchildem  Reginam.  Pa- 
gius  ibi  n.  7,  Synodum  iv  cele- 
brat  Parisiis.  Vide  ann  576,  n.  5. 

f  De  Paschatis  celebrat  dissident 

3  Hispani.  Ibi  n.  4. 
5      Imp  Justinus  Aug  ann  9  et  40.    4326 

cos.  4327 

t      Ex  veteribus  nummis  lignatis 

ANNOX. 


B 


Anni     Christianorumj  Judmrum  et  finiti^  Anni 
Olymp.       morum  popuiorum,  PontificeSy    JEras 
Reges,  res  gestae  et  documenta.  Christi, 

solym  h.  a.  circiter  obit.  Succedit 
Joannes.  Pagius  h.  a.  num  4. 

Initium  belli  Persici  vicennalis 
h.  a.  statuit  Pagius  ex  Theophyla- 
cto  1.  ui,  c.  8,  quod  Persarmenii 
Romanis  se  tradidissent  Gregorii 
Pontiflcatus(Antioch)anno  primo, 
ejus  scilicet  qui  in  locum  Anasta- 
sii  dejecti  suffectus  esta  Justino. 
Alias  etiam  causas  pacis  infractae 
referuntad  Legationesad  Aretham 
rcgem  iGthiopum  a  Justino,  et 
ad  hunc  a  Turcis  missus.  Ibi  et 
anno  sequenti  num  xi.. 


III 

IV 


Joannis  42  et  43.  572 

Marcianus  Magister  Orientalls 
Militiae  et  Imperatori  conjunctns 
genereadversnsPersasmissus  pro- 
vecta  aetate  in  Osrhoenam  venit: 
transmisso  Euphrate  Barbaros  re- 
pellit  in  regionem  Arzanenam,  et 
territos  fugat.  Ex  Evagrio  lib  v, 
c.  8,  et  Theophane  Byzantio  apud 
Photium.  Pagiusad  h.  a.  referen- 
dum  docet  anno  sup  n.  7. 

Justinus  aegrotans  in  proprium 
fratrem  Baduzium  contumeliosus. 
Baron  et  Pag  ad  h.  a.  n.  45,  ex 
Theoph. 


D 


Olymp      Joannls  43,    qui  obit   die  23 

337  Julii  cum  sedisset  ann  xi,  mens 
IV  XI,  diebus  xxvii.  Vacat  Sedes 
et      mensib  x,diebus  iii.  Vide  notas  ad 

338  Joannem  IH. 

I  Marcianus  ex  Dura  oppido  con- 

tra  Persas  movens  Nisibin  ten- 
dentes  eosdem  caedit,  et  iterum 
Duras  redit.  Theophylactus  1.  iii, 
c.  40,  apud  Pag  h.  a.  n.  6. 

Chosroes  e  contra  Apamaeam 
incenditin  Ccelesyria,  et  rursus 
in  Persidem  revertitur.  Ibi  n.  7. 


i         Benedicti  i,  ex  die  27  Maii. 

II  Post  vacationem  Sedis  ab  obitu 
Joannis  mensium  x,  et  dierum  iii, 
eligitur  BsNEiiiaus,  etordinatur 


573 


574 


787 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


5288 
®24 

9  6 

F 

Indict 

VIII 

et  IX 


11 
III 


Anni  Imperatores,  Consules^  Romano^  Anni  A  Anni 
Per.  JuL  rum,  res  gestse,  et  documenta,  U.C.  Olyn^ 
et  Ind  ante  et 

post  Pal. 


Decennalia  Imperii  Jastini  cele- 
brata,  in  quibus  idem  Augustus 
mentis  imbecillitate  laborans  sua- 
su  Sophiae  Augustx  die  vii  Sep- 
tembr  Juxta  Mediob  Caesarem  creat 
Tiberium  Constantinumf  et  Augus- 
tum,  eique  Rempublicam  regen- 
dam  tradit.  £x  veteri  lap  Yaticano 
ad  S.  Angeli.  Card  Noris  de  Syn  v 
p.  91,  etPagiusad  h.  a.  num  6 
etseq. 

Impp  Justinus  Aug  ann  10  et    4327     B 
44,cos.  1328 

Ex  nummis  antiquis  signalis 

ANNO  X  etANNO  XI. 

Et  Tiberius  Constanlinus  Caes 
Aug. 

Yaris  Langobardorum  excur- 
siones  per  Italiam  ex  anno  570,  ad 
hunc  factae,  sacras  aedes  defor- 
mant,  et  spoliant,  occisis  sacerdo- 
tibus.  Yide  Pagium  ex  Gregor. 
Turon  indicantem  etiam  ad  h.  a. 
num  2,  in  quo  mortem  Sigeberti 
regis  Francorum  statuendam 
ostendit. 

Imp  JustinusAug  ann    11  et     1328     C       iii 
12,  cos.  1329  IV 

Ex  nummis  ubi  signantur  anno 
XI  etxii. 

Et  Ti.  Constantinus  Caes  «'.ujus 
nummi  signantur  inscriptanno  ii 
et  III. 

Distractis  Persico  bello  Imperii 
viribus  Langobardorum  arma  per 
Italiamnovis  acquisitionibus,  et 
direptionibus  dant  operam.  Vide 
notasad  Benedictum  I. 

Jmpp  JustlnusAugann12  et  13,    1329 
cos.  -1330 

Et  Ti.  Constantinus  Caes  ann  3 
eti.  D 

Lapis  Yaticanus  post  Aringhium 
editus  a  Card  Noris  de  Syn  v, 
pag  86  ipso  admonente  continct 
noiascomplureschronologicas,cu- 
jus  anni  in  depositione  Boethii 
CL.  P.  OCT.  KAL.  NOBR.  I\D. 
XI.  IMP.  D.  N.  JVSTINO  PP. 
AVG.  ANN.  XII  TIBERIO  CONST. 
CAES.  ANN.  III,  etc. 

Imp  Jusiinus  Aug  ann  13,  cos    1330  i 

qui  obit  III  Non  Oclobr  ex  Chron    1331  ii 

Alex. 

Tiberius    Constantimts    Jusiino 


5289 
^25 

9  7 

ED 

Indict 

IX 

et  X 


5290 
^26 

9  » 

c 

Indict 

X 

et  XI 


filym 
338 

IV 

et 
339 

I 


5291 

fi)27 

9   9 

B 
Indict 

XI 

et  XII 


Ckristianorum,  Judaeorum  et  fini^ 
timorum  populorum^  Pontifices, 
Reges,  res  gestae  et  documenta. 


dieDominica  27  Maii.  Vide  notas 
ad  Benedictum  I. 

Persae  Duras  capiunt,  et  Ro- 
mani  obsidionem  Nisibis  solvunt. 
Evagr  lib  v.  c.  10,  aliique  apud 
Pagium  h.  a.  n.3. 

Samaritis  privilegia  adimuntnr 
a  Justiniano  concessa.  Ibi  n.  x. 


An 

M 
ChH 


Benedicti  1  et  2. 

Induciae  triennales  cum  Persis 
constitutae  per  Orientem,  exclusa 
Armenia,  in  quam  concurrunt 
arma  utriusque  Imperii  Romani 
et  Persici.  Chosroes  a  Romanis 
funditur,  qui  progressi  Persidero 
ipsam  devastant,  et  24  elephan- 
tos  interexuvias  PersicasConstan- 
tinopolim  mittunt.  Vide  Theophy- 
lactum  et  Biclariensem,  ea  de  re 
productos  a  Paglo  ad  h.  a.  n.  6 
et7. 


Benedicti  2  et  3. 

Persae  conlra  pactas  inducias 
triennales  Constantinam,  et  Theo- 
dosiopolim  adoriuntur,  et  Arme- 
niam  proximam  devastant.  Ex 
Theophylacto,  et  Menandro  Pa- 
giusad  h.  a.  n.  6et  7. 


Benedicti  3et  4. 

Eutychius  ab  exsilio  Constanti- 
nopolim  revocatur  die3  Octobris, 
post  mortem  Joannis  Scholastici 
a  Justiniano  Imperatore  in  ejus 
sedem  intrusi.  Yide  Noris  de  Syn 
V.  pag  91  et  seqq.  Pagius  conflr- 
matn.  5,  ad  ann  578. 


Benedicli  4  et  5 

Benedictuscum  sedisset  ann  iv 
mens  i  et  dics  ^  obiit  die  25  Julii 
h .  a.  depositus  die  30  [ex  Biblioth] 


575 


789 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


790 


Anni    Imperatores,  Consules,    Romano-     Anni     A  A.nni   Christianorum,  Judaeorum  et  fini-   Anni 

^'J^i'      ^^  ''^^  gestae,  et   documenta,     U.  C.  Olump.      titnorum  populorum,  Pontifices,     JSrx 
^"^                                                        anteet  Reges,  res  gestse  et  documenta.     Christi. 

post  Pal. 


saccedit,  Augustus  coronatus  die 
26  Septembris  ab  Eutychio  Pa- 
triarcha  jnssu  ejusdem  Justini. 
Yide  Cangium  de  famil  Byzantinis 
in  Tib  Constantino. 

Dicitur  etiam  annus  iv  et  v.  Tib 
Constaniini  a  Cxsarea  dignitate 
adepta:  quolabentecentum  roillia 
Slavorum  inThraciam  irrumpunt. 
Menander  Proteclor  p.  424.  Yide 
Pagium  n.  7,  h.  a. 

Imp  Tib  Constantinus  Aug  ann 
28    V  et  VI. 

40     Cos  Tib  Junior   Constantinus 

A     Aug  qui  amplum  Consulare  munus 

w^mdict  in  populum  sparsit.  Theophanes. 

-9^11        Concil  Gradense  a  schismaticis 

XIII  Aquileieiisibuscelebratum  h.  a.  die 

3  Novemb.  hos  characteres  Chro- 

nologicos  praefert :  Imperante  Ser 

Ti  Constantino  Augusto  anno  ejus 

Impirii  quinto  eodem  consule  sub 

die  tertio  Nonas  Nov,  Indict  Xlll. 

Yide  Noris  de  Syn  v.  pag  97  et 

100,  abi  agit  de  translata  Sede 

Aquileiensi  Gradum. 

^^^3      Imp  Ti.  Constantinus  Aug,  cos 

^   1  anno  vi  et  vii,  in  nummis  signato 

9  11      Dicitur  etiam  hic  annus  ii  con- 

^  F  sulatus  Tib  Const  Aug  et  aliter  ii, 

^^fiici  post  consulatum  Ti,  Const,  elc. 

^di       Circa    haec   tempora    Ducatus 

*  ^iv  tres,  Marchionatus  duos,  et  Civi- 

tatum  duces  36,  a  Langobardis  in 

Italia  constituti.  Vide  Panvin  an- 

tiq  Veron  I.  v,  c.  5,  et  Campel- 

lum  hist  Spolet.  lib  xi,  pag  324, 

ubi  ex  Paulo  Diac.  lib  iii,  cap  45. 

primum  Spoletanum  ducem  Fa- 

roaldum    memorat :    et    Camil- 

lom  Peregr.  lib  ii,  ubi  de  Zottone 

primo  duce  Beneventanorum  ex 

Paulo  Diac.  agil  et  Panvin  pri- 

mum  Forojuliensem  ducem  Gisul> 

fum  tradit. 

^^4       Imp  Ti.  Const  Aug  cos  anno  vii 

^  2  et  VIII,  ex  uummis. 

^  42      Hunc  annum  Petrus  Notarius 

£     S.  Ecclesiae  Neapolitanae  jussu  Re- 

l^vdict  ducis   Episc  emendans  Codicem 

^iv    ita  indicateroendari,  subdielduum 

^XV    Lecembrium  Imp    Domino  Nostro 

Tiberio    Constantinopoli    Augusti 

[fortasse  legeuduro,  Tiberio  Con- 


433t 
4332 


B 


II 
III 


4332 
4333 


III 

IV 


D 


4333 

Olym 

4334 

339 

IV 

et 

340 

I 

Cessavit  Episcopatus  mens  3,  d. 
40  (Catalog  Luc  mens  3,  dies  25) 
Pelagius  II,  electus  successor 
ordinatur  die  Dominica  27  No« 
vembr.  Vide  notas  pag305. 

Mauricius  dux  [qui  postea  Im- 
perator  ]  contra  Persas  missus 
eorum  regionem  devastat.  Pagius 
h.  a.  n.  6,  ex  Theoph. 


Pelagii  4  et  2. 

Dum  agitur  de  pace  Romanos 
inter  ac  Persas  sancienda,  mori- 
tur  Chosroes,  qui  per  annos  48 
regnaverat.  Hormisdas  in  regno 
successor  superbe  Legatos  exci- 
piens  non  alia  conditione  pacem 
a  sedatum  iri  respondet,  quam  si 
persolvantur  pecuniae  omnes  a 
Justiniano  quotannis  contributae. 
Ex  Theophylacto,  et  Menandro 
Pagius  ad  h.  a  n.  3  et  seqq. 


Pelagii2et3. 

Contra  superbum  Horroisdam 
expeditionem  suscipitTi.  Mauri- 
tius :  castra  ad  ripam  Tigridis 
locat ;  Martinum  ac  Theodoricum 
immittitin  hosticum  solum,  illud 
que  vastat.  Theophylact. 

Eulogius  Patr  Alexandrinus 
succedit  Joanni.  Pagius  ad  h.  a 
n.8. 


Pelagii  3  et  4 

Bellum  Persicnm  iterum  recru* 
descit,  in  quo  Romani  egregiam 
victoriam  reporiarunt,  dnm  castra 
Horroisdae,  et  supellectilem  ejus 
cum  Elephantis  capiunt,  quse  Im- 
peratori  tantum  reservata  snnt: 
caetera  Militibus  dantur.  Calvis 
ex  Zonara.  Huic  adde  Theophy- 


579 


580 


584 


791 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  R0M.-V4TIC. 


7H 


Anni  Imperatores,  Consules,  RomawH 
Per.JuL  rum,  rcs  gestse  et  documenta. 
et  Ind. 


stantino  Augusto]  anno  septimo, 
post  consulatum  ejus  Augustianno 
tertio,  Indictione  quintadecimaf  o&- 
sidentibus  Langobardis  Neapolita- 
nam  civitatem.  Mabillon  Analect 
Tom  11,  p.  44,  ex  Codice  ms.  Bi- 
bliotki  San-Germanensis. 


5295  Imp  Ti.  Constantinus  Aug  cos 
Q  3  anno  viii,  qui  obit  U  Augusti, 
9  43  evecto  prius  ad  Augustam  digni- 
D  tatem  Ti.  Mauritio,  cui  filiam  Con« 
Indict  santinam  uxorem  tradit. 

XV  Sacra  Pragmatica  Tiberli  iU  si- 
et  4  gnatur  :  Data  tertio  Id.  Augusti 
Constantinopoli,  Imperatoris  Do^ 
mini  Tiberii  Constantini  Augusti 
anno  Vlllf  et  post  cons,  ejus 
anno  tertio^  et  nobilissimi  Flavii 
Mauritii  Felicissimi  Cwsaris  anno 
primo, 

5296  Imp  Ti  Mauritius  anno  4  et  2. 
^  4  Licet  caruerit  Consulibus  hic 
9  4^  annus,  qui  signantur  in  nummis, 

C       eum  narrat  AuctorChron  Atexan- 

Indict  drin  inscriptum  fuisse:  Post  Cons 

I       divinae  mem  Ti.  Constantini  anno 

et  II    quarto,    Pag    h.   n.    4 ,    sequens 

tamen  annus  in  eodem  Chron  si- 

gnatur :     Post     Consulatum     Ti, 

Mauritii  Augusti   solius  I.  Quare 

consul  Mauritius  fuit  Autumnum 

post  h.  a.  Vide  Noris.  de  Syn  v. 

p.  93,  ex  Simocatta. 

Langobardi  post  necennium  sub 
ducibus  exactum  regem  creant  Au- 
tharim  Veronensium  ducem  mense 
Martio  :  de  quo  Panviniusex  Paulo 
Diac  agit  antiquit.  Veron  1.  v,  c.  8. 
Smaragdus  Exarchus  II,  in  Ita- 
liam  mittitur.  Panvin  Fast  ex 
Paulo  Diac. 

5297  Imp  Caes  Ti.  Mauritius  anno  2 
^5  et3,  ex  nummis  idemConsul. 
0^5     Annus  praesens  in  Chron  Alex 
B  A     signatur  post  consuium  Maoritii, 
Indict   ut  card  Noris  observat  de  Syn  v. 

II       p.93,iicet  ejusdemconsulatu  foerit 

et  III    insignitos.  Ibi  ex  Simocatta,  qood 

Pagios  confirmatex  Theophylacto. 

Chilpericus  Francorum  rex   h. 

a.  occiditor.  Ibi  n.  46. 


Anni     A 

17.  C. 
ante 
etpost 
PalU 


4334 
4355 


B 


I 
II 


4335 
4336 


II 
III 


C 


D 


4336 
4337 


III 

IV 


Pelagii  6  et  7. 

Circa  hujus  anni  flnem,  vel  se- 
quentis  iniiium  S.  Gregorius  Pe- 
lagii  Papae  apocrisiarius  Constan- 
tinopoli  Romam  redit.  Pagiosad 
h.  a.  n.  43  ad  quem  exstat  Pelagii 
epistola  ex  Baronio  num  45  data 
IV  Non  Oct  ind  iii  Pag  n.  43. 

Bellum  Persicum  continuatur. 
Ibi  n.  45. 


582 


Anni  Christianorum,  Judaeonm  et  fini-     AnrJ 

Olymp.       timorum   populorum,  PontificeSj    JEr» 

Reges,  res  gestw  et  documenta .     Christi, 


lac  et  Evagrium  a  Pagio  produ- 
ctos  ad  h.  a.  n.  44. 

Sirmium  Avaris  a  Romanis  de- 
ditum.  Ibi  n.  45,  ex  Menandro 
Protect.'  pag  475. 

Marius  episcopus  Aventicensis, 
seu  Lausanensis,  qui  subscripsit 
concilio  Matisconensi  ii  anno 
585,  h.  a.  Chronicum  suum  ab- 
solvit  continuans  Prosperi  Chron. 
Pag.  ibi,  n  47. 

Pelagii  4et5. 

S.  Eutychius  Patr  Constantino- 
politanus  obit  6  Aprilis,  et  post 
dies  sex  Joannes  Diaconus,  qui 
Jejunator  dictus  est,  snccessor 
consecratur.  Vide  Pagium  n.  6  et 
seqh.  a. 

Chron  Alex  Caesarea  dignitate 
auctum  Mauritium  narrat  die  5 
Augusti,  Ind  xv,  et  coronatum  Au- 
gustum  die  43,  et  die  seq  roor- 
tuum  Ti  Constantinum.  Vide  Pag 
h.  a.  num  9. 

Pelagii  5  et  6. 

Terraemotus  atrox  Constantino- 
poli  diex  Muii  h.  a.  primo  Ti.  Mau* 
ritii  memoratur  a  Theophylacto 
lib  II,  c.  42,  et  Theophane :  qoi 
addunt  Legatos  Avarum  a  Mau- 
ritio  postulasse,  utannuae  ipsorum 
distributioni  80  m.  aiia  20;  m. 
adderentur.  Negante  Imperatore 
hoc  addilamentum  Avares  bellum 
decernunt,  Singidonem.  Augu- 
stam,  et  Viminaciom  expugnant. 
VidePagium  h.  a.  n.  44  et  45. 

Persecutio  Ecclesiae  Catholicae 
a  Leovigildo  rege  Gothorum  in 
Ilispania.  Ibi  num  9. 


CHRONOL.  A  S.  SYLVESTRO  AD  S.  GREG.  M. 


1»    ImperatoreSy    ConsuleSy  RomanO' 
JuL      rum,  res  gestds  et  documenta. 
d. 


Anni     A    Anni  Christianorum,  JudsBorum  et  fini- 


8  Imp  Ti.  Mauritius  Aug  anno  3 
6    ei  4,  P.  cos  ejus  2. 

6  Signatur  tiic  annus  in  epilaphio 
Candida;  iv  Id.  Sept  Imp  D.  N. 

ct  Maurilio  PP.  Aug  anno  iv.  P.  A. 
ejusd  ann  ii.  Indict  quarta.  Baron 

IV  in  Martyr  Rom  ad  diem  4  Sept. 
Reines  p.  960,  ex  Capacio  etSum- 
montio :  de  quo  vide  Pagium  n. 
4,  ii.  a. 

Ebaricus  fllius  Mironis  Regis 
Suevorum  in  Gallaecia,  et  succes- 
sor  privatur  regno  ab  Audica, 
qui  tyrannidem  usurpat,  Sed  Au- 
dicam  h.  a.  expedit  Leovigildus 
Gothorum  rex,  ita  deficiente  in 
IlispaniaSuevorumdominatu  quod 
coeperat  anno  Christi  409.  Vide 
Pagiuii  exnum  12. ad  annum 582. 

9  Imp  Caes  Ti.  Mauritius  Aug  an- 

7  nosinnummis  signat4  et5P.  Cos 
17  ejus3. 

Autharis  Langobardorum  regis 

ct  electionem  h.  a.  Mauritii  quarto 

statuendum  exAbbBiclariensi  in- 

7  tendit  Pagius  n.  2  et  3  ad  ann 

OoO. 

Leovigildus  rex  moritur,  succe- 
dente  Reccaredo.  (Ex  Biclar  Pag 
ibi  n.  U)  Qui  Legatos  de  pace 
mittit  ad  Guniramnum  Fr.  Regem 
Pag  ibi  n.  xi. 

Childebertus  qui  a  Fl.  Smara- 
gdo  exarcha  muneribus  invitatus 
in  Itaiiam  descenderat  contra  Lan- 
gobardosab  iisdem  pari  ratione  ad 
pacemsecum  faciendam,  et  ad  re- 
jrressum  in  Franciam  pertrahitur. 
Ex  Turon  et  Paulo  diac.  Pagius 
n.  4. 
0       Imp  Caes  Ti.  Mauritius  Aug  an- 

8  nos  in  nummis  signat  5  et  6  post 
8  consulatum  ejus  quartum. 

Severus  Aquilejensis  episcopus 
'<  qui  Ueliae  successerat,  et  non  mi- 
nus  acriler  pro  Tribus  Capitulis 
depugnabat  cum  sociis  episcopus 
captus,  et  Ravennaai  perductus  a 
Smaragdo  coram  Jo.  Ravennate 
episc.  Tria  Capitula  cum  sociis 
damnat,  et  liber  dimittitur.  Vidc 
Noris  de  v.  Syn  p.  <02. 

Smaragdo  exarcho  lertius  suc- 
cedit  Romanus  Panvin  Fast  ex 
Paulo  diac. 


UC 

ante  ct 
post  PaL 

4337 
4338 


Olymp. 


Olymp 
340 

IV 

et 
344 


B 


4338 
4339 


I 
11 


4339 
'4340     D 


II 
III 


timorum  populorum,  Pontifices, 
RegeSjres  gestae  ct  documenta. 

Pelagii  7  et  8. 

Theodosius  filius  nascitur  Mau- 
ritio  Aug  ex  Theoph  Pag  ad  ann 
588  n.  9. 

S.  Ilermenegildi  martyrium  h. 
a.  contigisse  probat  Pagius  n.  2 
et  seq  ad  ann  584. 

Hoc  circiter  anno  S.  Columba- 
nusmonastlcae  disciplinae  propaga- 
torrelicta  Hibernia  Insula  in  Gal- 
liam  venit,  ut  ex  vetusto  Codice 
arguit  Mabillonius,  etcum  eo  Pa- 
giu.s  h.  a.  n.  5. 

Childebertus  Francorum  rex 
ulturus  necem  S.  Hermenegildi 
cujussororem  duxerat,  exercitum 
in  Hisp  mittit:  sed  repeUitur  a 
Reccaredo  Leovigildi  duce.  Isido- 
rus. 

PelagiiS  et9 

Pelagius  ad  episcopos  Istriae  in 
schismateperseverantesTrium  Qa- 
pitulorum  causa  dat  litteras,  et 
Legationem  instituit,  eosque  ad 
unitatem  Ecclesiaereducicuratim- 
plorato  FI.  Smaragdi  exarchi  auxi- 
lio:  cum  quo  Langobardi  inducias 
statuerant  formidantes  Childeberti 
Francorum  regis  adventum  cum 
validis  copiis  in  auxilium  Roma- 
norum.  Ex  utroqueGregorio,  Ma- 
gno  scilicet,  ac  Turonensi,  e 
Paulo  diacono  Noris  et  Pagius  ad 
huncannum. 


Pelagii9et40. 

Romani  per  loca  Persidis  gras- 
santur.  Avares  Thraciam  infe- 
stant.  Ex  Theophylacto  lib  ii,  c. 
40.  Pagius  ad  h.  a.  n.  3  et  4. 

Ex  epitaphio  Caesariae  in  Dice- 
cesi  Avenion  ad  Baronium  trans- 
misso,  in  quo  medium  noctis 
dieDominica  inlucescente  vi  Id. 
Decembr  quadragies^  et  vi  P.  C. 
Basilii  Jun.  V.  C.  C.  anno  xii  re- 
gni  Domini  Childeberti  regis  In- 
dict  quinta  plures  epochasstabUiri 
Pagius  docet  h.  a.  n.  42. 


794 

Anni 

Mrx 

f^hristi, 

585 


586 


587 


795 


AD  ANASTASroM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


79 


4344 

Olymp. 

4342 

344 

IV 

et 

342 

4 

Anni    Imperatores^    Consules,    Romano-    Anni    A 
Per.  JuL      rumy  res  gestse  et  documenta,        XJ,  C. 
et  Jnd.  ante  et 

post  PaL 

5301  Imp  Caes  Ti.  Maaritius  Aug  an-  4340 
iS>  9  nos  in  nummis  signat  6  et  7  et  in  4344 
9  19  octis  publicis  hic  annus  dicitur 

D  C  post  consulatum  ejus  quintus. 

Jndict  Panvinius  antiquit  Veron  lib  v 

VI  cap  8  hoc  anno  tradita  Childeber' 
et  VII  to  Franciae  rege  missum  in  Italiam 

exercitum   contra    Langobardos, 

sed  fame,  ac  morbo  regredi  co- 

actum  post  mensem  tertium  Autha- 

rim   quoque  regem   paulo    post 

diem  obiisse  :  cui  quartus  in  Italia  B 

rex    Langobardorum    sublegitar 

Agilulphusex  duceTaurinensi  pa- 

ter  Aoaldi  qui  anno  xxv  paterni 

regni  eidem  successit.  Sed  vide 

ann  590. 

5302  Imp  Caes  Ti.  Mauritius  Aug  si- 
®  40  gnat  in  nummis  ann  7  et  ann  8 
9    4  qui  in  actis  etiam  dicitur  post  con- 

fi      sulatum  ejus  sextus,aliis  quintus. 
Jndict      Francorum  exercitus  a  Guntram- 

VII  no  rege  transmisaus,  Bosone  duce, 
et  Yiii  inGalliam  Narbonensem,  per  Clau- 

dium  Lusitanum  Reccaredi  ducem 
caeditur,  et  castris  captis  in  fu- 
gam  vertilur.    Biclar  Chr.   Vide  C 

Pag  h.  a.  num  ix. 

Eodem  anno  Mauritii  VII  qui  est 
Reccaredi  regis  tertius  Uldilas 
contra  Reccaredum  conjuraos,  ei- 
que  insidias  struens  in  exsilium 
pellitur.  Biclar  ibi  num  42. 

Concilium  Toletanum  iii  h.  a. 
celebratur.  Ibi  n.  4  et  6  quo  Go- 
thi  et  Suevl  ad  Catholicam  Fidem 
conversi.  Ibi  n.8. 

5303  Imp  Caes  Ti.  Mauritius  Aug  si-  4342 
0  41  gnat  in  nummis  ann  8et  9,  qui  ab  4343 
9  2  hist  eiiam  dicitur  post  cons  ejus 

A      septimus,  aliisetiam  sextus. 
Jndict      Concilium  Hispalense  primum  q 

VIII  h.  a.  celebratum  signat  aeram :  die 
et  IX    primo  Nonarum  Novembrium  anno 

quinto  regni  gloriosissimi  Domini 
nosfri  Reccaredi  regis  era  dcxxviii. 
Vide  Pagium  h.  a.  n.  6. 

H.  a.  Childeberti  regis  Fr.  xv 
juxta  Turonensem  1.  x.  c.  3,  ejus 
exercitus  per  tres  menses  Lango- 
bardos  in  Italia  vexabat.  Aulharis 
ad  Guntramnum  regemChildeberti 
ex  fratre  nepotem  legationem 
inittit,  ut  pacem  a  patruo  ejus 
impetret.  Sed  nondum  reversis  e 


Anni    Christianorumy  Judworum  et  fLni'    Arm 

Olymp,      timorum  populorum^  PontificeSy      JSn 

reges,  res  gestse  et   documenta.    Chrisi 


m 

IV 


i 
II 


Pelagii40et  44. 

Jo.  Patriarcha  Constantinopoli- 
tanus  Synodum  habet  in  causa 
Gregorii  Patr  Antiocheni  accusati 
de  incesto,  qui  innocens  declara- 
tur,  et  ad  suum  episcopatum  re- 
dit,  quo  tempore  exercitus  Roma- 
nus  contra  Persas  dimicans  tu- 
multuabatur  propter  annonae  im- 
minutionem  a  Philippico  fraudu- 
lenter  suggestam ,  sedato  tumulta 
Romani  victoriam  insignem  de 
Persis  reportant,  et  spolia  opima 
Constantinopolim  transmittunt. 
Pag  h.  a.  ex  Theophyl.  etc.  n.  3 
et  seqq. 

Pelagii  44  et  42. 

Romani  cum  Persis,  licet  anno 
superiore  caesis,  apud  Martyropo- 
limpraeliari  non  desistunt.  Philip- 
picus  aegre  admittitur  dux  abexer- 
citu  suasioneGregorii  Arch  Antio- 
cheni  :  verum  infeliciter  pugnans 
revocatur,  et  illi  sufficitur  a  Mau- 
ritio  Comentiolus.  Ex  Theophy- 
lacto,  et  Evagr  Pagius  h.  a. 

Tiberis  inundatio  mense  Nov 
Romae  contigit :  quam  consecuta 
est  proxime  clades,  seu  lues  in- 
guinaria.  Turonens  lib  x  cap  4. 


Pelagii  42,  qui  obit  7  Febr. 
Vide  notas  ad  Pelag.  et  Noris  dev 
Syn  p.  405. 

Theodosius  Mauritii  filius  su» 
aetatis  annum  agens  4,  et  menses 
sex  coronatur  Aug.  Chron.  Alex 
et  Theophan.  Vide  Pagiam  aMl 
ann  588,  n.  8,  etad  h.  a.  n.  3. 

Postdiuturnam  vacationem  Ro* 
manaeSedis  GREGORiusqui  postea 
Magnus  dictus  est,  ordinatar  soc- 
cessor  die  3  Septembr  h.  a.  Indict 
9.  Vide  Noris  de  v  Syn  pag  93. 

A  morte  S.  Silvestri  usque  ad 
initium  Gregorii  Magni  Jaxta  Co- 
dice»  Anastasianos  recte  name- 
ranturanni  ccxLvi.ObiitenimSil- 
vester  exeunte  anno  335.  Ordlna- 


588 


58» 


m 


797 


CENNI  PRBFATIO  AD  CHRONOL.  SEQ. 


798 


Anni   Imperatores,    Consules    Romano-   Anni 


Per.  Jul 
etlnd 


rumj  res  gcstw  et  documenta. 


U.  C. 

ante  et 
post  Pal, 


Gallia  legatis  Autharis  apud  Tici- 
num  moritur  Non  Sept  non  sine 
Veneni  suspicione,  cum  sex  annos 
regnasset  :  succedenle  Agilulpho. 
ExPauIodiac.  Pagiusadh.a.n.  17, 
etex  GregoriiM.  epislola  17,  !ib  I, 
Panvinius  hsec  refert  ad  ann  598. 
Videsupra. 


A  Anni     Christianorum,  Judmrum  et  fini-    Anni 

Oiymp.      timorum  populorum,  PontijiceSt   Mrse 

Reges,res  gestae  etdocumenta.  Ckristi. 

tas   fuit  Gregorius  3  Septembris 
590.  Vide  notas  ad  Gregorium  M. 


GAJETANI  GENNI 

PRESBYTERI  PJSTORIENSIS 

AD   CONTINUATIONEM    CHRONOLOGI^    BLANCHINIANiE 

PRiEFATIO 


SUMMA    SECTIONUM, 


^ODtinuatur    Chronologia  Blanchiniana  ab  anno  Christi  Q 

590,  seu  a  S.  Gregorio  M.,  per  tria  inlegra  ssecula.  — 

XI,  OCconomia  hujus  quarti  voluminis.  —  III.  Italiae  res 

obscurse,  lucis  multum  accipiunt  ab  editionc  Mediol. 

Scriptor.   Italicor.  —  IV.  Dissidiis  reccntiorum  obscu- 

Tiores  facts.  —  V.  Unicum  essent  prsesidium  iisdcm 

^etastate  obrutis  monumenta  vetcrum.  — VI.  AtCoss. 

privatorum  exolctis  tutiores  charactcres  temporum  sunt 

^nni  PC  qui  uscjue  ad  668  rite  numeratur  ;   inde  vero 

^nquam  tribunitiaepolestates.  —  VII.   Regum  Lango- 

iDardorum  et  cxarcnorum,  qui  Cusa.  successerunt^  pa- 

xnim  cufati  anni  apud  veleres.  —  VIII.  lUi  quidem  eos 

Qumcrabant  in  Actis  publicis,  hi  autem  secus.  —  IX. 

'Varia  de  utriRC[ue  apud  scriptores   opinio.  —  X.  Res 

Is^rancorum  diligenter  scriptae  ;  at  Mcrovingiorum  tem- 

^ore  parum  conjunctaecum  noslris.  —  XI.  Posthegiram 

olympiades,  et  anni  Urbis  rari  usus  ;    epochse  tamen 

omnes  BlanchinianaBcontinuantur.  —  Xll.  CycIusVicto- 

■Tii  adhuc  iu  usu  erat  apud  Italos  et  Gallos  per  septi-  ^ 

xnum  ei  octavum  saeculum.  —  XIII.    ^ra  descensus  ^ 

X^an^obardorum  in  Italiam  a  Blanchino  neglecta,  omit- 

t.itur,  quanquam  non  semel  apud  vcteres  memorata.  — 

XIV  etXV.    Status  EcclesiiE    Ilispaniensis   usque   ad 

S.  Gregorium  M.  dum  Gothi  rcifcsArianirerum  potie- 

l>antur.  —XVI  etXVlI    Status  Ecclesiae  Britanniarum 

usque  ad  eumdem  pontiflcem,  dum  ad  idololatriam  per 

A.nglo-Saxone8  introductam  reversae  erant.  —  XVlII. 

4  .  Eam  sane  provinciam  sortitus  sum,  qua  operse 
^leaeque  plenior  decerni  mihi  non  poluit.  Chronoio- 
glainquippeCxsaream  pontificiamin  Librum  Pontifi- 
c^lem  ab  omnium  disciplinarum  genereornatissimo 
praesule  Francisco  Blanchino  Veronensi  susceplam,  et 
xiS€|iie  ad  annumMagni  Gregorii  primum,  Tib.  Mau- 
Titiinonum,  PC.ejusseptimum,  feliciterperductam, 
^ii  qu£  humanarum  rerum  conditio  est,  in  medio 


Utrumque  regnum  pares  vicissitudines  passuro,  pari 
felicitate  redit  ad  fldem  saeculo  sexto  exeunte.  — 
XIX.  Quo  temporcnovum  Hispaniseacciditinfortunium 
Saracenis  eam  invadentibus,  Germania;  omni  Evange- 
lium  annuntiatur.  —  XX.  Occasione  laudandi  munifl- 
ccntiamregis  Pipiniet  imperatorum  Caroli  M.  ac  Ludo- 
vici  Pil  crga  S.  scdem.  totius  Anastasiani  operis  ceco- 
nomiaproponitur.  — XXI.  Ditio  ecclesiastica  emergens 
ab  Italorum  defectionCf  quum  impii  Augg.  perBequi 
sacres  imagines  cceperunt,  a  rege  Pipino  ampliflcatur. 

—  XXII.  Distinguitur  ditionis  epoche  a  donatione  Pl- 
pini.  — XXIIl.  Primus  omnium  ducatus  Homanus  ab 
impcratorc  Orlcntis  cum  tota  Italia  deflciens  in  ditio- 
nem  Ecclesiie  concedit.  —  XXIV.  Divinitus  fit  ut  impio 
Leonc  temerante  sacros.  E^clesise  reditus  ex  patrimo- 
niis,  pinguiores  iidemsuccedant  ex  ditione  ecclesiastica. 

—  XaV.  In  rebus  ud  S.  sedem  pertinentibus  praBferen- 
da  caBteris  opinio  card.  Baronii.  —  XXIV  et  secjq.  Theo- 
phanis  Coronographia  de  tribus  Augg.  Anastasio,  Theo- 
dosio,  et  Leono  Isaurico  asseritur  contra  Pagium  ct 
recentiores.  —  XXXI.  Catalogus  regum  Longobardo- 
rum.  —  XXXII  et  seqq.  Notae  et  observationes  in  Ca- 
talogum  regum  Langobardorum.  —  XXXIX.  Catalogus 
exurchorum  Ravennse.  —  XL.  Notae  et  observationesin 
Catalogum  cxarchorum  Ravenn».  — XLl  ct  XLII.  Pa- 
triciorum  duplex  genus,  imperialium,  ei  pontificiorum. 
Patricii  imperiales.  — XLHI.  Patricii  pontificii. 

pra^pediti,  a  multiplicibus  scilicel  drversisque  in- 
crruentibus  undique  negotiis  violenter  abrepti,  ab 
itinere  instituto  ad  aliena  curanda  oportuerit,  ad 
passus  ferme  singulos  divertisse.  »  (Bar.  Annal. 
tom.  Ylil,  ann.  :14.)  Quamiamen  obtinuisse  me  ju- 
vat.  Qui  enim  melius  immortaii  ejus  nomini  parea- 
tarem,  cujus  jam  senescentis  consuetudine  usus 
sum,  priecepta  audivi,   immensasaliquaex  parte 


carstt  relictam,  eso  conficere  jussus  sum.   Provin- D  ^ollicitudines  allevavi  ?  Aut  qui  melius  ponerem 

nl^^  __  .  *«  ««••  .k  !•         _»  ».^...  _  _  1_  _  1  •  _       •  _  __  __  __ 


^taii),utverumfatear,  cujustertiaviiparteAnnaiium 
^lesiae  parensdefunctus: « Jure,  ait,  quiescimus,  et 
qaldem  ilinere  faligati,  cum  interdum  per  vastam 
t^ram  gestarum  ignorantia  5oliiudinemrueritin  in- 
vio  via  laboriose  quairenda  ;  aliquando  voluti  per 
aidua  montium  insiar  Jonathue  fuerit  manibus  pedi- 
bus(|ue  reptandum,  ut  opposltas  immensas  ubique 
difficultates  superare  possemus  :  cum  inter  li;ec 
omnia  quam  saepissimedensarum  spinarum  obicibus 


tirocinium,  quam  eam  obeundo  provinciam,  qu» 
ei  tanti  praisulis  memoriam  et  meum  offlcium  seris 
posteris  testaretur  ?  llinc  est  quod  neque  labor  impro- 
i)us,  neque  suavia  eadem  esse  officium  mihi  et 
necessaria  esse  intellexi^  me  unquam  deterruerunt : 
quin  potius  suavia  cadem  esse  officium  mibi  et 
amor  persuaserunt.  Quamobrem  quae  tria  saecula 
Blanchinianu  chronologia  reliquit  intactAL^^  ^^N^- 
genter  pervagala«  c^n\<V^>\\^  x^^  \>JEst^\si '^^'«^^^^^ 


799 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


800 


lem  illustrandum  conducere  ratus  sum,  pro  meo 
modulo  accurate  digessi,  eorumqueduo  fere  integra 
in  hoc  volumine  spectanda  proposui,  quod  reli- 
qui  est  in  quinto  <;t  ultimo  exhibiturus  (a).  At  quo- 
niam,  ut  cnronologi  solent,  dum  temporum  ratio- 
nem  habui,  res  gestas  ipso  in  Libro  Pontiflcalir,  et 
notis  historicis  enarratas,  membratim  indicarem 
oportuit,  ideirco  in  easdem  prxfari  aliquid  debeo, 
ut  vcl  delibalae  et  in  compendium  redaclae  viam 
slcrnant  ad  percurrendam  tutius  antiquitatem  un- 
dequaque  tenebris  obvolutam. 

3.  Historia  igitur  huju:^  voluminis  comprehen- 
dit  unius  et  triginta  summorum  pontificum,  a  S. 
Gregorio  Magno  ad  Stephanum  lil,  alias  IV,  res 
gesta  (b).  Horum  pars  virtutibus  eximiis,  pars  laude 
sanctitalis,  immortali  memoria  digni  sunt ;  quippe 
qui  laboribus,  fide,  constantia,  Italiam  omnem, 
urbem  Romam  et  apostolicam  sedem  tum  a  regum 
Langobardorum,  plerumque  Arianorum,  tum  ab 
imperatorum  Orientis,  perquam  raro  sanctam  sedem 
et  Christi  vicarium  reverentium  sacvitie,  tyrannide, 
impeielate  tuiti  sunt ;  eorum  non  pauci  in  multis 
xrumnis,  deportatione,exsiliio,morte,catholicamfi- 
dem  et  jura  sanctac  sedisvindicarunt.  Italia  pr<eterea 
omnis,  necsemelRomaipsa.  provita,  prolaribus,  pro 
fortunis,  pro  liberisdimicantes ;  necnon  homines  per- 
ditissimidivinaomniaethumanaviolantesatqueever- 
tentes.vel  visibileinEccIesisecaputChristi  vicarium 
manus  Impias  extendentes:  nova  Ecclesiam  haeresis, 
novae  persecutiones  exagilantes,  novi  eam  martyres 
et  confessores  illustrantes ;  nascentia  demum  imperia, 
et  regnorum  excidia,  quarti  hujus  voluminis  mate- 
ria  sunt.  Quam  mo^stissimam  lacrymisque  proferen- 
dam  historiam,  majori  ex  parte  in  Libro  Pontificali 
enarratam  ego  per  annos  digessi,  ut  calamitatum 
ahtascerta  haberetur.  Caeterum  ne  principium,  pro- 
secutio,  exitus,  tragica  omnia  essent,  eo  usqueseriem 
rerum  perduxi,  quoad  invisibii^  ipsum  caput  Ec- 
cleriae  Christus  pro  eadem  pugnans  in  manu  forti, 

gotentiam  Langobardorum  evertitac  ferecontrivit; 
rientalis  imperii  vires,  quaeadhuc  in  Italiasuper- 
erant,  ejectis  exarchis,  penitus  delevit;  ditionem 
apostolicae  sedis,  angustis  antea  finibus  circumscri- 
ptam,  protendit ;  coronam  Augusteam  male  haeren- 
tem  frontibus  Orientalium  in  Occidentem  revocavit ; 
eaque  per  suum  vicarium  piissimos  Francix'  reges 
ornavit.  Quod  ullimum,  nempe  Occidentis  excita- 
tum  imperium,  tametsi  hocvolumen  haud  amplecti- 
tur,  quippe  finem  habet  Caroli  Magni  regis  Franciae 
anno  primo  ;  cum  tamen  apostolic^  sedis  gloriam, 
ejus  ditione  undequaque  dilatata,  idem  Carolus.  ut 
8ui  praedecessores,  antequam  imperator  fieret, 
summis  viribus  asseruerit,  cujus  rei  praemium  im- 
perii  postea  coronam  accepit,  hinc  disjungendum 
non  esse  arbitratus  sum,  ul  laeti  adeo  flnis  mentio 
moestissimarum  rerum  memoriam  deieret. 

3.  Talem  vero  ac  tam  variam  historiam  merito 
dolet  Baronius  tenebris  obvolutam  -  tania  enim, 
septimo  praesertim  saeculo,  ignorantia  Occidentem 
fere  totum  pervaserat,  ut  litterae  penitus  interiisse 
viderentur.  In  Italiam  praecipue  id  malum  advexit 
descensus  Langobardorum,  qui  amplius  bis  centum 
annis  eam  vi  et  armis  possederunt.  Nostras  tamen 
res  dolendas  magis  faciunt  recentiorum  dissidia, 
quam  veterum  s>criptorum  inopia.  Et  sane  ingens 
monumentorum  copia,  tot  opuscula,  privilegia, 
chartae,  donationes,  et  id  genus  documenta  qux 
V.  Cl.  Ludovicus  Antonius  Muratori,  bibliotheca; 
Bstensi  praefectus,  in  lucem  edidit  nostra  aetate, 
fidem  faciunt  quod  utcunque  inopes  litterarum 
majores  nostri  tamen  quae  suis  temporibus  evene- 
runt,  eorum  memoriam  ad  nos  transmittere  conati 
sunt.  Negare  non  ausim,  quod  maximus  hic  as- 
sertorltalicae  gloriaeadmodum  rara  protulerit  monu- 

(a)  Lucem  non  vidit  hoc,  de  quo  loquitur  Cenni, 

gnintnm  et  oUimum  yolament  Epit  maoii. 


A  menta,  sieculum  septimum  caeteris  obscurius  iilu- 
strantia,eaqueveIinjuriatemporum,veIiibrariorum 
socordia  depravata  et  corrupta  ;  per  eadem  tameii, 
adhibitis  optimx  notae  codicibus,  ipsoque  acumine 
ingenii,  additisque  prxclarissimis  observatis,  non 
semel  docet  remotissimas  hinc  aetates  pede  inof- 
fenso  percurrere.  Praeterea  caeteros  inter  scriptores 
veteres,  auctorem  Miscellae  ac  Paulum  Warnefridi 
cognomento  Diaconum  ad  primaevum  spleudorem 
restitulos,  et  Librum  Pontificalem  vulgo  tributuai 
Anastasio  cum  quatuor  codd.  ex  biblioth.  Ambros. 
var.  lect.  in  lucem  edens,  facem  haud  dubie  pne- 
fert  antiquitates  Italas  perlustranti  multodilucidio- 
rem  quam  qua  usi  sunt  nostram  aetatem  praecuntes. 
Hinc  est  quod  Vaticanam  hanc  nostram  editionem, 
optimis  tot  codicibusadoctissimo  praesule  ditatam, 
iocupletiorem  prodire  volui  additis  praestantissimis 
quatuor  Ambrosianis  ex  viri  ejusdem  clarissimi 
editione  decerptis  ad  pontificum  rerumque  gesta^ 

B  rum  tempora  firmius  stabilienda.  Quem  etiam  ad 
finem  adhibui  cod.  celeberrimum  Farnesianum  e 
schedis  Blanchinianis  expressum,  et  Catalogum 
Veronensem  ab  erudilissimo  P  Josepbo  Blan- 
chino  editum  in  Prolegomenis,  qui  varias  lectio- 
nes  alterius  codici,  nempe  Vallicellani,  adjunxU. 
ita  ut  quartus  hic  tomus  additione  sex  codicum 
praestantissimorum.  ditior  vulgatis  in  lucem  pro- 
deat. 

4.  Quid  vero  ?  gravius  multo  incommodum  et 
nostris  et  peregrinis  rebus  eruditi,  inquam,  recen- 
tiores  tot  tamque  variis  sententiisattulerunt,  quam 
ipsa  barbaries  Langobardorum.  Ut  enim  de  caeteris 
sileam,  e  moxlaudatisanti«7uis  scriptoribusauctore 
Libri  Pontificalis.etPauloWarnefridiquisnam  hodie 
veritati  aditus  pateat  ?  Romanorum  scilicet  aetates 
pontificum  e  Libro  Pontificali  Panvinus,  Baronius, 
Papebrochius,  Paginseruerunt :  at  quam  raro  una- 
nimessunt  ?  Ex  Pauloautem  Warneiredi  Langobar' 

C  dorum  regum  historiam  prae  aliis  Peregrinus,  Si- 
gonius,  Panvinus,  Baronius,  Pagius,  Baccbinus 
summa  cum  diligentia  texuerunt:  at  quantam  inter ' 
eosdiscrepantiam,  quot  dissidia  nos  pesteri  depre- 
hendimus  ?  Perinde  est  de  auctore  Miscellae,  qul 
cum  in  extremis  libris  Theophanem  exscripseiit, 
merito  a  BaronioutTheophaneslaudatur,  cum  iilias 
Chronographiam  GL.,postsuammortem  evulgataoi, 
non  viderit.  Multa  apud  auctorem  istum  occurrant 
quae  alios  in  sententiam  aliam  ire  coegerunt.  Id 
vero  praesertim  notatu  dignum  est  visum,  quodab 
ultimo  anno  Phocx  res  prf  vertit  annuo  spiatio,  rea 
inohservaiam  Baronio.  Primi  hunc  metachronismua 
deprehenderunt  viri  doctissimi  Henschenius  et  pa- 
pebrochius,,  ille  in  Exegesi  de  S.  Theophanls  Cbro- 
nographia,  hicin  ConatiiHistorico-Chronolog.(toin, 
III  Mart.,  et  6  Maiijy  et  uterque  ad  extreroum  Con- 
sUintiniCopronymi  annum  Christi  775,  perduxeront 
Contra  Antonius  Pa^ius  rem   ab   iis  obsenratia 

£v  laudans  ac  severius  expendens,  observat  Theopha- 
nem  recte  consi^nare  solis  eclipsim  anno  693.  ac 
proinde  in  viam  illumredire  post  errorem  84  anno- 
rum  contendit.deinde  ad  Constantinum  Copronymua 
veniens,  ne  ad  metachronismum  rediisse  Theopba^ 
nem  cum  virisdoctissimis  fateatur,depravatumesse 
aitChronographum  toto  imperatoris  illiustemporf. 
Atdehis  infra  redibit  sermo.  Haec  cum  ita  sint, 
nemo  non  videt  recentiores  ipsos,  pro  eo  ut  tenebris 
obvolutam  historiam  illustrarint,  conatosesseutio 
incerto  eam  magis  magisque  positam  confirmarent; 
quai  res  quantum  negotii  ac  periculi  scribentialfe- 
ral,  non  est  petendum. 

5.  Ea  propter  qui  nostra  aetate  res  certas  scri- 
bere  pro  virili  contendunt,  rejectisaliorum  obser- 
vatis,  praesidio  monumentorum  veterum  uti  solent 
Horum  ope  doctissimus  praesul  Blanchinus,  novis^ 

(6)  Apud  nos,  medium  tomi  secaiidi.  Edit. 
Patrol, 


801 


CENNI  PR^FATIO  AD  CHRONOL.  SEQ. 


802 


simas  Fastorum  consularium  illustrator,  numero 
pluribusstque  eruditione  singular<bus  eosdem  ob- 
servatis  locupletavit.  Exactis  vero  consulatibus 
privatorum.  ubi  consulatus  Augustorum  pc.petui 
cceperunt,  ac  iribuniiix  potesl;it(S  exoleverunt, 
minordeinceps  occurrit  eruditio  ex  monumentis,  ut 
planum  est  ex  Blanchiniana  chronologia,  quae  ab 
anno  565  Justini  Junioris,  seu  Curopalatis  primo, 
P  C.  Basilii,  V.  C.  24,  et  ultimo  coss.  privatorum, 
ad  590.  ejusdem  extremum,  duas  tantummodo  in- 
scription^^s  pnesefert  statuentes  tempus   certum  ; 

f»rimam  nempe  an.  657,  receiis  effossam  in  Exqui- 
hs,  quam  muneris  sui  graiia  exhibet ;  utpote  a  S. 
M.  Clemente  XI,  ob  miram  antiquitatis  scientiam, 
monumentorum  omnium  Uomae  et  fori^  quotidie 
effossorum  cognitor  descriptorque  electus.  Alteram 
vero  affert  an.  577,  ex  card.  Norisio  de  Synodo  v  ; 
quibi.s  etiam  tertia  addi  poiest,  nempe  epitaphium 
Candidae,  cujus  epigraphen  Blanchinus  ex  Martyro- 
logioncitat  an  oSS,  ad  quem  pertinet.  Hanc.iutem 
quia  Is  non  integram  descripsit,  lubet  afferre  ex 
Baronio,  qui  Annal,  tom.  IK,  an.  IV),  occasione 
recitandi  inscriptionem  Theodimi  subdiaconi  et 
correctoris  Ecclesix  Romanae,  ex  eadem  Neapoli- 
tanaecclesiaS.  Andreaeud  Nidum,  ubi  illaexstat,  epi* 
taphium  Candidaerecitat,  cujusepigraphesita  habet : 

UIG  REQUIESCIT  IN  PACE  CANDIDA  C.  F.  QUiE  VIXIT 
PL.  M.  ANN.  L.  DIE  llll.  ID.  SEPT.  IMP.  D.  .N.  MAU- 
RITIO  PP.  AUG.  ANN.  IIII,  PC.  EJUSD.  AN.  II.  IND. 
QUARTA. 

Hujusmodi  tamen  inscriptionibus  quemadmodum 
comprobatur  quod,  exoletis,  tutioribus  temporum 
characteribus,  tribunitiis  potestatibus  et  consula- 
tibus(nam  semel  inito  ab  Augustis  consulatu,  idem 
postea  qnoad  viverent  per  PC.  1,  2,  3,  etc,  nume- 
ribantur),  imperiales  tantum  anni  in  actis  publicis 
sifi^nabantur,  simuique  laudati  postconsulatu^ ;  ita 
etiam  monemur  vanum  deinceps  fore  chronologiam 
co  solarem  appellare ;  quippe  quam  dum  CdDsaream 
nuncopamus,  Au^ustea  consularique  una  simul  di- 
gnitatibus  conspicuam  intelligimus. 

6.  Vcrum,  antequam  pergoalia  dicere  quaj  opor- 

tet  chronologiie  praemittere,  discrimen  illud  magni 

momenti  indicem  neeesse  est,  quod  eruditissimus 

Antonins  Pagiuset  in  Epistola  Hypatlca,  et  in  sua 

Critice  ad    an.  668  observat  in   postconsulatibus 

Aogosiorum.  Horum  siquiuem  pars  rite  numerant 

PG.  post  annom  quo  consules  prccesseiunt ;  pars 

aotem  ab  ipso  anno  initi  consulatus  perpetui  post- 

consolatos.  tribunitiarum  instar  potestatura  nume- 

rant:  qoo  inobservato  discrimine  ratio  omnis  tem- 

porom  pessomiret.  Ab  anno  igitur  566,  cum  Ju- 

slinos  Jonior  processit  consul,  usquc  ad  668,  cum 

Constantinus  Pogosiatus  imperii  summam  cccpit  ad- 

ministrare  cum  fratribus  Heraclio  elTiberio,  post 

latrem  Conslantem  Syracusis  ca^sum,  rite  nuinmi 

ct  acta  PC.  exhibent.  Inde  vero  novain  in  Fastos 

outationem,  ut  ait  Pa^ius,  inductam  videre  est : 

^ix  enim  Augusti  ptocedebant  coss.,  PC.  annum 

Primum  numerabant.  Utriusque  generis   exempla 

suppetunt  ex  actis  publicis  et   monumentis,  non 

^utem  ex  nummis,  qui  annos  duntaxat  imperii  pne- 

fcferunt;  quae  potissima  causa  est  cur  in  chrono- 

^ogia  non  usus  sim  nummaria  erudilionc,  ne  in- 

ttlilibus  eam  rebus   infarcirem.  Caeterum  Byzanli- 

^orum  numismatum,  praeter  nullam  eruditionem, 

^Mtasetiam  magnadolenda  st  numerantium  annos 

ftigustorum  ;  nam,  ut  Cangius  affirmat  {Diss.   de 

f^r.  aevi  nomism.y  n.  44),  demptis  nonnullis  aereis 

mtini  Thracis,  Justiniani,  Jusiini  Junioris.  Tibe- 

"^U,  Mauritii,  Phoca;,  Heraclii  et  alicjuol  aliorum, 

"^^c  aurei  nec    argentei   ulli   cum   lis  temporum 

^oiisexarati  reperiuntur.  Quod  patet  «x  eorumdem 

collectionibus  ab  Occone,  Mediobarbo  ipsoque  Can- 

tio  factis.   Itaque  postconsulatus  Augustorum   in 


A  conciliis,  pontificum  epistolis,  diplomatibus,  nctis- 
que  aliis  publicis,  ante  Constantinum  Pogonatum 
ab  imperii  semper  annis  distinctosvidere  erit ;  post 
Constantinum  vero  aeque  ut  plurimum  cum  annis 
imperii  postconsulatus  procedunt ;  vixdum  enim 
au^ustea  cum  di^nitate  exibant,  consulari  etiam 
illustres  amabant  (leri.  Quam  rem  qui  ante  Pagium 
non  animadvertit,  in  maximos  eum  errores  labi 
oportuit. 

7.  Eo  nunc  revertens  unde  profectus  sum,  cum 
viderem  prxcipuis  temporum  indicationibus  desti- 
tutam  meam  chronologiam  futuram  omnino  impa- 
rem  Blanchinianae,  novis  eam  fulcire  adjumentis 
meditabar,  annos  videlicet  regum  Langobardorum 
exarchorumque  Ravennatensium  numerando.  Ani- 
madvertienim  nihil  cum  pontificum  omnisqueltaliae 
rebus  esseconjunctius  Lnagobardica  et  exarchica 
historia.  Praeterea  compertum  est  quod  ipsis  ex 
priniordiisconsulatus  perpetui  Augustorum  utrius- 

l^  que  originem  auctorcs  repetunt ;  nam  primo  anno 
PC.  Justini,  ajrae  vulgaris  567,  exauctorato  Narseti 
successisse  tradunt    Longinum  Italia;  prxfectum, 

3ui  postmodo  insolenti  et  usque  ad  eum  diem  inau- 
ito  apud  Italos  nomine  exarchus  est  appellatus. 
Sequenti  auiem  ;  nno  exeunte,  Langobardi  e  Pan- 
nonia  profectl  post  Kalendas  Apriles  in  Italiam  in- 
gressi  sunt.  Quid  vero  utiliusrebus  nostris  fuerit 
excogitatum  quam  utriusque  Italicae  potestatis  con- 
sulari,  sic  volenteNumine,  suffeciae  recensere  annos 
singulos,  qui  cum  Caesareis  ac  pontifioiis  pariati, 
tum  minus  dolendum  redderunt  defectum  consu- 
lum,  tum  magna  nos  parie  operis  allevarent,  quod 
Ineuntibus  temporum  rationes  superest  ?  Id  vero 
cum  apud  antiquos  factum  non  viderim,  haud 
facturum  me  opene  pretium  ratus  sum,  si  cum 
siluerim  nummos  Byzantinos.  tanquam  rem  in- 
utilem,  duplicem  annorum  seriem  enumerassem, 
Italorum  rebus  stabiliendis  inutiliorem.  Quod  unum 
P  non  inodo  uiile,  verum  etiam  necessarium  esse 
duxi  proptcr  tot  tamque  varias  recentiorum  opi- 
nioncs,  Fastos  tam  regum  Langobardorum  quam 
exarchorum  Bavennae  ex  privatis  et  aliorum  obser- 
vationibus  confcci,  subjiciendos  omnium  oculis, 
poslquam  satis  praefatus  ero.  Interim  necesse  estut 
comprobem,  qua;  mox  affirmabam,  parum  videlicet 
pensi  habitos  Langobardorum  regum  aat  exarcho- 
rum  annos  in  actis  publicis  aliisque  documentis  ad 
Italicarum  rerum  historiam  illustrandam  accommo- 
datis. 

8.  Dubitari  certe  non  potest  quin  plura  exstent 
nionumenta  regu  .  Langobardorum.  cujusmodi  sunt 
chartae,  donationes  ei  privilegia  eorumdem  annos 
numerantia.  Prologi  etiam  legum  a  Kothari  et  ali- 
quot  successoribus  latarumj  annos  eorum  comme- 
morant,  ut  planum  esL  Quid  autem  utilitatis  inde 
habetur  ad  Cxsaream  seu  pontificiam  historiam  i 
Utilc  tum  quidem  utrique  fuerat  cum  concilia,  epi- 
stoke  pontificum,  sacraeque  etiam  divales  Cxsarum 

t)  Augustorumve,  Langobardicos  aut  exarchicoS  iiu- 
merare  annos  consuevissent.  At  unicum  exstat  hu- 
iusmodi  monumentum,  nerajje  concilium  Komae  ha- 
bitum  a  S.  Zacharia  anno  /43,  in  quo  Liutprandi 
32  memoratur :  quod  novoprorsus  exemplo,  neque 
antea  unquam  fiiclum  monent  Baronius  et  Pagius. 
Ilic  insuper  inde  eruit  foedus  tunc  temporis  esse 
initum  inter  Uomanos  et  Ungobardos  ad  tucnda, 
sacras  imaginescontra  impium  Constantinum  (Pag. 
an.  643,  n.  16)  Quod  si  rara  eaque  non  publica 
documcnta  Langobardorum  annos  exhibent,  exar- 
chorum  non  modo  rara,  sed  nulla,  quod  ego  sciam, 
memoria  est,  quae  annos  indicet.  Kcmque  astruit 
velus  inscriplio  marmorea  ad  annum  pcrtinens 
731,  quam  prajsul  Blanchinusa  se  descriptam  Ka- 
vennae  in  ecclesia  S.  Apollinaris  in  classe  pu- 
blicae  lucis  fccit  in  prxfatione  eruditijsima  tomi  4 
hujus  operits,  num.  5<,unde  hanc  particulam  de- 
cerpsi 


803  AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 

IN  N  rATRIS  ET  FILI!  ET  SPS  SCTI  IMP  PIISSIMIS  DO  NN  LEONE  ET  CONSTAN 
TINOA  DO.  CORONAT  PACIF.  MAGNIS  IMI»  l.liONE 
OUIDEM  CLEMENTiaS.  IMP.  ANNUXIS.  CONSTANTINU  VLIIIO  A  D  COUONATO  IMP 
ANNO  XI.  GVVERNANTEM    ITALIA  DN  EVTVCllIO  EXCELL.   PATRICIO 
Et  Exarcli.  IIII.  Kal.  Februarias  lod.  XIIII.  etc. 

0nde  liquet  Eutyctiium  exaruboruin  ullimum,  qui  Aqui  dicunlur  eam    pnrtem    qua  supererat  Occi' 


anno  Tii  numerabat  annum  exarcbatus  qujntun  , 
omnino  eum  tiilere,  ac  proinde  ila  fuctum  a  suis 
etiam  prxdecessoribus  probubile  est,  magno  cum 
histuriEB  nosiralis  delriraento.  Quie  res  prolecio 
niiiximam  me  in  admintionem  conjecit,  cum  vidi 
summorum  principum  morem  ad  esarchis  negligi, 


dentalis  imperi 

sirasse,  cujus  re 

eisdem  cusos  servavilaniiiiuitiis,  quorum  formaai 

a  CanRio  expressam   in   flnf  "-.■-i"."»"— ■"  hi" 

extiibeo. 


;  Mauricianorum  bis 


Testatur  Can(;ius  in  eorum  plerisque  hanc  imagi-  B  opportunius    dicendum   erit.  Qax  cum  ita  sint. 


nern  pecloralem  feminx  corona  murali  ornatx  as- 
plcl  cum  inscriptione  Fdix  Ravnm ;  in  postica 
autem  monogramma  urbis.  Aquilara  vero,  qus  in 
aliis  vlsitur,  signum  foriasse  putut  efflngere  Romani 
imperii. 

9.  Muttum  inde  incommodum  hisloria  nostra  ac- 
cepit;  quare  scriptis  recentiorum  ignoscitur.  Si 
eniin  tanta  discrepaniia  occurrit  in  rehus  Lango- 
banlicis,  quas  consignavit  lilteris  scriptor  genlilis, 
patria  Porojulianus,  ubi  primum  sua  i;ens  conslitit. 


contcntus,  inquam,  regum  Langobardorum 
exarchorum  Kaslos  proponere,  ei  quidem  seorsin, 
uL  Eetates  dignoscantur  melius,  res  gestas  in  chTono- 
logia  sparsim  indicabo,  ut  earumdem  cum  czterii 
afrmilas  videaiur.  Kapropter  in  summa  Cxsirflt 
chronologix  parle  utramque  hanc  Iiaticam  potesU- 
tem  libuit  indicare. 

10.  Profecio  quod  prEesidium  nostrarum  rernni 
chronoloRia  nequidquam  dcsiderat  ex  Langobanlii 
et  exarchis,  Francorum  reges  attulissent,  quoran 


m  reeni  xqualis.  et  cui  necessaria  ait  historiam      historiam  servalis  plerumqtie  temporum  ralionibu 
ii.lendam  suppellex  non  dcfuit,  ut  ipse  testaiur      tum  multi  aniiquorum  scnpserunt,  nam  deconit 


eorum  r 

confld ^^ , --  -,--  -_ , ,    - 

lectores  admonens,  ubi  incompertum  quid  narrat  eo  regno  iugenia  nuiiquam  deruerunt,  ut  videre  ol 
(Itfc.  VI,  eap.  W)  :quid  mirum  lot  tamque  variasivisse  inceleberrimacolleclioneDuchesnii  ;tumrecenricK< 
lo  opiniones,  qui  de  rebus  exarchorum  Ruvenn^e  Q  eruditissimi  variis  oiitimisque  observatlonibus  il- 
memDratim   apud  veteres  indicaiis  scripserunt  ?      lustrarunt.  Ai    quemadmodum  res  civiles  F:iiico- 


Grieci  siquidem,  quorum  res  erat,  siluerunt; 
menta  Ravennatensia,  si  qua  crant,  interciderunt : 
ipsi  exarchl,  ut  vidlmus,  suk  dignitalisannos  ne- 
glexerunt.  Ilincesiquod  docti.ssimi  cardinalis  Da- 
ronli  lerapore  ipsa  eorum  serics  mancacircumfe- 
rebatur,  quanquam  mulii  de  iis  scripscrant.  Post 
BaroniumAntoniusPagius  et  Benedicius  Dacchinus, 
novis  eductis  exarchoru>ii  nominihus,  camdera  se- 
riem  explere  conati  sunt.  Denique  .'inonymus  Me- 
diolanensis,  omnium  novissimus,  hanc  spartnra 
ornandam  suscipiens.  el  antiquos  el  recentiorcs  .id 
trutinam  revocat  (Script  ItuUo.  X,  tab  clironograpb. 
secl  Iti,  n.  7*J,  tju),  ita  ut  magnum  aliqnid  ex  illo 
exspectes.  Quid  vero  ?Dum  alienis  scripiis  confu- 


m  usque  ad  Carolum  Martcllum  majorem  domus 
parum  cum  nostrisconjunclse  sunt,  el  lam  i|)siiff 
Caroli  Hartelli  quam  Pippini  regis  ejusfllii  res  gt- 
sla;  ad  nctavum  sxculura  jara  provectum  perlineut. 
quo  cxeunle  principcm  Cxsarex  chronotogije  locun 
Francorum  re^ies  lencnt,  Linquam  Romani  impen- 
lores:  ita  nec  poslremi  Merovingiorum.Caroli  Hi^ 
lelli,  iieque  Carnlingioriim  prini,  Pippini  regisre- 
censere  annos  volui.  quorum  fiicta,  qua;  tanuni 
sauctiu  sedisplendorem  pepercruni,  non  silui.  Neqiie 
operosum  id  mihi  fuit :  ubi  enim  a  S  Gregorii  »- 
gni  anno  primo,  unde  ordior,  ad  primum  S.  Gre^ 
rii  II,  ncmpe  a  iiliOiid  715,  ordo  rerum  me  duiil. 
viam  ingressus  siim  mulio  jucundissiraam,  laineo- 


tandis  insistit.  aliorum  obscrvala  in  compendium  pia  rerum  abundantem,  tum  distinciam  tapiditiiis 

referl,  ipse  adraodum  Jejune,  et  cum  LibroPontifi-  qui  iter  metiuntur :  annalium   videlicet  scriplores 

cali  pugnantia  in  medium  alTert.  De  tribus  tantum  perquam  accuralos  inveni,  quibus  acwmiBodatiu 

exarchis  recensi'etectisloquitur,  ac  miniri  se  olim  res  chrunologo   excogiiari  non  potest.  Carolinuoi 

.  ait  quod  Theodorus  Caltiopa  sex  et  triginta  annos  prielerea  Codicem  nonaginta  et  novem  epistolas  con- 

expterit  a  ()30  ad  litJG.  Verum  minus  alte  eum  petcre  tinentem  Gregorii  lil.  Zacharirp,  Stephani  II,  >1-  UI< 

debuisseTheodori  primordia  docet  Liber  l>ontilii:alis  Pauli,  StephaJii  lli,  al.  IV,  Adriani,,  el  Pseudo-t^on- 


inS.  Marlino,  de  adventu  et  cicde  Olympii  diserte 
loquens,  necnon  [leTheodori  novo  in  Itnliam  adven- 
tu,  quem  recte  SiTiBOniias  {Syntps  Colkct  Annstas.] 
cuin  anno  llligat  &33.  Pari  modo  primordia  Platys 
differre  oportuit  anni  unius  spatio,  de  quibus  infra 


slaniiui,ad  Carulum  Martellum.  Pippinum,  Can>- 
luin  Magnum,  ejusque  fralrera  Carolomannuffl, 
quem  Gretserus  post  Baroiiii  mortem,  anno  16W 
cvulgavit,  babui  ducem  et  robus  enarraDdis  « 
ineundic  temporum  rutioni  tutissimnm.  UtcuDqn* 


CBNNI  PHfiFATIO  AD  CHRONOL.  SEQ. 


806 


^aomnia  (]ilip;enter  praestiterim,  multisque  A  ut  hodieetiam  Florentiae  et  alibi.  Bucherius  insu- 


ccessionibus  ditaverim  chronologiam,  con- 
asemperconcedet,  nec  rerum  temporumque 
rmitatem  praeseferet  quam  id  Bianchiniana 
imusadmirari.  Quod  si  rerum  potiusvicis- 
(^uam  socordi  ingenio  vertalur  vitio,  nec 
injuria,  nec  mihi  net  invidia. 
»aas  vero  accessiones  fecerim  chronologi» 
i  pontificiae,  abs  re  non  erit  indicare.  Equi- 
*  annos  digessi  res  praecipiias,  tum  civiles, 
'Jesiasticis,  florentissimorum  nostra  a^tate 
m,  Hispania*,  Magnae  Britanniaeet  Germaniae, 
Libro  Pontificali  aut  memorantur  aut  enar- 
De  iisdem  regnis  cur  parceaut  nihil  Bian- 
1  chronoiogia  loquatur,  infelix  eorum  condi- 
!  Gregorium  Magnum  causa  est :  Ariana 
sresis  Hispaniae  regnum,  duocaetera  idolola- 
sumdabant.  Hoc  tamen  discrimen  est  inter 
k1  Germania  tunc  primum  audiit  Evange" 


per  vigepe  apud  Gaiios  Victoris  Cycium  observat  in 
Doctr.  temp.  anno  Dionys.  740,  ex  dissidio  Paschaii 
ejusdem  anni  ;nam  Victoriani  xvKal. Maiis^Alexan- 
drini  viii  Kai.  celebrandum  contendel)ant.  Idem  dis- 
«idium  instauratum  fuit  viginti  post  annis,  nempe 
700:  cum  enim  lerm.  Pasch.  esset  dies  5  Apr., 
Victoriani  noluerunt  cum  Alexandrinis  celebrare 
Pascha  seq,  die  Dom.  6  Apr.,  at  distulerunt  ad  se- 
quentem  Dom.  13  ejusdem  mensis.  Quamobrcm  Pa- 
gius,  ad  eum  annum  num.  6,  recte  admonet  Cy- 
clum  Victoris  viguisse  apud  Galios  usque  ad  Caro- 
lum  Ma^num.  Perinde  Italos,  qui  Pascha  juxta  Gy- 
clum  Dionysii  95  annorum,  jam  diu  celebrabant, 
non  penitus  omisisseCyclum  Victorisoctavosaecuio 
ineunte,  satis  superque  constat  ex  monumento  per 
me  ailato  in  notis  Chronologicis  Constantini,  vide- 
licet  :  Primo  anno  pohtificatus  ejus  implmtur  anni 
centum  quinquaginta  de  repetito  Cyclo  Victorii  ind. 


ispania  vero  et  Britannia  ab  eodem  defece-  B  vik  anno  primo  Tiberio  imperante  cum  Justiniano 


ipropter  causas  cur  utrumque  regnum  defe- 
*evi  narrationecomplectar,  utredeuntiumad 
aximeque  proficientium  magis  delectet  his- 
lis  autem  pnemitti  oportetquas  restant  de 
onibuscbronologicis.  Blanchinianas  quidem 
fue  ad  finem  Libri  Pontificaiis  adbibui.  Qua 
rtasse  reprehendar.  Dicet  enim  aiiquis  cum 
Periodum  Juiianam,  cyclos  solis  et  iunie, 
»iles  iilteras,  indictiones  Csesareas.  etaeram 
anam,  utile  quidem  et  necessarium  fuit 
sse.  Olympiades  vero  et  annos  Urbis  ante  et 
ilia,  quaenam  utilitas,  quaeve  necessitas  con- 
oporterepersuaserunt?  Enimvero  postquam 
ova  ilia  aera,  Chrisliano  adeo  nomini  infau- 
ipe  hegira.  utramque  earum.  ut  rari  dein- 
os,  omitti  posse  Pagius  docel.  et  vere  eas 
;  mihiautem  iibuitchronographosaliosjure 


patre.  Si  enim  in  Catalogo  aequali  eorum  temporum 
pontiflces  Romani  recensebantur  juxta  Cyclum  Vi- 
ctoris,  non  igiturtanti  habebaturaera  Dionysiana,  ut 
praetereundae  mihi  visae  sint  cerliores  aerae,  cujus- 
modi  sunt  oiympiades  et  anni  Urbis,  ne  cbronolo- 
giam  inhaerere  paterer  dubiis  adhuc  epochis :  ta- 
metsi  Dionysianaeadem,qu;ebrevi  ubiqueapud  Occi- 
dentales  obtinuit,  merito  aliis  omnibus  praeferatur. 
13  Optandum  sane  erat  ut  quoniam  varia  scri- 
ptorum  opinio  operosum  reddidit  L.angobardorum 
regum  annos  singiliatim  expendere.  saltem  privata 
rerum  Italicarum  epoche  ab  adventu  LangoDardo- 
rum  supra  memorato  per  annos  singulos  deducere* 
tur ;  siquidem  anni  ab  illo  adventu  non  semel  per 
seplimum  octavumque  saeculum  numerantur.  Et,  ut 
dicam  quod  sentio,  vehementer  miratus  sum  id  mi- 
nime  in  mentem  venisse  Blanchino  praesuli ;  quippe 
ffio  comparandos  sequi,  cumpraesertim  ab  ^  quemvidi  invasionemalteram  Italiae  aGothisiactam 
Issimo  chronoiogo  necessarias  esse  didice-  C  anteLangobardicam,  non  modo  perannosdigessisse, 
datas  oiympiadum  et  Urbis  aeras,  ad  parian-      sed  ipsis  Gothorum  regnum  annis  una  cum  imperato- 

rum  enumeratis,  ab  Odoacris  appulsu  anno  476,  ad 
Totilam  Tejamquedevictos  virtute  Narsetis  ann.452 
et  41)3,  totam  per  eorumdem  in  Italia  moram  dili- 
gentissime  descripsisse.  Sed  postea,  reattentius  con- 
siderata,  vidi  doctissimum  virum  ab  id  praestando 
fuisse  deterritum  tot  tamque  variis  I^ngobardici  ad- 
ventusopinionibus,  quae  inutilem  ejusmodi  epochem 
reddidissent,  ut  aiebam  num.  7,  rem  inutilem  futu- 
ram  annos  regum  ejus  gentiset  exarchorum,  ab  an- 
tiquis  neglectos,  recensere.  Praeterea  privatas  idem 
curas  non  adjunxit  Langobardicae  historiae.  Namque 
adhaesisseeum  video  chronoiogiae  praesertim  Pagii, 
qui  scriptores  Francicos  secutus,  quandoque  adver- 
satur  Lioro  Pontificali  et  Paulo  Diacono  :  ac  proinde 
ab  eodem  hac  in  re  paulum  digredi  coactus  ero 
in  fastis  conUciendis  quossum  poUicitus.  Equidem 
parce  et  timoris  semper  plenus  in  peregrinorum. 


ibam,  seu  hegirie,  et  Graecorum  annoscum 
(Card.  Nor.,  de  Epoch.  Syrom.)  Nulla  enim 
n  fatear,  ex  Bianchinianis,  concessu  omnium 
ram,  tutior  epocha  est  duabus  praedictis. 
er  lunares  et  ipse  annos  hegira;  numerare 
ima  die  46  Julii,  fer.  vi,  cnm  Arabes  inci- 
faea  Mahummedis,  ante  initium  secundi 
^aipiadis350,  qui  est  annnsaerx  Dionysianse 
:.  ante  Paiil.  1374,  post  Pai.  4375  ;  singu- 
nnis  diem  mensis  et  feriam  de  more  indi- 
I  nova  annorum  formaturbentur  res  nostrse: 
iOlympiadum  ef  U.  Q  annos  perpetuo  cum 
•  et  aliis  deduxi. 

Ft  planius  autem  sit  cur  doctissimo  Pagio 
.diam  recuso,  illud  velim  animadverti  quod 
ipse  Dionysianus,  cujus  aera  celeb^ior  certe 
m  Arabica,  nonnisi  temporibus  Caroli  Ma- 


ferri  est  coeptus  Victoriano  in  Gailiis.  et,  ni  rw  etiam  coaevorum,  sententiam  ivi.  Ubi  enim  vidi  ab- 
._  f-  .._,,-.__.    .. j  __    .-j ^  batem  Biclarensem,  aequalem  eorum  temporum,  con- 

stituta  primi  Langobardorum  regis  Alboini  caede 
anno  Justinl  Jun.  1,  Leovigildi  5,  aerae  Dionysianae 
572.  octo  duntaxat  post  annos,  5  videiicet  Tiberii. 
13Leovigildi,  principumAntharithconsignare,  quod 
aperte  pusnat  cum  Paulo  Warnefridi  et  epistolis 
S.  Gregorii  Magni,  id  mecum  deliberavi  ut  exteris 
res  nostras  re^rentibus  non  audirem.  Quis  enim 
ferat  regnum  Clephonis  octodecim  mensium,  ac  de- 
cennale  interregnum  post  Alboini  caedem,  antequam 
Autharisievaretur,  ad  auctoresynchrono  intraocten- 
niumcoarctari?liaqueveniam  mihi  hancdabitprae- 
sui  doctissimus,  ut  ab  se  recedam  in  Langobardo- 
rum  serie  texenda,  sive,  ut  verius  loquar,  sententiam 
Antonii  Pagii  cum  scriptis  conferam  auctorum  no- 
stratium,  ne  cum  Blanchino  abi  decipiautur. 

U.  His  delibatis  de  chronologicis  indicationibus 
praecipais  (non  enim  est  quid  loqaar  de  npanulU^ 
astronomlcis  qaae  proprlis  sitivV&\TL^^TT>^^VeL^^'^'- 


or,  in  Italiaipsa,  ut  mox  ostendam.  Indeque 
1,  olympiadum  et  Urbis  annis  omissis,  certa 
epocha  destituerentur  res  nostrae,  Galiorum- 
n  nostris  uctavo,  ut  aiebam,  saecuioconjun- 
e.  Siquidem  Galii  anno  olympiadis  369  se- 
U.  C.  H'6\  ante  Pal   qui  est  xtx  Dionysia- 

utebantur  cyclo  Victoris,  ut  notat  Scaiiger 
(tissimo  cod.  Kuseb.  Chron.  et  cum  eo  Noris 
)  Ravenn.  ac  Pagius  ad  an.  699,  n.  49.  Ibi 
Sgitur :  In.  annum.  V.  Childcberti,  Regis. 
um.  Pipino.  Jubente.  ab.  Adam,  sunt.  anni. 
fia.  DCCCC.  fuit.  Pascha.  X.  Kal  Aprilis. 
>.  Domini.  fuit.  K.  mndias.  per.  Cyclum. 
m.  annorum.  CLX.  Rcpctiiio.  a.  capitc.  Cy- 
iterea  continuator  hrede^arii  suam  continua- 

absolvens  anno  xne  Dionys.  736  ineunte  : 
onej  Inquit,  Domini  usquc  in  istum  annum 
em  in  Cyclo  Yictoris  anno  177,  Kal,  Januar. 
I.  anni  755  ;  numerat  quippe  a  menseMaftio, 


807 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


808 


los),  venio  nunc  ad  HisDaniiB  ac  Magnae  Britanniae 
defectiones  a  calhoiica  fide  breviter  enarrandum,  ut 
quae  sparsim  legunlur  in  chronoiogia  de  ulriusquc 
ad  iliam  reditu  facilius  inteiligantur  Acprimumde 
Hispania.  H*c  ab  ipsis  aposlolorum  temporibus  Bc- 
clesiam  habuit,  deinde  episco|K)s  ct  metropolilas. 
Tribus  persecutionum  saeculis  marlyrum  numeroil- 
lusirisuiit.  PaceperConstantinum  Hicclesiae  reddita, 
sacrisaedibussanctisqueconstitutiscatholicam  fidem 
et  Eccleslae  disciplinam  longe  laleque  diflfundi  glo- 
riata  est.  Ab  Adriano  primum,  deinde  ab  eodem 
Contantinoin  quinqueprovinciasdivisa(Mauritania 
enim  Tingitana  el  Baleares  insula*  extra  continentem 
siUe  sunti,  Bsiaicam,  Lusitaniam,  GalLTciam,  Tarra- 
conensem,  Cathaginensem,  tolidem  habuit  metro- 
polilas,  quorum  singulisepiscopi  plures  paruerunt. 
Brevi  ea  omnia  pessumeunt.  Honorio  ociavum  ac 
Theodosio  tertium  coss.,  anno  xne  Chrislianae  709, 
Alani,  Wandali,  Suevi  pervaduni  Hisp.iniam  et  om- 
nia  miscent  :  ii  postmodo  del)ellantur  a  Gothis,  qui 
rerum  potiuntur  :  barbariomnes,  omnesquea  catho- 
lica  fide  abhorrentes.  At  pr«serlim  Gothi,  qui  duo- 
bus  fere  sa?culis  ante  Ueccaredum  regem,  qui  h;«re- 
sim  deiestatus  est,  catholicos  vexaverunt,  Arianis- 
mum  profilebantur.  Haec  Gothorum  religio ;  cujus 
originem  audire  opportet.  Cum  gens  Gotliorum,  ab 
Hunnis  pulsa,  in  Thracia  primum  consistere  a  Va- 
lente  impelravit,  mox  deficiens  non  sine  Romano 
sanguine  profligata  fuit,  ac  demum  Gratiano  impe- 
rante.  foedus  cumRomanis  penussil,  Ulphilam  ha- 
buitepiscopum.  Hunc principem  iegaiionisfecil,  cum 
terrae  indigens  ciuam  coleret,  a  Uomanis  petiit  mo- 
rari  quocunque  loci  vellenl.  Quare  episcopusGothus 
Cpoli  degensanno  381  interfuitconciliogenerali  ii, 
tuentibusque  sententiain  Nicainorum  Patrum  adhae- 
sit.  Postea  Apolim  rediens,  incertum  num  legationis 
fautores  quierens,  an  proacceplo  beneficio  gralifica- 
turus,  cum  Arianis  communicavit.  Nec  mullo  post 
Gothi  omnes,  Uh)hilai  pnEceplis  imbuti,  ab  Kcclesia 
catholica  tanquam  Ariani  avulsi  sunt.  lidem,  vario 
tantum  nomine  Visigothorum  et  Ostrogothorum,  hi 
in  Italiam,  illi  in  Galliam  et  Hispaniam  irrupere. 

15.  Qui  lenuerunt  Hispaniam,  nempe  Visigothi, 
haeresim  ibi  altius  figere  quam  alii  apud  Italos  po- 
tuerunt,  GothicamsUtim  liturgiam  ubiqueadhiberi 
vi  et  armisconaiisunt;  sacradeindeomniapaulalim 
invertere.  Nequidquam  catholiciepiscopi  ecclesiasti- 
cam  disciplinam  lueri,  aut  catholicam  saltem  reli- 
gionem  periclilantemservarenitobanlur.  Arianienim 
reges  errorem  constantissime  defendebant,  nec  pie- 
late  sanguinisveconjunctioneab  ejusdem  oppugna- 
toribusdeportatione,  exsilio,  capite  pleciendisretar- 
dati  unquam  sunt.  Testes  suiit  tam  mulli  episcopie 
suis  se<Iibus  ejecti ;  testessunttot  martyres  profide 
constantissime  occumbcntes  ;  leslisdcniqueest  ipse 
llermenegildus,  regis  Leovigildi  filius,  quicumsuis 
fortiter  pugnans  pro  fide,  al)  Arianis  victus  occidi- 
tur.  Nonnulli  quiilem  episcopi,  catholicae  religionis 
zelo  inflammati,  dum  diKsidontes  burhari  Hispanas 
provincii*s  laccrabant,  catholicosriue  tam  vehemen- 
ter  insequebantur,  sacros  canones  defendisse  memo- 
rantur.  Hinc  est  quod  rebus  ad  extromum  miseris, 
Uomani  pontifices,  ne  quidquid  jurisdlctioniserat 
inler  episcoposconfunderetur,  identidemeorum  ali- 
quem,  zelo  caelcris  pra*slanliorem.  vicariatuaposto- 
lico  ornarunt,  ut  nullis  studium  fidoi  ac  disciplinae 
iimitibus  continerelur,  al  uhicunque  luxlosia  catho- 
licorum  csset.  ibi  incolumisoadem  servarctur.  Hunc 
honoremomnium  primoAsturicensiepiscopoTuribio 
esse  datum  I^gimusa  LeoneMagno  leumdem  uni  aut 
alteri  Hispalensi  Simplirius  et  Ilormisda  sunt  im- 
pertiti,  necnon  Joanni  Tarraconensi  episcopo  Hor- 
misdaidem  concessit.  Praeterea  recti  fideique  sem- 
per  retinentissima  Hispania  turbulentissimis  hisce 
eiiam  lemporibus  nonnull:i  catholicorum  concilia 
celebravit,  aliaque  gessit  non  pauca,  eam  incolen- 
lium  gloriu»  perpetuo  ascribenda.  Quid  vero  ?Hispa- 


A  niensis  Ecclesia  universim  misera  usque  ad  Recca- 
redum  regem  duobus  fere  saeculis  fuit ;  neque  un- 
quam  emersisse  eam  legimus,  nisi  anno  Pelag^ii 
poniificis  extremo,  cum,conciIioToleti  iii  celebrato, 
tum  rex,  tum  tota  ejus  gens  Arianismum,  Leandro 
Hispalensi  et  monacho  Eutropiopraedicantibus.  de« 
testati  sunt.  Caetera  et  ex  chronologia  et  ex  notis 
infra  petenda.  Etenim  a  S.  Gregorii  Magni  primor- 
diisad  S.  Gregorium  H,  nempeah  exeunte  sextoad 
octavi  saeculi  principium,  nulIaOccidentalispatria^ 
chatus  feliciorflorentiorque  dioecesi  Hispana  ;  inde 
vero  rursus  miseram  multoque  infeliciorem  qQam 
antea  fecit  Saracenorum  invasio. 

16.  Ab  Hispania  nunc  pergo  in  Magnam  Britan- 
niam.  IIxc  altero  Ecclesiae  saeculo,  regis  Lucii  pie- 
tate  a  S.  Eleutherio  papa  obtinuitevaiigelicaprxdi- 
catione  illustrarL  at  postea,  quae  regni  illiusfices 
sunt,  a  fide  discessit.  Magnae  hujus  insulae  notitii 
tum  ecclesiastica  tum  civilis  repeti  memoria  debet 

13  ex  eruditissima  descriptione  praesulis  Blanchini  in 
nolis  historicis  ad  S.  Eloutherium  ;  utrumque  enii 
ejus  statum  tam  alle  insculpit  animo,  ut  priorni 
trium  Hcclesise  saeculorum  nulliusprovinciaeimagi- 
nem  tam  afi^abre  elaboratam  fatear  me  vidisse  un- 
qiiam.  Deinde  ut  uno  velut  ductu  ad  monachi  Ao- 
gustini  pra^dicationem  gradus  fiat,  summa  baec  fo- 
siorishisturiaecapiia  meminisse  oportet.  Constait- 
tino  formam  imperii  ab  Adriano  excogitatam  post 
Nicirnum  concilium  instaurante,  ac  diviso  orbeRo- 
mano  inter  quatuorpraetorii  pripfectos ;  trium  dice- 
cesium  tractus  Galliarum,  Hispaniarum,  Britanoia- 
rum.  priPfecto  prietorii  Galliarum  obvenit.  Profio- 
cix  Britanniarum  a  Constantino  quatuor  institatx; 
has  postmodo  Valentinianus  fecit  quinque  ;  tres 
praesidiales,  Britanniam  I  et  II,  et  Fl.  Caesarieoseoi ; 
consulares  duas,  Maximam  Caesariensem  et  Yaleo- 
tiam.  Sic  divisa  dioecesis  spectabili  vicario  paroit 
usquead  coss.  Hoiior.  Aug.  Vil  et  Theodos.  Aog.  U, 

^  sive  usque  ad  an.  407.  Tum  vero  tyrannidem  indoil, 

^^  levatisque  ac  brevi  ciesis  Marco  et  Gratiano,  fclicior 
succeditConstantius,  qui  trajiciens  in  Galliam,  ooi* 
versum  Gallum  Aquilanumque  militem  ad  soaspar- 
tes  trahit.  Nacti  occasionem  barbari  invadunt  Gal- 
lias,  Respublicae  ubique  emergunt :  Britanoi  ipsi, 
dum  Alaricus  Romam  expugnat  an  709«  sese  in  li- 
bertatem  asserunt.  Sic  magna  insula  pnecipiti  de- 
fectione  ab  imperio  avulsa,  primum  infelix,  deiode 
misera.  Romano  spoliatam  milite,  prsedaeque  tno»- 
marinarum  gcntium  patentem,  a^gre  tueotur  indi- 
genae.  Quare  anno  42)  legatis  ad  Honorium  missis, 
subjectionem  promittunt,  modo  a  Pictis  et  Scotit 
invasoribus  liberentur.  Koma  mittiturlegio;abinfi^ 
stationibus  liberantur,  de  muri  repagulo  adnMnes; 
tur.  Nova  Uimen  auxilia  a  Ro-nanis  petita  segaenti 
anno  ;  hi  autem  fatigati  expeditionibos,  valeiisdi- 
cunt.  Fiicti  igitur  sioviores  transmarini,  praedis  cs^ 
dibusque  Britanniie  infestiores  sunl  usquead  annoi 
44(),  cuin  Woriigernus,  Britannorum  rcx,.tentato 

D  ilerum  nequidciuam  Komanorum  auxilio  abAetio 
magistro  militum  Valontiniani  III,  de  Saxonaop^ 
tenda  ope  coacto  consilio  deliberat. 

M.  Quamobrem  sequenli  anno  juxta  coosiliom 
imprudeiis  procer.im,  missa  lo;;atione  invitatSaxo- 
nes,  qui  jain  diu  rogno  cjus  inhiahaDt.  Posl 
biennium  robustioros  Gormaniie  populi  Angli  « 
Saxonos,  Juttic,  Ilongislro  duce,  pnpsidium  affe- 
runt  Britannis.  niox  poriculum  allaturi.  Vix  in 
insul.im  ingrossl,  sedequc  in  orientali  piaga 
constituta,  cum  Pictis  et  Scotis  deccrtant, 
eosqiie  in  fugam  vertunt.  Conventua^  postea  est 
inter  Britannos  ot  Anglo-Saxones  (ita  tres  ea;  na- 
tiones  conflato  nomine  appellatae)  ut  bi  pu^narent 
in  poslerum  pro  Brilannorum  laribus.  militiaisli- 
pendia  accepturi.  Pugnat  Wortigernus  anno  ioO 
cuin  hosiibus,  deque  iis  insignem  victoriam  refert 
foedeiatorum  auxiliis,  quare  prsemium  HeDgisto 
Cantium  largitur.  Interca  llengistus,  defectiooea 


CBNNI  PR-fiFATIO  AD  CHRONOL.  SEQ. 


840 


fratrem  Ilorsam    novumque  militem  e  A  plectente.  Sic  quator  et  sexaginta  annorum  spatio 


i  accersit,  cumque  iisfiliam  Rowen.Hor- 
ii  regem  saiulat;  fiiix  autem  venustate 
Wortigernum,  gui  repudiata  uxore  isti 
Erat  Wortigerno  nlius  magnae  Indolis,  cui 
Vorlimero.  Ilic  Hengisti  Iraudem  depre- 
patri  et  Britannis  nuntiat.  Hospites  ioco 
labili  \  fit  pugna :  Wortimeri  virtute  inter- 
^rsa,  fugatur  Ilengislus,  qui  fratri  succe- 
lantii  regno.  Transfuga  in  Tanet  insuiam 
ens,  inde  in  Germaniam  redit;  multisque 
copiis  adest  sequenti  anno,  nactusque 
num  prxmortuo  filio  regnantem  soium, 
filiae  artibus  invadit  regnum.  Semei  enim 
factus  captivus  Worligernus,  primo  liber- 
bus  provinoiis,  deinde  vitam,  traditis 
ocis,  coacius  est  redimere.  Tunc  barbari 
)mnia  et  sacerdotes  debacchantur,  flamma 
squidquid  religionisest  prosternunt.  Wor- 


vasta  ea  insula  Evangelii  leges  amplexa  est:  cujus 
antea  parsminima,  nempeCambria,seu  Wallia,  ubi 
reclusi  erant  Britanni,  fidem  quidem  conservabat, 
sed  in  ritudePaschateetquibusdamaliisabEccIesia 
Romana  dissidebat. 

18.  Quam  recte  utriusque  regni  vicissitudines  con- 
junxerim,  vel  inde  patet  quod  utrumqne  Ecclesise 
Occidentalis  faciem  minus  horridam  septimo  prae- 
sertim  saeculo  nobrs  exhibet;  cum  Langobardorum 
vesania  et  audaciaCxsarum  difficilia  Italiae  tempora 
reddebaniur.  Praeterea  tanta  utriusque  similitudo 
est,  tanta  conjunctio,  ut  quae  uno  ferme  eodemque 
tempore  Hlspania  ab  Arianis,  ab  idololatris  Britan- 
nia  catholicam  religionem  et  sacras  Ec^^Iesiae  leges 
conculc^rl  passae  sunt;  uno  item  eodemque  fere 
tempore  illa  a  S.  Leandro  Ilispalensi,  haec  a  S.  Au- 
gustinomonachouberriinoEvangeliiflumineirrigari 
cceperint,  atque  haec   impietatem,  iiia  errorem  de- 


pseinCambriamseuWalliamfugaelapsus,  B  ponentes,  decorem  Sponsae  Chrsiti  postliminio  re- 


in  oppido  sese  munit.  Hucqui  eum  secuti 
laias  fidei  Britannics  advexerunt ;  ca^tera 
I  Idololatriam  misere  redierunt.  Heptar- 
Indebarbari,  seu  septem  regna  aliud  alio 
constltuerunL  Juttarum  regnum  fuit  Can- 
as  metropolis  Dorovernum  seu  Cantuaria. 
labuerunt  tria,  quae  dicebantur  Saxonum 
am,  Meridianorum,  etOccidentalium ;  tria 
11,  nempe  Anglorum  Orientalium,  Mediter- 
I,  seu  Merciorum,  et  Nordanhymbrorum, 
anniaeconstitutionemestnactusAagustinus 
s  qui  a  S.  Gregorio  magno  ad  eam  gentem 
18.  Quando  autem  nonnullo  intervallo  ea 
fidem  reversa  sint,  quanquam  digessi  in 
•gla,  lubet  hic  uno  ductu  dellbare  Gantii 
cajus  urbs  primaria  Durovernum  seuCan- 
nde  Cautuarios  el  Yectuarios  Beda  incolas 
Juttarum  origine,  omnium  primum  evan- 


vocaverlnt.  Quamvisenimmagnum  id  discrimeneas 
intervertat  quod    Britannla   paulatlm    iilustrata, 
splendorem  diuturnius  praesetulerit ;  Ilispaniavero 
instarfulguris  catholicas  voces  penetrasse  Inomnes 
fines  gloriata,  sit  brevi  experta  gravius  magisque 
deplorandum  ob  Saracenlcam  Invaslonem  \ncommo- 
dum.  Nam  Wortlgernl  cum  pauclseiabentis  In  Wal- 
liam  calamitates,  Pelaglus  et  sui  confugientes  In 
Asturiam  perpessl  sunt:  tamen,  cum  nova  baecca- 
lamltas,  quae  trium  saeculorum  silentium  Eccleslae 
Hispaniensium  lndixlt,octavosaecuIoacciderit,  nibll 
impedit  quin  ioto  septlmo  elabente  utrumque  re- 
gnum  conjunctim  spectemus  amplisslmae  reilgionis 
segetisferacissimum,  postquam  vidimus  conjunctim 
utriusque  horrorem  duobus  fere  saeculis  quae  praelve- 
runt.  Atque  utinam  slmili  Brtiannia  infortunio  ite- 
rum  fuisset  obnoxia,  ut  similis  semper  utriusque 
conditio  ad  nostram  usque  aetatem  memoraretur  1 


ieillustraturabAugustinomonachoprimus-  p  Nam  Hispani,  qui  ad  Asturiae  montes  confagerant, 
lium  heptarchiae   regum  JEdilbertus,  seu  ^  secumque  fidei  reliqui 


tus,  Idololatriam  deiestatus,  catholicam 
plectitur  an  597.  Post  septem  annos,  nempe 
lonla  Orientalis,  quam  hodie  re^ionem 
1  ei  Mediam  vocant,  baptismo  sui  regis 
,  qui  et  Seberetus,  illustratur.  Northum- 
e  in  duas  olim  provincias  seu  regna  Ber- 
i  et  Deiorum,  Beda  teste,  dividebatur, 
1  regem  baptizari  gloriata  est  anno  627, 12 
die  sancto  Paschatis,  Eboraci,  ab  episcopo 
cui  prsemium  rex  dono  dedit  urbem  ipsam, 
fieret  episcopaiis;  sexque  annorum  prai- 
3  multa  per  sanctumepiscopum  millia  sunt 
a.  Orientalium  Anglorum  regnum,  quod 
;ebatur  provlncias  Norfolciam,  Suthfolciam 
t>rigiamcum  insula  Eiii,  ut  ait  Pagius  au- 
i  Spelmanni  (an,  627,  n.  25),  suum  quidem 
irpualdum,  seu  ErpenwaIdum,Christianum 
iri  anno  628:  at  eodem  anno  eum  dolens 


uias  advexerant,  hanc  semper 
incolumem  servaverunt ;  et  ubi  angustos  regnl  fines 
paulatim  dilatare  iisdem  licuit,  ad  sartam atque  te- 
ctam  Ecclesiae  disciplinam  ubique  conservandam, 
plures  episcopos  habuerunt,  ut  testatur  synodus 
Ovetensis  anno  882  celebrata,  cul  eplscopi  duo  et 
viginti  Ovetensisubjectlinterfuerunt.  Quare  postea, 
cum  virtusextremorum  Gothicaegentis  regum  Igna- 
via  labefactata,  sensim  Hispanis  rediit,  coeperunique 
barbaros  praeiio  vincere,  atque  ex  urtiibus  Integrls- 
que  provlncils  propulsare,  pari  religlonem  gressu 
quo  arma  In  eas  viclricla  intulere.  Nec,  quamvis 
magna  vulnera  acceperant  sacrl  canones,  novl  fue- 
ruut  opus  praecones  fidei,  qul  Evangellum,  a  quo 
Hisuanl  non  defecerant,  iterum  annuntiarent. 

19.  Capterum  banc  novam  calamitatem  Hlspaniae 
magna  ex  parte  allevat  gens  Inclyta  Germanorum  a 
S.  Bonifacio,  cul  factum  postea  nomen  ejusdem  gen- 
tis  apostolo,  ex  idololatriae  tenebris  universim  edu^ 


nonnisi  629,  aut  tardius  630,  succedente  t\  cta  per  idem  tempus.  Huicautem  universie  Germa* 

^  * "  »'  —     ' ^-      norum  conversionl   ante  exitum  septimi    saeculi 

proluserat  S.  Willibrordi  priedicatio,  qul  omnlum 
primus  In  Frisia  et  aliqua  In  Germanlae  parte  Evan- 
geiium  annuntiavit,   fundavit  Ecclesiam,  eamque 
martyrum  Indlgenarum  sangulneconglutinavlt.  Qu» 
tam  longeet  tamiate  perUccldeniemdiffusa  Evan- 
gelil  praedicatlo  portendebant  tum  Imperli.    ium 
l^cclesla)  Orientalis,  semper  levis  semperque  incon* 
stantis,  primo  imminutionem,delndeetlam  excidl- 
um.Ublenimaudaclssimis  semperstudentes  haeresi- 
bus,  demumsacrasimagine.4persecuti  Au^usil,ad  e.v 
tremum  audaces  esse  coeperunt,  et  Ecclesiam  pessum 
quotidie  Ire,  et  Imperlumvacillansprimum,  deinde 
penitus  dirutum  aspexerunt.  Quod  si^  ut  aiebatBa- 
ronius,  o  consiiio  Dei  factum  utcum  insurgerent  In 
Romanos  pontifices  imperatores.  Italiae  milites  in 
eos  rebeliarent,  malentes  pro  saiute  pontificuai  vw 
dlscrimen  adducl,  quam  Grascor^vck  m^t^X^^^.^  \\a^*^ 


,  episcopus  Felix  ejus  gentis  instruendae 
sascepil.  Occidentales  Saxones,  qui  et  Ge- 
uncupantur,  anno  635  baplizatoCynigilso 
ege,  Chrisiiani  fiunt,  praedicante  Birino  epi- 
|aem  papa  Honorius  eo  miserat  nutli  addi- 
11.  Rexque  idem  Cynigilsus,  atque  Osualdus, 
icro  eum  fonte  suscepit,  filiamque  illius 
duxit,  donarunt  Birino  civitatem  Dorcic, 
sedem  episcopalem  constituit,  hodie  Dorce- 
n  Cobunis,  et  Oxoniensi  comitatu  appella- 
ciorum  regnum,  quod  usque  ad  annum  626 
ataheptarchiaducesadministrarunl,  at  tunc 
egls  nomen  sibi  ascripsit^  an.  653,  regnante 
ftdem  est  amplexum  Oswii,  Nortbumbrorum 
filil  ejus  Alcfridi  opera.  Australes  demum 
,  seu  Westsaxones  novissime  omnium  he- 
e  regnorum  Cbristo  dederunt  nomen  anno 
'am  rege  Edilwalchlo  fidem  cathollcam  am- 

Patrol.  CXXVII. 


^ 


811 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


812 


relinquere  indefensos.  Ex  hoc  tempore  exarchorum  A 
vires  admodum  tenues  reddi  coepere;  contra  vero 
Romanis   pontificibus,  pro  quibus  milites  starent, 
auctaesunt.  Gt  quod  in  libris  Regum  est,  tunc  acci- 
dit,  ut  post  tongam  concerUitionem  decresceret  in 
dies  domus  Saul,  cum  David   magis  proficeret. » 
(Bar.,  an.  701.^  Cum  vero  ad  t.mtum  audaciae  iidem 
venerunt,  utChristi,  sanctissimae  Yirginis  sancto- 
rumque  omnium  effigies  protriverint.  publicisque 
eas  edictisubiqueconculcari  praeceperint,  tuncprae- 
cipua  imperii  parteexuti,  vanum  imperatorum  Ko- 
manorum  nomen  retinentes,  nihil  profecto  aliud 
praeterimaginemad  captam  usqueConstantinopoiim 
servaverunt  imperii.  Ga  propter,  quae  Blanchinianae 
chronologiae  erant  pars  major,  res  civiles  et  eccie- 
siasticae  Orientales,  minimam  nostrae  partem  occu- 
pabunt.  Tria  enim  pnedicta  florentissima  Europae 
regna  in  rerum  Orientis  locum  succedent,  sterneiit- 
que,  ut  ita  dicam,  amplissimam  viam  enarrandisin 
quinto  operis  hujus  volumine  de  primis  Occidentis  B 
Augustis  postinstauratum  imperium  piissimisFran- 
ciae  regibus  tam  bene  de  apostoilca  sede  et  de  Ro- 
manis  pontlficibus  meritis,  quorum  praedecessores 
CaroiusMartellusetPippinusquidpneclareproeadem 
sede  gesserint,  infradigestum  per  annos  videre  est. 

90.  Caroliquidem  Martellt  majoris  domus  voluntas 
magis  quam  facta   commendantur:   morte  autem 
huncpraevenientePippinusfilius,  rexCaroiingiorum 
primus,  apostolicam   sedem  tum  a  Langobardica 
iyrannide  etab  sceiestislconomachorum  conatibus 
liberavit;   tum  Exarchatu    primum  et  Pentapoli, 
deindealiisregionibus,  urbibuscastrisqueplurimis 
locupletavit :  quae  extrema  in  hujus  voluminis  parte 
fusissime  in  Pontificali  Libro  enarrata,  in  extrema 
pariter  parte  chronologiaesingillatim  expendi.  Qua 
Carolus  Magnus  et  successor  Ludovicus  Pius,  prae 
aIiissuccessoribus,munificentissimaliberaIitatesan< 
ctam  Sedem  prosecuti  sunt,  eam  el  narrationis  pro- 
Hxitaset  moles  voluminis  differendamad  aliud  vo-  n 
iumen  persuaserunt.  Quid?  Miraris  bipertito  pro- 
missam  chronologiam  a  Blanchino  pr^esule  (pra?/^.  ad 
tom.  Il)quadripertito  divisum  iri  Y  Sis  per  me  mo- 
nitus  quod  doctissimus  vir,  copia  rerum  obtutus, 
consilii  allud  cepit,  cumtertium  operisvolumen  eis 
Pelagii  secundi  aetatem  non  produxit,  idemque,  im- 
manibus  aliorum  laborum  studiis  fatigatus.  quibus 
brevi  animam  profudit,  Prolegomenon  valde  inops 
in  lucemedidit.  Quapropter  V.  C.  P.  Joseph  Blan- 
chini,  praesulis  nepos,  patrui  ^loriae  jure  studens, 
tres  optimae  notae  miraeque  antiquitatis  codices  ter- 
tium  idemvolumen  illustrantes  nactus.  Decretum 
Gelasii,  Sacramentarium  D.  Leonis  Magni,  et  Psal- 
terium  antiquae  versionisltalae,  -ne  minus  opportune 
minusque  utiliter  ederentur  in  lucem,  huic  quario 
tomo  praemisit.  Consilium   profecto  erat  tum  tria 
praedicta  opuscula,tum  alia  plurimaab  eodem  V.  C. 
simul  congesta  seorsim  edere ;  at  ne  Anastasii  cum 
notis  variorum  continualionem  exspectantes  delu- 
derentur,  optimum  visum  est  pontificum  Yitis  quae  D 
supersunt  divisis  in  duas  partes  bipertito  pariier 
divisa  prolegomena,  ut  fieri  est  coeplum,  praemit- 
tere;  itautvolumen  quartum  a  S.  Gregorio  Magno 
ad  inltium  regni  Caroli  Magni,  nempe  ab  anno  590 
ad  768,  perveniat;  quintum  vero  totum  opus  perfi- 
ciat.  Neque  imprudenter  factum  id  videtur  ;  nam 
quartum  Langobardorum  et  Exarchorum  tyrannide 
afflictos  pontificeset  Italiamrepraesentabit;  etquin- 
tum  praeseferet  ditionem  apostolicae  sedis  maximis 
auctam  incrementis  per  Francos  regesejusdem  be- 
neficio  adsummum  imperii  fastigium  cvectos. 

21.  Redeo  ad  Pippinum,  primum  ditionis  sanctae 
sedis  amplificatorem  lluic  potissimam  amplificatae 
ditioifisecclesiasticaegloriam  deberi  omnes  fatentur, 
ejusenim  reimemoriaconservaturin  antiqua  tabula 
Ravennatensi  apud  Papyrium  Masson.  lib.  ii. 

PlPlNVS.    PIVS.     PRIMVS.    AMPLIFICANDiE.     ECaESI^. 
VLUf.     APERyiT-    £T.     £XARCHATVM.    RAVENNJS.     CVM.. 


AMPLissiMis caBtcra  excsa-  At  recentiores  non- 

nulli  eruditissimi,  prieque  iis  Antonius  Pagius,  epo- 
chem  civilisadministrationissanctae  sedis  huc  revo- 
cant.  SiquidembicpostquamcumBaronioexaminavit 
allerumPippiniadventum  in  ItaIiam,donationeraque 
amplissimam  sanctae  sedi  factam,  quam  fuse  Liber 
Pontificalis  enarrat  in  Stephano  11,  al.  ILI,  laudatam 
epigraphem  interpretatur  (an.  75o,  n.  6)  quasi  hinc 
certa  incceperit  dominatio  civilis  pontificum,  sta- 
tuitquecumcontinuatoreFredegarii  ejusprincipium 
annopi'aedicto755.  Equidem  prxtermitto  id  parvum 
unius  anni  discrimen,  quod  intercedit  Fredegarii 
continuatorem  inter  ei  Annales  Fuldenses,  sequenti 
anno  Pippini  donationem  consignantes :  sed  Juvat 
a  Pagio  inquirere  num  aliquid  primum  instituere 
et  idem  amplificare  sint  illi  unum  atque  idem?et 
negrammaticisquxstionibusimmorer,  statimurgeo: 
DuplexCottiarum  Alpium  restitutioantePippinido- 
nationem  facta;  prima  nlmirum  Joanni  VII  abAri- 
perlo  (Anast.  num.  168 ;  Diac.  1.  vi,  cap.  28)  ;altera 
Gregorio  H,  a  Liutprando  {Anast.  num.  179),  atteDdi 
non  debeat,  ac  si   Alpes  Cottiae  Patrimonioram  ti 
Curtium  conditionem   imitentur;   sed  Galientivai 
castrum,  quod  S.  Gregorius  III  redemit  a  Spoletino 
duco  Trasimundo,  Curtesne  et  Patrimonia  imitft- 
batur?  Audiatur  Anastasius:  a  Dans  pecunias  Don 
parvasTrasimundo,  duci  eorum,  ut  cessarent  belli 
etqnaestiones,  potuit  causa  finire,  et  in  compagne 
sancUe  reipublicae,  atque  in  corpore  Christo  dilecti 
exeroitus  Romani   annecti  praecepit.  d  Num.  203.) 
Num  forte  putat  Pagius  sanctam  rempublicam  cor- 
pusque  Komani  exercitus  ditionem  re^picere  impii 
Leonis,  aquo  Italia  omnis  defecerat,  utRomanos 
pontifices  tueretur,  inquorumditionem  bauddobie 
omnisconcessisset  nisi  tot  armatorum  mole  preme- 
retur?  Audiat  igitur  clarius  ipso  ab  Anastasio  tes- 
timonium,  ubi  agit  de  quatuor  Zachariae  civilatibDS 
restitutis:  <r  Pnedictas,  inquit,  quatuor  civiUtes, 
quas  ipse  ante  biennum  per  obsidionem  factam  pro 
praedictoTrasimundoduce  Spoletino  abslulerat,  ei- 
dem  sancto  cum  earum    habilatoribus   redonarit 
viro.  »  Quae  post,  recensente  Anastasio  patrimonia 
Sabinense,  Narniense.Auximanum,etc*,aiiudemicat 
argumentum  quod  infra  expendam. 

22.  Miratus  sum  scilicet  quod  Pagius,  q  i  recte 
ar£^uit  Cointium  falso  tradentem  Romanam  etiao 
uroem  inditione  imperatorum  Spoleos  permaosisse 
usque  ad  annum  796,  idem  postea,  distinctiscui 
Cointiolaudato  patrimoniisjuribusque  sanctaesedil» 
concludatquod  :  Jura,  loca^  fines  ac  territoria  ckir 
tatum  pertinent  ad  donationem  Pippinianam ;  patii* 
monia  vero  tum  intra  tum  extra  eam  donationea 
consistunt.  Idenim  est  constituere  Pippinnm  aocto- 
rem  ditionisecclesiasticae,  quod  aperte  pugnatcaa 
supra  allata  epigraphe  Ravennatensi,  quae  nonatt- 
ctorem  aut  inslitutorem,  sed  ampiificatorem  cjns- 
dem  ditionis  eum  appellat.  Qua  in  re  stadiicaosas 
non  habens  procul,  ut  historicum  decet,  nee  pro 
Krancorum  regum,  nec  pro  apostolicae  sedis  digni- 
tate  loquitur  ;  hujus  enim  ditionem  in  civiiibos ei 
donationibusemergentem  nobis  tradit,  quaeex  ultro 
sese  dedentium  populorum  voluntate  suam  trahif 
originem  ;  piissimos  vero  Francorum  reges,  qni 
ecclesiasticam  ditionem  certatim  ampliflcarunt,  Pip- 
pino  rem  feliciter  incipiente,  perperam  docet  prin- 
cipatum  instituisse,  quod  manifeste  falsam  est 
Enimvero,  neullusei  scrupulusremaneat,  Anabtasiss 
inStephano  II,  al.  III  [num.  2i6et  247),  anteqoaa 
memoret  Pippinianam  donationem,  semel  et  iteraa 
vocat  civitates  et  loca  ab  Aistulpho  invasa  sanctx 
Dei  Ecclesiw  ac  reipublicx  Romanorum  jura,  Dcinde 
ad  donationem  veniens  post  alteram  obsidionem  Ti- 
cini  (num.  ^o'^  et  seqq,)  primum  restitutas  testatnr 
civitates,  deinde  perpetuo  possidendas  Romanb 
pontificibus  a  Pippino  donatas.  Quae  autem  erant 
bae  restitutaeprimum,  mox  donatse  civitates ?Earaa 
omnium,  quas  Anastasius  ibidem  enumerati  nalU 


CENNI  PRJEFATIO  AD  CHRONOL.  SEQ. 


8U 


miam,  ad  Romanum  ducatum  pertinebat ;  A 
inctaapud  eum  menliooccurri::  «Necnon 
em  Narniensem  qu»  a  ducatu  Spoletino 
tomanorum  per  evoluta  annorum  spatia 
^jsa.  »  Quapropler  nulla  ex  quatuor  lau- 
latibus  antea  restitutis  pontifici  S.  Zacha- 
suis  habitatoribus,  in  Pippinia  donatione 
r;at  Ravenatium,  iEmilia;  Pentapolisque 
int ;  quas  profecto  regiones  a  Pippino  do- 
B  sutiimis  pontificibus  controversia  nulla 
a  id  vocari  in  controversiam  posset,  num 
igiones,  quarum  civitates  vocantur  Jura 
anorum  et  sanctx  sedis,  ultro  se  ante  de- 
lontificibus  cum  ab  imperatoribus  Oricntis 
t,  ac  postea  invasx  a  Langobardis  fuerint ; 
slli  a  Francis  capt<e,  sint  donata;  pontifi- 

quoniam  hanc  evolvens  controveisiam, 
is  modum  excederem,  intactam  relinquere 
co. 

im  id  prxterire  non  debeo,  quod  ostendet  3 
ludata  epigraphe  appellari  amplificatorem, 
vero  a  Pagio  et  aliis  institutorem  ecclesia- 
icipatus  Pippinum.  Prae  aliis.  quas  Itaiia 
Qtationibus  per  exarchos  indurtis,  ma^^na 
1  fuit,  cum  Longinus  eam  in  ducatus  for- 
5git.  Perstiterint  necne  prielores  urbani, 
ilures  in  S.  Giegorii  epistolis  memorantur, 
fert ;  certe  urbs  Roma  et  ejus  ducatus  per 
regia  urbe  missum  regebuntur.  Sic  stetit 
)  administratio  usque  ad  annum  circiter 

Impius  Leo  ut  melius  ac  tutius  persequi 
posset,  S.  Gregorium  II,  modis  omnibus  co- 
interficere.  Tantum  facinus  perpelraturis 
im,  ait  Anastasius  {nwn.  183)  iMarinus  im- 
patbarius,  qui  Romanum  ducatum  tenebat, 
issus  urbe,  imperatore  mandante  hoc  pro- 
inc  defectio  omnis  It^lia;  antea  raemorata ; 
tisubique  ducibus  excussum  jugum  impe- 
lenique  origo  certa  ditionis  Ecclesiae  ;nam  q 
ss  ipsi  in  partes  divisi,  pars  eorum  ponti- 
imperatori  adhaeserunt:  ipse  exarchus  Pau- 
s,  duxque  Romanorum  Petrus  affiictus : 
Ita  et  oppida  in  iEmilia  et  Pentapoli  Lan- 
se  dedunt :  Eutychius  exarchorum  extre- 
sas  Cpoli  in  caesi  Pauli  locum,  ut  impium 
et  facinus  in  Komanum  pontificem,  res 
AsSLS  inveniens,  Romani  ejusdem  pontificis 
uxilium  impiorat,  a  quo  defenditur.  Dux 
•roanorum  Stephanus,  Petri  successor,  non 
ib  imperio  pendet,  sed  a  Romano  pontifice. 
ni  nutu  obsessam  a  Liutprando  Urbem  de- 
S.  Zachariae  mandatis  obtemperans,  dum 
tifex  Ravennam  proficiscitur  tuiturus  Ex- 
eam  gubernat.  Historiam  hanc  totam  nar- 
asias,  quam  ego  explicui,  non  excogitavi. 
ut  vidimus,  novam  regiminis  formam  SS. 
»  Gregorius  ill  et  Zacharias  induxerunt, 
160  magnse  rerum  partis  potiebantur  ;  ea- 
ler  quod  suum  erat  ab  invasoribus  Lango-  D 
petebant,  et  hi  vicissim  tanquam  propria 

et  urbes  et  oppida  restituerunt.  Ita  regaie 
amr  quo  nullum  sanctius,  nullum  est  fir- 
rbe  terrarum,  originem  habuit  quam  regna 
'aeclariorem.  Studium  nimirum  et  pietas 
m  primo  illud  instituit,  deinde  Francorum 
mificentia  accedente,  qua;  virtute  et  armis 
im  manibus  scelestissimisque  Orientis  im- 
os  eripuere,  ea  diplomate  donationis  fir- 
petuo  possidenda  sedi  apostolicae  largiti 
lationis  Carolinae  exemplum  ex  codice  Far- 
laroli  aevo  descripto,  videsis  infra,  col.  ^, 
un  dictorum  firmitatem. 
od  si  quis,  Pagio  adhaerens,  litteras  cum 
terpretatus  erit  Gregorii  III  ad  Caroium 
1,  majorem  domus  Franciae,  in  quibusdo- 
ntifex,  quod  quidquid  reliquum  erat  in 

Raveonatiam  pro   subsidio  et   almento 


pauperum  Christi,  seu  luminarium  ooncinnatione 
(Pag.,  an,  760,  n.  4),  a  Langobardis  desolabatur ; 
is  certe,  cum  vulgi  opinionem  posuerit,  discens  ab 
ecclesiastica  historia  quod  sancUe  sedis  admini- 
stratio  civilis  non  coepit  aevo  Constantin.  Magni, 
tantulum  opinionem  de  hujus  imperatoris  donationi- 
bus  Patrimoniorum,  ac  de  Patrimoniis  ipsis  imbi- 
berit,  ut  pro  eorum  indemnitate  aliquid  loqui,  sea 
potius  memoria  repetere,  necessarium  esse  existi- 
mem.  Memoriam,  inquam,  repetere;  nam  doctissi- 
mus  praesul  Blanchinus  in  notis  ad  S.  Sylvestrum 
cumNicolao  Alamanno  de  Lateranensibus  parietinis 
eadem  lateexpendit,  singillatim  enumerat,  eorum- 
que  ex  reditibus  in  summam  collatis.  35 milleos  soli- 
dos  confici  ostendit,  quos  Nicephorus  et  Theophanes 
a£Qrmant  pendi  quotannis  consuevisse  a  praesidibus 
provinciarum  ante  Leonem  Isauricnm.  li  vero  solidi 
nummumaureorumvulgoe^oppicseptemdecim  millia 
erant  ex  ejusdem  computo  ;  ac  proinde  totidem 
quotannis  inferebantur  in  aerarium  apostolicae  sedis, 
nomine  Patrimoniorum  ;  quorum  reditus  parte  de- 
cima  pinguiores  erant,  in  ministros  exactionum  in- 
sumi  solita.  Haec  profecto  si  animadvertantur,  tum 
omnem  nobis  eripient  admirationem  ob  immensas 
pontificum  largitiones,  basiiicarum  instaurationes 
aliosque  ingentes  sumptus,  qui  nostram  xtatem 
referunt ;  necnon  ob  identidem  perpetratas  a  barba- 
ris  patriarcbii  Lateranensis  expilationes,  jussasque 
ab  iisdem  summas  immensas  ad  redimendaablata: 
tumin  maximam  conjicient  obdivinaeomnipotentiae 
consilium.  Vixdum  enim  impius  Isauricus  Vatrimo^ 
nia  SS.  principum  apostolorum,  qux  olim  Ecelesiis 
auri  dimidium,  et  tria  conferebant  argenti  talenta, 
publicae  rationi  exsolvi  prxcepit  (Theoph.  in  LeoneL 
quod  nullus  pra^decessorum  ausus  erat,  vidit  exal- 
tari  Ecclesiam,  se  autem  in  dies  magis  humiliari. 
Perinde  factum  diximus  de  Langobardis  in  sancta 
manus  scelestas  extendere  non  verentibus.  Ac  pne* 
terea  innumera  aflferri  possent  exempla  hujusmodi, 
unde  evidens  fieret  Christum  pugn  isse  seipper  in 
manu  forti  pro  Ecclesia,  cum  ejusdem  vicariorum 
gladio  ancipiti  irreverentes  principes  insultarunt. 
Summi  enim  pontifices  ut  bona  Ecclesiae  vindicent 
illo  semper  sunt  usi,  semperque  utentur,  quippe  qui 
non  inhaerent  solo  jure  Patrimonii,  ut  aiebat  Blan- 
chinus,  sed  alio  potiori  divinis  e  legibus  emanante, 
quo  res  Deo  sacrx  per  summum  Dei  sacerdotem 
procurandae,  possidendae,  retinendae  et  repetendae 
sunta  sacrilegis  usurpatoribus,  quotiesoccupentur. 
Vibe  notas  Blanchini  ad  Sylvestrum,  infra, 

25.  Pduca  haec  non  potui  quin  afferrem,  ut  liquido 
constaret  legenti,  ad  sanctas  sedis  res  quod  attinet. 
Baronii  sententiam  sequi  oportere,  non  Pagii  ;  qui, 
ut  multis  novis  rebus  Annales  Ecclesiasticos  iilustra- 
verii  praesidio  monumentorum  quae  post  mortem  illius 
prodierunt  in  lucem,  meliusque  inierit  rationes  tem- 
porum,  non  pauca,  quae  doctissimo  cardinali  objecit, 
siluisset  utilius.  Idque  non  difficile  deprehendet, 
quem  seduio  utrumqueconferre  non  pi^eat.  Equidem 
audacius  fortasse  quam  par  erat,  eruditissimi  Pagii 
opiniones  ad  trutinam  revocavi,  quam  rem  ipsemet 
aegre  fero;  de  scriptore  enim  agitur  qui  tantam  sibi 
apud  omnes  aestimationem  et  adfmirationem  collesit, 
ut  passim  annaiista  omnium  facile  princeps  praedice- 
tur.Hucacceditquodquamvispropriaeopinionistuen- 
dae  causa,  confutare  alienam  semper  iicuit,  nonnun- 
quam  tamen  genus  vitae,  conditio,  aetas  prohibent  hu- 
jusmodi  licentia  uti ;  non  enim  ingenia  omnia  ad  alie- 
nascriptadiscutiendaeorumqueauctoritateminfrin- 

gendam  natura  finxit.  Praeterea  id  graviori  me  repre- 
ensione  dignum  faciet,  quod  quem  auctorem  ad  sio- 
gulos  fere  passus  consului,  ubi  spinosiora  puncta 
fuerunt  obvia,  ab  eo  non  semel  defecerim,  quod 
ingrati  animi  vitium  fortasse  aliquis  nuncupabit. 
Qui  autem  secus  me  gererem,  quandoque  d<i&V.v3»'&\r^ 
mum  cardinalem  Baroniaai^  \wVviTVdL  T«^T^«cksa\ii 
aspiciens  qaandoque  eVLm  ^t«is^V&^V«B!^^  ^\N- 


815 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


m 


nionesrectaoppu$i;nari  consi(Ierans?neor(Iinntioni- A  qui  duobus  mensibus  ac  diebus  novem  eis  termi- 
""         "  "  ""  "        num  a  Theophane  stabilitum  2o  Martii  pro  inau- 

guratione  Leonis  progrediuntur  ;  quod  tam  Baronii 
quam  Pagii  opinionem  evertit.  Pra^terea  certum,  ut 
vidimus,  principium  Anastasii  ab  exitu  item  certo 
Copronymi  distat  annis  (j2  mensibus  3,  diebus  44 : 
nam  totidem  excurrunt  a  dic  3  Junii  an.  713  ad  4« 
Seplembris  775.  cum  esse  mortuum  Copronymum 
certo  constat.  Sed  Lconi  tribuuntur  a  Theophane 
a.  24,  m.  !2,  d.  2*3,  et  Cupronymo  a.  35,  m.  %  d.  26, 
qui  in  summam  coUati  dant  annos  solidos  59,  mea- 
ses  5,  dies  24,  his  autem  si  addantur  praedicti  aoBi 
4.  Anastasii  et  Theodosii,  summa  colligitur  anno- 
rum  63,  m.  5,  d.  24.  quai  anno  uno,  duobus  mensi- 
bus  ac  diebus  undecim  amplior  erit  quam  flnes 
praescripti  principi  Anastasii  atque  exitus  Copro- 
nymi  patianlur.  Ad  ha^c  accedit  quod  numerusaiH 
nbrum  59,  m.  5,  d.  24,  inter  Leonem  et  Coprony- 
mum  dividendorum,  minui  non  potest,  nisi  mai;no 


bus  pontificum  Romanorum,  exempli  ergo,  Blan- 
chiniana  doctrina  Pagii  opinioni  adversatur  *,  nam- 

3ue  hic  ordinatos  seu  consecratos  eosdem  docet 
iebus  Dominicis  aut  solemnioribus  festis,  quot  ut 
evincat,  festis  non  semel  diebus  accenset  qu%  apud 
vetustatem  non  erant,  ut  de  festo  oninium  Sanctu- 
rum  et  Catbedra  Romana  in  notis  ostondi.  Bian' 
chinus  contra  non  modo  Romanos  pontitices,  sed 
ipsos  episcopos  ordinari  consuevisse  tradii  post 
pacem  Ecclesise  redditam  diebus  tanium  Doininicis, 
quod  multis  astrui  posset  exemplis  episcoporum, 
praBsertim  Angliae  ad  catholicam  fidem  recens  con- 
versae,  vel,  ut  dicam  melius,  reversae.  Hinc  est  guod 
in  tantae  opus  eruditionis  Baronianam  criticem 
aliquando  invectus  videar,  cum  revera  ejus  aucto- 
rem  eruditissimum  semper  sequar  semperque  ma- 
gis  admirer. 
26.  Caeterum  quota  quantaque  usus  fuerim  liber- 


tate  adversus  Pagium,  nullam  quidem  ob  rem  com-  B  cumTheophanis  chronologiae  detrimento,  quod  fieri 


pelior  veniam  petere,  praeterquam  ob  conjecturam 
quam  trium  imperatorum,  Anastasii,  Theodosii  ac 
Leonis  Isaurici  chronologiam  statuere  ausus  sum, 
conjectura  Pagii  adversante  ;  nam  ipse  etiam  histo- 
riam  vetustate  obtutam  conjiciendo  maluit  tradere, 
quam  cum  Theophane  enarrare.  Itaque  ut  digesta 
per  annos  facilius  inlelligantur,  promendum  cen- 
seo  quod  conjeci  adversus  l^igium.  Animadverti 
esse  certum  Anastasii  principium  apud  omnes. 
Leonis  vero  incertum  ;  nam  recentiores,  lemporum 
augustiis  compulsi,  a  Baronio  discrepant  spatio 
annuo,  ad  annum,  747,  initium  Leonis  difTerentes,  in 
quorum  sententiam  ivissem  pedibus,  nisi  epistola 
S.  Gregorii  II  testata  mihi  esset,  Leonem  imperare 
cocpisse  ind.  xiv,  qua;  annum  indicat  746.  Quare 
alterutri  opinioni  standum  mihi  esse  putans,  nec 
tamen  a  Theophanis  aucloritate  recedendum,  fir- 
mavi  cum  Baronio  principium  Leonis  anno  praedicto 
746  ;  et  quoniam  Copronymi  aeUtte  ab  ejusdem 
exitu  metiri  oportere  ratus  sum,  tam  Leonis  quam 
Copronymi  primordia  retrahenda  dixi  in  notis  ad 
Gregorium  II.  At  postea  re  maturius  considerata,  ac 
pontificum  litteris  per  otium  examinatis,  comperi 
quod,vitansPagii  lapsum,  nonleviorilapsualiosum 
impIicitus,dumremoviprincipiumCopronymi,quod 
mox  patebit  removeri  non  posse.  Trium  vero  lauda- 
torum  Caesarum  a^tates  non  invicem  disjungi  at  si- 
mul  co  nnecti  debere  intellexi,  ac  proinde  chronolo- 
giam  Theophanis  retinendo  ita  singulas  intertextas 
exhibeo.  ut  Anastasium,  et  Theodosium  atque  hunc 
et  Leonem  simul  administrasse  impefium  palam  fa- 
ciam  ;  namque  esse  acclamatum  Theodosium  su- 
perstite  Anastasio,  et  Leonem  vivente  Theodosio 
idem  Theophanes  dilucide  narrat. 

27.  Artemius  igitur,  Philippico  in  ordinem  reda- 
cto,  qui  annum  unum  et  sex  menses  regnum  gesse- 
rat,  ut  recte  Paulus  Warnefridi  (Ub,  vi,  c.  3i.,  coe- 
pit  imperare  ipso  S.Pentecostcs  Sabbato,  nndcchna 
indictione  circa  vesperarn,  ait  Agatho  Diac.  in  sua 
peroratione  (ap.  Combefis.  Auct.  Dibl.  PP.,  apud 
Pag.  ann.  744  etlVS),  id  est  die  3  Junii  an.  743, 
imperavitque  annos  duos,  menses  novem,  ut  habet 
Theophanes,  emendatus   a  Pagio  (an.  744,  n.  3), 
et  quidem  recte ;  nam  praeterquam  quod  Liber  Pon- 
tificalis  testaturS.Gregorium  II,  qui  ordinabaturdie 
49  Maii  745,  fuisse  temporibus  Anastasn  [liii  enim 
est  appeliatus  Artemius,  quando  coronam  accepit) 
Theodosiiet  Leonis^  exstat  in  editionibus  Concilio- 
rum  capitulare  ejusdem  Gregorii  II  Martiniano  epi- 
scopo  et  Georgio  presbytero  in  Bajoariam  profici- 
scentibus,  datum  Idib.  Martii  anno  Anast.  3,  ponti- 
ficatus  (postconsulatus)  3.  Unde  liquet  Anastasii  ab- 
dicationem,  ante  dies  decem  factam,  Romae  adhuc 
ignorari.  Theodosiusvero,  Anastasii  successor,  im- 
peravit,  ex  eodem  Theophane,  juxta  laudati  Pagii 
emendationem,  annum  unum,  menses  ires,  ita  ut 
uterqaeAugustus  annos  expleverintomnino  quatuor, 


C 


non  debetrecentioruiii  arbitrio,  nisi  vetusiatis  aocto. 
ritas  suppetat  Theophani  praeferenda.  Theophaneg 
vero  illigatprincipium  LeoniscumannoAlexandrino 
709,  nobis  746,  mortemque  Copronymi  cum  768' 
nobis  775,  qui  duo  termini  invicem  distant  annis59i 
menses  autem  numerantur  a  25  Martii  ad  44  Se- 
ptembris.  Nec  remanet  confugium  ad  mensem  Xar- 
tium  740,  Alexandrini,  Dionysiani  747,  nam  ceoties 
monuit  Pagius  quod  Theophanes  cum  civili  aoiioa 
mense  8eptembri  numerat  Augustorum  annos,  ta- 
metsi  aliquot  ante  menses  incoeptos. 

28.  Hi£c  cum  ita  sint,  chronologiam  igitur  novani 
oportet  stabilire,  spectata  rerum  serie.  Anno  715, 
Anastasius  instructam  classem  mittit  adversusSara- 
«enos  (Anast.  Bibl. ;  Theoph.,  MiscelX  Sui  auleni 
milites  rebellant,  e  medio  itinere   aeflectQDt,  ac 
Theodosio  acclamato  imperatore,  obsessum  Cpolim 
redeunt  eodem  duce.  Hisce  auditis  Anastaslus,  rebas 
pro  temporis  angustia  dispositis,  Nicaeam  confasit, 
ibique  se  munit.  Interim  Cpolis  semestrem  obsidio* 
nem  passa,  Theodosio  sededit,  (jui  ineam  ingressus 
coronatur.  demde  Anastasium  m  ordinem  redif^it, 
mense  Martio  ineunte  an.  746,  ut  e  supradictis  col- 
ligitur.  Tum  temporis  Leo,  praetor  Orienlis,  qoi 
Anastasii  partes  pro  viribus  tuebatur,  degebatAfflorii 
in  url)e  Phrygi;e  Salutaris.  Huc  pervenit  eodem 
anno  717,  calipha  Saracenorum  Suliman,  qni  tem 
ducebatexercitum,  Umaro  ciassem  admoventeCpo- 
lim,  quo  Saraceni  arma  inferebant.  Continuo^ri- 
ceni   acclamant    imperatorem   Leonem  eorofflqne 
vocibus  concinentes  milites  praetoris  intra  moeDia, 
imperaioremeum  acclamant.  Tentata  mox  neqiid- 
quam  Amorii  animorum  fide  per  ducem  Saraceoo- 
rum  Musalmam,  a  Consilium  quippe  habebat  aestate 
capere  illud,  et  exspectandi  classem,*et  sic  lo  Asian 
descendendi  atque  hiemandi  (Auctor  Miscei),  >  eQm 
inter  et  I^onem  convenit :  Musaima  in  Asiam  bie 
matum  abit  *,  Leo  vero,  videns  liberas  Romanaspr(h 
D  vincias,  Nicomediam  petit,  filiumque  Theodosii  ibi 
dcgentem  cum  regio  omni  apparatu  secnm  ducit 
Cpolim  ;  quare  Theodosius.  consilio  babitocofflS. 
Germano  et  proceribus,  relinquit  imperium  Leoni, 
ipse  cum  filio  fiunt  monachi.  Haec  facta  anno716, 
ex  inox  dicendis  planum  erit.  Anno  sequenti  747,  Mo- 
salma,  qui,  hiemans  in  Asiam,  illusum  sibi  esseseo- 
sit  aLeune,  arma  iterum  movei  in  Tbraciam,  datamie 
ad  Sulimanum  epistola  eum  accersit  cum  classe :  aie 
quinladecimaAugusticoepitobsidioHlacelebrisCpo- 
lis,  qua  beata  Virgo  urbem  Ubewli  (Theoph, ;  Aui- 
Misc.J.  Calend  is  vero  Septembribus  ipseSuiiman  prap- 
sloestcum  ciasse;at  paulo post,  diescHicet  SOctob. 
moritur  Suliman,  daturque  ei  successor  in  caliphata 
Umarus  anno  secundo  imperii  Leonis,  aerae  Diony- 
sianae  747,  ut  Theophanes  et  filmakinus,  cijjus  au- 
ctoriiate  utitur  Pagius,  qui  Baronium  arguitaanno 
spatio  discrepantem  (Pag.,  an.  717,  n.  4  ;  748,  d.  %- 
Insuper  anno  Leonis  tertio  nascitur  ei  tllins  Copro- 


CENNI  PR^FATIO  AD  CURONOL.  SEQ. 


848 


s,  et  coronatur  Maria  uxor  die  24  Octobris,  A  d.  20;  nec  reraanent  nisi  anni  2,  m.  9,  d.  21,  inter 


bet  Tlieophanes,  seu  25  Decembris,  ul  auctor 
llae:qu%Pagius.similimodoarguensBaronium, 

ad  annum  718  (Pag.,  nii,  71U,  n.  9).  Quaro 
:  si  die  8  Octob.  an.  716,  erat  in  cursu  annus 
mis,  ac  24  Octob.  sequentis  anni  terlius.  qui' 
-eo  inauguraius  fuerit  die  24  Martii  anni  717  ? 

recentiores  sii  fides. 

Vel  hinc  omnes  vident  Leonem  coepisse  im* 
B  ante  mensem  Octobrem  anni  716.  Epistolir 
I  sajpius  iauduta  Gregorii  l[  primordia  ejus- 
Jaessesuadet  ante  mensem  Septembrem  ejus- 
anni.  Equidem,  ut  dicam  quod  sentio,  Leo 
natus  fuit  Amorii  principio  expeditionls  Sara- 
um,  indeque  annos  numerat  Thcophanes,  qui 
quoque  innuit,  nempe  24  mensis  Martii ;  falso 
i  Pa^ius  ciamat  contra  Baronium  ita  docentem, 
rensejusdem  Theophanis  auctoritali,  qui  nu- 

annum  primum  Leonis  ab  Ind  xv  et  anno 


Anastasium  et  Theodosium  dividundi.  Ac  proinde 
ab  Anastasio  in  ordinem  redacta  ineunte  mense 
Martio  an  716,  post  imperii  annos  duos,  menses 
novem,  Theodosio  non  remanent  usque  ad  acclama- 
tum  Leonem  nisi  dies  praefati  21,  cum  tamen  teste- 
tur  Theophanes  eum  imperasse  annum  unum, 
menses  tres,  priusquam  indueret  monachum.  Qua- 
propter  Juxta  rerum  seriem  per  me  ailatam  et  Ana- 
stasii,  et  Theodosii,  et  Leonis  tempora  simul 
contexere  opus  est.  ne  tot  tamque  variae  opiniones 
recentiorum  Theophanis  chronographiaB  praeferan- 
tur.  Objicientfortasse  aliqui  totpontificiasepistolas 
annum  Leonis  per  me  restitutum,  quod  antea  fece- 
rat  doctissimus  Baronius  auctoritate  Menologii  Ba- 
siliani.  eidem  anferre  Sed  hujusmodi  objectionem 
diluendi  causa  duplex  Leonis  principium  videtur 
considerandum,  cum  a  militibusacdamatusfuitet 
cum  coronam  accepit.  Hinc  est  quod  annos  Leonis 


709;  recte  enim  omnia   procedunt;  etenim  (^  pontiflciae  litter»  non  numerant  ab  acclamatione 
j..*  .^r./» ,_  ,  ,  _  ,,_..^j._      ^morii  facta,  sed  a  coronatione    peracta   Cpoli, 

postquam  Theodosium  mon;ichicum  mstitutum  am- 
plexus  est.  llanc  vero  et  rerum  series  supra  allata 
et  eplstolae  utriusque  Gregorii  II  et  III  docent  esse 
factam  mpnse  Decembri,  et  quidem  aduito,  ita  ut 
cum  Leo  dedit  litterasGregorio  II,  ind.  xiv,  haud- 
dum  coronam  imperii  accepisset ;  quo  discrimine 
inter  Theophanem  et  pontiticum  litteras  inobservato, 
in  scopulos  saepe  offendere  compelleremur:  quare 
in  Leonedistingui  oportet  acclamationem  et  corona- 
tionem. 

31.  Jamque,  ut  mihi  videor,  satis  praefatus  in 
chronologiam  Caesaream  pontificiam,  evbibeo  Fa- 
stos  regum  Langobardorum  et  exarchorum  Italiae 
seu  Ravennae :  illos  quidem  primo  loco,  utcunque 
exarchi  eos  praeiverint ;  nam  veluti  effectus  causam 
sequitur,  ita,  Langobardis  ut  resisterent,  missi  in 
Italiam  exarcbi,  post  eorum  reges  recenseantur  ne- 
cesse  est. 

FASn  REGUM  LANGOBARDORUM. 

1.  ALBOINUS.  Langobardi,  annos  42  in  Pamonia 
morati,  anno  568,  die  2  Aprilis  in  Italiam  profici- 
scuntur,  duce  Alboino.  Forum  Julium  primum 
invadunt.  ibique  relicto  Gisulpho  nepoie,  Alboinus 
sequenti  anno  Liguriam  occupat  die  tertia  Septem- 
bris,  ac  Mediolanum  in^sreditur :  paulo  post  aggres- 
sus  Ticinum,  triennio  absoluto  eam  capit  an.  o73, 
sede.nqueregiam  instituit.  Idem  cum  ab  ingressu 
Mediolani,  Septembris  initio,  anno  569,  regnasset 
an.  3,  m.  6,  Hosemundae  uxoris  insidiis  occiditur 
Yeronae,  mense  Martio  ineunte  (Paui  Diac  lib  ii, 
Hist  Langob,  capp  7,  9,  25,  26,  27,  28). 

2.  CLEPHO.  Kxstincta  cum  Alboino  regia  Lan- 
gobardorumsobole,  gentis  ejus  nobilissimusClepho 
unanimi  consensu  rexeligitur ;  qui  exsilio  et  caedi- 
bus   Romanos  afiligit,  demum   Jugulatur  a  sxis. 


ndicto  XV  quam  annus  706  incipiunt  Kalendis 
nbribus  anoi  Dionysiani  716;  necaliud  peoxia- 
leophanes  quam  indicando  ipsum  mensem  et 
labentis  anni,  quam  rem  persuasisse  putarem 
,  ut  crederet  chronographum,  consueti  moris 
m,  nonamplius  numerareannosCaesarumcum 
civili,  at  singulari  in  Leone  melhodo  usum 
lisi  de  Leonis  ipsius  principio  ita  diserte  idem 
s  (an.  727,  n.  1):  a  Theoj>han.,  qui  Leonis 
ium  cum  anno  Dionysiano  716  recte  copulavit, 
im  imperii  ejus  annum  a  Kal.  Sentemb.  de 
cnm  anno  civili  inchoavit.  »  At,  bona  cum 
venia,  dum  Theophanes  de  more  incipit  Leo- 
noscum  anno  civili  709,  nonne  omnisdoctri- 
is  rueret.  tum  de  reditu  Theophanis  in  viam 
iittturnum  metachronismum  contra  viros  do- 
nos  Henschenium  el  Papebrochium  continuari 
identes;  tum  de  ratione  numerandi  ab  eodem 
hane  adhibita.  si  mensem  Martium  anni  717 
issetcum709Alexandrini  principio?  Insuper 
drersioneetiain  dignum  est,  quod  indictionem 
ladjungitTheophanes  Leonis  primordiis,  nisi 
>quiturde  ejus  morteetdesuccessioneCopro- 
i  non  enim  aliam  debuit  illi^are  cum  Septem- 
ooysiani  anni  716,  undc  incipit  Alexandrinus 
ddem  vero  recte  indicat  indictionem  ix,  quia 
B  ipsa  emortuali  18  Junii  anni  741  res  est, 
lona  indictio  in  cursu  erat.  Eademque  de 
orditur  imperium  ejusde:ri  Copronymi  ab  eo- 
ie  emortuaii  et  indictione,  quas  illigatcum 
Alexandrino  73i,  cujus  adnuc  supererant 
sduo  ac  diesduodecim  :  quam  minutam  ani- 
rsionem  negligentes  Henschenius  et  Papebro- 
continuari  melachronismum  usque  ad  finem 
aymi  tradiderunt.  Caeterum  Theophanesduos 
:tos  menses  acdies  duodecim  anni  Alexandrini 
0  anno  solido  numerat  semel  et  iterum  in 
lymo,  quem  imperasse  ait  annos  35,  mani- 


ibi  contradicens,  nam  in  Leone,  eumdem  im- t)  postquam  regnavit  an.   1,  m.  b,  nempe  ab  eodem 


B  docuerat  solos  34.  Ac  proinde  utriusque 
tiaetatem  ad  annos  Dionysianos  accommoda- 
im  c:ironologia  Theophanis  haud  pugnantem 
isidero.  I.eo  Isaiirus,  acclamatus  Amorii  die 
tii  an.  716,  imperat  an.  25,  m.2,  d.  2;j;  mo- 
lie  18  Junii  741.  Constantinus  Copronymus 
li  ab  eodem  anno  et  die  emortuali  patris  an- 

2,  d.  26;  morilur  die  14Septembrisan.  775. 
Itaque  nil  pensi  hai)itis  postremis  Leonis 
cam  falsis  liidictionibuscopulatis,  rerumque 
iligenierconsiderati.  uc  Jectam  a  Theophanje 
I  hujus  impii  Caesaris  impiftvi,  numerumque 
im  (^opronymi,  ab  ipsdrnet  Theophane  incon- 
*  iniium.  restitui.  Hiiic  liquet  quod  exaimis 
.  4,  d.  M^  qui  exccuraunt  ab  Junii  mensis 

713.  cum  inau;j^urabatur  Anastasius,  ad  14 
ib.  775,  eroortuaiemCopronymi,  duo  scelesti.v- 
ttgttsti^  hic  etpater,  imperarunt  an.  59,  m.  5, 


menseMartio  emortualiAIboni  an.573,  adSeptemb. 
574(Paul  Diac  libii,  cap31). 

3.  AUTHARIS.  Post  decennale  interregnnm 
nsque  ad  annu  n  58i,  quo  duces  triginta  quinaue 
omnia  tyrannice  moderati  erant,  magna  cum  Italiae 
calamitate  (I)iac  lib  ii,  cap32;  S.  Greg,  Dial  et 
epist),  in  consilio  universali  Langobardorum  creatur 
Autharis  Arianus,  quem  Clepho  ex  Messana  susce- 
perat.  Duces  dimidium  eorum  quae  possidebant 
regalibus  usibus  tribuunt.  Hic  post  regnum  sex 
annorum,  ab  an.  584  ad  590,  veneno,  ut  fertur, 
occubuit  Ticini  nonis  Septembribus,  cum  eodem 
anno  edicto  sanxisset  ne  in  Paschate  baptizarentur 
pueri  ('hristiano  riiu  (Diac  lib  iii,  cap  iii,  et34; 
S.  Greg  lib  i,  ep.  17). 

4.  AGILULPriUS,  qui  etiam  Ago.  Post  mortem 
Autharis  regina  Theudelinda  assensu  Langobardo- 
rum  sibi  eligit  mari  tum^  et  re^f^iSL  ^\^\  k^>^>^M^N 


849 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


830 


Taurinatlum  (lucem,  ineunte  Novembri    an.   590,  A  acclamant.  Regnat  annos34,    m.  7  ;  moriturdie43 


idemque  anno  seq  levatur  Mediolani  ab  universo 
populo.  Post  diuturnum  25  annorum  rep;num  mori- 
tur  Novembri  mense  anni  645  (l'aul  Diac  ,  lib  iii, 
cap34;  lib  iv,  cap  43). 

5.  ADVLOALDUS.  Primus  a  patre  ascitus  in 
consortium  regni  an.  605,  el  in  circo  Mediolani  ac- 
clamatus  desponsata  ei  filia  Theodeberli,  ac  stabilita 
pace  cum  Francis :  regnare  incipit  cum  matre 
Theudelinda,  cum  esset  annorum  13 ;  at  post  annos 
decem  veneno  illitus  in  balneo  e  solio  deturbatur 
tanquam  insaniens,  matre  prsemortua,  anno  625 
(Diac  lib  iv,  cap  32  et  43  *,  Baron,  an.  616). 

6.  ARIOALDUS.  Hic  regnura  Langobardorum 
invadens.  anno,  ut  viJetur  624,  Adaloaldo  superstite, 
regnavit  annos  12,  nempe  usque  ad  j<n.  636  ineun- 
lem  (Diac  lib  iv  cap  43  et  seq), 

7.  ROTHARI,  genere  Arodus,  religione  Arianus, 
qui  gmnium  suse  gentis  re^num  primus  tulil  leges 


Januar.  744  (Diac.  lib.  iv,  cap.  ult.  *,  Heremp.; 
Anast. ;  Conoil.  Rom.  habitum  743;  Baron. ;  Pag. 
n.  16,  743). 

19.  HKILDEBRANDUS,  Liulprandi  nepos  eo  in 
languorem  decidente,  cum  crederetur  mori,  ievatar 
a  Langobardis;  Liutprando  postmodum  convale- 
seente  lii  consors  regni.  Eo  mortuo  ab  ipsis  Lango- 
bardisdejicitur  augurio  territis,  dura  enim  levaba- 
tur,  cuculus  insedit  regiae  hastae.  Qua  solus,  qua 
cura  Liutprando,  regnavit  octoampIiusannis(Diac. 
lib.  VI,  cap  e'>5  et  58 ;  Heremp. ;  Anast. ;  Diplom.). 

20.  RACIIIS.  Dejecto  a  Langobardis  Heildebrando, 
ad  solium  evehitur  mense  Julio  anni  744.  Zacbariae 
papse  suasu  fit  monachus  an.  749,  postquam  regna- 
vitannos  4.  menses9(lleremp  ,Epist.  Chron.  ;Anast. 
in  Zach.  num.  217  et  22,3  ;  Sigeb. ;  Baron.  an.  750; 
Pag.  ibid,  num.  1). 

21.  AISTULPHUS.  Relictum  sibi  regnum  afralre 


scriptas,  quas  anlea  memoria  retinebant :  postquam  R  administrat,  Romano  semper  pontifici  infensus,  an 

in  Sirpfc.  II,  al. 


- -.^  -  - — -- —  I  — 

regnavit  a"nnos  16,  m.  4,  ab  ineunte  6:^6  ad  mehsem      nos  7.  abanno  749  ante  mensem  Jul.  ad  756  post 
Maium  652,  relicto  filio,  quem  fecerat  regni  socium      diem  5  April.  (Sieb.  Chron. ;  Anast 


moritur  (Diac  lib  iv,  cap  44,  41,  49). 

8.  RODOALDUS,  Rotharis  filius,  paucis  post 
mortem  patris  diebus  occiditur:  quare  anni  5, 
dies  7,  regni  ejus  numerantur  cum  regno  Rotharis, 
(Diac  lib  iv,  cap  49  et50). 

9.  ARIPERTUS,  filius  Gundualdi  fratis  Theude- 
lindae  regnare  orsus  annoeodem  emortuali  Rotha- 
ris,  et  Rodoaldi  650  in  finem  vergente,  regnat 
annos  9;  moritur  exeunte  661  (Diac  lib  iv,  cap 
53). 

10.  BERTARIDUS  et  HODEBERTUS,  filii  Ari- 
])erli,  diviso  invicem  regno,  GodebertusTicini,  Bea- 
taridus  Mediolani  regnant  usque  ad  principium  663, 
an.  1,  m.  3.  Tunc  enim  ab  invasore  Grimoaldo 
Godebertus  occiditur,  Bertaridus  ad  Gaganum  re- 
gem  Avarum  confugit  (Diac  lib  iv,  cap  d3;  lib  v, 
cap  33). 

1 1 .  GRIMOALDUS.  Fratribus  de  regno  decertan- 
tibus,  quod  diviserant,  Grimoaldus,  dux  Beneventi, 
in  auxilium  vocatus  a  Godeberto,  hunc  suorum 
fraude  proditorem  putans  occidit,  regnum  invadit, 
idque  tenet  annos  9,  ab  anno  663  ad  671,  incomple- 
tos  (Diac  lib  v,  cap  3^3). 

12.  BERTARIDUS.  Audita  morte  invasoris  intra 
tres  menses  e  Saxonia  redux  Garibaldo  puerulo 
Grimoaldi  filio  exturbato,  Avitum  regnum  tenet 
annos  18  incompletos,  a  671  ad  688  ^Diac  lib  v, 
capp  45  et  47). 

13.  BUNIBERTUS,  Bertaridi  filius,  in  consortium 
regni  ascitus  a  patre,  anno  regni  sui  octavo,  post 
ejusdem  mortem  regnat  annos  12,  nempe  ab  an. 
688.  ad  700  exeuntem  (Diac.  lib.  iv,  cap.  17;  Sigeb. 
687). 

14.  LIUTBERTUS,  admodura  puer  regnat  sub  tu- 
tore  Ansprando;  at  mense  octavo  sequenti,  anno 
701,  ab  invasore  Ragumberto  ejicitur  (Diac.  ibid). 


111  \  Bacchin  in  Petro  Seniori). 

21.  DESIDEIUUS.  dux  Tusciae,  male  pereuntc 
Aistulpho,  rex  eligitur  :  regnat  annos  18,  a  756  ad 
774,  cum  a  Carolo  Magno,  tunc  rege  Francorum. 
profligatus,  ducitur  cum  uxore  in  Franciam.  Adal- 
giso  nlioejuselabente  Cpolira.  Sic  re^nunm  Lango- 
bardorum,  quo  vexataerat  Italia  annis  206,  virlule 
Francorum  exstinctum  jacuit  (Anast,  in  Adrian.; 
Heremp.,  Anrwl.^  Fuld.,  Met.,  Bert.,  recentiores 
meliores  omnes). 

32.  Regura  catalogo  absoluto,  tum  alie.na,  tum 
mea  observata  expediara  necesse  est.  ChroQologia 
Pauli  Diaconi  diligenter  servata,S.  Gregorli  M.(6p. 
17,  lib.  1)auctoritate  illigo  raortem  Aulhariscttm 
nonis  Septembribus  anno  590.  Hinc  retro  ibiens 
nuraero  ejusdera  Autharis  annos  6,  interregni  10, 
QCIephonis  1,  raens.  6,  Alboini  3,  mens.  6:  qaibus 
in  sumraam  collatis,  rae  retrocessisse  video  annis 
21,  ac  pervenisse  ad  nonas  ."^eptembres  anni  569, 
cura  Alboinus  invasa  ante  biduura  Ligaria  ingres- 
sus  raihi  esse  videtur  Mediolanum  Liguriae  metro- 
polim,  regiamque  olira  sedera,  ubi  praefectos  praeto- 
rio  Italiae  residebat,  quam  pene  excisam  a  Gothis, 
Narses  instauraverat,  ut  ait  Marius  Aventicenis.  Ab 
hocigiturannocumSigonioinitiurarepetoLangobar- 
dorum  in  Italiaregni,  ut  Benedictus  Baccbinias,a 
quo  aliquot  mensibus  discre|>o  ;  nampe  is  non  ab 
ingressu  Mediolani,  sed  ab  obsidione  Ticini,  29,  nt 
putat,  Decerabris,  inchoat,  Agnelli  auctoritate  com- 
puisusconsignantis  mortera  Alboini  28Junii:qnod 
profecto  iraprobabile  est,  quia  Ticinum  trienoio  post 
captum  incertara  inauditamque  ori^inemcumsus 
obsidionis  principio  Langobardico  in  Italia  regno 
(ecisset.  Ab  anno  autem  et  die  emortuali  Autharis, 
nempe  590,  nonis  Septembribus,  ad  initium  Rotba- 
ris  legislatoris,  certa  est  chronologia  Diaconi.  Dal 


15.  RAGUMBERTDS,  filius  ciodeberti,  a  Grimoal-  D  enimvero  Agilulpho  an.  25,  Adaloaldo  10,  Arioaldo 


do  invasore  occisi,  dux  Thaurinatium,  nactus  regis 
pueri  occasionem  in  regnum  redit,  eodera  anno  mo- 
ritur  (Diac.  lib.  vi,  cap.  18). 

16.  ARIPERTUS  il,  Ragumberti  filius,  statim 
consors  regni  ab  eodera  factus.  Magnura  habuit  re- 
gni  aemulnm  Ansprandum  qui  apud  Bajoariam  exsu- 
mbat ;  anno  enim  exsilii  decimo  in  Italiara  veniejis 
cum  Theodeberti,  Bajoa,ribrum  ducis,  auxijliis,  re^i 
gerit  ^n^^er^o  Martecura  Ariperto  :  hic  autera  sevi- 
cturacredens,  in  Franciam  abiturus,  inTicinoonur 
stus  auro  raergitur,  cum  regnasset  annos  12,  a70i 
ad  71^  (Diac.  lib.  vi,  cap.  35). 

17.  ANSPRANDUS,  vir  egreiius,  Langobardis 
apprime  charus,  vix  regnum  adeptus  moritur  Idibus 
Jun  712,  cum  tres  tantum  menses  regnasset  (Idern 
ibid. ;  Epitaph .   Tic). 

18.  LIUyPRANPUS,  Ai^sprafliji  filius,  q.uew  Un^ 
.t — ^  gj.^ji  j^jjjjjjj  ^j,g^  patreadhuc  isupersti^a 


12,  qui  in  summara  relati,  sunt  47  et  ad  annum  d^ 
ducunt  637,  qui  die  22  Noverabris  erai  secundas 
Rotharis,  ut  patet  ex  prologo  ejus  legum  :  >  Aoni  Deo 
propitiante  regni  raei  octavo  setatisque  38,  iad.  u^ 
et  postadventura  in  provtnciamUaiiaeLaiigobardo- 
rum,  ex  quo  Albium  tunc  temporis  rege  procedicnte 
divinapotentla  adjutisuQt,  anno  76  feiiciter  datum 
Ticini  in  Palatio.  »  Qui  characteres  indicant  annam 
1)43,  in  concliisione  vero  et  dies  memorajtor  22  A>- 
vemb,  Quare  ne  acquisituri  annum  prorogemus  in-; 
dictionem  cumBacchinio,  initium  Uoifaaris  retrabi 
debetad  annum  646,  et  quiannussuperflaitinCbro- 
nologiaPauli,conjunctodecimoAdaIoaldicumprimo 
invasoris  Ariolandi,  duplicari.  Porro  Adaloaldua 
esse  superstitem  post  regni  invasionem  testantur 
pontificis  Houorii  litXerse  pro  iegitiAi  regis  r/istitu- 
tione :  sed  Hoaorius  ordinaius  tait  pontifex  die  tl 
Uctob.  an.  625,  eodem  igitur  anno  et  iBfaaor  regaa- 


CENNI  PR^FATIO  AD  CHRONOL.  SEQ. 
ii  rex  legitimus,  qui  fuit  venenati  liquoris  sce-  A  emortuali  43  Jun.  iUiffari  oportet  vel  paucos  ante 

Xji«  •  •  •  •  »•  j  •  •«  ^  4»«  ••  • 


anctione  seu  potionc  in  insaniam  versus  inva- 
ejusdem  jussu,  numcrabat  regni  sui  annum  10. 
is  Adaloaldum  rediisse  in  regnum  falso  putat, 
us  monumentisdeceptus /'mBu//ar.  Cassin.  iom, 
[X  vitiatam  prne  se  ferunt  datam.  Indictiones 
it  nimirum  xv  et  i,  annis  Adaloadi  16  et  17 
ictas  mense  Augusto ;  cum  doceamur  documento 
jusdem  mensis  indict.  ix  (Ughe!!.,  Ital,  Sac, 
I  in  cursu  esse  illius  annum  3,  ac  proinde 
lctis  indict.  indicari  annos  12  et  13.  Quod  mi- 
iir  Pagio  perspectum  non  fuerit ;  nam  laudata 
mentaejusdemBuIIariipraeitdonatioAdlulphi 
srvitiata,  quippequxannumA^ilulphilScopu- 
m  indict.  v^  Augusto  mense,  qui  erat  conjungen- 
im  ind.xii,  utexdictisincatalogo  satislfquet. 
Operosius  aliquanto  estDiaconi  chronologiam 
ire  ab  initio  Rotharis  ad  invasionem  Grimoal- 
otharim  quippe  incipere  anno  636  jam  vidi- 


dies  desumi,  cum  eidem  aegrotanti  tertio  regni  mense 
ut  gratificarentur  Langobardi,  fiiium  ejus  adhuc 
superstitis  ievaverunt :  tametsi,  ne  in  incerto  rem 
positam  sequar,  diem  ipsam  emortualem  Ansprandi 
43  Junii  principiumregni  Liutprandiconstituto. 

34.  Eapropter  utriusque  regis,Grimoaldi  et  Liut- 
prandi,  principia  invicem  mihi  disjungunturanni  49 
et  menses  aliquot,  nam  totidem  eicurrunt  a  683  ad 
712.  Paulo  autem  Diacono  sunt  552  et  nonnulli  men- 
ses :  dat  siquidem  Grimoaldo  annos  9;  BertbaridOf 
post  3  menses  creato,  18 ;  Cunil)erto  12,  Liutberto 
mens.  8 ;  Ariperto  an.  12,  incompletosf  quibuscum 
numerat  incertos  Ragumberti  menses,  ac  demum 
Ansprando  dat  menses  tres  :  qui  in  summam  collati 
efficiunt  annos  52  et  duos  fere  menses.  Omnia  ta« 
men  procedent,  si  trium  priorum  regum  annos  cum 
Sigeberto  et  recentioribus  incompletos  accipiamus, 
ut  in  cataiogo  indicavi,  quod  ipse  Diaconus  fatetur 


invasum  autem  fuisse  regnuro  aGrimoaido  B  de  Bertarido  (/i6.  v,  capp.  35  et  37),  nec  mortem 


S63  manifeste  ostendit  proiogus  ejus  iegum  : 
Deo  propitio  regnimei  sexto^  mense  Julio,  indici. 
[X  annum  indicat  668.  Quare  inter  636  et  663 
lensem  Juliumseptem  etvigintiannisolidinu' 
itur,  cum  occurrant  apud  Diaconum  anni  31, 
!S  7,  dies  7;  nam  Rothari  dat  an.  16.  m.  4, 
Ido  an.  5,  d.  7,  Ariperto  an.  9  filiisque 
lertarido  et  Godeberto  an  1,  m.  3.  Quapropter 
ini  opinionem  sum  amplexus,  qui  Rodoaldi 
n  metitur  cum  regno  patris,  ita  ut  mors  utrius- 
aacorum  dierum  discrimine,  uno  eumdemque 
svenerit.  Neque  id  novum  apud  Langobardos, 
m  erat  in  morte  positum,  Augustorum  exem, 
lios  sibi  asciscere  in  consortium  regni.  Ita 
;otharim  fecit  Agilulphus,  cujusfilii  Adaloal- 
Dos  10,  cum  matre  Theudeiinda  aperte 
at  Diaconus  post  mortem  patris  (lib,  iw,  cap. 


Cuniberti  eis  annum  700  perducamus  :  regum  vero 
quatuor  qui  successerunt  chronologiam,  proposita 
rerum  serie,  mox  expedio.  Moriens  Gunibertus 
exeunte  anno  700  committit  regnum  Liutberto  filio 
sub  tutore  Ansprando.  DuxTaurinatium  Ragumber- 
tus,  qui  ante  annos  38  Godel)erto  patre  interfecto, 
ac  invasore  Grimoaldo  connivente  evaserat,  in  spem 
paterni  regni  erectus  bellum  movet  Ansprando.  Octo 
elabuntur  menses,  dum  arma  utrinque  parantur  ac 
mense  circiter  Maio  seq.  anni  701  confligitur  apud 
Novaram  :  Anspranduset  Rotharit  dux  Bergomatum 
foederati  superantur,  Raguml)ertus  in  soliumascen- 
dit,  brevi  moritur,i^ripertusfiliusre^nal.Reparatur 
bellum,  fit  pugna  atrocior,  foederati  profligantur, 
capto  et  occiso  puero  Liutberto,  fugato  Ansprando, 
Rothari  inexsilium  pulso.  Ansprandus  deinde,  fu^ 
elapsus  in  Gommacenam  insulam,  copiis  petitur :  is 
autem  ac  comperta  ad  Bajoarios  se  recipit  anno  702 


lii  autem  Rotharis  an.  5,  d.  7,  non  distinguit 

ils  patris  (lib.  iv,  cap.  50).  Ab  eodem  Uimen  p  in  finem  vergente,  ut  erudite  Pagius,  inotus  Pauli 
Inio  unius  anni  discrimine  disjungor  ob  tar-  auctoritate  (/t6.  vi,  capp.  22),  ac  simul  concilia- 
t>  eo  constituta  Brioaldi  primordia  cumSigo-      tis  annis  tetrarchiae  Theodeberti,  observat.  Novem 

ibi  annos  exsuiat  ;  decimo  vero  ineunte,  qui  erat 
712,  cum  tetrarcha  Theodeberto  et  Bajoraiis  praesto 
est,  rem  gerit  dubio  mariebaud  procul Ticino.  Ari- 
pertus  se  victum  putans,  fuga  in  Franciam  arrepta, 
Ticino  mergitur  circadiem  13Martii,  ut  suadet  tri- 
mestre  Ansprandi  regnum,  qui  utdiximus,  13Junii 
ejusdemanni  occubuitmortem,relicto  filio  Liutpran- 
do  ;  quem  L^ngobardi  ante  patrisobitum  levaverant 
regem.  Hujus  stabilito  principio,  cum  Diaconus  re- 
gnumei  tribuat  annor.  ol,  m.7,  illigavimus  mortem 
cum  die  13  Januar.  an.  744,  contra  Bacchiniam, 
qui  anno  superiori  et  mortem  Liutprandi  et  Rachis 
principium  constituit,  historiam  Libri  Pontificalis 
non  recte,  ut  mihi  videtur,  interpretatus,  quem  se- 
qui  deinceps  necesse  erit ;  cum  morte  enim  Llutr 
prandi  explicit  Historia  Pauli  de  rebus  L.ar|gobardo- 
rum.  Spectata  igitur  cum  eodem  Paulo  regam  ooto- 


uae  res  producere  indict.  ii  edicti  Rotharis 
OBpulit  usque  ad  Kal.  Januar.  quod  multis 
itar  exemplis  in  historia  regni  Langobardici, 
ipsum  principium  an.  869,  die  tertia  Sep- 
is,  signatur  per  indict^  iii,  certum  profecto 
nm  quod  Langobardi  C^sareae  indictionis 
liabebMUt,  a  Kal.  Septemb.  incipientis.  «iStera 
lunt.  Sed  ea  quae  sequuntur  ab  invasionis  Gri- 
i  anno  663  aa  principium  Liutprandi  necesse 
considerentur  spectato  prius  Liutprandi  ejus* 
litio.  Hoc  vero  desiderari  quidquam  certius 
^sse  videtur  ;  quippe  quod  desumitur  a  morte 
,  cajus  memoria  exstat  Ticini  hac  in  epigra- 
ibejus  tumulo  :  DatumPapise  dic  IduumJunii 
X,  nempe  anno  712,  quam  affert  Horat.  Blan- 
^  C.  in  suis  notis  ad  Paul.  Diaconum.  Cum- 
I  epigraphe  concinitprologusLiutprandi  le- 


Anno  Deo  propitio  regni  mei  pHmo  pridie  Kal.  jy  decim  chronologia,  vid^ndum  restat  quid  de  succes- 


indict.  XI,  nempe  :mno  713.  Necnon  monu- 
m  Parthenonis  monialium  S.  Mariae  etS.  Au- 
I  titulo  a  Senatore  conditi  :  Filius  honorandi 
,  ei  TheodolindsB  regnante  Liutprando  anno  3 
iu8  V  Kal.  Decemb.  indict.  xiii  id  est  an.  71 4t 
refert  Mabiilon.  (Itiner.  Ital.)  Obiter  hic  mo- 
.  Mabillonio  eidem  non  audiatur  referenti  ex 
terio  Augustinianorum  Ticinensi  S.  Petri  in 
lureo  hoc  docuraentnm  :  Haec  omnia  qux  su- 
ximus,  adjudicamus  ven.  monasterio  S.  Petri  in 
\ureo,  in  quo  S.  ac  Vener.  Augustinum  adduxi- 
)atum  IV  vonas  April^  rngni  Liutprandi  primo, 
.  Nam,  priPterquam  qubd  redolet  posteriorem 
uram,  necLiuiprandusad  rejcnum  ascenderat 
Aprili  an.  712,  neque  ecclesia  S.  Petri  in 
lareo  fundata  erat,  nec  demumS.  Augustini 
ladvectumeSardinia  illuc  fueraL  Liutprandi 
principiumvel  cumdie  ipsa  Aaspraodi  patris 


sorum  aetate  valeatstabiliri  Pontificalis  Libri  ^t  dO- 
cumentorum  praesidio. 

35.  i'ostremi  Langobardorum  reges  qnatnor. 
Heildebrandus,  Rachis,  .\istalphusetl)esideritts,30 
omnino  annos  post  Liutprandum  implent.  Atcum 
eorum  historia  destituaturpraesidioPauIi  Warnefri- 
di,  qui,  nesuaegentisexcidiumbistoricusparumpru- 
dens  enarraret,  cum  Liutprando  desiit,  yideretur 
Herkemperto  adhaerendum,  ne  tot  tamque  variis 
recentioriim  opinionibus  laoessiti,  certamen  potius 
quam  regum  Langobardorum  chronologiam  instaa- 
rare  diceremur  :  attimen  quia  chronologum  parum 
exactum  tuisse  HerkempertumdocumQnta  Q^tendaoi, 
alio  me  vertam  necesseerit^  Constituam  igitur  primo 
aelalem  Heildeprandiconregnantis  cum  Ljutprando* 
d^inde  rerum  serie  proposita,  Heildeprando  (jacto 
suffecti  liachis  princlpiam,  ^usque  abdi^tioaam 
oum  f rairis  Aistulpbi  prim0nliiaeQaiwQL%\d^msVQ\'^ 


823 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


824 


exitum,  ac  Desiderii  crealionem  et  captivilatem  ex-  A  lunc  rege  Francorum  debellatus,  cum  uxore  aspor- 


pediam.  Conregnasse  Heildeprandum  cum  Liutpran- 
do  certum  est.  Id  docet  monumentum  (vitiatae  licet 
noLnetemporariae)  quod  Joannes  Pusteria  ))ibliotliecae 
Ambros.  priefectus,  communicavit  cum  Mabillonio: 
Manigulda  Dei  ancilla,  et  veste  monialiuin  induta  vi- 
vens  lege  Langobardorum,  regnantibus  Liutprando  et 
Heildeprando^  anno  eorum  ^5,  ind,  v  (Itin.  Ital.), 
Clarius  documentum  ex  arcbivo  Lucensi  edidit  Fio- 
rentinius  apud  eruditoscelebre  :  Regnante  domino 
Liutprando  excellentissxmo  rege  regni  ejus  24,  et  ex" 
cellentissimo  nepote  ejus  Domino  Hilprand  rege  anno 
1,  mense  Martis,  indict.  iv.  Unde  liquet  mense  Mar- 
tio  an.  736  Liutprandum  sibi  jam  ascivisse  socium 
regni  nepotem  suum,  quem  Langobardi,  dum  morbo 
correptus  ille  erat,  ievaverant,  idemque  postmodo 
convalescens  siistinuerat.  Alio  demum  documenlo 
apud  laudatum  Mabillonium  {Itin.  Ital  et  saec.  \\ 
Bened.)  confirmatur,  quod  ipso  mense  Martio  prae- 


tatur  in  Franciam  ann  774,  finemque  aflfert  Lango- 
bardorum  in  Italia  regni,  anno  ab  eorum  ingresso 
ducentesimo  sexto. 

37.  Restat  modo  ut  Rachis,  Aislulphi,   Desiderii 
aetates  confirmem   documentis.   Pulso,  ut  aiebam, 
Heildeprando,    continuo    regnavit  Rachis  (mensis 
nimirumJulii  diecirciter<3,  an744),  quod  compro- 
bant  documenta  duo  :  1,  Prblogus  ejus  legum  tem- 
porariam  hanc  notam  habens :  Anno  regnx  mei  se- 
cundo  II  die  calendarum  Martiar  indict  xiv.  2.  Privi- 
legium  ab  eo  datum  Ticino  m  palatio^  quarto  die 
mensis  Martii,  anno  felicissimi  regni  npstri  secundo, 
ind.    XIV  feliciter  (Ughell.  Ital.  Sac.  t.   II;  de  Ep. 
Placent).    Quae    duo  documenta   cum  spectant  ad 
annum  746,  certissime  ostendunt  Rachim  Iev:itnrn 
esse  post  diem  4  Martii  an.  799,  ut  fatetur  Pagins 
{ann,  736,  n.  9,  744  ;  n.  5,  750,  n.  4).  Qwid  vero  iD 
incerto  relinquatur  ejus  principium,  qnod  etHerlLem- 


dictianni  736conre.narecoepitHeildeprandus,  erat-  q  peliauctoritasetDacchiniiobservataredduntcertnm^ 
que  adhuc  superstes  pridie  Kalendas  Apriles  anni      Notat    Bacchinius  Heildeprando    tribuendos  posf 


emortualis  Liutprandi  744.  Documentum  autem  ita 
habet :  Actum  Ticini  sub  die  ii  Kal.  Apr.  anno  plicis 
regninostrinonoPer  ijidict.  xii.  Quamobrem  Heil- 
deprandus,  pneter  annos  octo  solidos,  regnavit  men- 
ses  aliquot,  quorum  numerum  res  vetustate  obruUae 
inda^ure  non  sinunt  Acproinde  novam  abbatis  Bac- 
chinii  chronologiam  {in  excursu  Chron.  ante  Jo.  Sen.) 
penitus  rejiciens,  menses  tantum  retinui  sex,  quos 
tribuit  Heildeprando  post  Liutprandi  obitum:  ita  ut 
solio  non  fuerit  detnrbatus  nisi  mense  Julio,  sex 
liempe  mensibus  post  Liutprandi  emortuaiemdiem, 
13  Januarii  anni  744.  At  nesimul  pugnantia  videar 
tradere,  en  Libri  Pontificalis  synchroni  historiam  et 
documenta,  quibusutor. 

36.  Liutprando  Ravennam  premente,  Eutychiiis 
exarchus  et  Ravennates  orant  pontificem  S.  Zacha- 
riam  utauxilium  ferat.  Hic  legatione  ad  regem  ne- 
quidquam  adornata,  per  se  Liutprandum  ipseconve- 
nit.  Roma  proficiscitur  Ravennam.  hinc  Ticinum, 
quo  pervenit  die  28  Junii.  anno  743.  Die  postera 
sacrum  facit  in  S.  Petri  in  Coelo  aureo.  Agi  deinde 
coeptumde  Ravennatibusliberandis  ac  restituendis 
ablatis.  Victa  demum  regis  duritie,  conventum  ut, 
caeteris  restitutis,  partem  tertiam  s\b\  rex  reservaret 
territoriiCaesenatis  reddendam  postKalendas  Junius 
(anni  videlicet  744),  dum  interim  legati  regii  mit- 
terenlur  Cpolim  ac  redirent,  Romam  revertitur  S. 
pontifex  bis  compositis,  atque  iterum  celebrat  fe- 
slum  SS.  Apostolorum,  quorum  natalem  diem  cele- 
braverat  Ticini.  Haud  ita  muito  post  mortuum  esse 
audii  Liutprandum  regem  ante  condictam  universae 
restitiitionisdiem,  Kal.  Jun.  744.  Hsec  Liber  Pontifi- 
calis  narrat  in  Zacharia.  ac  nuilaadhibita  temporis 
nota,  refertdeinde  expiilsionem  Heildeprandi  regis 
aLiutprando  reiicti.  electionemRachisi.  pacemque 
cum  hoc  per  pontiticem  stabilitam  in  annos!:^0  ;  quae 
omnia  evenisse  anno  744  tura  cx  dicendis  palam  fiet. 


Liutprandum  menses  sex,  qui,  ut  supra  aiebam^td 
pra^dicti  mensis  exitum  perducunt ;  Herkempertas 
vero  aetatem  Rachis  definit  annor  4,  mensium  9, 
quod  temporis  spatium  ab  Julii  mensis  die  tertia 
decima  initum  ad  diem  circiter  13  mensis  Aprilis 
perducitanni749  Hoc  certeanno  abdicasse  Rachim, 
Fratremque  Aistulphum  regnare  orsum  testatur 
documentum  ejus  fereaetatis,  quod  ita  habet  :Anno 
Dominicx  incarnationis  li9,centesimo  vero  octogc- 
simo  ingressionis.  Langobardorum  in  Italiam,  vv 
gloriosissimus  Aistulphus  (Ratchis)  germano  suo  de- 
victa  PentupoU  suasu  Domini  Zachariw  papx  facto 
homx  clerico  sciptrum  Langobardorum  strenue  w- 
gens,  elc,  (Script.  Ital.  t.  I,  q.  2,  de  Fundat.  vm> 
Nonant).  Quod  monumentum  a  Pagio  alibi  observa- 
tum  (an.  750,  n.  1)  non  recte  ab  eodem  argaitor, 
lanquam  serae  Langobardicaeannos  mutilans;  etenim 
S'*ri|)tor  Ligur  ab  adventu  in  Liguriam,  sivcaLao- 
gobardici  regni  primordiis  coepit,  erat  autem 
utriusque  in  cursu  annus  180  usquead  Septembris 
priores  dies  aerae  Dionysianae  749.  At  roeosis  in  in- 
certo  adhucest:  duoscilicet  documenta  Aistulphi 
primordia  inter  menses  Martium  et  Juiium  ejusdetn 
anni  restringunt.Prologus  ejus  legumcoegitPaffiQin 
ut  illud  constitueret  post  Kal  Mart ;  ibi  enim  legi- 
tur :  Anno  felicissimi  regni  nostri  in  Dei  nomine  v 
in  die  Kalendarum  Martiar.  indict  vii,  qaae  anno 
convenit  754.  Gonfirmatio  vero  bonorum  monasterii 
Farfensis :  Data  Ravennae  in  palatio  quartn.  ^ 
mensis  Julii  anno  felicissimi  regni  nostri  tertio  tnd. 
IV,  id  esi751,  coegit  Bacchinium  ut  Aistulphi  prin- 
ciplum  ante  mensem  Julium  constitaeret(Pag.an. 
750,  n.  < ;  fiacchin.  in  AgnelL  ;  Script.  Ital^  L  II,  p* 
i;  pag.  168].  At  monumentum  aliud  pro  monasterio 
eodem  Farrensi :  Datum  Tidni  in  palatio  5  Aprilii 
anno  felicissimi  regni  nostri  in  Dei  nomine  septiff^ 
pcr  Ind  IX  feliciter,  nempe  756,  ostendit  Aislul- 


Atpergo  ad  caetera  quae  Liber  Pontificalis  narral  D  phum  non  coepisiie,  nisi  post  diem5  Aprilis;  adhuc 


in  fine  S.  Zachariae,  et  in  Stephano  IL  al.  UI.  San- 
citae  contemptor  pacis  rex  Rachis  Perusium  aliaque 
Pentapoleos  oppida  oppugnabat,  cum  S.  pontife.\ 
eum  adit,  muneribus  placat,  orationis  suavitate  ad 
meliora  convertit :  quare  is,  relicto  throno,  cum 
uxoreet  filiis  contendit  ad  sicra  limin»,  inde  Cassi- 
num  petens  monachum  induit.  Aistulfihus,  fniterno 
potitus  sceptro,S  pontifici  Slephano  semper  infen- 
sus,  Pippinum  Francorum  regem  pro  sancta  sede 
pugnantem  habuit  hostem,  cujus  virtulem  semel  et 
iterum  periditatus  cominus  timuit,  elusiteminus; 
at  demum  foedifragus  Deo  ultore  inter  venandum 
interiit,  postquam  viditPippiniana  doM.itione  Ecole- 
siaeditionem  Exarchatu,  Pentapoli  etvEmilia  ampli- 
ficalam.  Aistulpho  succedit  Desiderius,  dux Tusciae, 
opitulante  pontifice,  Langobardis  invitis ;  qui  cum 
primo  mitis  in  sanctam  sedem,  deinde  maxima  illi 
detrimenta  inferre  ausus  esset,  a  Carolo  Magno 


eaim  erat  in  cursu  annus  seplimus.  Quae  cum  ita 
sint,  abHeritemperto  hicdiscedendura  nonarbitror, 
utOstiensis  opinionem  sequamur  cum  Baronio,  Pa- 
gio,  Bacchinioet  aliis  eruditis,  quoslatuit  novissi- 
raum  hoc  documentum  ;  ut  enim  paucorum  dieruflf 
discrimen  apud  Herkempertum  occurrat,  majori 
porro  discrcpantia  ab  Ostiensi  averlimur,  nisi  falsis 
niiimur  veterum  monimentis. 

38.  Hucaccedit  quod  Pagius,  Sigonium  et  Ange- 
lum  de  Nuce,  eruenles  ex  documenlis  quod  regnum 
Desiderii  c(Bpil  anno  756  exeunte,  redarguens,  et 
documenta  ipsa  inoimulans  vitiati  characteris,  alia 
adversuseosauctoritate  non  utitur,  pr«ter  Siepbani 
II,  al.  IH,  epislolam  (cod.  Cnr.)  \u  habentem  :  « In 
ipsisquippediebusquibus  ad  hinc  Romanamurt)ein 
dev;istandam  profectus  est  {Ai6i.ulphu5]  post  aiinui 
spatii  circulum  ita  divino  mucrone  percussus  est, 
jt  profecto  in  eo  tempore  quo  fidem  suam  tenians 


GENNI  PHfiFATK)  AD  GHRONOL.  SEQ. 


8S6 


9iaculi  scelera  perpetratus est,  in  eo  et  suam 
flneret  vitam.  »  At  enim  ut  Pagius  recte 
t  de  Romana  obsidione  (an,  735,  num.  1  et 
Iversus  card.  Baronium,  et  Kalendis  Janua- 
1  Juniis  anni  753,  eadem  coeperit,  id  certe 
ledit  quin  Uiterae  pontificis,  morali  ea  indu- 
tanturdiscriminealiquot  dierum,si  obsidio 
lestris,  ut  refert  Liber  Pontificaiis,  seu  etiam 
mensium,  si  brevior  eadem  fuit  juxta  epi- 
Mppini  apud  Baronium  (an.  755)  ;  summa 
ii  eadem  est,  nec  Stephanus  cnronologis 
n  facessit,  quippe  annum  indicans  emortua- 
lulphi  consentit  cum  Annalibus  Francorum, 
Faldensibus  el  Lamberianis,  qui  ad  annum 
\  mortem  producunt.  Quare  Sigeberti  Chro- 
istulphi  xtatem  definiens  annorum  7  perpe- 
endatur  a  Pagio  ;  namque  is  ab  anno  749 
jsejusdem  mensis  perveniens  annos  omnino 
explevit.  Quin  etiam  Herkemperto  ipsi 
menses  quinque  fortasse  audiendum  erit ; 
annos  nuraeravit  Rachis  usque  ad  hujus 
anem  ad  urbem  Romam,  ita  ut  post  conver- 
suam  mensibus  adhuc  quinque,  veiut  hie- 

I  solio  LangobanJorum  permanserit ;  Aistul- 
)  eosdem  menses  tribuerit,  tanquam  vero 
shisabdicationem  regi.  Utcunque  autem  se 
at,  anno  predicto  756  post  mensem  Apri- 
navit  novissimus  Langobardorum  rex,  qui 

II  Annalium  sententia  postquam  re^cnum 
^annos,  certum  Langobardici  regni  exitium 
nam  Carolus  «  cunctum  Italiae  regnum  ade- 
Franciam  regreditur,  ducens  secum  Deside- 
m  conjuge  ejus.  Adalgisus  fijiusejus  Cpolim 
nnaL  Fuld,  et  Lambec,  an.  774).  » 
)solutis  Langobardorum  fastis,  venio  nunc 
;hos  Italiae,  quorum  catulogum  collatis  alio- 
«rvatis  cum  Libro  ut  piurimum  Pontificali 
m. 

NGINUS.  Hic  postquam  Narses,  tot  rebus 
Bgestiscelebris,  invidiailJi  ab  aemuliscom- 
.  Justino  exauctoratur,  in  Italiam  mittitur 
18  anno  567.  Postmodo  Narses  Neapolim 
I  Langobardos  e  Pannonia  per  legatos  a&- 
qaare  Longinus  inauditum  Jtalis  nomen  ac 
em  novam,  nempe  exarchi  adipiscitur,  tue- 
mperii  Occidentis  partem  a  Langobardis  non 
I.  Italiam  rexil,  ab  adventu  ex  urbe  regia 
nos  15  (Paul.  Diac.  lib.  ii,  c.  5 ;  Noris  de 
Pag,  an.  567,  n.  4,ex  Mar.  Aventic). 
\RaGDUS,  gloriosus  chartularius  sacri  pala- 
missus  in  Italiam  anno  583  cum  dignitaie, 
isa  incerta  revocatur  post  triennium  (LibelL 
,  ap.  Nor.  de  Syn.  9  ;  Pelag  II,  ep.) 
IMANUS,  patticius.  Revocato  Apolim  Sma- 
ono  ^,  succedit  in  exarchatu,  suumque 
iem  Ravennie  post  annos  11,  nempe  598 
num.  113 ;  Jo.  Diac  m  V.  Greg.  I.  iii,  cap  44 
ibique  Honschen.  Noris.  de  Synod.  v.  cap.  9, 

LUNICUS  seu  Gallicinus.  Mitlitur  succe&- 
nani  an.  498^  post  quadriennium  revocatur 
^iac.  iib.  IV.  cap.  26.  Sons  ubi  sup ;  Panvin. 

..  SMARAGDUS  iterum.  Callinico  revocato 
us  iterum  mittitcum  dignitate  Smaragdum, 
anvinus  Italiam  rexisse  aitannos9,  ab  anno 
l  602  ad  611  (Paul.  Diac.  iib.  iv,  c.  26.  ; 
Unsux.  Panv.  Cnron.) 

ANNES  LEMIGIUS,  judcx  Reipublicse.  Hic 
lante  Jo.  pr«fecto  Neap.  ocoiditur,  quarto 
iitaiisanno(An:«sl.,  num.117,  ;l^anv.C/tron.^ 
aNNKS  liLKUTHliKlljS,  patncivs  et  chbl" 
,  5614  eunuchus.  Caeso  Lemijfio  interpontificii 
t  post  Bonif.  IV,  ante  diein  19  Uctob.  615, 
'  successor  Eleutherius.  ({ui  post  trennium 
bt  menses  imperium  affectans  necatur,  pari 
tana  ac  Lemigius,  tempore  interpontificii 


A  poNtS.  Deusdedit,  ante  diem  24Decemb.  618  (Anast. 
num.  117  et  118). 

8.  ISAAGIUS,  patricius,  Destinatus  ab  Heraclio 
statim  atque  audiit  Joannis  caedem  anno  exeunte 
618,  ad  regendam  Italiam  venit  sed.  anno  619.  ac 
diutissime  dignitatem  tenuit,  annos  videlicet  ^  ; 
cum  Mauritio  chartulario  cxpilavit  patriarchium 
Lateranense  anno  6^^,  ac  Ravennae  occubuit,  post- 
quam  capite  mulctatum  vidit  Mauritium  chartula- 
rium,  oui  contra  ipsum  italise  aifectabant  imperium 
anno  64i(Anast.,  num.  f^Sl  et  126  ;  Panvin.  Chron. 
Baron.  et  Pag.  anno  643). 

9.  THEODORUS  CALLIOPA,  patricius,  lUliam 
regens  anno  secundo  revocatur  incerta  causa  (Anast, 
num.  126). 

10.  PLATON,  gloriosus  patricius.  Regere  Italiam 
coepit  anno  645,  rexitque  usque  ad  649  (S.  Martin., 
ep.  16  ;  Anast..  num.  131 ;  Baron.  etPag.  649,  n.  7). 

11.  OLYMPIUS,    cubicularius.    Profectus    Cpoli 
3  Romam  venit  cum  dignitate  an.  649,  dum  Latera- 

nense  concilium  celebrabatur.  Italiam  rexit  ({uatuor 
annis  solidis  ac  nonnullis  mensibus :  morbo  mteriit 
an.  653  (Anast.,  num.  131, 132, 133). 

12.  THEODORUS  CALLIOPA,  patricius  iterum. 
Constans,  audita  morte  Oiympii,  mittitsuccessorem 
Theodorum  cum  jussione  ut  captivum  faciat  S.  Mar- 
tinum  pontificem.  Incertum  dignitatistempus(Anast., 
num.  133;  Murator.,  Rer.  Ital.  to.  L  P»  Hi  pag-  303, 
in  dubium  revocat  dupiicemTheodori  dignitatem). 

13.  GRBGORiUS.  Girca  annum  658  conjicit  abbas 
Bacchinius  missum  esse  Gregorium  exarchum  (ex 
Privil  Comt.  Syracus.  an.  999). 

14.  THBODORUS,  excellentimmus  exarchus.  Male 
a  recentioribus  creditus  Calliopa,  ob  Pauli  et  Ana- 
stasii  silentium.  Hujus  item  aetas  incerta  :  at  ex 
Bacchinio  ab  an.  668  ad  687  uervenit  (Anast.,  num. 
156  :  Bacchin.   ad  Petr.  Sen.). 

15.  JOANNES  PLATVS,  patncius.  luiiam  regere 
Q  orditur  an.  687  ;  cumque  nulliis  occurrat  exarchus 

usque  ad  Theophylactum;  eam  rexisse  credi  potest 
usqre  ad  702,  annis  circiter  15  (Anast.  num.  157  et 
159  ;  Pag  an.  687). 

16.  THEOPHYLACTUS,  cubiculaHus,  patricius. 
Ravennam  mittitur  Cpoli  anno  702.  Italiam  re^it 
annosocto  usque  ad  710(Anast.,  num.  165;  Panvm. 
Chron.). 

17.  JOANNES  RIZOCOPUS,  patncius.  Missus  in 
Italiam  anno  710,  excipit  Neapoli  pontificem  Con- 
stantinum,  prodeuntem  Cpolim  :  deinde  veniens 
Romam  multa  indigne  ibi  perpetrat;  ac  demomtur- 
pissimu.morte  occumbit  Ravennae,  incertum  quo 
anno.  Panvinus  credit  711  ac  triennio  exarchatum 
vacasse  ait.  Scaliger  sex  annos  dat  Rizocopo,  Pagius 
vero  hunc  reprehendit  (Anast.,  num.  172 ;  Panv. 
Chron.\  Scalig.  de  Exarch.  Rav.\  Pag. ,  an,  715,  n.  4). 

18.  FL.  SCHOLASTICUS,  cubicularms,  patricius, 
Mittitur  cum  dignitate  in  Italiam  anno713  exeunte 
vei  sequentis  initio ;  nam  secum  affertsacram  Ana- 

D  stasii  qui,  Philippico  in  ordinem  redacto  salutatur 
imperator  die  4  Jun.  713.  Quare  i^aiivinuset  Sc^ili- 
ger  biennio  perperam  differunt,  ad  annum  nempe 
715  (Anast.,  num.  176  ;  Baron.  an.  713). 

19.  PAULUS,  patricius.  Missus  a  Leone  Isaurico 
in  Italiam  anno  726.  Conspirationem  adversus  S. 
Gregoriumll  instaurat ;  ipse  anno  post  interficitur 
Ravennae  (Anast.,  num.  183  et  18o ;  Diac.  I.  vi, 
cap.  49). 

20.  EUTYCHIUS,  patricius  eunuchus.  Audita- 
Isaurus  csede  Pauli,  quem  miserat  post  Marinum 
spatharium,  ut  insidias  et  ipse  moliretur  pontifici, 
simiiiter  Eutychium  in  Italiam  venire  Jubet,  utcoe- 
ptum  ab  exarcho  Paulo  ac  spatharii!>duobus  scetus 
perficeret.  Hic  novissime  omnium  diuturniuscaeteris 
It:iliam  tenuit,  ab  anno  videlicet  727  ad  751,  qua 
infensus  Romanis  pontificibus,  qua  ab  iisdem  pro- 
tectusadversus  Langobardos  ;  atdemum  horum  rege 
Aistuiptio  capienie  Ravennam  aiitA  dtofii  W  Vd^«.^^- 


887 


AD  ANASTASIUM  PR0LE60HENA  EDIT.  ROM.-VATia 


00» 


tychius  in  Graeciam  abiit,  finemque  attulit  exarcha- A 
tui,  cum  annus  esset  aerae  Dionysianae  751,  Zachariae 
40,  Constantini  Copron.  3£.  F.  C.  ejus  10,  Aistul- 
phi  3.  Itaque  exarchatus  Italiic  seu  Ravennae,  cujus 
primordia  conslitui  cum  Longini  anno  primo  567, 
stetit  annis  circiter  184,  habuitque  exarchos  omnino 
20,  Smaragdi  et  Calliopae  repetita  di€:nitate  (Anast., 
num.  183,  m,  186,  187,  194,  213.  Recentiores 
passim,  praeque  iis  Bened.  Bacchin.  in  Agnell ), 

40.  Epoche  ista  exitus  exarchorum,  quo  tempore 
Italia  fere  omnis  ab  impiis  imperatoribus  Graecis 
defecerat,  recte  cum  Graecanici  imperii  exitio  copu- 
labitur  ;  quamvis  enim  lantata  non  semel  ejusdem 
instauratio  est,  divinitus  tamen  factum  ut  omnia 
nequidquam  Caesares  molirentur.  Exarchatus  vero  ad 
sancUe  sedisditionem  aniplificandam  pertetanno- 
rum  seriem  vindicatus  Graecis  viribus  adversus  bel- 
licosissimos  Langobardos,  tandem  venit  ad  mo« 
mentum  in  horum  manus.  At  postmodo,  a  Franco- 
rum  rege  Pippino  usurpatoribus  profligatis,  conces-  B 
sit  in  sanctae  sedi»  ditionem  unacum  Pentapoli  et 
^milia  :  neque  ad  nostram  hanc  aetatem  barbaris 
amplius  patuit.  Idem  et  origine  et  dignitate  celebris, 
illustrior  postea  est  factus,  cum  tres  eminentissimi 
apostolicae  sedis  legati  tripertito  illum  administrare, 
sanctisque  legibusconservaresummorum  pontificum 
nomine  incoeperunt,  ut  nostro  aevo  videmus  fierL 
Caeterum  ut  aliquid  dicam  de  exarchis,  quorum 
catalogum  exhibui,  horum  chronoiogiam  difficile 
est  per  menses  et  dies  digestam  dare  ;  alios  enim, 
statim  atquedesignabantur  Cpoli,  missos  esse,  alios 
aut  Cxsarum  voluntate,  aut  longa  via  detentos  sero 
in  Italiam  venisse  refert  historia.  Hinc  est  quod 
aliorum  exemplo  annos  indicare  contentus,  quo 
potissimum  mense  aut  desi^narentur  Cpoli  aut  in 
Italiam  pervenirent,  neglexi  disquirere.  Id  tamen 
animadverti,  quod  usque  ad  Theodorum  Caliiopam, 
cum  anno  633  secundo  missus  captivum  fecit  S. 
Martinum  pontificem  Romanum,  successio  exarchO'  p 
rum  certa  est.  Inde  vero  usque  ad  Joannem  Piaiyn,  ^ 
qui  anno  687  in  Italiam  venit,  conjecturis  doctissi- 
morumvirorumPagiietBacchiniinititur.QuiPIatyn 
sequuntur  quinque  exarchi  certe  mihi  aetatis  viden- 
tur ;  attamen  eos  inter  sunt  tres  successionis  non 
ita  certae,  ut  nullum  dubitationi  locum  relinquant 
Theophylactus,  Joannes  Rizocopus  et  Paulus  ;  sed 
duo  caeteri  FI.  Scholasticus  et  Entychius,  hic 
Paulo,  ille  Rizocopo  omni  procul  dubio  successe- 
runt,  ut  videre  est  apud  auctores  per  me  laudatos 
in  catalogo.  Quamobrem  si  forte  novum  aliquem 
exarchum  aetas  proferet,  aut  inter  Theodorum  Cal- 
iiopam  et  Joannem  Piatyn  ant  inter  eumdem  et 
Rizocopuin,  aut  demum  inter  Fl.  Scholnsticum  et 
Paulum,  temporumrationehabitaris  collocetur  ne- 
cesse  erit.  Plura,  ad  Chronologiam  quod  attinet, 
nec  temporis  nec  loci  est  observare.  Quod  autem 
speclat  dignitatem  exarchi,  praeter  ea  quae  obiter 
paulo  ante  {iiumm.  7,  8)  aiebam,  nonnihil  reliquum 
fflibi  feci  hic  opportunlus  indicandum.  D 

41.  Exarchi  dignitatem  Italis  quidem  novam,  ta- 
metsi  alias  eam  ^entes  non  ignorasse  testatur  Gre- 
gorius  magnus  (epist.  lib  i,  59  et72,  ad  exarch, 
Afric).  Officiis  semper  palatinis  adjunctam  disci- 
mus,  dum  legimus  patricios,  chartularios  sacri 
paiatii,  eunuchos,  cubicularios  et  judices  civitatum 
eadem  ornalos  esse.  Eruditis  singula  haec  officia 
enucleatius  expendere  otiosum  foret:  de  patriciis 
autem  nonnulla  in  memoriam  revocare  certum  mihi 
estatquedeliberatum,  quidquid  eorum  patientia  jam 
diu  abutar.  Duo  mihi  swnt  patriciorum  genera  ;  quae 
enim  alia  multa  refertCangius  in  Glossirio  generali 
hac  divisione  comprehendiarbitrorraliisuntpatricii 
Caesarum,  alii  pontiticum,  «ilii  nempe  ab  imperato- 
ribus,  alii  a  Romanis  pontificibus  creabantur.  For- 
mam  creandi  patricios  imperiales  asservatam  io 
bibliotheca  Vaticana  exPauIo  Forojuliano,  seuDia- 
cono,  t  Cangio  expressam  exhibeo  :  Patrieii  digtii- 


tas  taliter  disponenda  est,  qmtenus  illa   non  viH 
personas,  nec  alicui  concedatur  ignoto.  Sit  enim  valde 
notus  imperatori,  sit  fidelis  et  prudens,  non  elatMS. 
Protospathanus  veniens  ante  imperaiorem  oscuiehtr 
suum  humerum,   et    dicat  :  Maxime   imperatarum, 
adest  quem  vocasti.  Tunc  stet  ad  sinistram  imperatoris 
illius  hyparchus,  quem  nos  dicimus  prsefectum,  et  dioet 
ei  imperator  :  Cum  protospathano  futurum  patricxum 
adducito.    Dum  autem  venerit  patricius,   tn  pramt 
osculetur  pedes  imperatoris,  deinde  genu,  ad  extrenmm 
osculetur  ipsum  :  tunc   osculetur   omnes   Bomandt 
circumstantes,  et  dicant  omnes  :  Bene  veniatis  :  nobii 
nimium  laboriosum  esse  videtur  concessum  nohis  a 
Deo  ministerium  solum  procurare  :  quocirca  te  noiu 
adjuiorem  facimus,  et  hunc  honorem  tibi  concedinm, 
ut  Ecclesiis  Dei  et  pauperibus  legem  facias,  et  indt 
apud  altissimum  judicem  rationem  reddas.  Tune  oh 
duat  eum  imperator  mantum,  et  ponat  ei  in  dextn 
indice  annulum^  et  det  ei  bombacinum  propria  mam 
scriptum,   ubi   taliter    contineatur   scriptum  :  £sto 
patricius,  misericors  etjustus.  Tunc  ponat  ei  in  oaput 
aureum  circulum  et  dimittat.  Hanc  dignitatem,  qn 
ornati,  ut  ait  Walfridus  Strabo,  erant  primi  post 
Caesares,  docet  Senator  fuisse  perpetuam  :  Mox  ut 
datus  fuerit  hic  honor,  in  vitx  tempus  reUquxan  kh 
mini  fit  cosevus  (lib.  vi,  ep.  %).  Ac  proinde  snspica- 
tur  Cangius,  num  propterea  breviori  alii  dignitati, 
ut  esset  exarchatus,  aut  alia  pra^fectura,  adjunger^ 
tur.  Idem  tamen  in  cod.  Theodos.  legens  expatricios, 
id  tantum  obtinuisse  apud  Gothos  cum  auctoribos 
aliis  sentit.  Prae  iis  Gutherus  hanc  dignitatem  inter 
palatinas  eminentissimam  non  fuisse  perpetuam,sed 
ut  caetera  officia  ad  nutum  principis  docet,  ac  finita 
administratione  expatricios  appellari  consaeTisse 
(de  Off.  dom.  Cug.  iib.  ii,  cap.  19). 

42.  Hinc  est  quod  in  Dufresnii  opinionem  eamos 
pedibus  necesse  est.  Qui  enim  duo  patricii,  sede 
Cpolim  translata,  ut  ait  Porphvrogenitus  (de  Adfn- 
Imp.,  cap.  27)  mitti  inde  solebant  in  Italiam  (eos 
hod  ie  proreges  diceremus)  quorum  unus  SicUix,C(i' 
labriw,  Neapoli  et  Amalphise  prxerat  :  alter  tcro 
Benevento,  Capuae^  Papix  cum  reliquis,  et  trihuU 
quotaunis  fisco  imperatoris  pendebant  ;  eos  certe 
dignitate  in  sedibus  militum  pares  magistris  mili-; 
tum  in  expeditione,  ad  nutum  principis  amoTeri 
consuevisse  crediderim  ;  tametsi  duae  inscriptiones, 
ab  eodem  Guthero  ailatae,  secus  docere  videantnr. 
Harum  prima  exstans  Treveris,  ita  habet : 

HIC.     lACET.     ELIVS.     CONSTANTIUS 

VIR.    CONSVLARIS.    COMES.    ET.    MAGISTER 

VTRIVSQUE.     MILITIiE.     ATQVK.      PATRICIVS; 

alia  Romae : 

FL.    RICIMER.     V.    I.    MAGISTER.     YTRIVSQ 

PATRICIVS 

Quibusex  inscriptionibus  tum  copulari  patriciatniB 
cum  militia  discimus,   tum   perpetuam  esse  eaa 
dignitatem.  SeJ  diversa  fuerit  ratio  patriciorum  qo! 
in  Italiam  mittebantur  ante  Gothorum  tempora :  qoi 
autem  patricii  horum  aetatein  Italiam  prasfeoti  missi 
sunt,  caeterique  omnes  ab  Augustis  tunc  temporis 
creati,  perpetui  erant  juxta  Senatoris  doctrinam- 
Cujus  rei  argumentum  sunt  tot  numero  patricii  QQ^ 
.eodemque  tempore  in  aula  Constantinop.  degentes, 
quorum  sex  deferentes  secum  trecenta  noMigia,  funw* 
que  et  Siciliensium  stolum  in  hanc  Romanam  urbei^ 
absoluti  a  regia  urbe  ad  nos  properant,  aiebat  S.  pOD' 
tifex  Paulus  in  epistola ad  Pippinum  (Cod. CaroLW- 
Praeterea  tum  in  Libro  pontificali,  tum  apad  histo* 
ricos  Langobardici  in  Italia  regni  aequales  legimus 
frequenter  patricios  alios  aiibi,  dum  eorum  udqs 
Ravennae  exarchatum  administrabat  ;  plerumqns 
enim  haec  dignitas  patricii  conferebatur.  Itaquett 
l^iisarius  et  Narses,  qui  patricii  nomen  solum  reti' 
nuerunt,  et  exarchi  omnes,  qui  cam  exceilentissia^ 
dignitate  exarchi  patriciatum  emineiitiisimum  co- 
pmarunt,  ubi  semei  ornati  eo  fuerunti  emiidem  nuii- 


GHRONOL.  A  S*  6RE6.  M.  AD  ST^HANUM  UL 


890 


qoam  deposnerui\t ;  nec  dum  eorum  aliqui  revoca- 
banturConstantinopolim,  finlta  administratione  ex- 
patricii  appellati  uliibi  reperiuntur.  Cseterum  haec 
dignitas,  utpote  prima  post  Cxsares.  qnemadmodum 
dicebam  antea,  ab  Augnstis  Byzantinis  summi  ho- 
noris  causa  conferebatur  regibus  ac  principibus  ex- 
teris,  ut  videre  est  apud  Cangium  in  Glossario. 

43.  Augustorum    exempla   secuti  sunt  Romani 

pontifices,  dum  Francorum  reges  patricios  creave- 

runt.  Id  tamen  discrimen  est  inter  utrumque  patri- 

ciorum  genus,  quod  patricii  imperiales  primierant 

post  Caesares  inter  offlcia  palatina  :  patricii  vero 

pontificii  dignitate  et  potestate  summa  utebantur, 

dic^banturque,  utobservatGutherus,  patricii  Roma- 

norum,  non  Romani,  quia  Romanis  omnibus  impe-' 

rat)ant,  exercitumducebant,  et  vereimperatoris  ma- 

Jestate  praefulgebant,   ut  Carolus  M:)gnus,  dictus 

propterea  patricius  Romanorum^  ut  pnter  et  protector 

Romani  totiusimperii{GuihcT.,  deOff.Vib  ii,  cap.  29). 

Qaamobrem  ut  eru(lite  Pagius  cum  Marca  [ann,  640, 

num.  6etseqq.),  patriciatus  pontiflcumRomanorum 

duo  complectebatur :  Jurisdictionem  qua  reges  Fran-- 

corwn  in  Urbe  ex  consensu  pontificis  et  populi  Ko- 

mani  potiebantur,  et  protectionemy  seu  defensionem, 

quam  Romance  Ecclesios  polliciti  erant.  Inde  est  quod 

Yexillum  mitti  solitum  a  Romanis  pontiflcibus  ad 

principes  arma  ferentes  in  paganos  aut  hsereticos, 

ad  ipsos  etiam  patricios  mittebatur,  quod  minime 


A  ab  iis  fiebat  cum  imperatoribus,  quia  Romauae  Eo- 
clesiw  tuitio  ex  generali  obUgatione  et  speciali  pacto 
imperio  conjnncta  fuit.  Quae  cum  ita  sint,  perperam 
putavit  Cangius,  et  ante  eum  alii  muiti  scriptores, 
patriciatum  Romanorum  non  esse  aliud  quam  prae- 
fecturam  Urbis  seu  etiam  Itali^e,  dignitatem  a  Ro- 
manisexcogitatam  post  dejectum  Graecanici  imperii 
jugum,  cui  assentitur  Alamannus  (rfelafer.  Pariet. 
cap.  11),  quod  viderint,  Carolum  Magnum  adeptum 
imperialem  majestatem  patricii  nomen  siluisse :  nam 
quidquid  imperatoris  nomen  praestare  videatur  pa- 
tricio  Romanorum,  potestas  erat  una  atque  eadem, 
protectoris  videlicet  ac  defensoris  Romanae  £cclesiae. 
£a  propter  Carolo  Magno  patricio  Romanorum  Ro- 
mam  advenienti  idem  honor  estadhibitusab  Adriano 
qui  postea  est  adhibitus  a  Sergio  er^  Ludovicum 
imperatorem.  Adrianus  enim  suscepitCorolum  o6- 
viam  illi  ejus  sanctitns  dirigens  %)enerandas  cruces^ 
id  est  signa  sicnt^  mos  cst  ad  exarchum  aut  patricium 

3  suscipiendum  (Anast.,  num.  315).  Eadem  praestitit 
Sergius  Ludovico,  aiente  Anastasio :  Sicut  mos  est 
imperatorem  aut  regem  suscipere  (num.  484).  Prae- 
terea  cum  Carolum  xMartelium  Rom.  pontifex  patri- 
cium  creavit,  utiatePagius  (u6i  sup.),  Graecanicum 
imperium  adhuc  exstabat.MuIto  igitur  major  fuit 
dignitas  pontificiorum  quam  imperialium  patricio- 
rum.  Jam  verosatis  multa. 


CHRONOLOGIA 


AD  TOM.   rv  EDIT.   ROM.  VATIC. 

« 

A  saivcto  QregoTto  Magno  usque  ad  Stephanum  III ^  alias  IV. 


Anni   Romanorum    imperatores^    Lang,    Anni. 
J^eriodi     reges,  exarchi,  res  gestag.  abU.  C, 

Jul  et 
Indict 

5303       Mauritii  Tib  Aug  8  et  9  post  cos    1342 

®  11  VII   al.  VI.  1343 

^  2       Mauritius  Theodosium  fil  co- 

A      ronat.  Imperat  festis  Paschal  26 

Indict   Mart  seu2  Apr  ex  Theoph  et  Chron 

VIII     Alex  Pag  Baron  ad  an.  refert  593. 

IX  Franchor  telix  pugna  in  Langob 
Diac  Turon  Bar  Pah. 

Antarith  R.  Lan^  de  pace  agens 
cum  Francis  morit.  Ticini  non 
Sept  Theodolinda  Agilulph  Tauri 
nat.  Dqcem  maritum  et  Regem  eli- 
git  m.  Nov  et  iq.  Majo  seq  a.  ab 
exerc  acclamatur  Mediolani  Diap 
lib  3  cap  uit  Pag  An.  616  n.  2. 

Hormisd  Pres.  R.  Cbosrois  filii 
electi  Regjs  jussu  necatur  Theo- 
phil  lil)  3,  c.  8  •,  Pag  a.  seq. 

SaOi       Imp  Mauritius  Tib  Aug  9  et  10.    1343 
^  12  cos  VIII  al.  VII.  1344 

%  3      NarsesMauritiiSatellescumDomi 

G      tiano  Melitenes  Episcopo  Persicem 
Indiet  ingress  feliciterpuen  cum  Varamo 

II      Finis  Persici    belli,  quod  20,   a. 

X  durayarat.    ChrQsroes  a  Varamo. 
pnliiifi  Mgno  iniU  sooietate  cum 


C     Anni  Romajii  pontifvces  et  res  ecclesia-     Anni 
Olymp      sticaB  Orientis  (t  Occidentis.  JErse 

Christi 


D 


342 

I 
II 


II 
III 


S.  Gregorius  M.  post  diuturnam     590 
vacationem  ordinalur  die  3.  Sep- 
temb  non  19  Martii,  ut  mss  ap. 
BoIIand. 

Tunicae  I.  A.  inventio  ad  h.  a. 
pertinet.  Ex  Fredeg  et  Aimoin  pag 
n.  9.  a.  593,  cum  Sar. 

Litania  septiform  Romae  ante 
Greg  consecr  pag  n.  5, 19.  Sigon. 

Conciliuin  Rora  et  duae  Pseudo- 
svnodi  Schismaticor  Istriae.  Pag 

n.  13. 

Dissid  in  Gaillia  de  die  Pasch 
et  ibid.  Concil  Metense  in  causa 
iEgidii  perduellis.  Ex  Turon.  Pag 
n.  2,  a.  594  cum  Bar. 

S.  Columbanus  Luxoviense  Mo- 
nasterium  fundat.  Pag  n.  13,  et  a. 
612,  n.  6. 

S.  Gregorii  1   et  2.  .  591 

Gregor  synodicam  mittit  ad 
PatriarchasOrientis,  in  qua  4.  Ge- 
neralia  concil  ut  4  Evangel  vene- 
rari  se  ait,  quintum  approbat.  S. 
Agathae  in  suburra  Eccl  a  Gqtbis 
profanaum  d^dicat.  Ei^  Dialcig 
Bar.  Ad  8.  Leandr  Gp.  H\^\^^ 


31 


AD  ANASTASIUM  PR0LE60MENA  BDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni  Romanorum    imperatores,     Lang.    Anni 
Period      reges,  exarchi,  res  gcstx.         ab  U.  C. 
Jul  et 
Indict 

Romm  restituitur.  Ex  Theophil  ct 
Chron  Alrsx  Pag  a.  593,  n.  2  et  4. 
Baron  bienn  differt. 

Zadespralae  transfugae,  qui  olim 
Hormisdae  duxerat,  caput  ad 
Chrosroem  defertur,  Pag  a.  oeq 
n.  4,  cum  Bar. 

Explicit  h.  a.  Chronic  abb  Bi- 
clarensis 


5305       Imp  Mauritius  Tib  Aug  10,  14, 

$>  13   post  cos  IX,  al.  VIII. 

9    4     Mauritius  movet  adversus  Ava- 

Indict  res,  seu  Turcas  Traciae  ihcuban- 

F   E    tes,  Pag  an.  seq  n.  10 
X  Ectipsis  solis  die  19  Martii.  Fre- 

XI  degar,  cap  13.  Aimoin  lib  3, 
cap  8.  Petav  de  doctr  tem  lib  8. 
Parallax  I.ititud  iiy  ^9.  Lalit  bor 
41,  29,  lalit  visa  5,  0.  Semidinm, 
Solis  16  58,  summa  semidiam 
54  '30,  scrup  residu.i  '2930,  di$;iti 
Eclipl  10  26,  ad  tab  Pruteii  Calvis 
qui  eamaccidisse  ail  fer  7,  hor  10, 
post  med  nociemCp. 


5306  Imp  Maurit  Tib  Aug  11,  12, 
^14  coss  X  ai.  IX. 

^    5      Chosroes  a  Mauritio  auxiiia  im- 

D      petraturus,  vovil  S.  Sergio  M.  et 

Indict.  tinxit  se  Cbristianum  fieri  velle ; 

XI  quod  iamen.non  fecit,  ut  testatur 

XII  S.  Greg  ep.  62,  l.  2. 

Guntramnus  R.  Francor  mori- 
iur  28.  Mart.  Fredeg  et  Herman 
Contract  Pag  n.  17.  Baron  non 
recte  conslitulo  Hegni  initio, 
mortem  differl  ad  a.  598 

Prisco  Patricio  expeditio  in 
Avar^s  commillitur.  Pag  n.  12. 

Baron.  h.  a.  et  alii  autumant 
priviieg  Sammedardense,  sed  sup- 
posititium  ostendit  Pag  n.  8,  et 
Dupiu  dissert  7. 


5307       Imp  Maurit  Tib    Aug  12,  13, 
0)  15   coss  XI.  al.  X 

f^    6       Constantina    imperatrix  suasu 
C      Jo.    patriarch    Cp.    petit   capui 

hidict  S.  Pauli,  sed  a  pontif  eluditur. 

XII  Greg  1.  3,  ep.  30. 

XIII  Evagrii  histor  sex  lib  compre- 
hendens  a  fine  Theodoreti,  ei  So- 
cratis  h.  a.  explicit  Phot.  l^agius 
ostendit  eam  non  progredi  Aug 
menssuperior  a.  et  ne  Photii  opi- 
nio  corruat,  h.  a.  publicatani  pu- 
tat. 

Eciipsis  solis  die  23  Jul,  fer 
6  noris  sex  ante  merid.  digiti 
eciiptici  11,  28  sol  in  1  gr. 
Leon^  Calvis  ex  Aimoin  conira 
Slgeb  qutbiennio  posteam  refert. 


13U 

III 

ms   B 

IV 

« 

1345 
1346 


1346 
1347 


S> 


A    Anni  Romani  pontifices  et  res    eeclesia-  AmU 
Olymp        sticx  Oricntis    et  Occidentis.        Erm 

Chrim 

spondet  de  trina  Mersione  in  Ba- 
ptism  et  i£tatur  Reccaredum  Reg 
Christ  Fid  ampiexum.  I.  1,  ep  41, 
et  in  Episc  Donatistam  qui  Pri- 
matumavebatinAfr  scribitep.  72. 

Langobardi  Theodoiindae  Re- 
ffinae  opera  Chrisliani  fiunt,  ut 
facti  erantChrotildisoperaFranci, 
et  Ingundis  Gothi  Bar. 

Gregor  Turon  Historiaexplicit. 
Bar  a.  differt  595,  ubi  Pae  n.  11, 
asserit,  eum  fortasse  illo  anno 
mortuum,  cum  sedisset  A.  23. 

S.  Gregorii  2  et3.    •  5^ 

Duob  DiaconlsnunriantibDona- 
tistas  Afr  invalescere  Gre^  IHla- 
rium  Carlularium  eo  mittit,  eo- 
demque  anno  Eccl  Carthagin.  Pri- 
vilegia  confirmat  lib  2  ep  39  scri- 
bit  etiam  ad  Hibernos,  in  causa 
schismaiis  iib  2,  ep.  3(3.  Gussan- 
villaeus  ex  mss  legit  ad  Istros, 
quam  opinionem  sequitur  Noris 
de  Syn  V.  pa2  m.  726,  to.  I.  Pa- 
gius  contrarium  sentit  n.  2. 

H.  a.  Greg  in  S.  Clomentis  ha- 
bet  homiliam  38,  ex  Diac  Bar  qui 
h.  a.  totds  40,  vult  absoiutas.  Et 
Hadrianum  Thebat.  episcopum 
injuste  depositum  restituit. 

Synodus  Caesaraugust  2. 

S.   Gregorii  3,  4.  5^^ 

Greg  expostulatoria  de  injusta 
lege  per  Mauritium  lata  in  Eccle- 
siam  lib  2.  ep.  26,  65. 

Greg  mittilOp.  Sabinianum  Diac 
apocrisarium,  qui  eidem  succedit 
in  Pontificatu  Iib2,  ep.  52,  solitu- 
dinem  repetii  Dialogis  scribendis 
daturus  operam,  et  secum  ducit 
Pelrum  Diaconum,  quo  interlocu- 
tore  utitur  :  Ecclesisetamencuram 
non  negligit,  ut  variis  ex  epistolis 
ad  varios  episcopos  paiet. 

SimeonStylita  jun  et  Greg  An- 
tiochen  moriuntnr  Anastas  in  Se- 
dem  Antioch  restituitur.  Pag  n.  17, 
et  sea  a.  n.  4,  ex  Evagr  cum  Lam< 
bec  idem  asserit  arguens  Chr  Alex 
sup  a.  id  factum  referens.  Bar  seq 
a.  et  biennio  post  Greg  Antioch 
mortem  recitat. 

S.  Gregorii4,  5.  5^ 

Greg  h.  a.  multum  laborat  ob 
Schismaticos  sese  obiclentes  Con- 
stantii  Mediol  Episcopi  confirma- 
tioni,  nisi  Synodum  v.  damnet. 
Iteui  ob  Donatistas  Afr  rebaptiian- 
tes  1.  3,  ep.  32,  necnon  ob  Siciliae 
Ha^reticor  conversionem  lib  4,  ep. 
i),  et  ob  Barbaricinos  Gentiles  in 
Sardinia  convertendos,  1. 3,  ep.^, 
27.  Procop  de  bel  Wand  i.  2.  Ma- 
ximum  Salonitnnam  intrusum  a 
communione  sejnngit. 

Amos  post  Joannem  fit  Jeroso- 
lym.  Episcopus.  Baron  a.  seq  ubi 
Pagn.  6. 

Maximianus  Syracusan.  Episco- 
pus  moritur,succedit  Jiiannes,  cui 


IV 

et 

343 
I 


D 


I 
II 


CHRONOL.  A  S.  6REG.  M.  AD  STEPHANUM  III. 


83« 


tt  Romanorum    imperatores,    Lany.     Anni     A     Anni  Romani  pontifices  et  res  ecclesia^   Anni 

}di  reges^  exarchi,  res  gestae.         ab  V.  C.        Olymp        sticae    Orientis    et  Occidentis.       Mrm 

«*  Christ 
ct. 


%       Imp  Maurit  Tib  Aug  43,   U  post    4347 
16  coss  XII  al  XI.  4348 

»7     Romanus    Exarch    Roma    Ra- 
JB    vennam   repeiens  civiiates  a  Lan- 
!»ci  gob    captas  recipit ;  quare  Agi- 
I     Inlph  invadit  Rom  imperium.  Diac 
'     lib  4,  c.  7,  Sigon  biennio  ante. 
Italia  jam  ab  annis  27,  geme- 
bat  sub  Langob  armis  27,  geme- 
a.  5G8,  Greg  lib  4,  ep.  34. 

Mauritio  Gregorium  parvi  pen- 
dente  Jo.  Cp.  oecumen  titulo  su- 
perbiendi  ansam  arripit  :  quare 
Greg  vetat  Sabiniano  Apocrisiar 
cum  eo  communicare.  S.  Greg 
lib  4,  ep.  32,  34,  36,  38,  39. 


B 


9       Imp   Maurit    Tib  Aug  44,  45,    4348 
17  post  coss  XIII  al.  xii.  4349 

8  Imp  praefecti  pacem  a  Greg 
\  cum  Lung  saepe  tentatum  praever- 
ct  tunt. 

f  Ghildebertus  Theodorico,  et 
Theodoberto  relictis  heraedibus 
morit  Vit  S.    Colum    c.  48.   ap. 

Bed  to.  3.  Baron  qui  initium  ejus 
regni  perperam  illigavit  cum 
a  579,  solos  47  anno  regni 
contra  antiquor  fld  illi  tribuit. 
Pag  n.  43,  44,  qui  mortem  com- 
probat  Greg  ep.  58,  lib  5. 

Zotto  Dux  Bcnevent  capit  Cro- 
tonem  :  alibi  Romani  multa  a 
Langobard  patiuntur.  Sigon. 

0       ImpMauritTib  Aug  45, 46,  post.    4349 
48  Cosxiv,  al.  XIII.  4350 

)  Edilbertus  Rex  Angli»  qui  Adil- 
bergam  seu  Bertam  Christianam 

ct  ux.  hab  dat  facultatem  Augustino 
pradicandi  in  suo  regno  Cantiae. 
Caetera  sex  Angliae  regna  non  h.  a. 
fldem  recipiunt.  Idem  rex  Angliae 
fit  Christianus  :  et  h.  a.  August 
transfretaverat  in  Angl  e\  Beda 
pagnum  2.  et  seqq. 

Mauritii  aesrotantis  testamen- 
tum,  quo  int  nlios  partitur  Impe- 
riam,  ad  h.  a.  vel  ad  sup  pertinet, 
non  ad  seq  ut  Baron  putat.  Kx 
Theophylacto  pag  n.  2.  a.  598. 


III 

IV 


D 


I        Imp  Manrit  Tib  Aug    46,  47,    4350 
19  post  cos  XV.  al.  xiv.  4354 

10      Pax    demum     sancitur     cum 

Lang  Probi    opera,  ^uae    a.    seq 
ct  firmatur  a  Rege  Lang  Greg  lib  7, 

ep.  2,  5. 
Romae   nunciatur    victoria  adv 

Sclavos  etSchismaticor  reditusad 

Eccl  Idem  lib  eod  ep.  9.  fiaron. 
Fredegundis    Chilperici    Neu- 

striae  Regis  vidua,  et  Cblotarii  11, 


de  more  Pallium  mittit  Greg  lib 
5,  ep.  48. 

II  S.  Gregorii  5, 6.  595 

III  Greg  Ezechielem  interpretari 
desinit,  Langobardis  caede  omnia 
implentibus.  Homil  22,  in  fine 
VirgilArelatensemVicariuminsti- 
tuit  Austria  et  fiurgundia.  Pae 
n.  3.  Maximi  Salonitani  .intrusi 
gratia  Imputentis  causam  Ravennae 
cognosci  jubet,  ubi  sedes  concessa, 
postea  .  allium  missum.  Concil 
Rom  II,  habet  in  quo  Joannem 
Presb  Chalcedon  a  Jejunatore  de- 
positum  absolvit.  Gregl.  5,ep.  45, 
mittit  Moral  et  Pastoral  ad  S.  Le- 
andrum  Hispal. 

Jo.  Jejunator  moritur  cum  sedis- 
seta.  43,  m.  5,  ab  a  582,  die  42. 
Apr  Noris  de  Syn  V.  c.  9,  §.  4. 
Pag  seq  a.  n.  2,  3,  ad  quem  Joan 
mortem  differunt  Baron  et  Panvin. 

S.  Gregorii  6,  7.  596 

A  Cyriaco  /oannis  Jejunsucces* 
s«*re,  et  a  Gre^or  ultro  citroque 
mittuntur  legatipro  communione. 

Augustinus  Monacbus  cum  so- 
ciis  in  Angliam  missi.  Idemqueex 
Gallia  Romam  rediens  sociorum 
Jussu  rem  difficilem  dissuasurus 
revertitur  cum  Greglitteris,  quae 
exstant  ap.  fiedam  signatae 

Mauritiia.  44,  postcoss44,  sed 
43,  legendum  vultPag. 

Res  fidei  in  Africa  pessumeunt 
per  Donatistas.  Greg  iib  5, 
ep.  63. 


IV         S.  Gregorii  7, 8.  597 

et         Greg  recipit  Responsales  Cyriaci 

344    cum  ('.ommeudatitiis  imperatoris,  et 

I       synodica.  Sabiniano  revocato  mit- 

lit  Cp.  Anatoliuin.  OrientalisEccI. 

curam  suscipit.  Ex  var  epistolis 

n.   a.,   necnon   Africanae    lib   6 

ep.  32. 

Augustinus  Arelati  episcopus 
ordinatur,  et  in  Angliam  rever- 
sus  hominum  decem  millia  bapti- 
zat.  Id.  1.  7,  ep  30.  Henschen  ad 
Greg  Vitam  a  Jo.  Diac  scriptam 
differt  ordinationem  Augustini  ad 
a.  seq  sed  epistola  Greg  quam 
citat,  non  minus  testatur  Anglo- 
rum  conversionem  factam  a  597, 
quam  ordinationem. 

Concilium  Toletan  de  cast 
cleri. 

I  S.  Gregorii  8  et  9.  598 

II  Greg  defensorum  officium  ho- 
nore  et  dignitate  auget,  et  ex  iis 
Faustinum  in  Siciliam  mittit  ad 
convertendos  Judaeos.  Id.  1.  7, 
ep.  24. 

Eulogii  Alex  opera  fit  conversio 
haereticorum,  1.  7,  ep.  30.  Alii 
haeretici  Tbessalonic»  insurgnnt 
in  Ghalced  concil  1. 7,  ep.7. 

Anastasius    Senior    episcopus 


835 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDFr.  ROM.-VATIC. 


Anni  Romanorum    imperatores^     Lang.     Anni     \ 
Periodi       regcs^   exarchi,  res  gestae,         ab  U,  C, 
Jul.  et 
Indict. 

mater  moritur.  Pag  n.  9. 

Roroano  Exarcho  succcdit  Cal' 
linicus  aliisGallinicus,  Eschen  ad 
Jo.  Diac  cap  44  et  42.  lib  3  ct 
Panvin  chron. 

5342       Imp  Maurit  Tib  Aug   17,  48.    4354 

^  20  post  Cob  ivi,  al.  XV.  4352 

944      Gregor  dat  litteras  ad  Agilulph, 

D  et  Theodolind  post  subscript  pac 

Indict  I.  7.  ep.  44,  42.  sed  timetad  Ar- 

II  nulpho  Duce  Spolet  qui  Yarnil- 

III  fridae  uxoris  consilio  sub  condit 
subscr  Ib.  ep.  402. 

Convocatur  Conc  Ap.    et  Greg  B 

suspicat  pro  CEcumenici  noraine 
undelitieraead  EusebThessalon  Ib. 

Maurit  mittit  Rom  30.  auri  li- 
bras.pauperib  ero(i^ndas  et  rogas 
militibus  dandas  Greg  lib8.  ep.  2. 

Chaganus  Rex  Avarum  Thra- 
ciam  invadit.  Ex  Theophyl  lib  7, 
c.  43.  i'jg  n.  2.  a  seq  ^id  quem 
diflfert  Bar  et  ait  Pannon  infer. 


5343  Imp  Maurit  Tib  Aug  48  et  49.  4352 
^  24  post  cos  XVII.  al.  xvi.  4353 
9  42     Sclavi  in  Ital  irrump  qua  occas 

C  B  Epidauri  Episc  S.  Donati  corpus 
Indict  Corcyram  transfert.  Greg  lib  12. 

III  ep.  2.  3,  8. 

IV  Commentiolus  de   integro  Dux 
creatur,  et  a  Komm  in  ejus  gra-  q 
tiam  reversis  quinquies  cura  Ava- 

rib  puguatur  feliciter  Theophyi 
1.  8,  c.  2,  3. 

Revocato  Greg  mittitur  ad  Urb 
prsefect.  Leontius,  qui  Sicilia 
transiens,  Libertinum  Praefectum 
caesum  praefectura  dejicit.  Gr.  I. 
8.  ep.  34. 

Civile  beilum  int  Francor.  Re- 
ges.  Theodoric  et  Theodeb  victo- 
res,  Clotarius  victus.  Aim  I.  3, 
c.  88.  fiar  a.  seq.  Pag  ibid  n.  16. 

Cometes  antea  apparuerat  in 
coeio  Diac  lib  4,  cap  46. 

5344  Imp  Maurit  Tib  Aug  49  et  20,  4353 
0  22  post  cos  XVIII,  al.  xvii.  4354 
O  43     Expleto  pacis    tempore,    inter 

A     Langob  et  Romanos    praeliatum 
Indict  iterum  :  Komaniab  ArnulphoSpo-  D 

IV  leti  Ducevicti.  Diac  lib  4,  c.  47. 

V  finron  seq  a.  Pag  ibi  n.  2. 

Reccaredus  Hispan  Rex  cum 
regnasset  annos  4d,  m.  4,  d.  40, 
ab  anno  586,  versus  fin  Apr.  mo- 
ritur.  Ex  vas  et  Vulsa  Pag  n.  47. 

Mauricius  fil  Theodosio  dat 
uxorem  filiam  Germani  Patrici 
mense  Nov  ann  Imp  sui  20  Theop 
Ducang.  de  Fam  Byzant. 


Christi. 


Anni   Bomani    pontifices,    et     res    co-    Anrd 
Olymp.      clesiastic3B  Orieritis  et   Occiden- 
tis, 

Antiochenus  moritur.  Pag.  n.  9, 
fiaron  au.  seq 

Oscensis  synodus  in  Hispania, 
in  qua  nihil  notatu  dignnm  ad  no- 
stra  tempora  spectans  reperitur 
Bail  Summ  Conc  p.  2. 


II 
III 


III 

IV 


IV 

et 

345 
1 


S-  Gregorii  9  et  40. 

Istriae  schismatici  Gulfari  ma- 
gist  milit  aliorumque  opera  ad 
Ecclesiam  redeunt.  Id.  1.  7, 
ep.  97. 

Gregdonaria  mittit  Secundino 
abb  inagni  int  Langob  nominis 
eaque  inter  duos  Homiliarum  co- 
dices.  Lib7,  ep.  53.  Cyriacum  abb 
in  Gall  et  Hisp  mittit,  ut  con- 
gregatis  ubique  synodis  mores 
corrigat  et  Simoniam  aboleat, 
Lib  7,  ep  III,  et  seqq  Dona  mit- 
tit  Reccaredo  Gothor  in  Hisp 
Regi,  et  S.  Leandro  Ep.  Hispal. 
pallium,  qui  podagra  laborabat, 
quo  morbo  tune  etiam  pontifex 
vexabatur.  Lib  7,  ep.  425  et  426. 

Pestis  grassatur  in  Africa. 
Id.  Iib8,  ep.  44. 

S.  Gref:orii  40et44. 

Greg  accipit  ab  Eulogio  Alex 
patriarcha  Commentar  ab  eo  fa- 
ctum  contra  haereticos  Agnoitas, 
ut  de  illo  judicet,  quicum  laudat 
ut  cathoiicum  Greg  lib  8, 
ep.  43. 

Concilium  Rom  III  habetar  in 
quo  damnatur  Andreas  Graec  de- 
tectus  impostor,  et  falsar.  Pag 
n.  7;  Bar  a.  seq. 

Constantio  Mediolanensi  Episco- 
po  mortuo  sufficitur  Deusdedit 
Rege  L.angobardor  adversante.  1. 
8,  ep.  65. 


S.Gregorii  44  et  42. 

Greg  respondet  synodicae  Ksy- 
chii  Jerosol  episcopi  Amos  mortuo 
sufl"ecti,  lib  9,  ep.  4.  Ad  Virgil 
Arelaten  et  ad  Reges  Francor 
scribitde  Simoniaca  labe  extin- 
guenda,  qua^  adhuc  in  GaH  vige- 
bat.  Ibid.epp  49,  53,  et  seqq.  Cum 
Augustino.  cui  mittit  Pallium,  et 
instructionem  de  novis  creandis 
episcopis,  cum  Adilberto  Angl 
Rege^  et  cum  Adilberga  regina 
cratulatur  de  Fidei  progressu.  lib 
9,  ep.  58  59,  60.  fieda  Hist  Angl 
1. 4,cap29. 

Concilium  R  m  iv,  falso  a 
Collectoribus  m,  nuncupat  in  quo 
sit  decretum  constituti  nominepro 
Monachis.  Pa^  n.  2.  Ludov  fiail 
hoc  in,  vocat  m  iv,  aut  eod  anno 
celebr  ait  damnatum  Andream 
Monachum  impostorem.  Sum 
Conc. 


599 


600 


604 


CHBONOL.  A  S.  GREG.  M.  AD  STHEPHANOM  III. 


838 


«E    Romanorum     imperatores,     Lang    Anni     A     Anni  Romani    pontifiees.    et  ret    ecde-  Anm 
wd         reges,  exareh,,  res  gesta>.        ab.  U.  C.  ,     Olymp.        siastikoriLtis  ei(k^deS      X 

dic 


1354 
1355 


15       Imp  Maurit  Tib  Aug  20,  21  post 
23  cos  XIX.  al.  xviii. 

14  Mauritius,  quiTib  Constantino 
successit  a.   582.  M.  Aug  U,  ut 

ict  Blanchin  cum  Pag  post  Imp  a. 
20,  ra.  3,  dies  aliquot  h.  a.  27, 

I  Novemb  mensis  trucidatur  cura 
suis.  Noris  de  Syn  v.  cap  9,  §  3, 
5.  Pag  n.  9.  Ducan^  in  Byzant 
Eamil  Augg  c.  9,  nummum  exhi- 
bel  inscriptum  A.  xx,  alterum  A. 
XX.  THEUP  Thessalonicx  urbe 
percussus.  Ibid  Ducang  de  Fam 
Byz. 

Antea  tamen  d.  23  Nov  Phocas  b 

centurio  a  miliiib  elevatus  lyran- 
nidem  usurpaverat.  Theophylact 
lib.  8,  c.  5,  et  seq.  Vide  a.  610, 
et  a  Cyriaco  Patriarcha  coronatur 
die  23,  Nov.  fer  6. 

Revocato  Callinico,  Exarchus 
mittitur  FI.  Smaragdus  iterum. 
Diac,  Noris. 

6       Imp  Phoca  Aug  i  et  2.  4355 

f4      Imago  PhocjB  et  Leontia  Aug    1356 

15  venit  Rom  7,  kal  Mai  et  acclamat 
iliis  in  Laterabomni  Clero  Jo. 

ct  Diac  1.  4,  c.  20. 

Chosroes  acceptis  litteris  exal- 
tationis  Phoc»  rupto  foedere  cum 
Romm  inito,  Mauritii  uitor  canit 
classicum.  Theophyl  pag  n.  3. 

Phocas  in  uxor  et  csteram 
Mauritii  farail  superstitem  savit.  n 

Ex  chr  Alex  Theoph  Theophyl 
Pag  n.  4.  Baron  perperam  a.  607 
et  post  caedem  mittit  Lilium  Lega- 
tum  ad  Chosr  ut  supra  5.  mense 
post  inaugur.  Ibid.  Arnulphus  in- 
stante  Nataji  App  urbis  excid  pa- 
rat  Greg  1. 12.  ep.  22. 

Yittericussumta  tyrannide  Liu- 
vamregnoHispdejicit  postA,  2. 
Ibid. 

Eclipsis  Solis  Fredeg  Chr  c.  24.       $> 
CimL  3,  c.  90,  pag  a.  612,  n.  11. 

Imp  Phoca  Aug  2  et  3.  1356 

}      H.  a.  inscribitur.  Phoca  Aug    1357 
primum  solo  cos. 

Agilulphus    facta  iterum  cum 
*   Rom  pace  augetur  prole  mascu- 
la,    et    Theodolinda    Christiano 
more  vult  baptizari  Adulouvaldum  n 

nomine.  Greg  iib  12,  ep.  7. 

In  oriente  dignitates  et  tionores 
sunt  venales.  Ibi  ep.  27. 

Hoc  vel  seq  a.  Constantina  uxor 
Mauricii  cum  tribus  filiabus,  et  filii 
Theodosii  conjuge  in  portu  Eutro- 
pii  ad  Chalcedonem  jussu  Phoc» 
plectuntur  capite.  Theoph  biennio 
post.  Ducang  de  fam.  Byzant. 


7     Imp  Phoca  Aug  3  et  4,  post    1357 
cos  1.  4358 

^  Adaioaldo  2,  aetat  an.  agenti  in 
consortium  Regni  a  patreadsoito 
despondetur    Theodeberti     fllia 


II 


II 
III 


III 

IV 


IV 

m 


Christi 

S.  Gregori  12  et  13.  602. 

Gragor  maestum  ob  cladem 
Romm  superioris  anni,  et  laboran- 
tem  pro  Afric  Ecclesia  solantur 
Tergestinus  episc  schismaticus, 
et  nonnulli  haeretici  Monophysitae 
sponte  ad  Ecclesiam  redeuntes. 
Id.  lib  10,  ep.  30  et  36. 

Gregor  Ecclesiarum  S.  Petri,  et 
S.  Pauli  collabentia  tecta  restau- 
rat,  L  10,  ep.  24,  et  seqq. 

Inventio  corporis  S.  Victoris 
martyris,  ?pag  n.  10.  Bar  differt 
ad  an.  608. 

Anatoiius  Apocrisarius  Cp.  mo- 
riiur,  nullusqueeidatursuccessor, 
lib  11,  ep.  3o. 


S.  Gregorii  13  et  14. 

Querenti  Phoc»  Apocrisarii 
cessationem  resp  Greg  causans 
dilficilia  extrema  tempora  Mauri- 
tii,  mittitque  Bonifacium  cum 
lilteris  ad  Augg  et  ad  Cyriacum 
Palriarch  cum  Phoca  praesertim 
dolet.  Romm  jam  per  35,  annos 
Langobardorincursionibpremilib 
11,  ep.  35,  mittitJo.  Defensorem 
inHisp  in  cau&a  Januarii  Malacit. 
Epi  et  Stephani  qui  Comiiioli 
jussi  erant  deuositi  lib  ii.  ep.  57, 
et  Vitalem  derensorem  e  Sardinia 
ad  Phocam,  ut  gravaminib  ea 
ins  ula  liberaretur.  Ibid  ep.  57. 

Brunechildis  simuians  Eccl 
bonura  mittitBurgoaldum,etVar- 
maricarium  nobiles  Francos  le- 

gatos  ad    Pontific    ob    privatos 
nes  pro  jungendo  foedere  cum 
Phoca.  Baron. 


603 


604 


S.  Gregoril  14.  Sabiniani  i. 

Greg  Basilicae  S.  Pauli  donat  La- 
tifundium  ad  Aquas  Salvias  pro 
iuminaribus.  lib  12,  ep.  9.  Aliae 
similes  donationes  extant  ap. 
Ciampin,  de  Sacrifidif,  etalibi  iu- 
certis  annis. 

Moritur  die  12Martii  ut  con- 
stat  inter  omnes.  Et  ei  successor 
ordinatur  SABINIANUS,  die  30 
Aug,  postVacS.  M.  5,  d.  18. 

Baron  h.  a.  illieat  Augustini 
mortem:  sed  Mabiilonus  sec  1. 
Bened  ad  annum  differt  607,  quod 
et  Pagius  facit;  fatetur  autem 
hanc  Epocham  solis  conjecturis 
inniti.  Id.  n.  16.  Certe  h.  a.  Sige- 
bertus,  qui  et  Seberetus  primus 
Oriental  baxon.  Rex  baptismo  su- 
scepto  suum  Regnum  illustrat. 

Sabiniani  1  et  2.  605 

Severas  Aquileien  Patriarcha, 
lui  nomine  abliorrebat  Greg 
^  ^    Jo.  DiacL  4,  c.  38,  mo- 
le  suHcitut    l^MSfMk 


839 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


I 


Anni  Romanorum     imperatorcs,   Lang  Anni     A     Anni  Romanorim  pontifices  et    res  fc-    Ani 

Period        reges,    exarchi,    res   gcstae.  ab  U.  C.        Olymp        clesiasticae  Oiientis  et    Occiden-    Mr, 

Jul  et  tis.  Chri 
Indict 


5319 

B 

Indict 

IX 

X 


5320 

<i)28 
19 
A 

Indict 

X 

XI 


trima,  vel  quadrima,  et  (irmatur 
pax  perpetua  cum  Francis.  Paul 
Diac  lib  4,  cap  31.  Dim  1.  3,  cap 
89,  biennio  ante. 

Phoc^s  cum  omnem  movisset 
lapidem,  ut  Narsetem  obtineret, 
postquam  adRomanoseum  redire 
iteratis  juramentis  impeiravit 
foedifragus  vivum  comburi  jubet. 
Ex  Cedr  et  miscel.  Baron. 

Greg  mortem  sequitur  hyems 
frigida,  obsumtisque  vitibus,  et 
messibus  fames  in  Italia  fuit.  Diac 
lib  4,  cap  30. 

Imp  Phoca  Aug  4,  5,  cos  44. 

Agilulphus  iterum  Novembri 
mense  pacem  flrmitad  triennium 
cum  Romanis.  Paul  Diac  lib  4, 
cap  3J.  Sigon,  qui  addit  h.  a. 
Ferrariam,  quse  tunc  vicus  erat, 
moenibus  cinctam  ab  Exarcbo 
Smaragdo,  et  in  formam  Castri 
redactam.  Galvisius  perperam  ha^i; 
tribuit  Diacono,  et  Soliseclipsim 
tnennio  ante  visam  ;<d  h.  a.  differt 
ex  male  iniellecto  Aimoini  ioco, 
lib  3,  cap  90. 

Romae  caritas  minus  sensibilis 
Sabiniani  beneficio.  Vide  Notas 
Baldini  inferius. 

Imp  Phoca  Aug  5,  6 :  post  cos 
III. 

Phocas  Domitiam  filiam  jungit 
Prisco  Patricio  comit  Excubito- 
rum  et  Tyrannidem  exercet.  £x 
Theoph  pag  n.  6. 

Ideni  concedit  Boiiif  IIL  Rom 
Pontifici  qui  ab  eo  id  petierat,  ut 
decerneret  (contra  audaciam  Pa- 
triarcbar  Cpl  qui  oecumenicos  se 
dicebant)  Romanam  Eccl  esse 
caput  omnium  Kcclesiar.  Baroii 
super  anno.  Vide  notas  ad  eumd 
Bonifac. 

Crucium  concussio  Cp.  in  publ 
supplicatione  magna  mala  porten- 
dit,  ut  habet  Theodor  Siceota. 


5321 
Indict 

XI 
XII 


5322 

yj  2 

•    2 

E 
Indict. 

Xfl 
XIIl 


Imp  Phoca  Aug  6, 7,  post  cos  iv. 

Priscus  insidias  molitur  in  Pho- 
cam  :  quare  ad  Africse  Praetorem 
Ueraclium  dat  iitteras,  ut  mittat 
filium  lieraclium  adversus  Tyran- 
num.  £x  Theophane  Bar  Uist 
Miscell. 

Inierim  Persae  nullo  resistente 
occupant  Armeniam,  et  Cappado- 
ciam,  fusoque  Romano  Exercitu 
flammis  ac  ferro  omnia  vaslantes 
Chalcedonem    usque    perveniunt 

Cedr. 


Imp  Phoca  Aug  7,  8,  post  cos  v. 

Phocassuigenerishominib  remp 
omittens  creat  Comitem  Orientis 
Bonosum  hominem  immitem.  Cir« 


B 


I 

II 


im 

4360 


II 
III 


1360 
1361 


D 


III 

IV 


1364 

IV 

1362 

et 

347 

1 

Abb  non  Marclanus  ut  perperam 
tradit  chron  Aquileien.  Noris  de 
V.Syncap9,  §5. 

Candidianus  etiam,  seu  Can- 
dianus,  ut  habet  Noris,  Gradensis 
I^atriarcha  eiigitur  favente  Exar- 
cho,  quemadmodum  Aquileien- 
sem  schisniatici  elegerant  favore 
Agilulphi  Langobardor.  Rej^is : 
nam  Gradus  in  Exarchi  ditione 
erat,  Aquiieja  ad  Langobardos 
pertinebat.  Idem  ibid.  Sigon. 


Sabiniani  2.  606 

Sabinianus  moritur  die  2.  Febr 
cum  sedisset  annum  m.  5,  d.  4, 
vacat  sedes  m.  ii,  d.  26  Baron  et 
Flaming  qui  sedis  tempus  con- 
traxere,  a  Pagio  redarguuntur  n. 
3et4 

Cyriacus  Cp.  patriarcha  mori- 
tur  Diac  Bar  dies  etiam  notatur 
29  Octob  Sabbato  ex  chron 
Alex  pag  n.  3. 

Faustus  Monachus  discip  S. 
Mauri  Benedicii  ex  Gallia  redux 
vitam  S.  Abb  cujus  fuerat  comes, 
probandam  obtulit  Bonifacio  seq  ; 
anno. 

Bonifacii  lU,  1.  60^ 

BoNiFACius  III,  ordinatur  die 
29  Januar  et  cum  sedisset  octo 
tantum  mensesd.  22,  moritur  die 
20  Octob,  non  10  Nov  ut  vult  pas 
n.  5,  sup  a.  ex  cod  Ms.  coenobii 
Virdunensis  S.  Vitoni  qui  sepul- 
tuiii  ait  h.  a.  die  12  Novemb  n.  2. 

Thomas  Cyriaci  successor  or- 
dinatur  Cp.  22  Januar  Idem  ex 
Chron  Alex  sup  a.  n.  3. 

S.  Eulogius  Patriarcha  Alex 
cum  sedisset  a.  27,  non  17,  ut 
perperam  Neceph  ab  anno  580,  ut 
flrmat  cum  Pagio  Blanchin  mori- 
tur  h.  a  non  seq  ut  credit  Baron. 
ubi  pag  n.  3. 

S.  Desider  Vienn.  Episcopus  a 
quadrien  exil  redux  paulo  post 
Brunichildis  jussu  martyr  occum- 
bit.  Ex  Fredg  et  Aimoin.  Pae  a. 
612,  n.  12. 

Bonifacii  IV.  i.  606 

BoNiFACius  IV,  post  interponti- 
flcium  mens  10  dier  6,  ordinatur 
die  25  Aug 

Per  ha;c  tempora  Pp.  Bonifac  a 
Phoca  obtinet  Pantheon,  auem  de- 
dic^t  Christiano  riiu  in  nonorem 
B.  M.  V.  et  sanctorum  martyrum 
incerta  die  licet  Martyrologi  po- 
nant  13.  Maii  Pag  n.  3,  sud  anni 
cum  Bar  Sigon  biennio  post.  Pa- 
gius  autem  putat,  ab  boc  lempore 
institutum  festum  Sanctorumom- 
nium  cal  Nov  ut  hodie  celebratur. 
Vide  notas  Chronol  ad  Bonif. 

Bonifacii  1  et  2.  609 

In  occid  h.  a.  res  Eccl  prorsus 
obscurae  Bar. 
Theodorus    Scribo    Patriarcha 


CHRONOL.  A  S.  GREG.  M.  AD  STEPHANUM  IH. 


8iS 


tm'    Romanorum   imperatores,     Lang.    Anni     A 
odt       reges^  exarchi.   res  gestm  ab  V,  C. 

ict 

censem  facit,  multosque  sibi  con- 
Yiciatos  obtruncat  Uist.  Miscell. 

Tassilo  Bajoarior.  Dux  h.  circit 
a.  moritur.  Diac.  lib  4,  cap  41. 
Pag.  n.  5. 

Ab  h.  a.  incipit  prochronismus 
TheophaniSf  quem  sequitur  Baron 

Juare  per  annos  S4  aer»  Alexan- 
rinae  addendi  anni  octo  nt  cum 
Dionysiana  conveniat.  Pag  Hen- 
scben  to.  3.  Mart  in  exegesi  de 
Chronogr  S.  Theoph  et  Papebroch 
in  conat  ad  Constantin  docent 
continuari  usoue  ad  finem  Copron 
nemoe  ad  an.  775.  g 


S       Imp  Phoca  Aug  8.  post  cos  vi.    1362 
Ex  Chr  Alex  a.  7,  Octobr  usq    1363 
ad    13.    Januar  in  publ   Tabulis 
legitur  Imp  Heraclii  a.  primo. 
t     Phocas  ab  Heraclio  victus  mi- 
I    serrime    obtruncatur    5    mensis 
Octobris,    quum  regnasset  a.  7, 
menses  10,  et  dies  18,  nam  coro- 
natus  fuerat  die  23  Novembr  a. 
602.  Zonar  Cedren  Ducang. 

Heraclius  inauguratur  die  5 
Octobr  a  Sergio  Patriarcha,  et 
Eudocia  uxor  coronatur  AugB;tron 
et  Pag  n.  6. 

Witterico  in  Hisp  per  conju- 
rationem  occiso  postquam  regnavit 
a,  7,  succedit  Gundemarus.  Isid 
Chron. 


i       ImpHeraclAugl,  2.  1363 

l       Ex  Chr  Alex  a  14  Jan  usque    1364 
f    ad  Decemb  expletum  h.  a.  legitur : 
etConsuiatuejusd  religiosiss  no- 
ct  stri  principis. 

Syria  a   Persis    devastatur  M. 
Maio.  Pa^  n.  2. 

Heraclius  augetur  filia  Epipha- 
nia  ex  Eudocia  die  7  Jul  Idem 
nam  4.  £x  Theoph  et  Chron  Alex 
quae  15  Aug  baptizata  Eudocia 
appeilatur.  Ducang  deFam  Bizant. 
Jo.  Lemigius  h.  a.  exeunte 
Bxarchus  in  lialiamvenit. 
i      Imp  Heraci  Aug  2.  3.  1364 

)       Hic  annus  inscribilur  post  cos    1365 
^   Heracl  Aug. 

[  Heraclius,  minor  dictus,  et 
'^t  Consiantinus,  nascitur  die  3  xMaii 
et  Eudocia  moriiur  die  13  Aug. 
Ex  Chron  Alex  Pag  n.  2.  et  Epipha- 
nia  coronutur  Aug  die  4.  Octob 
Ei  Theopt).  Pag  n.  2.  Ducang  de 
Fam  Byzani. 

Pers£  Raxate  Duce  Cxsaream 
Cappadoci»    capiunt.     Theophyl 

Fatrol.  CXXVII. 


n 
III 


D 


III 

IV 


Ecciesiasticse  res  occidentis  h. 
a,  obscune  ut  notat  Baron 

S.  Columbanus  h.  a.  consilium 
init  Evangelium  praedicandi  Scai- 
vis.  Pag  a.  613,  n.  5. 

Hoc,  vel  seq  a.  S.  Apollinari 
BituricensiEpiscopo  diem  obeunti 
succedit  S.  Astregisilus  Abbas  S. 
Nicebii,  cujusres  gestaset  mira- 
cula  Scriptor  Anon  trib  libris 
complexus  est.  Henschen  ad  d. 
20  Maii.  Mabill.  Pag  n.  5  et  seqq 

Bonifacii  lY  4  et  5. 

S.  Columbanus  in  Italiam  venit, 
et  ab  Af^ilulpho  morae  optione 
data  consistit  Mediolani.  Bar  a. 
seq  ubi  Pag  n.  5  Sigon  addit, 
euin  Arianos,  qui  multi  adhuc 
erant  verbis,  et  scriptis  probante 
Kege,  concidisse. 

S.  Gallus  unus  ex  sociis  S. 
Columbani,  temporeproficiscendi 
in  Italiam,  vehementem  in  febrim 
incidit,  ex  qua  post  S.  Columbani 

27 


610 


Anni        Romani  pontificeSt  et  res  Eccle^    Anni 
Olymp       siasticae  Orientis  et  Occidentis.      Mrx 

Christi. 


Alex  occiditur,  cui  succedit  Joan- 
nes  Eleemosynar.  Ex  Chron  Alex. 
Pagn.  3.  Bar  seqa. 

Isicius  Jerosol.  Patriarcha  mo- 
ritur,  cum  sedisset  annos  8.  Pjg 
ibid  etseqa.  n.  9. 
H,  a.  circiter  Virgilins  Arela- 
tensis  moritur,  postquem  sedernnt 
Florianus,  et  Theodosius.  Pag 
n.4. 

Seditione  Antiochiae  mota.  Judaei 
crudelissime  insectantur  Chrisiia- 
nos,  quo  in  tnmultu  S.  Anastasius 
Patriarcha  Antioc  occiditur  : 
l  quare  Phocas  misso  exercitu 
quaestionem  haberl  mandat.  Mul- 
ti  Judaeorum  damnati  et  urbeejecti. 
Miscell, 

I         Bonifacii  IV,  2  et  3. 

II  Concil  Rom  cui  adest  Meilitus 
Londoniens.  Ep  in  quo  duo  pro 
Anglis  decreta.  1.  Repressl  qul 
Monachis  adversabantnr.  2.  Con- 
firmata  fundatio  Doro/ernensis, 
sen  Cantnarien.  Monasterii.  Hol- 
sten  Collect  Rom  pag  224.  Pag 
n.  10- 

S.  Columban  cujus  Vitam  a  Jona 
descriptam  correctiorem  coilat 
cum  Mss  exhibet  Mabill  sect  2. 
Benedin  exsiiium  mittitura  Theo- 
dorico  Burgundiae  Rege.  Pag  n. 

ThomasCp.  Patriarcha  morltur 
cul  succedit  Sergius  primo  vir 
optimus,  deinde  Monothelltar. 
caput  Bar  a.  608.  Niceph  Caiv 
Pagn.  2. 

Cum  Anastas  Antloch  Patr  tru« 
cidato  Niceph  explet  Patalogum 
eorum  praesnlum,  nam  qul  sequun- 
tur  sunt  Haerecticl.  Chr  Alex  Pag 
sup  a.  n.  2. 

Concii  Toletan  de  Toletano  prl- 
matu. 

Bonifacii  IV  3  et  4. 


611 


612 


843 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


84^ 


Anni    Romanorum    imperatores,   Lang.     Anni     A      Anni  Romani  pontifices  et  res  ecclesia-' 
Periodi         reges,  exarchi^  res  gestx.        ab  U.  C.  Olymp      sticas  Qrientis  et  Occidentis.  JSrw 

Jul  et  ChrisH 

Indict. 


l.  8.  c.  <2. 

Tneobebert.  Austrasiae  Rex  a 
fratre  victus,  clericus  fiericogitur, 
mox  occiditur.  Fredeg  c.  38.  Aim 
1.  3,  c.  98.  Baron  perpei*am 
sup  a. 


5326  Imp Heracl  Aug  3, 4.  post  cos  ii.    4365 
(^  6       Hic  a.  legitur.  Ul,  post  cos  He-    4366 

9  6    rael  Aue  2  et  Fl.  Heraclii    Juq 
G      Constantini  a  Deo  custoditi  filii 
Jndict  ejus  a  primo  semp  Augg  Impp. 

I  Heracl  Jun  coronatur  22  Jan  non 

II  25  Decemb  ut  Theophan  nec  22 
Apr  ut  Eleus.  Pag  ex  chron  Alex 
n.  1,  3. 

Imp  incesto  connub  neptem  sibi 
jungit,  qu»  a  Sergio  Aug  coronat. 
Bar  etPagn.  2. 

Theodoricus  Burgundiae,  et  Au- 
strasiae  ~Rex  moritur  dissenteriae 
morbo.  Fredegar  et  Aimoin  1.  3,  c. 
400,  vel  ut  Jonae  placet,  fulmine 
ictus  ;  quatuor  relinquit  fil  Sigi- 
bertum,  Childebert.  Corbum,  Ma- 
croveum,  cui  Chiotarius  vitam 
permisit.  Fredeg  c.  42,  qua  in  re 
failitur  Bar  Jonam  sequens  in  S. 
Columbani  Yita.  Pag  n.  28.  Sige- 
bertus  paucos  menses  post  patrem 
regnat,  eoque  occiso  Chlotar  U. 
Neustriae  Rex  Monarchiam  Fran* 
cor  obtinet,  qnam  a  Chlot  I, 
morte  a  564,  plures  Reges  per 
an.  54,  circiter  tenuerant.  Aimoin 
initl.  4.  Pagii.  33, 

5327  Impp  Heracl  Aug  4  et5,  post  4366 
(S>  7  cos  III.  4367 
O  7       Heracl  Jun  2  et  3. 

P        Hoc    anno,   ut    videtur,    capta 
Indict  urbs  Damuscus.  Ex  Theophane,  et 

II  Niceph.  Pag  n.  2an.  sup  cum  Bar. 

III  £t  Jerosolyma  Lindebr. 

Sisebutus  in  Hisp  edictum  pro~ 
ponit  in  Judaeos,  ut  qmnes  intra 
annum  Christiani  fiant,  aut  ex 
Hisp  amissis  rebus  omnibus  pel~ 
lantur.  Ex  Isid  Calvis. 
Heraclius  Martinam  ex  Sorore, 
et  Martino  neptim  uxorem  ducit. 
Canonibus  rerragantibus,  et  Ser- 
gio  Patriarchacontradicente ;  su- 
scepit  autem  filios  ex  illicito  con- 
tubernio  distortos,  et  luxatos. 
Niceph.  Eucamp  de  Fam  Biz. 

Impp  Heraci  Aug5  et6,  post    4367 
cos  IV.  4368 

Heracl  Jun  3  et  4. 

Heraciiusleeatos  mittit  ad  Chos- 
roem,  qui  nihil  promovent,  quin 
carcere  detinentur.  Pag  n.  3,  et 
seq  PetavBoIland  aliiquea.  seq. 

Constantinus  alter  ex  Martina 
conjuge  Imperatori  nascitur.  Pag 

n.  48. 

Rebellante  Jo.  Neap  Prsefecto 
Jo.  Exarchus  occiditur.  Inierpont 


5328 
@8 
8 
E 

Indict 
III 

IV 


B 


discesssum  convalescens  condidit 
celiam  in  Sylva  speciosa  :  post 
aliquot  vero  annos  celeberrimum 
aedificavit  Monasterium  ad  lacum 
Acronium  S.  Galli  oppido  nobili- 
tatum,  in  finib  Helvetior  et  Yin-- 
delicor.  Hujus  hodie  Abbas  est 
Imperii  Princeps.  £x  Walfr.  Pag 
n.  5,  a.  seq. 
IV         Bonifacii  IV,  5  et  6. 
et        S.  Theodorus  Siceota  moritur 
348    die  22  April.,  ad  quem  diem  Hen- 
I      schen,  et  Menolog  Basil. 

S.  Columban  non  ionse  a  Papia 
Bobiense  Monasterium  lundat,  ut 
Luxoviense  in  Francia  jam  fun- 
daverat :  ibiqueanno  post  moritur. 
Sigon.  Pag  bien  post. 

Bobiense  Monasterium,  cujus 
fundatorS.  Columbanus  est  pri- 
mus  Abbas  succedentibus  SS. 
Aitala,  Bertuifo,  et  Wandelberto, 
situm  est  in  Cottiis  Alpibus  qua- 
drasinta  milliar  ab  urbe  Ticino, 
ut  ait  Paulus  Diac  1.  4,  c.  43  in 
Dioecesi  Placentina.  Hujus  Mona- 
sterii  fundationi  Afilulphi  libera- 
litas  opem  tulit :  alii  postea  Reges 
Langobardorum  suisdonationibas 
idem  amplificarunt  Adaloaidus, 
ac  praecipue  Liutprandus,  dona- 
tionibus  celebres. 


D 


I  Bonifacii  IV  6  et  7. 

II  Circa  haec  temporaS.  Columban 
scripsit  epistolam  super  tribus 
capit  ad  Bonifac  IV,  quam  con- 
sule  num  7  et  seqq  ap.  Pag  qui  S. 
Abbatem  scripsisse  eam  refert  ex 
Monasterio  Bobiensi  Agilulphi  R. 
Longobb  jussu,  ad  tollendan 
calumniam,  qua  Pontifex  haereti- 
corum  receptor  dicebatur,  n.  23. 

Jerosol  capta  die  26.  Octob  Za* 
charias  Praesul,  SS.  Crux,  praeda 
ingens,  multique  captivi  atiripiun- 
tur  in  Persidem,  unde  Judaeornm 
insultatio  Christianis,  eorumqne 
caedes.  Bar  et  Pag  n.  38,  ex  Ghron 
Alex.  At  Petav  haec  differt  ad 
seq.  an. 

II  Bonifacii  IV  7,  DeusdediC  4. 

III  Bonifacius  IV,  cum  sedisset 
annos  6,  m,  8.  d.  42,  h.  a.  mo- 
ritur,  die  septimamensis  Maii,  et 
post  sedis  vac  mense  5,  dier  43,  ei 
subrogatur  S.  Deusdedit,  die  49 
Octobris. 

Concilia  duo    h.  a.  celebrata 
Parisiena  Sirmondo  post  Baron 
publicatum,  cujus  supersunt  Ca- 
nones45Pagn.  45  qui  sup  for-. 
tassca  indictam  putat.  Alterum 


643 


m 


64S 


CHRONOL.  A  S.  GRB&.  M.  AD  STEPHANUM  ni. 


»6 


i    Romanorum    imperatores,      Lang.    Anni     A     Anni  Romani  pontifices    ei  res   Ecck"    Anni 
^  reges,  exarchir^  res  gestae         ab  U.  C.        Olymp      siasticw  Orientis    et  Occidentis.    JErm 

^  Chrisii. 


IV 

et 

449 

1 


ternpore    cui  successor   mittitur 

Eleutherius.  Hic  tyrannidem  me- 

ditans  Neapolim  pergit  Jo.  ultu- 

rus,  ut  subditos  sibi  devinciat ; 

et  Jo :  Coropsino  interfecto  Raven- 

nam  redit. 
Agilulphus  R.  Lang  moritur : 

succcedit  Adaloald  subtutelaTheo- 

dolindae    matris,   quicum  regnat 

an.  40,  Diac  I.  4,  c.  45.  Sigon. 
Impp  Heracl  Aug  6  et  7,  post    4368  "i 

cos  V.  4369  IV 

Heracl  Jun  4  et  5. 
Chosroes    invadit     i£gipt    to- 
'    tamque  Lybiam   excurrit    usque 

Chalcedonem,    non  Carthaginem  B 

ut  Anastas  legit  hist  Eccl  necnon 

Auctor  Miscellae  quos  sequitur  Ba- 

ron  at  eos  decepit  afflnitas  nemi- 

num  KaXxrj$(ov  et  Kapxrjoiwv  Bar 

sup  a.  Pag.  ibi  n.  2,  et  h.  a.  n.  3, 

captam     Alexandriam    ostendit. 
Post  haec  Persae  redeuntes  ad 

propria  praesidium   ad  obsiden- 

dam  Chalcedonem  relinquunt.  Ba- 

ron  snper  a.  haec  refert ;  at  Pagius 

recte  observat,  verno  tempore  ex- 

peditiones  militares  consuevisse 

suscipi,  ac  proinde  ad  h.  a.  perti- 

nere.  Pag  supa.  n.  4. 
^        Impp  Heracl  Aug  7  et  8,  post    4369 
0  cos  VI.  4370 

D       Heracl  Jun  5  et  6,   qui  cos  a 

patre  h.  a.  dicitur. 
't       Pames,  et  pestis  Cpoli  h.  a.  inci-  G 

piunt,  quum  enim  sup  a.  Persae 

coepissent  iE^ptum,  et  Alexan- 

driam,  nihil  inde  frumenti  adve- 

hehatur,  unde  fames,  deinde  pes- 

tis   traxerunt  originem.  Ex  Ni- 

ceph.  Pah  num  9,  et  anno  seq 

n.  44. 
Impp  Heracl  Aug  8  et  9,  post    4570  i 

cos  VII.  4374  II 

Heracl  Jun  6  et  7. 
Ap.  fame  gliscente  Sportniarum 
'^  largitlones  sublata^  chr  AI. 

Italicis  tumultibus  in  Graeciam 
perlatis  Heraclius  ad  gubernan- 
dam  Ital  in  locum  Eleutherii  de- 
stinat  Isaacium  Patricium.Sigon. 
Is  autem  uonnisi  sequenti  anno 
venit  postquam  Eleuther  trucida- 
tus  est   in  Castro  Luceolis  sede  q 

vacante,  id  est  post  d.  8  Novemb 
eodem  temp  urbs  Koma  Elephan- 
tiaca  lue  iaborabat,  quae  statim 
secuta  est  terraemotum  ingentem 
Ang  mense.  Anast.  Calvis. 

Joannes  Eleutherius  Exarchus, 

qnnm  anno  Jam  quarto  guberna- 

retltaiiam,  auditislmpangustiis: 

sede  vacante  tyrannidem  usurpat, 

2   ot  sui  Praedecessoris  exemplo  tru- 

IS  cidatur  ante    diem    24    Decemb 

2  Anast. 

Imp  Heracl  Aug  9  et  40,  post    4374  ii 

U  cosviii.  4372  III 

Heracl  Jun  7et  8. 
Ad  h.  a.   pertinet  pragmatica 


4 

«4 

44 


Egarense   anno  3Si8ebuti.  Idem 
n.  46.  Labb  sup  a: 

S.  Columban  moritur  in  Bo- 
biensi  Coenob  die  24  Novembr. 
Baron  et  Pag  n.  44,  uterque  ex 
Jona  ap.  Mabill. 


Deusdedit  4  et  2. 

Capta  a  Persis  Alexandria  Jo. 
Eleemosynar  Cyprum  venit  ubi 
moritur  h.  a.  Pag  n.  6  :  vide  an. 
620,  an.3ad8. 

Zacharia  in  captivitatem  ad- 
ducto,  Modestus  presbyter  vicar 
Ecclesiam  Jerosol  administrat.  Ex 
Antiocho  Mon  Bar  et  Pag  ex 
Anonymo  n.  5. 

Initium  haeresis  Monothelitar. 
Idem  num  6. 

Theodolinda  Basilicam  S.  Jo. 
Bupt  construit  in  Modoetia,  sup 
Mediolan  12  mill  passuum.  Exinde 
Langob  in  omnib  actis  S.  Jo.  in* 
vocare  incipiunt.  Bar. 


Deusdedit  2  et  3. 

C.  Eustasius  Abbas  Luxovien 
Warascis,  deinde  Boiis  praedicat: 
idemque  postea  ab  Agrestio  Mo- 
nacho,  qui  erat  schismate  trium 
Capitul  infectus  calumniatur. 
Quare  habitum  Matisconense  con- 
dl  incertae  Epochae.  Pag  num  4  et 
5  Baron  Concii  h.  a.  vult  cele- 
bratum. 


Densdedit  3  et  4,  Bonifacii 
V.  4. 

Deusdedit  post  sedem  annor  3, 
dier  20,  a  die  49  Octob.  645,  h. 
a.  die  7  Novemb.  moritur,  8 
sepelitur,  ut  recte  Anast  et  Mar- 
tyrolog  a  Baron  emend.  Eique  su- 
brogatur  Bonifacius  V,  postlnter- 

Sontif  unius  mensis,  dier  46,  qui 
ie  24  Decemb.  ordinatur. 
Svnodus  Hispal.  ii,  contra  Ace- 
phalos.  Bar  seqa., 

Sigon  aliique  vdlnnt  h.  a.  Joan- 
nem  v,  suffectum  Joanni  IV,  Ra- 
ven  Ep.  sed  Rubens,  et  cum  eo 
Ugheli  lul  sac.  tom.  2,  sentit 
Joannem  IV,  cognom  Classianum 
ab  anno  electionis  suae  606,  se- 
disse  ad  630,  duosque  Joannes 
non  recte  admitti.  V.  Bacchin  dis- 
sert  Chron  de  Petro  Sen  cap  6. 


Bonifacii  V4et2. 

Hujus  a.  iuitio.  vel  sup  exeunie 
Eadbaldus  Cantuarior  Rex.  qui 
S.   Ethelberti   patris  aevo   M«^ 


646 


647 


648 


649 


847  AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 

Periodi       regcs,   exarchi,  res  gestse.         abU.C,        qi  siasticle  Orkntis  et  Ocddentis. 


Jul  et 
Jndict, 

sanctio  Heracl  ne  quis  cooptetur 
in  AierumCp.  nisi  in  defuncti  lo- 
cum  subrogetur,  nnde  magna 
ejusdem  imminutio  nascitur.  iia- 
ron  non  recte  supra.  ubi  Eag  n.  12. 
Theophanem,  et  Gcdr  secuti 
Sigon  et  Baron  accessum  Chagani 
Avarum  Regis  ad  urbem  Ap.  cla- 
demque  ac  depraedationem  ma- 
gnam  sup.  a.  ponunt :  quum  vero 
Chron  Alex  haec  tradat  facta  Junio 
M.  Ind  IX.  ad  an.  612.  ex  eodem 
pertinent.  Itaque  ne  pax  quidem 
h.  a  sancita  ut  vult  Baron  nec 
petita  ut  Sieon  inter  lieracl  et 
Chagan  quidquid  Theop  Cedren 
Zonar  secus  doceant.  Pag  n.  4. 
a.  621. 

5333  Impp  Heraci  Aug  10  et  11.  post  1372 
©13  cosix.  1373 
O  13       Heraci  Jun  8  et  9. 

F  £       Irruptio  Chagani,    et    Avarum 
Indict  in  Regiam  Urbem.  Pag  n.  4.   a. 

VIII  seq. 

ix  Sisebuto  Hisp  R.  mortno  suc- 
ceditSuinthila  qni  regnat  a.  10. 
mens  aliquot-  Hujus  primordia 
non  recte  Calvisius  illigat  seq  a. 
S.  Isidoro  hujus  enim  cnron  Go- 
thor  desinit  in  Sisebuto  :  et  chron 
Mundi  Sisebuti  anno  4,  Heraclii 
5  (puta  post  cos)  aera  654.  Le- 
Breul  notat  in  uno  cod  reperiri 
dupiicem  finalem  clausulam,  nem- 
pe  prsediciam,  et  aliam  Regno 
Heraclii  18,  Suinthilani  7,  aera 
665,  quam  liquet  mendosam  esse, 
nam  biennii  discrimine  pariantur 
Heracl  anni  18,  cum  aera  665,  ideo- 
que  Pagius,  qui  a.  625,  Suinthil  5, 
absolutum  vultchron  Gothor  fal- 
litur. 

5334  Impp   Heracl    Aug  11    et  12, 
^14  postcos  x. 

^14       HeraclJun9et  10. 

D         Hoc  denique  annojuxta  Chron 
Indict  Alex  sancita  inter  Heracl  et  Cha- 

IX  ganum  pace  Imperator  delectum 

X  habet  illaturus  arma  in  Persidem, 
ut  fecit  seq  a.  Pagius  n.  4.  Cal- 
vis. 

Hac  occasione  cum  Iroperator 
destitueretur  pecunia,  thesauros 
Eccleiiar  pro  quibu  fiebat  bellum, 
mutuo  sumit,  vasaque  aurea,  et 
argentea  ex  iisd,  Eccl  accepta 
ad  monetam  cudendam  usurpat. 
Miscell. 

5335  Impp  Heraclii  Aug  12  et  13,  1374 
^15  postcosxi.  1375 
9  15      Heraclii  Jun  10  et  11. 

V?      Heracl    Paschate    celebralo    die 
Indict  k,  Apr  feria  2,  sub  vesper  arma 

X  in  Persldem  fert.  Sigon  ex  Iheoph. 

XI  Paga.  supn.5. 

Belli  i^ersici,  quod  sexennium 
duravil,  annus  prinius. 

Idem  pecuniatn  e  sacris  vasis 
conflalam  mililibus  distnbult. 
Theoph  Anast  hist  Eccl.  Cedren 


B 


III 

IV 


1373 

IV 

1374 

et 

350 

I 

D 


suscipere  noluit  convertitur  opera 
S.  Laurentii  Ep.  Cantuar  qui  h. 
a.  moritur,  ut  trad  Sigeb  Chron 
et  exCotselin.  Pag  num  5,  sup  a. 
Quamobrem  Mellitus  et  Justus  post 
annum,  a  quo  in  Franciam 
abierant,  reversi.  Beda  lib  2. 
cap  6.  Bar.  Pag  num  5. 

Mellitus,  qui  Laurentio  succedit 
et  Justus  Rhofensis  Ep.  magna 
sollicitud  Angl  Ecclesiam  guber- 
nantes  hortatoriam  a  Bonifacio 
Pap  accipiunt,  Beda  lib  2,  cap  7. 


Bonifaciiy2et3. 

S.  Anastasius  Persa,  qui  Chr  fidei 
amore  illectus  ab  exercitu  jam  se- 
cesserat,  h.  a.  Hierosolymis  Cri- 
stianus  fit,  et  Monasticam  vitam 
amplectitur.  Herman  et  Sigeb 
Chron.  Paga.  seq  cum  Bar  n.  7, 
ubi  Martyrium  hujus  sancti  a  Pe- 
tavioconstitutumo^.  Bollandiau- 
ctoritate  restituit  ad  a.  6^. 


Bonifacii  V  3  et  4. 

Agrestinus  monachus  Luxo- 
viensis,  relicto  abb  Eustasio,  ve- 
nit  Aquileiam,  nactusque  eam 
ecclesiam  a  Romana  propter  tria 
capitula  dissidentcm  ejus  dtssidii 
defensorem  gerit  venenatamque 
sup  ea  re  epistolam  per  Auriom 
Adaloaldi  regis  notariumad  Atta- 
iam  Bobiensem  abbatem  scribit. 
£x  Beda  Sigon.  Bar  a.  618.  Noris 
de  Syn  v. 


I 

II 

Hegir 

an.  1 

Vesperi 

diei  15 

curn 

tncip 

ferd 

Judaso' 

rum. 


BonifaciiV4et5. 

Heraclio  Armeniae  fines  in* 
gresso  Paulus  Monoculus,  al.  Se- 
verianus,  est  obvius,  qui  Monothe- 
lismum  profitebatur :  quare  impe- 
rator  ex  tunc  fuisse  seductus 
videtur.  Pag.  n.  3. 

Maumed  pseudo-propheta  metu 
inimicorum  fugit  ex  urbe  Mecha. 
Unde  initium  Hegirse,  seu  aene 
Arabum,  quae  annis  tantum  luna- 
ribus  constat,  nempe  12  mensiom 


At 

M 
Ck 


620 


621 


63^ 


CHRONOL.  A  S.  GREG.  M.  AD  STEPHANUM  111. 


850 


Romanorum    imperatores,    Lang.    Anni     A  Anni  homani  pontifices  et  res  ecc^esto-    Anm 

od      reges ,    exarchi  ,    res  gestae.    ab  U.  C.  Olymp.        sticae  Orientis  et  Occidentis.         Mrm 

\.^  et  Heg.  ChrisH 

tct. 


Miscella.  Non  recte.  Bar  biennio 

ante 
Hinc    Pagius    Olympiades    et 

annos  Urbis  prsetermittit,  otpote 

rari  usus  in  posterum. 
Dagobertus  Clotarii   ii,  fli   39 

anno  patris  regnare    incipit   in 

Austrasia    mense    Martio   h.    a. 

et  regnat  an.  -16.  Petav.  Pag  n. 

40,  H. 
«       Impp  Heraclii  Aug  13  et  U,    1375 
46  post  cos  XII.  1376 

46     Heracl  Jun  11  et  12. 

Belli  Persici  annus  2. 
lct      Heracl  Persidis  viscera  pene- 

trans  omnia  igne  et  armis  vastat : 
I      postea  in  Albania  hyemans  quin- 

quaginta  millia  captivos  Persas, 

3U0S  secum  ducebat, ,  libertate 
onat  Anast  Hist  Eccl  Bar  sup  a. 
Sexredus,  et  Siwardus  Oriental 
Saxonum  Reses,  qui  Seberto  patre 
mortuo  ad  idololatriam  redierant 
contra  Kinigildum  Occidental.  Sa- 
xonum  Regem  pugnantes  necan- 
tur  :  eisque  succedit  Sigebertus 
co^nom  Parvus,  qui  fidem  ad 
Orientai  Saxones  revehit.  Ex  Mal- 
mesburiensi.  Pag  n.  3. 

7  Impp  Heraclii  Aug  14  et  15,  post  1376 
n  cos  xiii.  1377 
17     Heracl  Ji:n  12  et  13. 

Belli  Persici  annus  3. 
't  Heraclius  tres  Chosrois  Duces 
Sarablancam  ,  Sarbazanem  ,  et 
Sainum  tribus  praeliis  profligat, 
deinde  in  Albania  iterum  hyemat. 
Ex  Anast  Bar  sup  a.  ubi  Tag 
n.  2. 

Adaloaldus  Langob  Rex  quum 
42  Proceres  trucidasset.  ab  aliis 
regno  pellitur,  et  levatur  Arioal- 
dos  Taurinor.  dux.  Aim  lib  4, 
cap  10.  Ex  eodem,  et  Fredeg.  Pa- 
gios  an.  626,  n.  7  Paulum  errisse 
contendens :  ipse  autem  Adaloal- 
dus  osqoe  ad  seq  an.  est  so- 
perstes. 

Impp  Heraclii  Aog  45  et  16,    1377 

8  post  cos  xiY.  1378 
8     Heracl  Jon  43  et  44. 

Belli  Persici  annus  4. 
t  Heraci  Ralend  Martii  cum  toto 
exercito  Syriam  septem  diebus 
emensos,  venit  ad  Eophratem, 
eod.  mense  trajicit  flomen,  et 
trans  Sarom  castra  ponit,  alie- 
ram  partem  flom  occopante  Sar- 
baro  Chosrois  doce.  Molta  ab 
Heraci  strenoe  fiont ;  qoi  ad  or- 
bem  Sebasteam  perveniens  Aly 
flom  trajecto,  iu  ea  regione  hye- 
mat.  Ex  Theoph.  Pag.,  n.  2. 

49 

49 

Impp  Heraclii  Aog  46  et  47  post    4378 
»c(  cos  XV.  4379 

V       Heraclii  Jon  44  et  45. 
^        BeUi  Persici  annos  5. 


B 


lonariom,  qoos  vocant  Moharam, 
Sepher,  Rabie,  Evel  prior.,  Rable 
Achir  post.,  Giomadi  prior.,  Gio- 
madi  post.,  Regiab.,  Sahaben, 
Ramadan ,  Schebal  seo  Xavel , 
Dolcada  Silcade,  Dilhada  Zilit- 
sche:  qoorom  impares  4,  3,  5,  7, 
9,  44  habent  dies  30,  pares  29. 
Hegira  incipilvesperl  diei  45  Jul., 
cum  inchoat  fer  6  Judseor.  Calvis. 
u  Bonifacii  V,  3  et  6. 

ni         Bonifacii  btnae  litterae  Eduino 
Heg  2  regi  Nord^inhymbrorum,  ejusque 
ioJul  uxori    Edilburgae,    quas   recitat 
fer.  3  Beda,  Hist  Angl.,cap  lOetseqq  lib 
iL  hoc  vel  seq  anno  scriptx,  ubi 
a  pontifice  auditum,  Edelburgam, 
quie    paulo    ante    amplexa  erat 
catholicam     fidem  ,     desponsam 
fuisseEduinoNordanymbror.  regi, 
ita  tamen  ut  tam  uxori,  cum  ejus 
comitatui    liberum     relinqueret 
religionis  exercitium,  Pagius  non 
recte  differt  ad  an.  625.  Yide  notas 
cbronol  ad  Bonifaciom. 


III  Bonifacii  V,  6. 

IV  Bonifacius  V  cum  sedisset  ab 
Heg  3  ordinat  die  24  Decemb  648,  annos 

24  Jti/tt  5,  inenses  10,  obiit  diem  suum  24 

fer  44.  Octob  h.  a.  ac  die  postera  est 

C  depositus.  Pagiu<%  non  recte  ad 

annum  seq  differt  ratione  ordinat 

Paulini  in  Eboracen  episcopum. 

Vide  notas  chron  ab  Bonif  V. 

Mellitus.  Cantiiariensis  archiep 
moritur  VIII  Kal  Maii,  eique  suc- 
cedit  Justus  Rhofensis  episcopus, 
qui  quamprimum  accepto  pallio 
et  facultate  episcopos  ordinandi  a 
pontif  Bonifacio,  ordinavit  Rhor 
fensem  episcopuro  Romanum. 
Beda  lib  ii,  cap  8. 


IV         Honorii  annos  4. 

et         Post  Bonifaciom  vacasse  Sedem 

254     plosquam  dies  43,  ot  habent  Codd 

I       etCatalo^i,  ratio  ipsa  nos  docet, 

Heg  4  et  Heroclii  absentia  Cp.  Probabi- 

D  43Jun.  li>:s    igitor    vacavit    annom    4, 

fer  5    dies  3,  ita  ot  Honorius  die  Octob. 

27,  h.  a.  sit  ordinatus.  Vide  notas 

ad  (lonorium. 

Justus  Cantuar  Archiep  die  42. 
Cal  Aug  seu  24  Jul  ordinat  Pauli- 
num  Nordanhymbror  genti  Epi- 
scopum,  qui  in  Comitatu  Edel- 
burgae  uxoris  Eduini  eorum  Regis 
Eboracum  proficiscitur,  et  post 
biennium  Eduino  baptizato  eam 
Civitatem  Episcopalem  Sedem  fa- 

I  cit.  Beda  lib  2,  cap  9. 

II  Honorii  4  et2. 

Heg  5       Urbs  Cp.  obsessa  prsesidio  B. 
2  Jun   M.  V.  liberatur,  ex  Chron  Alex. 
fer.  2      Pseudo-Synodus   Cptana,    obi 


623 


624 


625 


626 


854 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  BDIT.  ROM.-YATIC. 


I 


Anni   ^omanorum     imperatoresj    Lang.    Anni    A  Anni    Romani  poniifices  et  res  ecclesict^   Am 

Periodi         reges,  exarchi,  res  gestae.          ab  U.  C.  Olymp.      sticas  Orientis  et  Occidentis,        Mn 

JuL  et  et  Heg.  Chrisi 
Indict. 


D 

Indict 

XV 

I. 


Chosroes  mittit  Sain  cum  pot 
exerc.  in  Heraclium,  Sarbarum 
vero  Cp.  cum  reliquis  copiis,  ut 
cum  Avaribus,  Bulgaris,  Sclavis, 
Gepidibns  Junctus  eam  urbem 
obsideat.  Heracl  tripertita  acie  1 
ajgmen  ad  urbis  defensionem  mit- 
tit,  2.  Theodoro  fratri  commen- 
dat  ut  Saino  resistat,  3.  ipse  in 
Lazicam  regionem  (Colchidem) 
ducit.  Saes  a  Tbeodoro  victus  in- 
terit.  Sarbanus  dumCp.  obsidetur 
Chalcedonem  adoriturcircumom- 
nia  vastans.  Ei  Theoph  Niceph. 
Chron  Alex.  Pag  sup  a.  cum  Bar. 
5340  Imp  Heraciii  Aug  n  et  18,  post  1379 
^  20  cos  XVI.  1380 

1     Heracl  Jun  15  et  16. 
Belli  Persici  annus  6. 
Heracl    societatem    init    curo 
Turcis  qui  instante  hyeme  eum 
deserunt :  quare  solo  Dei  et  beatae 
Mariae  virginis  auxilio  insignem  de 
Persis  victoriam  refert21  Decemb. 
Ninivem  occupat,  deinde  ad  Jes- 
dem  castris  positis  Christi  natalem 
celebrat.  Histor  Pers  supplet  Anton 
Pag  ex  Elmanico  Saraceno  histor 
cum  Georgium   Pisidium   adhuc 
ineditum  al)  amico  viro  Schelstra- 
tio,  VatiQ  biblioth  custode,  non 
potuerit  impetrare.   Pag.,  n.  4. 
Theodolinda  e  throno  se  deje- 
ctam  videns,  abdque  ulla  spe  illud 
recuperandi,  moerore  contabuit. 
Sieon. 
Impp  Heraclii  Aug  18  et  19  post    1380 
i^  21  cos  XVII..  1381 

f2  Heraclii  Jun  16  et  17. 
B  Chosroes  a  filio  Siroe  acclamato 
Indict  rege  25  Febr  post  4  dies  carcer 
28  ejusd  mens  strangulatur,  anno 
regni  38,  nam  coeperat  590.  He- 
raclius,  pace  sancita,  cum  Siroe 
Cp.  triumphans  ingr^ditur  4  ele- 
phantis  trahentibus  currum,  se- 
cum  gerens  opima  spolia,  praeser- 
lim  sanctissimam  crucem.  Pag 
sup  a.  cum  Bar  ex  Elmacin.  h.  a. 
exeunte  Siroes  moritur. 

Clotar.  II  moritur  anno  R.  44, 
aetat.  45.  Monarchiae  totius  Fran- 
ciae  16.  Patri  successerat  584. 
Fredeg.  Aimoin.  Pag.  n.  8. 

Dagoberti  successoris  initium 
cum  Fredeg  desumitur  ab  an.  622, 
quum  Austrasiae  rex  factus  fuit: 
quare  hic  an.  7,  inde  dicitur,  non 
a  morte  patris.  Petav.  Rat  temp., 
p.  2,  1.  4,  c.  1,  7. 
5342  Impp  Heraclii  Aug  19  et  20,  1381 
^  22  post  cos  xviii.  1382 

O   3      Heracl  Junior  17  et  18. 
A         Heraci  vivificam  Crucem  Hiero- 
Indict  solymam  defert  Zacharia  episco- 
11       po,  et  Judaeos  in  exsilium  pellit  a 
iii      S.  Civitate.  Pag  biennio  ante  cum 
Baron  Sigonius  in  ritualibus  se 
legisse  testatur,   portam  Jerosol 
sponte  occlusam  Heraclio  coeiitus 


quaestio  inter  Cyrum  Pbasidis  Ept- 
scopum  et  Sergium  Patriarcham 
de  una,  an  duplici  volnntate,  de 

2ua  Heraci  in  Cholchide  degens 
yrumconsuluit,  resolvitur,  unam 
nempe  esse  voluntatem.  Libell 
Synod. 


B 


II  Honorii  2  et  3. 

iii         Heraclius  Novella  data  Kal  Maii 

Heg  6  Cleruiu  Cp.  praesertim  S.  Mariae  in 

22  Maii  Blanchernis  ad  minorem  num  re- 

fer6   digendum  decernil.  Ex  lib  2,  can 

Pag  n.  ult. 

Euduinus  Nordanhymbror.  Rex 
die  S.  Pasch  12,  Aprii  bapti- 
zatur  Eboraci,  et  hanc  urbem 
donat  doctori  suo  et  Antistiti 
Paulino,  qui  eam  facitSedem  Epi- 
scopalem  et  sex  annis  praedicans 
mulu  millia  convertit.  Bed  lib  2, 
cap  14. 

S.  Eustasius  Luxovien  Abbas 
moritur  29,  Apr  et  S.  Attala  Ab- 
bas  Bobien  10,  Martii,  Mabill  2. 
Sec  Bened  Bolland. 


5341 


i 
II 


D 


III  Honorii  2  et  3 

IV  S.  Anastasius  Persa  cnm  70, 
Heg  7  sociis  a  Chosroe  strangulatur,  quia 

11  Maii  Cathol  Fidem  noluit  deserere.  Boi- 

fer  4    land  22,  Januar.  Ejus  deinde  ossi 

miraculis    praefulgentia    Romam 

delata   Sedem   ad   aquas  Salvias 

tenuerunt.  Sigon  a.  620. 

Asterius  patria  Romanus  suc- 
cedit  Deusdedit  in  Sede  Mediola- 
nensis  Ecclesiae.  Ughell  Itai  Sac 
et  Sigon. 

Carpualdus.  seu  Herpenwaldus 
Rex  Angior  Oriental  primus  bap- 
tizatur,  eodemque  anno  occidi- 
tur  :  ejus  autem  successor  Sigber- 
tus  nonnisi  post  trien  regnare  in- 
cipit :  tunc  vero  Episc  belix  sta- 
tim  praedicationi  Anglor  dedit 
operam.  Ex  Beda.  Pag  n.  25, 
sup  a. 


IV         Honorii4et5. 

et         H.  a.  Baron  ponit  congressum 

3o2     Heraclii  cum  Athanasio  Jacobita- 

I       rum  Patriarcha,  ac  proinde  mo- 

HegS  nothelisrai   priinordia.  Pagius  fl- 

30Apn7ctitium  putat,  certa  monothelismi 

fer  1    puncta  repens  1.  Heraclii  con^res- 

sura  cum  paulo  monoc  Severiano 

a.  622.  II  Heraclium  an.  696,  ia 

Lazica  degentem  Gyro  lnJiuixiflBP, 


627 


62^ 


GHRONOL.  A  S.  6RB6.  M.  AD  STfiPHANUM  m. 


mi    Eomanorum  imperatorumf  Lang.    Anni 
odi         reges,  exarchij  res  gestSB.         ub  V.  C. 
.  et 

a. 

admonito,  nudisqiie  pedib  ingre- 
dienti. 

Dagobertus  omnes  regni  soi 
Judxos  ad  baptism  suscipiendum 
compeliit,  sicut  645,  Sisebutus 
Hispan  rex  fecerat.  Pagad  a.  644, 
cum  Bar. 


^       Impp  Heraclii  Aug  40  et  24, 

23  pcst  cos  XIX 

4       Heraclii  Jun  48  et  49. 

H.  a.  desinit  Gbron  Alexandri- 

Id  num  a  Pagio  nuncupatum,  a  Du- 
cangio  Paschale  magnum. 

Pagius,  qui  diaconum  errasse 
affirmat  in  Laneobard  regibus 
recte  constituendis  b.  a.  vult 
Rhotarim  Arioaldo  mortuo  succe- 
dere  n.  7,  anni  6;)8.  Quum  vero 
anni  duodecim  a  Paulo  Diac 
Arioaldo  assignati  ab  an.  624  ad 
656,  numerentur,  liquet  nondum 
esse  mortuum :  patebit  infra  an. 
643,  num  Pagii  ceusura  bene 
habeat. 


4  Impp  Heraclii  Aug  24   et  22* 
t4   post  cos  XX. 

5  HeracliiJun  49et20. 
Heraclius    Heracleonam,     seu 

ct  Heraclium  ex  Martina  susceptum 
Caesarem  creat.  Niceph.  Pag., 
n.  20. 

Sisenandus  dejecto  Suinthila 
pertyrannidemHispaniam  invadit. 
Vulsa.  Maria.  Caivis.  Pag. 

5  Impp  Heraclii  Aug  22  et23, 

5    pOSt  COS  XXI.  ' 

6  HeraciiiJud20et24. 

^  Mahumetes  die  46,  mensisJun 
d  moritur,  eiqueAubecrussuccedit. 
Persae  Jazdegiirdem  nepotem 
Chosroae,  filium  Schahriar,  qui 
fugerat  a  Siroe,  regem  creant :  et 
ab  ejus  enthronismo  in  soIioCyri 
Epoche  Jazdegiirdica  instituta 
incerto  die,  quae  tamena  die  46 
Junii  incipit.  Ex  Elmacino  Pag. 

6  Impp  Heraclii  Aug23  et24^  post 
16  coss  xvii. 

7  HeracHi  Jun24et22.. 
ImpJacabilis  belli  origo   inter 

et  Romm  el  Saracenos  h.  a.  incipit, 
licet  Baron  ex  Theoph  illud  col- 

I    Iocet631,  ibi  Pagnum2 

Dagobertus  anno  Regni  sui  xi, 
qui  a  Martio  incipit  superioris 
anni  Siffibertum  filium  triennem 
Austrasiae  Regem  creal  Hinc 
Fredegar  init  ejus  Regni  annos 
Interim  alius  ei  fllius  nasciiur, 
quem  Chiodovxum  ab  Atavo  ap- 
peilat,  Neustriaeque,  etRurgundiae 
Regem  destinat.  Ex  Fredeg  Pag 
n.  34  ei  38. 


43S2 
4383 


4383 
4384 


A     Anni  Romani  pontifUes    et  res  ecclesiO'   Anni 
Olymp        sticx  Orientts  et   Occidentis.       Mrm 
et  Heg  ChrisH. 

ut  Sergium  consuleret,  etc.,  eum 
vero  testimoniis  usumiibelli  falso 
adscripti  Mennae  pro  una  voluntate 
standum  docnisselH.  Epistolam 
Sergii  ad  Honor  634.  qua  ostendi- 
tur  ab  anno  633,  a  Cyro  tum  Epi- 
scopo  Alexandrino  aliqna  fuisse 
decreta  in  Concil  Alexandrino. 
Pag  n.  4. 

I  Honorii  5  et  6.  630 

II  MortuoGeorgio  Alexandrino  Pa- 
Heg9  triarcha,  ejus  successor  eligitur 

20^prtiCyrus,  qui  e  Pbaside  illuc  trans- 
/cr6    fertur. 

Per  haec  tempora  Chroatae,  qui 
B  et  Chrobati  in  Dalmatiam  veniunt, 

et  Christianam  Fidem  snscipiunt. 
Pag  n.  44. 

Bonus  Ravennatensi  Patriarchae 
Joanni  succedit.  Ughell  Ital  Sac 
et  Sigon. 

Morluo  Cypriano  Gradensi  Pa- 
triarcba  Fortunatus  Arianus  inva- 
dit  Sedem,  Hunc  Papa  Honorius 
exauctorat  creatque  Primogenium 
Rom  Ecci  Apocrisarium,  qua  de 
re  Honorii  litteraeexstant  apud  Bar 
et  Ugheli  Ital  Sac  to.  5,  ad  Epi- 
scopos  Venetiae,  et  Histriae.  Per- 
peram  Sigon  invasorem  Fortuna-  . 
tum  legitimum  facit  a622. 

II  Honorii  6  et  7.  634 

III  Scoti  h.  a.  celebrant  S.  Pascha 
G    HegW  die  24,  April.  Romani  autem  24, 

9April  Martii.  Usser.  Hunc  Quartadeci- 
ferS    manorum    errorem  apud  Scotos 
esse  redargutum  ab  Honorio  Pp. 
narrat  Beda,  lib  3,  cap  49, 


4384 
4385 


III  Honorii  7  et  8 

IV  JustusCantuarienArchiep  mori- 
Heg  44  tur  iv  Idus  Novemb.,  eioue  datnr 

28  Mart  successor  Honorius,  cui  Papa  Ho- 

ferl    norius  mittit  Paliinm,  sicut  et 

Paulino  Eboracensi  litterae  Pontif 

exstant  ap.  Bedam  iib  2,  cap  47 

et48. 


D 


4385 
4386 


IV         Honorii  8  et  9 
et        Cyrus  patriarcha  Alex^ndrin  in 
353    Pseudo-Synodo    Monothelismum 
I       conflrmat  die  4  Maii.  Bx  S.  Max. 
Heg    Disput. 

42        Eduino  contra  Cedwallam  Bri- 

48Mar(tonum  regem  pro  fidepugnante 

fer  5    interfecto  Edelburga  Cantium  re- 

meat  ad  Eadbaldum  regem,  ubi 

sancte  obiit  a.  647.  Beda  Epito- 

me.  Baron.  Pag.  n.  23.  Paulinus 

cum  eadem  r^ux  Rhofensem  ec- 

clesiam  pastore  vacuam  nactus, 

eam  regiset  Honorii  archiep  hor- 

tatu  regendam   suscipit,    ibique 

moritur. 

Concilium  Toletanum  nationale 


632 


633 


a55 


AD  ANASTASIDM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni   Bomanorum     impcratores,  Lang      Anni 
Period       reges,    exarchi,    res   gcstse.        ab  V.  C. 
JuL  et 
Indict, 

5347  ImppHeracIiiAug2iet25,  post  4386 
^  27  cos  XXIII.  1387 
9    8       Heradii  Jun  22  et  23. 

JB         Dux  Romm  pugnans  cum  Duce 
Jndict  Saraceno  primnm  fugatnr  usque 

VII  Damascum,  deinde  eumdero  occi- 

VIII  ditcum  multis.  Hae  Abubecri  res 
in  Syria  h.  a.  Sigeb  et  Elmacin, 
Pag  num  2,  snp  a.  Abubecrus 
idem  omnium  primus  collegit  Al- 
coranum  antea  in  tabulis  disper- 
sum  ne  aliquid  periret,  et  cum  2 
an.  re^nasset  moritur  23  Aug 
succedit  Umarus  HL  Califa  Sara- 
cenor  qui  varias  urbes  Romanis 
eripit  :  quare  Heraclius  relicta 
Syria,  quum  paulo  ante  feliciter 
pugnassetpersuumducem^S.  Cru- 
cem  Hierosolymis  Constantinopo- 
lim  transfert.  Sigon  eo  Niceph. 
Pag  n.  4,  5. 

5348  Impp  HeracIiiAug25et26,post  1387 
ffi  28  cos  XXIV.  1388 
9  9        Heraclii  Jun  23  et  24. 

A  Saraceni  profligato  agmine  Raa- 

Indict  nis  Sacellarii.  Imperialis  capiunt 
VIII     Damascum  die  23  Jul.  Raron  sup 
IX      a.  Pag  n.  3. 

Sisenandus  Hisp  Rex  quarto 
Regni  anno  non  expleto  moritur, 
eique  succedit  Chintila.  Mariana. 
Calvis.  et  Pag  in  seq  a  Sisenandi 
mortem  rejiciunt. 

5349  Impp  Heraclii  Aug  26  et  27,  post  1388 
®  1  cos  XXV.  1389 
O  10      Heraclii  Jun  24,  25. 

6r  F        Cum  h.   a.   illiganda  Rotharis 
Indict  primordia  suadent  tum  Arioaldi 

IX  duodecimus  annus  ultim  Regni 

X  tum  prsRcipue  Prologus  Rotharis 
Legum  a  643,  sui  Regni  8,  lata- 
rum.  Rlancus  in  notis  ad  Paul 
Diac  lib  4,  cap  44. 

5a50  Imp  Heraclii  Aug  27  et  28,;post  1389 
^    2   coss  XXVI.  1390 

0  \  1       Heraclii  Jun  25  et  26. 

E         Hierosolyma  expugnatur  a  Sa- 
Indict  racenis,  qui  Medainum  capiunt, 

X  qui  in   urbe  Chosroae  Persarum 

XI  regis  thesauri  erant.  Quare  Oma- 
rusquo  potentissima  imperia  sub- 
vertit  Rom  et  Persic. ;  illi  enim 
iEgyptum  et  Syriam ;  huic  Chal- 
dxam,  Mediam,  et  Persidem  pau- 
latim  abstulit.  Pag  n.  3. 

Dagobertus     leges     Rajoariis, 
Francis,    et  Alemannis   olim    a 
Theodorico  latas  instaurat.  Idem 
n.  4. 
5351       Impp.  Heraclii  Aug  28  et  29,    1390 
€>    3    post  coss  xxviT.  1391 

O  12       Heraclii  Jun  26  et  27. 

D  Rotharis  leges  aliquot  suae  gen- 

Indict  tis  £dictinominepubIicat(general 

XI  ear  collectio   ad  an.    643,    spe- 

XII  ctat)  Paul  Diac  I.  4,  c.  44.  Sigon 
eumdem  tradit  h.  a.  Cottias  Al- 
pes  invadere,  ac  patrimon  eri- 
pere. 


A     Anni    Romani  pontifijces  et  res  ecelesia^ 
Olymp,         sticx  Orientis  et  Occidentis. 
et  Heg, 

IV.  70,  episcopor  prsBside  Se- 
niore  episcopo  S.  Isidoro. 

I  HonoriiOet  10. 

II  H.  a.  vel  sup  exeunte  Modesto 
Heg  13  Hierosol.  episcopo  mortnu  succe* 

7  Martii  dit  Sophronius,  cujus  exstat  cele- 
fer2  bris  Encyclica  e  Palaestinae  Gon- 
cilio  ad  Patriarchas  de  more  mis- 
sa,  duplicem  Chrisli  voluntatem 
duplicemque  operationero  testans: 
quae  postea  est  recitata  In  Concil 
VI,  act.  2. 

Ad  h.  a.  pertinent  Htterae  Sergii 
ad  Honorium,  hujusque  ad  illum. 
De    Honorii   Epist.     oeconomica, 
quae  nimium  indulgens  Monothe- 
B  lismo,  illum  fovere  visa  est^  ideo- 

que  in  vi  Synodo  damnationem 
ei  peperit,  Vide  notas  Martini 
et  Agathonis. 


II  Honorii  lOet  11. 

III  Ririno  episcopo  nulli  sedi  ad- 
Heg  14  scripto  praedicante  Occidentales 
25  Febr  Saxones  Christiani  fiunt.  Eorum 

ferl  regem  Cyni^ilsum  Osualdus  rex 
e  fonte  baptism.  suscepit  illius- 
que  filiam  accepit  in  conjugem. 
Postea  Ririno  Dorcic  civitas  data 
ut  suam  i  n  ea  sedem  constituat. 
Reda,  lib.  3,  cap.  7 


C 


III  Honorii  11  et  12. 

IV  Concil.  Toletanum  v.  provin- 
heg  15  ciale  celebratur,  cui  praesidet  Eu- 
13Fe6rgenius  II,  To.etan.  episcop. 

feri  S.  Isidorus  Hispalensis  quum 
sedisset  annos  37,  moritur  die  4 
April.  RoIIand.  ibi. 


IV         Honorli12et  13. 
et         S.  Sophronius  Hierosol    Episc 
354    qui   a    634  Modesto  successerat, 
I       moritur,  dnm  Monothelitae  acrius 
He^.  16  turbant  Ecclesiam.    Martyroi  11 
2  Febr  Martii.  RoIIand  plura.  Ibid. 
fer  i 


D 


I  Honorii  13. 

II  Honorius  quum  sedissetan.  12, 
Hcg,  17  m.  11,  d.  16,  adie270ctob  625  h. 
'i^iJan.  a.  moritur,  seu  ad  S.  Petr  depo- 

fer6  nitur  die  12  Octob,  ejusque  mor- 
tem  excipit.  Interpontificiumma- 
ximediuturnum  uniusanni,  mens 
7,  dier  17.  Apocrisariis  siquidem 
non  ante  jussio  Principis  data, 
quam  rogaturos  se  promltterent 


1 

Ajiii 

Mn 

ChfU 

634 


635 


636 


637 


638 


8S7 


CHRONOL.  A  S.  GREG.  M.  AD  SrEPHANUM  III. 


858 


Anni   Romanorum     imperatores^    Lang.   Anni 


l^eriod 
JuL  et 
Indict 


5352 
4 

®  43 

C 
Indict 

XII 

XIII 


5353 
Indict 

XIII 
XIV 


reges^  exarchiy  res  gestae. 


Daffoberlus  Francor  rex  mori- 
lur  19  Januar  46  a.  regni.  Fre- 
deg  c.  79.  Aim.  I.  4,  c.  43.  Anni 
6,  ex  pradicis  46,  numerantur 
regni  Austrasise  Clotario  patre 
superslile  conlra  recentior  opinio- 
nem  Hadr  Yales  et  ex  eo  Pag  h. 
a.  n.  40,  ei  a.  647,  cum  Baron, 
n.  2. 

Saraceni  Antiochiam  Syriae  ex* 
pognant.  Elmacin. 

Impp  Heraclii  Aug  29  et  30, 

pOSt  COSS  XXVIII. 

Heraclii  Jun27et28. 

S.  Pippinuscognom  Laudensis, 
Dux  et  major  domus  Austrasiae 
regum  moritur.  Martyrol  habet 
2f  Febr.  Pag  num  44. 

Chintila  Hisp  rex  quartoa.  non 
explelo  moritur :  succedit  Tulga 
fil  qui  regnat  an.  2,  mens  4.  Ma- 
riana  lib  6,  c.  8,  Fredeg  Chron 
seq  a. 

Isacius  Exarchus,  et  Mauritius 
Chartulur  expilant  patriarchium 
Lateranense. 

Impp  lleraclii  Aug  30  et  34, 

pOSt  COSS  XXIX. 

HeracIiiJun28et29. 

Eadviraldus  Anglorum  in  Can- 
tia  rex  moritur,  cum  regnasset 
a.  !:S4.  Ei  succedit  Earcombertus 
fil  per  quem  t«)statur  Beda,  res 
ecclesiasticasfelicioribusprogres- 
sibus  auctas.  Nam  primus  Anglor 
regum  idola  destrui  jussii,  et 
qoadragesimale  jejunium  obser- 
vari  praecepit.  Cujuset  filia  Ear- 
tongatha  Monasticam  vitam  am- 
plexa,  cum  monasteria  in  An^Iia 
rara  essent,  Gallias  petens  vixit 
in  Monast  nobilissimae  abbatissae 
Farse.  Bar  Spond  ex  Bed  lib  3, 
cap8.  Calvis. 


Anni     .       Anni       Homani  pontifices  et    res  Kc-    Anni 
abU,  C  ^   Clymp.  clesiasticae  Orientis  et  Occidentis.    Mrx 


etHeg. 


CkrisH 


G 

Indict 
xiv 

XV 


5354       Impp.    Heraclii   Aug  34  et  32 
0  6    post  cos  XXX. 

45     Heraclii  Jun  29 

Heraclius  quum  regnasset  a.  30 
m.  4d.  6a  die5  Oct  610  mori- 
tur  44  Febrdie  Dom  duos  relin- 
quit  Fil  Heracl  Constantin.  et 
Heracleonam  aequo  Jure  hseredes, 
ita  ut  Martinaro  Imperatric  uter- 
que  coleret.  ExChron  Orient  cum 
Niceph  collato  Pag  nom  2  Docang 
mense  discrep. 

Heracl  Constantinos  post  403 
die8  25Maii  moritor,  veneno  ot 
crediturNovercae  Martinae,  et  Pa- 
trlarchae  Pyrri  opera  propinato. 

Heraclio  item  seo  Heracleona 
post  sex  menses  dejecto  Constans 
Heracl  Constantini  fil  Heracl  Aug 
Nepos  lcvatur.  Theoph  Cedr  Sig 
seq  a. 

Maoricios,  qoi  contralsaacinm 


4394 
4392 


B 


II 
iii 

Hegi" 

ra  iS 
42  Ja- 
nuarii 

ferS 
Hegi- 

ra49 
31  Dec 

fer6 


Electom,ot  Echtesi   sobscriberet. 

Sergios  Ecthesim  poblicat  He- 
raclii  nomine,  pseodo- Synodom 
celebrat,  et  m.  Decemb  moritur 
cum  seda.28,  m.  7,  d.  21.Conc 
Later  Secr  3.  Pag  n.  2  et  seq  a. 
n.  8. 

Concil  Tolet  vi  52  Episcopor 
et  Vicarior  absentium,  praeside 
Seniore  Selva  Narbonen  9  Janua- 
rii  mcnsis  celebrator. 

Sedes  Apost  vacat   Severino    ta- 
men  jam  electo. 

Pyrrhus  post  mensem  circiter 
in  Sergii  iocum  electus  Patriarcha 
Cp.  statim  pseudo-Synodum  cele- 
brat,  qua  Sersii,  et  Cyri  decreta 
roborat.  Libel  Synodic.  Pagn.  9. 
Sigoniu^  supanno. 

dirmond  Svnopsi  ad  collect 
Anast  h.  a.  vuItEchtesim  poblica- 
tam  in  Heraclio. 


4392 
4393 


III 

IV 

Hegi" 

ra  20 

21  Dec 

fero 


4393 
4394 

IV 

et 
355 

1 

Heg.  24 
40  Dec 
D     fer% 

Severini,  et  Joannis  IV,  4 . 

Post  diotornam  vacationem  Se- 
vERiNos  ordinatos  28Maiidamnat 
Monothelitas  ot  ex  Dinrn  Pontlf 
cap3  tit6  constat  in  Synodo,  ot 
potat  Baron  per  decretom,  ot 
Garnerios 

Severino  post  menses2  dies  4 
mortoo  die  2  Aog.  vacat  sedes 
mens  4,  dics  24,  etdie  24  Decemb 
ordinator  soccessor  Joannes  IV, 
qui  anie  ordinat  responderat  quae- 
stioni  Scotor  de  Paschate.  Beda 
lib  2  cap  49.  Baron  sop  a.  ibi  Pag 
n.  7. 

Sanctos  Maximos  Monachos 
componit  Compotum  Ecclesiast 
seu  brevem  enarration  Christiani 
Paschatis  quae  exstat  in  Cronolog 
Patav. 

Cyrus  Alexandrinus  Cp.  vocatus 
et  proditionis  arcessitos  dejici- 
tur. 

JoannisIV4  et2. 

ConciliumRom  contra  Monotbe- 
litas,  in  quo Joannes  dogmata  con- 
demnat,  personisparcil,  otPagero- 
ditissn.  3,  sopa.  mittitqoeadim- 
pe  Mtoresdecreta.  Scripsit  etiam 
apologiam  pro  Honorio  ad  Cons- 
tantinom  imperat.  ad  quam  Cons- 
tans  respondet  Constantino  mor- 
tuo  Collectan  Anastas  ap.Sirmond 

Pyrrhus  populari  seditioni  ce- 
dens  se  abdicat,  et  Chalcedonem 
navigat,  eiquesobrogatorPaolos, 
Niceph.,  Baron  etSigon  seqanno, 
obi  Pag  n.  2. 


639 


640 


644 


859 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOHBNA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


Anni 
Period 
Jul.et 
Indict 


5355 
^l 
•  46 
P 

Indict 

XV 

I 


4394 
1395 


5356 
§>8 

?" 

Indict 
I 
II 


R(ymanorum  imperatores,  Lang.    Anni     A     Anni    Romani  pontifices,  et  res  encksic^  Amd 
reges,  exarchiy  res  gestae,  ab  U.  C,         Olymp.         sticw  Orientis  et  Occidentis.         JBrm 

et  Heg.  Chri$IL 


conspiraverat  a  Sacellario  com- 
preheasus  ductasqae  Ravennam, 
per  viam  strangulatur.  Sigon. 

Alexandriam  Saraceni  capiunt. 
Elmacin.  Pag  n.  43. 

Imp  Gonstantis  4  et  2. 

Fredegarii  Ghronicon  quod  in 
Burgundia  per  haec  tempora  scri- 
bebatur  h.  a.  desinit :  ejusdem 
continuatio  per  alium  facta. 

Tulga  Hisp  R.  seu  mortuo,  seu 
deposito  post  Regni  an.  2,  m.  4, 
Ghindasvintus  2  Maii  regnat,  qui 
Gothorum  morbo  cognito  propen- 
sionis  ad  expellendos  Reges,  alios 
morte,  alios  exsilio  afficit.  Fre- 
degcap82.  Pag  n.  4.  Rodericus 
sentitTuIgam  ineunte  h.  a.  mor- 
tuum,  ejusquesuccessorem  Ghin- 
das  V  privilegium  Primati»  roie- 
tanaead  Ap.  bede  obtinuisse. 

Imp  Gonstantis  Aug  2  et  3  Gons 
ejusa.4. 

Anno  76  ab  ingressu  Langob  in 
Ital  Rotharis  X  Gal  Decemb.  leges 
omnes  collegit,  et  Papiae  publica- 
vil  (Auricabeones  vocant,  ut  Go- 
thor  Bellagines  Lindebr)  anno  sui 
R.  8  non  43  ut  putat  Pag.  Ludov 
Murat  in  oraefatad  leges  Langob 
To :  4  p.  2  Italicor  script. 


B 


4395 
4396 


5357 

a9 

•  48 
DC 
Indict 
II 
III 


5358 
5)  40 
49 


f 


Indkt 
III 

IV 


Imp  Gonstanti8Aug3et  4,  post 
Gos  Gonstantis. 

EcIypsisSolisdie5Novemb  fer6, 
hora  dimidia  post  merid.  Digit  Ecli- 
ptic9, 53.  Ex  Gedreu  et  Zonar. 
GalvisGonstantisanno  3. 

TheodorusGalliopa  mortuo  sup 
a.  Isaacio  inltallam  venit  h.  a. 
principio  vel  sup  exeunte. 

Imp   Gonstantis  Aug  4   et    5. 

pOSt  COS  II. 

Theodoro  Exarcho  datur  succes- 
sor  Plato  a  Gonstante. 

Otsmanus  Saracenoriim  Gali- 
pha  IV,  succedit  Umaro.  Theoph. 

Platon  Exarchus  succedit  Gal- 
liopaeGpolim  revocato,  dum  an- 
num  agebat  suae  dignitatis  2. 


4396 
4397 


II         Joanne  lY  deposito  die  42 Octob 

Heqi^   post  sed  an.  1 ,  m.  9,  d  48,  a  die 

ra  22  24    Decemb    640,    ut  constat  ex 

30  Nov.  Anastas. ,  post  dier  33. Interpontifi- 

fer  7    cium  ordinatur  Theodorus  die  24. 

Novemb,  jussione  Principis  Gp. 

non  exspectata,  facultas  enlm  per 

haec  tempore  delegata  erat    Ra- 

vennati  Exarcho,ut  patet  ex  lib 

Diurno  Pontif  a  Garnerio    vul- 

gato. 

S.  Sulpitiusepisc  Bituricen  S. 
Austecisili  successor  moritur. 
BolIand47  Januar. 


II  Theodori  4  et  2. 

III  Theodori  privig  Bobuleno  Ab- 
Hegv-  bati  Bobiensi  h.    a.  concessum 
ra  23    Ugell  lUl  Sac  to.  5,  pag  329 
49iVov.     Mauritius  Gharlular   qni  cum 

fer  4  Isaacio  Exarcho  expilavit  Patriar- 
chium  Laieran  an.  639,  h.  a.  af- 
fectanslmperium  Italiae,  Jussu  E- 
xarchi  capite  plectitur :  ipse  Exar- 
chus  moritur  Ravennae. 

Synodalis  episcopor  Gypr  ad 
Theodorum,  quaPaulum  Gp.  Mo- 
nothelismi  arguunt.  Gonc  Later 
Secr  2. 

III  Theodor  2  et  3. 

IV  Sanctus  Paulinus  olim  Eboraci, 
Heg.  24  postea  Rhofensis  episc  moritur 
7  Nov,  40  Octob  cui  succ(Mlit  Ithamar. 

fer  4    Bedalib  3,  cap  44. 


4397 
4398 


D 


5359       Imp   Gonstantis  Aug  5  et    6, 
^44  postcos  ni. 

94       Gregorius  Patricius  Afris  sibi 

A      concilialis   seditionem    movet  in 

Indict  Africa.  Ex  Theoph  BaronetPag  n.  2. 

IV  Prima  fit  Saracenorum  in  Afri- 

V  cam  expeditio.  Theoph. 

Galvisius  in  chron  ad  h.  a.  re- 
fertbellum  Kotharis  cum  Roma- 
nis,  quos  variis  spoiiat  Givitatibus 
maritimis,  ut  Diac  lib  4.  c.  47, 
expeditionem  hanc  conjungens 
cum  celebri  eo  praelio,  quod  idem 
Boiharis  commisitad  Scultennam 
cum  Romanis,  et  Ravennatibus, 


4398 
1399 


6i3 


m 


IV         Theodori  3  et  4. 
et        Gelebris  in  Africa  disputatio  in-    645 
356     terPyrrum   Patriarch   Gp.    etS. 
I       Abbaiem  Maximum  coram  Praefe- 
Jfeg.  25  cto,  et  multisEpiscopis,  in  qua 
9S  Oct.  Pyrrus  victuspalinodiamrecantat, 
ferS    et  Romam  subinde  veniens  Theo- 
doro  Libellum  Gathol  Fidei  offert, 
quare  ad  Ecclesiam  receptus.  Gol- 
lectAnast  ibique  Sirmond. 

Theodori  4  et  5.  6*^ 

II         Paulus  t:p.    antea    laudatus  a 

Hegira  Theodoro  obcallide  scriptam  epi- 

^     stolam  h.  a.  demum  se  Monotheli- 

il  Oct  tam  declarat,  guare  Pontifex  de 

fer3    eodeponendo  agit.  Gollect  Anast. 

Pag  n.  3. 

Quatuor  Afr  Primates  Byzace- 
nae,Numidiae,  MauritaniaB,et  Pro- 
consularisSynodosquisquein  sua 
prov  convocat  ad  Catholica  dog- 
mata  confirmanda,  quae  tam  va- 
lide  propugnari  viderant  au  snp  t 
Maximo  Monacho  SpondanTliAO- 
dorus,  et  Euprep  f ratres  Ui  Air  fl* . 


864 


GHRONOL.  A  S.  6RBG.  M.  AD  STBPHANUM  III. 


Anni  Romanorum    imperatores,    Lang    Anni 
Periodi         reges^  exarchi,  res  gestae.        ab.  U. 
Julet 
Indict 

quorum  octoroillibuscaesis,  reli- 
quos  in  fugam  vertit.  Certe  haec 
Diaconus  facta  testatur  post  latas 
a  Rotharileges.Nempe  posta.  543. 


5360 

%' 

Indict 

V 
VI 


5361 

€)43 

•   3 

FE 

Indict 

VI 
VII 


Imp  Gonstantis  Aug  6  et  7,  post  '4399 
cos  IV.  4400 

Gregorius  Tyrannus  in  Africa  a 
Saracenis    occiditur,    vectigalia 
Afris  imponuntur.   Baron  et  ex 
Elmacin  pag  n.  2. 

Vehementibus  ventis  flantibus 
multi  monachiStylicaedejiciuntur. 
Spondan. 

Platon  Exarchus  patefaciens 
Pyrrho  aditum  redeundi  cum 
Orientalibus  in  amicitiam,  obtinet 
ut  is  orthodoxiae  iibellum  Theo- 
doro  exhibitum  ante  biennium 
iiludat.  Quare  licet  seq  a.  deposi- 
tu5,  a.  654,  moriente  Paulo,  in 
Gp.  Sede  iterum  constituitur. 
Miscel. 

Imp  Constantis  Aug  7  et  8,  post    4400 
cos  v.  U04 

Quemadmodum  Sergius  Hera- 
clii  nomine  Ecthesim  promulga- 
verat,  ita  Paulus  Typum  nomine 
Constanlispublicat,  quoaudacter 
catholicis  et  Haereticis  silentium 
indicitur.  Pag  a  n.  2.  Sirmond 
Synops  coHect  Anast  editum  vero 
constat  ante  Septemb  ex  Indict  vi 
ibid  allata. 


II 
iii 


A     Anni   Romani  pontifices  et  res  Ecclesia- 
C.        Olymp        sticae    Orientis    et  Occidentis. 
et  Heg 

dei  causa  capti  inexsiliumCherso- 
nem  missi  Sirmond 

Concil  Tolet  vii  38.  Kpiscopor 
praeside  Orontio  Emeritensi  Se- 
niore  Episcopo  celebratur  die  48 
Octob. 
Theodori  5  et  6. 

S.  Amandus  fit  Trajecten  Epi- 

Heg.  27  scopus ;  at  post  triennium  digniu- 

6  Oct.   tem,  abdicat,  pulverem  pedum  ex- 

ferl    cutiens,  ob  Sacerdotum  pravita- 

tem.  Henschen  6  Feb  comm  praev 

n,  87. 

PyrrhusRoma  Ravennam  pro- 
fectus,  ibi  sperans  se  posse  ad 
B  suam  Sedem  reverti,  si  Monothe- 

litis  faveret,  ad  vomitum  redit. 
Quare  Pontifex  in  Synodo  seqa. 
celebrata,  non  solum  ab  Eccl. 
communione  eum  separat,  sed 
etiam  ab  Episcopali  dignitate  de- 
ponit  signans  judicium  calamo 
ChristiSang  aspersoTheoph. 


Imp  Gonstantis  Aug^S  et  9,  post 

COSS  VI. 

5362  Conslans  terret  Martinum  litte- 
§)  44  ris,  etetiam  armis,  misso  Olym- 
0   4   pio  Exarcho  cum  exercitu,  qui  Ro- 

D       mam  veniens,  quo  tempore  Con- 
hdict  cilium  celebrabatur,  per  suum Spa- 

VII  tharium  occidi  Martinum  jubet 

VIII  sacra  facientem  ;  eoque  divinitus 
caecitate  percusso  Martinus  perfe- 
cit  sacrum  incoiumis,  et  imper^- 
territusConcilium  celebravit.  Ba- 
ron  Spond  Pag  n.  7. 

Chindasuintus  Hisp  R.  Recce- 
svintum  fil  in  Regni  coosortium 
assumil  m.  Febripse  adhuc  supe- 
restan.  4.  mens7.  Vas. 

5363  Imp  Constantis  Aug  9  et  40, 
9  45   post  cos  VII. 

9  5       EclypsSol  d.  6,  Febr  trib  hor 
C       post  merid  in  Anglia  fer  7,  digit. 
Jndict  Ecliptici  40,  25.  Sol.  in  20,   44. 
VIII     Aquar  Beda  tom.  2,  Calvis. 

IX  Busure  Saracenorum  Duce  va- 
stante  Isauriam,  Constans  per 
iegalos  pacem  impetrat  in  bien- 
nium.  Auto.  Miscel. 


4404 
4402 


D 


4402 
4403 


III  Theodori  6  et  7. 

IV  Theodorus  post  amantissimas 
Heg.  28  litteras,  et  officia  nequicquam  a 
25  Sept,  suis  Apocrisariis  prsestita,  Pyrrho 

fer  5  jam  in  Synodo  damnato,  condem- 
nat  et  Paulum  ;  utrumque  autem 
condemnat  antequam  Typi  vulgati 
notitia  Romam  perveniat.  Anastas 
in  Martian. 

Maurus  ex  OBConomo  Ravenna- 

ten  Eccl  fii  successor  Boni  h.  a. 

mortui  in  Raven  Cathedra.   Hic 

autem  rebellis  Rom  Pontif  fuisse 

dicitur,  quoad  vixit  Ughell   Itai 

Sac  to  2 

IV         Theodori  7.  Martini  4. 

et  Theodorus  quum  sedisset  annos 

357     6,  m.  5,  dies  47,  a  die  24  Nov  642, 

I       moriturdie43  Maii.   Et  post  52 

Heg.  29  dies  Interponlif  Martinos  ordina- 

44  Sept.  turdie  5  Julii.  Hic  minimeterri- 

fer  2    tus  Imperatoris  minis  Lateranense 

statim  concilium  indixit,  quod  3 

Non.  Octobris  est  coeptum  :  et  in 

eo  405  Episcopi  congregati  dam- 

narunt    Scrgium,   Cyrum  ;  Pyr- 

rhum,  Paulum,Typumque  impie- 

tatis  et  audacise  plenum  :  unde 

odium  Imperatoris  exarsit. 

Acla  Synodi  per  Occid  et  Orient 
dirigil.  Praesertim  ad  Francor 
Reges  Clodoveum  et  Sigebertum. 
Bar.  Pag  n.  6. 

I  Martini  4  et2. 

II  Agilbertus  natione  Gallus  fit 
Heg.  30  Episp  Occidental  Saxon  sedetque 
SSept.  Dorcestriae  secundus,  ubi  primus 

fer  6  sederat  S.  Birinus.  Factum  id 
Regis  Kenewalchii  jussu,qui  a 
patris  Cynilgiisi,  cui  successerat 
circ  a.  642,  pietate  abhorrens, 
Regnoque  ob  id  ejectus,  triennio 
exul  ap.  Annam  Saxon  Orient 
Regem  agnovit  fidem.  et  h.  a.  in 
Re.^numredit.  Bed  Iib3,cap2et7. 
S.  Amando  hortatoria  S.  Mar- 
tini  nihil  moto,  et  abdicanti  suc- 


862 

Anhi 

JErsB 

Christi 


647 


648 


649 


650 


m 


AD  ANASTASIUM  PR0LE60MENA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


m 


Anni   Romanorum    imperatores^    Lang     Anni    A  Anni  Romani  pontifices  et  res  ecclesia-  Ann 

Periodi     reges,    exarchiy   res  gesix,       ab  U.  C.  Olymp.       sticde  Orientis  et  Occidentis.         Mrx 

Jul.  et  et  Heg.  ChristL 

Indict 


5364  Imp  ConsUntis  Aug  10  et  14,  U03 
^  16  post  cos  VIII.  1404 

O  6      Persarum  Regnum,  quodcocpe- 

B      rat  an.  Chr  226,  auctore  Arlaxare, 

Indict  Imper  Alex  Sev  IV,  finem  habet 

IX  morienie  Jazdegiirdo  ttlio  Siah- 

X  riarris,  ac  nepote  Chosroae,  quum 
durasset  annos  426.  succedunt 
Musulmani,  seu  Saraceni.  ExEI- 
mak,  lib  1,  cap  4.  Pag  n.  10. 

5365  Imp  Constantis  Aug  11  et  12,  1404 
^  17   posl  cos  IX.  1405 

^  7  Constanspersecutionemparatin 
A  G  S.  Martinum,  cui  successorem 
Indict  dari  conatur  :  gladioenim  uti  no- 

X  luit,  ne  persecutor  appellaretur. 

XI  Baron.  Cinis  h.  a.  vel  suppluit  in 
Or.  Miscel. 

Rotharis  R.  Lang  moritur  m. 
Maio,  relicto  Rege  Rodoaldo  filio, 
qui  paucis  post  dieb  necatur  : 
Rex  Lan^  fit  Aripertus  aui  regnat 
an.  9.  Diac  l.  4,  c.  53.  Qui  refert 
Rodoaldi  tempore  introductam  in 
Italiam  Monomachiam  ad  pur- 
ganda  jurgia.  Ibid,  cap  49,  50 

5366  Imp  Constantis  Aug  12  et  13,  1405 
$  18  postcos  X.  1406 
O   8      Conslans  audita  morte  Olympii 

P      Exarchi,  mitlit  Theodorum   Cal- 

Indict    liopam  iterum  cum  jussione  ad  • 

XI       versus  S.  Martinum,  Menotheli- 

XII  tas  ab  eo  damnatos  aegre  ferens. 
Persecutio  coepit  m.  Junio.  An.ist. 

Clodovaeus  11,  Ciypiacense  prx- 
ceptum  edit,  qno  libertas  Mona- 
sterio  S.  Dionysconfirmatur.  Hinc 
Pagiusde<lucitamplioris  Ecclesiar 
immunitatis  originem.  Mabiil  de 
Re  diplom  tab  17.  Pag  an.  662, 
n.  2,  contraBaron. 

Muhavias  Colossum  Rhodi  a 
1360  annis  celebre  destruit,  Ju- 
dxo  Emeseno  vendit,  qui  nongen- 
tos  cameiosaere  onerat.  Miscell. 

Peada  R.  Mercior  primus  fi- 
demampIectiturOswiiNorihumbr. 
'  R.  et  filii  ejus  Alcfridi  opera.  £x 
Beda  Baron. 

5367  Impp.  ConsUntis  Aug.  13  et  14,  1406 
S>  19  postCos.  XI.  1407 
9  9       Constantini  PogAugl. 

E  Constantinus  Pogonatus  a  Patre 

Indict  Constante  diciiur  Augustus  :  el 

xn      quidem  ante  diem  26  Apr.  h.  a. 

XIII  Pag.  n.  15.  ex  concil.  gen.  vi 
Actionib.  qui  conjicitdictum  Aug. 
13Apr. 

Imp.  initiocumSaracenisprxlio 
vincitur.  Theoph.  Warnef  Du- 
cang. 

Anna  Rex  Oriental.  Anglorum 
devicto  suo  exercitu  a  Pei.da 
Mercior.  Rege  occiditur.  Westim. 
Penda  vero  seq.  a.  et  ipse  ab 
Oswio  NorthumD  Rege  ca^ditur. 
Beda,  Pag.  h.  et  seq  a. 

Per  haec  tempora   Marculphus 


B 


cedit.  S.  Remaclus  in  Traiect  Epi- 
scopatu.  Ex  Mil.  Pag  n.  15. 

II  Martini  2  et  3. 

III  Monasteria  conduntur  in  Au- 
Heaira  strasia  a   Rege    Si^eberto    irae 

31  aliis  Malmundarium  m  Episcopatu 
24  Aug  Coloniensi  ;  et  Stabuletum,  seu 
fer  4    Stabulam  in  Diaec  Trajectcn  utri- 

usque  abbas  fit  L.  Remaclus.  Si- 

geb  chron.  Pag  n.  9. 


III  Martini3et4. 

IV  S.  Emmerammus  Pictav  Episc 
Hegira  in  Bavar  descendens,  ut  ibi  Evang 

32  praedicet,  fit  martyr  Baron  App 
12  Aug  ad  to.  9. 
fer  1  S.  Vir&ro  Etheldritha  fillae  Annae 
Regis  Anglor  Oriental  nubere 
coacta  Tomberto  Girvior,  Prin- 
cipi,  virgo  post  nuptias  perman- 
sit.  Ex  Tho  Elien  Mabill  sec  2. 
Bened.  Pag  an.  660,  n.  12. 


IV        Martini4et5 

ct         S.  Martinus  jussu  Constantis  a 

358     Theodoro  Calliopa   Exarclio  cum 

I       militibus  in  Lateranensem  basili- 

Ilegira  cam    irrumpente,     impie  captus 

33      Roma  abducitur,  navique  impo.M- 

2  Aug  tus  Messanam,  inde  in  Naxon  in- 

fer  6   sulam    pervenit  Septemb  mense, 

ibique  moratur  toto  anno.  Mart 

ep.  1o. 

S.  abbas  Maximus,  ejusque 
discip  Anastasius  Cp.  ducuntur 
h.  a.  ac  perdecennium  vexanlur. 
paga.  657,  n.  8. 

Concil  Tolet  viii  celebratur 
Nationale  52  Episcopor  praesi- 
dente  Orontio  Emerit  Metrop  cae- 
teris  Seniore. 


I  Martini  5  et6,  Eugenii  1. 

II  S  Martinus  annuo  spatio  mo- 
J3    Hegira  ratus  in   Naxo  insula  h.  a.  Se- 

34,     ptemb  mense  C.p.   pervenit,   ubi 
22  Jul  cognita   ejus  causa  sicut  agnus 
fer^    innocens   in  carcerem  mittitur. 
Anast  Collect. 

Dum  adhuc  morabatur  S.  Mar- 
tinus  in  insula  Naxo,  Clerus  et 
Popnlus  sibi  eligunt  Eugenium 
clam,  Imperatore  ne  impedimento 
sit,  Martino  utprobabile  es^abdi- 
cante  cujus  tamen  annos  usque 
ad  mortem  persequor.  V.  notas 
pagg  49  et  65.  Eugen  mittlt 
apocrisarios  de  more  cum  Syoo- 
dica  ad  Constantem.  Collect  Aoast 
iidem  postea  Monoth  adhme* 
runt.  Ibi. 


651 


652 


653 


CHBONOL.  A  8.  GBBG.  M.  AD  STEPHANUM  lU. 


866 


U08 
1409 

III 

IV 

Hegira 

36, 

30Jtin 

fer6 

n    Romanorum   imperatores^    Lang.    Anni     A 
Hii     reges^    exarchi,    res  gestoi.         ab  U.  C. 
t 

Monachus  suum  antiauam  formu- 
larium  edit.  Pag  n.  13. 

S       Impp  Constantis  Aug.  14  et  15,    1407 
!0    post  cos  xii.  1408 

0  Constantis  Pog  Aug.  1  et  2. 
Otsmano,   seu   Utbmano   Duce 

ct  Saracenor  cseso    fit    Calipha  Y. 

1  Muhavias,  seu  Mavias  ab  incolen- 
tibusSyriam  et  iEgyptum.  Theoph 
Elmahin  Heg  35.  Pag.  n.  18.  Qui 
Deserium  incolebant,  crearunt 
Clim  ibi. 

Oswio  Horthumbriae  Rege  ope- 
rante  multum  proficit  fides  in  An-  3 

glia  :  nam  Orientales  Saxones 
Rege  eor.  Sigberto  baptizato,  fi- 
dem  susciuiunt,  seu  quam  Mellito 
expulso  abjecerant,  postliminio 
revocant.  Heda  lib  3,  cap  2!2. 
9       Impp  Constantis  Aug.  15  et  16, 

II     pOSt    COS    XIII. 

1        Const  Pogonati  Aug  2  et  3. 
)       Consians  anno  Imp  16,  movet 
'ct  in  Sclaviniam,  eaque  subacta  cap- 
V    tivos  plurimos  ducit.  Misceli. 
Sigebertus R.  Austrasiae  qui  re- 
gnare  coepit  a.    633  post  R.  %, 
m.  7,  sancte  moritur  Cal.  Febr. 
nuccedit  Childebertus  Grimoaldi. 
Majoris  domus  fll  utroque  ab  Au- 
strasiis  pulso  fit  Rex  Ciodov.  U, 
Sigeberti  fr.   qui  in  Neustria  et 
Burgand  regnabat.  Septimo  post  q 

mortem  fr.  mense  monarchiam 
adeptus  m.  Au^  invasores  ultimo 
supplic  a£Bcit :  brevi  et  ipse  mori- 
tur,  cum  regnasset  an.  18,  ab 
an.  338,  Kai.  Jan.  Clotarius  ex 
tribus  liberis  natu  max  regnat 
adhuc  puer  AA.  ap.  Pag  n.  11  et 
seq  adv  Baron. 
0  Impp.  ConsUntis  Aug  16  et  17,  1409 
S    postcosxiv.  1410 

12       Constant  Pog  Aug  3  et  4. 

Constans  revocatis  Cpolim  S. 
ct  Maximo  et  ejusdiscipulis  ut  vidit 
'  nequicquam  se  moliri  omnia,  ut 
ad  Monothelismum  eos  pertra- 
heret,  dira  contra  eosdem  exercet; 
amputatisque  manibus,  ac  lin^uis 
praecisis  inacerbissimumexsilium 
mittit.  Bar.  Combef.  Pag  poenam  jy 

dilatam  vultannisaliquot. 


'1       Impp  Constantis  Aug  17  et  18,    1410 
!3   postcosxv.  1411 

13      Constantini  Pog  Aug  4  et  5. 

\        Constans  an.   Imp    17    pacem 

ict  cum  Saracenis  sancit  Mavia  pe- 

tente,  qui   intestinis  tumultibus 

vexabatur.  Miscell    Pag  exTheoph 

refertad  seq  a.  n.3. 

Circa  h.  a.  in  Italiam  est  missus 
Gregorius  Exarchus,  qui  Italiam 
rexit  an.  18  Bacchin  ex  Privil 
ConsUiitiB    dato    Syracunis    an 

OQO. 


II 

III 

Hegira 

35, 

11  Jul 

fer  7 


IV         Eugenii3,  Vitalianil. 

et        Eugenius  quum  sedisset  an  3, 

359    m.  9,  d .  24,  (]ua  Martino  superstite, 

i       qua  post  ejus  mortem,  nempe  a 

Hegira  die  10  Aug  654  h.   a.  occubuit 

37      murtem  dieSJun  et  post  Interpon- 

19  Juntif  mens  1  d.  28  datus  ei  succes- 

fer  2  sor.  S.  Yitalianus  ordinatur  die 

30Jul. 

Eugenio  III  demortuo  ac  tumu- 
lato  in  S.  Leocadiae  succedlt  S.  li- 
defonsus  celebris  S.  M.  V.  appa- 
ritione,  et  Sacrae  vestis  largitione. 
Ildefde  Yir  111.  Pagn.  10  et  11. 
Baron  late  h.  a. 

I  Vitaliani  1  et  2. 

II  S.  Dalphinus,  qui  et  Annemun- 
Hegira  dus,   Lugdunen  Episc  martyrium 

SS  patitur,  Bathildae  jussu,  quae  pue- 
SJun  rum  Ciotarium  III  regebat  S. 
fer  6  Wilfridus,  postmodo  Eborac  lipi- 
scopus,  qui  aban.  3  Roma  rediens, 
apud  S.  I^pisc  amicitia,  et  studio 
detinebatur,  ac  mori  cum  eodem 
volebat,  »n  Angliam  redit.  Beda 
lib  5  cap  20.  Pag  n.  7 


655 


Anni  Romani    pontifices,    et  res    eccle^  Anni 
Olymp,        siasticsB  Orientis  et  Occidentis.       JErm 

Christi 


Paulus  Cp.  Patriarcha  moritur, 
quum  sedisset  an.  13aliqmens. 

Deusdedit  succedit  Honorio  Ep. 
Cantuar  die  12  Decemb  Beda. 

Martini  6  et  7  Eugenii  1  et  2. 

S.  Martinus  e  carcere  eductus 
deportatur  Chersonem  ubi  multa 
passus  incommoda  post  menses 
quator  d.  16  Septemb  moritur. 
Anast  Collect  in  Blancbernis  se- 
pelitur.  Hypomnest  Anast  Coll. 

Concilium  Tolet  ix  celebratur. 
Provinciale  16Episcopor. 

Prima  S.  Maximi  dlsputatio, 
quae  collatio  cum  Principibus  in 
secretario  dicitur ;  post  quam  ipse 
exsul  mittitur  Byziam  in  provin- 
ciam  Thraciae,  et  discipulus  Ana- 
stasius  Perberim.  Collect  Anast. 
Pag  cum  Bar  an.  657,  n.  2  et 
seqq. 

Eugenii  2et3. 

Secunda  S.  Maximi  disputatio 
cuQQ  Theodos  Episc  Caesareae 
Bythin  ac  duob  coss  Paulo,  et 
Theodos  Byziae  in  loco  exsilii  die 
24  Aug  postquam  Cp.  revocatus 
in  carcerem  truditur.  Baron  et 
Pajp. 

Concil  Tolet  National  x  cele- 
bratur  21  Episcopor  praeside 
Eugenio  III  Tolet  Metropolita.  In 
eo  praesertim  stabilitum,  ut  die 
18  Decemb  exspectatio  partus 
B.  M.  V.  celebre  esset  festum  tota 
Hispania. 


656 


657 


658 


867 


AD  ANASTASroM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni   Romanorum     imperatores    Lang.     Anni     A    Anni  Romani  pontitices,  et  res  Ecclesic^  Amd 
Penodt      reges,  exarchi,  res    gestse,         ab  U.  C.         Olymp.      sticm  Orientis  et   Ocddentis.         Mrm 


5373 
©25 

•  15 
E  D 

Indict 

IH 
IV 


537i       Impp  Constantis  Ang  48  et  49,    U14 
^   24  post  cos  XVI.  Uli 

O  U     Constantini  Pog  Aug  5  et  6. 

P        Heraclii,  et  Tyberii  Cas  1. 
Indict      Heraclius    et  Tyberius   fratres 

II  Constantlni    Pogon  maj.  natu    a 

III  Patre  Constante  appeliantur  Cae- 
sares  inter  dies  S6  Apr  et  9  Aug. 
Pag  n.  2ex  Actionib  Goncii  vi. 

Terrsmotus  ingens  in  Palae- 
stina  et  Syria  m.  Jun  misc. 

Constans  fratrem  Theodosium 
Diaconum  caedit,  terreturque  per 
quietem  crebra  ejus  imagine  por- 
rigentis   poculum    pienum  san-  » 

guine  in  Ciaconi  veste.  Ex  Cedr  ° 

fiaron. 

Impp  Constantis  Aug  19  et  SX),    U1S 
postcosxvii  4443 

Constantini  Pog  Aug  6  et  7, 
Heraclii  et  Tyberii  Caess  1  et  2. 

Alis  Califa  Saracenor  Vquiab 
Arabum  parte  creatus  erat  an  £55 
una  cum  Mavia,  h.  a.  occiditur, 
eique  succedit  Hasenus,  sen  Cha- 
sanus  fil  per  m.  6,  d.  5  tuncenim 
abdicans  Califatum  Mavia  regnat 
solus.DiciturqueCalifaVU.Theoph 
et  Elmalcin.  Pag  an  659  n. 3. 

Bathildes  Regina  ut  Austrasios 
tumultuantes  sedaret,  Childeri- 
cum  secundogenit.  Regem  iiscreat 
post  d.  25  Jul  inde  vero  Ciotarius 
Bur^undionibus  tantum,  et  Neus-  ^ 

trasiis   imperat.    Pag  h.  a.  n.  6  ^ 

el7. 

Sigbertus  Saxon  Oriental  R.  oc- 
ciditur,  qni  655  fidem  amplexus 
erat  Baron  an.  655  et  ibi  Pag. 

Impp  Constantis  Aug  20  et  21,    1413 

pOSt  XVIII.  MM 

Gonstaniini  Pog  Aug  7  et  8. 

Heraclii  etTyberii  caess  2  et3. 

Aripertus  R.  Langobardor  mo« 
ritur  h.  a.  exeunte  ;  succedunt 
filii  Bertaridus  et  Godebertus  per 
annum  unum,  menses  tres.  Diac 
Hb4.  C.53. 

Rex  Ghildericus  2.  Regni  sui 
anno  donat  S.  Amando  Traje- 
ctensi  olim  Episc  Vicum  Dioecesis 
Laudunen  cui  nomen  Barisiaco, 
ubi  is  fundat  monasterium.  Diplom 
*ap.  Mir  etPag  n.  4  q 

Edilwalchius    R.  Saxon    Merid 
seu  Austrai  uitimus  ex  Heptarchiae 
Re^ibus  fidem  amplectitur.  ^Pag 
581,  n.  18,  ex  Chron  Saxon. 

Impp  ConsUntis  Aug  21  et  22,    1414 
post  cos  XIX.  4415 

Gonstantini  Pog  Aug8  et  9. 

Heraclii,  et  Tyberii  coss  3  et  4. 

Childericus  Monasteria  ubique 
fundari  desiderans,  moriente  h. 
a.  S.  Nivardo  Remensi  Episc  non- 
dum  absoluto  monast  Aliivillari 
quod  condebat  pro  amico  Monacho 
S.  Berchario  ;  rert  opem  ut  perfi- 
ciatur.  V.  S.  Berchar.  Pagn.  5. 
Flodoard,  I.  2,  c.  27. 


5374 

©  26 

16 

C 

Indkt 

IV 
V 


5375 
S>  27 
«17 

B 

Indict 

V 
VI 


II         ViUliani2et3. 

iii         Joannes  cognom  Bonus  Medio- 

Hegira  lanen  Episcopus,  quem  refert  Ba- 

39     ron  vexatum  ab  Arianis  Langobb 

29  Jfaii  fortasse  h.  a.  moritur  4  Non  Ja- 

fer  4    nuar.  MartyroL  Paj;  n.  7  ex  Caial 

ap.  Mabili.  qui  hodie  ex  Mss.  Cod 

Cap  Medioi  exsUt  scr  Ital  to.  an. 

2,   pag  ^28  qui  tribuens  Jo.  an. 

lO.eum  coepisse  ostendit  an.  649 

ineunte  ;  nam  Later  Conc  inter- 

fuit ;  ut  monet  idem  Pag. 


III  Vitaliani  3  et  4. 

IV  L.    Remaclus   qui  S.  Amando 
Hegira  abdicanti   successerat  in  Traject 

40  Episcopatu  an.  650  et  ipse  h.  a. 
47  Maii  abdicat,  impetrans  fieri  successo- 
fer  i  rem  S.  Theodorum.  Pag  n.  8  et 
seq. 

S.  Virgo  Eteldrilha  quae  nupse- 
rat  anno  652  Tomberto,  hoc  mor- 
tuo  datur  uxor  Regi  Egfrido  filio 
Oswii  Northumbriae  Regis.  at  vir- 
ginitatem  semper  servavit  ;  de- 
mumgue  ab  Egfrido  obtinuit,  ut 
ingrederetur  Monasterium  a  se 
fundatum.  Pag  n.  13. 

H.  vel  seq  a.  Regnum  Saxon 
Occid  quod  unicam  habebat  pro- 
vinciam  Ecclesiast  duas  habere 
coepit,  duobus  ibi  episcopis  con- 
stitutis. 


IV         Vitaliani  4et,5. 

et        In  regno  Norihumbriae  moritur 

360    Episc.  LindisfarnensisS.  Pinanus, 

1      qui  sederat  ann  10  eique  succedit 

Hegi-  S.  Colmanus,  cujus  praedicatione 

ra  41  magna  pars  regni  Mercior  conversa 

o  Maii  est  cum  principe    Peada    Pendae 

fer  5    magni  nersecutoris  filio.  Bed  1. 3, 

c.  26.  Pagn.  8. 

S.  Gertrudis  prima  abbatissa 
Nivellen  moritur17  Martii.  Baron 
ann  664,  ibi  Pag  n.  21  et  seqq. 


I  Vitaliani5et6. 

II         S.  abbas  Maximus  dispufationi- 

Hegi-  bus  adv.  Monothelitas  celebris  de 

ra  42  quo  saepe,  ejusque  discipulus  Ana- 

26  Anr  stasius,  postquam  decennium  tri- 

fer  3    bulationispassisunt,actriaexsilia 

h.  a.  ad  coelestem  vitam  transeunt. 

S.  MaximusU.  Aug  ut  quindecim 

ante  diebus  praedixerat  S.  Ana- 

stasius  eum  praeiverat  die  24  Jol. 

Hipomn  in  Gollect  AnasU 


659 


660 


664 


m 


CHHONOL.  A  S.  6RB6.  M.  AD  6TEPHAKUM  lU. 


870 


:  Bomanorum  imperatores,  Lang.  Anni  A  Anni  Romani  pontifices,  et  res  Eccle-  Anni 
H  reges,  exarchi,  res  gestm^  ab  U.  C.  Olymp  siasiics  Orientis  et  Occidentis,  JErsB 
*  et  Heg.  ChrisH. 


Impp  GonsUntis  Aug23et23,    4415 
(  post  cossxx.  444  o 

i      Constantini  Pog  Aug  9  et  fO. 
Ueraclii,    et    Tyberii    Caess    4 
t  et5. 

Constans  in  Italiam  veniens,  per- 
yenit  Romam  5  Jul  ibique  sedem 
Imp  constituere  statuit.  Theoph. 
Warnefr. 

Grimoaldus  Dux  Benevent  pulsis 
fr&tribus  Bertharido,  et  (jodeb 
usurpat  Regnum  Langobb  per 
annos  9.  Diac  1.  5,  c.  33. 

Dervense  monasterium  funda- 
tur  in    Gall  per  S.  Bercharium 
Abbat  Altiviliarens.  Pag  n.  7,  et 
seqq  contra  Coint. 
f       Impp  Constantis  Aug  23  et24    4446 
1   post  cos  XXI.  4417 

)  ConsUntini  PogAug40  et  44. 
'  '  Ueraclii  et  Tyberii  caess  5  et  6. 
t  Eclypsis  solis  cal  Mai  fer  4,  Ind  ® 
7,  hor  40,  diei.  Beda,  et  Calvis 
ad  Ub  Pruten  hor  3,  45,  post 
merid.  digiti  Eclipt  44,  48,  Sol  in 
42,  39  Tauri.  Hanc  pestis  in  An- 
glia  excepit :  qua  grassante  Sighe- 
rus  Rex  Saxon.  Or.  cum  snis 
a  fide  desciscit,  quam  Sebbus 
cobaeres  Regni  conservat.  Beda 
lib  3,  cap  30.  Baron.  Pag. 


B 


S       Impp.  ConsUntis  Aug  24  et  25,    4447 
S  pestcosxxii.  4448 

ConsUntini  Pog  Aug  44  et  42. 

HeracHi,  etTyberii  coss6  et7. 
et      Egbertus  Cantii,  et  Oswius  Nor- 

1  tbnmbriae  reges  mittuut  Romam 
Wieardum  presb  ut  a  Vitaliano 
ordmetur  Cantuar  episc  hoc  vero 
pereunte  ex  pestilentia  Romae. 
vacat  Cantuar  sedes  usque  ad  668 
ex  Beda  Baron  et  Pag. 

9       Impp.  Consuntis  Aug  25  et  26    4448 

3  post  cosxxiii.  4449 

2  ConsUntini  Pog  Aug  42  et  43. 
Heraclii  et  Tyber  Caess  7  et  8. 

ict  Mavias  Saracenor  Califa  invadit 
Africam,  Ex  Noweir  et  ElmalLln. 
Pag  n.  40,  cum  Theoph  ad  ann  4 
ConsUntini  imp.  Uinc  bellum  in- 
cipit  per  annos  plures  inter  Arabes 
et  eorum  proselytos  ex  una  parte, 
Graecos  et  Afros  ex  alio.  Idem  ibi. 

k)  Impp  Constantis  Aug  26  et  27    4449 

4  postcosxxiv.  4420 

3  ConsUntini  Pog  Aug  43  et  44. 
?  Heraclii  et  Tyberii  Caess  b  et  9. 
4et  SaboriusDux  militiaeArmenicae 
i  deficit  a  Constante :  Maviae  auxi- 
I  lia   per  legatos  uterque  peiit,  et 

imperatoriis  delusis,  auditur  re- 
bellls.  Deus  autem  ultor  impera- 
toris  ▼ietoriam  dedit.  Bar,  ex 
Theoph. 


D 


II  ViUliani  6  et  7. 

III  Pontifex  imp  fit  obvius,  eum- 
Hegi"  que  indignis  tot  scelerib  conUmi- 
ra  43   natum  alioquitur,  in  Basilicasde- 

45Aprdncit,  summa  eum  moderat  et 
fer 7  humaniute prosequitur 42diebus, 
quibus  Romae  stetit.  summopere 
avens,  ut  Orlens  ab  Occidente  dl- 
▼isus  diuturno  Schism  commn- 
nione  catholica  cum  eod  string»- 
retur.  Baron  cum  Anast^qui  prose* 
quitnr  venisse  eum  orthodoxum, 
at  postea  expilatis  sacris  aedibus 
more  barbarico  inSiciliamabiisse 
per  Ind  vii  nempe  post  Septemb. 
Idem  ex  V.  S.  Barbati,  et  Cang 
de  Fam  Byzant. 

III  ViUliani  7et8. 

IV  Pharense  in  Anglia  concil  ob 
Hegi'  dissid  Pasch  Acoti  vincuntur  ab 
ra  44  Anglis  cum  Rom  Ecc  tenentibus : 
4Apr  Bucher  Acotos  tuetur  in  cyclum 
ferfi    Yictor  culpam  reiiciens.  Baron  et 

Pag  ex  Beda  I.  3,  cap  26.  Nam 
per  haec  tempora  ut  observat  Ba- 
ron  disciplina  Clericor  et  Mona- 
chor  in  Anglia  maximefloret. 

A.  Deusdedit,  qui  ann  654.  Ho- 
norio  successerat  in  sede  Cantuar 
ordine  sextus  h.  a.  moritur ;  quum 
sedisset  ann  9,  m.  7,  d.  2.  Bed. 
1.  4,  c.  4,  eique  succedit  Theodo. 
rus.  Pag  n.  40 ;  vide  668. 

S.  Wilfridus,  et  Ceadda  nomi- 

nantur    episcopi    Northumbror. 

Beda.  Epit. 

IV         YiUliani  8  et  9. 

et         S.  Wilfridus  supra  nominatus 

364     Eboracen.  Episc  in  Galliam  pro- 

I       ficitur,  ut  ibi  ordinetur :  is  autem 

Heaira  non  sUtim  revertitur  in  Angliam 

45  quare  Oswius    fieri  jubet   Episc 
24lfartEborac  Ceaddam,  qui    ex    Beda 

fer^i  lib  5,  c.  20,  per  trienn  sedet.  Pag 
contendit  Ceaddam  Ordinatum 
seqa.  n.  46  et  seqq. 

I  yitaliani9et  40. 

II  Petrus  Cp.   Patriarcha  moritur 
Hegira  monotheliu,  eique  succedit  Tho- 

46  mas  Orthodoxus.  Pag    an.  656, 
43  Mart  n.  5et  6.  Bar  praed  anno. 

fer.6  Synodus  Emeritens,  celebratur 
8  Id.  Nov.  an.  48.  Reccesvinthi 
aera  704  qui  sunt  Characteres 
h.  a. 


II         yitaliani40et44. 

III         S.  Ildefonsus,  qui  a.  6S7  suc- 

Hegiea  cesserat  Eugenio  III  in  sede  Tole- 

47     Una,  moritur  40  Kal.  Febr.  quam 

^Mart  sedisset  an.  9.  Julian.  de  yir.  III, 

fer  3    succedit  Quiricus.  BoIIand  et  Ma- 

in  y.  S.  Ildef. 

Joannes  Lappensis  Episcopus 
Suffraganeus  Archiep.  Gretensis 
appeliat  ad  S.  Sedem,  et  absolvi- 
tur  Baron. 


663 


664 


665 


666 


667 


874 

A/mt 
Periodi 
Jul.  ei 
Indict, 

5381 

®    5 
4 

BA 

Indict 

XI 
XII 


AD  ANASTASIOM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-YATIG. 


Bomanorum    imperatores,    Lang.    Anni     A 
regeSf   exarchi,  res  gestae       ab  U.  C. 


Anni    Romani  pontifices  ei  res    Eccle- 
Olymp      siasticse  Oricntis  ei  Occidentis. 
ei  Heg. 


Impp  Constantis  Aug  27,  post    1420 
cos  XXV.  1421 

Gonslantini  Pog  Aug  14  et  15, 
post  cos  I. 

Heraclii  etTyberii9et  10. 

Constans  quum  regnavissea.27, 
a  Decembri  mense  a.  641,  Syracu- 
sis  in  balneo  interficitur,  die  15 
Jul  Anast  Theoph  Cedr,  etc.  Du- 
cang  Famil  Byzant.  Pag  h.  a.  n.  3 
probat  ex  Concil  gen  vi  interfe- 
ctum  Constantem  inter  diem  16 
Septem  et  7  Novemb. 

Theodorus  Jun.  Rxarchus  in 
Ital.  venit  hocannoBacchin. 

Grimoaldus  R.  Langg  auget 
edictum  Rotaris  suis  iegibus  pro- 
mulgatis  m.  Jul  anno  regni  sui  6. 


5382       Impp  Constantini  Pog  Aug  15  et    1421 
@    6    16,  post  cos  I  et  ii.  1422 

^    5       Heraclii  et  Tyber  Caess  10  et  11. 
G         Saraceni     Ciciliam     invadunt, 
Indici  factaque  inde  in  Africam   excur- 
xii     sione  octoginta  hominum   mlllla 
XIII     captivos  faciunt.  AA.  apud  Pag. 
Theoph  Zon  Cedr  Herman.  Con- 
tract.  Pag  n.  5.  lidemque  potiun- 
tur  praeda  omni,  quam  Constans 
Roma  abstulerat,    magna  strage 
facta.  Diac  1.  5,  cap.  13. 


iii 

IV 

Hegira 

48 

19  Peb 

ferl 


B 


IV 

ei 

I 
Hegira 

49 
SPeb 
fer^ 


U 


5383  Impp.  ConstantiniPog.  Aug.  16 
7   et  17  post  cos.ii  etiii. 
6       Heracl.  et  Tyber.  Cxss.  11  et  12. 

P         Oswius   Rex    Nordanhymbror. 
Indict  Romanae,  et  Apostolicae  institutio- 

XIII  nis,  obit  diem  15  Febr.  an.  aetat. 

XIV  58.  Beda  1.  4,  c.  5,  eique  succedit 
Ecgfridus,  quem  cum  tribus  aiiis 
liberis  suscepit  ex  S.  Eanfleda  S. 
Eduini  filia.  Ex  Bed.  Pa^.  n.3. 

Ciotarius  lil,  fil.  Clodov.  II,  qui 
ei  successit  a.  656,  m.  Novemb. 
qaum  regnasset  an.  14,  sub  fin. 
h.  a.  moritur.  Pag.  cum  Bar.  n. 
C,  an.  668,  ex  A.  Vales.  et  num. 
7,  an.  669.  Monarchiam  ad  trien- 
nlum  suscipit  Childericus  fr.  alii 
tamen  fr.  Theodorico  roenses  ali- 
quotdandi  in  Neustria,  et  Burgun- 
rfia.  Pag.  668,  n.  8. 

5384  Impp.  Constantini  Pog.  Aug.  17 
®    8   et  18,  postcos.  iii  et  iv. 

O    7       Heracl.  et  Tyber.  Oess.  12  et  13. 

E         Picti  Norlhumb.  Regem  Ecgfri- 

Indict  duni  adolescenlem  inexpcrtum  rati 

XIV  adoriuatur;  at  superatiEccleslam 

XV  dilatandi  occasionem  pra'bent.  Ed. 
Sleph.  ap.  Mabill.  dum  contra  in 
Gallia  status  tum  civil.  tum  Eccle 
siasticus  ob  inlesiina  bella  pessum 
ibat,  nec  uno  in  loco  ad  idolola- 
triam  fiebat  reditus.  Pag.  num.  5 
et  seqq. 


1422 
1423 

I 

II 
Hegira 

50 
28  Ja- 

nuarii 
fer2 

Yitaliani  11  et  12. 

Thomas  Episc.  Cp.  moritur, 
eique  succedit  Joannes  Baron.  a. 
658  et  ibi.  Pag.  n.  1. 

S.  Wilfridus  in  Galliam  redux 
in  regno  Cantii  presbyteros,  et 
diaconos  ordinat :  ipse  enim  pri- 
mus  e  gente  Anglor.  episcopus 
Catholicum  vivendi  morem  trade- 
bat  Ecrlesiis,  ui  tradit  Beda  lib.  4 
c.  2.  Theodorus  autem  Cantuar. 
episc.  nondum  venerat  in  Angl. 
quippequemVitalianusordinavit. 
VII  Kal.  Apr.  h.  a.  die  Dom.  et  in 
Angliam  cum  commendatitiis  mi- 
sitBeda  I.  4c.  1.  Hinc  numeran- 
tur  anni  S.  Wilfridi  non  a  665, 
ut  vult  Pag.  anno  enim  expulsio- 
nis  678  numerabat  an.  10,  ut  te- 
statur  idem  in  conc.  Rom.  a.  679. 

Vitaliani  12et13. 

Theodorus  sup.  a.  ordinatas 
Romae  Cantuarien.  episc.  die 
Dom.  27  Maii  an.  2  suae  ordinat. 
pervenit  ad  Ecclesiam  suami 
quam  regit  an.  21  m.  3  d.  26, 
usque  ad  22  Sept.  690.  Interim 
juxta  potestatem  a  Vitaliano  sibi 
factam  perlustrat  totam  Angliam, 
nactfisqueCeaddam  illegitime  or* 
dinatum  in  sede  Elboracen.  cano- 
nice  eidem  ordinatoaliam  Bccle- 
siam  committit,  administrante 
Eboracensem  S.  Wilfrido,  qui 
post  Theodori  adventum,  sui  Pri- 
matus  limites  non  est  praetergres- 
sus.  Beda  lib.  4  cap.  2,  et  lib.  5 
cap   20. 

Vitaliani  13et  14. 

Per  haec  tempora  Ecclesia  An- 
i^Iicana  maximefloret,  praesertim 
Regibus  et  episcopis  laude  dignis. 
Baron  et  Pag  n.  4.  Magna  autem 
An^liae  pars  quartadecima  hse- 
resi  laborabat.  Bed  lib  iv,  c.  5. 

S.  Leodegarius  consiliarius 
Childerici  Galliar  Monarchae  a 
Rege  avulsus  aemulorum  invidia 
in  Luxoviense  monasterium  rele- 
gatur,  sancteifue  ibi  dies  degit. 
Pag.  n.  lOet  11  an.  668. 


D 


1423 
1424 


II         Vitaliani  14et15. 

III         Gallicana  Ecclesia  per  h.  tempo- 

Hegira  ra  intestinis  bellis  pessumeunle, 

51      nam  dissolutiomorum,disciplinae 

18 Ja-  Ecclesiastii-aeruina,etIdoloIatriae, 

nuarii  ac   haereseos   introductio    eadem 

ferl.    bella  subsequebantur,  Gallia  prae- 

serlimOrientalis  maximum  patitur 

delnnientum,  cui  saeculo  octavo 

Carolomanni  tempore  obviam  itur. 

Pagnumm  7  et8. 

Hanc  infaustam  aetatem  prsei- 
vit  mors  S.  Eremberti  ex  Mona- 


I 

ilfyi 
JBra 
Chri 

«68 


669 


670 


67< 


CHRONOL.  A  S.  GREG.  M.  AD  STEPIIANUM  UI. 


874 


\i    Romanorum    imperatores,  Lang.     A 
Hii        reges^  exarchi^  res  gestae.         ab 

ct. 

Grimoaldo  Regni  Langobb.  in« 
vasore  mortuo  Bertharius  in  So- 
lium  redit,  tenetqne  illud  an.  48, 
incompletos.  Diac,  I.  5,  c.  35,  37. 


5  Impp.  Constantini  Pog.  Aug.  18    U24 

9  et  19,  post  cos.  iv  et  v.  14i5 
8      Heracl.  et  Tyber.  Ca»ss.  13  et  14. 

'  Saraceni  oppugnare  incipiunt 
;t  Cpolim,  quae  oppugnatio  est  sep- 
tennalis,  non  quadriennalis,  ut 
putal  Baron.  late  Pag.  a.  num.  10, 
tum  antiquior.  tum  recentior.  opi- 
niones  evertens,  auctoritale  prae- 
sertim  Elmakini 

Reccesvindus.  Wisigoth.  Rex, 
quum  regnasset  a  dieSz  Jan.  649, 
an.  23.  m.  7,  d.  11,  moriturKal. 
Sept.eiqnesuccedit  WambaVas.  et 
AA.  ap.  Pag.  Bar.  etMar.  inter  se 
dissentiunt  de  mensibuset  diebus. 
Pag.  n.  16.  Wamba  bellum  susci- 
pit  in  Septimaniam  rebellantem, 
quod  seq.a.  absoivit.  Juliaqi.  Bar. 
seq.  a.  Vas.  Rod.  Tol.  Pag.  h.  et 
seq.  a. 

6  Impp.  Gonstantini  Pog.  Aug.  19    1425 

10  et  SO,  post  cos  V  et  VI.  1426 
9      Heracl.  etTyber.  Caess.  14  et  15. 

IrishorrendainCoelo  visa  mundi 

ct  finem  credita  est  portendere  quam 

aliqui  cometem  appellant,  Sigeb. 

Anon.  Y.  S.  Leodeg.  ap.  Pag.  671, 

n.  3. 

Tres  h.  a.  Reges  mortui ;  Ghil- 
dericus  R.  Franchor.  cui  succedit 
Theodoricus  III,  ante  d.  15.  Sept. 
Pa^.  num.  4  et  seqq.  Keneswai- 
chius  secundus  R.  Christianus  Sa* 
xon.  Occid.  quum  regnasset  an. 
31,  regnatqueSexburgaejusuxor, 
nuUo  relictofilio.  Pag.  num.  13  et 
14,  atque  Ecbertus  R.  Cantuarior. 
qui  oatri  Ercomberto  successerat 
a.  6o4,  14  Jul.  et  regnuveral  an. 
9.  Beda  lib.  4,  c.  1.  Pag.  sup.  a. 
n.  3.  Post  hajus  mortem  Lotharius 
insignifiliorumEdrui,  et  Wigtredi 
injuria  invadit  regnum,  undeorta 
maxima  bella. 

7  Impp.  Constantini  Pog  Aug  20    1426 

1  et21  post  cos  VI  et  vn.  1427 
0      Heracl.  et  Tyber  Caess  15  et  16. 

Ebroinus   Majordomus  in  Au- 

ct  strasia   sub    Chlotario   exiens  e 

monasterio,    Leudesius   item,  et 

Vulfoaldiis  aJius  alio  tcmporc  ma- 

jores  domus   de   regno  admini- 

strando  simul  ccrtnnt,  nc  reirnum 

conturbant,  lota  Francia  factioni- 

bus  agitatur  Pag  late  h.  a.  silcntc 

Baron. 

(^meta  magnus  apparet,  quem 

3    excipiunt  siccitas,  pestis,  et  fa- 

2  mes.  Alsted. 

\       Impp.    Constantini    Pog.    Aug.    1427 
21  et  22  post  cos  vii  et  viii.  1428 

t      Heracl  et  Tyber  Caess.  16  et  17. 

Wiferus  rex   Merciorum  quum 

regnasset   a    17  moritur,   eique 

Patrol.  CXXVIi. 


nni     A     Anni  Romani   pontifices,    et  res    Eccle^    Anni 
U.  C.        Olymp  siasticae     Orientis    et    Occidentis.    Mrx 
et  Heg.  Christl 


cho  Fontanellensi  sub  S.  Wandri- 

gisilo  Episcopi  Tolosani,  qui  ite- 

rum  ad  monaster.  idem  secesse- 

rat,  ubi  confectus  senio  diem  su- 

prem.  obiit.  Id.  Id.  n.  4. 

iii         Vitaliani  15.  Adeodati  1.  672 

IV         S.  Vitaliano  supremum  diem  ob- 

Uegira  eunti    27  aut  29    Januar   post- 

52  quam.seditan.14m 6.  uno,autduo- 
7  Jan.   bus  diebus  minus,  successit  Adbo- 

feri^   DATUs,   qui    post    Interp  mens  2 
dier  13  seu  14  ordinatur  die 
April  h.  a.  V.  notas  Vital. 
Hegira      Ceadda     Lindisfarn.    Episcop. 

53  quum  sedisset  an.  2,  m.  6  mori- 
^  91  Dec.  tur.   Beda    lib    iv,  c.   3    et    S. 

fer  2  Ethildrida  quaean.  660  a  ad  secun- 
das  nuptias  virgo  transierat,  ab 
Ecgfrido  Kege  marito  obtenta  te- 
nia,  fit  Monacha,  et  a  S.  Wilfrldo 
•edocetur.  Pag.  n.  8. 


D 


IV         Adeodati  1  et  2. 

et         Theodorus  Cantuar.  Episc.  ce« 

363    lebrat  synodum   Hertfordlensem, 

I      decemquededisclDl  capitibus  ab« 

Hegira  solvit  Bar  ex  Beda  an.  sup   Bed 

54      epit  h.  a.  Pagius  docet  falsa  Ind  I, 

16 D«c.  si$i:natam   synodum  die   24  Sept 

ferS    quum  2  eo  die  inciperet,  nempe 

Gons  antiniana,  quam  in  usu  apud 

Anglos   fuisse  idem    demonstrat 

cum    Beda  de  temp  rat  num  4 

sup  a. 

S.  Leodegarii  exsilium.  et  csdes 
sancti  Projecti  episcopi  Arvernen- 
sis  ad  h.  annnm  relata  a  Pag 
n.  4  et  5  ostendunt  Gallicanae 
Ecclesix  discrimen  ab  Anglicana 
et  Hispana,  quae  hoc  temp  Sacros 
Canones,  et  dignltates  Ecclesiae 
maxime  veaerabantur. 


II 
Hegira 


5o 


6Dec 
fer  4 


II 

III 
Hcgira 

56 

25  2Vo- 

vcmbr 

fer\ 


Adeodati  2  et  3. 

Ven  Beda  h.  a.  nascitur  se  ipso 
tesle,  qui  Diaconum  se  factnm 
docet  an.  setatis  19,  Pag  a.  693, 
n.  8. 

Circa  h.  a.  moritur  Joannes 
Episcop  Cp.  quum  sedisset  juxta 
Niceph  nnnos  5,  men  9.  succedit 
Constnntinus  Diac  ejusdem  Eccle- 
si%  vasorum  custos,  et  oecono- 
mus.  Pag  a.  664,  cum  Bar  n.  2. 

S,  Bened  Biscopus  Egfrido  ca- 
rissimus,  in  Angliam  ante  bien- 
nium  reversus  fundat  Monast  Wi- 
remutense.  Pagnum  23. 

Adeodati  3  ct  4. 

Synodus  Toletana    XI,    VII    Id. 
Sept  17,     Episcoporum     praeside 
Quirico  Tolet.  Episc  Hispani  AA, 
cum  h.  a.  iiligant  divisionem  Pa- 


673 


674 


675 


87; 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIG. 


Anni    Romanorum     imperatores    Lang, 
Feriodi         reges^  exarchi,  res  gestae 
Julet 
Indict. 

succedit  frater  Edilredus,  cui 
uxor  Ermenilda,  et  filia  Were- 
burga  mulieres  sanctitate  illu- 
stres.  Wereburga  praesertim  Mo- 
nasteriis  praefecta.  Bed.  1.  iii,  c. 
24  et  Epist.  h.  a.  AA.  ap.  Pag  n. 
5et7. 


5389  Impp  ConsUntini  Pog    Aug  22 
®  13   et  23.  Post  cos  viii  et  ix. 

Ok  12      Heracl  et  Tyber  Cxss  17  et  18. 

r  E       Maronitae  ab  Imp.  deflctuntf  si- 

Indict  bique  eligunt  Ducem.  Tanto  au- 

iv     tem  successu  h.  et  seq  anno  con- 

V  tra  Saracenos  pu^nani,  ut  hi  vi- 
ribiis  impares,  injurla  linguae  eos 
lacessiverint  vocantes  Mardaitas. 
Baron.  et  late  Pag  numm  4  et 
seqq. 

Edilredus  R.  Mercior  vastat 
Cantium.  Beda  Epit  Baron  seq. 
a  Pagio  reclamante  n.  15. 

5390  Impp.  Constantini  Pog  Aug  23 
^  14  et  24  post  coss  ix  et  x. 

O  13     Heracl.  et  Tyber  Caess  18  et   19 

D         In   Gallia  fit   magnum    bellum 

Indict  inter  Theodoricum  III  Francorum 

V  regem,  et  Dagobertum  II  in  Au- 
VI      strasiae  soliuin  revacatum  ex  Hi- 

bernia  tempore  factionum  an  674. 
Pax  deinde  inter  utrumque  com- 
ponitur  h.  a.  Pag  n.  7  et  8. 

5391  Impp  ConsUntini  Pag  Aug  24 
1^)15  et25,  post  cos  x  et  xi. 

9  14      Heracl  et  Tyber  19  et  20. 

C         Imperator    de   Ecclesiae   tran- 
Indici.  quillitate  cogitans  dat  sacram  ad 

VI  Donum,  qux  praeitconcilium  Gen 

VII  VI,  et  a  Baron  in  Annal  profer- 
tur,  h.  a. 

Sancitur  pax  inter  Saracenos, 
et  Bulgaros,  qui  contra  imperato- 
rem  excitantur.  Pog  n.  3. 

Cometa  tribus  mensibus  appa- 
ret,  quem  sequuntur  siccitas,  et 
pestis.  Anastas  Beda  Antiquit. 
Britann  Theatr  Comet  p.  1,  pag 
421,  Ricciol  at  Rockemb  et  et  Eck- 
storm  sup  a.  Alst  ante  bienn. 

5392  Impp.  Constantini  Pog  Augnst 
^16   25  et  26,  post  cos  xi  et  xii. 

9  ^5      Herasl  et  Tyber  Caess  20  et  21. 

B         Eclipsis  solis  die  13  Jul  nora 

Indict  diei  10.  quarta  post  merid  fer  4,  di- 

VII     giii  Ecliptici  6, 6,  sol  in  23,  Can- 

VIII     cri  Calvis. 

Pugna  inter  Ecgfridum  Nor- 
danhymbror  regem,  et  Ethelre- 
dum  Mercior  in  qua  Blphuinus  fr. 
Ecgfridi  juxta  S.  Wilfr  prophe- 
tiam  interficitur.  Beda  lib  4,  c. 
27.  Vide  notas  ad  Donum. 


Anni     A     Anni   Romajii  pontifiices  ^et    res  Eccle-   A 

abUC  Olymp       siasticoi  Onentis  et  Occidentis.      J 

et  Heg  a 

roeciarum  Hispaniae,  quam  Baron 
vult  factam  in  Cons  ^enerali  quod 
perierit.  Synodus  etiam  Emeriten- 
sis  incertae  aetatis  aPagio  refertur 
ad  h.  a.  n.  3. 

S.  Andoenus  cum  multis  Sociis 
piis  et  venerabilib  ad  limina  Apo- 
stolor  venit.  Fridegod  in  V.  S. 
And  Episc  Rothomag.  Pag  ad  an. 
672,  cum  Bar  n  2. 

H28  m  Adeodati4et  5Doni   1.  ( 

1429  IV  Adeodatus  quum  sedisset  an.  4, 

Hcgira  m.  2,  d.  5,  a  die  11  Apr  672,  h. 

57      a.  moritur  17  Jun.  Eiqae  datur 

13  iVo-  successor  Donus,  qui  post  Inter- 

o    vembr   pontif  mens  4,  dier  15,  ordinatus 

fer  5    die  2  Novemb. 

Constantinus  Episcop  Cp.  mori- 
tur,  quuni  sedisseta  1,  m.  8,  d. 
7,  succedit  Theodorus  presb  Syn- 
cellus  et  Vasor  Custos,  neqnissl- 
mus  Monothelita,  qui  sedet  a.  2, 
m.  3.  ex  Niceph.  Pag  ad  an.  666, 
n.  2,  cum  Baron. 

Doni  1  et  2.  C 

Theodorus  Cp.  et  Macharius 
Antiocben.  Episcopi  Monothelitae 
movent  omnem  lapidem  apud  Imp 
ut  nomen  Vitaliani,  quod  anum 
post  llonorium  legebatur  in  sacris 
diptychis,  inde  eradatur,  viclus- 
que  Imp  enixis  preclbus,  Tisus 
estconnivere.  Baron.  Pag  nnm  2, 
et  seqq, 

Doni  2  et  3.  6^ 

Theodorus  incerta  de  causa  e 
sede  Cp.  ejicitur  ab  Imperatore, 
ac  sufficitur  Georg^lus  Barou. 
Pa^.  3. 

b.  Wiifridus  a  Rege  Ecgfrido  c 
sede  Eboracen  dejicitur,  substitu- 
tis  duobus  Episcopis  Bosa  in  Lin- 
disfarnensi  sede,  etEata  In  Ebo- 
racensi.  Is  ineunte  hieme  In  Fri- 
siam  pervenit,  quam  S.  Evangel 
praedicatione  illustrat,  seq  a. 
Romam  venit.  Beda  lib  4,  c.  11. 
Pagius  differt  ad  seq  an.  vide 
notasad  Donum. 

S.  Leodegarius  Ebroinl  jussu 
interficitur.  Ex  anon.   Pag  n.  22 
h.  a.  et  685.  cum  Baron  ii.  9. 
f)       II         Doni  3.  S.  Agathonis  1.  0 

Dono  post  sedem  an.  2,  m.  5, 
dier  10,  a  die  2  Novemb  676, 
obeunti  diem  suum  11  Apr  h.  a. 
succedil  S.  Agatho,  qul  posl  in- 
terpontif  mens  3,  dier  15,  ordina- 
turdie  26Jun. 

S.  Wilfridus  vere  ineunte  per 
Galliara  proficiscitur  Romam,  qao 
per  autumnum  perveniens,in  con- 
cilio  auditur,  absolvitur  iblque 
consisterejubetur,  utconcilio  125 
episcopor  qui  cogebatur,  interes- 

S.  Amandus  episc  Tcajecl  Flan- 
dror.  Apostolus  moritur.  Ex  Mi- 
lone  Monaicho  Mabil  $ecS«Bened 
Bari.661,  IWqu^Fai. 


1429 

IV 

1430 

et 

64 

I 

Hegira 

58 

3JVo- 

vembr 

ferS 

• 

C 

1430 

z 

1431 

II 

Hegira 

59 

SSOct. 

ferl 

1431 
1432 


II 

III 

Hegira 

60 

12  Oc^ 

fer  i 


CHRONOL.  A  S.  GREG.  M.  AD  STEPIIANUM  III. 


878 


Bomanortan     imperatores,    Lang    Anni     A     A,nni  Romani  pontifices,    et    res    Eccle-    Anni 
i     reges,  exarchi,  res  gestx.  ad  U  C.         Olymp     siasticae   Orientis  et   Occidentis.  J^rx^ 


\ 


Impp  Constantini  Pog  Aug  26    4432 
7  et  27,  post  cos  xii  et  xiii.  w3 

S  Heracl  et  Tyber  Caess  21  et|22. 
Eclipsis  Lun»  18  Jun  fer  2 
\  ineunte,  hora  dimidia  post  med 
noctem.  Digiti  eclipt  16,  57.  Sol 
in  fine  Geminor.  Ex  Anast  et 
Ursberg  Calvis.  Hanc  sequitur  pe- 
stis  trlD  mensib  quae  avertitur  re- 
Hquiis  S.  Sebast  in  Urbem  alla- 
tis,  unde  religio  ut  Sanctns  hic 
tempore  pesiis  invocetur.  Bar. 

Mavias  primus  Saracenorum 
Rex  moritur  m.  Apr.  Ex  Elina- 
kino  Pag  cum  Bar  sup  a.  n.  6  suc- 
cedit  fli   Izitus  Calipha  YIH. 

Waraba  abdicato  Regno  in  Mo- 
naster  ingredilur,  quum  in  Hispan 
regnasset  a  8.  m.  i.  d.  14.  Ervi- 
gius  regnum  malis  artibus  qusesi- 
tnm  bene  administrat.  Vulsa,  Ma- 
rlana,  Pag  n.  22. 

Theodo  I  Bajoarior.  Dux  con- 
dltor  Monast  S.  Emmeramml  Ra- 
lisponahoccirciteranno  moritur. 

Id.  n.  27.  ..^ 

i       Impp  ConsUntini  Pog  Aug  27    1433 

17  6t28,  postcosxiii  ei  xiv.  1434 

18  Heracl  et  Tvber  caess  22  et  23. 
ConsUntinus    in     suspicionem 

UA  teniens  Fralrum,  quasi  novandis 
iidem  rebus  studerent,  ab  Imperii 
consortio  eos  amovet  post  d.  16 
Septemb  Baron  Pag  n.  xiii.  Sibi- 
que  asdciscit  fllium  Justiniannm 
annosnatum  12cujus  tamen  con- 
regnantis  annos  nemo  numerat 
ex  Niceph  et  Warnes  Ducang. 

Ebroinus  S.  Leodegarii  occisor 
jossn  Theodonci  R.  interficitur, 
ac  post  ejus  mortem  fuere  majo- 
res  dorai  Warato,  Gislemarus, 
Warato  iterum,  eogue  morluo 
Bertharlus.  Pag  n.  2/,  h.  a.  et  n. 
4,  a.  687. 


et  Heg.  Christi. 

iii         Agathonis  1  et  2.  680 

IV        H.  et  sup  a.  mult»  in  Italia,  et 
Hegira  extra  habenturSynodi,  praesertim. 
61      celebres  Romana   125  episcopor 
1 0ct    27  Mart  undeSynodica  mittitur 
fer  2.   Cp.  ad  Concll   gener  coeptum  7 
Nov  et  Hedtfeldensis  in  Anglia 
mense  Septemb  cui  interest  Joan- 
nes  Abbas  missus  ab  Agathone 
superiori  anno.  Ut  recteftgiu)n- 
tra  Baron  deceptum  Indict  n.  6. 
Legati  Poniii  Cp.    perveniunt 
10  Septembr  ut  recte  Pagi  num  5 
et  seq  emendans  Anastasium  cor- 
ruptum  in  numeris. 
B  II.  circiter  a.  S.  Regina  Bathil- 

des  mater  ChloUr  lU,  et  Childe- 
rici  Francia  Regum,  qu»  varia 
condidit,  et  d  inavit  Monasleria, 
praesertim  Corbeiense,  et  Calense, 
obit  supremum  diem.  Baron  an. 
665,  et  ibi  Pag  n.  7,  et  seqq. 


IV         Agathonis  2  et  3.  681 

et         Concilium  Gener  VICp.  IH  cce- 
365     ptum  sup.  a.  et  usque  ad  Act  6, 
I       perducium  h.    a.  absolvitur,  ac 
Hegira  Monothelitae  damnaniur.  De  ejus 
62      Actis  late  Pa^   h.  a.   Vide  noUs 
1  Sept  Pag  et  Soramier  in  Agathon. 
fer6       S.     Wiifridus    suam     sedem 
G  non  restitutus  ad  Australes  Sa- 

xones  se   confert,  eisque  fivan- 
gelium  annunciat.  Beda. 

Concii  Toleunum  XI,  natio- 
nale,  in  cujus  canone  decernitur, 
uteplscopi  totius  Hispaniae  a  Rege 
nominati  examinentur,  et  ordi- 
nentur  ab  episcopo  Toletano, 
quod  Primatiae  genus,  nulia  in 
Hispaniensi  Sede  unquara  fuit : 
quidquid  Yicariatu  Apostolico 
Hispaiis,  Tarraco,  et  Bracara  in- 
signes  memorentur. 

Romm  Pontiff  a  pensitatione 
illa  quam  Gothi  Regis  persolven- 
dam  iis  indixerant,  Imperatores 
conlinuaverant,  Pogonati  liberali- 
tate  eximuntur.  Anast. 


J»      Imp  ConsUnlini  Pog  Aug  28  et    1434 
W  29,  post  cos  XIV  et  xv.  1435 

I  18  Ecgfridus  Rcx  Northurabrias 
B  Jttbet  fundari  Monasterium  Giru- 
^  venseS.  Pauli  aS.  Abb  Benedicto 

X  Biscopo  :  idque  monasterium  in- 

XI  coiuil  Beda  a  Danis  postea  ever- 
ium.  Ex  Wigorn  Pag  n.  12. 

Britannos  adhuc  montes,  et  In- 

sulae  meditulliura  incolentes  Ken- 

tuinus   Rex  Saxonum  Occldenta- 

B96   lium  fugat  usque  ad  mare.  1'ag  n. 

1 19      Imp  Constantini  Pog  Aug  29  et    1435 
U    30,  post  cos  XV  et  xvi.  14ib 

mkt      IzitusCallfa  Saracenorum  mo-i- 
XI     tur  die  9  Novemb.  Succedit  in  (  •- 

m     lifatu  post  Arabum  dissldia  Abi- 


I  Agathonis  3.  LeonisII.  1. 

D        n  s.    Agatho  quiim  sedisset  an. 

Hegira  %  mens  6,  d.  14,  a  die  26  Jun 

63  679.  h.  a.  morilur  die  10  Januar 
10  Sept  daturque  ei  Succcssor  Lko  H,  qui 

feri    post    diuturnum    Interpontif    7 
raens  dier  6,   ordinatur  h.  a  17 

Aug. 
Ante  Leonis  ordinationem  red- 

eunt  Legati  Cpoli  cura  Actis  Con- 

cil  VI.  cui  praefuerant  Agathonis 

norainc.  Anast. 

11  . 

iii         Leonis  II,  1 
Hegira      I^o  raoritur  die  3  Jul  rontUii*, 

64  anno  haud  expleto  ;  sedit  enim  a 
30  Aug  die  17  Aug  sup  a.  usquc  ad  prsed 

/Vrl    d.  3  Jnl  !i.  a  ncmpe  mens  ^(i^  ^. 


682 


C83 


879 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  GDiT.  ROM.-VATIC. 


Anni   Ramanorum    imperatoreSy     Lang,    Anni 
Periodi     reges,  exarchi,  rcs  ge$t3e,  U  C, 

Julet 
bidict. 

melechns  Califa  IX.  Ei  Theoph  et 
ElmalLino  Pag  n.  46.  9 

Eclipsis  Lunae  die  16April  post 
Coenam-  Domini.  Coepit  media 
hora  decima,  finita  est  fere  sesqui 
hora  post  med  noctem,  com  duras- 
set  horis  fere  qnaluor  :  digiti 
Eclipt.  49.  48.  Sol  in  29,  Ariet 
Anastas  Cahis. 

S.  Ebba  filia  Ethelfridi  Nor- 
thumbror.  Regis,  Soror  Regum 
Oswii,  et  Oswaldi,  et  amita  Regis 
Ergfridi,  Abbatissa  Monasterii 
CoGiinghamensis  moritur.  Pag  n. 
47. 

5397  Imp  ConstantiniPog  Aug30  et  4436 
g)  24  34,  post  cos  XVI  et  xvii.  4437 
^    4      Ecgfridus  Rex  Northumbr  po- 

C  B    pulatur   Hiberniam    incerta    de 

Indict  causa.  Beda  lib  4,  cap  26,  at  seq 

XII     a.  temere  ducto  exercitu  ad  va- 

XIII     standam    provlnciam    Pictorum, 

idem  cum  magna  suorum  parte 

interiit  43  Kal  Jun  anno  aeL    40 

Regni  45    eique  succedit  frater 

nothus  Alcfridus.  Beda  ubi  sup. 

Stella  noctu  juxta  vergilias  coelo 

sereno    inter   Nativ   Domini,  et 

Theophaniam  apparet  obtuso  lu- 

mine,  ut  Luna  et  die  44  Febr  exiit 

stella  vesperi  a  meridie  adsep- 

tentrionem.   Anast  Calvis. 

5398  Impp  Constantini  Pog  Aug  31  4437 
^  22  et  32,  post  cos.  xvii.  1438 
9  2      Justiiiiani  Juun  4,  post  cos  i. 

A         Constantinus  Septembri  mense 
Indict  ineunte  moritur.  Ducang  Anast  in 

XIII  Jo.  y,  sect  455,  eique  succedit  fi- 

XIV  lius  Justinianus  annos  natus  46, 
i7t  Paff  num  2,  ex  Graecis  AA. 
ostendit.  Hic  autem  lanta  levitate 
rexit.  Imp  ut  e  throno  dejectus 
fuerit  Ducang   Faro  Byz. 

Mortui  sunt  item  h.  a.  Hiotari 
Rex  Gantuarior  et  Kentuinus  R. 
Saxonum  Occidental  cui  successit 
Gedwalla.  Ex  Beda,  et  Wigorn 
pagn.  44,etseq. 

5399  fmp  Justiniani  Jun  Aug  4  et  2,  4438 
^  23  post  cos  I  et  ii.  4439 
9  3       Justinianus  pacem  sancit  cum 

G     Abimelecho  Saracenorum    Caiifa, 
Indict  quam  htstorici  omnes  dicunt  per- 

XIV  niciosam  Rom  reip.  ExTheopet 

XV  Anast  Baron  sup  a.  ibique  Pag 
n.  3. 


A     Anni  Romani  pontificeSf  et  res   ecclesia^  . 
Olymp      sticx  Orientis    et    Occidentis. 
ct  Heg  € 

47,cujus  moriem  Interpontiflcium 
praec^enti  diuturnius  excepit. 

Georgius  Cp.  episc  moritur ; 
restituitur  in  eam  sedem  Theodo- 
rus.  Niceph  Theoph  Baron  supra 
ibique  Pag  n.  7. 

Concii  Tolet  XHL  48  episcopor 
die  4.N0V  postcujuscelebrationem 
litterae  Leonis  II  et  Acta  VI  Sy- 
nodi  in  Hispaniam  perveniunt. 
Baron  et  Pag  n.  45. 


B      III         Benedicti  II,  4. 

IV         Quum  sedes  post  Leonem  H,  va- 

Ilcffira  casset  roens  44,  dieb  22,  succes- 

6iy     sor  ejus  Beikedictus  H,  non  ordi- 

^SAug  natur  nisi   h.  a.  die  26  Jun. 

fer  5       Concil    Toletan  XIV,    cceptam 

XVIH,  absolutum    XH    Kai    De- 

cemb  pro  acceptatione  Conc  sener 

VI,  per  totam  Hispan  et  Gall  Go- 

thicam. 

S.    Audoenus    Rothomag  episc 

senio    confectus  moritur,    posl- 

quam    composuit  inter  Francor. 

proceres    pacem,  mense   quidem 

Novemb  die  autem  incerto,  eiqoe 

succedit  S.  Ansbertus.   Pag  ann 

682,  n.  8,  et  h.  a.  n.  23.  contra 

Baron  qui  mortuum  vult  anno  677. 

IV         BenedictilL  4.  JoannisV,  4.       < 

n      et         Benedicto  II,  post  sedem  mens 

366     40,  dier  42,  a  die  26  Jun  sup  a. 

I       demortuo  h.  a.  8  Maii  succedit 

Hcgi-  JoANNEs  V,  post  Interpont  mens  2, 

ra  66   dier  45,  ordinatus  die  23  Jui  b.  a. 

8  Au-     Benedictus   II,  dat  litteras  ad 

qust    Hispaniar.  Episcopos,  ot  Juli anos 

fer3    Toletan.    Episc  apologeticnm  de 

tribus    substantiis   cmendaret ; 

quod  et  fecit.  Baron.  Pa^  n.  6. 

Teophanes  Antioch  episcop  mo- 
ritur.  Baron  et  Pag  n.  o. 


5400 
<^  24 

P  Imp  Justiniani  Jun  Aug2et3,    4439 

Indict  post  cos  II  et  iii.                               4440 

XV  Kpoche     insignis    Principatus 

I  Majorum  domus  Francias  h.  a..  in- 


I  Joannis  V,  4  et  2.  Conon.  s..         ( 
II          Joanncs    V,  |>ostquam    sedit  a 

Hcgi'  die  23  Jul  sup  a,  annum   unum, 

ra  67    dies  novem  h.  a.  occubit  mortem 

p.    28  Jti/.  die  2  Auj;  eique  succedit  Coron, 

^     ferl    qui  post  Inierpontif  mens  2,  dier 

40,  ordinatur  21  Octob  h.  a. 

Theodor  Cp.  Episc  moritnr  suc- 
cedit  Paulus  Laicus  Imp  a  secre- 
tis.  Baron.  a  684  et  ibi  Pag  n.  44, 
Theodorus  Eu.  Cantuar  recon- 
ciliat  cum  Wilfrido  apud  Anstra- 
les  exsulante,  et  Gedwallae  cliaris- 
simo.  Edd  Beda.  Pag  n.  44  et  24. 
S.  Julianus  Episc.  Tolet  scrlbit 
tres  libros  advers  Judasos.  Idem 

II  Julian  1.  3,  infin.  Raron  Pagn.  40. 
III 

Uegira     Cononis  4.  Sergii  4. 

68         Cononi  post  s^em  11  mensiuro, 

47  Jul  mortuo  die   2f  Septemb  succedit 

fer  4    Sergius,  et  post  Interpont  2  mens 


I 


CHRONOL.  A  S.  GREG.  M.  AD  STEPHANUM  m. 


882 


rnMi         retjes  exarcm,  res  yestx,  ab  U.  0.         Qij^p^      ^^^^^i^  q^,.^,^^^.^  ^^  OcadenUs.       MrsB 


101 

25 

5 


cipit  mensc  Jan  sive  Jal  post  Pi- 
plni  victoriam  in  Texlriciana  pn- 
gna.  Pipinas  qaippe  Ansegicili 
nllas  victo  fagatoque  Berthario 
Majore  (iomus,  et  Theodorico 
Rege,  necnon  c^is  cunctis  opti- 
matibus  ipse  occupavit  Principa- 
tum.  Pag  num  8,  et  seqq.  Baron 
narrau  sed  a.  Theodorici  morte 
cui  successisse  ait  Clodoveum  III, 
socordes  deinde  fuisse  *Reges, 
summamque  rerum  apud  Duces 
Bxercitus  Majores  Domus  appelia- 
tos,   exstitisse  docet  V.  an.  991. 

Joannes  Platys  Exarchus  in  Ita- 
liam  mittitur  Bar. 

Imp  Justiniani  Jun  Aug  3  et  4, 
postcos  iiietiv. 

Bertharitus  rex    Langobardor. 

^.      moritur,  eique  succedit  nl.  Cuni- 

^   bertus  factns  Regni  consori  a  Pa- 

tre  anno  Regni  sui  8,  et  regnat 

^        post  patrem  ann  12.  Diac  lib  6, 

c.  17  Sigeba.  sup. 

Egicanes  arcta  cognalione  Wam- 
b»  junctus,  quem  Brvigius  sup 
a,  generum  sibi  fecit,  filia  Taxii- 
lone  ei  tradita,  hoc  anno  ineunte 
regnat  in  Hisp,  regnatque  annos 
fere  13,  Vas  Pag  veroa  sup  n.  7, 
ex  Mariana  contendit  mortuum 
Ervig  sub  a.  17,  Kal  Dec  quum 
regnasset  an.  7,  d.  25,  et  inde 
Egtcanis  Regnum  incipere. 

^      ImpJast!nlaniJunAug4el5post 
«6   cos  IV  et  V. 

^6  Jnstinlam  omnia  pervertens,  qui 
'  a  patre  Constantino  Pogon  ordi- 
Ud  nata  fuerant,  pacem  cum  Bul^ris 
I  frangit,  primos  eos  vincit,  deinde 
I  ex  eor  manib  vix  f vadit.  Ex  Sigeb 
et  Theoph  Pag  n.  10. 

Baron  profertmonum.  Cedwallae 
Regis  Saxon  Occid  h.  a.  baptizati, 
ac  postdies12  mortui  Romae,  quod 
ita  habet :  Hic  depositus  est  Ced- 
walla,  qui  et  Petrus  R,  Sax  sub 
die  12  Kal  Maj  Ind  %  qui  vix  an 
plu$  min  30  Imper  D.  Jusiiniano 
pOss  Aug  A.  ejus  cos  iv.  Pontifi' 
cante  Aposiolico  viro  D.  Sergio 
Pp.A.2. 


m 

27 

7 
B 

ikt 

II 

V 


Imp  Justlnian  Jun  Aug  5  et  9, 
post  cos  V  et  VI. 

Justinian  levi  ex  causa  frangit 
pacis  foedera  cum  Saracenis :  quod 
nempe  el  solvit  tributum  novo  ge- 
nere  monelae  ab  lllo  excogitatae. 
Baron  et  ex  Theoph  Pag  n.  8. 

Ablmelech,  sive  Abdulmelicus 
Califa  Meccam  Arabiae  felicis  ur- 
bem  Mahumetis  sepulchro  cele- 
brem  expugnat,  sibique  subjicit 
mense  Octob.  ExElmak.  Paga. 
seq  n.  5. 

&ermania  primas  Evang  voces 
Hadit,  S.  Wilibfordo  cum  duode^ 


B 


dier  23,  ordlnatur  die   15  De- 
cemb  b.  a. 

S.  Guthbertus  Lindisfarn  in 
Northumbr  Episcopus,  postquam 
2  an.  eam  Eccl  rexlt,  ad  suum 
Monast  redit  in  Inf  Farne,  ubi 
brevi  moritur.  S.  Wilfrid  qui  h. 
a.  In  suam  sedem  restitultur,  anno 
1,  administrat  Lindlsfar  Episco- 
patum,  auoad  S.  Eadbertus  suc- 
cessor  eligltur  ;  et  S.  ^ilvaldus 
successit  S.  Gathberto  In  Mona- 
ster.  Beda  in  ejus  vlla,  et  lib  4,  c. 
19,  lib  5,  capp  1  et  20.  Baron  et 
Pagn.  5. 


1141 
1U2 


IV 

et 

367 

I 


1440  III  Sergii  1  et  2.  688 

1441  IV  TranslatloS.  LeonisM.  ex  ab- 
Hegi-  dito  Secrelarii  inferioris  S.  Petri 
ra69  loco  in  decentiorem  ejusd  Basilicae 
G  Jul  IV  Kal  Jul  guae  est  prima  ex  tri- 
fer  2  bus  translationib  S.  Corporis.  AI- 

teram  fecit  Paul  V,  m.  Maio  1607. 
Tertiam  vero  Clem  XI,  m.  Apr. 
1714,  praesente  Blanchino  Praes 
qui  eam  descripsit,  et  Anast.  to.  3, 
pag  159,  de  eadem  agens,  fusio- 
rem  promittit  ejus  narrationem, 
quam  meditabatur,  at  morte  prae- 
ventus  non  perfecit.  Yide  i.  I. 
Anast.  to.  3. 

Concil  Tolet  XV,  v  Id.  Maii,  in 

quo  liber  Julianl  de  trib  voluntalib 

examinatur.  Baron  late  celebrat 

C  Egicanis    virtutes,   et  Episcopor 

Hisp  sanctiss  servatam  Discipl. 

Sergil2et3.  689 

Cedwalla  R.  Saxon  Occid  venlt 
ad  sacra  Ll  n  ;  baptlzatur  a  Ser- 
gio  Sabbato  S.  10  Apr  ;  moritur 
Hegira  post  dies  12,  21  Apr.  Baron. 

70  S.  Kilianus  Episc  et  Franconior. 
25  Jun  Apostolus,    qul    ante   trienn   in 

fir  6  Franciam,  Inde  Romam  venerat 
ex  Hlbernla,  h.  a.  cum  Kolomanno 
Presb  et  Totmanno  Diac  Marty- 
rlum  patltur  Herbipoli,  qui  S. 
Jo.  Bapt  exemplo  Gosberto  Ducl 
Franconior  ad  fidem  converso 
ait  non  posse  eum  retinere  uxo- 
rem  fratrls  sui  Geilam,  quare 
odium  mulleris  in  se  convertit. 
Epitaph  etdivinam  ultion  in  Sa- 
D  crilegosoccisores  fuseBaron.  Vide 

et  H.  Canis  et  Mabili  ap.  Pag  a 
686  n.  9. 

I  Sergii  3  et  4.  690 

II  S.    Theodosus  Cantuar    Episc 
Hegira  ex   Romae   ordinatis  novisslmus 

71  qnl  scripsit  Insigne  Poenitentiale 
14  Jun  h.  a.  moritur.  Beda  Chron  Saxon, 

fer  3  Baron  et  Pag  n.  5. 

Julianus  Archlep  Toletan  qul 
successerat  Quirlco  an.  780  dle  29 
Januar  qnum  sedisset  an.  10,  m. 
1,  d.  7,  moritur  die  6  Martii. 
conditur  in  S.  Leocadiae  Bolland 
8Mart  comm  praev. 

S.  Benedictus  Eplscopus  Wer- 
matensls  Abbas  h.  parlter  anno 
morituf.  Pag  a.  703  n.  4,  adver^ 


1442 
144J 


883 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


M  Au  AiiAoxAoiuiu  rnwLiCijLrJiiciNA  JDiiii.   nuJU.-VAllLi. 

Anni  Romanorum  imperatores,  Lang,  Re-    Anni     A     Anni    Romani  pontifices.  et  res  Ecc 
^eriodi  ges,  exarchi,  res  gestas,  ab  V  C.  Olymp      siasticx  Orientis  et  Occidentis 

m  et  et  Heg. 


8 


Periodi 
Jul  et 
Indict 


et  res  Ecde-    An» 

i/HFiii 


cim  sociis  in  Frisiam  ad  id  con- 
tendente,  adliuc  enim  erat  erro- 
ribusgentilitalis  implicita.Mabill. 
Baron  et  Pag  seq  a. 

5404       Imp  Justiniani  Jun  Aug  6  el  7, 
^28    post  cos  VI  etvii. 

O  8       Abimelechus  Califa  Saracenor, 

A      Hasano  Duce  Occid  creato,  expe- 

Indiet  ditionem  Africae  eidem  commit- 

IV  tit :  quare  is  Africa  invasa  Gar- 

V  thaginem  expugnat,  muris  exuit, 
incolasoue  crudeliter  ca^it.  Ex 
Noweir  Paj  n.  5. 

Theodoncus  III,  Francor  Rex  h. 
a.  moritur,  eique  succedit  Clo- 
dovens  III,  adhuc  puer.  Annal  Met 
Pag  cum  Bar  a.  688,  n.  3  et  4. 


5405  Imp  Justinian  Jun  Aug  7  et  8 
^  i    postcos  vii  et  VIII. 

O   9       Justinianus  Romam  mittit  Za- 
G  F    chariam  prothospaiarium,  ut  Ser- 
Indict  giumvinctumCp.  perducat.  Anast 
V       Baron. 

VI  In  Anglia  Wictredus  fit  Rex 
Gantii  \  et  Ina  Rex  Saxon  Occid 
leges  Ecclediasticas  ferri  curat  ab 
Episcopis  pro  universa  provincia ; 
quare  nonnulli  autoritate  Bedae 
Synodum  h.  a.  celebratam  testan- 
tur  in  Saxonia  Occidentali.  F 
Beda  Pag  n.  22  et  seq. 

5406  Imp  Justiniani  Jun  Aug  8.  et  9, 
^  2    post  cos  VIII  et  IX. 

@  10       Bclipsis  Solis  die 5  Octobr  fer  i. 

E  horisante  merid  fere  quatuor,  di- 

Indict  giti  Ecliptici  ii,  32  Sol  in  15  gr. 

VI  libr»  Calvis  Theoph. 

VII  Justinianus  destruit  Sacram  ae- 
dem  Deiparx,  ad  alios  eam  usus 
converiere  meditans.  Quare,  acce- 
dente  etiam  ministrorum  saevitia 
universaleodiumsibicoIIig.Baron. 

Sebbus  Oriental  Saxonum  Rex 
Monachum  induit,  ac  paulo  posi 
moritur,  quum  regnassel  annos 
50  ;  ei  succedunt  filii  Sighardus, 
ei  Suefredus.  Ex  Beda  Pag.  n.  6. 


5407       Imp  Justinian.  Jun  Aug  9,   et 

<•?»    3    10,  postcos  ixetx. 

(^11        Hispania  motu  Hebraeorum  agi- 

D      tatur:ii  vero  omnes,  concilioob 

Indivt  iJ  congregato,  in  servitutem  re- 

vii     dacti  :  tilios    filiasque    eorum  a 

VIII    sepiimo  anno  parentibus  eripien- 

dos,  christiane  educandos,  et  cum 

('hrislianis   matrimonio  jungen- 

dos  decretum.  Baron  Ex  Vasao; 

Calvis. 


1443 
1444 


B 


1444 
1445 


1445 
1446 


D 


1446 
1447 


Bar  Bolland  etc  auctoritate  vits  a 
Beda  conscriptae  apud  Mabilion. 


II  Sergii  4  et5. 

iii         Synodus  Trullana,  seu  Quini- 

Hegira  sexta  habetur  h.  a.  de  cujus  Epo- 

72      chemate  Baron  et  Pae  seq  a.  Pag 

4  lun  autem  n.   7,  concludit  ex   Aara 

fer  1   Cp.  mundana  6199,   cum  mense 

Au^  hujus  anni  desinente,  atqae 

incipiente  6200,  cum  Ind  Y  haud 

dubie  celebratum  h.  a.  DeTrulla- 

nis  Canonibus  a  Sergio  et  Jo.  VII, 

improbatis,  et  a  Jo.  VIH  partim 

probalis,  partim  improbatis,  vi- 

dendus  uterque  Auctor,  et  prae  aliis 

Christ  Lup    Schol  tom  2,  Petav 

rejicitin  an.  707. 

Goncil    Caesaraugastan  III  Kal 
Nov  aera  729  nemp  h.  a.  celebr. 

III  Sergii5et6. 

IV  S.  wilfridus  iterum  eSedeEbo* 
Hegira  racejicituraRegeiEIfrido,  ac  plor- 

73  ribus  Episcopis  Westmonast  Pag 
24  Magi  n.  20. 
fer  6  Theodoro  Canluarien  Episcopo 
ante  biennium  mortuo  h.  tantam 
a.  datur  successor  Berctualdus, 
qui  anno  seq  YH  Kal  Jul  ordina- 
tur  in  Gallia  Beda  lib  5,  cap  9. 


IV  Sergii  6  et  7 

et  Moritur  Paulus  Cp.  Episc  quam 

368     sedisset  ex  Niceph  an.  6,  m.  ^,  ex 
I      Theoph  an  7  ei  succedit  Callinicus 
Hcqira  Baron  a.  691  et  ibi  Pag  n.  4. 

74  Hoc  item  anno,  vel  sup  exeirate 
13  Afaumoritur  Erkenwaldus  Londin  E- 

fer'S  pisc  cui  succedil  Walderus  ;  or- 
dinatur  etiam  in  Britannia  Bpi- 
scopus  Suidbertus,  nalla  ei  sede 
certa  demandata.  Pag  n.  7. 

Concil  Tolet  XVI  6  Non  MaJ 
aera  731  Egicae  a.  6  Nationale 
ceiebratur,  in  quo  SisbertusAr- 
chiep  Tolet  perduellis  deponitur, 
fitque  successor  Felix  Hispalen 
multis  insuper  ad  discipl  et  r5- 
form  spectantibus  in  eo  decre- 
tis. 

I  Sergii7et8. 

II  Sergius  hoc,  vel  sup  anno  dat 
Hegira  litteras  ad  Hthelredum,  Afridnm, 

75  ei  Adulphum  RegesAngletSaxon 
2  Maii  quibus     comroendat    Briwaldom 

ferl  toiius  Britanniae  Primatem.  Ex 
Malmesb.  Pag  n.  5. 

Concil  Tolet  XVII,  V  Id  Nov 
EgicRegni7era  732  in  quo  multa 
de  discipl  Eccl  sancita  sunt,  prae- 
ter  dicta  cum  Bar. 

Concil  item  celebratur  Becan- 
cedae  in  urbe  Cantii,  ex  Pag  n.  4, 
quod  silent,  praeter  Spelmann. 
Beda,  Malmesburius,  et  antiqui 
omnes. 


691 


m 


m 


69ft 


CHIONdL.  A  S.  GRBG.  M.  AD  ST£PHANUM  UI. 

RofmnQrum  imperatores,  Lang.      Anni     A      Anni      Romani  pontifices,  et  res  Ecde- 
reges,  exarchi,  rex  gestas.         ab  JJ  C         Olymp       siasticae  Orientis  et  Occidentis. 

et  Heg 


mi 

iodi 

ei 

iei. 

08  Impp  Justiniani  Jun  Aug  40, 
f  4   post  cos  X. 

42  Leontii  Patricii  invasoris  i. 
Leontius  Patricius  copiar  Dux 

iict  comprehensum  Juslinianum  naso 
II  mutilatum  in  Chersonum  relegat 
i  (circa  initium.  Sept  ut  notat  Pag 
n.  I,)  Ducang  ex  Niceph  de  famil 
Byzantin.  Ita  quem  triennio  in 
carcere  detentum,  Graeciae  deinde 
priefecerat,  invasorem  Imp  et  cru- 
delem  experitur,  Niceph  Pag  n.  8. 
sup  a  cum  Baron. 

Clodoveus  III,  R.  Francor  quum 
regnasset  a  4,  quinto  incepto  mo- 
ritur  ante  d.  23,  Mart  cont  Frae- 
deg  Sigeb.  Pag  cum  Bar  an.  692, 
n.  48. 

>9       Imp  Leontll  Palric  Invasor  4, 
6  ei  2. 

43  Ecclesia  Galiicana,  quum  cce- 
A  perint  a.  670,  pessum  ire  Ecclesis 
ict  jura  io  Francia  Orientali,  deinde 

674,  paulatim  haeresis,  et  Idolo* 
latria  in  eamdem  introducta  fue- 
rint,  hoc  circiter  anno  confusione 
aucta.  fere  omnis  conturbatur: 
nam  bona  Ecclesiastica  a  Uicis 
nsurpantur,  tantisque  malis  fit  ob- 
noxia,  ut  an.  774.  Hadrianus  L 
oraverit  Carolum  M.  ut  aliquod 
tantis  malis  remedium  afferret. 
Pag  n.  46. 
0       imp  Leontli  Patric  Invasor  2 

6  et3. 

44  SergiusPatricius  Lazicae,  quum 
seditio    concitata     esset,    hanc 

^  Arabibus  subdit  anno  v,  Leontii 
Miscel. 

Osthryda  uxor  Edilredi  Resis 
Merciorum,  et  Soror  Ecgfridi 
Northumbr  Regis  a  suis  nefarie 
interficltur.  Beda  Epist. 

figica  Rex  Gothor  Hisp  consor- 
tem  Reffui  facit  filium  Witizam 
hoc,  vel  sup  a.  eumque  habere 
vult  Regni  sedem  Tud»  in  Gallse- 
cia ;  ouo  is  profectus  Favilae  Dncis 
Cantabriae  uxorem  vitiat,  Favilam 
necat :  hujus  fllius  Pelagius  ab 
Hispanis  in  Asturiam  confugien- 
tibus  fitRex,  ut  videbimus  a.  742 
Yasaeus. 

'       Impp  Leontii  Palric  Invasor  3. 

7  Tiber  Apsimari  Invasor  4. 
S     Tiber  Apsimarus  ab  exercitu  ac- 

clamatus  captum  Leontium  naso- 
que  mutilatum,  ut  ille  Ju^tinia- 
Dum,  in  monasterio  Delmati 
inclusit.  Ducang  de  famil  Byzan- 
tin  circa  h.  a.  finem. 

Cp.  laborat  peste  quatuor  mem- 
sib  ingenti  hominum  clade.  Ni* 
ceph. 

Graeci  in  Africa  terra  marique 
oppugnati  in  Cretam  insulam  ru- 
giunt :  quare  urbes  omnes  desti- 
'  tutae  auxiliis  se  trudunt  Sam- 
cepis.  JB^  Nowelr.  Pag  ^.  694 
n.  5. 


4447 
4448 


II  Sergii8et9. 

III  S.  Begga  mater  Pipini  majoris 
Hegira  domus  Franciae,  hoc  vei  sup  anno 

46    moritur,  non  post  triennium,  ut 
24  Ap    Sigeb  Baron  aliique  ejus  auclori- 
fer  4    tatem  secuti.  quos  refutat  Pagan. 
698  n.  9et  seqq. 

Duo  Ewaldi  presbyteri,  qui  S. 
Willibrordi  exemplumsecuti  Fri- 
siis  fidem  annunciantis,  Saxo- 
niam  antiquam  Evangelica  praedi' 
catione  illustrare  satagebant, 
martyrium  patiuntur.  Baron  an. 
693  ibique  Pag  n.  4. 


B 


4448 
4449 


III  Sergii9et40. 

IV  S.    Willibrordus,    qui    adhuc 
Hegira  Presbyter  fidem  annunciabat  Fri- 

77  siis,  h.  a.  ordinatur  Episcopus 
Trajectensis.  Beda  Pagn  4,  raulta 
tum  de  hoc,  tum  de  S.  Suidberto 
habet  hoc,  et  seqq  aiinis  Baron 
secutus  Pseudo-Marcellinum,  qui 
se  facit  unum  ex  duodecim  Sociis 
S.  Willibrordi.  Quare  a  falsis 
vera  secernantur  est  opus. 


40  Ap 
fcr  2 


4449 
4450 


C 


IV         Sergii  40et44. 
et         S.wilIibrordussnpannoordina« 
369    tus  Romae  in  Eccl  S.  Ceciliae  die 
I       22  Novemb  h.  a  veniens  ad  Pi- 
Hegi'  pinum,  abeo  mittitur  in  boreales 
ra  78    Regni  partes,  is  vero  tentatam 
301far^ab  archiep.  Colon.    Egberto   et 
fer6    WiffbertoFrisonumconversionem 
perfecit.Ex  Alcuin  Pagsupa.  n.  2. 
Baionius  eumdem  Pseudo-Mar- 
cellinum  sequens  Synodum  Traje- 
ctensem  celebratam  att  h.  a.  at 
Pag  fictitiam  esse  contendit  n.  2. 


886 

Anni 

Mrss 

ChrisH 

695 


D 


f4S0 
4454 


I  Sergii  44  et  42. 

II  Sy  nodus  Aquileiensis  celebratur 
Hegi-  in  qua  trium  Capitulor.  Schisma 
ra79  penitus   extinguitur   Paul   Diac 

49iifar(  Anast  Baron.  His  consideratls  Pa- 
fer  3  gius  docet,  quod  illud  Schlsma 
coeptum  sub  Yigilio,  quanquam 
Istriae  Eplscopi  antea  resipuerlDt 
non  fiiit  penitusdeletum,  nisi  Ser- 
gio  Pontif  n.  43,  et  44,  exHerm 
Contret  Anast  Observal  Card  No- 
rls  to.  4. 

S.  Claud  Abbas  Jur«n  in  Dice- 
cesi  Lugd  qui  Jam  gnndevus  fa- 
ctus  Episcop  Vesonthon  post  an, 
7,  abdicavit  heremurvi^  reneiens  h. 
a.  raoritur  55,  ann  qria  Abbas  qva, 
Episc  menast  preese»  [\u  Ptj.  n,  49» 


696 


697 


698 


887 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni  Eomanonim    impcratores,    Lang    Anni     A      ^nni    Bomani    pontifices,    et   res    JBc- 
Pcriodi  reges,  exarchi,  res  gcstx  ab  17,  C.        Oiymp      clesiastics  Orientis  et  Occidentis. 

Jul  et  et  Heg 

Indict 


5412       Imp  Tiber  Apsimari  Invasor  4 
$8  et  2. 

0  16     Romani  Syriam  peragrantes  us- 

E       que  Samosatam  veniunt,  ca^dunt- 

Indict    que  mulUi   Saracenorum  millia. 

xu      Anuai    Graeci    ap.    Baron    anno 

Xiii     Absimari  2,  quare  P?g  recte  ad 

h.  a.  ha^c  refert  contr)  eumdem 

Bar  qui  sup  a.  facta  hsec  nar- 

rat. 


5443 
©9 

DC 

Indict 

XII! 
XIV 


5414 
©  10 
18 
B 

Indict 

XIV 
XV 


5415 
©  11 
•  19 
A 

Indict 

XV 

I 


1451 

11 

1452 

III 

Ilegi' 

ra  80 

9Mar 

fer  1 

Imp  Tiber  Apsimari  invasor  2 
et3. 

Cunibertus  Langobardor.  Rex 
moritur  ;  eique  succedit  Liutber- 
tus  fllius  suo  tutore  Ansprando  : 
at  post  menses  octo  Regno,  et 
vita  exuitur.  Diac  lib  6,  c.  17, 
Herm  Contr  juxta  edit  Canis 
Barona. 'iOSetibi  Pagn.  3. 

Imp  Tiber  Apsimari  Invasor  3 
et  4. 

,  Ragumbertus  filius  Godeberti 
in  solium  Langobardorum  redit, 
at  paulo  post  morilur,  relicto  filio 
Ariperto  II.  qui  regnat  annos  12, 
incompletos.  Diac  lib  6,  c.  35. 

Egica  Hispan  Rcx,  quum  re- 

gnasset  annos  15,  decem  solus. 

quinque  cum  fll.  Witiza,  moritur 

Regnat  solus  Witiza  per  an.  10. 

Rex  impius,   et  omni   scelerum 

generecontaminatus,  qui  Re^num 

Hispaniae  a  Saracenis  invadi  me- 

ruit.  Bar  lateexTuden. 

Tiber.  Aspimari  Invasor.  4  et5. 

Bavaria  tripertito  divisa  Tetrar- 

chia  Instituitur ;  nam  Theodo  II, 

Bajoari»  dux    inter   filios    tres 

Theodebertum,  Theodebaldnm,  et 

Grimoaldum  Ducatum  partitur, 

Bavari»  parte  sibi  retenta.  Pag. 

n.  8,  et  seqq. 

Theophylactus  Exarchus  Cpoli 
Ravennam  mittitur,  qui  cum  di- 

fnitate   Italiam   regit  annos  8. 
nast.  Panv. 

Imp  Tiber  Apsimari  invasor  5 
el6. 

Heraclius  fr.  imperatoris  semel 
et  Iterum  hoc,  et  superiori  anno 
feliciter  pugnat  in  Giliciacum  Sa- 
racenis;  primo  scilicet  contra 
decem  millia,  multosque  captivos 
mitiitCpolim  ad  fratrem  :  deinde 
contra  multo  plures,  quorum  duo- 
decim  milliaoccidit.AuctorMiscel. 


5417       Imp  Tiber  Apsimari  invasor  6    1456 


B 


1452 

HI 

1453 

IV 

Ilegi- 

ra  81 

25  Feb 

fer  4 

1453 

IV 

1454 

et 

370 

1 

Ilegi' 

m82 

15  Feb 

fcrS 

Sergii  12  et 13. 

S.  Aldhelmus  Malmesburiensis 
Abbas  interScriptoresBcclesiasti- 
cosvariis  scriptis  opuscolis  re- 
censendus,  praesertim  libro  adver- 
sus  Britonum  errorem  de  Paschate, 
dum  Romae  per  hoc  tempus  dege- 
ret,  Sergium  a  magna  calumnia 
grandi  miraculoeximit.Henschen 
25  Maj  Baron  et  Pag  in  dub  Id  re- 
vocant. 

S.  Adamnanus  Abbas  Hliensis, 
seu  S.  Columbae  in  Scotla  variis 
et  ipse  scriptis  celebris  floret  Beda 
lib  5,  c.  16. 

Sergii  13  et  14. 

Sergius  Ven  Bedam,  per  hoc 
tempus  in  Monasterio  de^entem 
Romam  evocat,  quo  tamen  is  non 
venit.  Baron  Mabill  sec  3.  Bened 
in  dubium  revocat  hanc  Beds 
Epist  Henschen  pariter  die  27 
Maj  Pag  vero  a  seq  n.  2,  ab  aliquo 
Sergii    srccessore  datam   putat. 

Sergii  14,  Joannis  VI,  i. 

Sergius  qiium  sedisset  a.  13, 
m.  8,  d.  23,  a  dle  15  Decemb  687, 
h.  a.  moritur  die  8  Septem  ei- 
que  datur  successor  Joannes  YI, 
qui  post  Interpont  50,  dier  ordi- 
natur  dif*  Dom  30  Octob. 

ConcilToIetanXYIILetuitimum 
Witiza;  jussu  celebratur,  cujus 
Canones,  ut  magna  ex  parte  Ec- 
cles  disciplinae  contrarii  ad  nos 
non  pervenere.  Baron  Pag  num  4. 


1454 

I 

1455 

II 

Hegira 

83, 

4  Frb 

fcrl. 

5416 

®« 

f&*    1 
G 

Indict 


1455 
1456 


II 

n       "* 

*^     Hegira 
84, 
24  Jan 
feri 


K--J 


13  et  7 


-  ^  Jiisiinianu.s  de  Imper.  recupe- 
FE  rando  cogitaiis  Chersone  aufu^il, 
inaict  missoque  e  suis  fidissimo  ad  Ter- 
II  belem  Bulgarc^r.  regem  tum  alia 
lu    plurin^a,  tum  iV*^*'*  uxorem  prpr 


1457 


III 

IV 

llcgiru 
85, 

13  lan 
fer  1 


JoannisYI,  1  et2. 

Pontifex  Per  hxc  tempora  Inju- 
riam  patiturGisulphi  ducisBene- 
ventani,  qui  Romanam  ditionem 
incursatdepraedatque;  quare  pon- 
tifex  captivis  redemptis,  ad  sua 
illum  rcverti  obtinet.  Anast  et 
diac  Baron. 

S.  Wilfridi  causa  iterum  agita- 
tur  in  synodo  Onestrefeldensi : 
unde  sanctus  episcopus  Romam 
appellat.  Ex  Edd  Pag  n.  3  et  seqq. 

Joannis  VI,  2  et  3. 

S.  Wilfridus,  relicta  Britannla 
et  Ecclesia  Le^ecestrensi,  quam 
in  Merciis  administrabat,  Romam 
iterum  petit,  ubi  sanctl  Agatho- 
nis  et  Sergii  decreta  adimpleri 
orat,  et  pro  bono  pacis  Ebora- 
censi  episcopatu  cedit.  Pars  etlam 
contraria  adfuit,  nec  decisa  est 
causa  nisi  anno  seq.  Ex  Ed.  Pag 
n.  5.  Baron  postbienn  baec  uar- 
rat. 

Joannis  YI,  3  et  4. 

S.  Wilfridus  hoc  demnm  aono 
absolntus  per  Galllam  proflcisel- 
tur  in  Angliam;  at  lo  clTitate 
Meldensi  iegrotat,  seq  a« '  iibi 
apparitionem  sancti  Uiciiaeiltkah 
bet,  qui  yxim^  anooi  ^uaiiior  «i 


8 

Anm 

Mrm 

CAfiK 


699 


70< 


7« 


70* 


704» 


889 


CHRONOL.  A  S.  GRBG-  M.  AD  STBPHANUM  III. 


890 


Anni    Romanorum    imperatores,    Lang."    Anni    A      Anni   Romani  pontificeSy  et  resecclesia"    Anni 
Penodi        reges,  exarchi,   res  gestse.     ab  U,  C.  Olymp     sticse   Orientis   et  Occidentis,         «rae 


5418 
©  U 
3 
D 

Indict 
iii 

IV 


5419 
®  15 

•c' 

Indict 

IV 
V 


5420 

&    46 

B 

V 
VI 


•    e 

Indtci 
vi 

vu 


\ 


mittit :  quare  is  collectis  Balga- 
ror.  et  Sclavor.  copiis  seq.  a.  ad 
Urbera  Cpolim  proficiscitur.  Ex 
Theoph.  Pag.  cum  Baron.  a.  702, 
n.  1. 

Edilredus  Merciorum  rex,  quum 
regnasset  a.  30,  dimiltens  re- 
enum  Coenredo  fll.  Monachum  in- 
duit.  Bed.  Baron. 

Tiber  Apsim  Invasor  7. 

Impp  Justinianus  Jun.  iterum 
recrn .  i . 

Tiberii  fii.  Aug.  i. 

Justinianus  post  annos  decem 
exsilii  Terbelis  Bulgarorum  regis 
auxilio  Imperium  recipit,  Leon- 
tium  et  Apsimarum  truncat  capite 
per  urbem  traductos.  Ducang.  de 
fam  Byz  Pag  an.  703,  cum  Ba-^ 
ron  705  et  711,  id  factun>  docet 
h.  a.  exeunte. 

Imperare  incipiens  Justinian 
consortem  sibi  adsciscit  Tiberium 
fil  hocvel  seq  annoDucang  ibid. 

Abimelech  Saracenor  Califa 
mortuo  die  11  Octob  succedit  fil. 
Walid.  Califa  XIII,  qui  S.  Jo.  Da- 
masc  destructo  lemplo  delubrum 
aedificat.  Pag  n.  17. 


Impp  Justiniani  Jun  iter  regn 
1  eti. 

Tiberii  Aug  1  et  2. 

Justinianus  statim  atque  ultus 
est  suos  hostes,  atque  in  impe- 
riali  sede  est  confirmatus,  misit 
duos  Metropolitas  Romam  cum 
Canonibus  Trullanis,  ut  pontifex 
a  malis  bona  secernens  probet, 
improbetve  ^uae  libuerit.  Anast. 

Impp  Justiniani  Jun  iter  re^n 
2etd. 

Tiberii  Aug  2  et  3. 

Muza  a  califa  Walid  prorex  in 
Africam  missus,  Mauritaniam  Tin- 
gitanam  adipiscitur,  Tingi  ipsa 
expugnata.  Alcoranum  recipi  ibl- 
dem  saiagit:  bellum  postea  movet 
Visigothis  ejus  provinciae  partem 
tenentibus  adorsusquepraecipuum 
oppidum  Septa,  hodie  (^euta,  quod 
comes  Julianus  defendebat,  ut 
vidit  se  nihil  proficere,  vastato 
agro  recessit.  Ex  AA.  Arabb  Pag 
n.  2. 


Impp  Justiniani  Jun  iter  Regn 
3et4. 

Tibcrit  Aug  3  et  4. 

Justinianus  malam  referensgra- 
tiam  Bulgaris  violata  pace  cum 
rege  eorum  conereditur  ;  at  infe- 
lici  exitu,  nam  fuso  ejus  exercitu, 
ipse  vix  fuga  elabitur  Gonstanti- 
nopolim.  Baron  et  Pag  ex  Theoph 
ad  an.  706. 

Drogo  fliius  Pippini  hoc  anno 
moritar,  longe  ut  pairi  super- 

ftanritf  poa  ^nteodit  psenao^ 


1457 
1458 


B 


1458 
1459 


1459 
1460 


D 


IV 

ei 

371 

I 

Hegira 

86 

2Jan 

fer  6 

Hegira 

87 

22DCC 

fer3 


I 

II 
Hemra 

12Dec 
ferh 


pollicetur.  Ex  Edd  Pag.,  n.  8  et 
seq.,  et  an.  seq.,  n.  5. 

Miles  impoenitens  in  Anglia 
moritur,  cujus  horribilem  exitum 
Baron  enarrat. 

Per  haec  tempora  moritur  Anast 
Hierosol  ep.,  sacrarum  imaginum 
vindex  acerrimus.  Pag  a.  seq.,  n. 
21. 

Joannis  VI,  4,  Joannis  VII,  1. 

Joannes  VI  cum  sedisset  a. 
3.  m.  2,  d.  12,  moritur  hoc  anno, 
die  11  Januar.,  eique  datur  suc- 
cessor  Joannes  VII,  qui  post  In- 
terp  m.  1,  dier  18,  ordinatur  Kal 
Mart.,  die  Dom  h.  a. 

Callinicus  patriarcha  Constan- 
tinopoIitanusjustoDei  judicio,  ab 
imperatoreoculis  orbatus  Romam 
in  exsilium  mittitur,  ob  temere  in 
apostolicam  sedem  tentata.  Baron 
a.  703  ejus  autem  successor  fit 
Cyrus  monachus.    . 

S.  Wilfridus  in  patriam  veniens 
aspere  accipitur  ab  Afrido^  qui 
deinde  infirmatur,  ac  restituere 
illum  in  suam  sedem  promitit, 
quod  factum  hoc  ipso  anno  a  filio 
el  siiccessore  ejus  Osredo  ;  et  in 
synodo  Niddana,  cum  omnibus 
reconciliatio  fit.  Edd  Pag.,  n.  11. 

Joannis  VII,  1  et  2. 

Pontifex  Truilanos  canones  mi- 
nime  emendat,  quin  potius  per 
eosdem  legatos  metropolitas  ad 
imperatorem  illosremittit.  Anast. 


ir 

III 
Hegira 

89 
1  Dec 
fer  5 


1460 

III 

1461 

IV 

Hegira 

90 

19  iVov 

/fer2 

Joannis  VII,  2  et  3. 

Joannis  VII,  quum  sedisset  a. 
2.  m.  7.  d.  17,  a  die  ordinat. 
Kal  Mart  705,  b.  a.  moritur  die 
18  Octob.,  eique  datur  successor 
SisiNNius,  qui  paucorum  dier  pon- 
tifex  fuit,  coepitque,  ut  videtur 
seq.  a. 

S.  Lambertus  Trajecti  ad  Mo- 
sam  episcopus  martyrium  confi- 
cit,  succeditS.  Hubertus,.qui  se- 
dem  episc  Leodium  transtulit. 
Vide  Baron  a.  698,  et  ibi  Pag  n.  1 
et  seqq. 

Alpes  Cottiae  Rom  sedi  resti- 
tuuntur,  ac  donatione  confirman- 
tur  aureis  litteris  exarata. 

Sisinnii  1,  Constantini  1. 

Sisinnius  quum  sedissetdies  20, 
obiisse  creditur  diem  suum  7  Fe- 
br.  h.  a.  datus  certe  est  ei  suc- 
cessor  Constantinus,  qui  post 
Interp  m.  1,  dier  18,  ordinatur  die 
Dom  25  Mart  h.  a. 

Felix  Ravennae  episcopus  ordi- 
natus  a  Rom  pontifice,  professio- 
nem  invitus  emittit.  Aqast  Baron, 


705 


706 


707 


708 


891 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


8S 


Anni    Romanorum     imperatores     Lang,  Anni    A     Anni  Bomani  pontifices,  et  res  Ecch-    Amd 

Feriodi,       reges,    exarchi,  res  gestae.  abUC.          Olymp  siasticx  Orientie  et  Occidentis.       JBrm 

Jul.  et  et  Heg.  ChritU 
Indict. 


5432 

•    7 
F 

Indict 

VII 
VIII 


5423 
®  49 

E 

Indict 
vm 

IX 


5424 

S>  20 

•    9 

D 

Indict 
II 

X 


5425 
®  21 

10 
CB 
Indict 

X 
XI 


Marcellin  apud  Baron  a.  714.  Pag 
h.  a.,  n.  2,  ex  Annal  Franc. 

Impp  Justiniani  Jun  Iter  resn.    1461 
4et5.  1462 

Tiberii  Auff  4  et  5. 

Duo  Angliae  reges  Coenredus 
Merciorum,  et  Offa  Saxonum 
Oriental  sese  abdicantes  Romam 
veniunt,  cumque  iis  Egwinui 
episcopus  Wlgornien,  petitum  ap- 
probatlonem  monasterii  Eveasml, 
quod  ipse  condiderat.  Ex  Bolland 
et  Mabiil  Pa^.,  n.  o  Baron. 

Impp  Justmlani  Jun  Iter  regn    1462 
5et6.  1463 

Tiberll  Aug  5  et  6. 

JustinianusmovetlnChersonem, 
ejusque  Incoias  (quorum  ingenia 
expertus  erat  exsilii  tempore)  ul- 
turus,  omne  crudelitatis  genus 
exercet.  Ex  Theoph  Niceph.  Mis- 
cell  Baron  Pag  h.  a. 

Joannes  Rizocopus  mlttitur  cum 
dignitate  in  Italiam  successor 
exarchi  Theophylactl.  Anast., 

Witiza,  qul  omnl  turpltudlne 
Hispan  regnumdeformavit,  morl- 
tur,  Eba  et  Sisebuto  Aliis  relictis, 
qulbus  posthabilis  levatur  Hode* 
ricus,  qui  uno  tantum  anno  regnat. 
Pag  n.  4,  qui  AA.  Hispanos  ad 
censuram  revocat. 

Impp  Justinianl  Jun  Iter  regn  6    1463 
et  7.  1464 

Tiberii  Aue6et7. 

Phiiippici  Invasoris  1. 

Justinianus,  quisupa.Chersoni- 
tis  ad  extremum  infensus,  quod  se 
Ibi  exsulantem  clam  Apsimaro  tra- 
dere  meditati  essent,  vallda  mlssa 
classe  mactari  omnes  fecit  *,  cum 
miies  abslinuisset  parvulis,  iis- 
dem  jugulandis  classem  miitit  h. 
a.  quod  aegre  ferens  ipsa  classls 
Bardanem  Niceph  Pergameni  fil. 
imperatorem  renuntiat,  qui  Phi- 
lippicus  dicitur,  Isque  Justlnian 
et  Tlberium  ad  Damalim  capite 
obtruncat.  Ex  AA.  Gr^cis  Baron 
Pag  Ducang  de  Fam  Byzant  Anast 
In  Constantlno. 

Childebert  IH  R.  Franc  moritur 
XVrn  Kal  Maii  succed  Dagob  III. 
Annal  Met. 

Imp  Philipplcl  Invasorlft  1,  et  2.    1464 

PhilippicussextamSynodumper  1465 
sequitur.  Cyrum  Cp.  Patriarcham 
ejicit,  suffecto  Joanne,  qui  damna- 
bilem  ceconomlam  macn»  Orlen- 
taiium  Episcopor  partis  defendlt, 
dum  ne  suis  dejiciantur  sedibus, 
damnant  sextam  Synodum,  et  Mo- 
nothelismum  tuenlur,  Imperatorl 
adhaerentes.  Agath  Diacperoratap. 
Combef  Auctar  ad  Biblioth  PP.  et 
Pag  sup  a.  n.  4,  et  713,  n.  1  et  3, 
late  Baron. 

Ansprandus    devicto    Ariperto 


IV  Constantinl  1  et  2. 

et  S.  Wilfridus  moritur  ante  men- 

372  sem  Maium,  postquam  iterum  ei 

I  apparuit  S.  Michael  mense  octaTO 

Hegiar  decimo,    anno    aetat    76,    quum 

91  f uisset  episcopus  45,  natus ex  Ead- 

8  Nov  mer  a.   634,   factus   eplsc   665. 

fer  6  Edd  Beda  Eadmer  Baron  Pag. 


I 

D    Hegxra 

^Oct 
ferk 


C 


11 
ii( 

Hegira 

93 

i9  0ct 

fer^ 


D 


III 

IV 

Hegira 

lOct 
fer6 


709 


Constantini  2  et  3.  710 

Pontifex  ab  Imperatore  Invlta- 
tus  Cpoiim,  eo  proflciscitur,  sol- 
vitque  a  portu  Rom  die  5  Octobrls. 
Neapolim  veniens,  ibl  invenlt  Jo. 
Rizocopum  venientem  Cp.  hle« 
mem  fecit  Hydrunti.Anast.  cum- 
que  eo  Pag  recte.  Baron  sea  a. 

Epocha  infausta  calamitatum 
Ecclesiae,  et  regni  Hlspanlarum. 
Nam  praefectus  Ceats  Jullanns 
parum  certa  de  causa  junctus  foe- 
derecum  Muza  Prorege  Afrlcae,  ei- 
dem  traditis  suis  oppldis  Hlspan 
invasionem  suadet.  Idem  Jullan 
cum  Tarifo  Abonzarcha  400  pe* 
ditib  ac  100  equitib  ad  fretum 
Gaditan  appeliunt  m.  Jui  praeda* 
que  onusti  in  Afrlcam  redeunt.  Ex 
Noweir.  Geogr.  Nub.  Roder.  Sca- 
lig.  Pag.  n.  4. 
Constantini  3  et  4.   *  714 

Pontifex  venit  Cp.  Ineunte  vere, 
multoquecum  obsequio  acclpltur, 
TruUan  Canones  Ecci  non  adver- 
santes,  quod  Joan  ¥111  non  fecerat. 
approbavit.  Lup  Schol  ad  Truli 
Can  Baron  et  Pag  710,  num  1, 
Romam  redit  die  24  Octob  secum 
gerens  donaliones  plures  ab  Imp 
Ecclesiae  fuctas.  Anast  Pae  Ibld. 
Julianus  cum  TarelLO  Abentlet 
alio  Saracenor.  Duce  m.  Apr  ad 
moniem  Gehei  Tarik  appeilnnt 
cum  12  millib  beilator.  Mensa 
autem  Jul  Hispanl  armis  jam  de- 
sueti  ultlmaamclunturclade.  Ro- 
derlcus  R.  perit,  neque  ejus  ca- 
daver  inventum,  novoque  ex  Afr 
milite  superveniente  Arabes  Ma- 
humetanl  Urbes  Hlspan  paulatlm 
sibi  subjiciunt.  Roder,  Pag  n.  8, 
et  seqq. 

Constantini  4  et  5.  712 

Ecclesiae  Hispan  praecipuae  pes- 
sumeunt.  Nam  Prorex  Afr  Mnza 
auditis  Tareki  victoriis,  et  Ipse 
transfretat  cum  12  milllb  arma- 
tor  expugnat  Urbes  Medlnatsldo-» 
niam,  Carmonam,  et  Hlspallm 
B^eticae  Metropolim  AA.  Arabes 
apud  Pag  h.  a. 

Post  haec  caspit  Regnnm  Asta- 
rum  ;  quum  nempe.  ad  Astarla 
montes  confugientes  Hlspani  Re- 
gem  crearunt  Pelagiuffl  FIitUs 
Duclt  Cantabr  filium  ex  Yai.  Hoe 
nevttffl  r«gnun  aBfttsUi  prlMoi 


GHRONOL.  A  ^  GREG.  M.  AD  STEPHANUM  III. 


894 


\ni   R(nnanorum     imperatores,     Lang   Anni     A  Ann»   Romani  pontifices^  et  res   JScc/e-    Annt 

iodi       rtges,  exarchi,   res    gestm,      ab  U.  C.  Olymp      siasticx  Orientis  et  Occidentis.       Mrm 

[^  ^tHeg.                                                      Christi 
%ct. 


cumBajoariorauxiliis,  fitRexLAn- 
gobardorum,  at  brevi  moritur, 
nempe  Idib  Jun  eique  succedit  fil 
Lintprandus  qui  Rom  Eccl  infen- 
sus  resnat  annos  31,  menses  7. 
Diac  liD  6,  cap  ult  Epitapn  Ticin. 


I 


36       Impp    Pbilippici  Invasoris  2. 
22      AnasUsii  II.  Aug  I. 

41  Anastasius  Aug  inordinemre- 
dacto  Pbilippico  qui  re^averat 
lict  an. 4,mena6,  nempeamediomense 
I  Decemb  imperare  incipil  4.  Jun 
die  Pentecost.  Pag  ex  Graecis  AA. 
et  ex  Paulo  Diac  et  Beda,  sed  ante 
eum  Baron. 

FI.  Scbolasticus  Exarcbus  in 
Italiam  missus,  hoc  anno  pervenit 
Romam  cum  Sacralmp  Anastasii ; 
vel  tardius  anni  sequentis  initio. 
LiutprandusR.  Langobardorprid 
Kal  Mart  suas  leges  fert  Prol. 

Walid  Califa  Muzam  sup  a.  ma- 
gna  clade  affeclum  a  Pelagio  revo- 
cat.  Hic  misso  ex  Afr  Aodulaziz 
filio  in  Hispan  pergit  in  Syriam 
ubi  accusatus  a  TarelLO  pcMSulatus 
apud  Caiifam,  damnatur  mille  mil- 
lib  et  decies  centum  mill  soiidor 
et  in  exsil  peiiitur,  quare  moerens 
moritur.  Roder  Pag  n.  6. 

Imp  Anastasii  IL  Aue  1  et  2. 

Duo  majoresdomus  Pranc  Pipi- 
nus  Heristallus,  et  Grimoaldus 
filius  h.  a.  moriuntur.  Pigino  scl- 


23 
42 


ict  licet   sgrotante  Grimoaldus    ad 

I  orandum  procedens  ad  Basilicam 

II  S.  Lantbberti  ^ro  saiute  patris  oc- 
ciditur  m.  Aprili ;  Pipinus  autem, 
ex  Annal  Metconfirmatus,  fiiiique 
caedem  ultus  aegrotans  iterum  mo- 
ritur  mense  Decembri.  Baron  et  ex 
Contin  Fredeg  Pag  n.  3.  Antea 
tamen  Theodoaldum  ex  Grimoaido 
filio  nepotem  majorem  domus  in- 
stituerat  cum  Dagoberto  Rege 
Ibid. 

PostPipini  mortetn  tribus  seqq 
annis  Gallia  intestinis  bellis  labo- 
rat :  Caroli  postea  Martelli  ope 
omnia  componuntur.  Cont  Fredes. 

Impp  Anastasii  II.  Aug  2  et  3. 
Theodosii  lU,  Aug  4. 

Anastasius  instructam  classem 
mittit  contra  Saracenos  :  ea  vero 
deficiens  acciamatoImpTheodosio 
relrocedit.  eoque  duce  Cp.  obses- 
sum  redit.  Anastasius  Niceae  se 
munit.  Cipolis  semestrem  obsi- 
dionem  passa  Theodosio  se  dedit, 
qui  m.  Martioseq  anni  in  ordi- 
ne'n  illo  redacto,  imperat. 

Franci  seu  Neustrasii,  qui  aegre 
ferentes  PipinumAustrasiumpari 
auctoritate  uti  in  Neustrasia,  et 


4465 
4466 


B 


G 


4466 
4467 


finibus  circumscriptum  anno882, 
maximeeratdilatatttm,  utconstat 
ex  Concilio  Oveten  eo  anno  ceie- 
brato.  Ovetensi  enim  tunc  Metro- 
politaedeclaratosubjiciebantur  22 
Episcopi,  ut  observat  Pag  num 
47.  Hoc  autem  in  novo  Regno  et 
Stirps  Regia,  et  illibata  fides  Catho» 
lica  conservatae,  quae  postea  an. 
4088,  sub  Urbano  II,  iterum  flo- 
rere  coBperunt  tota  Hispania, 

IV         Constantini  5  et  6.  743 

et         Comes  Julianus  et  Filii  Witizae 

373    truncantur  capite  Muzae  jussu,  qui 

I      factionisauctoreseoscredidit  post 

Heffira  cladem  a  Pelagio  acceptam.   Sic 

95  calamitatis  Hispan  auctor,  ante- 
26  Sfjpt  quam  Muza  revocetur  in  Syriam, 

fer  3    paenas  sceleris  luit. 

Hispanis,  qui  remanserunt,  li- 
berum  fuit  vivere  Christiano  m^- 
re  :  habebant  Judices  e  sua  gente 
a  Prxfectis  Saracenorum  conces- 
sos,  iisqueantiquaComitumdigni- 
tas  dabatur,  ut  Proceres  partem 
in  Repub  habentes,  et  plebem 
Christianam  in  officio  continerent, 
Marca.  Mar  Hisp  1.  3,  c.  2.  Idque 
praesertim  Califa  Saracenor  Marva 
ut  an.  744  patebit.  Hiuc  viguit 
Officium  SS.  Isidori,  et  Leandri, 
et  Mozarab  Liturgia,  ut  hodie  in 
sex  Parochiis  Toletanis  adbuc 
vigei.  Roder  Pag  num  7.  Yide 
Diatrib  praemissam  to.  6  Jul. 
Act  SS. 

ConsUntini  6et7.  744 

II  Hoc  anno  conditur  a  quodam 

Hegira  Senatore  Y.  C.  Monasterium  Mo* 

96  niallum  Sanctae  Mariae,  et  San- 
46  5cp(  cti  Anreliani  Ticini.  Mabill  Itin 

fer(  lUl. 


D 


4467 
4468 


II  Constantini  7.  S.  Gregorii  IL  4.    745 

III  Constantinus  quum  s<Mlisset  ann 
Hegira  7,d.  45,  a  die  25  Martii  708,  h. 

97     a.  moritur  die  6  April  eique  suc- 

5Sep(  ceditS.  GREGORiusIIqui  post  40 

ferb    dier  Interpontordinatur  49  Maii. 

S.  Germanus  Metrop  Cyzicena 

Cp.  translatus  ordinatur  Episcdie 

44  Au^  qui  fecit  Svnodum  Cpoiit 

400Episcoporum  ao  Anonymo  au- 

ctore  libelli  Synodici  memoratam 

de  aua  altnm  silentium  in  Annalib 

et  ejus  vita  ap.  Hanschea  42^  Maii 

Pag  n.  8. 


8^ 


AD  ANASTASIQM  PROLBGOMENA  BDJT.  ROM.-VATIC. 


5429 
®25 

E  D 


B 


Anni   Romanorum     imperatores,   Lang,    Anni     A 
Periodi       reges    exarchi,    res  gestae.      ab  U.  C. 
Jul,  et 
Indict. 

Aastrasia,  tamultuabantur,  post 
ejus  mortem  adversus  Theodoal- 
dum  insurgunt :  grave  committl- 
tur  beilum,  ac  paulo  post  ipse 
Theodoaldus  moritur  :  succedit 
Ragenfridus  in  Neustrasia ;  Austra- 
siae  vero  res  periclitantes  Carolus 
Martell  e  custudia  novercae  Plectru- 
dis  divinitus  liberatus  restituit 
ExCont  Fred,  Pagn.  3. 

Dagob  III  R.  Franc  moritur : 
Buccedit  Childericus  II. 

Walid  Galifa  mortuo  23  Febr 
snccedit  Soleiman  frater  Califa 
XIV.  AA.  ap.  Pag  n.  7. 

Impp  Theodosii  ill,  Aug  i.  U68 

Leonis  Isauri  Aug  1.  4i69 

Leo  Isaurus  Orient  Copiar.  Dux 
pro  Anastasio  semper  pugnans, 
Indict  ideoque  Theodosio  infensus  Arta- 

XIV  basdi    Armenicar  Cahorlt  ducis 

XV  auxilio  in  eum  conspirat  Theodos 
rerum  bellicar  insciens  consilio 
suorum  se  abdicat,  et  cum  fllio 
Monachum  induit  Imp  anno  non 
expleto,  Niceph  Baron.  Ex  Theoph 
Initiumquideml.npLeonisTheoph 
sumens  a  die  25  Mari  innuere 
videtnr  acclamationem  Amorii 
factam.  Vide  prxfat  n.  26  et 
seqq. 

Eclips  Lunae die  43  Januar  fer  2,     A 
hor  7,  post  Merid  didti  Eclipt  48, 
36,  caepta  obscurari  paucis  mi- 
nutis  post  hor  5,  a  Meridie  Anast 
Calvis. 

5430       Imp  Leonis  Isauri  Aug  4  et  2.       4469 

Q^  26      Saraceni   Mnsalma   Duce    qui    4470 

9  45   hiemaverant  in  Asia,  ut  vident  se 

C      illusosaLeone,inThraciamiterum 

Indict  movent,  terra  marique  obsident 

XV      Cpolim,  quae  B.  V.  praesidio  libera- 

I       tur,  Saracenis  terra  marique  in- 

Senticladeaffectis  Coepit  obsidio 
ie  45  Aug  die  autem  8  Octob. 
ipse  Suliman  Califa  moritur,  cui 
succeditOmarusCalifa  XV,  anno 
videlicet2  Lednis,  ut  habet  Theo- 
ph.  et  Miscel  contra  Recentiores, 
quiad  huncannum  differunt  Leo- 
nis  principia.  Beda  Diac  Bar  pag, 
n.  4. 

Pugna  Vincianensis,  in  qua  Rei 
Chilpericus  etRagenfridus  Majo- 
res  domus  a  Garolo  Martello  vin- 
cuntur.  Annal. 

5434       Imp  Leonis Isauri  Aug  2  et  3.      4470 
0  27      Constantinus  Copronymus  na-    4474 
9  46  scitar  Leoni  ex  Maria  uxore,  quae 
B      coronatur  Aug  die  24  Octob  ex 
Indict.  Theoph  Pag  seq  a.  cum  Bar.  n.  9 

I  Miscell. 

II  Eclipsis  Solisin  Hispaniadie  3      ^ 
Jun  fer  6,  hora  post  merid  prima 
min  45.  Digiti  Ecliptici  42, 44,  Sol 
in  45.  gr.  Gemin  Isidor  Pac  Roder 
Tolet  Calvis  Pag  n.  5. 

Terraemotu  Syriam  quatiente 
impius  Umarus  Christianos  a  flde 
deftcere    compellit  \    deficientes 


Anni  Romani  pontifices^  et  res  Eccle-  Am 
Olymp  siasticae  Orientis  et  Occidentis.  Mri 
«^  ^^g  Chrii 

Langobardi  auferuntRom  Eccl 
Cumanum  Castrum,  quod  Greg 
redlnit  70  aur  libr  a  Duce  Neap 
qui  cum  Theodimo  subd  et  Correct 
e  Langobardor  manibus  illud  eri- 
puit.  Anast  et  Diac  Baron  Theo- 
dimi  Epitaph  affert  nulla  temporis 
nota  ex  Eccl  S.  Andreae  ad  Nidum 
Neap  unacum  alioantiquiori  Can- 
didae,  quod  pertinet  ad  an.  585. 


III  Gregorii  n,  4  et  2. 

IV  Inundatio   ingens  Tiberis  per 
Uegira  septem  dies.  Anast. 

98        Monasterium  Cassinense  a  Lan- 

24  Au//  eobardis  eversum  ab  annis  fere 

fer  2    440  instauratur  a  S.    Petronace 

sexto  Abbate  post  Sanctum  Bene- 

diclum.  Baron  Mabillon  et  Pag  n.  7. 

S.  Bonifacius  Winfridus  apnel- 

latus  ex  Anglia  navigat  in  Frisiam 

cum  duobus  Monacbis  ut  Evan- 

gelium  ibidem  praedicet.  Ex  Ejus 

vita  Pag  n.  46. 

Theudo  Bajoariorum  Dux  opera 
Sancti  Rutberti  ad  fidem  conver- 
sus  peregrinatur  Romam  Baron 
726,  et  ibi  Pag  num  45. 


IV         Gre^oriill,  2et3. 

et        S.  Ri^obertus  Remornm  Episco- 

374     pus,  qui  ante  Vincianam  pugnam 

I      Curolo  MHrtello  aperire  noluit  vi- 

Heoira  surus  exitum  belli,  ab  eodem  post 

99      relatam  victoriam  e  sede  expelli* 

44Aii{7tur,   atque  intrudilur  Milo  Trev 

fer  7    Jam  episcopus.   llle    autem  egit 

exsul  in  Vasconia,  ubi   miracolis 

claruit.  Baron  et  Pae  n.  5. 

S.  Wibertus  qui  merat  ordina- 
tus  Bpisc  ut  Frisiis,  et  vicinis  po- 
pulisannunclaretEvangelium,  mo- 
ritur  h.  a.  mense  Martio.  Baron 
Pagex  Chron  Sandionys  n.  7. 


D 


I  Gregorii  II,  3  et  4. 

II  S.  Bonifacius,  qui  ante  bien* 
Hegira  nium  ex  Anglia  in  Frisiam  venit, 

400  et  vix  an.  dimidium  ibi  moratus 
3  Aug  redieratinpatriamsuam,  hocanno 
fer  4  recusata  abbatis  digniute  profi- 
ciscitur  Romam  circa  mensem 
Octobrem  cum  sociis  aliquot.  Die 
vero  30  Nuvemb  a  S.  Pontifice 
accipit  Apostolicum  monus :  ot 
probat  Paeius  ex  Aactoribos  vltae 
ejus  Wiilibaido,  et  Othlooo  n.  4  e( 
seqq  anoi  seq  cum  Bar. 


746 


W 


14^ 


U71 
U72 


23/»/ 
feri 


CHRONOL.  A  S.  GRBG.  M.  AD  STEPHANUM  lll. 

«»    iio?na/ioruw    tmperatores,    Lang.    Anni     A     An«»     Romam  pontiftces    et  res  Eccle^ 
^J       reges,  emrchi,  res  gestw.         abU.C.         Olymp       siasticTorS  /t  OcM^t 

ict.  ^^^^- 

praemiis  allicit,  constantes  aatem 

iniquissimis  latis  iegibus  dire  per- 

sequilur.  TheophMisc. 
«       Imp  Leonis  Isauri  Aug  3  et  4. 
»      Carolus  Martelius  tertium  pu- 
n  gnat  cum  Chilperico  Rege,  et  Re- 

ginifredo  majore  domus  :  hic  vi- 
tct  ctus  fuga  elabitur  ad  Andegaven- 

sem  civitatem :  Ghilpericum  fu- 
i      gieniem  cum  Eudone  Duce  Aqui- 

taniae   et    Ihesauris    persequitar 

usque  Parlsios.  Ex  contin  Fredeg 

conlra  Diac  Pag  n.  ^Oet  U. 
Radbodus  Rex   Frisiorum  ma- 

gnus    Christiani    nominis   osor, 

paulo    post  adventum  S.   Boni- 

facii    moritur.    Baron.   et   Pag. 

11.  ft. 

Imp  Leonis  Isauri  Aug  4  et  5. 

Constantini   Copronymi  Augl. 

Conslanticus  Copron  creattir 
Aug  a  patre  et  flt  consors  Imperii 
:^  die  31  Martii  ipso  die  Paschatis. 
Theoph  Miscell. 

Umarns  Califa  Saracenoram 
moritur  vii  Idus  Febr  eiquesac- 
cedit  frater  Izitus  Caiifa  XVI,  qai 
antea  conregnabat.  Ex  Elmalcino 
Pa^  n.  2. 

Chilpericus  Rex  Francor  morl- 
lur  ;  succedit  Theodoricus  IV  se- 
ptennis  a  Dasoberto  III  patre 
relictus,  qui  edacabatur  in  Mo- 
nasterio  Calensi.  Pag.  num.  3 
et4. 


MB 


Anni 
Mr<B 
ChansH. 


B 


n         Grefforii  II,  4  et  5. 

ni         S.  Gregorins  mittit  Bonifacinm 

fjfi'*^  ad    conversionem     Germanoram 

104     suis  manitum  litteris,  quas  dedit  h 

a.  Idlbus  Maiis.  Has  recitat  Baro 

ex  Willibaldo  ;  quarum  character 

temporar  est  an.  3.   Imp  Leonis 

Ind  2. 

Pessimam  Ecclesiaram  Galliae, 
et  Germaniae  constitationem  per 
haec  tempora  refert  Pagias  ex  Hin- 
cmaro  n.  8 


3 

'8 

? 


U72 
U73 


I 

l 

9 


Impp  Leonis  Isauri  Aug  5  et  6. 
Constantini   Copronymi  Aug  \ 
et  z. 

Izitus  Califa  edit  decretum  ad- 
.   versus  sacras  imagines  Christia- 
norum  :  ut  Pag  n.  1,  a.  723,  cum 
Baron. 

Alahorus  praefectu$  Saraceno- 
ram  Hispan  nequidquam  tenta- 
verat  Galliam  Narbonen,  at  Zama 
ejassuccessor  h.  a.  qui  esttertius 
suae  Praefecturae,  eam  suae  subjicit 
potestati.  Idem  postea  tentato 
Toiosa  ab  Eudone  Aquitaniae 
Duce  superatur  et  occiditur :  quare 
Hispaniae  Praefectus  post  eum  fit 
Ambiza.  Ex  Isid  Pac  et  Roder 
Pag.  n.  4  et  seq. 

S       Impp  Leonis  Isauri  Aug  6  et  7. 

Fl.  ConsUntini  Copronymi  Aug  2 

et3. 

Leo     Hebraeos     et  Montanistas 

zt  baptizari  cogit;  quare eorum  muiri 

maiuerunt  propriis  in    domibus 

cremari.  Theoph  Baron  Pag. 

3       Impp  Leonis  Isauri  Aug  7  et  8 

\       Fl.  Constantini  Copron  Aug  3  et  4 

\       Africani,  ^ui  Africam  invadenti- 

bus  Saracenis,  Europae  se  effude- 

zt  rant  victum  quaeritanies  ab  ordi- 

nib.  Ecciesiasticis,  detecti  aut  Ma- 

nichaei,  aut    Donatistae    generali 

decreto   prohibentur  a  quoquam 

Eplscopo  ordinari.  Baron. 


U73 
U74 


IV         Gregorll  H,  6et  7. 

et         Concilium  Rom  \  sub  S.   Gre- 

375     gor  U.  Anno  Leonis  6  PC.  6  Con- 

1       stantini  2   mense  Aprili  Ind  IV. 

Heaira  Quare  Baron  recte  celebratum  ait 

403     hoc  anno.  Pagius   vero  ob  male 

31  Jun  constitutum    Leonis    principiam 

fer  3  Codd  omnesemendare  cogitur  n.  4. 

S.  Joannes  Eboracensls  Episco- 

Sus,  qai  ante  qaadriennium  ab- 
icato  Episcopata  ad  Monasteriam 
redierat.  de  more  SS.  Episcoporum 
Angliae  nujus  temporis,  h.  a.  mo- 
ritur.  Beda  Pag  n.  6  et  seqq. 


U74 
U75 


D 


U75 

U76 


I  Gregorii  U,  7  et  8. 

II  S.  Bonifacius.  qui    per   trien- 
Hegira  nium  moratus  erat  in  Frisia  cum 

404  S.  Willibrordo  ejus  gentis  Epi- 
34  Jun.  scop.  oblatam  episcop  dignitatem 

fer.  4  recusansin  Germaniam,  quo  a  S. 
Gregorio  missas  erat,  proficisci- 
tur,  Baron  et  Pag. 

11         Gregorii  II,  8  et  9. 
m         S.     Bonifacius,    qui    prospero 
Hegira  successu  in  Hassia  et  Tharingia 

405  praedicaverat  Evangelium,  Ro- 
40  Jun.  mam  invitatus  Apostolicis  litteris, 
fer.  5.  ibi    consecratur  Episcopus  nalli 

sedi  addictus  prid  Kal  Decemb 
ipsisque  Kalendis  datae  epistolae 
plures,    ut  Apostolicus    Legatus 


749 


'  iic        Grecorii  U,  5  et  6.  720 

IV        L.  Germanus  Patriarcha  Cp.  co- 
Hcgira  ronat  puerum  Constantinum  a  pa- 
402    tre  factum  consortem  Imperii  die 
42  Jul  Sancto  Paschatis.  Teoph  Bar. 
ferS 


724 


722 


723 


^ 


899 


AD  ANASTASIQM  PROLBGOMENA  RDIT.  ROM.-VATIC. 


90( 


Anni   Ramanorum,    imperatores    Lang     Anni     A 
PenadU        reges  exarelUf  res  gestm.         ab  U  C. 
Jul.et 
Indkt. 

Tbeodo  U  Tetrarcha  Bajoa. 
moritur,  eique  succedit  filius 
Grimoaldtts,  Ttieodebaldo  altero 
fil  et  Tetrarcha  prsemortno,  forte 
etiam  Theodeberto  alio  filio.  Pag 
n.  9. 
5437  Imop  Teonis  Isauri  Aug  8  et  9  4476 
0   5   post  Gos  viii  et  IX.  U77 

Indict 

VII 
VIII 


Fl.  Gonstantini  Gopron  Aug  4  et 


5. 

IzidnsCalifa  Saracenorum  post- 
qnam  regnavit  an.  4  m.  4  mori- 
tur  die  4  Febr  eique  succedit  Ui- 
siamus  frater  Gaiifa  XYII.  ExEi- 
mali  Pag  a.  snp  n.  8. 


B 


5438  Impp  Leonis  Isanrl  Aug  9  et  40.  4477 
^6  Fl.  GonsUntini  Gopron  Aup  5  4478 
94    et6. 

6r        Tetrarchia  Bajoariae  ab   Theo- 
IndUct.  done  II  instituta  finem  habet  cum 

VIII  morteGrimoaidi  ex  fratribns  po- 

IX  stremi  in  primo  bello  BaJoa**iis  fa- 
cto  h.  a.  a  Carolo  Martello.  Huc- 
bertus  snccedit  in  tolo  Ducatu, 
qui  erat  fil  Theodeberli  natu  ma- 
Joris  filii  Theodonis  II.  Ex  Annal 
Paff  n.  6  et  seq. 

Saraceni  ab  Eudone  Aqnitaniae 
Dnce,  qni  sacras  spongias  Roma 
acceptas  inter  milites  dlviserat, 
magna  cladeafficiuntur  anno  unde- 
cimo  post  Invas  Hispan  nempe  ab 
a.  744  unde  piures  ordiuntnr. 
Anastas. 

Ambiza  praefectns  Saracenor. 
Hispmoritur,  eiquesuccedit  Jahie. 
Isid  Pac  Roder. 

5439  Impp  Leonislsauri  Aug40et4i.  4478 
0  7  Fl.  Constantini  Copron  Aug  6  4479 
•  5     et7. 

JP         Leonis  vesania   contra   Sacras 
Indict.  Imagines  h.  a.  incipit  V.  an  730 

IX  unde  principium  odii  Imp  in  S. 

X  Germannm  et  alios  Praesules  et 
Ghristianos  omnes.Gregorius  ipse 
qni  hucusque  litteras  quotannis 
accipiebat  ab  Imp  nullas  amplius 
accipit  quare  is  anno  incerto  ad 
Garoli  praesidinm  se  vertit  Bar  et 
Pae  ex  Theoph  et  Misc  h.  a.  et 

Graeci  occasione  Imaginnm  re- 
bellantes  classem  Gp.  admovent, 
48  Oclob  conflignnt,  superantur  : 
ideoqueaudacia  Imperatoris  auge- 
tnr.  Theoph  cumqne  eo  Pag  seq  a. 
n.  4.  AuctorMiscel  habet44^alMa- 
ias  et  ad  seq  a.  refert,  quem  se- 
quitur  Baron. 

5440  ImppLeonisIsauriAug44et42.  4479 
$>  8  FI.ConstantiniGoprAug7et8.  4480 
9  6       Paulus  Exarchus  missus  sup  a. 

E     ab  imp  ut  facinus  cnm  Spathariis 

Indict  perpetraret   interficiendi  pontifl- 

X     cem  ab  Italis  pontiflcem  defenden- 

XI  tibns  interflcitur ;  ejnsqne  succes- 
sDr  mittitur  Eutychtus  ob  eumdem 
sceleBtum  flnem. 


D 


Aiutt  Romani  pontifices^  et  res  Ecck^  Anni 
Olymp.  siasticm  Orientis  et  Occidentis.  Mrm 
et  Heg.  ChrisU. 

ubique  reciplatur,  a  Bar  recitan- 
tur  n.  a. 


III  Greeorii  II,  9  et  40. 

IV  S.  GregorftcribitBonifacio  prid 
Hegira  Non.  Dec  a.  Leon  8,  PG.  8,  Con- 

406  stantini  5,  Ind  8,  qui  in  Hassia  et 
29  Maii  Thuringia  post  reditum  incredibili 

fer.  2.  snccessu  fidem  annnntiabat.  Baron 
fuse. 

Yen  Beda  librum  suum  de  sex 
aetatibus  absolvit  anno  Leonis  9, 
nempe  h.  a.  ait  Pag.  a.  725, 
n.  4. 

IV        Gregoriill,  40et  44. 

et        S.     Gorbianus    Bajoariae     Te- 

376    trarcham  Grimoaldum  reprehen- 

I       dens,  quod    Plictrndem    uxorem 

Hegira  fratris  sui  incestis  nnptiis  retine- 

407  ret,  ab  hac  nova  Herodiade  mi- 
49  Maii  rum  in  modum  exagitatnr.  Baron 
fer.  7.  snp  a. 

.£thelbertus  R.  Gantuariae  gra- 
tnlatur  S.  Bonifacio  ob  insentes 
conversiones  ab  eodem  lactas, 
cupitqne  pius  Rex  secum  ha- 
bere  commercium  litterarum.  Ba- 
ron.  et  Pag  ex  Epistulis  Bonif. 
n.  42. 


I  Gregorii  II,  44  et  42. 

II  Ima^o  Christi  aerea  e    snmmo 
Hegira  Palatii  portae    ab  Imp   dejicitur 

408    quam  martyrio  defenaunt  mu]ie« 
8  Maii  res.  Baron   h.  a.  Pag  730,  nnm  9 
fer.  4.  uterque  ex  Theoph. 

S.  Gregorius  respondet  ad  Gon- 
snltationes  S.  Bonifacii  anno  Leo- 
nis  40,  Gonstantini  7,  x  Kal  De- 
cemb  Baron  recitat  ejns  Episto- 
lam,  nec  non  aliam  Bonifacii  ad 
Danielem  suum  olim  in  Anglia 
Eplscopum,  hoc  anno,  et  cnm  eo 
Pa{?  n.  46. 

Ina  Rev  Occid  Saxonum  abdi- 
cato  Regno,  quod  inierat  an.  689 
peregrinatur  Romam.  Ex  Beda 
Pag  n.  45;  ex  Polyd  Baron  an.  740. 


it         Grei^orii  11, 42  et  43. 

III         Dum  in  Italla  insidiae  tenduntnr 

Hegira  Sancto   Pontifici   ab  Iconomachis 

409    [mperialibus,  S.  Jo.   Damaacenus 

27AprSyrns  Damasci  PraefectuSg  etCt- 

fcr  4    lifae  Saracenorum  Minister,  tret 

orationes  et  alia   oposcala    edlt 

contra     Iconomachos.    Gombeflto 

hist  Monothel  Baron  Pag  n.  3. 


724 


725 


726 


727 


901 


CHRONOL.  A  S.  GREG.  M.  AD  StEPHANUM  HI. 


Anni    Ramanorum   imperatores,  Lang.    Anni      A     Anni    Romani  pontifices,  et    res  Eccle^ 
Periodi         reges,  exarchi,  res  gestm.         ab  U.  C.        Olymp.      siasticm  Orientis  et  Occidentis 
Jul.  et 


IniHct. 


etHeg. 


5444 
e    9 

DC 
Indict 

XI 

XII 


5442 

®    40 
8 
R 

Indict 

XII 
XIII 


5443 

a  44 

•  &9 

A 

Indict 

XIII 
XIV 


5444 

«>  42 

40 

G 

Indict 

XIV 
XV 


Saraceni  Nicaeam  Bythiniae  me< 
tropolim  obsident  aestivo  tempore, 
ac  re  infecta  recedunt.  Miscel. 
Baron  AA.  ap  Pag  nam  2. 

Imp  Leonis  Isauri  Aug  42  et  43.    4480 

Fl.  ConsUntini  Copron  Aug  8    4484 
et  9. 

GarolusMartellus  Bajoarios  ite- 
rum  rebellantes  secundo  praelio 
superat.  Ex  Annal  Pag  n.  4. 

Jatiie  praefectut  Saracenor.  His- 
pan  quuoi  triennio  eam  gubernas- 
set,  moritur ;  succeditCodoyfa  per 
menses  tantum  sex«  exeunte  enim 
h.a.eidemsucceditOthsman,  brevi 
et  ipseextinctuspost  menses  qua- 
tuor.  AA.  ap.  Pag  n.  2. 

Sntriense  Castelium  a  Lango- 
bardis  occupatur  perdies  quadra- 

flnta  ac  deinde  redditur  S.  Sedi 
nast  Baron. 


Imp  Leonis  Isauri  Aug  43  et  44. 
Fi.ConstantiniCoprAag9et  0. 

Othsman  praefectus  Saracenor. 
Hispan  moritur,  quum  4  tantum 
mensibus  gubernassetHispan  suc- 
cedii  Uaitnanus,  qui  decem  men- 
sibus  praefecturam  exercet.  AA. 
ap.  Pag  sup  a.  n.  2. 

Saraceni  in  Gallias  irrumpunt, 
magnaque  flt  eorum  caedesBeda 
lib  5,  c.  24  et  Epit  Anast  Baron 
Pag  n.  3. 

Yisi  h.  a.  cometae  duo  alius  ab 
Oriente,  alius  ab  Occid.  Ibid. 

Imp  LeonisIsauriAug44et  45.    4482 

Fl.  Constantini   Copr  Aug  40    4483 
et  44. 

Leo  aperte  Sacras  Imagines  per- 
sequitur  evulgatis  edictis :  quare 
Itaiia  omnis  ab  eo  deflcit;  Ra- 
vennae  praesertim  et  Venetiarum 
exercitus  novum  creare  impera- 
torem  meditatur,  at  S.  Pontifex 
intercedit  impii  Leonis  conversio- 
nem  sperans.  Anast  Pag  n.  8. 

Mahometus  succedit  Othsmam 
praefecto  Saracenor  Hisp  et  pauio 

f^ostcirca  m.  Martstatnit  in  suo 
oco  Abberraman,  qui  fere  trien- 
nium  gubernat.  Pag  a.  n.  728, 
n.  2. 

Carolus  Martellus  semper  vi- 
ctor,  committit  praeiium  cum  Sue- 
vis  et  eos  domat  Annal.  Pag  n.  46. 
Impp  Leonis.Isauri  Aug  45  et  46.    4483 
FL  ConsUntini  Copr44et42.    4484 
Eudo   Dux  Aquitaniae     pacem 
frangit  sancitam  cum  Carolo  Mar- 
telio    duodecim  ante  annos:  at 
semei  et  iterum  profligatur  h.  a. 
ExAnnal  Pagn.  45. 

Abberraraam  Praefectus  Sara- 
cenor  Hisp  Monasleria,  et  urbes 
Aluensem,  et  Senonensem  in 
Gailiis  vastat.  AA.  ap.  Pag  n.  43. 
Historia  Anglorum  Y.  Bed» 
€lplicUi  Beda  irt  flne  libS. 


III 

IV 

Hegira 

440 
46  Apr 

ferB 


B 


1484 
1483 

IV 

et 

377 

• 

• 

I 
Hegira 

444 

5  Apr 

ferS 

D 


S.  Hucbertus  Leodien  Episco- 

6us  moritur  hoc  anno  non  seq  ut 
ar  in  append  ad  to  9.  Ex  Coint 
Pag.  n.  4. 

Gresorii  II,  43  et  44. 

S.  Germano  tenduntur  insidiae 
ab  Imp  per  AnasUsium,  qui  postea 
flt  ejus  snccessor.  Baron. 

S.  item  Jo.  Damascenus  Imagi- 
num  vindex  insidiis  petitur  : 
conflcU  enim  epistola,  qua  ille 
proditor  declarabatur  ad  R.  Sara- 
cenor  mittitur,  qui  veram  credens 
dextram  S.  Viro  ampuUri  Jnbet, 

ana  per  B.  Virginem  ei  restituta, 
egi  esse  ccepit  carior,  quam 
antea :  is  Umen,  omiiibus  suis 
rebus  venditis,  flt  monachus. 
Baron. 

Snb  Jahie  Praefecto  Christiani 
in  Hispaniis  paciflce  habiti,  et  Sa- 
raceni,  Maurique  iis  adversantes 
acerbe  puniti.  Isid  Pac. 

GregoriiU,  44et45. 

S.  Ecbertns  Monachus  Anglus 
qui  olim  mediUns  conversionem 
Germanorum,  quum  minime  id 
iicuerit,  in  Hiberniam  transierat, 
et  monachos  Hiienses  docuerat 
S.  Pascha  juxta  Catholicam  Ro- 
manam  Ecclesiam,  h.  a.  die  ipso 
Paschatis  moritur.  Fuerat  is  di- 
vinitns  a  peste  liberatus.  Ex  Bed 
Pag  n.  7. 


I  Gregorii,  45  et  46. 

II  S.  Germanus  qui  sederat  Cpoli 
Hegira  annos  44   m.  5    d.  7    abdicare 

442  compellitur  die  7  mensisJanuar 
96MaHfer  3  *et  in  exsilium  mittitur. 
fer  4    Theophan  Baron  et  Pag. 

Duae  S.  Greff  Epistolae,  quas 
Baron  refert  a.  726  huc  pertinent : 
prima  scilicet  ad  Imperatorem 
est  mitior,  quippe  conversionem 
ejus  quaerebat  Pontifex  ;  alia  vero 
ad  \nasUsium  Patriarcham  in- 
trusum,  est  valde  aculeau ;  eum 
excommunicat,  nisi  resipiscat, 
etc.  Anast  Baron. 

S.  Corbinianus  primns  Episcop 
Frlsingensis  moritur.  Pag  n.  43 
et  seqq. 


II  Gregorii  II,  46.  Gregorii  UI,  4. 

III  S.  Gregorius  II  quum  sedisset 
Hegira  a  die  49  Maii  745  annos  45  m.  8, 

4 13    d.  24.  supremum  diem  obit  h.  a. 

45  Mar  die  44  Febr  daturque  ei  successor 

fer  5    S.  Gregorius  III  qui   post  35  d. 

interpontconsecraturdie  48Mart. 

h.  a. 

S.  Bonif  dat  litterasad  Greg  IH 
debiUm  S.  Sedi  subjectionem  pro- 
mittens  et  piurimas  conversiones 
narrans,  at  non  exsUnt.  Bar  et  Pag 
ex  Othlono  in  ejus  Vi 


902 

Ayint 
JSrss 
Christi. 


728 


729 


730 


731 


903 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  BDIT.  ROM.-VATIC. 


Anni    Romanorum    imperaiores,     Lang  Anni     A     Anni    Romani  Pontiflces.  et  res    Eccle^    Am 

Periodi      reges,  exarchi,   res  gesUB.  ab  UC4       Olymp.  siasticx   Orientis,    et  Occidentis.    Mn 

hd.et                                                                         etHeg  Chrii 
Indict. 


5445 

Ve 

Indict 

XV 

I 


5446 

•  42 

D 
Indict 


II 


5457 
®  15 

•  43 

1: 

Indict 

II 

III 


5448 
(£f  16 

Indici 
III 

IV 

5449 
©17 

ff 

Indict 

IV 
V 


Impp   Leonis  Isaari    Aug   16    1484 
et 17.  1485 

FI.  Gonstantini  Gopron  12  et  13. 

Leo  jun^it  matrimDnio  cum 
Codstantino  fli  Irenem  flliam  Ca- 
gani  Tlieophan  Baron. 

Garolus  Martellus  dnobus  ma- 
gnis  pneliis  Saracenos  aflQxit, 
primo  nempe  h.  a.  altera  vero 
a.  737  hoc  juxta  Narbonam  apud 
Byrram,  ilio  in  Aquitania  apud 
Pictavos,  Eudo  enim  sup  a.  bis 
victus  a  Garolo,  quum  h.  a.  de 
re  communi  contra  Saracenos 
a^eretur,  auxiiium  ab  eo  petit, 
simulque  conjunctis  viribns  in- 
signem  victoriam  referunt.  Ab- 
berraman  ipse  Praefectus  Hisp 
qui  Wasconiam,  et  Aqultaniam  11 
sibi  subegerat,  interflcitur,  cui 
succedit  Abdelmelecus.  Annalet 
AA.  ap.  Pag  n.  1  et  seqq. 

Impp    Leonis   Isauri  Aug   17    1485 
et18.  1486 

Fl.  GonsUntini  Copr.  Aug  13 
et14. 

Abdelmelecus  Hispan.  Praefe- 
ctus  videns  Galiias  saepe  nequi- 

Suam  esse  tentatas  a  suis  pra&* 
ecessoribus,  furorem  suum  in 
Hispanos  exercet,  Christinum 
nomen  persequendo.  Hinc  Pelagii 
Regnum  ad  Asturiae  montes  co- 
arctatum.  Pag  sup  a.  n.  5  et  seq 
eth.  a.  n.  2. 

Eclipsis  Solis  die  14.  Aug  horis      © 
post  med  noct  8  et  30  minut  in 
Anglia  :  digiti  Ecliptici  11,  1.  Sol 
in  24  Leon.  Ex  Scriptorib  Angl 
Calvls. 

Impp  Leonls  Isauri  Aug  18  et  19. 

Pl.t^onstantini  Gopr  Aug  14et  15. 

Carolus  Martellus  bellum  Fri- 
sicum  sup  a.  susceptum  conficit 
hoc  anno,  Annal  Pag  n.  9. 

Abdeimeleco  snpremum  diem 
obeunte  Obeydella  Prorex  Califie 
In  Africa  Hispan  Prxfecturam 
committlt  Ocbae,  ut  Christianos 
persequi  non  desistat,  prxdeces- 
soris  exemplo.  AA.  ap.   Pag  n.  7. 

Eclips  Luuae  in  Anglia  hora 
fere  2  post  med  noct  fer  1  die 
24  Januar  digiti  Eclipt  18,  15. 
Sol  in  8  fere  Aquar  Calvis. 

ImppTeonislsauriAug19,et20. 

FI.ConstantiniCoprAug15ei16. 

EudoneAquitaniifi  Duce  mortuo 

Carolus  Marlell  in  Provinciam  in- 

gressus,  eam  suae  subjicit  pote- 

stati,  ex    duobus  Eudonis  flliis 

Hunaldo,  et  Hattone  ille  post  pa- 

trem  est  Dux.  Pag  ex  Annal  n.  5 

ubieruditeWasconesetAquitanos 

dislinguit,  qui  ab  antiquisconfun- 

duntur,  quanquam  aliusAquita- 

niae.aliusWasconiaeDucatusesset. 

Impp,  Leonis  Isauri  Aug20,  et21.    1488 

FI.ConstantiniCoprAug16,et17.   1489 

Carolus    Martellus    Aquitanico 


ni         Gregorii  III,  1  et  2. 
IV         Concilium  celebratur  Romae  pro- 
Uegi'  restituendis     Sacris    Imaginibus 
ra  114  adversus  imp  Leonem  :  eaedemque 
3  Mar  ubique,  praesertim  Romae  magno 
fer2    cum  splendore  constituuntur.  Ba- 
ron    contra    imperator.    Legatos 
pontifdeiisdem  instaurandisagen- 
tesdetinet,  et  in  exsilium  pellit. 
Anast  Baron. 

Epistula  Greg  ad  Bonif  qua  ad 
singula  respondet  capitula  ejus 
litterarum,  mittitque  ei  Paliium, 
refertur  a  Baron  sup  a.  sed  ad 
hunc  pertinere  idem  docet. 
B  S.  Wilfridi  Jun  episc  Eboracen 

mortem  narrat  Pag  731  n.  9,  et 
seqq  contra  BoIIand  29  Apr  et  S. 
Eucherii  episc  Aurelianen  exsi- 
lium  a  Caroio  mart  jussum  contra 
Baron  725  ad  hunc  ann  refert 
n.  4. 

IV         Gregorii  III,  2  et  3. 

et378      Nova  inuliiis  legatio  mittitur 

1       ad  imperatorem  tum  aS.  Gregorio 

Hegi-   tum  ab  Italia  omni.  Anast  Baron. 

ra  115  •   In  Bajoaria  quidam  schismati- 

21  Feb  cus  nomine  Eremwlfus  haereticae 

fer  7    pravitatis  auctor  fit,  sed  S.  Bonifa- 

cius  aucloritate  apostolica  et  ena- 

scentem  haeresim,   et   haeresiar- 

cham   ipsum    compressit.  Baron 

Pag  puUit  haec  facta  a.  736  ut  ibi 

n.8. 


1586 
1487 

I 

I 
Hegi^ 
ra  116 
10  Feb 

feri 

9 


1487 
1488 


D 


II 

III 

Hcyira 

117 

30  Jan 

fcr  1 


Gregoriilll,  3  et  4. 

Ijoc  et  seqq  annis  multa  mar- 
tyrum,  et  confessorum  exempla 
propter  sacras  Imagines  in  Oriente 
Baroniusreferi.  At  Pag  ex  Menaeis 
omnia  ea  pertinere  ostendit  ad 
Leonis  Armeni  tempora,  ut  tunc 
yidebimus.  Ulerque  Auctor  late  de 
iisdem  agens  videndus. 

S.  Theodorus  Cantor  vere  ab 
Isauro  est  relegatus  ob  defensio- 
nem  Sacrarum  Imag  ut  narrat  b. 
a.  Baron.  Duos  erudite  Theodoros 
distinguit  Pag  num  1  qui  non 
confundendi. 

Gregorii  III,  4et5. 

Vcn  Bedah.  a.clausitsupremura 
diem  vii  Kal.  Juo  ipso  die  Ascen- 
sioiiis,  iit  Ihroii  el  Paj».  oslendunt 
ad  an.  731  ox  Culhberli  Epistola 
ad  discipulum  Culhwln,  tameisi 
Baroniura  ait  Pag.  ibidem  n.  4. 
deceptum  vitiato  Codice  differre 
ejus  moriem  plus  aequo. 


7as 


118 

19  Jan 

fer6 

III 

IV 

Hegira 


733 


73i 


m 


Gregorii  III,  5  et  6.  736 

Pagius  nuc  differt  adventnm  S. 
Bonifacii  in  Bajoarianii  et  enascen- 


CHRONOL.  A  S.  GREG.  M.  AD  STBPHANUM  Hl. 


906 


Rmanorum  imperatores,  Lang.  r«-    Anni    A     Anni   Bomani  pontifi^,  et  res  Ecckfio.   AniU 
i         ges,  exarchi,  res  gestss.  ab  U.  C,       Olymp,       sticx  Onentts  et  Occtdentts.  JSras 

i  etHeg,  {jnnsti. 


belloconfectoBurgundiamet  Pro- 
Tinciam  suse  subjlcit  potestati.  Pag 
nam7,ex  Annal. 

ExpiicitContinuator  Fredegarii, 
cui  adjunctx  sunt  Appendices 
duae :  prima  scilicetusque  ad  con- 
secralionem  Pipini;  altera  vero 
usque  ad  ejusdem  mortem. 

Liutprando  Langobardor.  Rege 
in  languorem  incidente,  Langobar- 
di  levant  Regem  ejus  Nepotem 
Heildebrandum,quem  illeconvale- 
scens  consortem  Regni  esse  pati- 
tur.  Privil  Archivi  Lucen  ap. 
Florentin. 

)       Impp.LeonisIsauriAug21,et22    4489 
18     FI.ConsUniiniCoprAugnet48.    U90 
6         Carolus  Marteil  qui,  mortuo 
h.  a.  Theodorico  IV,  rexit  Fran- 
*4  ciam  usque  ad  an.  742,  quum  Qhii- 
dericus  IV  creatusest,  pugnat  h. 
a.feliciter  in  Septimania  contra 
Sarac^nos.  ut  Pag  ostendit  num 
8,  et  seq  ex  Annal,  et  Append  4  ad 
contin  Fred  contra  Baron,  qui  ex 
duobus  Saracenicis    bellis  facit 
unum,  idque  ad  annum  seqdiffert. 
Geoiwlfus  R.  Northumbror  mo- 
ritur,  eiquesuccedit    Eadbertus. 
Baron  etPagnum   3,et  continuat. 
EpitBedaequi   scripsit  historiam 
eidem  Geolwlfo. 


tem  Haeresim  ab  eo  damnatam, 
de  qua  cum  Baron  egimus  ad  an. 
733. 


B 


.4       Impp  Leonis  Isauri  Aug22,  et  23. 
49     Fl.    ConsUntini  Copr  Aug48, 

47:et  49.  .  . 

f  Carolus  Martellus,  qui  semel 
ict  anno748  iterumque  720  pugna- 
I  verat  cum  Saxonibus  trans  Rhe- 
I     num,  tertiocum  iis  feliciter  pu- 

gnat  h.  a.  pro  Sacris  et  Religione. 

Annal  Pag  n.  4. 


4490 
1491 


I 
n 


58       Impp  Leonis  Isauri  Aug  23,  et  21 .  4 491 
I»     Fl.Con8tantini.CoprAugl9,el20   1492 

\  48  Saracenos  iterum  in  Gallias  in- 
>  gressos,  et  Provinciam  late  va- 
itd  suntes,  Carolus  Martellus,  acce- 
u  dente  Liutprandi  Langobardor. 
11     Regis  auxilio,  debellat.  Annal  et 

Pas  n.  6. 

Ethelardus  Occid  Saxonum  Rex. 
moritur :  Cuthredus  ei  succedit 
Gontin  Epit  Bedae.  Pag  n.  40. 


153 

»S4 

nii 
11 


Impp  Uonis  Isauri Aug24  et  ^.    4492 


EI.   ConsUntini  Copr  Ang 

TemBmotu  ingenti  Cpolis  et 
VkTML.  GXXYII. 


20    4493 


IV         Gregorii  lil,  6  et  7. 

6t379      Evaniius     Ecclesiae    ToIeUnae 

I.      Archidiaconus,   qui  Urbano  Ar- 

Hegira  cbiepiscopo  in  ferenda  Saracenor 

119     persecutione  adjutor    fuit    cum 

8  Jan   Frederico  Eccitanae  Ecclesiae  Pr£« 

ferd    sule;  moritur.  Isid.  Pac.  pag.  n. 

Hegira  4t. 

420  Hoc  item  anno  S.  Erminus 
28  Dec  prius  Episc  deinde  Abbas  Lau- 
ferl  miensis  moritur  vii.  Ral.  Maii, 
eique  succedit  Theotuinus,  non 
Theodulphus,  utvultBaron.  Ma- 
billon  et  ex  eo  Ilenschen  et  Pag. 
n.  4. 

Per  haec  tempora  in  Galliis 
adhiberi  coepUm  aeram  Dionysia- 
nam,  sive  numerari  annos  Incar- 
nationis,  docet  Pag,  n.  7. 

GregoriiIII,7et8. 

Galliae  episcopi    post  Saracenos 

Hegira  ejectos  de   Ecclesia    restituenda 

421  sunt  solliciti.  Baron 
48  Dec  Tertia  S.  Bonifacii  profectio 
fer  5.  Romam,  unde  discedit  trinis  mu- 
nitus  lilteris  quas  Baron  reciUt 
absque  ulio  tempor  charactere. 
Synodum  in  Bonif.  Epist  memo- 
raUm,  quam  scripsit  Romae  ibi 
degens  h.  a.  Romae  congregandam 
nonAugustae,  utvult  Baron,  aut 
alibi  ex  alior  opinione  idem  Pag. 
ostendit  n.  2 

II  Gregoriilll,  8et9. 

III  S.  Bonifacius  Roma  reduxBa- 
Hegira  joariam   in  quatuor  Episcopatus 

422    dividit:Salisburgensem,  Frisin- 

7  Dec   gensem,  Ratisponensem,  et  Pata- 

fer  2    viensem.  Greg.  Epist  quam  recitat 

Baron.  De  his  Dioecesibus  late  Pag. 

n.4.  etseqq. 

S.Wiiliorordus  primus  Episc. 
Trajecti,  qui  Frisiorum  conver- 
sionem  a  SS.  Egberlo,  ct  Wigberto 
tenUtam  perfecit,  et  Trajecten- 
sem  Episcopatum  instituit,  mori- 
tur  die  7  Novemb.  Ex  Alcuino. 
Pag  num  11.  Hanc  postea  Sedem 

III  Paulus  IV  in  Archiepiscopalem 

IV  erexit. 
Hegi-      Gregorli  III,  9,  et  10. 
ra  423     Gallia  quae  hocanno  nullis,  infe- 
26  Nov  statur  beliis.  ut  docent  Annales. 

ferl    dissidium  movet    de  Paschate; 

29 


737 


738 


739 


740 


90? 


AD  ANASTASIUH  PROLEGOMBNA  BDIT.  ROM.-yATIC. 


U93 
U94 

B 

IV 

et 

380 

1 

Hegi- 

ram 

ibNov 

fer  4 

Annf    ^(manorum    imperatoreSf     Lang,  Anni    A 

Periodi         reges^  exarcnif  res  gestse.  ab  V  C. 

JuL  et 

Indict. 

aliaeurbes  Orientis  quatiuntur: 
[die  26  Octob  fer  4,  qui  multos 
menses  perseveravii.  Tneoph. 

Liutprandus  R.  Lan^ob  obsi- 
det  urbem  Romam,  ubi  sesede- 
fendebat  Trasamundus  dux  Spo- 
letinus:  at  Gregorrio  pontifice, 
SlephanoPatricio,  et  duce,  nec- 
non  Romano  exercitu  eum  non 
tradentibus  Regi,  is  .solvensobsi- 
dionem  abit,  et  quatuor  civitates 
eripit  Apostolicae  Sedi.  Anast  in 
Zachar. 

5454  Impp  Leonis  Isauri  Aug.  25. 
^  22     Fl.  Constant.  Gopr.  Aug.  21  et 
9i    22.1. 
A         Leo  Isaurus  cnm  imperasset  ab 

Indict  acclamatione  Amorii    annos  25, 

IX  m.  2,  d.  25.  nempeadie  25  Mar- 

X  tii  a.  716  moritur  h.  a.  die  18 
Junii,  solusque  imperat  Constan- 
tinusCopr,  annos  34,  m.  2,  d. 
26,  usque  ad  diem  14  Septemb. 
an,  775.  Initium  tamen  Imperii 
fuit  contensiosum ;  namque  in 
ejus  odium,  qui  instar  patris  erat 
eversor  Sacrar.  Imaginum,  crea- 
tur  Imp  Artavasdus  post  d.  27 
Jun.  Baron.  Pag.  n.  i. 

Carolus  Martelf  quum  regnasset 
an.  25,  a  pugna  Yincianensi  a. 
717.  21  Mart.  moritur  15  aut 
22  Octob.  Majordomatum  biper- 
tito  dividens  inter  fllios  Pipi- 
num,  et  Carolomannum  Austra* 
siam  nempe,  et  Neustrasiam.  Pag. 
n.  11  et  19  ex  contin.  Fred  ap- 
pend  et  Annal. 

5455  Imp.      Fl.    Consuntini    Copr. 
|£i23  4ug.  22  et  23.1  et2. 
||2        Artavasdus,  et  Nicetas  fil.  bis 

Q      infeliciter  pugnant  cum  Cunstan- 
Indict  tino.  Miscell.  fiar.  Pag.  exTheoph 

X  a.  seq. 

XI  Erancia  novis  intestinis  moti- 
busagitatur  tum  inAquiianiatum 
in  Germania,etpost  quinquennale 
Interregnum  Childericus  III  flt 
Rex.  Annal.  Pag  n.  15  et  seqq. 

Carolus,  postea  Magnus,  et  Im- 
peratorOccid.  Pipino  nascitur  h. 
a.  non  post  quinquennium,  ut 
nonnulli  contendunt.  H.  Vales 
contra  Coint  et  Pag.  ex  Annal.  n. 
22.  etseq. 

5466.       Imp  Fl.  Constantini  Copr.  Aug. 

^  24  23  et  24. 2  et  3. 

9  3      Constantinus  in  prxlio  vincit 

F      Artavasdum,  qui  ex  Zon  bienn  im- 

Indict  peravit,  die  2  Nov.  eique  et  fl- 

XI      lioejus  Niceph.  erui  oculos  man- 

XII*    dat.  Baron  et  Pag.  num  18. 

Liutprando  Havennae  obsidio- 
^nem  parante  Exarchus,  et  Archiep 
orant  Pontificem,  ut  prxsidium 
sibi  afferat,  quarc  isco  tendens 
pacem  stabilii  cum  Rege,  Anast 
Baron  MarcaPagn.  U. 

Uischamus  Califa  Saracenor 
XVII,    moritur  :  succedit  Walid 


U94 
1495 


D 


1495 
1496 


Anni    Romani  pontifices,   et  res  Eccle" 
Olymp      siasticaf  Oricntis  et  Occidentis, 
Ileg. 

nam  juxta  Cyclum  Victorianum, 
qui  adhuc  in  usu  erat.  apud  Gallos 
praesertim,  coniigit,  xv  Kal  Maii, 

iuxta  Alexandrinos  autem    viii. 
Cal  ejusdem  mensis,  octo  dierum 
discrimine.  AppendContin  Fredeg. 


Am 

JSn 


Gregorii  III,   10  et  11  S.  Za-    741 
chariae  1. 

S.  Gregorius  III  quum  sedisset 
an.  10,  m.  8.  d.  24,  a  die  18.  Mart 
731,h.  a.  moritur  28  Novembris. 
Eique  succedens  S.  S^charias, 
post  quatridui  interp  ordinatur 
h.  a.  die3  Decemb. 

Duplex  Greg  III  ad  Carolum  le- 
gatio  a  Baron  supra.  relata  ad  hnnc 
pertinet ;  quum  autem  uterque  eo- 
dem  anno  mortui  sint  incertum 
quid  Carolus  consilii  ceperit.  Id 
certum  est,  eum  declaratum  a  S. 
Pontifice  Patricium,  seu  defenso- 
rem  Apost  Sedis.  Pag  num  4,  et 
seqq. 

S.  Bonifacius  crescente  fide- 
lium  numero  tres  alios  Episcopa- 
tus  instituit,  I  in  Francia  Or.  ap. 
Wirtzburg,  hodie  Herbipoiim;  II 
In  iiassia  ap  Buraburg,  hodie 
eversum ;  III  in  Thuringia  apud 
Herphesfurt,  hodie  Henordlam. 
Bonifac  Epist  22,  ad  Zachar. 

ZachariaB  1  et  2.  7iS 

S.  Zacharias  pace  facta  cum 
Liutprando  per  Legatos.  paulo 
post  perse  ipse  eumconvehit,  ur- 
besque  ante  biennium  quatuor 
ablaias  restitul  obtinet.  Anast. 
Bar.Pag.  h.  etsup  a.IdemEpistola 
ad  Bonlfaciumdata  Kal  Apr  c^n- 
firmat  tresEpiscopatus  super  anno 
tundatosab  iiio  in  Francia  Orien- 
tali.  BaronetPagn.  6. 

Concilium  a  S.  Bonifacio  in 
Grermania  habetur,  de  quo  Baron 
an.  740,  ubi  Pag  n.  1,  perperam 
blpertitodivisumostendit,  etb.a. 
n.9,  primum  esse  ait  excelebra- 
tisa  S.  Bonifacio. 

II  Zachariae  2  et  3.  713 

III  Concilium  Romaecelebratur  Ind 

Hegi"  xii  in  quo    novo  exemplo  annus 

ra  126  32  Liutprandi  Langg  R.  signatur: 

25  Oct  hinc  eruit  Pag  num  1(5,  foedus  in 

fcr  6  ter  Pontif  et  Langobb  initum  ob 
tuendas  Sacras  imagines. 

Concilium  itcm  Liptinense  ce- 
lebratur  h.  a.  Bar  et  l*ag  n.  1. 

Legati  poniif  sup  a.  ad  Constan- 
tinum  missi  obtinent  quod  peti- 
tum  iverant,  praedianempeaiiqaot 
perpetQO  possidenda  ab  apostol. 
Sede,  idque  post  devictum  et 
excaec.  Artavasd.  Bar.  Paig  n.19. 


I 

II 

Heai- 

ra  125 

iNov 

ferh 


GHRONOL.  A  8.  GREG.  M.  AD  STBPHANUM  Ul. 


940 


14W 

in 

U97 

IV 

Hegira 

427 

43  Oct 

ferS 

B 


U97 
U98 

IV 

r 

1 

Heoira 
iiS 

2  0ct 
ferl 

it  B.omanorum    imperaioreSj     Lang.  Anni     A 
di       reges,   cxarchi,   res    gestas,      ab  U.  C. 
et 
t. 

II,  Califa  XVIII,  Ex  Elm  Pag  n. 

4,  Bar  ex  Miscel  sup  a. 


7       Imp  FI.  Constantini  CoprAuc 

5  24,  et  25,  3,4. 

4  Liutprandus  h.  a.  ineuntemo- 
)  ritur  :  regnat  nepos  Heiidebran- 
ct  dus  solus  usque  ad  m.  Jul  quum 

Langobardi  eo  ejecto  levant  Ra- 
chim  Diac  1.  6  c.  .58  Herempert. 

Walid  H,  Califa  Sarac  quuin  re- 
gnasset  an  i,  interflcitur  46  Apr 
succedit  fil  Jezidus  IH,  Califa  xix 
qui  moritur  post  m.  5,  fit  Califa 
XX  Ibrainus,  dejiciturque  post  d. 
69,  a,  Merva,  seu  Marva  rebelle, 
quiest  Califa  xxi.  Hic  Christia- 
nis  f^it,  prxsertimHispanis,  quos 
a  vecligalibus  pro  mortuis  exsol- 
vendis  liberavit.  Pag  ex  Elmak  n. 
47,  sup  a.  et  4,  hujus  exlsid  Pac. 
$       Imp  Fl  Constantini  Copr  Aug 

6  25,  el  26,  4  et  5. 

Carolomannus  et  Pipinus  Majo- 
res  domus    Franc   feliciter  pu- 

:t  gnant  in  Saxonia,  et  Aquitania, 
fortasse  etiam  in  Alemania,  cum 
prospero  Aeligionis  eventu  :  An- 
nales  et  Pag  n.  41,  et  seq 

Ethelbaldus  R.  Mercior  qui 
multa  in  leges  et  mores  major 
peccaverat,  reducitur  ad  bonam 
frugem  in  Synodo  Germanica  hoc 
a  habita,  quae  deposuit  Gervilium 
MoguntinEpiscopum  subrogato.  S. 
Bonifacio.  Baron  et  Pag  num  4. 

)       Imp  Fl.  Constantini  Copr  Aug 

7  26et27,  5et6. 

Tenebrae    caliginosae  in    Syria 

Saracenis  intestino  bello  digladi- 

i  antibus  declinantislmperiieorum 

indicium.  ExTheophBar  Pag  n.  4. 

Pestis  in^ens,  quae  a  sup  coepe- 
rat  in  Sicilia  et  Calabria,  pervenit 
Cp.  eaque  impius  Imper  flagella- 
tur.  Bar  et  Pag  num  3. 

In  Hispania  iii  non  Apr  tridui, 
nempe  Dom  fer  2,  et  3,  visi  tres 
Soies  deinde  fame  valida  omnes 
cam  incolentes  laborarunt.  Isid 
Pac  Pa^n.  9. 

Rachis  R.  Langobardor  suas 
leges  fert  K^l  Mart  anno  secundo 
Regni  sui.  Prolo^  Leg. 

Abulcatar  mittitur  Prorex  Sara- 

i'«nor  Hispan  civilibus  inter  se  ar- 

mis  pusnantium,  qui  eos  componit. 

Ex  Isid  Pac  Pag  seq  a.  n.  44. 

^       Imp  Fl.  Constantini  Copr  Aug 

5  27et28,6et7. 

TerraemotDS  ingens  in  Palestina 
die  48  Januar  hor  4.  Theoph  Baron 
t  et  Pag  sup  a.  n.  2. 

CriphoPipini  etCaroIomannifr. 
qui  ob  temere  mota  arma  in  fra- 
tressubcustodia  detinebatur  h.  a. 
liberatur.  EtPipinusCaroIomanno 
Romam  profecto,  bello,  inSaxones 
redinte^rato,  eos  proligat.  Ex  An- 
nal  et  Cont.  Fred.  append.  Pag. 
n.  5  et  6. 


l; 


Anni  Bomani  pontifLces,  et  res  Eccle-  Anni 
Olymp.  siasticae  Orientis  et  Occidentis.  JSrx 
et  Heg.  Christi.y 

Duae  exstant  Zachar  Epistolae 
Kalend.  Apr  datae  et  altera  Bonif 
de  aetate  ear  v  Pag.  n.  2  et  seqq. 

Zachariae  3  et  4.  744 

Concil  Suessianense  habetur 
praeside  S.  Bonif,  unde  miser  Gal- 
licanae  Ecclesiaestatus  agnoscitur. 
Pag  n.  7. 

Larolomannus  fundat  monaste- 
rium  Fuldense,  primusque  ejiis 
abbas  flt  S.  Sturmio  discipulns 
S.  Bonifacii  Bavarus.  Pag  n.  40 
et  seqq. 

Duae  S.  Zachariae  epistolae,  pri- 
ma  Indict  xii.  x  Kal  Jul  et  altera 
non  Nov.  Indict  xiii  quae  hunc 
annum  indicant,  habent  hanc 
subscr.  Artavasd  a.  3  PC.  3  sed 
et  Niccphoro  Magno  imp.  ann.  3 
quae  indicant  Artavasdum  pro- 
duxisse  imp  ad  h.  annum. 

Zacharlae  4  et  5.  745 

Concil  Romae  ii.  sub  Zachar 
in  quae  Adelbertus  Gallus  et  Cle- 
mens  Scotus  haeretici  a  S.  Boni- 
facio  damnati  in  Synodo  Germa- 
nica,auctoritate  apostolica  iterum 
condemnantur  die  35  Oct.  Anton. 
Pag  agens  de  hoc  concil  aliisque 
per  haec  tempora  celebratis  corri- 
git  Cointium  eorum  aetates  pertur- 
bantem  num.  40. 

Colonia  Agrippina  instituitur 
metropolis,  cui  poslea  praelata 
Moguntia.  Epist  Zach.  Pag.  n.  4. 


4498 
4499 


I  Zachariae  5  et  6. 

II  Post  confectum  h.    a.  bellum 
Hegira  Alamannicum,    Carolomannus  de 

429    saeculo  deserendo  cogitans,  iter 

22Sept  instituit  Romam.   Pipinus    vero 

fer  5    fratrem  ad  Sacra  Limina  profectu- 

rum  magnis  honoribus  et  mune- 

ribus  prosequi  meditatur.  Annal. 

Per  haec  tempora  S.  yirgilius 
fit  episcopus  Saltzburgensis,  qui 
est  ordine  quintus.  Pag  n.  6. 


D 


4499 
4500 


n        Zachariae  6.  et  7. 
III         S.   Pontifex   legatos   Francor. 
Heqi"  audit  de  Moguntina  Sede  in  Me- 
ra  430  tropolim  erigenda.  Pag  contra  Ba- 
44  Sept  ron  ex  litter  Zach  a  seq  n.  3,  et 
fcr  i    754,  n.  8.  Sed  antea,  Nonis  nempe 
Januar  responderat  ad  litteras  Bo- 
nifetvaria  Capitula  Pipinl,  27, 
capitib  partim  ad  ord  Sacerdota- 
lem,  puriim  ad  cur  animar  partim 
ad  copulas  illicitaspertinentibus. 
Pag  V44,  n,  4,  et  seqq. 
Carolomannus,  vlr  strenuus,  qui 


746 


747 


m 


AO  ANASTASIUM  PR0LE60MENA  EDIT.  aOM.-YATIG. 


Anni   Romanorum  Imperatores,  Lang.  re-   Anni 
Periodi       ges,    exarchi^    res    gestae.       ab  U.  C. 
Jul.  et 
Jndict, 

Abaleatare  prore^e  Saracen. 
Hisp  sub  flnem  aestatissup  a.  di- 

fnitate  moto  a  Rebeliibus  levatur 
oaban,  qui  pariter  sub  flnem 
aestatis  h.  a.  moritur,  succedente 
Juzcpho.  Pag.  n.  U. 

5461  Imp  Fl.  GonsUntini  Gopr  Aug  4500 
®  1  28  et  29,  7  et  8.  4504 
A  8       Pestis  qu»  ante  biennium  coe- 

Ij  F    perat  Gp.  late  grassatur  praeser- 
Indict  tim  in  suburbiis.  Pag  a.  7i6  et 

I  seqq  ex  Theoph  et  Niceph. 

II  Gripho  ad  Saiones  abiens  ar- 
ma  in  fratrem  movet :  at  Pipinus 
iisdem  superatis,  eorumque  re- 
gione  late  vastata  redit  ad  propria. 
Annal  Met. 

Edbertus  R.  Gantii  moritur  : 
succedit  fr.  Edilbertus:  Odiioni 
pariter  mortuo  h.  a  succedit  Tas- 
siio  II  puerulus.  Goint.   Pag  n.  8. 

5462  Imp  Fl.  GonsUntini  Gopr  Aug  4504 
®  2     29  et  30, 8  et  9.  4502 

99         Terraemotu  magno    concutitur 

E      Syria. 
Jndict      Abdalla  creatur  Califa  Sarace- 

II  nor  XXII,  exeunte  Octobri  mense  ; 

III  Marvane  adhuc  superstite.  qui 
paulo  post  ab  Abdalla  patruo  Ab- 
dallae  interficitur.  Theoph  et  ex 
ElmalL.  Pag  n.  4. 

Gripho  superiori  anno  cum 
Saxonibus  victus  a  fratre,  h.  a. 
excifat  Bajoarios  contra  eumdem. 
Annalet  Pag  n.  4. 

Aistulphus  frater  Rachis  fit  rex 
Langob.  Bar  seq  a. 

5463  Imp  Fl.  Gonstantini  Gopr  Aug  4502 
^3  30et34,9et40.  4503 
9  40      Gonstantino  ex  Irene  filia  Gha- 

D     gani  Ghazariae  regis  prima  e  tri- 

ludict  Dus  uxoribus  h.  a.  die  25  Januar 

ni      nascitur  filius  Leo,  qui  seq  anno 

IV  in  consortium  imp  adscitus,  die 
44  Septembris  a.  775  post  mortem 
patris  solus  imperat.  Theoph. 
Gedr. 

Francia  h.  a.  ut  annales  tra- 
dunt,  nullo  beilo  infestatur. 

Musulmani  Fall-eciam  Incolen- 
tes  diuturno  Christianos  bello 
vexarant :  tandem  mutuis  dissen- 
sionibus  divisi  ab  Alphonso  catho- 
lico  h.  a.  ex  tota  Galiaecia  ejiciun- 
tur  Ex  Anon.  Andalus.  Pag  a. 
753,  n.  44. 

5464  Impp  Fi.  Gonstantini  GoprAug  4503 
^  4  31  et32,  40  et44.  4504 
O  44       LeonisIV  Aug  4. 

C         Gonstantinus,  die  6  Jun   ipsa 

Indict  Pentec,  consortem  Imp  facit   fil 

IV      Leonem  sexdecim  mensium  pue- 

v      rum.  Theoph  Niceph  I^ag  n.  44. 

Legatio  ceiebris  Pipini   ad  S. 

Sedem  Burchardo    fipiscopo,    et 

Abbati    Fulrado    commissa  ;  ut 

nempe    de    translatione  Franco- 

rum  Regni  agerent  a  desidibus 

Merovingiis   ad   beliicos&issimos 

Cayrolovingios.  Hi  vero  S.  Sedis. 


A  Anni  Bomani  pontifices  et  res  ecclesia^  An 
Olymp.  sticaB  Orientis  et  Occidentis.  Mr 
et  Heg.  Chrh 

rebellantes  Principes  vicit,HomaI- 
dum  Aquitaniae,  Bajoariae  Odilo- 
nem,  grassantes  Saxones  supera- 
vit,  uova  tentantes  Alamannos  re- 
pressit,  pacatis  omnibus  relicto 
saeculo  induit  Monachum.  B^ron 
ex  Regin  et  Ostien.  Pag  n.  4. 

III  Zacbariae  7,  et  8.  71^ 

IV  S.  Zacharias  dat  litteras  ad  Re- 
Hcgi'  ginfredum  aliosque  42  Episcopos, 

ra  434   laudans  eorum  cum  S.  Sede  con- 

3  )  Au-  junctionem,   et  orans  ut  junctim 

gust    cum  S  Bonif  Yicario  Apost  mini- 

fer  6    steriis  suis  consUnter  insisUnt. 

Baron  et  Pag  cum  Coint  n.  5. 

p  Moguntio  circa  hujus  anni  finem 

a.  Pontifice  Metropolis    institui- 

tur.  Ex  restituta  Ep.  Zach.  Pag  an 

754,  n.  8,  cumBaron. 


IV         Zachariic  8.  et  9. 

et        AnasUsius  Monachus  et  Abbas 

382     Monaster  S.  Euthymii  exciut  hae- 

I      resim  in  Trisagium,  de    solo  filio 

Hegi-  intelligi  illud  debere  affirmans: 

ra  132  at  praesto  est  S.  Jo.  Damascen  qui 

20  Atigr.  scribendoTrisagiumvindicat.  Bar 

fer  4    et  Pag  n.  2. 

Rachis  Langobardor  Rex  suasu 
S.  Zachariae  ex  hoste  Apostolicae 
Sedis  fit  Monachus,  regnum  fratri 
Aistulpho  relinquens,  qui  diu  S. 
Sedem  vexare  ausus  est. 


I  Zachariae  9  et  40, 

II  S.  Anselmus  conditor  Monas- 
Hegi'  teriorum  floret.  Ilic,  ex  Duce  Fo- 
ra  433  rojuliensi  Monachus,  fundavit  pri- 
9  Aug.  mum  Monasterium  Fanani,  deinde 

fei'  4  Nonantulanum,  cujus  fuit  primus 
Abbas  ;  postea  erexit  Gaeuobium 
Vincentiae,  et  habuit  sub  se  4449 
Monachos.  Italicor  Script  to.  I, 
par  2,  opusc  fund  Mon  Nonant. 
Pag  n.  2,  ex  Mabili  idem  laudat 
tanquam  Y.  S.  Anselml  ab  Anon 
descriptam. 


D 


u         Zachariae  40et  44. 

III         S.  Zacharias  ad  varia  S.  Bonlf. 

Heaira  consulu  respondet  prid.  non.Nov. 

434,    a.  ConsUntini  32.  Imp.  II.  Ind.  5. 

29Ji//ttAlia  et.  exsUt  ead.  Indict.  ipsis 

fei'  5    Nonis  scripta.  God.  Bonif.  Pag.  n. 

7,  cum  Baron. 

Aistulphus,  Ravenna  capU,  ipso 
in  Exarchorum  paiatio,  quorum 
novissimus  EutychiusCpolim  fu- 
gerat,  dat  privilegiamconfirmatio- 
nis  bonorum  Monasterii  Farfensis 
die  4  Jul.  anno  Regni  eius  3.  Ind. 
4.  At  annis  quatnor  evolutis  Bxar- 


749 


750 


To\ 


I 


CHRONOL.  A  S.  GRBG.  M.  AD  STBPeANUM  in. 


465 
J>5 

idiet 


V 

VI 


B 


nm    Ramanorum    xmperatores,   Lang.     Anni     A      Anni  Romani  ponUAces  et  res    eccle- 

wdi         reges,  exarchi,  res  gestaB.        abU.C.  Olymp      siast Orientis  et  Occidentis. 

V.?  et  Eeg. 

iict. 

chatas  et  alia  plura  in  ditionem 
S.  Sedis  Pipini  Reffis  beneflcio 
concessernnt,  Baccliin.  in  Agnel. 
Vide  Prxfation.  et  notas  in  Stepti. 
II.  al.  III. 

Theophilactus  Patriarcha  An- 

tioch.  moritar :  succedit  Theodo- 

rus.  Ex  Theoph.  Pag.  n.  iO. 

ni        Zachariae  44,  Stephani  n,  al. 

IV     III,  4. 

Hegira     Quum  S.  Zacharias  sedisset  a 

435,    die  3  Decemb.  744,  a.  40,  m.  3, 

48  Julii  d.  43,  moritur  h.  a.  die  45  Mart. 

ferS    et  post  Interpont.  d.  42.  consecra- 

tur  ejus  Successor  Stephanus  n,  a 

Panvin.  et  Baron.  dictus  III,  quia 

alium  Stephanum  post  Zachariam 

electum  non  ordinatnm,  inter  Pon- 

tiff.  numerant,consecraturinqnam 

die  26  Mart. 

Stephanus  neguicquam  sollici- 
tata   Imperatons    ope  adversus 
Aistulphum  Langobardornm  Re- 
gem,    ad    Francorum  Regem  se 
vertit,aquoauxiIiumpetit.  Anast. 
Baron.  Pag.  n.  46,  ubi  aitRoma- 
nosPontiflcesnondum  imp.  Orien- 
tisdetrectasse,  quaeestmira  Chri- 
sti  Vicarii  tolerantia,  Chrisli  ipsius 
exemplo. 
IV         Stephanl  II,  al,  III,  4    et  2. 
et        Stephanus  a  Langobb.  vexatus 
383     publicis  privatisque  precibus  im- 
I       plorato  Dei  auxillo,  in  Franciam 
G    Hegira  proficiscens,Romaegreditur  44die 
436,    Octobr.  45  Novemb.  Ticino  discedit 
1  JulU  in  Franciam  perveniens  ingenti 
ferl    cum  honore   accipitur,    obviam 
euntibus  flliis  Regls,  etc.  Anast. 
Anastasius  in  Cp.  Sed.  a  Leone 
intrusus  a.  730,  quum  fuisset  ejus- 
dem  invasoran.  24,  h.  a.  moritur. 
Succedit  Constantinus  Monachus 
haereticus.  Baron.  etPag.  num.  4. 
S.  Bonifacius  Lnllo  in  Episc. 
Mogunt.  subrogato  in  Frisiam  re- 
dit,  ibique  Trajectencem  Episco- 
patum  regit.  Baron.  a.  755  et  ibi 
Pag.  qui  etiam  h\  a.  num.  9  et  sed. 
Privlleg.  Steph.  Abbatibus  Mo- 
nast.  Nonantulani  in  perpetuum 
menseJanuar.  Ital.  Script.  to.  4, 
p.  II,  pag.  494. 


anctoritate  declarantur  Reges, 
primusque  eorum  an.  seq  inun- 
gitur  Pipinus.  Annales  passim. 

Aistulphus  mense  Julio  ineunte 
capit  Ravennam,  finemque  affert 
Exarchatus,  qui  duraverat  annos 
circiter  484. 

Impp  FI.  Constantini  Gopr  Aug    4504 
32et33,  44et42  4505 

LeonisIVAug  4  et2. 

Eclipsis  Lunae  prid  Kal  Aug  fer     9 
2  ineunte  hora  una  post  mediam 
noctem  di^iti  Eclipt  20,  50.  Ex 
RogerCalvis  in  An^Iia. 

Pipinus  Carolovmgiorum  Rex 
primus  auctoritate  S.  Sedls  in 
Francia  agnoscitur,  et  Suessione 
inungitur  a  S.  Bonifacio  Mogun- 
tino  Episcopo  Baron  et  fusius  Pag. 
n.  4  et  seqg.  Childericus  autem 
III  Merovingiorum  ultimus  exau-* 
ctoratur,  et  in  Monasterium  Ber- 
tlnianum  retruditur.  Pag  n.  6. 

Copronymus  late  suam  impieta- 
tem,  ethaeresim  protendi  satagit. 
Ex  Theoph.  Pag  n.  48. 


i66       Impp  FI.  Constantini  Copr  Aug    4505 
E>6    33et34,  42et13.  4506 

I  43     Leonis  IV  Aug  2  et  3. 
G        Aistulphus  Romam  obsidet.  In- 
tiict  terim  redeuntibus  legatis  ad  Pl- 
n      pinum    missis,    ac  referentibus 
rii     praesto  esse  Regis  auxilia,  quum 

contra  legati  redierint  Cpoli  re 
infecta,  Pontifex  totum  se  vertit 
ad  Reges  Franciae,  neque  am- 
plius  quifsitam  legimus  Impera- 
toris  opem.  Baron  et  Pag  sub 
a.  n.  46. 

Piplnus  insignem  de  Saxoni- 
bus  victoriam  refert,  qul  ad 
Regis  clementiam  versl  pacem 
impetrant.  Redeunti  mors  iratris 
sui  Griphonis  rebellis  in  Wasco- 
nia,  ubi  confugium  quaesierat 
nuntiatur.  Ex  Append  II  Contin 
Fred  et  Annal.  Pag  n.  8. 

Ecllpsis  Sol  9  Jan,  fer  3,  h.  2    <S> 
ante  merid,  et  Lunae  24  Jan  h.  4 

Sost    med  noct,   ineunte  fer  4 
alvis. 
•^       Impp.  FI.  Constant.  Copr.  Aug.    4506 
>7    34  et  35,  43  et  44.  4507 

)  44      Leonis  IV  Aug.  3  et  4. 
P        Pseudosynod.  Cp.  contra  Sacras 
Uct  Imagines  Imperatori  favente  Pa- 

II  triarcha.  Steph.  Diac.  Cp.  Pag.  n. 

III  40etseqq. 

Piplnus  in  conventu  Carlslaco 
cum  Proceribns  decernit  S.  Sedi 
opem  ferre,  nequicquam  ab  Aistul- 
pno  (qui  h.  a.  Kal.  Mart.  suas  le- 
ges  tulit)  tentante  per  Caroloman- 
num  legatumsuum  removere  ani- 
mum  Regis  ab  armis  suscipiendis 
in  Langobb.  Carolomannus  enim 
Pontifice  annuente  remanet  in  Mo- 


D 


I  Stephani  II,  aL  m,  2et3. 

II  S.  Stephanus    die  Epiphan  a 
Hegira  Rege  deducitur  ad  palatium  Pon- 

437    tigonense,    inde  Carisiacum.  In 

26  /tinuMonast  Sancti  Dionysli  ae^otat, 

fer  4.   convalescit,  multa  in  (jallia  pro 

munere    Pontlf  exercet  :    Reges 

inungit    Pipinum,    nxorem    fl- 

lios,  incertum  an  Chrismate,  an 

S.   Bonifacii  unctionem    conflr- 

mans.  Proflciscltur  cum  exercitu : 

rebusque  compositis  a  victore  Pi- 

pino,    Romam    ingreditur  anno 

exeunte.  Anast  Annal  Baron  Pag 

n.  4  et  seqq. 

Isidori    Pacem   Ghronicon   ex 


944 

Anni 

JBrs 

Christi 


752 


753 


754 


9» 


AD  ANASTASIUM  PR0LB60MBNA  EDIT.  ROM.-YATIC. 


M 


Anni   Romanorum    imperatores^    Lang.    Anni    A  Anni 

Period  reges ,    res  gestw,  ab  U.  C.  Olymp 

jul  et  et  Heg 
Indict, 

nasterio  S.  Dionysii,  el  Pipinus 
num  multo  milite  Ticinum  venit 
cum  Pontiflce.  Annal.  Anast. 

Abdalla  Galifa  Sarac.  xxji.  Ab- 
basidar.  primus  moritur  die  9 
Jun.  succedit  fr.  Abufi^infar  Al- 
mansor  Califa  xxiii.  Ex  £Imak. 
Pag.  n.23. 

5468  fmpp.  Fl.  Constant.  Copr.  Aug.  1507 
®S  35et36,  Uet15.  1508 
9  1o     Leonis  IV  Aug.  4  et  5. 

E         Eclips,  Lunae  23  Nov.  fer.   1.      9 
Indict  Londini.  ex  Ro^er.  Calvis. 

VIII  PipinoinGalliamreversoNarbo, 

IX  quae  triennalem  patiebatur  obsi- 

dionem,  a  Francis  Gotborum  con- 
ventione  expugnatur,  Saracenis- 
que  e  Septimania  expulsis  ultra 
Pyrenaeosea  provincia  restituitur. 
Annal.  Pag.  n.  23. 

Aistulphus  in  Franciam  profecto 
Pipinoresiluit,  pacta  conventa  ser- 
vare  noluit,  legatos  Pontiflcios 
contempsit,  urbem  Homam  obsedit 
Anast.  Baron.  late.  Pag.  n.  1  et 
seqq. 

5469  Impp.  FI.  Constant.  Copr.  Aug.  4508 
©9    36et37J5et16.  1509 

«16      Leonis  lY.  Aug.  5  et  6. 
C        Aistulphus  quum  regnasset  post 
Indict  fratrem  an.  7  Pontifici  semper  in- 

IX  fensus,  h.  a.  male  perit  postd.  5 

X  Apr.  Rex  Langobb.  annuente  Pon- 
tifice  fit  Desiderius  omnium  ulti- 
mus  ut  dicam  a.  774. 

Nova  epocheSaracenor.  Ilispan. 
hac  quippe  anno  eorum  Reges  in- 
cipiunt.  Abderamen  cum  Juzepho 
Praefecto  confligit,  quo  victo,  ac 
fugiente  Toletum,  ipseRexsaluta- 
tur  ;  qui  Amerae  licetnomine  con 
tentus  fuerit,  Rex  tamen  primus 
eorum  ct  in  Hispaniisret  quidem 
h.  a.  regnareincipit,  tametsi  Ju- 
zephusnonnisi  post  triennium  oc- 
ciditur.  Sic  usque  ad  h.  a.  Prae- 
fecti :  hinc  usque  ad  913.  Ameras. 
deinde  Califae  sunt  appellati.  Ex 
Anon.  And.  et  Elm.  Png.  num.  7. 

5470  Impp  FI.  Conslant  Copr  Aug  1509 
g)10  37et38,  16et  17.  1510 
9  17      LeonisIV.  Aug6et  7 

B         Pipinuset  Constantinus  mutuis 
Indict  legationibus  de  pace  agunl,  quae 

X  nullum  sortitur  eflectnm.  App  n, 

XI  ad  Cont  Fred.  Pag  n.  7. 

Desiderius  Hcclesiie  ditionem 
vexare  et  ipse  incipiens  Romam 
veniens  sub  Autumnum  promittit, 
se  redditurum  Imolam,  Bono- 
niam,  Auximium  Anconam,  etc 
quas  occupaverat,  si  redderentur 
sibi  obsides  a  Pipino  Franciam 
secum  ducti :  quare  Pontifex  le^a- 
tionead  Pipinum  missa  aliudlit- 
teris,  aliud  voce  ei  significat.  Cod 
Carol  Epp  28,  26,  ^,  33,  unde 
patent  Constantini  molimina  ii 
Ravennam  et  Exarchutum  ad  de- 
fectionem  per  missum  suum  Leo- 
nem  pertraheret. 


Romani  pontificeSt  et  resEccle^    Amd 
siasticaB  Orientis  et  Occidentis,      Mrm 

ChriOL 

plicit.  Est  is  primus  e  quinque 
Scriptorib  Regum  Hisp  a  San- 
doval  editis  1605  et  iacirco  non 
visis  a  Baron.  Pag  n.  26. 


II  Stepbani  II,  al.  III,  3  et  4.  755 

III  Pipinoenixis  Poniificis  praeci- 
Hegira  bus  moio  in  Italiam  redeunte,  Ais- 

138    tuiphi  foedifragiaudaciareprimi- 

15  Junu  tur,  donationes  antiquie  Ecclesis 

fer  1    factae  instaurantur,  novis  adjunc- 

tis.  Anast  Baron. 

B  Carolomaunus  Monachus  h.  vel 

supa.  in  Franciam  moritur.  Aunal 

S.  Bonifacius  cum  sociis  mar- 

tyrium    facit  in  Frisia,  ubi  fidei 

novitios  invenire  putans,  invenit 

novos  lictores.  Ex  Othlon,  Mabiii 

et  Pag  n.  15  et  seqq. 


III  Stephani  II,  al.  lU,  4  et  5  756 

IV  Pontifex    Aistulpho    mortuo  , 
Hegrira  et  tranquiiia  Itaiia  omni,  scribit 

139     Pipino,  ut  quae  antea  erant  ablata 

3  JuniiS.  Sedi  a   Langobardis,  nec  ab 

fer  5    impio  Aistulpho  reddiUi  fuerant 

reddi  curet  a  novo  Rege  Desi- 

derio  ;  ut  fidei  Catholicae  Orientis 

G  a  Constantino  impugnatae  sata- 

gat,  muitaque  alia,  quae  videsis 

Cod  Carol  ep.  8  et  ap.  Pag  n.  2  et 

seqq. 

Theodorus  Antiochen  Episc  a 
Saracenis  inexsiiium  mittitur,  et 
Orthodoxi  vexantur,  iis  prohiben- 
do,  ne  de  Christiano  dogmate  cum 
Arabibus  disputent.  Tneoph  ap. 
Pag  n .  5. 


IV         Slcphani  II,  al.    III,  5    et  6,    757 
et     S.  Pauli  1. 

384        Stephanus      postquam     sedit 

I       an.  5,  d,  29  a  die  26  Mart  752 

w^    Ucgira  h.  a.  moritur  26  Apr,daturque  ei 

^      140     successor   S.   Paulus,  qui    ordi- 

24  Maii  natur  29  Maii,  post   interp  dier 

fer  3    35  aut  32  adiedepositionis. 

S.  Paulus  statim  atque  Sedem 
apostolicam  ascenditbinis  litteris 
cum  rege  Pipino  et  Francis  foedus 
Praedecessorum  instaurat.  Epp  13 
et  22,  Cod  Gar. 


CHRONOL.  A  S.  GREa.  M.  AD  STEPHANUM  UI. 


918 


i  Eomanorum  imperatores,    Lang.    Ami     A     Anni  Uomani  pontifUes  et  res   Eccle-    Anni 

»             reges,  res  gestae.                 ab  U.  C.        Olymp      siasticas  Orientis  et  Occidentis.    JErae 

^                                                                         et  Heg.  Christi. 

4 


\       Impp  Fl.  Gonstant  Gopr  Aug  38    4510 

1  et39,  17eM8.  15H 
i      Leonis  IV,  Aug  7  et  8. 

Desiderius  hoc  iteoi  anno  tem- 
rt  pore  autumni  venit  ad  Sacra  li- 
mina,  et  Pontifici  promittit  se 
plura  patrimonia  redditurum, 
qux  in  Tuscia  eripuerat.  God  Car 
ep.  26.  Pag  n.  9. 

Pipinus  pugnat  iterum  adversus 
Saxones,  multisqne  eorum  caesis, 
antequam  in  Franciam  redeat, 
coegit  ut  promitterent  se  mandata 
ejus  omnia  facturos,  et  300  equos 
quotannis  ad  generale  conventum 
bonoris  ^ralia  missuros.  Baron 
sup  a.  et  ibi  Pag  n.  8,  ex  Annal. 

Garcia  cognom  Arista  primus 
Navarrae  Princeps  moritur ;  succe- 
dit  fil  Eneco  Garseanis,  vel  Inigo 
Garcieis  Aristha,  qui  primus  hoc 
anno  Regis  nomen  assumit.  AA. 
ap.  Pag  n.  12. 

2  Impp  Fl.  Gonstant  Gopr  Ang    4511 
)9       et40,  18et19.  1512 

19     LeonisiyAug8et9. 

AragoniseGomitatus,  qui  saeculo 

:t  XI,  in  Regnum  evasit  h.  a.  insti- 
tuitur,  primusque  ejusGomesest 

[  Azenarius:  at  Aragonia  parvis 
initio  limitibus  circumscripta  a 
Regibus  Navarrae  obtinere  coepit. 
Idque  factum,  quia  Ghristiani  Hi- 
^pan  qui  Regi  Saracenor  seu 
Amerae  Abderamini  parere  nole- 
bant,  Gomitibus  morem  gerebant 
occasionem  exspectantcs  Re^num 
a  servitute  Saracen  eripiendi.  Pag 
n.  13. 

Pipino  nascitur  tilius,  quem  suo 
nomine  appeliat ;  et  S.  Pontifex  e 
sacro  fonte  suscipere  eum  optat : 
Ep  23,  God  Gar  postbien  moritur. 
Osulpho  post  regni  annum  a 
suis  nequiter  occiso  regnat  Ethel- 
wadus  in  Northumbria  mense  Au- 
gusto.  Annal  Mailr.  Pag  sup  a. 

D.11. 

)       Impp  Fi    Gonstant   Gopr    Aug    1512 

13  40  et  41. 19  et  20.  1513 
f        LeonisIVAug9et10.  © 

Eclipsis  solis  die  15  Aug  hora 
:t  post  merid  4,  digiti  ecliptici  8, 
[     15,  sbl  in  26  Gemin.  Ex  Miscell  et 
tabul  Pruten.  Galvis. 

Waifariusdux  AquiUniaetyran- 
nidem  induit,  et  res  ecclesiarum 
Fibi  usurpat.  Pipinus  repetit  res 
ecclesiasticas  ad  suum  regnum 
pertinentes,  et  ut  pristina  iisdem 
immunitas  reddatur  per  legatos 
monet :  omnia  Waifarius  con- 
temnit.  Hincbellumnovennaleori- 
4    tur,  quod  Annales  Aquitanicum 

14  vocant,  idque    Pipinus  confecit 
2    novissimo  vitae  suae  anno  768.  Ex 

Annal.  Append  2,  ad  Gontin  Fred 
ct  et  Eginh.  Pag  num  1  et  seqq. 
r        Impp  Fl.  Constant  Gopr  Aug  41    1513 
'     et42,20et21  1514 


I  Pauli  1  et  2.  758 

II  Paulus  ut  Pipinum  a  Gonstantino 
Hegira  dissociet  nil  intentatum  relinquit ; 

141  omnem  amoris  significationem 
13  Mai  erga  illum,  in  hunc  vero  odium 
fer  7  venemens  multis  testatur :  Mari- 
num  quoque  presbyterum,  a  quo 
fuerat  proditus,  in  gratiam  Fi- 
pini  episcopum  fleri  Jubet  in  ejus 
regno.  Ex  God  Gar.  Pag  n.  1  et 
seqq. 

Antiphonale,    Responsale,    et 
alios  id  genus  libros  Paulus  mit- 
tit  in  Franciam,  pro  hor  tempor. 
more,  ut  cantus  Romanus  sen- 
B  sim  introducalur  in  illud  regnum. 

Ep.  25,  God  Car. 

Eadbertus  R.  Northumbr  moni- 
tus  a  Pontif  ut  Monasteria  ablata 
Foldredo  abbati  restituat,  relicto 
Regno  fllio  suo  Osulpho  fit  Gano- 
nicus  Eboracensis.  Pag  nnm  11. 

I!         Paulf  2  et  3.  759 

iii        Sergius  Ravennae  Episcopus  pe- 

Heoi-  tit  a  S.  Pontifice,  ut  Ecclesiae  suae 

ra  142  reddi  jubeat  Monasterium  Galia* 

3  Mai  tense  S.  Hilari  ;  quare  Diploma 

fer 5    edit  Pontifex  pro  ejus  restitutione, 

quod  Baron  referl  ex  Rubeo,  cu- 

jus  temporar  notas  emendat  Pag 

n.  1. 

S.  Othmarus   secundus  abbas 
Sangallensis  moritur.  Ex  Mabillon 
G  et  aliis  AA.  Pag  n.  2  et  seqq  ante 

eum  Baron.  Moritur  item  h.  a.  S. 
Pirminius  primusabbasAugiensis 
Monasterior  conditor  tertio  Non 
Novemb.  Pag  n.  8  et  seqq. 

Christiani  in  Oriente  a  Sarace- 
nis  vexantur :  ac  prohibentur  con- 
ficere  publica  vectigalium  acta, 
quod  omcium  brevi  elsdem  resti- 
tuere  coguntnr,  non  enim  Sara- 
ceni  numeros  et  summas  vale- 
bant  scribere.  Theoph. 


iii        Pauli  3  et  4.  760 

IV         Error  Paschalis  inler  Orienta- 
Hegira  les  :  Orthodoxis   die  6  haereti- 

143  cis  13  Aprilis  id  celebrantibus. 
21  Apr  Theoph.  Pag  observat  n.  6,  quod 

D  fer  2  qui  Gvclum  Victorii  sequebantur, 
ut  Galli,  cum  h.  a.  Gyclo  Lunae  f , 
term  Pasch  5,  April  noluerunt 
seq  die  6,  Pascha  celebrare,  et  ad 
13  distuler  seq  Dom. 

Oratoribus  Pipini  Regis  motus 

Desiderius  aliqua  ex  parte  satisfa- 

cit  Pontifici,  multa  ex  ablatis  re-. 

stitueus,   partem    se  restiturum 

IV      promittens  :  S.  tamen  Pontifex  id 

et      nuntians  Pipino,  ut  cum  Deside- 

385     rio  ei  convqnerat,  non  desistit 

I      eum  orare,  ut  totum  S.  Sedi  re- 

Hegira  stitui  curet.  God  Gar  Ep.  21.  Pag 

144  n.  3. 

10  Apr     Pauli  4  et  5.  761 

fer  6       S.  Pontifex  patrias  aedes  in  Mo- 


949 


AD  ANASTASIUM  PROLBGOMBNA  BDIT.  ROM.-YATIG. 


9! 


Anni    Romanorum    imperatores, 
Periodi  reges,  res  gestx, 

Jul.  et 
IncUct 


Lang.    Anni     A    Anni    Romani  pontifices  et  res  ecclesia- 
ab  U.  C.        Olymp.         sticae  Orientis  et  Occidentis. 
et  Heg, 


JSrm 
ChriUi 


Leonisiy  Aug40et41. 

Belli  AqaiUnici  an.  2  Pipini  40. 
Annal. 

Pipinus  et  hoc  anno  feliciler 
contra  Waifarinm  praeliatur ;  ac 
multis  Wasconibus,  seu  Aquita- 
nis  caesis,  captisque  una  cum 
Blandino  Comite  urbis  Arvernse, 
necnon  urbe  ipsa  expugnata  et 
re^ione  late  vastata,  redit  ad  pro- 
Dria.  Ex  Annal  et  contin  Fred  App 
i,  Pagium  num  5. 

In  Oriente  defensores  Sacrar 
Ima^inum  multa  patiuntur  ab 
impio  Constantino  ;  et  h.  a.  S. 
Andrseas  Grisis  ob  eamdem  cau-  B 

sam  Martyrium  facit.  Ex  Metaphr. 
Baron  et  Pag  n.  2.  Yide  ap.  Baron 
fuse  h.  hist. 

5475  Impp  Fl.  Gonstant  Gopr.  Aug  45U 
a  45  42,  et  43,  24  et  22.  4545 
9  3        I^onisIV  Aug  44  et  42. 

C         Belli  Aquitanici  an.  3,  Pippini  44 

Indict      Pipinus  tertio  in  Waifarium  pro- 

XV      fectus,  Bituricam  obsidione  cin- 

I       git,  machinisque  demum  expu- 

cnatam  suae  ditioni  snbdit  jure 

oelli  :  milites  ab  hoste  in  eam 

missos  ut  defenderent  civitatem 

absolutosclementerdimisit,  comi- 

tei  ibidem  inventos  in  Franciam 

cum  uxoribus  et  liberis  ire  jus- 

sit,  suosquecomites  iissubstituit. 

Gapto  inde  mira  celeritate  castro  G 

Toarcio  in  Franciam  est  regres- 

sus.  Annal  Gont  Fred  App  2.  Pag 

n.  6. 

Almansor  Bagdadum  postea  se- 
dem  Galifaram  nora  ab  astrologis 
designata  aediflcat,  vocatque  Me- 
dinato-SSalami.  Ex  Elm  et  Abul- 
pharajo.  Pag  n.  7. 

5476  Impp.  FI.  Gonstant  Gopr  Aug  4515 
0  46  43  et  44,  22  et  23.  4516 
O  4        Leonis  IV  Aug  42  et  43. 

B         Belli  Aquitanici  A.  4,   Pipini 
Indict      42.  Pipinus  quartum  descen- 

I  dens  in  Aquitaniam  usque  Gadur- 

II  cum  pervenit,  lateque  vastata  ea 
regione,  in  Franciam  revertitur. 
Ann.  Met. 

Gonstantinus  prospere  pugnat 
cum    Bulgaris,    quorum    multa  t\ 

mill  caedit,  ac  victoria  elatus  in 
urbem  triumphans  ingreditur, 
Theoph. 

TurcjB  h.  vel  seq  a.  nempe  Gon- 
stantini  23  ex  portis  Gaspiis  ex- 
eunt,  multisque  per  Armeniam  oc- 
cisis  aut  captis,  domum  redeunt. 
Idem. 

Hiems  horrenda  saevit  tam  in 
Oriente,  ex  Theophane,  quam  in 

5477  Occidente,  ex  Francor  Annal  Ba- 
-<)  47   ron  et  Pag.  n.  3. 

5  Impp.  El.  Gonstant  Gopr  Aug    4546 

AG  44  et  45,  23  et  24.                             4547 

Indict  Leonis  IV  Aug  43  et  44. 

II  Belii  AquiUnici  A.  5,  Pipini  43. 

iii  Annal. 


nasterium  etEcclesiam  Monacho* 
rum  convertit,  ac  Deo  dicavit  in 
honorem  SS.  Pontificum  Stephani 
Mart  et  Silvestri  Conf  quod  postea 
ad  Moniales  transiit,  ut  hodie  est, 
S.  Silvestri  in  Capite  vulgo  appel- 
latum.  Baronius  testatur,  Privile- 
gium  ea  occasione  datum  a  S. 
Pontifice  apud  easdem  Moniales 
asservari.  Pag  n.  4,  corrigit  tem- 
porariam  notam. 

S.  Graribaldus  Ratisponen  episc 
2,  h.  a.  circiter  moritur,  po&tquam 
tenuit  eam  sedem  annos  22,  nempe 
ab  an  739,  cum  S.  Bonifacius 
Bajoariam  in  quatuor  episcopatus 
divisit :  id  moris  in  Ecclesia  erat 
Ratispon  ut  monachi  et  Ganonici 
vicissim  succederent.  AA.  ap.  ^g 
n.  7. 

I  Pauli  5  et  6.  762 

II  Monachi    Orientis    defensores 
Hegira  Sacrar   Imagg  persecutionem  ab 

445  Imp  impio  patiuntur.  Metaphr. 
34  MartBaron, 
fer  4  Paulus  Papa  donat  Pipino  qua- 
tuor  Monasteria,  nempe  S.  Ste- 
phani  M.,  S.  Andreae  Ap.  et  S. 
Victoris  cum  omnibus  ad  ea  per- 
tinentibus  pro  sustentat  peregri- 
nor  Monachor  Christi  pauperum, 
etc.  God  Garol  ep.  42.  Pag  n.  2. 

Monasterium  Prumiense  35 , 
circit.  mill  passTreverisdissitum, 
fundat  Pipinus  Bertrad»  conjugis 
rogatu,  quod  postea  floruit  viris 
illustribus  tum  monastica  disci- 
plina,  tum  eruditione,  eique  prae- 
ficit  Assuerum  sanctum  virum. 
Privilcg  fundat  exstat  datum  43, 
Aug  a.  Pip  44.  Pag  num  3. 

II  S.  Pauli  6  et  7.  763 

III  Pipinus  Romam  mittlt  Hariber- 
Hegira  tum  Abbatem,  et  Dononem  Gomi- 

U6  tem,  ut  Pontifici  sibi  metuenti  a 
20  Mart  Langobb  testarentur  ejus  constan- 
fer  4  tiam  pro  defensione  S.  Sedis.  Gon- 
tra  Pontifex  mittit  cum  iisdem  in 
Franciam  legatos  suos  Joannem 
Subdiac  et  Abb,  ac  Petrum  pri- 
mum  defensorem  cum  gratulato- 
riis  ob  firmum  constanlemque  ejus 
animum  erga  S.  Sedem  God  Gar 
ep.  48. 

Willisvinda,  et  ejus  fll  Gangor 
comes  fundant  Monaster  Laures- 
hamense  ultra  Rhenum,  in  Dioecesi 
Wormaciensi ,  primumque  ejns 
Abbatem  instituuntChrodegangum 
Episcopum  Metensem.  Ex  Dipiom 
a  marq  Freh  edito.  Pag  n.  5. 


111 

IV         S.  Pauli  7  et  8.  764 

Hegira      Gliscente  defensorum  SS.  Imagg 

447  persecutione   S.   Stephanus   Jun 

9  Mart  aetatis  a.  49,  in  Praeconnesum  Hel- 

fer  6  lesponti  insulam  exsnl  mittltur  h. 


\t 


CHRONOL.  A  S.  GRBG.  M.  AD  STEPHANUM  III. 


9» 


Amit   Romanorum     imperatores^  Lang.    Anni     A     Anni    Romani    Ponti/ices  et    res    Eccle-  Anni 

^eriodi     reges,  res  gestx.  ad  U.  C.        Olymp.      siasticae  Orietitis  et  Occidentis.      JSrae 

^uL   et  et  Heg.                                                         Christi. 
Indict. 


Eclipsis  Solis  4  Jun.  fer  2fere 
in  ipso  meridie.  Digiti  ecliptici?, 
45.  Sol  in  46,  gr.  Gemin.  ex 
Aimoin.  Bunting  Galvis. 

Pipinus  conventum  hal>et  in  ci- 
vitale  Wormacia,  ubi  agit  de  pace 
cum  Waifario  Aquitaniae  duce,  et 
cum  Tassilone  Bajoarlae,  qui  sup 
a.  rupto  foedere  cum  Avunculo 
suo  Pipino,  e  Francia  in  Bajoa- 
riam  fugit.  Quare  h.  a.  in  nullam 
partem  educit  milites.  In  eodem 
conventu  Comiles  declarati  filii 
Pipini.  Ex  Annal  Pag  n.  3  cele- 
bravit  Natale,  et  pascna  in  Cari- 
siaco. 

Pipinus  Legatos  Imp  audire  no- 
luit,  nisi  praesentibus  Pontiflciis, 
et  utrosque  de  fide  orthodoxa  et 
traditione  Patrum  disputantes  au- 
dit,  deinde  tam  ad  Pontif  quam 
ad  Imp.  directis  legatis  quae  eve- 
nerantsignificat.  Pag.  n.  4. 

5478  Imp  FI.  Constant  Copr  Aug  45 
^   48  et  46,  24  et  25. 

^    6      Leonis  IV  Aug  44  et  45. 

F         Belli  Aquitanici  A.  6,  Pipini  44. 
Indict  Annal. 
III         Multa  hoc  anno  praelia  commit- 

IV  tuntur  interComites  Aquitanos,  et 
Francos,  qui  illossuperarunt.  Pi- 

Einus,  qui  natale  et  Pascha  cele- 
ravit  Aquisgrani  non  eduxitco- 
pias;  at  celebravit  ut  supa.  con- 
ventum,  qui  Attiniacensis  dicitur 
abAtliniaco  urbe,  in  qua  celebra- 
tum.  Eo  conveniens  Assuerus 
abbas  Prumiensis  a  Pipino  impe- 
trat  cellam  S.  Goaris  supra  Mo- 
sellae  et  Rheni  confiuentes  sitam, 
quae  ab  h.  a.  monasterio  Pru- 
miensi  conjuncta  remansit.  Ex 
Annal  et  Wandeib.  Pag  num.  6. 
Ethelwaldus  R.  Nordanhum- 
bror.  moritur  :  succedit  Ealredus 
trinepos  Idae,  qui  regnat  an.  8  ex 
Westmon.  Pag  n.  7. 

5479  Impp  Fl.  Constant  Copr  Aug  46 
^  49  et  47, 25  et  2G. 

9  7       LeonislVAug  45et46. 

E  Belli  Aquitanici  A.  7,  Pipini  45. 

ndict  Annal. 

lY        PipinusPaschatecelebratoAquis- 

V  grani  iterum  movet  in  Aquita- 
niam,  ettransacto  Ligere,  provin- 
cia  omni  vastata,  ita  ut  omnes 
suae  ditioni  subjicerentur,  cum 
multa  praeda  et  spoliis  Aquitania 
fere  tota  acquisita  in  Franciam 
redit.  Ex  contin  Fred  App  2.  Pag 
n.  4. 

Paulus  congressu  habitocoram 
Legatis  Desiderii,  de  mittenda  ad 
Pipinum  nova  le^atione  deliberat, 
per  quam  nnntiat  Desiderium, 
longeutcaeterarestitueret,S.  Sedi, 
ea  omnia  quae  restituerat,  inva- 
sisse  iterum  :  quare  pejora  me- 
tuens  ejus  auxilium  impiorat.  Ex 
Ep.  47,  CodCar.  Pagn.  5. 


B 


a.  quum  superiori  ad  id  damnatus 
fuerit  Cpoli.  Bar  sup  a.  Pag  ibi 
n.  4. 

TresOrientPatriarchae,  Theodo- 
rus  Antiochae,  Theodorus  Uieros 
et  Cosmas  AlexandrinConcilium 
cum  Suffraganeis  die  Pentec  cele- 
brant,  et  Epiphaniae  Episcopum 
qui  in  impiam  Imperatoris  sen- 
tentiam  contralmaffinesconcesse- 
rat,  anathemati  subjiciunt.  Unde 
liquet,  praeterCpolitanum  caeteros 
Patriarchas  Orientis  fuisse  defen- 
sores  Sacrar  Imasinum.  Bar  sup 
a.  et  ibi  Pag  n.  2. 


4547 
4548 


IV  S.  Pauli  8  et  9. 

et         Langobardi  Senogalliam  vasta- 

386    rantcxsis  incolis,  et  abacta  praeda ; 

I       at  Desiderius  per  legatos  Pipino 

Hegira  significarat  uil  a  Langobb  actum 

448     contra  Rom  Pontif :  quod  Paulus 

27  Feb  resciens,  Pipinorei  veritatem  nar- 

feri    rat   per  suos    Legatos.  Cod  Car 

ep.   44 

Alia  item  epistoia  h.  a.  quae  est 
Cod  Car  24,  nuntiat  Pipino  sex 
Patricios  cum  ingenti  classe  para- 
tos  esse  ab  Imperat  ut  in  Italiam 
venirent ;  eosdemqueauctos  classe 
Sicula  Romam  properare,  indein 
Franciam  profecturos :  iisdemque 
litteris  nuntiat  Desiderii  pervica- 
ciam,  qui  nihil  eorum  quae  pvo- 
miserat,  S.  Sedi  restituerat,  imo 
minaci  epistola  eum  territaverat. 
Pag  n.  2,  et  seqq. 


4548 
4549 


D 


I  S.  Pauli  9  et  40. 

II  Constantinus     Monachus    pa- 
Hegira  triarcha  Cp.  haereticus  qui  anno 

449    753  electus  fuerat,  quum  sedisset 

46  Febr  an.  43  in  exsil  mittitur  :  succedit 

fer.  4.  die  48  Novemb.    Nicetas    Eunu- 

chus  e  Sclavor  genere  contra  Ca- 

nones.  Theoph.  Baron.  Pag  n.  4. 

B^ronius  fuse  narrat  Constant. 
Copr  saevitiam,  et  irreverentiam 
erga  Sacras  Imagines,  et  viros 
illuslres.  Ex  Miscell.  etNiceph. 

Chrodegangus  Episcopus  Me- 
tensis,  qui  an.  763  praefectus 
fuerat  Monaster.  Laureshamensi 
recens  condito  h.  a.  moritur  6 
Mart  ex  Martyrol  Meten.  Pag  n.6 
Mortuus  item  est  hoc  anno  Eg- 
bertus  archiepisc.  Eboracen.  ut 
cum  Baron  Pag  an.  764  n.  4. 


765 


766 


9S3 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  EDIT  ROM.-VATIG. 


Anni  Eomanorum     imperaiores, 
Periodi  reges^  res  gestae. 

Jul.  et 
Indict. 


Lang.    Anni     A    Anni    Romani  pontifice^  et  res  £cclesta-    Amd 

ab  U,  C       Olymp.       sticae  Orientis  et  Occidentis.  Mrm 

et  Heg.  ChrisiL 


5480  Impp  FI.  GonsUnt  Gopr  Aug  4519 
<©  20  47  el  48,  26  et  27.  1520 
9  8        Leonis  IV  Aug  16  et  17. 

D  Belli  Aquitanici  A.  8,  Pipini  16. 

Indict  Annal. 

V  Pipinus  Paschate  ap.  Gentilia- 
lY  cum  celebrato  Bituricas  cum  uxore 
Bertradane  se  confert  actoque  ibi 
conventum.  Maio  expeditionem 
suscepit  eodem  men  in  Waifa- 
rium,  contra  quem  alteranisusci- 
pit  m.  Aug  et  utrobique  victor 
exstitit:  hiemavit  Bituricis.  Ex 
Annal  Pa^n.8  et  seq  exercitum 
vero  ad  hiemandum  misit  in  Bur- 
gundiam.  App  GontFred. 

Tres  Patriarchae  Or.  Sacrar 
Imagg  defensores  una  cum  multis 
Metropp  et  Episcopis  scribunt 
Pontiuci  Synodicas,  testantes  Ima- 
ginum  cultum.  vigere  in  Oriente. 
Has,  niortuo  Paulo  accipieiis  Pseu- 
do-Pont.  Graece  et  Lat  ad  Pipi- 
nummittit,  ut  sibi  eum  conciliet. 
Ep.  99  God  Garol  Pipinum  vero 
non  esse  passum,  se  ab  invasore 
decipi,  ejus  silentium  indicat. 

5481  Impp  Fl.  Constant.  Gopr  Aug  1520 
©  21  48  et  49,  27  et  28.  1521 

?9      Leonis  IV  Aug  17  et  18. 
B       Belli  Aquitanici  A.  9,  et  ultim. 
Indict      Pipinus     accersito    exercitu  e 

VI  Burgundia  mittit    suos   Comites 

VII  cum  parte  copiarum  ad  capiendum 
Remlstagnum  patruum  Waifarii, 
qui  sup  a.  tidem  fefellerat:  cap- 
tumque  ab  iisdem  cum  uxore  ul- 
timo  supplicio  affici  jubet.  Ipse 
totum  exercitum  contra  Waifa- 
rium  movet,  ac  tota  in  suam  di- 
lionem  Aquiiania  redacta,  captum 
denique  Ducem  interfecit  iv  Non 
Jun  ut  habet  chrou  S.  Galli.  De- 
mum  ipse  Pipinus  segrotat,  et  di- 
viso  inter  filios  Caroium,  et  Ca- 
roiomannum  Regno,  moritur  viii 
Kal  Octob  quum  regnasset  post 
morlem  Garoli  patris  an.  26,  post 
regiam  adeptam  dignitatem  16. 
Goronatur  Rcixes  vii  Id.  Oct 
Carolomannus  Suessionc,  et  Ga- 
rolus  postea  Magnus  et  Impera- 
tor  Occid*  in  Givit.  Noviom  Annal 
Pag  n.  2.  et  seqq. 


B 


II  S.  Pauli  lOetll. 

III  S.  Paulus  degens  ap.  Basilicam 
Hegira  S.    Pauli    aestivo    calore    morbo 

150  correptus  moritur  die  28  Jun 
5  Febr  quum  sedisset  an  10,  m.  1,  a.  die 
fer  5  29  Maii  757  et  antequam  spiritum 
exhalet,  intruditur  Gonstantinus, 
qui  invadit  apostolicam  Sedem 
an.  1,  m.  1,  nempe  usqae  ad  29 
Jul  mensis  seq  a.  quod  invasio- 
nis  tempus  appellatur  interpon- 
tiUcium  ab  Anastasio.  Yide  no- 
tas  Ghronol  Stephani  II  et  Pauli. 
Goncil  Gentiliacense,  prope  Pa- 
risios  habetur  jussu  Pipini,  obi 
actum  de  processione  Spiritus  S. 
et  de  Sacris  imaginibus  contra 
Gnecos,  quorum  errores,  non 
dubitat  Pagius,  quin  Franci  Epi- 
scopi  improbarint :  at  concilium 
non  exstat.  Pag  sup  a.cum  Baron 
n.  3. 


C 


D 


III  Stephani  III,  al.  IV,  1. 

IV  H.   a.    die  28  Jul  Sergius   et 
Ilegira  Waldipertus  Presbyteri  cum  Lan- 

151  gobardis  Romam  ingressi,  diese- 
25  Jan  quen  Gonstantinum  intrusum  ex 
fcr  2  occupata  Apostolica  Sede  deji- 
ciunt,  quam  invaserat  an.  1,  m. 
1.  Deinde  post  dies  10,  nempe7 
Aug  consecratur  Pontifex  Stephi- 
Nus  III,  al.  IV.  Anast. 

Pipinum  regem  Garolovingia- 
rum  primum,  a  Merovingiis  po- 
testate  in  eum  translata  S.  S«lis 
auctoritate,  amplificatorem  Ditio- 
nis  S.  Sedis,  quas  Garoli  Martelli 
aevo  coepit,  deficiente  Italia  omni 
ab  impio  Leone  Sacrar.  Imagl- 
num  osore,  harumque  defenso- 
rem  maximum  advers  Gonstanti- 
num,  et  Catholicie  religionis  in 
magna  Aquitanis  parie  a  Sarace- 
nis  labefactatae,  et  ab  Idoloiatris 
in  Trans-llhenana  Francia  ever- 
sae  restitutoremjureSte  phanusll 
et  Paulus  Christianissimum  nnn- 
cuparuni,  in  suis  litteris.  God. 
Gar. 


767 


768 


APPENDIX   AD  CHRONOLOGIAM- 


Exhibenda  nunc  sunt,  quod  ante  promiseram, 
unum  aut  alterum  specimen  documentorum  quae 
nobis  oblata  sunt  genuina,  et  maxime  illustria  ad 
seriem  et  notas  temporum  comprobandas,  praesertim 
in  lectissimo  museo  lapidario  saepe  a  nobis  producto 
et  producendo,  eminentissimi  principis  Alexandri 


cardinalis  Albani :  quod  si  appellavero  Capitolim 
alterumsLd  fastos  consulares  a  Christo  nalo  reddea- 
dos  exsynchronis  monimentis,  citra  invidiam  verbi. 
diclo  constabit  veritas.  Perinde  enim  contigit  et 
Romano  Gapitolio,  utfastossuos  veteresetarche- 
typos  in  foro  proximo  effossos  recuperaret  munifl- 


APPENDIX  AO  CHRONOLOGIAM. 


ac  studioalteriusprincipisAIexandri  cardi- 
serenissima  gente  Farnesia:  cujus  benefi- 
liberalitati  et  curaB  acceptum  referunt  aptates 
decus  prxcipuum  Romanae  tiistoriae,  tum  sa- 
m  profanae. 

iminis  igitur  gratiaduos  ei  ingenti  numero 
I  lapides,  Latinum  unum,  alterum  Grxcum : 
epertum  ante  annos  septem  in  littore  Antiati, 
a  et  sollicitudine  meroorati  cardinaiis  Albani, 
lesanctissimi  patris  hetitia  et  adhortatione 
lida  historix  firmamenta  conquirentis ;  hunc 
in  pridem  notum,  et  ante  annos  centenos  et 
(,  et  quod  excurrit,  edituma  Grutero  ex 
transmissa  scheda,  desumpta  ex  libris  Anti- 
im  Bern.-irdini  cardinalisMaffxi :  in qua  tamen 
tor  ita  viiiose  reddiderat  nonnullos  versus, 
tus  occultaverit  pretiosissimum  docuroentum 
rioruro,  in  illo  marmore  compositum  cum 
itu  Galli  et  Flacci,  adeoque  cum  cseterisomni- 
chisOrienialium  et  Occidentalium  populorum 
lOmani :  quod  modo  integrum  et  custoditum 
letypo  Romam  perlato  in  museum  Albanum, 
»ime  sculptum  cernimus,  et  opportune  pro- 
is  ad  seras  universas  hoc  duplici  specimine 
mdas,  et  stabiliendas  in  nostris  tabulis  chro- 
Js,  et  antiquitatum  genuinarum  auctoritate 
nos  singulos  confirmatis. 
3r  igiturprimumLatinis  litterisinsculptum, 
terisAntii  ruderibus  repertum,  est  frag- 
a  tabui.neamplioris,  in  qua  dispositum  con- 
ur  Kalendarium  Julianum,  in  columnas 
im  distributum  pertotidem  anni  menses,  et 
tum  dietim  iisdem  plane  iitteris  indicantibus 
itos,  nefastos,  ct  comitiales,  necnon  aetatem 
er  cyclum  octagrammuro,  quae  leguntur  in 
ano,  per  alios  et  per  nos  edilo  et  explicato 
)de  Kalendario  ei  Cycto  Csesaris. 
3r  fesla  priecipua  Roroanoruro  et  indicia 
oifleguntur  in  hoc  Antiati  propriis  diebus 
igestapnccipuaprincipuro  firoilia;  Juliae,  et 
idem  ascitoruro,  natales,  funera,  a  Julio 
dictatore  ad  setatem  Claudii  *,  inter  qu:e  illud 
ire  non  pigeatquoddie!20AugusticoiiSignatur 
Lnf£kiae  L.  Caesaris.  Diem  emortualem  Lucii 
>nunc  priroum  ex  hoc  Antiati  Kalendario 
,  ita  proxime  definiverat  card.  Norisius  in 
Pis.,  pae.  265,  ut  demonstraverit  obilumil- 
incipis  deberi  alicui  exdiebus  interceptis  in* 
ii  21  Augusti,  contra  Salianuro  et  Riccioliuro, 
lentes  ad  Decembrem.  Norisiani  computi 
etfelicitas  hoc  marroore  comprobata  tanti 
let,  ad  chronologiam  ut  ipseroet  scribit,  si 
sdem  principis  tanturo  attingeret.  Quod  inde 
uitur,  hoc  ducimus  muito  puiris  habendum. 
aiturautero  augroentum  fiducia)  industriam 
D  excitans  ad  pontificum  nostrorumepochas 
mdas.  Perindeenim  possuntex  tabulis  depo- 
mSS.  martyruro  et  pontificuro,  annuo  ritu 
iesia  roemorataruro,  dies  earumdem  firmari, 
si  adjungantur  monuroenta  et  comparentur  t 
lit  ex  marroore  Antiaturo  recognosci,  illo 
n  conspecto,  diero  taroenobitus  L.  Gxsaris 
fuisse  deducturo  aequalibus  ex  docuroentis 
n  et  nummoruro  perNorisiuro  roatureconsi- 
;  quod  praestitum  similiter  cognoscimus  in 
scribenda  diepw{/rtcB  Pharsalicae^  licet  nunc 
D  declarata  sit  hoc  in  eodero  fragroento 
arii  ad  diem  v  Idus  Augusti,  cum  non   igno- 

% 

m 

imus  reperiri  tantummodo  potuisse  partem 
e  marrooris,  quie  continel  sex  roenses  anni 
posterioresa  Julio  ad  Decerobrero,  eosque 
legros  curo  Uibula  sequioribus  ^tatibus  in 
bccta  aut  confracta  decadero  dieruro  postre- 
miserit  in  singulis  roensibus. 
it  pretium  hajusmonumenli,Iicet  confracti, 
latabulxquae  supra  Kalendarium  extenditur, 


A  licet  illa  quoque  mutilata  fuerit  superius.  Exhibet 
enim  genus  quoddam  fastorum  persimile  municipa- 
libus.  veluti  Casinensi,  edito  in  notis  nostris  ad 
S.  Clementem  infra,  aliisque  apud  Gruterum  etFa- 
brottum  aliosqueantiquarios  videndis.  Quemadroo- 
dum  enim  incoloniiset  in  rounicipiis  soleroneerat 
ut,  cxemplo  populi  Romani  Quiritum,  inciderentur 
quotannis  nomina  consulum  ordinarioruro  Romae 
ineuntium  magistratum  Kal.Januarii,  a  quibusan- 
ni  nomenclatura  petebatur,  deinde  recenserentur 
noroinavelduumvirumincoIoniis,veIquatuorvirum 
juri  dicendo  in  rounicipiis,  aut  quinquennalium, 
(quod  conspicimus  in  Casinati);  ita  hoc  in  lapide 
ex  ruinis  Antii  effosso  signati  sunt  Romani  consu- 
les  ordinarii  serie  continuata,  cujus  fragroenturo 
superstes  inchoataconsulatu  Cn.  Acerronii  Proculi, 
et  C.  Ponlii  Nigrini,  eroortuali  Tiberii,  aerae  autero 
Christianae36,  et  pertingitad  consulatum  quinturo 
Tiberii  Claudii,  collega  Orphito,   aera^  Christi  15. 

3  Singulisvero  sub  collegiis  consuluro  leguntur  in- 
cisa  noroina  sex  roagistrorum,  vel  pro  roagistro- 
rum,  qui  quotannis  eligebantur  ad  curaro  vel  ad 
iropeusam  ludoruro  e  corporatis  vernis,  sive  liber- 
tis  dorous  Augustje  in  Antiati  secessu  degentibus 
(quem  a  Tiberiiaetatead  Adrianum  principem  fre- 
quentatum  ab  Augustis  ostendi  in  epistola  delapide 
Antiati  ex  testimonio  veterum  scriptorum)  et  ad- 
dictis  peculiari  officio,  et  opificio  sieillatim,  ut  vi- 
detur,  indomo  Augusta.  Clareadmodum  conspici- 
tur  Vernarum  Dies  Festus  ita  signatus  in  illo  mar- 
roore  die  6  Octobris ;  et  inter  magistros  sub  consu- 
latuTib.  ClaudiiCaesarisetVitellii  li  (aera;  Chri- 
stianae  43)  legitur  Lysimachus  jedituus  Dei  sui  Ver- 
NANi:  quem  scilicetgenium  suum  tutelarem  et  pa- 
tronum  elegerant  corporati  isti  vernae  et  die  festo 
peculiari  celebrabant.  Opiflcia  et  professiones  pro- 
pvix  libertorusm  et  vernarum  dorous  Au^usUe  ob- 
servantur  passimadjunctae  nominibus  sin^ulorum: 

n  sunt  autem  iilae  Pistor,    Juscularius,  Me:<sor,  Te- 

GULARIUS,  TOPIARIUS,  PaVIMENTARIUS,  DiSPENSATOR, 
SUBULICUS,    A       SUPELLECTILE,    A      CORINTHIIS,       CtC., 

alije  quoque  nobilioresoccurruntPiCTOR,  Atriensis, 
Medigus,  a  BiBLiOTUECA.  Vcrum  haec  expendenda 
reservamus'  explicationi  peculiari  hujusce  monu- 
menti,  suolocoedendae. 

Chronologia;  utilitates  hic  tantumroodo  sunt  at- 
tingendae.  Epocha  pugnic  et  vicroRiiE  Pharsalicj: 
ibi  adnotata  legitur  ad  diem  nonam  mensis  Augusti 
Divus  JuL.  PiiARSALi^  viciT.  lIiEC  nullis  monumen- 
tis  certa  hacCenus  reddebatur,  licet  felicissimum 
ingenium  em.  cardinalis  Norisii  ex  collatis  auctori- 
latibus  veterum  &criptorum  quam  proxime  ad  illam 
acesserit  in  Epocha  Syromacedonuro,  dissert.  3, 
cap.  5.  Praestat  attaroen  omnibus  documentis  tem- 
porum  hoc  in  lapide  consignatisseries  illa  consulum, 
qux  plus  quam  viginti  paria  incisa  fuisse  ostendit 
huic  marmori  supra  hoc  semestre  spatium  exten- 
suro  a  Julio  ad  Decerobrero.  Totiderocuro  referret 
D  praecedens  semestre  deperditum  a  mense  Januario 
ad  Junium,  consequitur  ut  anni  continui  plusquam 

Suadragintaac  totidem  paria  consuium  nobis  osten- 
erentur  e  primo  Christi  s£CuIo  per  unicum  hunc 
lapidem,  integer  siad  nos  pervenisset:  quibuscum 
addi  possent  ex  marmore  Casinati  novem  illa  consu- 
lum  collegia  ex  Capitone  et  Rufo  (Christi  67)  ad  Ve- 
spasiani  VI  et  Titi  V(Ghristi  75)  feliciter  praeservata 
et  inferius  impressa  in  nolis  ad  S.  Cleroentem,  vi- 
dererous  fastos  consulares  plus  quamdimidii  saeculi 
in  aera  Christiana  principis  duobus  marmoribus 
musei  Albani  comprobatos.  Supersunt  attamenex 
illo  numero  coroplures  in  Antiati,  ut  aenea  tabula 
demonstrat,  fideliier  expressa  ex  archctypo,  et  hic 
inserenda  speciminis  gratia  ex  collectione  marmo- 
rum  Latinorumad  chronologiam  pertinentium. 

Produco,  e  lapidibus  Graecisejusdem  musei  emi- 
nentissimi  Alexandri  card.  Albani,  alterum  docu- 
mentum  et  firmamentum  chroaolQ^v&^  ^^v\>xT).^tc^ 


llVANASTAStUU  PROLECttifE^Jl  SDiT.  ItOM.>VATlC. 

r -'"'•  itiPtr""  '"  ^^«yoiorea  tnMa, 

.  pTincipit  AUjt"iuLi  S.    «.   £.  eurdia. 


yiX    CAESMUS 
/         HENMJIl 

Vdivs  NESSVS    W 
tOlVS      IIEHMiS 
/ATflVS  A'l  11  :::  :  It  I 


Ti  '  IVUTvS  •  CftAPHlNATA 
ticIavoivs  •  nOHANVS 

BATELLVS-VERCAPABIB 
I  rlMVS-  HILAniAH.  ASVPEL 
M  (,AtlIS  -  CEBER  ■  CENSOIUN 
M  CVNDVSTECEVPOIUAN 

Z^RA    ATR 

.%SCt.ARVgr£t.D.I).U-S  BC^ 

O  ■  V  E  11  A  NlO,  p   Q 


Ull  A  AxnEH  -    ■   . 

lNTISTIVS     VETVS/*P 
VILLIO  NKRVILINO  ^"3 


Mll   t4> 


'■"'■yw.wr'- 


in  <; 
PB   C 

EID  N^jiBBaivsDicsvCXllX  C 
XVrif  Dxviic 


SVI  C 


EXVI   PORWrER.ponTVf  D\V    H 

«  FXV     CrDis.mOiv-L.ofD 

CXIV  M^Favckstcsescess 
Virnn  CtNrEii.L.c.tEs*Bis 


ENONFtvp   ^^„,>;^^CWNf 

FVIII  FtfijHciiSTwJwiOVUIP 

GVII^Ci^VDi  EVllC 

&.VD.  ;  fVIC 

Ci.iii»  CVC 

^  BIDI   U^Bi  lUVC 

«rm   <(.VDt        ,   AWwif 

laaLoDPR  ClVdi      '    '       BPKF 
EID     rTtPvi.vniKDiciTtrflDWnl 
FXIIXFEKan.iw»         l>XH\ 
(>YVilC>i>.ukc  EXUIw 

H^l  Ci»aw  t.rtn-i  FXVIi 


APPENDIX  AD  CHR0N0L06IAM. 


990 


Tyriorum  cum  aera  consulari ;  quibus  con-  A  quae  Latine  ita  reddendae  sunt :  Colonorum  convocato 


nnes  reliquae  Orientis  et  Occidentis  orbi 
;ognitae  redduntur,  non  minus  cerlae. 
haec  tabula  exhibet  epistolam  Tyriorum 
iolos  degentium,  scriptam  x  Ralendas  Au- 
loetFIaccoconsuIibus(idestannoaeraeChri- 
magistralum  praecipuum,  senatum  etpopu- 
ae  suae,  Tyriae  scilicet  civitatis,  quam  hone- 
libus  titulis  ejus  dignitatis,  Sacras  etinvio- 
lis  legibus  utcntis,  Mctropolcos  PhomidaB  et 
)ivilatuin  atque  NavarchidoSy  scu  classicae. 
itulos  Tyro  atlributos  produxerat  hoc  ipso 
•re  card.  Norisius  inter  epochasSyromaced. 
ens  diss.  4,  cap.  3,  ubi  feliciter,  ut  solet, 
initium  aerae  Tyriorum,  illud  perspicue 
atex  Actis  conciliorum.  ExGruleri  editione 
tantummodotituIorumattributionem.Cor- 
uidem  ;  nam  schedae  Pij^hianae,  a  quibus 
excepit,  obliteraveranl  insigne  documen- 


senatu,  die  24  menais  Dii,  anni  terccntesimi,  etc. 

Pro  hisautem  verbis  nitidissimeatgue  integerrime 
in  marmore  praeservatis  obtrusil  imprudens  ilie 
descriptor,  qui  hanc  inscriptionem  oscitanterexcep- 
tam  retulerat  in  libros  Antiquitatum  Bibliothecae 
card.  Maffaei  verba  quae  sequuntur,  nihil  de  Tyrio- 

rum  aera  indicantia  :  a;:oXX(ov    tou  Xr^aa/OEKTr^;  6i   ou 

Mirum  propterea  videri  minime  debet,  si  advena; 
descriptores  chronologiae  pontiOcum  Romanorum 
aetatis  barbarae,  qui  ex  tribus  basilicis  patriarchali- 
bus  annos.  menses  ac  dies  transcribebant  sedis  sin- 
gulorum  ioi  depictos,  et  elongatos  palmis  plus  quam 
sexagenisaboculis  inspectantium,  tot  mendis  nume- 
rorum  insperserunt  suos  Calalogos  raptim  transcri- 
ptos  ex  pariete  parum  illustrato  pcr  fenestras  angu- 
stiores ;  cum  antiquarii  aetatis  nostrae  cultissimae,  ac 
superioris  saeculi,  dum  haec  studia  florebant  et  flo- 


Tyriorum,  quod  in  recenti  Gruteriani  ope-  r  rent,  integras  dictiones  perverterint,  et  contextum 


verborum  permutaverint,  atque  ita  inemendata 
iterum  excuderint  inconsuito  arch^ypo,  quod  pote- 
rant,  utnunc  possumus,  non  modo  oculis  admovere, 
sed  etiam  manibus  contrectare.  Unum  hoc  specimen 
satis  docet  causam  erroris  in  Catalo^is  feslinanter 
descriptis,  praesertim  per  hospites  regionum  ab  Urbe 
elongatarum :  et  utilitaiem  ac  necessitatem  consu- 
lendi  monumentu  cum  archetypo,  etiam  post  editio- 
nes  iteratas  aetatis  noslrae,  hanc  laudem  professae  in 
antiquitatibusemendate  ac  fideliter  exhibendis.  Sed 
ad  inscriptionis  Puteolanae  epocham  redeat  sermo. 
Annus  aerae  Chrisiianae  communis  174,  signatus 
consuIibusGalloet  Flacco,  cum  initium  afferat  anni 
lercentesimi  aerae  Tyriorum,  expressi  in  Actis  sena- 
tus  rogati  ad  diem  2\  mensis  Dii,  sive  ad  8  Decem- 
bris  Juliani,  ul  responsum  daret  epistolae  a  populari- 
bus  suis  ad  ipsum  daix  Puteoliseodem  anno,  diex 


ne  perinde  latet,  licet  complures  auctores 
icantur,  qui  ejusdem  lapidis  meminerunt. 
L  his  datum  fuit  archetypum  conferre  cum 
^ighianis.  Vidissent  profecto  integrum  et 
im  documenlum  aerae  Tyriorum  ccc  ex 
respondere  consulibus  Tusco  et  Gallo  (in 
iti  i74).  IIoc  ipsum  aperturo  reddere  par 
[uam  cardinalis  Albani  benefijio  in  Urbem 
marmorillustrereddittestimoniumepochae 
ime  pariatae  a  cardinali  Norisio,  ex  Actis 
um,  cum  xra  Christiana  ct  cum  Fastis  con- 
Romanorum,  unde  commensus  tutissimus 
'camcaeterisomnibuschronologixcardini- 
I  Orientales  et  Occidentales.  In  marmore 
teolano  haec  observantur. 
tionisexordium  est  titulusepistolae,  scriptae 
0  Kal.  Augusti,  Tusco  et  Gallo  consulibus  a 

pud  Puteolos   stalionem   habcntibus,  ad      Kalendas  Augusti,  manifestatinitiumaeraeTyriorum 
et  ad  populares  suos,  et  quidem  incisum  p  cadere  in  autumnum  anni  ante  aeram  Christi  426. 
nplioribus,  licet  Gruteri  prior  et  postrema      Ex  Actis  concilii  Tyri,  recitatis  in  synodo  oecume- 
inutis   characteribus   titulum   exprimat, 
LC  si  essent  notae  potius  quam  pars  inscri- 
Ita  enim  exprimumtur  litterae  tituli : 

[CTOAH  rPA^EICA  TH  HOAEI,  etc. 

\ola  scnpta  civitati,  etc. 

inc  epistolam  incidi  curarunt  Tyrii  statio- 
mtes  Puteolis  Acta  senatus  Tyriorum  ea  de 
post  receptam  epistolam,  die  21  mensis  Dii 
indus   erat   in  anno  Syromacedonum  et 


I,  ut  laudatus  card.  Norisius  ostendit,  dia- 
producensannietmensiumTyriorum,  unde 
lar  diem  2\  mensis  Dii  pariari  cum  8  De- 
inni  Juliani  Rominorum) ;  anno  trecentesimo 
•)  aerae  Tyriorum,  ex  die  19  mensis  Octobris 
de  more  annum  inchoantis.  Ilanc  aeram  ex 
atus  expressam  proxime  a  receptis  litteris, 
al.  Augusti  Tusco  et  Gallo  consulibus,  ita 
exhibet  marmor : 


DIKION  BOrAIIS  AXeElini    KA.  AIOT. 
ETOrC.    T.,  elc. 


Tor. 


nica  apud  Chalcedorem,  actione  9,  idem  initium 
optime  collegerat  cardinaiis  Norisius.  Confirmat  igi- 
tur  aerae  istius  character  luculento  hoc  testimonio 
comprobatus  Acta  concilii,  et  mirifice  illustrat  com- 
mensum  epocharum  Orientalium  cum  Occidentali- 
bus. 

Gruteri  autem  editio,  etiamsi  e  schedis  mendosis 
hausta,  necaquoquam  posierioribuscurisemendata, 
nobis  plurimo  adjumento  est  ad  integritatem  hujus 
inscriptionis  ad  posteros  transmittendam.  Cum 
enim  intra  hoc  saeculum,  a  Gruteri  prima  editione 
absolutum,  Graeco  huic  marmori  Puteolano  frag- 
menta  nonnnlla  temere  fuerint  abscissa,  nisi  Grute- 
riana  illa  editio  praecessisset,  integram  dare  inscri- 
ptionem  ex  archetypo  non  possemus.  Integram  vco 
dabimus,  indicantes  characteribus  quadratis,  seu 
capitalibus,  quos  majusculos  vocant,  litteras  in  mar- 
more  praeservatas  ;  et  caeteras  in  frustis  nunc 
D  deperditis,  quae  fuerant  aetate  cardinalis  Maffaei  ex 
archetypo  tunc  integro  transcriptae,  et  a  Pighio 
transmissae  ad  Gruterum,  exhitebimus  minusculis 
characteribus  non  capitalibus. 


EniCTOAH    rpA 


nOAEI 


PION  TUC  lEPAC   KAI  ACTAOr  KAI  ATTONOMOr  MHTPOnoXeo)?  «povvixYiC  KAI  AAAON  nOAK 

KAI     NATAPKIAOC     APXOrCI     BOrAH     AHMU     KAI     TIIC  xjpwi?  uaTpiSo;  01  EN  nOTIOAOlC 

K  ATOIKOrNTEC  XAIPEIN 

eEorc  Torc  kai  tiin  TorKrpior  hmon  ArTOKPATopo?  tuxv  ei  kai  tic  aaah  ctati 

ECTIN  EN  nOTIOAOIC  OCOI  HAEIOrC  rMUN  ICACI  KAI  HMETEPA  ECTI  KAI  KOCMU  KAI 
'EBEI  TON  AAAQN  AlA*EPOrCA  TArTHC  IIAAAI  MEN  EHEMEAOrNTO  01  EN  HOTIOAOIC  KA 
KOTNTEC  TrPIOI  01  HOAAOI  ONTEC  KAI  DAOrClOI  NTN  AE  OAlTOrC  IIMAC  HEPIECTH  TON 
BMeN  KAI  ANAAICKONTEI  EICTE  erCIAC  KAI  ePEGKEIAG  TQN  IIATPIQN  HMQN  eEQN  EN  eA 
4»0CI0M^NQN  EN  NAOIC  OTK  ETTONOrMEN  TON  MlGeON  THC  CTATIQNOC  HAPEXEIN  KA 
OG  ^  CN*MAAICTA  H  KAI  TA  ANAAQMATA  EIC  TON  AFONA  TON  EN  HOTIOAOIG  IHG  BOreorClAC 

im  Dpos  ETEen  aeomeba  orN  hponohcai  rMAG  Tor  aiameneinaei  thn  gtationa  aiamen 

lE  EAN  nPONOIANTQN  KATETOC  AUOMENQN   EIC  THN  MlCeQClN   X   CN   IIOIHCACeB  TA  FAP  ErE 


934  AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC.  933 

PA  ANAAQMATA  KAl  TA  TEINOMENA  EIC  EniCKETHN  THC  CTATIQNOC  F.IC  TAC  lEPAC  HMEPAC  TOr 
KlPlOr  AVTOKPATOPOC  CrMnECOrCHC  EATTOIC  EAOnCAMEBA  INA  MH  ttjv  HOAIN  BAPQMEN 
rnOMIMNHCKOMEN  AE  rMAC  OTl  OTaEMIA  HPOCOaOC  FEINETAI  OTTE  HAPA  NArKAHPQN 
OrTE  HAPA  EMHOPQN  TH  ENBAAE  CTATIQNI  QC  EN  TH  {a)  BACIAl  BACIAlAl  PQMH  7:ap9xa\o'j|iev 
OTN  KAI  AEOMEeA  TMQN  THC  TTXHC  <I»P0NTICACTE  TOT  HPAFMATOC  Erpa^Oyi  EN  nOTi 
OAOIC    .    HPO    .    I    .    KAAANAQN    .    AJfrOrCTON    FAAAQ   KAI  <I»AAKKQKo5Vti^wivm  utoxxoiv 

AHO  *  AKION  BOTAHC  AXeEICHC   .   Kl   .   AIOT  TOT  ETOTC  .   f   .  E*UMEpovTo; 

KAAAIKPATOrC    HArCANlOT   HPOEAPOT 

ANEFNQCeH   EHICTOAH    TTPIQN    CT ATINQN APIQN   ANAAOeElCA    oto  ^otxtiTO? 
ENOC    ATTQN   EN    HHSIOIN    HPONOIAN    HOIHCACftAI    ATTOIC  ^  CN  cito  eujwic 
KAI   ePHCKEIAC    TQN    HATPIQN   HMQN   eEQN   EKEI    A^QCIMENQN    ev  vaoi? 
KAI    MH    ETTONEIN   TON   MlceON    THC    CTATIQNOC    HAPEXEIN   KATETOC  .  .  .  . 
KAI    TA    ANAAQMATA    EIC    TON    AFQNA    FQNATON    EN    HOTIQAOIC    THC    BOreorCIa?  ov 
TOIC   HPOCTEOHNAI    TQN    FAP   ETEPQN    ANAAQMA    TQN    PEINOMENQN  EIC   EHI 
CKEVIIN  .    THC    CTATIQNOC    EIC    TAC    lEPAC   H    MEPAC   TOT    Kupiou   aoTOxpaTopo?  .  . 
HECOrCHC    ATTOIC    EAOTICANTO    .    I    NA    MU    THN    HOAIN    BAPQC    IN    KAl    rHF.MIMND 
CKON     OTI     OrAEMIA     IIPOCOaOC     FEINETAl     ATTOIC     OTTE     HAPA     NATKAHPON    OTTE 
HAPA     EMHOPQN    .    QC    EN    TH     BAC1A1AI     PQMH     MEOHN    ANAANOCIN    <I>1A0KAUG    AIO 
AOPOr    EIHEN   .    01    EN    PQMU    CTATIQNAPIOI    EOOC   EIXON    AEl    HoTe  e^  wv  auroi  Xa(& 
BANOrCIN    HAPEXEIN    TOIS    EN    HOTIOAOIC  K   CN  .  ASIOCI   xai  vov  oi  ev  totio^oi? 
CTATIQNAPIOI    A^TA    TATTA    ATTOIC    THPHICBAI    H    EI    MH   BooXovTai  oi  ev  pwjiTi  au 
TOIS    IIAPEXRIN    ATTOI    ANAAEXONTAI    TAC    ATQ    CTATIO  Na?  em  Ttj  auTTj  aipefft 
nE4>aNIICAN    KAAQC    ElHEN    cl>IAOKAH.:    AIKAIA    A  S I  Q  Couji  oi  ev  iroTio>.oi;  aet 
OriQC    ETEINETO    KAI    NTN    OTTQC    TEINECeO    TOVTO    TH   ro^ei  (TUji^epei  «paaxOri 
TO    n    CrNEeElA     OO     ANErNQCeU    IIITTAKION    AOeEN   THO  'Kty^r.^oC  itpiyore 
NEIAC    KAI    ATAeoiIOAOC   TlOr   ArTOT    TTPIQN    CTATIQ    Napwov  ctxtiwvo;  Tupta 
KIIC    Tlir.    EN    KOAQNIA    CEBACTH    IIOTIOAOIC    ENQ   EAHAOrN   wapexeiv  tt.v  T,|jL£Tepav 
UATPIAA    CTI lAC    ArCTHN    MEN AIPQN  . 

Tertium  specimen  si  lector  desideret  confirmatie  A  ctorum  dies  dispositionis  fidelium,  prscipne  Yero 

chronologiae  annorum  maxime  illustrium  ex  genui-  sanctorummarlyrumetpontificumsummorum.Mani* 

nis  documentis  lapidum  hoc  in  niuseo  card.  Ail)ani  festum  enim  fit  per  illius  lapidis  conspectum,  ipso 

prseservatorum,  illud  hal)ebit  initio  notarum,  ubi  anno  Redemptionis  nostrt^e  in  Hierosolyma  completsp 

reperiet  exemplum  ex  archetypo  desumptum  consu-  apud  Romanos  etiam  etUnicos  suorum  funera  ita 

latus  apud   nos  Christianos  omnium  ccleberrimi,  diligenter  fuisse  procurata,  et  in  necrologii  tabulas 

duorum  scilicet  Geminorum,  quod  hic  non  repetam.  dij^csta  «ideo  accuratc,  ul  non  modo  referrentor 

£x  his  autem  speciminibus  colligi  possunt  com-  scripto  in  commentarios  familiarum,  sed  etiam  inci- 

plura,    perquam    opporluna   tum    ad  probandam  derentur  marmori  noraina  singulorum  qui  infere- 

chronologiam,  tu  ad  illustrandam  historiam.  Nam  bantur  cerlu  sub  consulatu,   mense  ac  die,  cum 

ex  Antiate  Kalendario  ad  firmamentum  historue  nc  indicatione  parietis  ct  columbarii,  ubi  sin^ulorum 

temporum  ab  excessu  Tiberii  ad  quintum  consula-  cineres  conditi  asservabantur.  Hujusmodi  lapide 

tum  Claudii  quot  corotlaria  repeti  valeant,  paulo  conspecto  teste  synchrono  ejusdem  consuetadinis 

ante  satis  indicatum  fuit.  Puteolani  vero  lapidis,  et  Ilomx  vigentis,  quis  audeat  fidem  derogare  tabulis 

epistoli£  Tyriorum   stationem  ibidem  habentium,  nostrorum  fidelium  Romanorum,  eodem  sxculo  io 

necnon  responsi  senatus,  ac  decreti  suae  meiropo-  Urbe  conditis  per  notarios  a  Clemente  papa  consli- 

leos  documenta    nos  erudiunt  inter   caetera   tum  lulos,  per  presbyteros,  diaconos,  subdiaconos,  cle- 

de  usu  illarum  vooum  stationis  et  stationariorum,  ricos,  lossores,  marlyrum  Actis  coliigendis,  eorum- 

alibi  adhibito  ad  rem  militarem,  hic  veroad  coetum,  ^  que  ministerioaddictos  etiim  a  successoribus,  et  ad 

seu  collcjcium,  sive  ad  universitatem   popularium  "  ipsorum  corpora  et  reliquias  curandaset  recoaden- 

illius  nationis  in  colonia  Puteolana  degentium  cum  das  adhibitos,  atque  celebraturos  annuis  sacris  illo- 

jure  sacrorum  patrio  ritu  exercendorum,  nec  non  rum  in  memoriam  Deo  oblatls  (utCypriani  epistoU, 

de  communicatoriis  lilteris  eorumdem   cum  sua  et  mosacritusEcclcsixuniversaedemonstratubigue 

metropoli,  et  de  loco  Stationis  aptando  tl;  IzirsyJ.jr^)*  gentium)  ;  quis,  inquam,   audeat  fidem  derogare 

TTj;  TTaTtwvo;,  ad  Sacrificia,  et  ad  munera  religionis  tabulis  dcpositionis  cpiscoporum,  diptychis  ct  caia- 

eVtte  Ouata;   xai   OpEoxsta;,   per    dics  sacros   zU  ta;  /o[/ts  7narfyri/m,  undc  hlstoriiE  pontificiiBorigo  prima 

izpx;  fjfifpa;.  Hijnc  omuia  quantum  valeani  ad  cxpli-  petenda  est,  cum  vidcat  usum  Romanis  omnibus 

candam  vim  vocabnli  translati  ad  confuetudinem  eadem  actate  familiarem  exprimendi  diem,  mensem 

et  ritum  significandum  s^afzoms  Christianorumno-  et  annum  per  laterculos  consulares,  quo  quisqae 

strorum,  ab  aetate  nascentis  Ecclesiae  ad  nos  deri-  vita  funclus  inferretur  ?  Agnati,  amici,  hsBredes, 

vatum,  facile  intelligimus  ex  idea  eidem  vocabulo  posteri  ad  haec  pietatis  officia  civili  consuetudine 

alligata  in  hac  inscriptione ;  cujus  cxplicandie  et  ad  propensi,  ubi  Christianam  fideni  edocebantur,  et 

nostram  rem  applicanda!  locus  non  deerit  ubi  de  charitatis  divinse  ofllciis  elevabant  eam  pietatem 

stationibus  sermo  occurret.  Demum  ex  tertio  speci-  naturae  erga  confratres,  qui  Christo  secum  nomcn 

minelapidis  consignati  cclebri  notaConst//a^us(/uo-  dedcrant,  ad    fidem  resurrectionis,   consecrabanl 

rum  Geminorum,  reputet  unusquisqueapud  sequan-  multo  perennius  praxim  Uomanam.  Haec  autem,  et 

tum  firmamenti  indeaccedatnostrisdiptychisHccIe-  similia  coroliaria  ex  speciminibus  deducenda  viam 

siie,  in  quas  ab  initio  ejusdem  fundationis  relatos  muniunt  notis  et  obso^ationibus  in  Yitas  singulorum 

fuissedicimusope  ministrorum  ad  id  muneris  ele-  G  pontificum. 


ADMONITIO  BLANCHINI  IN  SEQUENTES  TABDLAS. 

Duo  brevia  additan:enla  exhibeo,  quae  vidcntur  opporlune  nobis  oblata  ad  chronologix  et  historise  con- 
firmationem  :  primum  ex  his  additamentis  constat  tribus  vetustis  inscriptionibussetate  Gallieni  incisis  in 

(a)  lU  leeitur  in  marmore,  errore  forsan  quadratarii,  nam  legendum  videtur :  AIIOIKIQN  BOYAHC 
AK6EICIIu  *,  Colonorum  convocato  senatu,  etc. 


933  APPENDIX  AD  CHRONOLOGIAM.  934 

totidem  aeneis  tabulis,  quae  venales  oblatae  sunt  hoc  anno  27%,  eminentissimoac  reverendissimo  principi 
Alexandro  card.  Albano,  ejusque  permissu  a  me  descriptae  ex  autographis  eruditorum  commodo  profe- 
runtur.  Plura  poterunt  inde  peti  ad  chronologiae  et  historiae  confirmationem.  Chronologia  ibi  inveniet 
Fastorum  Consularium  comprobationem  ad  annos  aerae  Christi  communis  260  et  261,  in  quibus  destitue- 
batur  genuinis  documentis  aequalibus  ejusdem  temporis,  unde  uterque  laterculus  impteretur.  Habebit 
tector  duplex  monimentum  consulatus  P.  Cornelii  Saecularis  II  et  C.  Junii  Donati  Zf,  qui  pertinet  ad 
annum  260,  sequentis  vero  anni  261  consules  Imp.  Gallienum  IV  et  Volusianum  tertia  tabula  de- 
monstrabit. 

Nec  destituetur  historia  peculiari  fructu  ex  iisdem  tabulis^siquidem  observabit  barbariem  orthographiae 
jam  tum  irrepsisse  etiam  in  ditione  Italiae  suburbicaria,  licet  stylus  orationis  acta  publica  nondum  defor- 
mnsset.  Quod  mihi  prse  cneteris  attendendum  videtur,  est  in  secunda  tabula,  versu  decimo  tertio  nomen  et 
usus  Diplomatis,  nempe  cooptatio  Patroni  pcr  Duplomum:  cujus  rei  et  nominis  vetustius  exemplum  aeri 
aut  marmori  consignatum  non  reperi.  Rei  diplomaticx  iliustratores  invenient  quod  inde  colligant  Geo- 
graphi  quoque  in  municipii  Ostrejisiei  Senttno  hisce  in  tabulis  memoratis  non  destituenturaliquo  fructu 
suae  exspectationis.  Antiquarii  verosuasareolasex  hocfonte  irrigabunt,  sive  formulas  cooptandi  patronos 
considerent,  sive  ritum  honorificum  offerendi  per  legatos  tabellam  aeream  postdiplomatisauctoramentum 
jam  pridem  decreto  publico  praestitum.  Operi  nostro  Anastasiano  commode  caditobservatio  barbar«T  defor- 
mationis  vocum  ac  litterarum  sub  Gallieno  jam  irrepentis  in  publica  documenta ;  ut  mirum  minime  sit 
quod  sequior  corruptela  sitconsecuta  scribendi,  pronuntiandi  ac  dictandi,  quam  intulere  proxima  a  Gal- 
lieno  ssecula  in  publicas  tabulasveluti  in  chartam  Cornutianam,  donationes  et  concessiones  Gothorum  et 
Langobardorum,  et  in  hujusmodi  scripta,  quibus  historiaiu  pontificiam  illustrari  conati  sumus.  En  igitur 
epigraphen  trium  laminarum  quas  indicavi. 

Prima  alta  est  palmos  Rom.  duos,  lata  palm.  1,  uncias  9 ;  altitudini  additur  tympanus  triangularis  el&- 
vatus  uncias  9. 

P.  CORNEUO  SAECVLARE  iT.  ET  IVNIo  DONATo  COS 

KAL IVU? 

SENTINl  CVM  IN  SC*OLA  SVA  FREQV*ES'NVMBRVS  COLL  FABR 

SENTINATIVM  CONVENISSENT  NVMERVM  HABENTIBVS 

C.  IVLIO  MARTIALE  ET  C.  CASIDIO  RVFINO  QQ  ET  REFERENTIB 

IPSIS  SEMPER^IT  IN  PRAETERITVM  ITA  SPLENDIDISSIMVM  NN 
CO*NISVM  ESSR  VT  ADFECTIONE  SPLBNDORIS  SVI  IN  SINGVLOS 
QVOSQ*VAE  CONDIGNOS  MERENTES  EX*IBEANTV*  EI  MAXIME 
IN  HONORE  A*DQVE  DIGNITATE  MBMMIAE  VICTORIAB  QVON 
DAM  INDOLES  MA*M0R1AE  FEMINEMATRIS  NVMERI   NOSTRI 
PRO*ORSVS  QVAEQVE  BSSE  PROVECTVM  NOMEN  DOMVS 

EIVS  PER  ORDINEM  GENERIS  SVI  OMNES  IN  NVMERVM  N 
PATRONI  IN  COLLEGIVM  NOSTRVM  APPELLARANTVR  OPTAN 
DAQVE  ERANT  VT  OMNES  VNIVERSITQV*AE  INCOLVMES  IN 
NVMERVM  NOSTRVM  VIDERENTVR  ET  QVONIAM  VIR  SPLEN 
DIDVS  CORELIVS  FVSCVS  PATRONVS  NVMERI  DEBEAT  EX 
EMPIX)  PIETATIS  PARENTIVM  £T  MATBIS  HONORIFICENTIA 
ITAQVE  SI  OMNIBVS  VIDERETVR  TABVLA*  AEREAM  EI  OFFER 
RI 

Q.  F.  P.  D.  E.  R.  I.  C.  C. 

GLORIOSVM  ESSE  RELATIONEM  B.  B.  V.  V.  QQ.  COLLEGI.  N 
ET  IDEO  CVM  SIT  CORELIVS  FVSCVS  SPLBNDIDE  NATVS  VT 
POTIVS  UONORIFICENTIAE  NOSTRAE  MODVM  INTEL 
I/EGAT  NECESSA*QVE  SIT  EI  TABVLAM  AEREAM  TITVLIS 
ORNATAM  SCRIPTA  OFFERRI  PETIQVE  AB  EO  HANC 
OBLATIONEM  NOSTRA  LIBENTI  ANIMO  SVSCIPE 
RE  DIGNETVR  LEGATOSQVE  IN  EAM  BEM  FIERI  QV( 
QVB  DIGNB  PROSEQViVNTVR  NBRATIVM  AMPLIATVM  ORPIVM  VER 
TALEM  AEMILIVM  VICTOREM  BEBIDIVM  ISTVM  CASIDIVM  MART*  A 
LEM  IVLIVM  MARTIALEM  CASIDIVM  RVFINVM  BEUIDIVM  I*ENVA 
RIVM  AETRIVM  ROMANVM  CASIDIVM  CLEMRNTINVM  AETRIVM 
VERNAM  VASSIDENVM  FAVORBM  CASIDIVM  IVSTISSIMVM  SA 
TRIVM  VEKECVNDVM  STATIVM  VELOCBM  VETVR*I  CELERINVM 

Seciinda  lala  palm.  duos  et  semis,  alta  palm.  %  uncias  tres,  cum  adlitamento  tyropani  alti  palmum 
unum. 

P  CORNELIO  SAECULARE  Tl  ET  CIVNIO  DONA 
TO  II  COS  IIII  NON  DEG 

OSTRE  IN  MVNICIPIO  COLL.  CENTON  CVM.  SCi>LA  SVA  FREQVEN 

TES.  SCRIBVNDO  AN  FVISSENT  IBIQVE  REFERENTE  I.  VESSIblO  FOR 
TVNATO  QQ  VNIVERSORV*  CONCENSV  VERBA  SVNT  FACTA 

QVANTO  AMORE  QVANTAQVE  MVNIFICENTIA  MNN  CARENVS  VIBI 
ANVSORNASSE  PAL*A  EST  CVIVS  IMPARES  BENEFICIIS  AD 
REMVNERANDAM  EIVS  ADFECTIO.NBM  QV^ERERE  REMEDIA 
DEBERE  SED  PRECIPVVM  A*QVE  LAVDABILEM  COMMVNIS  VOTI 
REPERTVM  CONCILIVM  VT  CORETIVM  VICTORINVM  AD  GENVS  *AE 
IVS  ET  UONORES  PERTINENTEM  VBL*AC  OB*BLATIONE  MVNEREMVS 
ET  PATRONVM  *AEVM  lAMDVDVM  LECTVM  PVBLICA  TBSTIFICATIO 


935  AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT  ROM.-YATIG.  936 

NE  M ANIFESTETVR  IGITVR  SI  CVNCTIS  VIDETVR  TABVLAM  AEREAM 
CONTINENTEM  TESTIMONIVM  CIRCA  EVM  NOSTR*E  ADFECTIONIS 
IDEOQVE.  Q.  RQFRDEA^EAR.  V.  I  CBNSERVNT 
PLACERE  CORETIO  V1CT0RIN0  PATRONO  NN  TABVL  AEREAM  CONTl 
NENTEM  VERBA  DECRETI  NOSTRI  OFFBRRI  PER  VESSIDIVM  FORTVNA 
TVM  CORNELIVM  TERTIVM  QQ  PVBLILIVM  MAXIMINVM 
AVRELIVM  VRSINVM.  VACERIVM  ISTVM 
COCCBIVM  MER^VRIALEM  ANTISTIVM  MAXIMVM 
OCTAVIVM  CLEMENTEM  PETRONIVM  FELICEM 
VESSIDIVM  FILOQVIRIVM  OCTAVIVM  TAV 
RVM  SATRENV*  SVPERVM  VESSIDIVM  VERECVNDV 
STATIVM  FAUSTVM  LEGATOS 

Tertia  lata  paim  2,  uncias  3,  alta  palmos  duos  et  semis  cum  elevatione  tympani  perpendiculari  unius 
palmi. 

(Ubi  astericus  collocatus  est  indicat  in  autographo  ita  deformatum  et  barbare  sculpium  esse  contextum 
orationis,) 

IMP  GALLIENO  AVG.  lUI,  ET  VOLVSIANO  COS 
XV  KAL  SEPTEMBRES 

SENTINI  IN  TRICLINM  DOMVS  CC.  NVMERVM  HABBNTI 

BUS  SEQUELL*A  EIVSDEM  COLLEGI  IBI  REFERENTIBVS  CASIDIO 

SEVERO  PATRE  N.  N.  ET  HELDIO  PEREGRINO  PARENTE  CVM  SIT 

0*PORTVNVM  CREBRIS  BENEFICIIS  BT  ADFBCTIONEM  AMORIS 

erg  A  N.  N.  fiX*IBENTIBVS  ADSISTBRE  ET  MUNIFICENTIA 

meO   RVM  SiCVT  O^PORTVNITAS  TESTIMONIVM  peruiberet 

reMVNERARE  IGITVR  SI  CVNCTIS  VIDETVR  CORETIVM  FDSCVM 

SPLENDIDVM  DECVRIONEM  PATRIAB  N  SBD  ET  PATRONVM  TRIVM 

COLL.  PRINCIPALIVM  ET  VESIA  MARTINAM  CONIVGEM  EIVS 

PATRONAM  SED  ET  CORETIV*  SADINVM  FILIVM  EORVM  IAMPRIDEM 

PATRONOS  PER  DVPLOMVM  A  NVMERO  N  COOPTATOS  NVNC  tabvlam 

AEREAM  PATRONVS  EIS  OFFERRI  VT  MERITO  HONORE  PRO  MERI 

TIS  INNOTESCAT  Q.      F.      P.      D.      E.      R.      I.      CC 

QVOD  IN  PRAETBRITVM  CORETI  FVSCI  PATRONI  VPSIAESIAE  MARTIN*E 

PATRON*E  ET  CORETI  SABINI  FILI  EORVM  ERGA  AMOR^E  BENEFICIA  PRAES 

TITA  SVSCEPERIMV6  NVNC  ETIAM  IN  FVTVRVM  NON  DISSIMILIA  QVAE 

NVNC  SENTIMVS  PERPETVO  EX  DOMV*M  EORVM  PROCESSVRA  PARI  ADFEC 

TIONE*M  SPERAMVS  ATQVE  IDEO  CONSENTIRE  RELATIONI.  BB.  VV.  CASIDI 

SEVERI  PATRIS  N.  N.  ET  HELBI  PEREGRINI  PARENTIS  ET  AD  REMVNERANDAM 

EORVM  BENEVOLENTI*A  QVO  LAVTIVS  ADQVE  PVLCHRIVS  DIGNE  HONOREM 

SIBI  OBLATVM  SVSCIPERE  DIGNETVR  DECRETVM  ET  IN  TABVLA  AEREA 

PERSCRIPTVM  EISQVE  ET  A  NOBlS  PROFECTVM  EST  LEGATOSQVE 

FIERI  PLACVITQVE  UANC  TABVLAM  DIGNE  PR^CSEQVI 

SATRIVS  ACILIVS  SATRIVS  CLEMENS 

V^OESIDENVS  MEFELLINVS  VASSINVS  VERINVS 

CASIDIVS  SEVERVSAELDIVSPRIMVS  HBLDlVS  PEREGRNIVS 

BRITTIVS  MAXIMVS  AELIVS  HONORATVS  PROLVIVS  HILARINVS  AETRIVS 

TERMJNALiS  FELICISSIMVS  SATRIVS  lANVARlVS  CASIDIVS    ROMV 

LVSAETRIVS  VERNA  SATRIVS  VPSUS 


DE  PRiEEMINENTIA  ET  AUGTORITATE  S.  SEDIS. 


938 


TRACTATUS  AIVALYTICUS 

DE  PRyEEMINENTIA  ET   AUCTORITATE   SANCT^  SEDIS 


BRBVITER     COMPLEGTENS 


nam  dogviaticam  ejusdem  sancta  Sedis  a  fundatione  usque  ad  ponti/lcatum  sancti 

Leonis  Magni, 

Idiomate  scriptus  ab  archiepiscopo  QBsariensiCI.Sommier,  elLatine  redditus  aD.  C^etano  Cemii  presbytero 

Pistoriensi. 


;tatem  regum  et  principum  in  subditas  A 
otes  a  Deo  unice  profectam  esae  tum  sacra 
ra  (a),  lum  constans  traditio  Patrum  affir- 
U  vero  nulla  in  terris  dominatiu  est  cujus 
:io  et  jurisdictioe  Scripturse  oraculiseviden- 
)areat,exercitiumpIenioriPatrumaucloritate 
bctur,  quam  divi  Petri,  quique  eum  secuti 
omanorum  pontiftcum.  Ex  duobus  hisce  fon- 
uidquid  haurire  licuit  ad  nostra  usque  tem- 
c  trademus,  analytica  simul  et  historica  me- 
n  compendium,  redacium,  ut  inde  dogmati- 
nctae  sedis  historiam  perficiamus. 

ARTIGULUS  I. 

?nto  coi\&tituUon\^  et  attributorum  S.  sedis  e 
sacra  Scriptura    desumpta 

{  Scriptura  constat  Veteri  et  Novo  Testa- 
:  Vetus  Novi  praeseferebat  imaginem,  et  Syn-  ^ 
Scclesiae  (6).  illius  mi  listri  varii  ministros  ^ 
idumbrabant  ;  proindeque  suromus  Judaeo- 
cerdos  pontiflcem  maximum  Christianoruro 
lU  Has  autem  symbolicas  relationes,  quas 
Scriptura,  eventus   luce  clariores  r^dide- 

noJudaeorum  sacerdoti  erat  certum  supre- 
16  tribunal  (c)  ad  sententiam  ferendam  de  re- 
nibus  ad  religionem  spectantibus,  ad  verum 
legum  aperiendum,  ad  controversias  ab- 
omnes  deflniendas.  Ilaud  secus  pontifex 
iis  Christiaiiorum  sede  utiiur  stabili  ac  su- 
utpote  qui  eamdem  in  Ecclesia  auctorita- 
'.rcet.  Quandoque  in  Synagoga  idem  ponti- 
porali  administratione  cum  spirituali  con- 
fungebatur,  ita  constituta  jam  atque  firmata 
I,  cum  Romae  imperium,  qux  pene  omnibus 
ta  erat,  plures  inier  reges  discissum,  pror- 
sriisset,  Petri  successores  vel  temporalium  q 
os  et  supremos  rerum  moderatores  divina 
!ntia  consiituit,  inlocorum  et  gentium  parte 
um  sedes  ^ita  est.  Quamobrem  regale  sa- 
um  tum  lege  scripla  tum  naturae  adumbra- 
1  qua  patres,  postea  seniorese  patriarchali 
sacerdotis  officio  fungebantur  et  regni, 
is  absolutum  numeris  invenitur.  Necnon 
morum  omnium  caput  et  parens,  ad  omni 
mundi  principum  potestate  solutus,    suam 

ip.  VI,  4  ;  Rom.  xiii,  1, 1  Pet.  xiii, 

Cor.  x,  41  :  Ilebr.  x,  I. 

But.  XVII ;!!.  Parai.  xix  ;  Fccli.  xlv.  8,   11. 

3an.  I,  42  ;  Marc.  iii,  16  ;Luc.  vi,  14  ;  Matth. 

atth.  XVI,  13  et  seq. 
Patrol.  CXXVU. 


auctoritatem  majori  cnm  dignitate  ac  liberUte 
exercere  potest  nulli  omnino  suspectus. 

In  Novo  Testamento,  ubl  de  Ecclesiae  fundatione 
res  est,  illud  in  primis  occurrit,  Petrum  nempe  el 
ejus  successores  siogulos  caput  ei  fundamenium 
Ecclesiae  deslgnari.  Ipse,  cum  anteu  Simon  dicere- 
tur,nomen  illudPetri  assequitur((i),  ipseprincipem 
ubique  occupat  locum  ;  per  ipsum  xternus  Pater 
Jesum  Christum  manifestat  hominibus  Filium  Dei 
vivi.  Ipsum  ejusque  successores  dignitatis  suae 
compotes  Salvator  facit(c),  angularis  nempe  lapldis 
Ecclesiae,  stabiliendae  illius  gratia,  ita  ut  portae  in- 
feri  non  praevaleant  adversus  eam.  Ipsi  denique  ac 
successoribus  claves  traditregni  coelorum,  supre- 
mam  scilicet  Ecclesiae  gubernandae  potestatem. 

Pro  iisdem  seSaivador  ipse  testatur  orasse,  ut  ne 
eorum  fides  deflciat  {/),  quin  etiam  fratres  suos  In 
flde  confirment. 

Divinus  Idem  Salvator  post  resurreciionem  suam, 
antequam  in  coelura  ascendit  (g),  Petrum  et  succes- 
sores  instituit  supremos  Ecclesiae  totius  moderato- 
res,  dum  agnos  ovesque  ut  pascerent  imperavit, 
quibus  corpus  Ecclesiae  universum  conficitur.  Agni 
siquidem  Christiani  sunt  popull,  ovesque  agnorum 
matres  pastores  vaiii,  quorum  curae  alia  aliis  gre- 
gum  portiodemandati:r.  Itaqueagnos  etoves,  popu- 
los  nempe  et  pastores,  Petro  ejusque  successoribus 
committere  ut  eos  custodiant,  perinde  est  ac  su- 
premos  totius  Ecclesiae  gubernatores  declarare,  cnjas 
ovile  unum  ab  uno  pastore  dependet  (h). 

Vix  dum  JesusChristns  ascendit  in  coelum,  Petrus 
suo  fungi  munere  orditur  (i),  cumque  magnam  nascen- 
tis  Ecclesiae  partem  Hierosolym  is  congregatam  te- 
neret,  eam  ut  iiararet  ad  accipiendum  Spiritum 
sanctnm,  in  p^oditoris  Jndae  locum  voluit  ut  alins 
apostolus  sufficeretur  explendi  causa  sacri  ejus 
collegii  sedes  omnes. 

Post  Pentecosten  Evangelii  praedicationemPetrus 
omnium  primus  est  orsus  (j)  Veteris  Testamenti 
mysteria  rescrans.  quibus  Jeius  Christus  adumbra- 
batur ;  primusverbum  Dei  semel  atque  iterum  an- 
nuntians  octo  hominum  millia  ad  Deum  conversa 
baptizari  fecil,  primus  supremum  se  iargitorem 
gratiarum  perpetrandis  miracuiisdemonstrat,  infli- 
gendisque  anathematibus  judicem  se  delictor  m 
ostendit  (A).  Petrus  ipse  Jacobum  minorem  Hie- 
rosoiymorum  episcopum  creat ;  ipsumque  tanquam 

(/)  Luc.  XX,  31 ,  32. 

(g)  Joan.  XXI,  15  ei  seq. 

(h)  Joan.  X,  16. 

(i)  Act.  1, 5 ;  Joan.  Chrysost.,  hom.  3  in  Act. 

(i)  Act.  11,  etseq. 

(k)  s.  Joan.  Chrysost.  in  hom.  87. 

80 


939 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


940 


EcelesisB  caput  adit  Paulus  haud  ita  multo  post 
conversionem  suam  (n).  Cum  vero  jam  Evanj^elium 
pertotam  Juda^am  perque  finitimas  provincias  late 
essetdiffusum,  idem  Petrus  invisit  Ecciesias  tum 
ab  apostoliscxteris,  tum  ab  aliis  Evangelii  pra^co- 
nibus  institutas,  easque  in  immensum  protendit, 
yicis  undequaque  pagisque  integris  Jesu  Christo 
acquisitis  (6). 

Prseterea  Petrus  salutem  gentibns  primus  annun- 
tiat,  sicuti  primus  nuntiarat  Judaeis.  Cum  enim 
nationis  utriusque  communis  pater  et  pastor  su- 
premus  futuruftsit,  eapropter  utriqueostium  reserat 
ad  ovile,  necnon  divinsegratiam  adoptionis  implorat. 
Tandem  ubi  pro  fide  vinctus  carcere  servatur, 
parumque  abest  quin  morte  sua  spectaculum  Ju- 
daeis  gratissimum  praebeat,  Ecclesia,  id  quod  pro 
alio  ex  apostolis  nullo  unquam  constat  esse  factum, 
maximede  illius  tanquam  sui  capitis  incolumitate 
soilicita,  pro  ejusdem  indemnitate  publicas  supplica- 
tiones  inaicit  (c). 

ARTICULUS  n. 

J)e  constitutione  et  juri^dictionc  sanctae  sedis  sub   D. 
Petri  pontiflcatu  constat  ex  traditione, 

Antequam  Petrus  veniret  Romam,  quam  noverat 
destinatam  aDeoesse  supremam  catholicae  Eccle- 
siae  sedem,  Antiochise  cathedram  collocavit,  quae 
Orientaiis  Romanorum  imperii  metropclis  erat,  io- 
cumque,  post  Romam  et  Alexandriam,  caeteras  in- 
ter  url)estantiimi>eriiprincipemoccupabat.  Visibile 
hoc  EcclesiiBcaput  in  praecipuis  constiluendis  sedi- 
bus  imitatur  formam  adivinasibi  providentia  exhi- 
bitam  in  hujusmundi  regnis  condendis,  maximeid 
intelligensad  doctrinam,  augmentum  ac  diuturni- 
latem  fidei,  necnon  ad  exterius  Ecclesiae  regimen 
profuturum.  Quapropter  ad  singularem  Jesu  Christi 
gregis  inspectionem,  quem  totius  quam  lare  patet 
orbis  populi  debebant  conficere,  tressuperiores  con- 
stitiiit  sedes :  Romae  scilicet,  Alexandriae  et  Antio- 
chiae  ;  praeter  generalem  omnium  inspectionem,  in 
trium  earum  sedium  una  constitutam,  quam  ejus 
successores  occupassent. 

Patriarchalem  Antiochiae  sedem  ante  alias  erexit, 
quippe  quam  urbem  inclytam  caeteris  priorem  san- 
ctus  apostolus  suo  in  itinereoffendit.  De  hujusere- 
ctionesedisaperte  non  loquitur  Scriptura^obmeram 
omissionem,  ut  teslalur  divus  Hieronymus  {d) ,  atta 
men  argumentis  adeo  flrmis  traditio  comprobat  ut 
revocare  id  in  dubium  non  liceat.  Sancius  Ign.itius 
(e),  Petri  post  Kvodium  successor  eadem  in  patriar- 
chali  sede,  divusque  Joannes  Chrysostomus  (/),  ex 
urbe  ipsamet  oriundus,  id  litteris  consignarunt. 
Chronographi  omnes  epocham  inde  sumptam  po- 
steris  commendarunt,  ut  videreest  in  Chronicis 
Eusebii  Caesariensis  (^),Alexandrino  {h),  Nicephori 

aet  Adonis  {fj.  Pontiflces  summi  Damasus,  D.  Leo 
agnus,  (relasius  et  S.  Gregorius  Magnus  apertis- 
sime  idostendunt ;  longequeanteGregorii  ejusdem 
aevum  perpetuam  hujus  rei  memoriam  consecravit 
Ecciesia,  festum  instituens  auod  celebratur  quot- 
annis  septimo  vel  octavo  Kalendas  Martias.  Magna 

Gal.  I  et  II.  S.  Ambros.  in  eumd.  loc. 

Act.  IX  ;  Chrysost.  in  Act.,  hom.  2<. 

Act.  XII,  5. 

S.  Hieron.  lib.  i,  in  Epist.  ad  GalaL,  cap.  2. 

S.  Ignat.,  epist.  ad  Antiochen. 

Chrysost.  in  laud.  in  S.  ignat. 

Euseb.  in  Chron.  ann.  38  et  44. 

Alexan.  an.  36. 

Niceph.  in  fine. 

Adon.  aetat.  vi. 

Conc.  Nic,  can.  6. 

S.Hier.,  epist.  61. 


ANicaena  (A)  synodus  de  patriarchali  Antiochenae  sedis 
auctoritaie  suas  in  provincias  perinde  loquitur  ac 
dejure  ab  omni  antiquitate  testato;  cui  proinde 
ori$;o  alia  non  debet  tribui,  quam  ipsius  Ecclesix 
fundatio.  Quoad  illius  ditionis  terminos,  inconfes- 
soest  apud  veteres  amplexam  fuisseolim  qnidquid 
OriensRomanidicebaturimperii(/);  quindei*imnem- 
pe  provincias,  quae  postea  uni  ex  praefectis  praetorio 
paruerunt.  Praeterea  constat,  pro  Ecclesiarum  nume- 
ro,  quae  succedente  tempore  fundabantur,  termicos 
eamdem  suos  Orientem  versus  protuiisse. 

Post  sedem  Antiochiae  positam  apostolorum  prin- 
ceps  Romanam  fundavit  Eccleslam  ;  hoc  tamen 
discrimine,  quod  praeter  totius  Occidentis  palriar- 
chatum  Romae  conditum,  omnium  insuperBcclesia- 
rum  primatum  in  ea  constituit,  Ab  Moysis  aeyo  id 
semel  legimus  praenuntiatum  (m),  iterumque  aDa* 
niele  propheta  (n).  Sancti  Patres,  praeque  iis 
Augustinus,  animadverterunt  quanlam  ethnicomm 

B  oracula  tanquam  indicia,  et  spirituale  et  temporale 
Romanorum  imperium  portendentia  (o).  Cniusmodi 
sunt  quae  ex  Ciceronis  de  Philosophia  libris,  ex 
T.  Livii  (p)  acDionysii  HalicarnassensisHistoriisf^) 
equeVirgiiiicarminibussuppetunt(r).  Observandam 
est  insuper  quod  Roma,  cumsit  in  umbilico  regio- 
nis  omnium  quse  in  terrarum  orbe  sunt  facile  prio- 
cipis,  commercioenim  utitur  cunctarumgentium(s); 
quodejus  imperium  longe  latequediffusum  id  tem- 
poris,  cumomni  creaturae  Evangelium  praedicandum 
erat ;  quod  denique  praepoiens  Romanorum  inge- 
nium,  ubi  de  imperando  res  est,  certissima  eraot 
religionis  prseludia,  quam  Deus  ibidem  decrevent 
instituere.  Divum  Petrum,  penes  quem  samma 
rerum  ad  religionem  spectantium  adiiiinistratio 
erat,  divinxquidemsapientiaeconsilium  non  latait, 
quod  ut  exsecutioni  inandaret,  Romam  se  conta- 
iit  {t).  Divusque  apostolus  Paulus  post  annos  aliqoot 
ad  Romanos  dans  litteras  paucis  complectitur  qax 

Q  ibidem  gesserat  apostolorum  princeps,  praebetqae 
analysim  fundatae  ab  eodem  Ecclesiae.  Fiaes  vestra, 
inquit  annuntiatur,  in  universo  mundo.  Vestra  qid- 
dem  obcdientia  (Christi  Evangelio)  m  amnem  locum 
divulgata  est  (u),  Pieni  estis  charitate  atque  cogni- 
tionis  perfectae  fldei  vestrae,  ita  ut  aiterutrum  do- 
cere  atque  exemplo  firmare  valeatis. 

S.  Petrus  Romae  scripsit  primam  quae  exstat 
canonicam  Epistolam,  qux  primae  instar  DecreU- 
lium  habenda  est  (v),    £a  siquidem,  praeterqaam 

3uod  mysteria  fidei  et  moralia  tradit  praecepta, 
isciplinie  insuper  momenta  primis  iis  temporibos 
congruentia  praescribit.  In  eadem  Evangelii  libnim 
probat  perscriptum  ab  suo  ipsius  discipulo  D. 
Marco,  ea  continentem  quae  ab  se  audiverat  praedi* 
cari :  atque  hunc  librum  cathoiicae  Ecclesise  propo- 
nens  tanquam  divinitus  inspiratum,  per  istiusmodi 
jurisdictionis  actum  ostendit  supremiauctorituteoi 
pontificis,  omnia  definiendi  quae  ad  fidei  normam 
moresque  informandos  fidelium  inserviunt  (x). 
D  Argumentumaliudsupremaeauctoritatispontlficiae 
praebuit,  cum  D.  Marcum  misit  Alexandriam,  at 
Petri  nomine  alteram  ibi-  patriarchalem  Ecciesic 
sedem  stabiliret^y).  Alexaudria  principem  Romtni 
imperii  iocum  post  Romam  occupabat ;  quare  ipsias 

im)  Num.  xxiiiet  xxiv. 

(n)  Dan.  vii.  23  et  seq. 

(o)  Cic.de  Divin  ,  llftet  H2. 


{o\  Cic.  deDivin  ,  110  e 
\p\  T.  Liv.,  dec.  1,  1. 1. 
[q)  Dion.  Halic.  i.  ii. 


r)  Virg.  Ecl.,  iv. 

's\  S.  Aug.  de  Civ.  D.,  1.  v  et  x. 

i)  S.  Leo  serm.  1,  de  nat.  App.  Pet.  et  Pauli. 

u)  Rom.  i,  8, 14, 15,  16,  19. 

v)  Euseb.  Hist.  1.  ii,  c.  15.  S.  Hier.  in  Marc. 

x)  Euseb.  loc.  cit. 


s 


Gelas.  in  decret.  de  lib.  apocr. 


DE  PR^EMINENTIA  ET  AUCTORITATE  S.  SEDIS. 


942 


enmdem  locum,    quond    ecclesiasticum  A  lapis  autem  qui   percusserat  statuam   factus  est 


Petrus  contuiit  ex  allatis  paulo  ante  ra- 
?raeterea  legavit  alios  ex  discipulis  suis  in 
identis  provincias,  ut  metropoles  ibi  et 
os  episcopatus  eri^erent,  ubi  perspectum 
ais  Ecciesiam  fuisse  nullam  excitatam 
(  quas  Petrus  ejusque  successores  funda- 

idfuit  prsefuitque  concilio  Hierosolymis 
) ;  ac  post  reruni  quae  agitabantur  discus- 
(surgens  (b),  se  ait  a  Deo  electum  fuisse 
18,  ut  ab  ipsius  ore  audirent  gentes  ver- 
gelli,  eorumque  definitionem,  quae  opor- 
i.  Postea  sententiam  pronuntians,  legem 
nlme  necessariam  esse  in  Ecclesia  denni- 
(lesque  salvos  fieri  per  fidem  et  gratiam 
ti.  Tunc  omnis  multitudo  tacuit,  ut  Scri- 
ilar,  id  est  secundum  divi  Petri  senten- 
0  amplius  est  ausus  disceptare.  Aliqui 


mons  magnus,  et  implevit  universam  terram. 

ARTICULUS  III. 

Traditio  sectmdi  et  tertii  sseculi  quoad  auctoritatem 
et  jurisdictionem  sanctse  sedis. 

Successionem  Romanorum  pontificum  nullo  un- 
quam  tempore  Interruptam  pro  firmissimo  sanctae 
Sedis  auctorltatis  argumento  sancti  Patres  habue- 
runt.  Hujus  rei  testes  videsisTertuIIianum  (;'),  san- 
ctos  Irenaeum  et  Cyprianum,  aliosque.  S.  Irenaeus 
pontifices  orones  numerando  percenset,  qui  ad  sua 
usque  tempora  gubernarunt  Ecclesiam ;  Eusebius 
Caesariensis  ad  suam  aetatem  eosdem  persequitur, 
ad  iniiium  scilicet  quarti  saeculi,  Uterque  norum 
silentio  praeteriit  divum  Cletum,  quin  Eusebius  et 
sanctum  Marcellum  omisit.  Scriptores  alii  quampiu- 
res  hoc,  qul  sequitur,  ordine  censuerunt.  Beatus 


e  primoribus  ventatem  verborum  quae  g  Petrus,   SS.    Linus,   Cletus,   Clemens,  Anacletus, 


proprio  ore  testati  sunt,  ac  quemadmo- 
*eta   concilii   disponerentur  pronuntia- 

quae  hac  in  synodo  sancita  fuerunt,  tam 
).  Paulus  adamussim  servarunt,  quando- 
i  nonnulis  sunt  usi  legalibus  caeremoniis, 

aiiquid  indulgendo,  efficacius  ad  Christi 
.  converterent.  Omnia  Moysis  pr^ecepta 
ibrog^dre  non  expediebat,  neque  Judaei 
iversi  prohibendi  erint  penitus  ea  sequi : 
ipe  erat  declarare  eos  qui  e  eentibus  ad 
em  convertebantur,  ejusmodi  legibus  non 
sensim  Obsolescerent  el  Synanoga  felici- 
ipieretur.Cumautem  Paulus  Petram  repre- 
laervatos  aliquot  horum  rituum,  idcirco 
I  fuit  quia  principis  apostolorum  erga 
dulgentia  detrimentum  ^entibus  inferebat 
m  adhuc  novitia  dispositione,  cum  occa- 

»iDdali  inde  desnmerent  unde  apostolus  G  D.  Clemens  epistolam  scripsitCorinthiis,  quam  Pa- 
m  iri  non  suspicabatur  fc^. 
Jo  Petrus  Romam  redit,  tum  ut  susce- 
sperflciat,  tum  ut  proprioconglutinet  san- 
ledem,  cujus  tundamentii  posuerat.  Quod 

Athanastus  ab  apostolo  (d)  coeptum  cum 
)solutamque  testatur.  Hic  supremam  per- 
pistolam  deditque  ad  omnes  Christi  fideles, 
ttamentum  suique  novissimum  paterni 
onamentum  erga  omnes  fideles,  quorum 
'  erai  (e).  Per  eamdem  monet  quomodo 
ram  interpretationem  oporteat  fieri ;  divi 
stolas  commendat  easque  intellectu  diffi- 
Eacile  in  pravos  posse  sensus  tnflecti  ab 
atetur  (f).  Praeclaram  de  homine  omnium 
lodulentlssimo  Simone  Mago  victoriam 
Qlto  autem  praeclariorem  de  Satana,  qui 

gentium  dominae  immanissimum  jugum 
mm  dedecus  imposuerat  (g). 


Evaristus,  Alexander,  Xystus,  Thelesphorus,  Igi- 
nus,  Pius,  Anicetus,  Sother,  Eleutherius,  Victor. 
Zephirinus,  Callixtus,  Urbanus,  Pontianus.  Anthe-^ 
rus,  Fabianus,  Cornelius,  Lucius,  Stephanus,  Xy- 
stus  II,  Dionysius,  Felix,  Eutychianus,  Caius,  Mar- 
cellinus,  Marcellus,  Eusebius,  Melchiades. 

De  primis  quidem  pontiflcibus  admodum  pauca  ad 
nos  pervenerunt ;  siquidem  idoiorum  cultores  per- 
sequentes  Ecclesiam  pleraque  monumenta  veterum 
de  iis  loquentia  eripuerunt  Quamplurimi  abiisepi- 
scopi  creati  dicuntur  fuisse  (qua  in  re  nulla  dubitatio 
esse  potest),  ut  scllicet  Ecclesiis  praeessent  quae  pon- 
tificum  eorumdem  auctoritate  in  patriarchatu  Occi- 
denti8excitabantur(^|.  SanctusLinus  praesules  quin- 
decim  ordinavit.  S.  Cletus  quinque  ei  viginti  Romae 
presbyteros  constiiuit ;  quorum  postea  numerum  au- 
xit  Evaristus  eosdemque  inter  et  septem  a  se  creatos 
diaconos  divisit  synaxes,  quae  titull  vocabantur  (l). 


tres  validissimum  auctoritatis  Ecclesiae  Romanae  ar- 
gumentum  Judicarent,  ut  pacem  atque  concordiam 
inter  fideles  tueretur,  firmaretque  in  fide  nutanies; 
denique  ut  enuntiaret  palamque  faceret  quae  apostoli 
tradiderunt.De  reliquis,  qnsedivoClementi  tribuun- 
tur,  operibus  nihil  affertur,  namque  supposititia  a 
nonnullis  habentur.  Alexander  et  Xystus  hturgiae 
nonnihil  addiderunt,  itemque  Telesphorus,  qui  jeju- 
nium  quadragesimale.  jam  traditione  servatum,  lata 
lege  sanxit  (m).  Hyginus  ab  Ecclesia  expulit  Cerdo- 
nem  haereticum,  eidemque  interdixit,  quia  scilicet 
cum  suos  ille  errores  in  provinciis  prsedicasset,  eos- 
dem  postea  In  u«*be  Roma  dissimulabat  (n),  quos 
demam  detectus  abjiciendl  speciem  praebens,  interea 
clanculam  profitebatur  assidue.  Pius  decretum  fecit 
de  Paschate  celebrando  die  Dominico  (o).  Anicet' 
hujus  successore  pontifice,  Polycarpus,  sanctitati 
et  doctrinae  laude  omnium  Asiae  praesulum  coaevo- 


arbe  Jesu  Christi  vicarius  eodem  plane  j^  rum  facile  prestantissimus,  namque  discipulus  D. 


oram  compendiacumulavit,  quo  Jerosoly- 
^lvator,  crucifixus  perinde  atque  ille 
m  in  monte  (h).  Sic  una  cum  eodem  Sal- 
mielis  prophetiam  explevit,  aientis  quod 
qai  tantulus  videbatur  hominibus,  abscis- 
nte  sinemaiiibus  percussit  statuam  iliam 
atque  proceram  ad  montis  radices  ere- 
*edegit  quasi  in  favillam  aestivae  areae  (i) ; 

>c.  I,  ad  Decent. 
XV,  7  et  seq. 
II,  34  et  seq. 

Lthan.  Apolog.  de  Fuga  sua. 
3tr.  1,  20et2<. 
5tr.,  II,  15  et  16. 

lugust.  contra  Fulg.  Donat.,  cap.  23. 
1.  ult.  18  et  19. 
11,34  et35. 


Joannis  fuerat,  Romam  secontulit,  de  rebusad  dis- 
ciplinam  spectantibus  pontificem  consulturus.  Qua 
de  re  hoc  inter  eos  convenit  ut  ne  quis  ab  usu  dis- 
cederet.  S.  Dionysius  Gorinthiorum  episcopus  So- 
teri  testatur  Romanos  pontifices  in  Ecclesia  semper 
esse  iiabitos  tanquam  communes  omnium  parentes, 
non  modo  quoad  vitam  spiritus,  sed  etiam  quoad 
saeculi  (p),  namque  ii  nunquam  non  suppeditarunt 

ij)  TertuU.  de  Praescript.  ;  S.  Iren.  lib.  iii  et  iv : 
S.  Cypr.  ep.  69 ;  S.  Aug.  contr.  Ep.  fundam. 

{k)  Lib.  Pontif.  sub  nom.  Damasi  in  Lino  et  aliis. 

(/)  S.  Iren.  1.  iii  adv.  haeres.,  c.  3.  Euseb.  I.  iiiy 
Hisi.,  c.  12. 

im)  Euseb.  in  Chron. 

(n)  Iren.  1.  iii  c.  4., 

(o)  Kuseb.  Chron.  Id.  Hist.  5,  24. 

[p)  Id  Ibid.  IV,  22. 


i 


9i3 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


m 


fidelibus  quaecunque  ad  sustinendam  vitam  neces- Acausa  qui  sibiinet  objiciebantur  (()•  Hunc  pariter 

.....   — .. —   .._,   „*u-i:._  />j.  i^        pontificem  estqui  asseritPhiiippo  imperatori  pcBnt- 

tentiam  injunxisse,  quem  antiquorum  non  panci 
Christianis  accensent. 

Post  Fabiani  obitum  vacavit  sancta  sedes  sexde- 
cim  menses  oum  dimidio,  ob  summam  Imperatoris 
Decii  saevitiam,  qui,Cypriano  teste  (m),  imperiixmS' 
lum,  quam  pontificem  in  Urbe  Roma  minus  aegn 
esset  passus  (n).  Hoc  viduitatis  sus  teropore  Ro- 
mana  sedes  ea  praebuit  vigilantiae,  auctoritatis  ar- 
dentisque  studii  testimonia,  quae  communein  deeeRt 
parentem,  Christianos  tam  Romae  quam  aiiis  in  Pro- 
vinciis  degentes,  optimis  regens  consiliis.  loterea 
sponsum  opperiens  ieges  condidit  salutares,  quae  ii 
catholica  Ecclesia  fuerunt  promulc^tae  (o). 

Verumenimvero  tametsi  nil  intentatum  tynnni 
reliquerint  ut  supremi  electionem  pontiflcis  impedl- 
rent,  Cornelius  tamen  ad  Petri  c^thedram,  nefflpe, 
ut  Cypriani  verbis  utar,  ad  sacerdotii  sublime  fasti- 


saria  essent.  ubi  gentium  pro  catholica  fide  in- 
sectationum  incommodis  veiarentur. 

Eieulherio  pontifice  D.  Irenaeus  Lugdunensis  epi- 
scopus  testatur  (a)  quod  ad  incitas  redigendi  causa 
in  provinciis  haereticorum  ac  schismaticorum  auda- 
ciam,  atque  impediendi  quominus  depravarentur 
mores,  itum  fuit  ad  apostolicam  sedem  tanquam 
doctrinse  sibi  concreditae  sequestrem,  unde  integer- 
rima  manat  ad  posteros  per  summorum  successio- 
nem  pontificum:  quodqueconstantiomniumopinio- 
ne  singularis  ea  etsuprema  sedesconstituta  fuit  tan- 
quam  perpetuum  ac  praeclarissimum  monumentum, 
nuUo  unquam  tempore  futuram  in  Ecciesia  fidem 
aliam  praeter  eam  quam  apostoH  tradiderunt. 

Montanistae,  quorum  pestis  grassabatur  in  Asia 
iter  ad  eamdem  sedem  instituunt,  communionis 
diulomata  impetraturi,  ut  quibusve  ab  aggressio- 
ninus  sese  ita  defenderent;  et  reapse  catholicos 


simulantes  obtinuerunt  (5).  At  demum,  fraude  illo-  r  S^um  est  evectus  (p).  In  hunc  pontiflcem  schisma 


rum  detecta,  pontitex  et  traditas  epistolas  fecit 
irritas,  et  anathema  nefariis  capitibus  inflixit.  Hunc 
ipsum  Pontiflcem  misisse  tradunt  ad  Majoris  Bri- 
tannise  Regem  duos  Evan^elii  praecones,  a  quibus 
idem  gentesque  omnes  slJbi  subditae  Christianam 
fidem  susceperint. 

Pontifex  Victora  fideliumcommunioneCoriarium 
Theodorum  removit,  ejusqoedoctrinam  condemna- 
vit  (c).  Eadem  usi  fortuna  erant  Florinus  et  Blastus 
Ecclesiae  Romanae  presbyteri :  eorumque  erroris  ac 
schismatisoccasione,  contendentium  ceiebrari  opor- 
tere  Pascha  quarta  decima  iuna  Martii  cum  Judaeis, 
((2)quacunqueiiiuddieobtipisset  hebdomadis,  cons- 
tituit  Victor  omnino  servatum  iri  Pii  praedecessoris 
decretum  de  celebrando  Paschate  die  Dominica 
quartam  decimam  lunae  proxime  consequente  in 
universo  Christianornm  orbe.  Asiae  duntaxat  Mino- 
ris  episcopi,  studentes  consuetudini  ab  Aniceto 


excitavit  Novatianus,  qui  fuit  primusantipapa.  Can 
schismate,  quod  pleurumque  flt,  haeresim  iste  con- 
junxit  -,  docens  quod  lapsos  post  baptismam  BccJesia 
reconciliare  non  potest,  neque  ad  commaniooeip 
sacrorum  mysteriorum  admittere,  gaaotumfis 
eosdem  maxime  poeniteret ;  cum  Dens  id  JadiciaB 
sibi  unice  reservaverit,  neque  hac  in  re  suam  com 
alio  ullo  auctoritatem  communicaverit.  Quamobrea 
Cornelius  con^regavit  adversus  eam  conciliom, 
ejusque  haeresi  ac  schismate  condemnatis,  ipsom 
secumque  sentientes  omnes  ab  Ecclesiae  commo- 
nione  sejunxit.  (9)  Cujus  latijadicii  uniTersaiis  Eo- 
clesiae  pra;sules  participes  facti,  unanimi  cooseosn 
omnes  id  probarunt. 

Cyprianus  (r)  vero  prae  caeteris  in  pseadopontifl- 
cem  stylum  distrinxit,  luculentissme  osteodeDS 
quod,  cum  unam  Jesus  Christus  Ecclesiam  aaomqoe 
omnino  episcopatum  instituerit,  cujus  faogootor 


pontifice  toleratae,  novae  huic  le^i  Victoris  recusant  q  munere  variis  in  provinciisdispertiti  praesalM,qua- 


ne  obtemperent  (e).  Quare  pontitex  anathemate  illos 
statim  percusserat,  nisi  D.  Irenaeus  ictum  avertisset. 
Quam  recte  Asiaticorum  disciplinam  hac  in  re  pro- 
scribere  pontifex  cogitarit,  Nicaenum  postea  conci- 
lium  apertissime  demonstravit  (/).  Hadem  occasione 
locupletissimis  sanctorum  Patrum  auctoritatibus 
ostenditur  [g)  contra  quam  aliqui  recentiorum  sen- 
tiunt,  quod  ab  apostolicaesedis  communionesecludi 
perinde  est  atque  ab  Ecclesiae  catholicae  unitate 
amoveri. 

Zephyrinus  damnavit  haereses  Marcionis,  Praxea;, 
Sabellii  aliorumque  haereticorum,  in  quos  declama- 
vit  Tertullianus  [h) ;  qui  propediem  Montani  delira- 
menta  professus,  eamdem  implicitus  damnaiionis 
sententia  est,  quam  in  haeresiarchae  illius  vesaniam 
pontifex  pronuntiavit.  Quin  etiam  Tertullianus  (t) 
idem  rigidae  nimium  innocentiae  assertor  factus, 
cum  effutiret  fornicationis  et  adulterii  crimina  ma- 
Jora  esse  quam  quibus  absolvi  ab  Ecclesia  homines 


rum  cura  iisdem  incumbit;  cumque  eiectasataoe 
inauguratus  is  fuerit  cui  Deus  universalis  hiyis 
Ecclesiae  regimen  commendavit,  et  per  quem  onitas 
et  conjunoiio  ejusdem  existit  Ecclesiae,  neqaaqiiaB 
fleri  ab  alio  poterat,  nisi  schismatica  societas,atf 
quoniaro  nil  praeter  huroanum  saperet,  eadem  wf 
tuna  uti  qua  solerit  schismata  oporteret,  qoae  qai- 
mas  quidem  repente  turbas  faciunt,  at  propedlefl 
ruunt  ac  dissolvuntur.  Post  haec  demonstrat  BeaBi- 
nem  per  fldem  et  charitatem  cum  Bcclesia  pome 
conjungi,  qui  a  Romano  pontiflce  sit  di^aDCtos, 
nempe  qui  pontifici  earumdem  virtatam  vioealo 
indissolubili  ac  perseveranti  non  adhaeret.  Postreiio 
Romanam  Ecclesiam  declarat  haliendam  esse  tan- 
quam  radicem  et  matrem  omnium  Ecciesiaram,  d^- 
que  ab  ipsa  ullo  pacto  abscedendum  esse. 

Sancto  eidem  episcopo,  ut  rerum  hanaoarao 
vicissitudo  est,  causa  demuin  pro  se  ipso  dieeDda 
fuitcontra  caput  iilud  insanissimum  nonineForto- 


possint,  neque  ab  opinione  recederet,  fuit  denuo  ^  natum,quem  nefariorum  manusadCarthagineoseoi 


condemnatus. 

Caiiixtus  quatuoranni  temporum  jejunium  insti- 
tuit  0).  Fabianus  latam  in  Africano  conciiio  senten- 
tiam  adversus  Privatum  haereticum  confirmavit  (A). 
Ad  eumdem  Origenes  suam  fldei  professionem  misit; 
quin  etiam,  nonnuili  uti  tradunt  historici,adaposto- 
licam  sedem  se  contulit,  errores  coram  diluendi 

ia)  S.  Iren.  1.  iii»  c.  3. 
\h\  Tert.  lib.  adv.  Prax. 

(c)  Lib.  Pontif.  Bedae  in  vi  mundi  aetat.  Adon  in 
Chron. 
id)  Theodoret.  haeret.  Fab.  lib.  11. 
le)  Pontif.  in  Victore. 
{n  Euseb.  V  Hist.  c.  22  et  seq. 
(g)  Ruffin.  Hist.  1. 11,  c.  6. 
\h)  OpUt.  Milev.  iib.  i. 
(1)  Tertul.  de  Jejun.  et  de  Pudic. 


sedem  sui  ioco  provehere  moiiebatur.  Qaare  io 
expostulatoria  ad  Cornelium  epistoia  id  apprio^ 
queritur  (.<)  quod  schismutica  illa  ac  scelesta  socie' 
tas  impuuenli  adeo  ore  fuerit,  ut  ad  divi  Petrica' 
thedram,  ad  omnium  principem  Ecclesiaraoii^^^ 
episcopalis  unitatis  originem  temeritatis  at^uei^ 
pudentiae  suae  nuntiam  mittere  non  dabitarit,  ao^' 

m  Lib.  Pont. 

(A)  S.  Cypr.  ep.  59. 

(/)  Euseb.  Hist.  vi,  19. 

Im)  S.  Cypr.  ep.  55. 

(n)  Apud  eumd.  ep.  8. 

(0)  Id.,  ep.  55. 

fp)  Ibid. 

CqS  Euseb.  Hist.  vi,  35. 

(n  Cypr.  epist  55. 

(5)  Id.,  ep.  59. 


I 


I 


i 


( 


1 


DE  PR^EEMrNENTIA  ET  AUGTORITATE  S.  SEDIS. 


946 


linfmead  idadvertens,  rem  scilicetsibi  futu- A  ses  eorumdem  Sabellii  et  Pauli  Samosateni ;  cujus 


m  iisdem  Romanis,  quorum  fidem  Apostolus 
l^nti  laude  prxdicavit,  ad  quos  ilem  nulius 
e  datur  accessus.  Quod  sanctus  idem  Cypria- 
»tea  scribit  in  ipsis  litteris  de  nequissimo  illo 
lominum  nullibi  audiendo  post  judicium  de 
m  in  Africa,  longe  est  ut  minimum  deroget 
sedis  auctoritati,  quam  sanctus  doctor  evi- 
ime  agnoscit  ac  validissimis  argumentis  tue- 
c  sanctus  praesul  quam  miriflce  sibi  constet, 
)rit  in  dogmatica  nostra  Historia  (a).Lucius, 
i  successor,  ipsius  decretum  confirmavit  de 
m  reconciliatione  quos  vere  admissorum 
im  poeniteret  (h). 

lanus  denato  Lucio  electus  pontifex,  aequas 
t  aures  duobus  Hispaniarum  episcopise  suis 
s  sedibus,  mandavitque  ut  quae  ipsos  provin- 
K>8uerant,  iterum  restituerent  in  Ecclesias; 
imen   sanctse  sedis    rescriptum,   nbi    per 


auctoritate  inhaerens  oecumenicum  utrumque  conci- 
lium  Ephesinum  et  Chalcedonense  sua  decretacon- 
firmarunt  (/).  Idem  sanxit  ut  missa  celebraretur 
super  memorias  et  sepulcra  martyrum  (m),  Euty- 
cbiano  duo  accepta  referuntur  decreta,  primum  de 
benedicendis  frugum  primitiis,  alterum  de  Marly- 
rum  sepuitura  (n).  Caius  decreto  sanxit  ut  universa 
in  Ecclesia  ex  minoribus  ordinibus  ad  majora  per 
gradus  ascenderetur(o). 

ARTICULUS  IV. 

TradiHo  qmrti  sceculi  de  auctoritate  et  jurisdictione 

S,  sedis, 

Marcellini  pontificis  lapsum  nemorejicit,  praeter- 
quam  nonnulli  e  recentiorum  temporum  criticis,  qui 
excellentibusapostolicae  sedis  dotibus  adversantes, 
humanae  malunt  infirmitati  labem  detrahere  quam 


onem  innotuit  impelratum,   nequaquam  iis  g  pontificis  auctoritatem  fateri,  qui  unus  poenam  sibi 


.  Quod  autem  suspicionem  omnem  secludit 
08  cognila  hac  in  re  pontificis  summi  aucto- 
0,  per  idem  tempus  Gallicanae  Ecclesiae,  ac 
IU8  idem,  cujus  consilium  petitum  fuerat  in 
ispaniensiumepiscoporum,ad  eamdem  sum- 
iflcisauctoritatem  Arelatensem  quemdam  prae- 
Novatiani  sectatorem,  depositionis  causa 
uni(d). 

deest  qui  divum  Cyprianum  neget  asserto- 
am  ac  vindicem  maximum,  quem  ipsi  praedi- 
fuisse  auctoritatis  S.  sedis  (e),  eo  quia  de- 
1  Stephano  pontifice  editis  de  validitate  ba- 
lisper  haereticoslegitimecollati,  fueritadver- 
}.  Equidem  non  irem  inficias  tam  Cyprianum 
iotentiae  ipsius  fautores,  qui  omne  baptiFma 
lomanam  Ecclesiam  collatum  nuliius  esse 
contendebant,  aequo  asperioribus  pontificem 
provocasse  (g),  At  revera  persuasum  iis  fuit 


potest  injungere.  Qaidquld  isti  autumant  contra 
dinuessanum  concilium,  tanti  non  est,  ut  celebra- 
tionis  ejusdem  historiam  valeat  antiquare  (p). 

Marceilus  Romae  complures  insignivit  ecclesias, 

quae  nostra  etiam  aetat^aliquot  cardinalium  sunt 

tituli  (q),  Eusebius  decretum  Stephani  de  validitate 

baptismatis  haereticorum  confirmavit,  eosdem  cum 

Ecclesia  reconcilianspersoiam  manuum  impositio- 

nem  (r).  Melchiades  supremum  in  Donatistisjudi- 

cium  tulit  (s),  cui  judicio  quidquid  posteu  fuit 

additum,  vel  accessorium  vei  superfluum,  ex  divi 

Augustini  sententia,  vel  non  ritefactum  habendum 

est.  Idem  pontifex  jejunium  servari  vetuit  diebus 

Dominicis,  ac  praecepit  ut  iisdemdiebus(<).  <;[uibus 

solus  episcopus  in  urbe  episcopaii  sacrum  raciebat, 

eucharisticus  panis  ad  eos  deferretur  qui  sacrificio 

adesse  non   potuerant. 

Silvestro  poniiflce  coactum  fuit  Arelatense  conci- 

ersiam  istiusmodi  circadiscipiinam  et  oeco-  q  lium,  cui  praefuere  pontificisejusdem  legati  (u).  Pa- 

i  Ecclesiae  duntaxat  versari  ;  enimvero  aper-     tres  conciliiad  eumdem  decretaomnia  miserunt,  ut 

j .: * — ... , confirmarenturindequeinstar  legumcatholicaepro- 

ponerentur  Ecclesiae.  Ibi  pontificiam  potestatem  cum 
imperatoria  Constantini  auctoritateconjunxit(v),  ut 
magna  Nicaena  Synodus  ediceretur,  cui  per  suos 
ipse  legatos  praesedit.  Ibi  sanctae  sedis  primatus  in 
omnes  Ecclesias  fuit  cognitus  (x),  uti  compro- 
batur  ex  epistola  imperatoris  en(iyciica  ad  episco- 
pos,  ex  Patrum  synodica  ad  Alexandrinam  Etcle- 
siam,  et  sexto  ex  concilii  ejusdem  canone,  quem- 
admodum  Chalcedonense  concilium  et  pontiflces 
Bonifacius,  Gelasiuset  Nicolaus  horum  nominum 
primi  tCbtati  snnt.  Canone  item  illo  sexto  patriar- 
chalis  auctoritas  ejusdem  S.  sedis  in  toto  Occidente 
confirmatur 

Inanem  sane  operam  luderem,  si  Rufini  (y)  levita- 
tem  expeiiderem,  qui  sua  in  Historia  hunc  affert  ca- 
nonem  adeo  depravatum  ac  mutilum,  ut  Patriarcha- 
lem  Romanae  Eccleside  jurisdictionem  longe  aliam 
tum  dederunt.  Et  Aurelianus  imperator,  D  exhibeat  quam  quae  ipso  ex  concilii  textu  habetur. 
i  paganus,  decrevitutdepositorum  aedesepi-  Nihilo  tamen  minus  veritati  consonum  erit  quod 
m  rili  tribuerentur  cui  Romanus  pontirex  affert  Ruflnus  (z),  ubi  pro  suburbicariis  civitatibus, 
iret  (k),  quarum  regimen  ad  Romanam  sedem  spectare  ait, 

papa  epistolam  conscripsit  adversus  haere-     Occidentaliumimperii  partemaccipiamus,  quaevica* 


denuntiarunt  sentire  se  ut  pace  impertur- 
im  quisque  consuetudinem  sequeretur.  Ut- 
aatem  se  res  habuerit,  profecto  tum  Ste- 
sjus,  tum  Victoris  causae  ipsum  eumdemque, 
emper  in  similis  naturae  negotiis,  exitum 
int :  quod  sancta  sedes  decrevit,  vicit,  ac 
iniversalis  Ecclesia  amplexa  esi(h), 
isIISabellii  haeresis  denuntiationem  acce- 
onysio  Alexandrino  episcopo  (t).  Cum  autem 
nsectatio  ipsum  pontificem  e  vivis  abstulis- 
Mfuam  haeresim  illam  proscriberet,  successor 
nsid  negotiisuscepit,  qui  non  modoSabellii, 
ili  etiam  Samosateni  aliorumque  haereses 
lavit.  Causam  pariter  a  Pentapolitanis  Ro- 
latam  in  suumipsorum  patriarcham  Diony- 
exandrinum  transegit(7).  Patres  Antiochenae 
sontra  Paulum  Samosatenum  celebratae  de 
eresiarchae  depositione  synodicam  epistolam 


>.  II,  c.  6. 

Cypr.  ep.  68. 

.  S.  Cypr.  ep.  67. 

Cypr.  ep.68. 

,  cp.  74 

milian.  ap.  Cypr,  ep.  72. 

mconc.  Certhag.  de  baptiz.  haeretic. 

Vinc.  Lir.  cont.  haeres.  c.  3. 

seb.  1.  VII,  c.  5. 

Uhanas.  de  sent.  Dionys.,  item  de  synod., 

syn.  Nic.  decret. 

seb.  Hist.  vii,  14. 

Bphes.  par.  ii,  act.  1,  item  Chalced.  act.  1. 


(m)  Lib.  Poniif. 

(n)  Id. 

io)  Id. 

(p)  V.  lib.  II,  cap.  H. 

(q)  Lib.   Pontif. 

(r)  Idem. 

[s)  Optat.  lib.  cont.  Parm.  S.  Aug.  ep.  68  et  162. 

(t)  Lib.  Pontif. 

(u)  Epist.  synod.  Arel.  i. 

(v)  Conc.  gen.  vi,  act.   18. 

(x)  Euseb.  ap.  Gela^.  Cyz. 

(y)  Ruff.  Hist.  lib.  i.  cap  6. 

(z)  Vide  lib.  iii,  c.  3- 


947 


AD  ANASTASroM  PROLEGOMBNA  EDIT.  R0M.-VAT1C. 


m 


rio  Imperatoris  Romx  paruerunt  (a).  Nicsenam  hanc  A  fidei  professionem  tabulisconsignaUm  JulioprxbeD 


synodum  a  D,  Silvestro  esse  celebratam,  qui  multa 
etiam  pro  interiori  et  exteriori  Ecclesiae  discipiina 
constituit^  vetustissima  monumenUi  confirmant  (6). 

Pontifex  Marcus  inslituit  ut  Ostiensis  episcopus 
pallio  uteretur,  auctoritatem  sic  illius  confirmans 
Romanum  pontificem  consecrandi  (c).  Quod  sane 
ornamentum  metropolitarum  sediumquesuperiorum 
praisulum  proprium  est. 

Julio  I  pontifice  homines  divo  Athanasio  infensi, 
post  S.  episcopum  ab  sede  Alexandrina  ejectum  in 
conciiiabulo  Tyri  habito  (d),  ad  S.  sedem  iter  in- 
stituunt,  ejusdem  auctoritate  utfirmaretur  tamla- 
tum  per  eos  judicium  quam  intrusi  clectio,  quem  in 
sancti  prxsulis  locum  suffecerant.  Atbanasius  (e) 
pariter  suos  le^atos  Romam  misit ;  a  quibus  adver- 
sariiconvicti  et  elingues  facti,  petieruntrem  differi, 
ut  suas  possent  rationes  exponere,  quas  nondum 
pr^esto  esse  dictitabant.  Pontifex  Romae  concilium 


tibus  (n),  et  quidquid  in  D.  Athanasium  ausl  mnt, 
revocantibus(o).  Sanctus  autem  hic  doctor  aateqoam 
suam  ad  licclesiam  revertitur,  quo  ab  imperatore 
Constantio  invitabatur,  Julium  pontiflcem  adit  (p), 
consilia  ejusdem  audiiurus  ac  litteras  acceptunu 
commendatitias  ad  clerum  et  populum  Aiexandris. 

Liberius,  Julii  successor,  statimatqueascenditad 
Petri  catbedram,  communionis  litterasdlvo  Athana- 
sio  perscripsit(g),  nequidquamcontra  soilicltantibiis 
Orientalibusejusdem  insectatoribus.  Praevldltquanla 
Ecclesiae  calamitas  futura  erat  cum  solus  renimp<H 
tiretur  Constantius,  quam  praeire  meditans  oecame- 
nica  synodus,enixe  imperatorem  precatus  per  Iltt^- 
ras,  tandem  evicit,  multam  ab  eo  fore  dlfficultaten 
quin  synodus  cogeretur.  In  quadam  ex  hlsepistolis 
adimperatorem  ostendit  quid  saeculi  potestates  prs- 
staredebeantad  convocanaaconcilia.  Publlcs^inqDit 
traquiilitati  consuiere  oportet  prlnci|ies,  ut  cele- 


indicit  (/)  quo  vocat  partes  omnes,  S.  Athanasius  r  brari  concilia  queant.  utque  suffragla  slntlibera; 


(gV  judicis  sui  mandatis  obtemperaiis  quantocius 
advenit,  ac  perinde  praesules  Constantinopoieos, 
Adrianopoieos,  Ancyrae,  Gazae  aliique  pra^terea  plu- 
res  tam  Orientis  quam  JSgypti,  necnon  sacerdotes 
innumeri  ab  Ecclesiis  pulsi.  quod  Ariana  fabe  cre- 
derentur  infecti,  Romam  veniuut.  Ariani  vero,  suae 
Ipsis  injustiiiaeconscientia  teste,  latitarunt,  fraudis- 
que  hujus  ievissimas  causas  commenti,  epistolam 
temeritatis  et  audaciae  plenam  ad  Julium  tradide- 
runt  (h).  Pontifex  autem,  causa  tota  diligentissime 
cognita,  in  pristinam  asseruit  dignitatem  D.  Atha- 
nasium  ac  reliquos  episcopus  qui  ab  in&ectatoribus 
pulsi  fuerant ;  adversariis  interdixit  restitutos  im- 
posterum  perturbare  ;acta  eorum  et  scriptadamna- 
vit ;  denique  latum  ad  se  judicium  iisdem  per  lilte- 
ras  declaravit,  ineptias  refellens  epistolae  "^b  ipsis 
traditae  (i). 

Quod  ut  pontifex  prxstaret  atque  Orientis  Eccle- 
siistranquillitatem  restitueret,  imperatoriam  appel  p 
lavit  majestatem.  Itaque  civili  cum  ecclesiastica 
potestate  conjuncta,  coactum  habitumque  estSar- 
dicense  conciiium  omnium  episcoporum  utriusque 
imperii  (;).  HuJc  Julius  per  legatos  prxsedit  ;  ac  prae 
cxteris  tres  in  eo  canones  jus  apostolicaesedis  decer- 
nunt  (/(),  deappellatione  scilicet  in  causis  episcopo- 
rum  ad  eamdem  e  provinciis  deferenda  (/).  Decerni- 
tur  pontificem  Romanum  posseaccipere  hnjusmodi 
appellationnm  causas ;  quae  acta  erunt  probare,  seu 
causae  partem  aliquam  novis  committere  judicibus 
cognoscendam  ;  eumdem  sua  ex  aula  posse  judices 
designare,  qui  una  cum  provinciarum  cognitoribus 
sententiam  ferant,  a  quorum  sententia  posse  iterum 
Romam  provocari,  Concilii  Patres  sua  ins  ynodica 
ad  pontificem  legatis  aiunt  se  demandasse  ut  singil- 
latim  rationes  referani  de  iis  omnibus  quac  acta  ac 
definita  in  concilio  fuerint,  ipsi  tanquam  divi  Petri 
sucessori  et  Ecclesise  capiti,  cujus  est  nosse  quid- 
quid  ad  eamdem  Ecclesiam  pertinet. 


deinde  suam  interponere  auctoritatem,  ut  qa»  fue- 
rint  definita  accipiantur,  et  (juae  saacita  serventar. 
Constantius  omnem  adhibuit  curam  utlfedloUDi 
Patres  congregarentur  ;  ipse  autem  adesse  voluit 
prcPsidendi  ac  definiendi  animo  (r).  Omnia  foeroDt 
Arianis  gratiosa ;  legati  pontiflcis,  quique  boniB 
partes  tuebaniUr  episcopi  exsulatum  ire  jussl.  Eadeo 
saneprocella  etiam  Liberio  subeunda  fuit^quUiape- 
ratori  obstitit,  qui,  ut  ethnicus  tradit  hlstoricos,  ia 
suas  partes  pertrahere  maxime  avebat  pontificemob 
supremam  suae  sedis  probantibus  (s) ;  n  ullasdabitaos 
(Arianis  id  probantinus)  quin  pontificls  exemploffl 
tota  sequeretur  Ecclesia  (t).  Itaque  imperator  largiri 
primum  est  orsus,  deinde  minari,  postremo,  came) 
incassum  cedere  intellexit  ad  vim  se  convertit,  jo- 
belque  ut  pontifex  suam  ad  aulam  pertrahatar. 
Quem  ut  videt  imperator,  interrogat  num  saprena 
dignitas,  qua  est  praeditus,  tantos  el  anlmosriciaV 
utsoluspraeomnibusstare  possit  ?  AdquaeLiberios: 
Esto  ;  sim  solus  pro  fide  :  ipsius  causa  non  modico 
se  tuetur  praesidio(ti).  Quamobrem  puisus  iaexsilion 
est  pontifex. 

Relegationis  incommoda  et  intentata  morsLoberii 
constantiam  adeo  labefactarunt,  ut  S.  Athanasii 
d.^imnationi  subscriberet.  Unum  hoc  Liberio  vertilor 
vitio,  nec  nisi  injuria  asseritur,  eumdem  sobscri- 
psisse  codici  formularum  contra  fidem.  Enlm  vero 
hujusmodi  codex  nequaquam  esse  potult  (v)  qoein 
primum  Berrhoeae  signavit,  neque  eorumaiterqoi 
Sirmium  fuerunt  missi,  cum  sententiae  adversetor 
episcoporum  qui  Liberium  ad  subscril)endam  io- 
duxerunt ;  multo  autem  minustertius,  qainondofl 
prodierat  in  lucem,  cumRomam  pontlfex  estdimisr 
sus.  Necesse  est  igitur  ut  is  fuerit  primas  contn 
Photinumexaratus,  maximequeorthodoxus,  Hllario 
teste  (x),  Quod  si  Liberius  alii  subscripserit  fidei 
professioni  Sirmii,  ubi  vox  ea  consubtsdtUialis  desi- 
deraretur,  non  tamen  idcirco  eam  vocem  AriaaoroD 


Ursacius  et  Yalens  episcopi,  fautores  ambo  Aria-  D  instar  damnavit  (y) ;  vetuit  autem  ut  quisbusdan  Ip 


norum  celeberrimi,  postquam  errorem  suum  in  Me- 
dionalensi  concilio  (m),  cui  praeerant  legati  pontificis, 
adjurarunt,  Romam  se  conferunt  plenam  a  S.  s^e 
indulgentiam  consecuturi.  Idaccidit  iisdem  ex  voto 

(a)  Felix  III,  ep.  4. 
(6)  Lib.  Pontif. 
(c)  Idem. 

Id)  Soz.  Hist.  lib.  iii,  c.  7. 
re)  S.  Athanas.  apol.  ii. 
f/^Theodoret.  I.  ii,  c.  4. 

(g)  S.  Athanas.  apol.  ii  ;  item  ad  solit ;  item  Soz. 
I.  III,  c.  7. 


(h)  S.  Athan.  apol.  ii  et  ad  solitar. 
(i)  Apud  eumd.  apol.  ii. 
{j)  Socr.  lib.  I,  cap.  40. 
(k)  S.  Athan.  apol.  Ii, 
(/)Can.  3,  4et7. 


casibus  adhiberetur,  quibus  Paulus  Samosatenos 
atquealii  nonnulli  haereticiad  suos  flrmandos  erro- 
res  abusi  fuerant.  Caeterum  ab  omni  abhorret  fide 
quod  iila  in  Liberium  anathemata  D.  Ullarii  fri- 

m)  Epist.  conc.  Arimin. 

n)  S.  Hilar.  in  fragm 

0)  Socr.  1.  II,  c.  48. 

p)  Soz.  I.  III,  c.  19. 

q)  Epist.  lib.  PP.  ad  Gunst.  Aug. 

r)  S.  Athan.  ep.  ad  solit. 

sj  Ammian.  Marcel.  lib.  xv,  post  med. 

t)  S.  Athan.  ep.  ad  sollt. 

u)Theodoret.  I.  ii  Hist.  c  46. 

v)  V.  1.  III,  c.  4%,  Hist.  nostrae  dogip, 

'x)S.  Hllar.  in  fragm.  de  «yn.  ^4^.  ArUOi* 

y)  Soz.  iib.  IV,  c.  l4. 


949 


DE  PR^EMINENTIA  ET  AUCTORITATE  S.  SEDIS. 


950 


gmentis  inserta,  conspicuus  hic  sanctitate  doctor  A 
scripserit,  qui  sua  conflciebat  atque  eJebat  opera 
tanquam  reversus  jam  Roflam  Liberiu>  per  sum- 
mam  sui  nominis  gloriam  tuebaiur  quae  de  flde 
constitueratNic^na  synodus.  Hieronymusi^a^  pariter 
cum  hxresi  eum  ait  subscripsisse,  rumorem  vulgi 
sequitur :  cum  nempe  Atbanasii  damnationi  sub- 
scripsitvquem  Ariani  specie  quidem  ob  peculiaria 
crimina  deposuerant,  re  autem  ob  invidiam  ar- 
dentis  illius  studii  quo  Nica;nam  fidem  tuebatur. 

Cum  Liberius  ecclesiasticse  reipublicae  habenas 
iterum  cepit,  quas  exsilli  sui  tempore  Felix  ipsesub- 
rogatus  pacifice  fuerat  moderatus,  aposlolica  simul 
coostantia  se  iterum  muniit,  qua  ccetus  Ariminensis 
captiosam  formuiam  exsecravit,  ita  utexcitata  denuo 
Arianorum  insectatione  coacius  fuerit  adhuc  semel 
solum  vertere  (b)  ac  latere  quandiu  Constantius 
eorum  fautor  vitam  degeret  (c),  Ubi  tandem  Eccle- 
sia  pristinam  tranquillitatem  adepta  est,  publicam 
amnestiam  edici  mandat  ponlifex  pro  iis  omni-  b 
bus  (d),  si  qui  decepti  captiosae  alicui  subscripserint 
formulae ;  mandans  praeterea  summo  in  eos  jure 
anlmadverti,  qui  minime  ab  errore  recesserint  (c), 
Semiariani  tres  miserunt  episcopos  ab  Oriente,  ut 
suo  nomine  S.  sedis  doctrinae  subscriberent ;  ubi 
fidem  noverant  incorruptam  perpetuo  servari,  au- 
ctoritatemque  inesse  Ecclesiara  gubernandi  (f).  Pe- 
tierunt  utique  restitui  episcopos  nonnuilos  in  suasse- 
des,  unde  aliquot  in  Orientis  conciliis  ejecti  fuerant 
(g).  Pontifex,  orthodoxa;  fldel  professione  ab  ipsis 
audita,  in  communionem  reciplt,  datquein  manda- 
iis  ut  qui  expulsi  sunt  praesules  quantocius  ad  suas 
Ecclesias  reducantur  :  ut  factum  fuit  (h).  Idem  pon- 
tifex  tulit  sententiam  in  haeresim,  qu<'e' paracleti 
Spirltus  divinitatem  ne^abat :  constatque  ex  moni^ 
mentis  veterum  Ecclesias  omnes  huic  S.  sedis  judi- 
cio  continuo  stetisse. 

Damaso  pontiflce  Gratianus  et  Valentinianus  II 
imperatores(i)lata  legedeclararuntpontificisaucto-  q 
ritate  in  causisepiscoporum  et  appeilaiionibusad  S. 
sedem,  quod  ab  Ecciesia  definitum  jam  fuerat  in 
synodo  Sardicensl  ij],  Hunc  sane  fructum  excitatae 
calamitates  ab  antipapa  Ursicino  in  legitiroum  pon- 
tiflcem  pepererunt.  S.  Basiiius  (k)  in  epistolis  ab  B. 
Athanasium  etad  pontificemDamasum  deschismate 
Antiochiae  et  Ecclesiarum  Orientis  tumultu  traditis, 
testatur  se  ad  Romanum  pontificem  confugere,  tan- 
quaro  ad  eum  penes  quem  auctoritas  est  definiendi, 
mandandi  utcrimina  cognoscantur,  animadvertendi. 
in  reos,  ac  discrimina  eorum  faciendi  qui  in  Eccle- 
siae  coiumunione  debeant  retineri.  De  iisdem  rebus 
Uieronymus  [l)  perscribens  Damaso  profitetur  se 
prorsus  ab  nulio*  seu  presbyterorum,  seu  monacho- 
rnm,  seu  praesuium,  seu  principum  hujus  mundi 
posse  a  D.  Petri  sedis  communione  avelli  ac  re- 
moveri ;  non  ignorare  se  nuiium  extra  eamdem  se- 
dem  salvum  fieri,  Antichristo  nomenabils  dari  qui 
Romano  non  adhaerent  pontificl,  quod  perinde  esiac 
nuntiumChristoJesu  remittere(m)  Poniifex  id  schi  D 
sma  damnavit  (w)aiiaque  praeterea  in  Alexandriae  et 
Conslantinopoleos  Ecclesiis  oborta ;  quarum  ii  tan- 


dem  veri  episcopi  fuerunt  habiti,  quos  electos  sancta 
sedes  confirmavit. 

Posl  haec  omnem  adhibuil  curam  ut  schisma  Do- 
natistarum  penitus  exstingueret,  quod  multis  inde 
annls  Africanas  turbavit  Ecciesias  (o).  Profecto 
praestantius  eo  testimonium  desiderari  non  potest, 
quDd  coaevus  praesui  divus  Optatus  (p)  fldem  suorum 
temporum  commendans  litteris,  tradiditde  apostoll 
Petri  cathedrae  attributis,  primatu  ac  praeeminentla» 
deque  communione  qua  omnes  totius  orbis  Ecclesiae 
sedi  eidem  tenentur  adhaerere,  servandae  unitatls 
gratia,  adeo  neoessaria,  ut  earum  immunis  nulla 
esse  possit.  Ne  ulli  quidem  apostolorum,  ait  S. 
doctor  licitumunquamfuitsedem  aliquamstabiiire, 
quae  non  a  divl  Petri  cathedra  Romae  fundata  pen- 
deret.  Hanc  Ecclesiae  Romanae  auctoritatem  suis 
imperatores  legibus  fassi  sunt;  quamque  hac  dere 
tulit  Gratianus.antiquae  tradunt  historiae  (g)  insigne 
argumentum  pietatisejus  in  Deum  exstitisse,  quippe 
cui,  Valente  mortuo,  rerum  solus  potitus,  imperll 
totius  quasi  pnmilias  obtulit.  Theodoseus  Magnus 
ceieberrima  ea  lege,  Cunctos  populos^  decrevit  ut 
Christiani,  qui  eam  fidem  profiterentur(r)  cujusde- 
positum  D.  Petrus  suis  successoribus  custodiendum 
reliquit,  catholici  nuncuparentur ;  caeteris  autem 
turpissimum  hsereticorum  nomen  ascriberetur. 

Ita  majorem  in  dies  venerationem  S.  sedi  conci- 
liavit  divinaprovidentia,  temporalem  etiam  potesta- 
tem  splendoremque  illius  in  omnium  oculis  augen- 
do.  Idololatriae  studentes  invidiam  sane  ac  sollicitu- 
dinem  qua  afficiuniur  non  celant  (s),  perinde  ac 
nostris  hisce  temporibus  haereseos  et  schismatls 
assertores.  Fideles  aeque  ac  nos  divinum  summls 
laudibus  consiiium  efterebant,  quo  perpetuo  stetit 
hodieque  stat  Ecclesia,  ejus  admirantes  infinitam  sa- 
pientlam,  quod  sine  offensione  alii  non  acciplunt. 
Exigua  Ecctesiae  primordia  offendebant  Judaeos,  ac 
risum  gentibus  commovebant  (t).  Ejusdem  potestas 
hac  temjpestaie  haereticos  maiosque  Christianos  of- 
fendit.  Quirunqueauterpstudil  causas  procuihabet, 
divinam  cum  Paulo  potentiam  atque  sapientiam  ml- 
ratur(ti).  Ubicunque  locorum,aiunt  Patres,  reperire 
est prodigosfiliosqui  patrimoniadilapidant, necnon 
zlzania  bono  admista  frumento  (v).  Ubicunque  Lucl- 
feros  vldere  est  ut  fulgura  cadentes  de  coelo,  lignea 
item  vasaatque  fictilia,  quaefranguntur  ac  projiciun- 
tur  in  ignem.  Apostolica  autem  sedes  e  contrario 
paternam  semper  haeredltatem  cum  fideservavit; 
frumentum  in  ea  centuplicato  coactum ;  sol  justitiae 
quotidie  ibidem  oritur;  necvasa  illic  praeter  aurea 
et  argentea  visuntur,  propter  intemeratam  doctrinae 
purltatem  nulio  non  lempore  in  ea  servatam.  Hujus- 
modi  doctrlna,PP.  prosequunlur,  nuilis  est  obnoxlls 
praestigiis  (x).  Quamobrem  tametsi  prudens,  tametsi 
sapiens  quis  sibi  esse  videatur,  caveat  sane,  caveat» 
ne  peregrinamsuscipiatdoctrinam.Tutisslmus  maxi- 
meque  fidelis  illiuscustos  Romanus  est  pontifex  (y). 
Idemqueest  rectordomus  Dei  et  pastor  universalis 
Dominicigregis,episcoporumdeniqueetconciliorum 
magister  et  doctor .  ita  eum  appelat Ambrosius.  Eccle- 
siae  fidei  confirmandae,ait  D.  Athanasius(z)pontlficum 


(a)  S.  Hieron.  de  Script.  Eccl.  et  in  Chron. 

(6)  Apud  Theod.  I.  ii,  c.  22. 

(c)  Soz.  I.  IV,  c.  <8. 

(d)Ep.  Lib.  ad  PP.  ap.  Hilar.  in  fragm. 

(e)Socr.  I.  IV,  c.  H ;  Soz.  1.  vi,cap.  10 

(f)S  Basil.  ep.74. 

[g)ld.  ibid. 

\h)  Soz.  lib.  vi,cap.  2\, 

[i\  Rescrip.  Grat.et  Valent.  AA.  Aqjijlino. 

I)  S.  Ambr.  ep.  13,  ad  Valent. 
[k)  S  Basll.  epist.  55  et  220. 

/)  S.  Hier.  ep.  57  et  58. 
[m)  S.  Basil.  ep.  272. 


(n)  Soz.  vii,  H  ;  Socr.  iv,  30;  Theodor.  iv,  9. 
(o)  Bonif  I.  ad  Episc.  Hlyr. 
(p)  Opt.  Mil.  1. 1  et  II  contr.  Parm. 
fg)  Theod   1.  v,  c.  2et  3. 
(r)  Lib.   II  de  Fid.  cath.  Cod.  Theodos. 
(s)  Amm.  Marcel.  I.  xxvii. 
(t)  I  Cor.  i,  23. 
w)Ibid  24. 
(v)  S.  Hier.  ep.  57. 
(x)  1(1.  ep.  8,  ad  Demetr. 

(y)  S.  Ambr.  in  \  Tim.  c.  {it ;  \iev(\  epis^  |.  i, 
ep'7. 

(z)  S.  Athan.  ep.  ad  Afrjcan. 


m 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


953 


scripta  suflQciunt.  Ilunc  prae  aliis  omnibus  adire  Aarbitratu  moliunturinducere.  Pro  Antiocbeno  etiain 


oportet,  et  synodi  cujuscunque,  lamelsi  frequenlis- 
simse,  consulta,  absque  pontificis  Romani  suffragio 
nullius  sunt  roboris  (a).  D.  Basilius  (6)  ad  eum  dc- 
tulit  Apollinaren  ct  ejushxresim;  isautem  utrum- 

?ue  damnavit.  Ecciesiaj  viri  subscribere  renuentes 
ormuIaelperDamasum  missae,abdicantur(c).  Macedo- 
nianis  divinitatem  sancti  Spiritus  negantibus  idem 
pontifex  interdicit;  sectasque  omnes  Arianorum, 
variasdivinarum  consubstantialitatem  personarum 
detrectantes,  proscribit  (d),  Priscilliani  praestigias 
exitiabilemque  doctrinam  avellit;  Helvidio  nequis- 
simo  item  haeretico  obsistic,  nui  non  solum  virgi- 
nitati  notam  inurebat,  sed  et  ih  Deiparx  virginita- 
tem,  dictu  nefas,  insurgere  ausus  erat. 

Patres  concilii  Constantinopolitani  primi  abunde 
testaniur  in  synodica  ad  pontificem  [e)  sese  jussu 
ipsius  congregatos  esse.  Fatentur  insuper  se  de-. 
bere  Romanae  adesse  synodo  quae  a  pontifice  habe- 


schismate  componendosummoperelaboravit.  Et  sic- 
uti  competitoribus  arbitri  data  fuerant,  ad  hos 
perscribensdivus  Ambrosius  (p)  sententiae  ita  con- 
sulere  hortatus  est,  ut  a  S.  sede  facile  comproba- 
rctur,  quo  res  tota  posset  transigi. 

Quanquam  huic  pontifici  ascriberetur  eplstoh 
ad  Thessalonicensem  episcopum  tradita  quoad  rem 
praesulis  Bonosi  haeresis  arcessiti  (r),  nulia  tamen 
iilatio  inde  ducitur  contra  auctoritatem  sanctae  se- 
dis.  Quisquis  eam  scripsit,  pro  imperio  ioquitar 
circa  doctrinaesummam;  neque  a  pronuntiando  se 
abstinet,  nisi  de  factis  aliquot,  quorum  nulla  insti- 
tui  quaestio  potest,  pneterquam  in  locis  ubieadem 
evenere. 

Siricius  idem  Romae  damnavit  haeresim  Jovinia- 

ni  [s)  mandavit  iit  Mediolani   eadem  damnaretar. 

De  suo  judicio  perinde  is  loquitur  atque  concilium 

Hicrosolymiscelcbratum  apostolorum  aevo  jam  fece> 

batur  (f)  quo  ab  eodem   acciti  erant  (^).  Tres  ad  d  rat.    Vtsum   est  Spiritui  sancto  et  nobis.  Divim$en- 


eum  legarunt  episcopos,  qui  rationes  eorum  redde- 
rent  quae  acta  constitutaque  in  concilio  fuerant,  ut 
abeodem  pontifice  confirmarentur  (A),  seque  apud 
illumexcusarent  quod  non  ipsimet  Romam  vene- 
rint  (t).  Theodosius  item  imperator  suos  ad  ponti- 
ficem  misitlegatos,  qui  praesulisConstantinopoIitani, 
nuper  in  concilio  electi,  confirmationem  peterent 
(jy  Hanc  electionem  pontifex  ratam  fecit,  proba- 
vitque  omnia  quae  in  concilio  decreta  fuerant  circa 
fldem  et  dogma  (k)\  eaque  propter  concilium  ipsum 
cecumenicum  appellavit,  auod  nomen  in  Ecclesia 
viget.  Eleciionera  vero  Flaviani  rejecit  (/),  quem 
Patres  iidem  Meletio  in  Antiochena  sede  subroga- 
verant,  quem  ipse  semper  AntioQhenum  praesulem 
detrectaverat  Paulini  periculo,  cui  sedem  illam  ad- 
judicaverat.  Consilium  utique  improbavit  (m)  quod 
Patres  inierant  Constantinopolitanam  Ecclesiam 
patriarchaiem  constituendi,  eique    potiorem  post 


tentia  et  nostro  judicio  (t),  Ad  eum  Joannes  Jero- 
solymitanus  defertur  tanquamOrigenismi  defeosor. 
3Iaximus,  iicet  tyrannus,  Romam  fateretur  primam 
rehgione  esse  in  toto  terrarum  orbe,  prout  erat 
imperio  (u). 

Pontifex  Anastasius  Origenismum  proscripsit, 
quod  judicium  Christiani  omnes  demississime  acce- 
perunt  (v).  Rufinus,  istiusmodi  erroris  assertor, 
suam  aa  poniificem  misit  apologiam.  Mox  vero 
idem  pontifex  eum  Romam  vocatum  et  latilantem 
a  communione  avulsit.  Anastasius  in  epistola  ad 
Joannem  Jerosolymitanus  declarai  ad  apostolicam 
spectare  scdem  judicium  ferredebonis  malisveli- 
brorum  sententiis,  utpote  quse,  peculiari  Dei  0.  M. 
providentia,  erroresaut  admittere  aut  ferrenon  po- 
test,  seque  et  catholicam  Ccclesiam  perpetiio  ser- 
vabit  in  fide.  Antistites  Afri  Romam  se  conferuni  (x) 
scriptae  iegis  laxamentum  impetraturi,  quae  quibos 


Romam  tribuendi  locum,  quem  semperoccujaverat  C  natune  et  doctrinie  praesidiis   paratos  esse  opor- 


Alexandrina. 

In  Illyrici  Orientalis  provinciis  apostolicum  vica- 
rium  creavit,  qui  pontificis  partes  a^pns  (n),  res  eo 
spectantes  cognosceret,  quae  in  patriarchatu  Occi- 
dentls  pro  Christi  fidem  amplectentium,  et  Eccie- 
siarum  quae  fundabantur,numero,mirum  in  modum 
augebantur. 

Siricius  papa  in  decretali  ad  Tarraconensem  epi- 
scopum  alia  inter  disciplinae  capita  mandat  utepi- 
scopi,  presbyteri  et  diaconi  caelibem  vitam  agant, 
et  monachos  ad  ciericorum  dignitatem  admitti  con- 
cedit.  Aiia  in  decretali  ad  Africanos  episcopos  vitae 
caelibis  leges  recenset,  ordinationi  modum  consli- 
tuit,  acde  irregularitatibus  verba  facit.  In  utraque 
autem  harum  prohibet  haereticos  baptizare  ad  E&- 
clesiae  communionem  revertentes;  quia  scilicetlegi- 
tima  forma  fuit  adhibita  cum  iis  baptismus  conte- 
rebatur  (o).  Sanguinarios  episcopos,  haereticis  ad 
usquc  capitis  damnationem  infensos,  exsecratione 


teret  clero  ascribendos  praefiniebat. 

ARTICULUS  V. 

Traditio  quinti  saeculi  usque  ad  D,  Leonem  Magnm 

pontificem, 

Res  gestae  ab  Innocentio  papa  hujus  nominis 
primo,  tanquam  supremo  catholicae  ecclesiae  capite 
sunt  hujusmodi.  I.  Jus  suum  reddiditD.  Joaoni 
Chrysostorao,  e  sede  Gonstantinopoleos  ejecto  per 
faclionemTheophili  Alexandrini  (y),  Hujus  rci  nan- 
tius  ab  utraque  parte  Romam  venil.  Chrysosto- 
mus  iz)  per  suos  legatos  pontificem  rogabat^ul  latum 
in  se  judicium  irritum  faceret,  se  in  sedem  suam  as- 
sereret,  et  iniquos  judices  poenis  f.anonicis  mulcu- 
ret  (aa)  Pontificex,  causacognita,  quidquid  inChryso- 
stomum  actum  erat  rescidit,  partesque  omnesac- 
cersivit,  rem  fusius  et  Intius  contesUiturus.  Interea 


devinxit ;  non  tamen  vetuit  civiles  magistralus  ap-  D  qui  Chrysostomo  erant  infensi,  cum  gratia  plurimum 

iura  (p).  Decreta-      apud  imperaiorem  valerent,  episcopum  deportaricl 


pellari,  qui  eos  truderent  in  exsili 
lem  insuper  dedit  ad  omnes  catholicos,  avertendi 
causa,  ut  ipse  ait,  qu.i  est  in  omnesiotius  mv.ndi  Mc- 
clesias  auctoritate,  res   novas  quas  aliqui  proprio 

(a)  Ap.  Theod.  n,  22,  etSoz.  vi,  23. 
(6  S.  Basil.  ep.  74. 

(c)  Soz.  VI,  25. 

(d)  Epist.  Dam.  ad  Paulin. 

(e)  Theodop.  v,  11. 

(f)  Sev.  Sulp.  Hisl.  I.  i. 

((/)S.  August.  Reiract.  I.  ii,  c.  22 

(/i)Ap.  Theodor.  iv,  9. 

(i)  Soz.  VI,  12. 

/jSynodic.  ap.  Theodor.  iv,  9. 

k)  Ep.  Bonifacii  I  adepisc.  iliyr. 

(i)  Phot.  libr.  deVUSynod. 

(m)  Vide  lib.  iii,  cap.  18,  in  fine. 


c 


ecclesiasticos  ab  ejus  communione  stantes  extrudi 
suisabEccIesiisimpeirarunt.Quicunqueinseclalioni 

hujusmodi    fuerunt    obnoxii,  confugiunt  Romam 

(n)Innoc.  I,  epist.  ad  Anys.  et  ad  Ruf. 

(o)Concil.  Taur.,can.  5. 

(p)  Llb.  xviii  de  haer.  Cod.  Theod. 

((/)S.  Arabr.,  Ep.  lib.  i,  ep.  9. 

(r)  Ap.S.  Ambr.  ep.  79,  inter  antiq. 

(8)Ep.  Sir.  PP.  ad  Eccl.  Mediol. 

(t)Hier.,  ep.  ad  l^ara. 

(w)Ep.  Max.  ad  Valent.  Aug. 

(ijuier.  apol.  adv.  Ruffin. 

(xJConcil.  vulgo  Afric.  ii,  sub  Anastas. 

(y)  Pallad.  Dial.  sub  init. 

(z)  S.  Chrysost.  ep.  1,ad  Ir/.i    •,.  I. 

(aa)Ap.  Dial.  Pallad. 


DE  PRiEEMmBNTIA  ET  AUGTORITATE  S.  SEDIS. 


954 


pontifex  tot  tantisque  turbis  compescendis 
enicam  synodum  intelli^ens  opus  fore,  Hono- 
imperatrtrem  ad  scribendum  induxit  impera- 
rcadio  fralri,  ut  secuui  impenderet  omnem 
n  in  rc  qu.T  ad  utrumque  spectabat.  Legatos 
sitcum  littcris,  qui  a  Theophili  factione  in 
5  aggressi  atquerejecli,  vanamet  irritam  lega- 
1  fecerunt.  Inter  hxcD.  Chrysostomus,  exsilii 
itatibus  oppressus,  occubuit.  Quara  rem  In- 
LiQs  accipiens,  aeternae  tam  sancti  viri  memo- 
svoluitaequissimumreddi,  quodnevivoeidem 
luc  superstiti  redderetur  augustlae  temporis 
nt.  Qui  eum  fuerant  insectati,  a  communione 
irejecit(tt)  omnesquevenia  indignos  deciara- 
^uedum  saiicti  episcopi  nomcn   referrent  in 

diptychas.  Citra  hanc  legem  nequidquam 
fuerunt  nonnullieorum  ad  S.  sedis  communio- 
edire.  Itaque  uomine  prorsus  excepto  eamdem 
;explerunt. 

Deinde  Innocentius  idem,  tanquam  Ecclesiae 
Pelagi  mismum  damnavit  (6).  Coeleslius,  Pe- 
iiscipulorum  facile  princeps,  vindexque  acer- 

istius  hxresis.  damnatus  jam  fuerat  in  Afri- 
joncilio  (c),  unde  provocavit  ad  S.  sedem.  Pe- 
.  vero  canbnicas  prjpnas  declinavit,  speciequi- 
suos  errores  diffilendo  in  synodo  Palxstina. 
L  vero  tam  Coelestius  ab  appellatione  desci- 
quam  Pelagius,  cujusdoli  inapricum  prolati 

duobus  in  Africa?  concilli  uterque  cum  per- 
iissima,  quam  profitebantur,  doctrina  damnati 
d)  Harum  synodorum  Patres  ad  pontificem 
mt,  qui  de  rebus  a  se  judicatisraiiones  red- 
t,  supplicesque  peterent  ut  quidquid  ipsi  pro 
ciguitate  sanxerant,  apostolicae  sedis  auctori- 
)nfirmaret.  Namque  isthspc  sedes,  inquiunt, 
.imum  sortita  est  munusdocendi  alios  \  valet- 
uctoritate,  quam  sacra  Scriptura  pluribus  in 
3idem  aperte  tribuit,  ad  rectum  tramitem  de- 
reducere  tutius  ac  melius,  quam  alii  possint 
loque  consilio  aliunde  sumpto  (e).  Pontifex 
observantiae  si^nificationem  erga  sanctam  se- 
;ratulatus  Patribus  unde  persuasissimum  sibi 
iunt  certa  semper  decrcta  emanare,  praecipue 
>i  qua  de  fidei  dogmate  contentio  est  ;  simul- 
£ptum  ab  iis  consilium  juxta  traditonem  et 
etudinem  o;nnium  temporum,  petendi  scilicet 
um  quo  sua  ipsorum  sententia  roboretur  vi- 
ue  postea  in  tota  Ecclesia  ;  ratam  fecitsenten- 
ib  lis  latam  in  ha?reses  earumque  artifices  fau- 
[ue  ',  sic,  Augusiino  teste,  causa  fuit  abso- 

r 

Denique  Innocentius  {g)  tanquam  catholicae 
>iae  caput  suam  minitatur  auctoritatem  Hiero- 
orum  eplscopo,  nisi  qua  idem  potestate  est 
tushaereticorum  audaciam  reprimat,  qui  omni 
rii  genere  llieronymum  et  monachos  Palajstinae, 
s  praeerat,  lajdebant. 

iremus  idem  poniifex,  tanquam  Occidentis 
ircha,  regulas(lisci;)lin;e  praescripsit  Ecclesiis 
Tum,  Ilispaniarum  Illyrici,  Africae  et  Itallae. 
fecit  decretales  pro  Galliis,  primam  tredecim 
es,  alteram  septem  comprehendentes.  In  po- 
ri  catalogum  exhibei  Scripturae  sacr*  libro- 
Hispaniarum  Ecclesiae  prima  in  Toletana  sy- 
quaedam  siatuerant,  volente  apostolica  sede, 
nnocentius  decretali  ad  synodum  data  confir- 
.  Decretales  epistolae  ipsius  exstantad  Eccle- 
llyrici  ires  ad  Africae  primalem,  una  acsex  ad 

rheodor  I.  5,  cap.  35. 

Epist.  Syn,  Carth.  ad  Inn.  PP. 

tem  MariusMerc.  inCommon. 

Ep.  90  et  92  inter  Auguslinian. 

bid.  epist.  91  et  93. 

5.  August  de  verb.  Apost.  serm.  2. 

innoc  PP.  cap  3i  et  33. 

^p.  Conc.  Rom.  iiisub  Bonif. 


A  varios  Italiae  Praesules,  dua^que  ad  privatos  homines. 
In  decretali  ad  Eugubinum  episcopum  tradita  con- 
cludit  quod  cum  Kcclesise  omnes  Italiae,  Galliae,  Hi- 
spaniae,  Africa^  et  adjacentium  insularum,  tum  con- 
stitutae  fuerint,  tum  primos  acceperint  pracsules  a 
Romano  pontifice  perinde  aequum  erat  ut  ab  eodem 
disciplinae  regulas  acciperent,  minime  rebus  novis 
citra  ipsius  aucloritatem  studentes.  Genuinus  hic 
sensus  habendus  est  decretalis  laudatae,  neque  aures 
accommodanda;  omnino  sunte  recentioribus  cuidam 
per  ludibrium  sensa  ejus  exprimenti. 

Item  patriarchali  ex  auctoritate  Innocentius  in 
Occidentis  Ecclesia  (h)  Thessalonicensi  metropolitae 
Anysio  Apostolici  vicarii  dignitatem  in  Illyrico, 
(luam  superiorum  trium  pontificum  tempore  jam 
gesserat,  confirmavit.  Anysio  postea  denato,  in  Ru- 
rum  ejus  successorem  ipsam  illam  contulit  dignita- 
tem  *,  decem  Illyrici  provincias  eisingillatimdeman- 
dans,  prxter  propriam  sedis  su»  suamque  in  eas- 

3  dem  auctoritatem,  delegavit,  utpote  ab  apostolica 
sedenimiumdissitas.  Interea  pluresdedit  encyclicas 
litteras  ad  earum  metropolitas  provinciarum,  ut 
ipsorum  nemini  obscuraesset  voluntas  pontificis  hac 
in  re. 

Pontifice  Zosimo  haereticus  Coelestius  appellatio- 
nem  iierum  meditatur,  qua  ab  Africano  concilio 
multos  ante  annos  ad  apostolicam  sedem  provocave- 
rat  (i).  Quamobrem  Romam  se  confert,  perque  li- 
bellumsupplicem  deprecatur  pontificem  se  utemen- 
det  si  quem  insciens  in  errorem  lapsus  esset.  Ponti- 
fex,  eo  minime  absoluto,  causam  differt  menses 
duos(j).  InterimAfrisedicitut  vigentehacdilatione 
mittant  Romam  accusatores,  qui  fidei,  ut  assere- 
bant,  improbie  ipsum  insimulent  {k).  Pelagius  item 
sibi  apud  S.  sedem  prospexerat,  huc  fidei  professio- 
nem  mittens  contestata  denuntiatione,  ut,  si  quid 
ineptum  proponeret.  imprudentisibiexcidisse  judi- 
caretur,  sibique  daretur  venia,  quod  enixe  precaba- 

Q  tur.  ab  eoqui  non  secus  fidei  divi  Petri  ac  ejus  ca- 
thedrae  erat  successor.  Hac  Pelagii  sincera,  ut  vide- 
batur,  significatione  aceepta,  pontifex  et  clerus 
Romae  vix  cohibere  lacrymas  potuerunt,  deque  ea 
re  Afri  certiores  ut  fierent  voluerunt  (/).  Hi  autem 
contra  quidquid  ad  detegendam  Pelagii  ac  Coelestii 
calliditatem  necesse  erat,  quantocius  Romam  mit- 
tunt.  Etquoniam  Coelestius,  quem  Romae  urgebant 
iitsimpliciteretaperteprofitereturquomodosentiret 
defide,  aufugerat,  contra  ipsum  et  Peiagium  Zosi- 
mus  rite  judicium  pronuntiavit,  quod  encyclicaad 
totiusEcclesiae  praesules  confirmavit  (m).  Qua  epi- 
stola,  uti  testatur  D.  Prosper  (n).  Petrigladio  dexle- 
ras  omnium  armavit  antistitum,  ad  impios  elimi- 
nandos.  Marius  Mercator,  et  Paulinus  diaconus  (o) 
Mediolanensis,  referentes  hujus  causseapud  S.  se- 
dem  constitutae  actionem  latumque  judicium,  tan- 
quam  axiomata  proponunt  quibus  refragari  nemo 
possit,  veram  fidem  In  apostolica  sede  nulio  unquam 
naevo  insperjii  ;  in  ea  donum  i  esse  sectarios  dete- 

^  gendi,  ac  debita  eos  poRua  mulctandi  auctoritatem  ; 
judicia  ejus  esse  definitiva  :  totiusque  orbis  episco- 
pos  Zosimi  sententiie  subscripsisse  quod  ut  prae- 
starent  iisdem  mandaverat,  puenamque  depositio- 
nis  detrectantibus  fuerat  minitatus  {p).  Honorius 
imperator  pontiticis  decretum  lata  lege  roboravit, 
depositioni  exsili  poenam  adjungens,  quas  poenas 
duodeviginti  ex  Italia  praesuies  siibiere. 

Ecclesias  inter  Arelatensem  et  Viennensem  con- 
tentione  excitata  de  primatu  in  aliquot  Galliarum 

(t)S.  August  de  pec.  orig.  c.  6. 

(/)  Ibid.  c.  8. 

f^)  Ex  vet.  cod.  Vatic. 

(/)  Zos.  PP.  ep.  4. 

{in)  S.  August.  cp.  47  et  157. 

[n)  S.  Prosp  cont.  Collat. 

(o]MariusMerc.  inCommon.PauIin.  Diac.  inlibel. 

(p  Mercai.  ibid. 


955 


AD  ANASTASIDM  PROLEGOBfBNA  EDJT.  ROM.-VATIC. 


%6 


provincias,  Zosimus  (a)  pro  Arelatensi  metropolita 
tulitsententiam,  quem  etiam  constituit  suum  vica^ 
rium  in  Galliis  ipsis.  Harum  episcopis  perscripsit 
litteras  hac  de  re,  itemque  ad  episcopos  Africae, 
Hispaniarum  et  provinciarum  Viennensis  et  Narbo- 
nensis  secundx,  ad  metropolitam  Narbonensis  pri- 
mae,  ad  Patroclum  Arelatensem,  ad  clerum  popu- 
lumque  Massiliensem,  ad  alios  alias  dedit  epistolas. 
In  decretali  ad  Hesichium  Salonitanum  interstitio- 
rum  tempus  praefinit,  eique  potestatem  facit  sua  in 
provincia  se  gerendi  tanquam  delegatum  a  S.  sede, 
ut  sancitas  rej^ulas  observari  curet,  si  metropolitani 
auctoritati  deesse  aliquid  crederet.  In  alia  ad  Byza- 
cenae  provincise  in  Africa  episcopos,  eosdem  ar(;uit 
quod  faicos  secum  admittant  ad  juditium  ferendum 
in  causis  episcoporum.  Divum  Augustinum  (6]aIios- 
que  prsesules  ex  Afris  delegat  ut  de  ecclesiastica  re 
in  Caesarlensi  provincia  Mauritaniae  decernant. 

Apiarius  presbyter  Siccensis  dio^cesis  ex  eadem 
provi Acia,  a  proprio  episcopo  percussus  anathemate, 
ad  S.  sedem  provocavit.  Zosimus  eum  absolvit,  in- 
deque  occasionem  cepitlegatos  in  Afncam  mitiendi 
ut  exseculioni  mandarentur  constitutiones  ipsis 
traditae  (c).  praesertim  quoad  appellationes,  quas 
tum  consuetudo,  tum  sacri  canones  ecclesiasticis 
permittebant  a  propriis  judicibus.  Hae  sanctae  sedis 
constitutiones  cum  nationali  concilio  Africano  Car- 
thagine  celebrato,  Bonifacio,  Zosimi   successore, 

r^ontifice,  communicatae  fuerunt,  Sardicensis  conci- 
ii  canonum  praesidio  constitutiones  e;e  se  tueban- 
tur,  qui  tamen  canones  Nicaenae  tribuuntur  synodo, 
cujus  rei  causa  per  eos  traditur  in  nostra  Historia 
dogmatica  (d).  Africani  Patres,  cum  versassent 
quotquot  Nicaenae  synodi  exemplaria  ubi  erant  (e), 
nec  offenderent  eos  canones,  id  concilii  cepere  ut 
alia  sibi  pararent  exemplaria  ex  Oriente,  interea 
vero  pontificis  decreta  servarentur  ;  futurum  spe- 
rantes  ut,  nisi  quid  simileNicseni  canones  ferrent, 
se  ipsos  apostolica  sedes  haud  aliis  legibus  ob- 
stringeret,  quam  quibus  prudentia  et  aequitas  obli- 
gandos  esse  suaderent. 

Inter  haec  AntoniusFussaliensis  episcopus  in  Nu- 
midia  provocat  a  sententia  comprovincialium  epi- 
scoporum,  (f)  qui  e  propria  ipsum  sede  rejecerant. 
Commendatitias  habuit  litteras  sui  metropolitae, 
fuitque  a  pontiflce  restitutus  in  propriam  sedem, 
ita  tamen  ut  nulla  esset  subreptio  in  iis  quae  Romae 
exposuerat.  (g^Hoc  regnante  pontifice  imperaiores, 
ut  audaciam  Pelagianorum  comprimerent,  qui,  sic- 
ut  haereticorum  in  more  positum  est,  declamabant 
contra  S.  sedem,  ab  imperio  toto  Pelagium  et  cce- 
lestium  omnesque  horum  administros  eliminarunt, 
constitueruntque  ut  si  qui  episcopo  contra  aposto^ 
licae  sedis  decreta  recusarent  damnationi  proscrip- 
ptorum  subscribtre,  easdem  poenas  subirent. 

ExposiulanteValentinae  urbisclero,  quod  proprius 
episcopus  Maximus  multis  arcessitus  criminibus 
conspectum  semper  cognitorum  declinaverit,  quos 
S.  sedes  saepe  saepius  praesentes  judicesconstituerat 
ut  cognoscerent  ejus  causam  ;  Bonifacius  per  decre- 
talem  epistolam  denuntiat  se  quanquam  ut  contuma- 
cem  damnare  posset  Maximum,  tamen  velle  ipsius 
causam  ad  tempus  certum  differre,  novis  constitutis 
recuperatoribus,  quo  praefinito  tempore  exeunte, 
latitaret  reus,  necne,  sententia  in  ipsum  pronuntia- 
retur.  Alia  in  decretali  ad  Narbonensem  episcopum, 
Areiatensi  primatis  dignitatem  aufert,  quae  a  Zosimo 
collata  in  eum  fuerat.  Corinthiacum  me  tropolitam 
confirmat,  impense  id  suadente  apostolico  ipsius 

(a)  Zosim.  PP.,  ep  5. 

{b)  S.  August.  ep.  147.  ad  Optat. 

!c)  Epist.  syn.  conc.  Afric.  ad  Bqnif.  PP. 
o)  Lib.  IV,  cap.  12. 
e)  Synod.  supradicta. 
r)§.  A^g.jep.161. 


A  vicario  in  Illyrici  provinciis  (h).  Jnra  sanctae  8edi& 
tuetur  strenue  quoad  Occidentis  patriarchatus  paN 
tes  adversns  Constantinopoleos  episcopi  conatus, 
qui  Orientale  Illyricurn  spectare  obtendens  ad  Orien- 
tis  imperium,  jurisdictionem  sibi  curaverat  adjndi- 
cari  leige  per  Theodosium  imperatorem  lata.  Qai 
collegae  sui  Honorii  commendatione  priorem  abro- 
gavit  legem,  tulitque  aliam  qua  Romani  pontificis 
antiqua  Jura  vindicantur. 

Bonifacius  compluribus  in  Illyricum  perscrlptis 
epistolis  pontificis  jura  ostendit  (t),  cum  uti  Occi- 
dentis  patriarchae,  tum  uti  Romani  pontificis.  Quoad 
primum  plura  existere  monimenta  in  Ecclesiae  Ro- 
manae  archivis  testatur,  eomprobantia  ipsas  easdem- 
(][ue  Eeclesias  quae  in  discrimen  adduceft)antar,  pos* 
sideri  abOccidentispatriarcha.Quoadalterum,  cum 
episcopus  Constantinopolitanns  Corinthi  synodam 
(utsibi  videbatur)ediceret,  scribit  pontifexactionem 
omnematquedeliberationem  tolli  post  Romani  poo- 

^  tificis  judicium  :  ad  ea  usque  tempora  nemioem 
unquam  fuisse  ausum  provocare  apostolicae  sedis 
aucioritatem  summam,  a  cujus  sententia  appellare 
non  lieet,  auctoritatem  se  Jesu  Christo,  non  conci- 
liis  acceptam  referre ;  Nicaeni  quoque concilii  Patres, 
quippe  quibus  persuasissimum  erat  quidquid  a  se 
honoris  coUatum  foret  in  apostolicam  seidem,  ne 
maximo  quidem  intervallo  assecuturum  praerogati- 
vas  quibus  a  Christo  Domino  cohonestata  fuerat, 
pro  eadem  nihil  esse  ausos  constituere  :  nullam 
posseab  omnium  capite  Ecclesiarum  deficere,  qain 
aChristiana  simul  fide  desciscat. 

Coelestino  pontiflce  provocationum  prosecutio  flt 
ad  apostolicam  sedem,  quas  Antonius  Fussaliensis 
episcopus  et  Apiarius  presbyter  detulerant.  Quod 
pro  Antonio  judicium  fuit  latum,  consulti  speciem 
referebat  super  libello  supplici ;  et  ipsius  ex  dioecesi 
populi  obstiteruntneexsecutioni  mandaretur.  lisdem 
Antonius  minatur  vim,cujus  sibi  copiam  a  pontiflce 

Q  aiebat  factum  iri.  Divus  Augustinus  (/),  qui  Fussa- 
liensium  aequitaticausaemirum  in  modum  studebat, 
quippe  qui  eodem  sollicitante  ab  Hipponensi  ipsias 
episcopatudivisi  fuerant.  detulit  ad  sanctamsedem 
Antonii  litem,  novas  adjungens  rationes  ad  proban' 
dum judicium  contra  iUum  in  Africa  pronunciatam. 
Divi  ejusdem  doctoris  ad  Quodvultdeum  epistola  oos 
admonet  se  munus  iterum  suscepisse  guberdandi 
Fussalienses  (k) ;  undeconjicitur  Africanorum  sea- 
tentiam  Romae  fuisse  confirmatam. 

Apiarius  presbyier,  anathemate  iterum  percussos 
in  Africa  ob  nova  crimina,  apostolicam  ad  sedem 
denuo  provocaverat.  Pontifex  eodem  cum  legatoqai 
antea  dederat  operam  ut  restitueretur,  eum  remisit, 
mandavitqueutbeneficioabsolutionisutereturqaam 
ipse  largiebatur,  dummodo  res,  quemadmodum  ex- 
posuerat,  se  haberent.  Cum  vero  is  minime  valuisset 
exposita  comprobare,  legum  severitatem  subiit. 

Nicaenae  sy  nod  i  copia  facta  erat  Af ris  ab  Oriente  (/): 
quare  iidemad  pontificem  tradideruntepistoiamtria 

D  enixe  petentes  :  primum,  ut  ne  tam  faciles  accommo- 
daret  aures  provocantibus  ;  deinde,  ne  Roma  mitte- 
ret,  quiunacum  recuperatoribusab  apostolica  sede 
constituendisin  qualibetprovincia,judicaret:  dan 
id  minime  sancitum  esset  ab  ulla  synodo  (canon  Sar- 
dicensisconcilii  septimus  hos  Afros  latebat) ;  tertio 
demum^  ne  saeculares  magistratus  adhiberfenturad 
ea  quae  ipsi  decrevissent  exsecutioni  ms^ndand^. 

In  decretali  ad  episcopos  Viennensem  et  Narbo- 
oensem  epistola,  postaliquot  traditHsdiscipiinaerfr- 
gulas  super  habitu  ecclesiastico,  quorumdam  rosti- 

(g)  Honor.  imperat.  rescript.  cont  Pelag.  ad  Au- 
rel.  et  Aug. 
(k)  Apud  conc.  Rojnap.  iii  sul>  Bonif.  p. 
(i)  Ibid. 

\j)S  August..  ep,  264,  ad  Coelestin.  pap. 
(k)  Ejusd.  ep.  2&.  ^ 

(l)  Synodica  cope.  Afr.  ad  Coeles^  papam. 


957 


DE  PIL£EMINENniL  ET  AUGTORITATE  S.  SEDIS. 


91» 


l 


citate  in  poenitentiae  sacramento  administrando,  ac 
iiegligentia  in  episcoporum  gradusque  inferioris  ec- 
clesiasticorum  electione ;  eosdem  episcoposCoelesti- 
nus  renuntiat  cognitores  in  causa  duorumepiscopo- 
rum.  In  decretali  ad  episcopos  Calabriae  et  Apuli» 
sacrorum  iiscanonum  scientiam,  utpoteomnino  ne- 
cessariam  episcopis,  commendat :  se  significans  pro 
summa  qua  est  potestate  praecipiendi  eorumdem  ca- 
nonum  observantiam,  in  eos  animadversum  poenis  a 
JurepraefinitiS,  quosobsequiumsuaeauctoritatisuis- 
que  mandatis  debitum  ad  proprium  minime  oflScium 
perduxerit.  Alia  demum  in  decretali  epistola  ad  Illy- 
ricos  praBsules  declarat  munera  sui  apostolici  vicarii 
esse  :  definitivam  in  ea  provincia  sententiam  ferre, 
consecrare  episcopos,  convocare  synodos,  et  caus^s 

3uae  ad  apostolicam  sedem  referendae  forent  au- 
ire. 

Pelagiani,  sollicitationibusac  precibus  undequa- 
eadnibitis,  conati  sunt  pontificem  ad  se  audien- 

os  perducere  (a)  contra  vero  is  negavit  nefariis 
capltibus  accommodandas  aures,  ex  juris  praescri- 
pto  damnatis  ;  unamque  iis  ait  viam  esse  reliquam 
ad  Ecclesiam  redeunti,  poenitentiam  (6).  In  majo- 
rem  Britanniam  misit,  qui  provinciam  ab  ista  hae- 
resi  expurgarent.  Scotisque  dedit  praesulem  cum 
evangelici  praeconis  potestate,  quo  in  Hiberniam 
proficisceretur,  tum  ut  qui  Christum  ibidem  cole- 
rent,  servaret,  tum  ut  novos  ad  Evangelium  culto- 
res  adjungeret. 

Idem  pontifex  Nestorianam  haeresim  condemna- 
vit  ex  delatione  ad  se  facta  per  Cyrillum  Alexan- 
drinum  (c).  Haeresiarchae  pariter  depositionis  poe- 
nam  indixit,  nisi  statum  intra  tempus  suos  ex  ani  mo 
se  errores  ejecisse  scriplis  confirmaret.  Eumdem 
D.  Cyrillum  apostolicum  suum  vicarium  instituic, 
ut  exsecutioni  curaret  mandari  sententiam  a  se  la- 
tam  contra  Nestorium  ;  eaque  in  eum  coliata  digni- 
tas  causa  fuit  cur  oecumenicae  synodo  Ephesi  cele- 
bratae  Cyrillus  praeesset  (d).  Concilium  id  omnium 
partium  efflagitatu  indictum  fuit,  cum  primis  ve^o 
lla^itante  Nestorio,  qui  Cyrillum  delatorem  suum 
At  ipsum  haeretica  iabe  notatum  esse  contendebat. 
Potestates  ambae,  pontificia  et  imperialis,  simul,  ut 
moris  erat,  conjunctae.  fuerunt  ob  convocandos 
episcopos  interpositae  (e).  Alexandrinus  praesul,  tan- 
quam  delegatus  ab  apostolica  sede,  prima  in  ses- 
sione,  habita  antequam  venerunt  legati  tres  a  i>on- 
tifice  missi,  praesedit  solus ;  caeteris  vero  in  sessio- 
nibus  adabsolutam  usque  synodam  tres  iisimul  una 
cum  ipso  Cyrillo  praefuerunt. 

Eadem  in  synodo  nulla  omninofuit  quaestio  earum 
rerum  (/)qaae  a  pontifice  constitutae  ac  defiuitae  fue- 
rantde  catholicae  Ecclesiae  fide.  Id  tantu...modo  agi- 
tatum,  uteidem  fidei  Nestorius  adversans,  autpali- 
nediam  canere  compelleretur,  aut  ex  judicio  contra 
ipsum  ab  apostolica  sede  pronuntiato  deponeretur. 
Quod  sanePatres  praestiterunt,  ut  aperte  demonstrat 
sententiadepositionisquamcontraiIlumtulerunt(dr). 
Statim  atque  legati  pontificisvenerunt,lectaeque  sunt 
Patribus  pontificiae  litterae,  inter  acclamationesgra- 
tiarumgueactionesRomano  pontifici,ian^uam  fidei 
depositi  custodi  optimo,  auditum  fuit  et  ipsis  litte* 
ris  {k)  et  legatorum  adventu  divinitus  comprobari 
senteptiam  a  Patnbus  latam  contra  Nestorium,  ut 
exsecutioni  alia  mandaretur,  quam  antea  sancta  se- 
de^  coptra  eumdem  pronuntiaverat  (i). 

Jam  legati  subscripserant  atque  omnia  absoluta 

(a)  S.  Prosp.  ad  ver.  Collat.  in  fin. 
(6J  Id.  ibid.  et  in  Chron. 

(c)  Epist.  Coelest.  Pp.  ad  Cyr.  ap.  conc.  Ephes. 
part.  I,  cap  15. 
Id)  Id.ibid.  act.  i. 
e)  Id.  ibid.  ac  in  fin.  V.  l.  4,  c.  21. 
\/\  Ibi^.  act.  % 
[g)  )d.  conc.  act.  1. 
7i)  Jbid.  Act.  2. 


Aesse  videbantur,  cum  sese  armareni  Pittres  necesse 
fuit  adversus  contumeliosam  agendi  rationem  Joan- 
nis  Antiocheni,  qui,  Nestorii  doctrina  minimepro- 
bata,  tamen  curaverat  ut  D.  Cyrilli  doctrina  in  con- 
ciliabulo  eadem  in  urbe  Epheso  coacto  damnare- 
tur  ij).  Patres  igitur  post  necessaria  monita  schis- 
maticos  illos  optimo  jure  a  communione  sejunxerunt, 
neque  tamen  doposuerunt,  sanctaesedis  judicio  ejus- 
modi  poenam  imponendam  relinquentes,  uti  testantur 
in  synodica  ad  Coelestinum ;  quem  item  certiorem 
feceruntdepositionisatque  exsilii  poenae,  qua  Nesto- 
rium  damnaverant  necnon  alterius  episcopi  eidem 
suffecti.  Theodosius  imperator  duos  pontifici  legatos 
misit  gratulatum  ob  victoriam  (k),  quam  Ecclesia 
retulerat  de  haeresibus,  praeclarissimam,  apostolicis 
utens  gladiis,  quibus  ipsam  armaverat.  Pontifex  in 
encyclica  ad  episcopos  qui  synodum  celebrarant  (l) 
sententiamdeposltionisconfirmat,  tum  principishae- 
reticae  illius  sectae,  tum  sectatorum,  quos  concilii 

B  Patres  nominatim  appeliavKrant.  Poena  eadem  in 
aliosmandatanimadvertij  qui  cum  in  impioseosdem 
sensus  lapsi  essent  haeresisatque  ejus  auctoris  dam- 
nationi  ne  subscriberent  recusarent.  Quoad  alios, 
Antiochenum  nempe  praesulem  ac  socios,  qui,  haere- 
sim  condemnantes,  indemnatum  reliquerant  haere- 
siarcham,  fraterne  prius  voluit  admoneri  quam  in- 
clementius  in  eosdem  ageretur.  Clero  populoque 
Constantinopoleos  perscripsit  de  ipsorum  praesule 
recenselecto  (m),  ut  cujuscunque  dubitationis  cau- 
sas  procul  hatentes  eum  audirent,  quippe  qui,  cum 
Romanae  in  Ecclesiae  sinu  alitus  nutritusque  esset, 
fieri  non  poterat  ut  alia  praeler  antiquam  doctri- 
nam  imbutus  esset  ;  novis  namque  rebus  Romam 
aditus  est  ocdusus :  cumque  ipsius  episcopi  do- 
ctrina  fundamentalis  angularisiiue  esset  Ecclesiae 
lapis,  ab  eadem  recedere  nefas  omninoesse. 

De  ingenti   presbyterorum  e  Galliis  numero,  (n) 
deque  aliquibus  ex    urbe  Genua  delatum  fuit  ad 

Q  S.  sedem,  quod  inter  se  coivissent  adversus  D. 
Augustini  doctrinam  de  gratia  et  libero  arbitrio. 
Itaque  pontifex  doctorem  sanctitate  conspicuum 
vindicaturus.  qui  paulo  ante  supremum  diem  ob- 
ierat,  ad  Gallicanos  episcopos  encyclicam  dedit 
epistolam  (o),  mandans  ut  eorum  audaciam  pre- 
sbyterorum  coerceret,  iisdemque  silentium  indice- 
ret;  non  enim  ecclesiasticorum  ejiis  ordinis  esse, 
aiebat  pontifex,  vocem  episcopis  altius  in  Ecclesia 
extollere  ac  de  doctrina  decernere  (p).  Praeterea 
divi  Augustini  memoriam  exquisiiis  iis  prosequitur 
laudibus,  quae  maxime  decent  episcopum  :  ardentis 
nempe  studii  erga  apostolicam  sedem  ;  singularis 
ejus  aestimationis  qua  summi  ante  pontifices  illum 
habuerant  ob  integritatem  doctrinae  magnosque 
exantlatos  labores  pro  Ecclesia  Dei.  Ipsemet  in  nu- 
jusce  tractatus  exitu  articulum  sin^ularem  conji- 
ciam  de  studio  illo  ardenti  ac  veneratione  in  aposto- 
licam  sedem,  quorum  sanctus  hicdoctor  praeclaram 
adeo  testificationem  reliqait  Ecclesiae. 

D  In  epistolae  quam  laudamus  calce  videre  est  con- 
geriem  constitutorum  a  pontificibus  qui  Coelestinum 
praecesserunt,  de  gratia  et  libero  arbitrio.  Ibi  tan- 
quam  axiomata  statuuntur  :  necessariam  esse  gra- 
tiam  ad  cogitandum  de  bono>  ad  illud  appetendum, 
9d  ampleotendum  ;  liberum  arbitrium  minime  per 
eratiam  destrui,  quin  potius  perfici  :  Deum  operari 
m  nobis  per  gratiam  velle  et  agere,  ita  ut  coopera- 
tores  ejus  ipsi  simus,  cum  ferre  nequeat  otiosam  a 

(i)  Ibid . 
U\  Ibid.  Act.  3. 

(A)  S.  Prosp.  cont.  Collat.  prope  fin. 
(/)  Apud  conc.  Ephes.  parte  3. 
(m)  Ibid. 

[n)  Apud  epist.   Coelest.  ^p.  ad  episc.  Galiiae, 
c.  1. 
(o  Ibid. 
(p)Ibid.,  cap.  2. 


959 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


960 


nobis  reddi  atque  nef^ligi  ;  nobis  denique,  ubi  eam 
sentiamus  no  trosob  lapsus  languescere,  oratione 
ad  Deum  confugiendum  esse,  ut  necessarias  vires 
impetremus.  Postremo  ibidem  decJaratur  apostoli- 
cam  sedem  hac  de  re  nihil  ultra  decrevisse  (a). 

Sixtus  III,  cum  Romanas  Kcclesiae  esset  presbyter, 
prseclaram  adeo  sibi  collegit  ;estimationem  stvlum 
distringens  in  Pelagianos  ardore  maximo  {b\  ut 
scripta  ejus  docirinae  et  sapieniiae  plena  orbi  uni- 
verso  proponendasaoctusAugustinuscensuerit.  Vix 
ipse  conscendit  Ecclesise  thronum.  quibpuid  actum 
erat  Ephesi  adversus  Nestorianos  quoad  haeresim 
confirmavit  (c).  Verum  quoad  schismu  ab  Joanne 
Antiocheno  et  Orientalibus  excitatum.  noiuit  prae- 
fracte  judicari,  siquidem  sperabat  fore  ut  monitis 
ad  otficiuni  perducerentur  (^).  Quamobrem  perscribi 
ad  illos  voluit,  idemqueperscripsit  tam  amice,  tam 
humaniter.  ut  sibi  eos  devinxerit,  duasqueinter  se- 
des  pra*cipuas,  Alexandrinam  atque  Antiochenam, 
concordiam  curaverit,  quarum  discrepantic^  univer- 
sam  Orientis  turbabat  Ecclesiam.  Isquorumdamcal- 
liditatem  Pelagianorum  retexit,  aui  personata  con- 
versione  ad  Ecclesiarh  redire  conabantur,  ul  in  eam 
venenum  inducerent.  Qua  in  re  divi  Prosperi  (e) 
sententiaparemhicamplitddineetgloriatriumphum 
de  haereticis  reportavil  ponlificibus^quide  haereticis 
antea  triumpharant.  Patriarchalem  in  Illyrico  juris- 
dictionem  sustinuit,  quemadmodum  dusenosdocent 
epistolae  ab  eodem  iradita;  ad  Illyrici  praesules,  alia- 
que  ad  Proclum  Ck)nstantinopolitanum.  In  earum 
prima  Anastasio  Thessalonicensi  dignilatem  vicarii 
apostolici  conflrmat,  quam  pontifices  praedecessores 
contulerant  in  ejus  dioecesis  episcopos.ln  nltera  om- 
nibus  lllyrici  provinciis  mandat  ut  Thessalonicensi 
episcopo  pareant,  prout  apud  eas  consuetudo  erat, 
neque  ad  istiusmodi  observantia  removerentur  ex 
iis  quie  synodus  Gonstantinopolitana  contra  leges 
apostolicaesedis  decrevisset,  quae  concili  ejus  cons- 
titutionum  nullam  probaverat  praeter  eas  quae  ad 
fidem  pertinebant.  In  tertiademum  epislola  ad  Cons- 
lantinopoleos  praesulem,  cujusgratia  res  illaeomnes 
novae  agebaniur,  eidem  ostenditnon  ideo  sibi  esse  a 
sanctionibus  canonunu  quas  penitus  noverat,  defle- 
ctendum. 

ARTICULUS   VI. 

De  auctoritate  sanctae  sedis  sub  divo  Leone  Magno 

ponti/ice. 

Divus  Leo,  Magnus  jure  ac  merito  nuncupatus, 
ubi  primum  ad  summum  pontificatus  fastigiumesl 
evectus  (f),  fateri  ac  praedicare  orsus  est  beatum 
Petrum  peipetuoadministrare  Ecclesiam  Dei  per  Ro- 
manos  pontifices  ;  iisdem  apostolorum  principisfi- 
demet  auctoritatem  nunquam  defuturam  ;Christum 
Jesum,  qui  eumdem  apostolum  Perrum  p  testatis 
suae  consortem  elegit,  pier  ipsum  cum  caeterts  populi 
sui  principibus  potestaiem  illam  communicare  (g). 
Eorum  vero  quse  docuit  exemplum  exblbuit  Leo  hic 
Magnus  adversus  Manichsos  in  Ilalia.  Priscillianis- 
tas  in  Hispaniis,  Pelagianos  in  Istria,  per  mandata 
quae  ad  provinciarum  earumdem  praesules  roisit 
exterminandicausa  hos  h.rreticos.  Quarepraescripsit 
formulas  quibus  ecciesiastici  suspeclae  doctrinae  sub- 
scribefent. 

Decretales  multas  dedil  epistolas,  aliasadalios 

Vid.  meae  Hist.  Dogm.  \,  iv,  c.  23. 

S.  Aug.,  ep.  104. 

£p.  Six.  PP.  ad  Cyrill.  ex  coll.  Baluz. 

I  Ibid. 

S.  Prosp.  inChron.  sub  an.  440. 

Serm.  de  Assumpt.  sua. 

I  Episi.  2  vet.  edit.,  item  93,  ilem  86. 

I  Epist.  1  et  80. 

Epist.  4  et  46. 

Episl.  87. 


A  praesules  (h),  In  ea,  quam  eplscopis  Italiae  pHer- 
scripsit,  prae  caeteris  constitutis,  usara  vel  laicis 
interdixit,  prohibuitquesolemnem  baptismatls  ad- 
ministrationem  extra  tempora  Paschatis  et  Pente- 
costes.  Publicam  item  vetuit  fieri  confessionem.  an* 
ricularem  aflirmans  satis  esse.  In  decretali  ad  Sici- 
liae  praesules  (i)  iisdem  mandat  uti  ternos  mittere 
episcopos  ex  suis  per  triennia  singula  nunquam 
desinant  ad  Romanam  synodum,  vetatque  ut  alie- 
nent  Ecclesiae  bona  absque  cleri  consensu.  In  alii 
episiola,  ad  Mauritaniae  Caesariensis  episcopos,  con- 
stituit  praesulem  ij)  qui  eorum  provinciam  invisat, 
deque  alio  praesule  judicium  ferri  ab  iis  mandat, 
qui  ad  sanctam  sedem  provocaverat ;  quo  pariter 
sententiam  vult  deferri  latam  in  Africa  de  caasis 
Ecclesiarum  ei  episcoporum,  ut  robur  ad  eamdem 
accedat.  In  decretali  ad  Rusticum  Narbonensem 
publicam  vetat  poenitentiam  injungi  presbyteris  (ii) 
ac  diaconibus,  legemque  caelibatus  ad  subdiaconos 

3  extendit.  Metropolitis  Illyrici  demonstrat  Romano 
pontifici  curam  incumbere  universi  orbis  Ecclesia- 
rum ;  vicarioautemipsiusapostolicoearumduntaxat 
provinciarum  quae  illi  fuerint  demandatae  (/) ;  carx 
siquidem  partem,  non  summam  cum  eo  commani- 
catam  per  se  esse  testatur.  Episcopos  proliibet  ab 
Ecclesia  ad  Ecclesiam  transferri,  et  ecclesiasticos  a 
dioecesiad  aliam,  praesulibus  propriis  invitis,  trans- 
ire  (m)  Varios  indicat  gradus  jnrisdictionis  atqae 
appellationis  ab  episcopo  ad  metropoliiam,  ab  hoc 
ad  pontificem.  Ecclesiae  Alexandrinae  praecipit  ut 
cum  Romana  parente  unam  eamdemqiie  rationem 
tueatur(n].  Anatolio  Constantinopoleos  praesuli  fa- 
cultatem  lacit  ut  communioni  Ecclesiae  Romanae  per 
illum  restituantur  quicumque  haeresim  abjecerint; 
eidemque  prohibet  trium  episcoporum  nomina  pro- 
nuntiare  adaram.  qui  S.  Flavianum  praedecessorem 
suum  fueranl  insectati.  In  decretali  ad  Poro-Jalien- 
sem  episcopum  Theodorum  poenitentiae  sacramenti 

n  necessitatem  (o)  ac  virtutem  ostendit,  quod  etiam 
iis  quiin  vitae  fine  sunt  constituti  vocisque  officiam 
amiserunt  non  denegandum  affirmat,  cum  indicio 
aliquo  ipsi  absolvi  petuntaut  eos  petiissejam  con- 
stat,  cum  nullum  praebere  indicium  vi  moroi  et  ao- 
gustiis  temporis  prohibentur. 

Sanctus  hic  pontifex  Judicium  per  se  ipse  talit  in 
causa  Celidonii  (p)  et  Projecti,  praesulum  Galliae,a 
sententiaHilarii  Arelatensis  provocantium.  Propriis 
in  sedibus  utrumque  sustinuit,  ipsumque  Hilariam 
ab  unoquoque  jurisdictionis  aciu  prohibuit  extra 
suam  Arelatis  Ecclesiam,  quam  ipsi  ex  induigentia 
nonabstulit.  Eidem  Leontinum  Foro-Juliensemsub- 
rogavit(g),  qui  vicarii  apostolici  munia  obiret  in 
Galliis.  In  epistolaad  Viennensisprovinciaepraesales 
deappellationibus  ad  sanctam  sedem  loquitnr,  tan- 
quam  dejure  quod  nulla  unquam  detrectavit  ve- 
tustas. 

Valentinianus  III  imperator  decretis  LeonisMagni 
paratam  conciliavit  exsecutionem   lege  quae  mao- 

D  dat  (r)  ut  sedis  apostolicaesanctiones  omnes  toto  io 
imperio  sancte  ac  religiose  serventur  ;  nailique 
episcopolicitum  sit  absquesedisejusdem  auctoritatd 
aliquid  contra  consuetudinem  veterem  conari,  nt 
quibuscunque  dicta  erit  dies  ad  tribunal  Romani 
pontificis.  si  vadimonium  deserueriut,  visa  provid- 
ciarum  rectoribus  inferatur  :  aperte  autem  lege  isU 
fuit  expressum,  quod  sententia  in  Hilarlumpronoo. 

(k)  Epist.  92,  in  Collect  Holst. 
(0  Ep.  84. 
m)  Ibid. 

(ti)  Epist.  84,  ep.  46. 
0)  Ep.  91. 
p)  Epist.89. 
V/)  Ibid. 

(r)  Novel.  V:»lent  post  Cod.   Theod.  tit  84,  de 
Ep.  ordinand. 


96i 


DE  PR^KMINENTIA  ET  AUCTORITATE  S.  SEDIS. 


962 


tiata  abapostolicasedeimperatorise  auctoritatis  mi- Ahujus  potestitem  teslatus  est  in  cieteras  universi 


nime  indigebal,  ut  vel  in  Galliis  exsecutioni  manda- 
retur,  ob  supremam  potestatem  quam  habet  pontifex 
in  Ecclesia  Et  erat  ipsa  quidem  sententia  pcr  Ga/- 
lias^  etiam  sine  imperiali  sanctione  valitura.  Quid 
enim  tanti  pontificis  auctoritati  in  Ecclesias  non  7ice- 
ret?  Nostram  historiam  videsis(a),  palamque  erit 
vlguisse  hanc  legem  Francorum  regum  tempore, 
qui  imperatoribussuccesserunt.  Idem  pontifexdis- 
sidia  composuitEcclesiasinter  Arelatensem  et  Vien- 
nensem  intercedentia(6),dioeceses  constituens  quae 
metropoleon  aiterutri  suffragarentur. 

Eutyches  Constaniinopoli  tanquam  haereticus  con- 
demnatus  confugit  Romam  (c),  suppiici  libelio  pro- 
miltensemendaturum  seomnia  quibusreprehensione 
dignis  doctrina  ejusesset  inspersa  (d),  Ad  episcopos 
etiam  aliquot  Occidentis  dedit  lilteras,  suffragia 
eoruro  petens,  a  quibus  responsum  accepit,  Koma- 
nam  adire  pontificem  oporiere  habendi  causa  fldei 


terrarum  orbis  Ecclesias,  praeque  aliis  praeclarissi- 
mis  ejus  dolibus  hanc  singularem  est  fassus,  quod 
nempeab  haeretica  labe  abhorrens  nunquam  non 
fuerit,  cum  summorum  nuHus  pontificum  averitate 
contrarium  aliquid  unquam  senseril,atcontraomnes 
apostolicum  depositum  pemper  iniegrum,  semper 
omni  ex  parte  purum,  custodierint. 

Hisceutmederetur  incommodis  sancluspontifex(;') 
falsam  eam  synodum  condemnavii,  declarav.tque  jper 
litteras  Theodosio  imperatori,  quod,  quoniam  ad 
sanctam  sedem  fuerat  provocatum,  ex  constitutis  per 
Nicaeni  concilii  canones,  aliud  haberi  concilium 
oportebat.  Theodosius  vero,  eunuchi  cujusdam,  qai 
Eutycheti  valde  studebat,  arbitrio  se  gerens,  beni* 

Eniisaccommodare  aures  noluit  suasionibus  divi 
eonis,  neque  Occidentis  imperatorum  epistolis, 
per  quas  eidem  significabant,  aetrectari  non  posse 
Romanum  pontificem  supremum  judicem  causaram 


dogmata;  praesulibus    quippe  privatis(ej  Romani  B  ^P^^l^^^^"i^^"<^^^^^^^^Uudiciumepiscoporum(A) 
pontificis  naud    accedente    consensu,   facultatem        '''      ~  iu:u..:*  rt.u.^j^-:..- r„i^s  ni^u.-.-.  .  .1. 

aiebant  deesse  hujusmodi  de  causis  pronuntiandi. 
Flavianus  Gonstaniinopoleos  praesul  acta  omnia 
Romanum  ad  pontificem  detulit  adversus  Eutyche-- 
tem,  necnon  sententiam  a  se  latam  in  eumdem(/); 
supplex  ab  eodem  flagitans  ut  eam  sententiam  robo- 
rando,  nascentem  dignaretur  haeresim  praecidere, 
atque  impedimento  esse  quin  synodus,  de  qua  per- 
vaserat  rumor,  celebraretur ;  istiusmodi  entm  cele* 
bratio  nonnisi  turbas  in  Bcclesia  concire  poterat. 

Magnus  vero  pontifex  admirabilem  illam  singula- 
remque  ad  Flavianum  epistolam  dedit,  Epistolas 
Dogmaticas  divi  Leonis  cognomento  celeberrimam, 
qua  Incarnationis  mysterii  fidem  eximiedefinit  atque 
explicat;  volensque  Imperatoris  Theodosii  gratia 
concilio  Ephesi  cogendo  assensum  praebere(^)  tres, 
qui  praeessent,  legatos  misit,  eamdemque  eplstolam 
veluti  eorum  regulamquse   decernenda   erant.  Id 


Fidem  adhibuit  Theodosius  falsis  conciliabuli  actis 
Dioscori  arbitratu  constructis,  nihil  nempe  ex  Nicaeni 
atque  Ephesini  primi  decretis  mutatum  in  eo  fuisse 
atque  episcopos  ibidem  depositos  Nestoriana  haeresi 
affectosesse.  Interea  pontificem  est  deprecatus  ul 
Anatolium  in  Constantinopoleos  sedem,  Flaviano 
jam  denato,  suffectum  coiifirmarei.  Imperatorem 
istum,  cum  minime  haeresim  profiteretur  (/),  h»re- 
ticos  tamen  tueri  Leo  papa  intellexii :  quamobrem 
fore  confidens  utab  insita  menti  ejus  opinione  facile 
revocaretur,  legatis  ad  eum  missis  iterum  de  con- 
greganda  synodo  efilagitavit;  eodemque  tempore 
siguificavit  per  litteras,  quibus  ipse  conditionibus 
Constantinopoleos  praesulem  recens  electum  confir- 
masset.  Caeterum  optimumsancti  pontificis  id  consi- 
lium  ineundi  gloria  Marciano,  Theodosii  successori, 
debebatur. 
Marcianus  igitur  potitus  rerum  quae  prima  obiil 


Pontifex  memorat  omnibus  in  epistolis  hacde  re  C '™P^T?^^"^  ™""^^('^)'?"^^*sn>fic'tioanimifuerunt, 


perscriptis,  praesertim  vero  in  ^  quam  tradidit  ad 
Patres  concilii,  signific^ins  iisdem  quaecunque  ad 
eliminandos  errores,  etfidei  professionisque  ejus 
unitatem  in  universo  mundo  asserendam  sunt  neces- 
saria,  ex  epistola  ad  Flavianum  suppetere  {h).  Ea 
synodusin  latrocinium  versa  est.  Pro  concili  sede 
praesidia  militum  coUocata  sunt;  magnique  tres 
duces  imperii  sacrum  in  eum  conventum  sunt  in- 
gressi,  suffragiis  ut  libertatem  eriperent.  Dioscorus 
Alexandrinus,  Eutychetis  propugnator,  sanctissimis 
apostolicae  sedis  legibus  posthabitis,  per  summam 
audaciam  concilio  praesedit.  Pontificiae  epistolae, 
tam  dogmatica  ad  Flavianum  quam  alia  ad  Patres 
synodi,  haudquaquam  fuerunt  leotae.  Judicatum  fuit 
juxta  consilium  initum  afautoribus  Dioscori :  Euty- 
ches  fuitabsolutus ;  militesque  distnctoenseirrum- 
pentes  minati  suntduas  in  partes  caesum  iri  quicun- 
queduasChristuminnaturasdividerent.  Illatamvim 
sustinuit  nemo,  praeter  pontificioslegatos,  Eusebium 


se  scilicet  velle  ut  pontificiaex  auctoritatehaberetur 
concilium,  quo  proscriberetur  error  et  catholicae 
Ecclesiae  tranquillitas  instauraretur(n).  Divum  Leo* 
nem  oravit  ut  ipse  per  se  adessedignaretur  synodo; 
sin  minus  id  posset  fieri,  sibi  per  litteras  potestatem 
faceret  cogendae  ipsius  synodi,  in  qua  episcopi  per 
summum  pontificem  constituta  profiterentur. 

Chalcedone  congrecati  sunt  Patres.  Eique  uti 
praeessent  pontifex  Tegatos  mittens  imperatori 
scripsit,  futurum  se  sperare  (0)  ut  traditionis  fldes. 
cujus  dogmataad  eum  sancta  sedes  tradebat,  errori 
sectariorum  praecluderet  omnem  aditum.  Ad  Patres 
itemconcilii  perscripsit,  significans  clam  iis  esse 
non  possedesiderium  suum,  quippecujus  religionem 
ac  fidem  minime  ignorabant  (p);  ut  nempe  iidem, 
disceptationibus  auibuscunque  posthabitis,  plenam 
illam  et  apertam  ndei  definitionem  amplecterentur, 
quam  ipse  in  litterisadFlavianum  expresserat.  Sese 
velle  ut  suas  in  sedes  episcopi  restituerentur,  si 


Dorileensem,  quiapertusetpr;ecipuuserat  Eutychii  D  resipiscerent;muIto  autem  magis  ii  qui,  eo  quod 


accusator,acFlavianumConstantin  politanumipsius 
episcopum  ac  primum  Judicem,  qui  ad  sanctam 
sedem  provocavitab  iis  omnibus  quae  in  eo  concilio 
sancita  fuerant. 

Vir  item  sapiens  Theodoretus  (i)  Cyri  praesul  in 
Antiochiae  p^triarchatu  a  sententia  depositionis  in 
selata  ad  apostolicam  sedem  appellans  confugit. 
Uno  eodemque  tempore  superiorem  augustae  sedis 

(a)  Lib.  V,  cap.  3. 

b)  Epist.  409  ad  episc.  prov.  Arelat. 

c)  Episl.  7,  ad    Theodos.  A. 

[d)  Et  8,  ad  Flav.  ep. 

(e)  S.  Petr.  Chrysolog.  epist.  ad  Eutych. 
/)  Epist.  Flav  ad  Leon.  PP. 
(g)  Epist.  12  et  13. 
(h)  Epist.  15. 
(t)  Theodoret.,    epist.   113  et  126. 


potiorem  tuiti  essent  partem,  e  propriis  puisierant 
Ecclesiis.  Summoperecavendum  iis  esse,  ne  quid. 
Eutychelem  damnantes,  Nestorio  indulgerent. 

Legati  synodo  praesidenles  eamdem  inchoant,  de- 
clarantes  pontificis  mentem  esse  (7)  ut  concessu  ab 
illo  Dioscorus  excludatur,  usquedum  apud  Patres 
tanquam  reum  se  stiterit,  rationemqve  retulerit  au- 
daciae  sua^,  qua  cecumenicam  coegit  synodum  nulla 

(J)  Epist.  25. 

(k)  Apud  conc   Chalced.    par.  i,     n.  25,  26,  27 
et  28. 
(/)  Epist.  33. 

(m)  Apud  conc.    Chalced.    par  2,  n.  33. 
(n)  Ibid.,  n.  34. 
(0)  Epist.  49. 
(p)  Epist.  47. 
(q)  Conc.  Chalced.,  act.  1. 


d63 


AD  ANASTASIDM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


964 


ex  aposlolicae  sedis  auctoritale,  rem  prorsusinau- A 
ditam,  quae  anleid  temporis  npque  permissa  neque 
facta  unquam  fuerat.  Quamobrem  e  Patrum  con- 
sessu  expulsus  fuit,  et  e  contrario  Theodoretus  ad- 
missus,  qui  ex  sententia  pontificis  propriam  in  se- 
dem  fuerat  restitutus.  ConvinciturDioscorusD.  Leo- 
nis  Dogmaticam  Ephesi  dolo  malo  suppressisse  quam 
concilii  Patres  omnes  pure  ac  simpiiciter  se  susci- 
pere  profitur  eam  omnes  prompte  susdpimiLS  (a), 
Altera  in  aciione  testantur  Patres  absque  omni  for- 
mulaac  deliheratione  eidem  se  epistoiae  subscri- 
psisse.  Epistolx  omnes  subsciipsimus.  Yeram  in  ea 
ndem  continere  affirmarique  cognoscunt,  perinde  ac 
Nicaeno  in  symobolo  sanctorum  traditione  Pa- 
trum  qui  post  eam  synodum  floruere:  cumqueea 
recitata  essent,  eidem  etiam  epistolae  piaucfentes 
clamarunt  Patres  jam  se  subscripsisse:  Nos  jam 
subscripsimus,  Tertia  in  actione  pontifex  archi- 
episcopi  universaiis  nomine  nuncupalur;  damnatur 
deponiiurque  Dioscorus,  tum  variis  nominibus,  tum  q 
eo  potissimum  quia  impedimento  fuerat  quominus 
eae  littene  legerentur  Ephesi  magno  cum  catholica; 
Ecclesiae  scandalo,  quae  jam  plura  perpessa  fuerat. 
In  actione  quarta,  interrogati  Patresab  imperatoriis 
inquisitoribus  ulrum  divi  Leonis  epistola  conveni- 
ret  cuni  fidei  expositionibus  conciliorum  Nicaeni  et 
Constantinopolitani,  epistoiac  iterum  acclamavere. 
Itaque  nibil  est  certiuspura  simplicique  acceptione 
istaMagni  Leonisepistolae  in  Chalcedonensi  conci- 
lio,  quidquid  autument  qui  supremae  sanctae  sedis 
auctoritati  adversantur;  quorum  ipse  objectiones 
dilui  mea  in  Dogmatica  Historia  (6). 

Actio  quinta  propositionem  hanc  nostram  egregie 
confirmat.  Concilii  Patres  fidei  definitionem  instru- 
xerant,  quam  legati,  utpote  minus  omnia  expri- 
mentem  qua^  dogmatica  epistola  contra  haeresim 
definiel)at,  rejecerunt.  Quare  ii,  tametsi  definitio- 
nemillam  perlinacistudiodefenderent,  atiamen  ubi 
agnoverunt  discrepantiam  quae  eam  inter  et  dogma-  n 
ticam  epistolam  intererat,  quantocius  eam  ita  mu-  ^ 
tarunt,  ut  omne  discrimen  amoveretur.  Marcianus 
imperator,  qui  concilio  adfuit(c),  provisurum  se 
ait  ne  quis  imposterum  de  mysierio  Incarnationis 
docere  auderet  aliud  quam  quod  apostoli,  Nicaeni 
Patres  et  Leo  pontifex  in  epistola  ad  Flavianum 
tradiderunt. 

Inter  Chalcedonensis  concilii  canones  duodetrice- 
simustertio  inhaerens,  Constantinopolitanae  synodi 
praesuli  urbis  hujus  alteruni  in  Ecclesia  locum  con- 
cedit,  atque  unasimul  patriarchalem  jurisdiciionem 
in  Ponti,  Asiae  Minoris  el  ThraciiB  exarchatus.  Le- 
gati,  qui  consessui  non  aderant  cum  hujusmodi 
canon  tuit  proposilus  (d),  acerrimcadversaii  sunt, 
ubi  de  rato  eodem  habendo  actum  est;  at  quonia  a 
suffragatio  ne  procederet  frustra  contenderunt,  de- 
crelo  intercesserunt,  adhibito  protestationis  ac  re- 
clamationib  remedio,  et  ad  sedem  apostolic-am 
provocarunt. 

Synodo  absoluta  Patres  imperatorum  rogave-  D 
runt  (e)  ut  quae  ipsius  eral  pietas  atque  potestas, 
fulciret  sedisque  aposlolicae  auctoritate  roboraret 
fidei  professionem  quam  fecerant;se  nempe  apud 
Romanum  pontificem  interponeret,  confirmationis 
causa  impetrandae.  Postea  pontifici  mitientes  acta 
omniaconcilii,  per  synodicam  orant  ut  eadem  con- 
firmare  non  dedigneiur  (/).  Apprime  autem  urgent 
canonis  duodetricesimi   confirmationem,   rationes, 

(a)  Ibid. 

(6)  Lib.  v,  c.  9. 

(c)  Act.  6. 

((/)  Ibid.,  act.  16,  in  fin. 

(e)  Idem,  par.  iii,  n.    4. 

(/)  Ibid.,  u.  2. 

(g)  Epist.  Imp.  ap.  CoUect.    Holsten. 

(h)  Epist.  52,  53,  54, 55  et  64 . 

(t)  Epist.62,  63,68et  405. 


quascunque  firmissimasputant,  praeseferentes,  uti 
pontifici  fidem  faciant,  commendationesque  afferen- 
tes  quae  maximo  sibi  usui  ad  movendum  pontifi- 
cisanimum  sint  futurae. 

Pontifex  definitionem  summaet  certa  fide  con- 
firmavit  per  litteras  ad  Galliarum  episcopos  (g)^  ad 
imperatorem  Marclanum,  ad  Pulcheriam  impera- 
tricem,  ad  Anatolium  Constantinopolitanum  (A); 
multo  autem  apertius  ad  episcopos  qni  synodaiii 
celebraverant.  Ganonem  vero  duodetricesimam  pro 
Constantinopoleos  cathedra  penitus  rejecit,  reique 
certiores  fecit  litteris  iisdem  viros  illos  praestantis 
simos,  iitterisque  aliis  rem  ipsam  communicavit  cam 
Alexandrino  et  Antiocheno  patriarchis  (t),  qaoram 
praesertim  intererat  ea  novltas,  cumque  aliquot  epi- 
scopis  eorumdem  suffraganeis. 

S.  pontificis  auctoritns  exsecutione  prohibait 
hunc  canonem  ;  quod  licet  moleste  ferret  Constan- 
tinopoleos  praesul  (;),  tamen  ab  imperatore  cod- 
tentus  in  oflicio  ergapontificisvoluntatem,  huiciml 
peratore  eodem  cogente,  per  epitolam  obseqaii 
plenam  satisfecit. 

Divo  Leoni  maxime  id  cordi  erat,  ut  omnibasin 
tTrarum  orbis  bcclesiis  fidem  incarnationis  Verbi 
per  suam  dogmaticam  epistolam  stabiiiret.  Uaoc 
Ecclesi.T  Gallicanae  tantocum  gaudioamplexae  sant, 
quantum  non  facile  explii^ari  verbis  possit  (A).  Una- 
nimi  siquidem  consensu  omnes  fatebantur  ac  pra&- 
dicabant  apostolicam  sedem,  unde  epistoJa  erai 
profecta,  illum  esse  additum,  ex  quo  sanctus  idem 
Spiritus  aui  apostolos  replevit  soientia,  emittebat 
oracula :  doctrinam  ejus,  Dei  esse  doctrinam  ;  Sat- 
vatorem  ipsum  incarnationis  suae  mysterium  homi- 
nibus  tradere  per  os  Romani  pontificis,  cai  acre- 
ptam  Gallicanae  Kcclesiae  fidem  verae  religionis  refe* 
rebant,  et  arctissimo  atque  insolubili  coiijunctionU 
vinculo  adhaerebant.  Hispanienses  Ecclesias  tanti 
fuisse  compotes  beneficii  sancti  ejusdem  pontiflcis 
litteraenos  docent(/).  ItalasAlpium  finitimastradit 
Leo  ipsius  decretis  subscripsisse,  necnon  diligen- 
tissimeobsecuUis  fuisse(m).  Oriens,  utpote  prooellis 
semperac  tempestatibus  agitatus  plus  quamOcci- 
dentis  provincia^,  tranquillitatem  serius  praesetalit. 
In  Palaestina  descendere  ad  vim  oportuit  ut  ad  ofli- 
cium  monachi  reducerentur(n),  qui  pene  omoes 
Euiychetis  secUitores  facti  erant,  cogerenturque, 
relictis  ecclesiis  guas  invaserant,  propria  ad  mooa- 
steria  reverti  IniEgyptum,  ubi  dogmaticae  D.  Leonls 
episiolae  nonnulla  exempla  irrepserant  depravata, 
quae  Nestorianismierrores  inducebant(o),  certamit* 
tenda  fuerunt  exempla  imperiali  signo ;  necnonnia- 
gistratibus  mandari  opus  fuit  ut  eadem  clero  popa- 
loque  publice  legerentur.  Post  Marciani  obitum  r^- 
ligiosissimiprincipis,  maximeque  adhaerentis  apo- 
stolicae  sedi,  emersit  iterum  erroris  factio(p); 
quamobrem  oportult  pontificem  semel,  iterum  ac 
tertionovum  ad  imperatorem  dare  litteras,  utab 
insidiis  tutum  redderet,  quas  religioni  ejus  parabant 
haeretici,  tacilitate  abuientes  quas  ipse  audiebat 
damnatosasanctasede,  queis  prj;ter  poenitentiam 
nihil  ultraerat  reliquum.  Adhuc  instq>er  flagUaU 
audientiam,  cum  damnati  debeant  agere  pasmteti-' 
tiam  iq). 

Ita  sensitAugustinuscumin  causisejusdemgene- 
ris  apostolica  sedes  judicium  tulit.  Qui  nostra  bac 
tempestate  tanti  docloris  discipulos  sese  Jactant,  ab 
hacsententia  ordirentur  oporteret,  quamstudiois 

0)  Epist.  Anat.  Cp.  ap.  Collect.  Holsten. 
(k)  Epist.  episc.    Gall.   post   S.  Leon.   epistS^ 
et98. 
(/)Ep.    52. 
(m)  Post  ep.  52. 
(n)  Vide  Ep.  83- 
(0)  Ep.  69. 

(p   Epist.  75,78  et  99,  ad  Leon.  Aug. 
(q)  S.  Aug.  cont.  duas  epist.  Peiag.^  L  i,  in  fia 


DE  PRiEBMINENTIA  ET  AUCTORITATE  S.  SEDIS. 


966 


adeo  tuitus  est,  ut  inter  caeteros  Ecclesise  A 
ocum  facileprincipem  sitassecutus.  Illi  vero 
ibest  ut  gjlorienlur  cum  D.  Prospero  sanctae 
ictoritate  uti  ad  explicandam  ac  defendendam 
istini  doctrinam ;  quin  e  contrario  ^loriantur 
;astini  auctoriiatem  adhibere  ad  apostolicae 
octrinam  oppugnandam.  lidem  ut  videant 
in  errore  versantur,  certum  mibi  deiibera- 
i  est  breviter  hic  tradere  quidquid  S.  doctor 
U  aut  g^essit  aliis  temporibus  Ecclesiae  tradi- 
firmans  quoad  praeeminentiam  et  auctorita* 
Qctae  sedis. 

ARTICULUS  VII. 

mia  ex  divo  Augustino  quoad  praeeminentiam 
et  auctoritatem  sanctse  seais. 

Augustinoter  potissimum  oblata occasio  fuit 
proferendi  sententiam  de  auctoritato  quam 
sedesexercet  atque  exercere  debet  in  Gccle-  g 
m  de  appellationibus  Ecclesiarum  Africae  ad 
am  disputaretur.  Ea  ratione  sanctus  doctor 
1  suam  aperuit  circa  prserogativas  omnes 
\  pontificis  etcirca  praesidia  iila  firmissima 

idem  pontifex  est  instructus :  centri  nempe 
mli  contra  schismata  supremi  relationum 
etis  adversus  haereses,  atque  arbitri  supremi 
Iversus  temeratores  legum. 
matistae,  qui  baplismum  iterare  volebant, 
iani  auctoritatem  usurparunt.  Quorum  con- 

eludat  Augustinus.  Cyprianum  cum  principe 
omm  comparat,  quem  divus  Paulus  redar- 
ihiio  tamen  minns  fatetur  veteri  se  n6  com- 

haec  injuria  sit  divo  Petro,  eo  quod  aposto* 

princeps  cum  episcopo  alio  nullo  debeat 
ari    a  Magis,  inquit,   vereri  debeo,   ne  in 

Gontumeliosus  existam.  Quis  enlm  nescit 
atus  prlncipatum  cuilibet  episcopatui  praefe- 
I?»  (S.  Aug.  d«  Bapt,  cont.  Donat,,  lib.  li,  p 
I  Mox  divum  Cyprianum  pro  virlli  conatur 
^re:  «  Nondum  enim  aiens,  erat  diiigenter 
»tismi  quaestio  pertractata  ;  sed  taroen  salu- 
im  consuetudinem  tenebat  Ecclesia..  quam 
xapostolica  traditione  venientem...  per  Agri- 

praedecessorem  suum  dicit  S.  Cyprianus 
OBpisse  corrigi.  Sed  sicut  diiigentius  requi- 
ritas  docuit,  quae  post  magnos  dubitationis 
ad  plenarii  conciiii  confirmationem  perducta 
ioscrediturper  Agripinum  corrumpicoepisse, 
rlffi.  »  (Ibidem,  cap.  7.)  Cyprianus  quidem 
;udinem  illam  videbat ;  cum  «  autem  (prose- 
Augnstinus)  defensiones  ipsiusconsuetudinis 
les  afferrent,  quibus  illa  taiis  anima  move- 
loluitnond.im  assertaeconsuetudini  cedere.., 
praedecessorum  suorum  tanquam  inventum 
ire.  »(lbid.y  cap  8.) 

lanus  tandem  ut  Augustinus  observat,  quae- 
summam  non  fidem,  sed  disciplinam  spectare 
il,  de  qua  alios  alia  sentire  neque  schisma,  D 
tiaeresim  gignit.  «  Neminem  judicantes,  aut  a 
immunionis  aliquem,  si  diversum  senserit, 
itcs.  »  (Ibid  cap.  2).  «  Toleravit  collegas 
sntientes  sicut,  et  ipse  toleratus  est.  d  (Ibid.^ 

9).  Eam  ob  rem  universalem  cogi  synodum 
e  censuit,  discutiendae  atque  examinand» 
tadinis  gratia,  quae  haereticorum  baptisma 
sbat;  atque  interim  baptisma  denuo  conferri 
is  qui  ab  haereticis  fuerant  baptizati :  a  Ante- 
)lenarii  conciiii  sententia  qui  in  hac  re  sen- 
n  esset,  totius  Ecclesiae  consensio  confir- 
,  visum  est  ei  cum  ferme  octoginta  coepi- 
misAfricarum  EccIesiarum,omnem  hominem 
ra  Ecclesiae  catholicaecommunionem  bapti- 
fuisset,  oportere  ad  Ecclesiam  venientem 
baptizari.  »  (Ibid,  lib.  i,  cap.  ^8.)  Divus  ipse 
inus  declarat  quod  variis  iuEccIesiae  provin- 
ite  oportuerit  peculiares  fieri  discussiones, 


quam  oecumenica  haberetur  synodus,  utconsuetudo 
iila  penitus  teneretur,  quaenam  esset,  nempe  utrum 
universalis  ac  proinde  apostolicae  foret  traditionis- 
ff  Quomodo  enim  potuit  ista  res  tantis  altercationum 
nebulis  involuia  ad  plenarii  concilii  luculentam  iliu- 
strationem  confirmationemque  perduci,  nisi  primo 
diutius  per  orbis  terrarum  regiones  multis  hinc 
atque  hinc  disputationibus  et  collaiionibus  episco- 
porum  pertractata  constaret?  » (Ibid.,  lib.  ii,  cap.  4). 
Verum  enim  vero  argumentuni  evidens  utrumque 
horum  Patrum  arbitratumessededisciplina  quaestio- 
nem  institui,  inde  ducitur  quod  Cyprianus,  praeter 
ea  quae  diximus,  Deum  misericordia  suppleturum 
rebatur,  si  quid  baptizato  ab  haereticis  deesset  qui  in 
Ecclesiam  receptus  fuisset  neque  iterum  sacro  fonte 
ablutus :  «  Potens  est  Dominus  (ipsa  ejus  verba 
sunt)  misericordia  sua  indulgentiam  dare ;  et  eos  qui 
ad  Ecclesiam  suam  venientessimpliciter  admissi  in 
Ecclesia  dormierunt,  ab  Ecclesiae  su»  muneribus 
non  separare.  »  (S.  Cyprian.,  epist.  ad  Jubai.^ 
cap.  13.)  Divus  autem  Augusiinus  ejusmodi  rem 
esse  aiebat,  circa  quam  plenaria  ipsa  concilia  invi- 
cem  poterantemendari. « Ipsa  plenariaconcilia  saepe 
priora  posterioribus  emendari.  cum  aliquo  experi- 
mento  rerumaperitur  quod  clausumerat.  »  (S.  Aug. 
deBapt.  cont.  Donat.y  1.  c.  3.)  Quod  sane  nonnisi  de 
disciplina  est  accipiendum,  fidei  enim  ac  morum 
leges  in#iolabiIes  sunt.  Praeterea  sanctus  doctor  pro 
certo  habuit  Cyprianum  ab  opinione  illa  recessisse, 
de^e  hac  re  nihil  ideo  litterisconsignatum  exstare, 
quia  studente  husjusmodi  errori  fortasse  suppres- 
serintsancti  viri  scripta  contraria,  ut  ipsius  aucto- 
ritate  fulclrent  errorem : «  Correxisse  autem,inquit, 
istam  sententiam  non  invenitur :  non  incongruenter 
tamen  de  tali  viro  existimandum  estquod  correxerit, 
et  fortasse  suppressum  sit  ab  his  qui  hoc  errore 
nimium  delectati  sunt,  et  tanto  velut  patrocinio 
carere  noluerunt.  »  (S.  Aug.,  ep.  45  ad  Vincent.) 

Caeterum,  id  firmissime  comprobat,  divo  Augu- 
stino  fuisse  supremam  Romani  pontificis  anctorita- 
tem  veritatis  loco,  cui  refragari  nemo  possit  in  £c- 
clesia:  c  Quis  enim  nescit  apostolatus  principatum 
cuilibet  episcopatui  perferendum ;  »  quod  perinde 
is  loquitur  de  contentione  illa  unde  scliisma  Dona- 
tistarum  profectum  erat,  atque  de  re  jam  definita 
per  sententiam  latam  ab  apostolica  sede.  Sententiam 
hanc  tulit  Melchiades  papa  in  conteniione  Caeciliani 
et  Majorini  de  Carthaginensi  episcopatu.  Caecilianus 
quidem  legitimeelectusfuerat  eaque  in  sede  consti- 
tutus;  Majorinum  vero  instigaverat  manus  factioso* 
rum  hominum,  qui  suas  ad  partes  pertraxerant  non 
paucos  ex  episcopis  Afris.  Quare  Augustinus  lucu- 
lenterde  Caeciiiano  loquitur  dicens :  «  Posset  (Caeci- 
lianus)  non  curare  conspirantem  multitudinem  ini- 
micorum,  cum  se  viderel  et  Romanae  Ecclesiae,  in 
qua  semper  apostolicae  cathedrae  viguit  principatus, 
etcunctis  terris,  unde  bvangelium  ad  ipsam  Afri- 
cam  venit,  per  communicatorias  iitterasessecon- 
junctum,  ubi  paratus  esset  suam  causam  dicere,  si 
adversarii  ejusab  eo  illas  Ecclesias  alienare  conaren- 
tur.  »  (Idem,  epist.  162.) 

Ita  reapse  contigit,|ipsismet  petentibus  Donatistis, 
ut  causam  transmarihi  Judices,  id  est  eorum  tempo- 
rum  sermonc,  apostolica  sedes,  judicaret.  Apud 
pontificem  steterunt  partes  ad  dictam  diem,  co- 
gnitisque  utrinque  rationibus  Melchiades  pro  Caeci- 
iiano  sententiam  tulit.  Negari  certe  non  potest  Do- 
natistas  Judicio  huic  stare  noluisse,  et  ad  Constanti- 
num  imperatorem  provocasse.  Ac  perinde  negari 
nequit  hunc  principem,  cum  causae  accessiones  ab 
iis  fierent,  d^isse  novos  Judices,  Patres  nempe 
Arelatensis  concilii ;  si  tamen  habendi  sunt  novi 
judices  Patres  synodi,  quodivus  Silvester  legatos 
misit,  qui  c^usam  sui  prsedecessoris  instar  judica- 
rent  ac  de  novis  accessionibus  definirent.  Melius 
igitur  recognitionem  litis,  ab  imperatore  conces- 
sam,  nuncnpemus.  Istiasmodi3LU\m.t^^^G^>X^^^s^ 


967 


AD  ANASTASIUM  PKOLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


968 


quomodo  concessit  imperator?  Scilioet  corum  per- 
versitatibus  cedeiis,  ait  Augustinus,  utque  eorum 
impudentiam  coliiberet ;  quid  enim  convocandum 
concilium  fuit,  cum  causa  cognita  etdetinila  esset 
Romae?  Insolenlem  eorum  agendi  rationem  de- 
testans,  prosequitur  sanctus  doctor:  qui  ab  Eccle- 
siae  judicio  ad  imperaloris  tribunal  provocareeranl 
ausi.  a  In  Urbe  Roma  quemadmodum  causu  dicta 
atque  flnita  sit,  indicat  gesta  ecclesiastica.  »  (Id., 
ep,  68.)  «  Dedit  ille  aliud  Arelatense  judicium, 
non  quia  jam  necesse  erat,  sed  eorum  perversita- 
tibus  cedens  et  omnino  cupiens  tantam  impuden- 
tiam  cohibere.  Neque  enim  ausus  est  Christia- 
nus  imperator  sic  eorum  tumultuosas  et  fallaces 
querelas  suscipere,  ut  de  judicio  episcoporum  qui 
Romse  sederant  ipse  judicaret ..  Qua  in  re  que.n- 
admodum  illosdetesteturaudistis.  »  (Idem,  ep.  16'2.) 
Ipse  imperator  dederat  litteras  ad  Melchiadem,  ad 
eum  spectare  significans  ejusmodi  causam  definire, 
utque  ullum  schisma  in  Ecclesia  suscitaretur,  pe- 
culiaresve  alicubi  divisiones  fierent  nullo  pacto 
ferre.  a  Vestra  gravitas,  inquit,  ponderabit  quomodo 
illa  lis  tandemabsolvatur...  Velim  vos  nullum  gene- 
rale  schisma,  nnllam  discordiam  in  ullo  loco  om- 
nino  relinquere.  » (Apud  Kuseb.  lib.  x  Hist.^  c,  5.) 
Itaque  considerabat  hanc  litem  jam  senteniia  ponti- 
ficis  definitam.  «  Cum  res  fuisset  apud  urbem  Ro« 
mam  ab  idoneis  ac  probatissimis  viris  episcopis 
terminata.  »  (Epist.  Const  Imp.  Mlaphio.)  Cum 
vero  inteliexit  Donatistas  provocasse  ;  o  furorem, 
inquit,  inauditum  ;  oaudaciam  pnedicandam  I  Chri- 
stiani  homines  et  episcopi  imiiantur  gentes.  «  Ad 
quam  appellationem  Constantinus  imperator  sic 
respondit:  0  rabida  furoris  audacia !  sicutin  causis 
gentilium  fieri  soletappeilationem  interposuerunt. » 
^pt.  Milev.,  lib.  I  coni.  Parm.) 

Per  hoc  Melchiadis  papa^  judicium  definilivum 
Caecilianus  omnibus  est  criminibus  absolutus  quae 
in  ipsum  conjecerant  Donatistae,  proindeque  in  £c- 
clesise  communione  perstitit,  nullaroque  juris  sui 
Jacturam  est  passus.  Quod  ad  ejus  aemulos  pneter 
Donatum,  principem  auclorem  sceleris,  qui  fuit 
depositus,  alii  omnes,  mandavit  pontifex,  ut  suas 
quisque  dignitates  ac  sua  munera  retinerent,  dum- 
modo  ab  erroris  opinione  recederent.  Quamobrem 
Augustinusait  huncpontificemoptimum,  Christianae 
se  filium  pacis  et  patrem  Christianornm  omnium 
demonstrasse.  orMiltiadissententiajudiciumcIausum 
est  his  verbis:  Cum  Caecilianum  nec  a  Donata  con- 
victum  essein  aliqua  parte  constiterit,  susc  commu- 
nioni  ecclesiasticac  integio  statu  retinendum  merito 
esseceUvSeo.  » (Id.,  ibid.) «  Miltiadis  ultima  est  prolata 
sententia...  Donato  solo,  quem  totuis  mali  princi- 
pem  invenerat,  maxime  culpato,  sanitatis  recupe- 
randae  optionem  liberam  fecit,  cacieris  puratus  li- 
berascommunicatorias  mittere...  0  virum  optimum ! 
0  ttliumChristiana;  pacis,  et  patrem  Christianae  ple- 
bis!  »(S.  Aug,  ep.m.) 

Ad  hocapostolicae  sedfis  judicium  Augustinus  re- 
misit  Donatistas  tot  ac  tantis  in  disceptationibus 
quascum  iisdem  habuit.  Cumque  ipsls  probarc  con- 
stituit  partes  suas  nihil  omnino  esse  praeier  factio- 
nem  schismaiic^im  et  ab  Jesu  Christi  Kcdesia  se- 
junctam,  id  posuit  ob  oculos,  quod  nempe  in  Ro- 
manae  Ecclesiae  communione  non  essent.  Argumen- 
tum  hoc  firmum  illi  adeo  videbatur,  ut  solitus 
esset  dicere  quod  si  e  sanctis  angelorum  cboris 
aliquisperhypotesim  asseret  ad  partesDonati  acce- 
dendum  esse  relictis  catholicis,  ipse  angelus  esset 
anathema.  Catholica;  quidem  partes,  ait  D.  doctor, 
eae  sunt,  ubi  perpetuus  episcoporum  sibi  invicem 
succedentium  ordo  invenitur  post  beatum  Petrum, 
cui  tanquam  Ecclesiae  totius  typum  gerenti  Redem- 
ptor  ait :  Super  kanc  pctram  wdificabo  Ecclesiam 
meam,  et  portx  inferi  non  prmvalebnnt  ndversus  vam. 
Hac  in  perpetua  successione  pontificum  impossibile 
est  e  Donatistis  ultum  praesulem  invenire ;  quibus 


A  cum  origo  non  lcgitimasit  in  Africa,  imitarl  student 
catholicain  Ecclesiam,  eque  suis  aliquem  Romam 
mitiunt,  qui  exiguum  Afrorum  numerum  rept.  En 
Augustini  verba  ipsa:  «  Si  enim,  inquit,  ordo  epi- 
scoporum  sibi  succedentium  considerandus  est. 
quanto  certiusetvere  salubriter  ab  ipsoPetronih 
meramus,  qui  totius  Ecciesisefiguram  gerenti  Domi- 
nus  ait  :  Supcr  hanc  petram  asdificabo  Eccfesim 
meam,  et  pirtae  infcrorum  non  vincent  eam.  Peiro 
enim  successit  Linus,  Lino  Clemeus,  etc.  In  boe 
ordine  successionis  nulIusDonatista  episcopns  iDve- 
nitur.  Sed  ex  transverso  ex  Afric4i  ordinatum  mise- 
runt  qui  paucis  praesidens  Afris  in  urbe  Roma 
Montensium  seu  Cuzipitarum  vocabulnm  propaga- 
vit.  »  (Id.,  ep.  165). 

II.  Si  occasione  praesertim  Donatistarum  Augusti- 
nusdemonstravitauctoritatem  sanciaesedis,  tanqaam 
centrum  unilatis  conira  schismata,  occasione  potis- 
simum  Pelagianorum  agnovit  eadem  in  sede  supre- 

Q  mum  judicem  in  rebus  ad  fidem  pertinentibos 
contra  haeresim.  Constat  primum  adversus  Pelagia- 
nam  judicium  fuisse  latum  in  Africa.  Hanc  hseresim 
in  Coelestio  damnarunt  Patres  concilii  Carthagine 
celebrati  redemptionis  nostrae  anno  412,  unde  iosa- 
nissimum  id  caput  ad  apostolicam  sedem  provocavit. 
At  quoniam  h^reticus  provoc^tionem  prosecotos 
haud  fuit,  aliquot  inde  annisAfricani  praesulescon- 
tra  eamdem  haeresimpronuntiarunt,  eamque  iterDO 
suis  cum  auctoribus  damnarunt  in  concilii  C^rtha' 
ginensi  et  Milevitano.  Ulriusque  concilii  Patresper 
synodicas  lilteras  a  se lati  judicii  retulerunt rationes 
pontifici  Innocentio  pri  mo.  Milevitani  scil  ic-et,  quibns 
Augustinus  accensebatur,  ad  pontificem  tanquan 
pastorem  communem  omnium  perscripsere,  et  UiH 
quam  ei,  cui  summa  et  praecipua  est  potestasad 
novas  haereses  eliminandas,  ad  corrigendos  errores 
eoque  praefocandos,  antequam  coalescant.  Potesta- 
tem  hanc  Romanis  pontificibus  ab  Jesu  Christo  esse 

Q  tradilam,  qui  consilia  eorum  regere  atque  exaodire 
preces  dignatur,  iidem  Patres  fatentur.  «  Te,  \th 
quiunt,  Dominus  gratiae  suae  praecipuae  munere  in 
sede  apostolica  coflocavit....  Pastoralem  dillgentian 
quaesumus  adhibere  digneris  ;  nova  quip|>e  haere- 
sis.  etc.  Ut  ab  eis  corrigendis  ne  latius  serpant.... 
Adjuvante  misericordia  Dei  nostri  JesuChrlsti,  qoi 
te  et  regere  consulentem  et  orantem  exaudire  di- 
gnaiur,  auctoritate  sanctilatis  tua;,  de  sanctaran 
Scripturarum  auctoritate  depromptae,  »  eto.  (Id. 
ep.  92.) 

Alia  in  epistola  quam  divus  Augustinus  et  qoatnor 
Alricani  pni^sules  pevuliarcm  dederunt  ad  ip>nn 
pontificem,  eidem  significant  muneris  sui  esse  Peli* 
gio,  qui  errorem  deposuisse  videbatur,  diem  dlcett 
apud  se,  utvelcoram  rel  per  epistolam  doctrinaesox 
rationem  redderet,  haeresiarchae  huic,  aientes,  fato- 
ram  majoris  ponderis  pontificiam  auctoritateffl 
quam  cieterorum  omnium  universi  rbis  episcopo- 
rum.  Sub  finem  epistolx  precantur  abeo  veoiam,  si 

D  fortiisse  nimium  prolixa  ea  sibimet  videatur,  fateo- 
tes  seminime  luci  splcndorem  adderecogitasse,  re- 
rum  ab  ipsius  definitione  cognoscere,  utrum  qox 
ipsi  scirent  ab  eodem  fonte  originem  ducerent,  ande 
altissima  ipsius  sapientia  emanabat.  <r  A  taa,  sic 
loquuntur,  veneratione   acciendus  est  Romam,  aot 
cum  eo  pcr  litteras  agendum....  Episcoporum  catho- 
licorum   auctoritate,  et  maxime  sanctitatis  uatt 
quam  apud  eum  esse  majoris  ponderis  minimedO' 
biiamus....  Dabit  sane  nobis  veniam  suavitasmitis- 
sima  cordistui  quod  prolixiorem  epistolam  forUssis 
quam  velles  tme  misimus  sanctitati.  Non  enim  riro- 
lum  nosttum  tuo  iargo  fonii  augendo  refundimas, 
sed...  utrum  ciiam  nosler,  licet  exiguus  ex  eodern, 
quo  etiam  tuus  abundans,  emanet  capite   finenlO' 
rum,  hoc  a  te  probari  volumus.  »  (Id.,  ep.  95.) 

En  quae  sancto  ex  isto  doctore  suppetunt  testimi^ 
nia  quoad  rescripta  pontificis  tam  conciiiis  quaia 
epistolis  laudatis. 


DE  PRAEMINENTIA  ET  AUCTORITATE  S.  SEDIS 


91^0 


I  enim,  ait  libro  primo  contra  Julianum.  A 
otuit  vir  ille  sanctus  Africanis  respondere 
,  nisi  quod  antiquitus  apostolica  sedes,  et 
cum  caeteris  tenet  perseveranter  E<*xlesia  ?  » 
la  106  :  ((  Ad  omnia  nobis  ille  (Innocentius) 
t  eodem  modo  quo  fas  erat  atque  oportebat 
iaesedis  antistitem.  »  Et  infra  :  «  Noveilum 
liosum  errorem  sic  ecciesiastica  auctoritate 
sum,  ut  mullum  miremur  esse  alhuc  quos- 
perquemlibet  errorem  ^i^ratiae  Dei  conentur 
ssi  tamen  hxc  gesta  didicerunt.  »  Et  alibi : 
mtes  ad  nos  perducite.  Jam  enim  de  hac 
.0  conciiia  missa  suntad  sedem  apostolicam  ; 
m  rescripta  venerunt.  Causa  finita  est,  uti- 
uando  finiatur  error  I  Ergo  utadvertantmo- 
U  instruantur  docemus,  ut  mutentur  ore- 
(dem  de  verb.  ApostoL  serm.  2,  in  fin. ) 
idum  oecumenicam  ad  synodum  appellandi 
ido  coepta  eral  ?  Audiamus  hac  de  re  Aup- 

«  Quid  est  quod  dicunt  ?  De  simplicibus  g 
I  sine  congregatione  synodi  in  iocis  suis  se- 
extorla  subscriptio  est  ?  Aut  vero  congrega- 
lodiopuserat,  ut  aperta  pernicies  damnare- 
asinulla  hxresisaliquando  nisi  synodicon- 
ne  damnata  sit,  cum  potius  rarissim?e 
tur  propter  quas  damnandas  necessitas  talis 
t ;  multoque  sint  atque  incomparabiliter 
[uae  ubi  exstiterunt,  illic  improbari  damna- 
eruerunt ;  atque  inde  per  caeteras  terras 
ae  innotescere  potuerunt.  Yerum  istorum 
banc  etiam  gloriam  captare  intelligitur,  ut 
iilosOrieniis  et  Occideniis  synodus  con^e- 
rbem  quippe  catholicum  quoniam  Domino 
tente  pervertere  nequeant,  saltem  commo- 
lantur,  cum  potius  vigilantia  et  diligentia 
i  post  factum  illis  competens  sufficiensque 
1,  ubicunque  istl  lupi  apparuerint,  confe- 
nt,  sive  ut  sanentur  atque  mutentur,  sive 
iorum  salute  atque  integritate  vitentur.  »  p 
.2  epist,  Pelag,y  1.  4,  in  flne.) 
18  idem  doctor  eadem  de  re  ait  Juliauo : 
bl  eam  partem  orbis  sufficere  debere,  in  qua 
apostolorum  suorum  voluitDominusglorio- 
mariyrio  coronari.  Cui  Ecclesiae  praesiden- 
tum  Innocentium  si  audire  voluisses,  jam 
lculosam  juventutem  tuam  Pelagianis  la- 
uisses.  »  (id.  lib.  i  cont  Julian.  cap.  2.) 
IturnequissimisiisnominibusexAugustino 
quum^  post  latam  ab  apostolica  sede  sen- 

praeter  detestationem  criminum  ac  poeni- 
c  Et  hxc  exsecrabilia  damnata  tenentes 
lantes,  adhuc  insuper  flagitant  audientiam, 
mnati  debeant  agere  poenitentiam.  »  (Id. 
pist,  Pelag^  lib.  i  in  flne.) 
irca  provocationes  ad  sanciam  sedem  quoad 
idos  mores,  referam  quidquid  Zosimo.  Bo- 
ic  Coelestino  pontiflcibus  Augustini  aevb  ac- 
tin  Africa  hac  de  re.  Provincia  isthaec  Ocr.i- 
Ecclesiae  molesteadmodum  ferebatsesubjici  D 
ide  patriarchalis  suae  jura  detractabat.  Di- 
ilius  :  Afri  potius  de  judicii  genere  atque 
ae  exsecutione  disceptabant  in  causis  .'ippel- 
,  quam  de  jure  supremi  tribunalis,  quod 
ledi  nunquam  in  discrimen  vocarunt.  Per- 
[  est  consultationum  congregationumque  eo- 
nmam  fuisse  pontiflcem  maximum  deprecari 
os  ne  imposterum  mitteret,  ad  cognitores 
nodo  in  rem  praesentem  renuntiaret,  qui 


ejusmodi  transi^erent  causas,  neque  amplius  pate- 
rel  ur  ut  saecularibus  magistratibus  exsecutio  senten- 
tiae  mandaretur. 

Id  Augustinus  impense  orat  Coelestinum  pontifi- 
cem,  utsibi  permittat  inAntoniiFussaliensiscausa, 
qui  comprovincialibus  ab  episcopis  propria  esede 
pulsus  decretum  ab  apostolica  sede  impetraverat : 
quod,  tametsi  conditionale  tantum  erat,  tamen  vim 
minabatur,  ut  exsecutioni  mandaretur  adversario- 
rum  ingratiis.  Praeterea  longe  ut  D.  doctor  jus  apo- 
stolicaesedisin  controversiam  vertat,  fatetur  potius 
firmatqueexemplis  quampluribus  Judiciorum,  quae 
seu  lata,  seu  confirmata  fuerunt  ab  eadem  sede. 
llujus  rei  testimonia  ipse  profero  ad  Coelestini  pon- 
tificatum,  ex  epistola  quam  hunc  ad  pontificem  de- 
dit,  vetustac  editionis  161,  receniioris  autem  209. 

Caeterum  S.  Augustinus  non  modo  supremajura 
sanctae  sedis  agnovit,  veneratus  tuitusque  tsU  verum 
etiam  quotiescunque  fuitopus,  pontificum  ipsorum 
vindicem  gessit  acerrimum.  Nequetamen  rationem 
habuit  nullamdiscriminis  hominem  inter  atque  pon- 
tificem.  siquid  miseraeorum  vitie  privatae  conditio 
noxae  alicui  fuisset  obnoxia.  Al  postea(|uam  mini- 
sterii  honorem  sanctissimi  omnique  majoris  exce- 
ptione  vindicavit,  famam  tuetur  ipsius  ministri,  qui 
omnium  maxime  nequam  hominum  haereticorum- 
que  calumniis  esl  obnoxius.  Suo  loco  dicimns  quid- 
quid  Donatistis  ipse  respondit,  dura  Ecclesiae  obje- 
ctarent  ponlificem  Marcellinum,  Marcellum,  Mel- 
chiadem  ac  Sylvestrum  persecutionibus  succubuisse. 
Videmus  suis  in  libris  adversus  Pelagianos  quam 
belle  pontiflcem  Zosimum  a  censoria  ea  notavindi- 
cat,  quam  stultissima  ea  capita  eidem  inurere  cona- 
baniur  quoad  suae  auctoritates  exercitium  pro  asse- 
renda  haeresi  quam  profltebantur.  «  Sed  si(ipsissima 
S.  docloris  verba  sunt),  quod  absit,  ita  fuisset  de 
Coelestino  vel  Pelagio  in  Romana  Ecclesia  judicatum, 
ut  illa  eorum  dogmata,  quae  in  illis  et  cum  ipsis 
papa  Innocentius  damnaverat,  approbanda  et  te- 
nenda  pronuntiarentur,  ex  hoc  potius  esset  praevari- 
cationis  nota  Romanisclericis  inurebda.  Nunc  vero 
cum...  ZosimusCoelestium  se  purgare  molientemad 
consenti«)ndum  supradictis  sedis  apostolicae  litteris 
[quas  Africanis  Ecclesiis  perscripserat  Innocetius) 
crebra  interlocutione  constrinxerit.  profecto  quid- 

2uid  interea  lenius  actum  est  cum  Coelestio  servata 
untaxat  antiquissimae  et  robustissimx  fidei  firmi* 
tate,  correctionis  fuit  clementissima  suasio.  non 
approbatio  exitiosissima  pravitatis.  Et  quod  ao  eo- 
dem  sacerdote  postea  Coelestius  et  Pelagius  repetita 
auctoritatedamnatisunt,  paululum  intermissae,  jam 
necessario  praeferendae  severitatis  fuit,  non  praeva- 
ricatio  prius  cognitae  vel  nova  cognitio  veritatis... 
Quomodo  igitur  ab  istis  fldei  desertoribus  et  oppu- 
gnatoribus  gratiae  Romani  clerici  praevaricationis 
arguuntur  sub  episcopo  Zosimo,  quasi  aliud  sense- 
rint  in  damnatione  posteriore  Coelestii  et  Pelagii 
quam  quod  sub  Innocentio  in  priore  senserunt  ? 
Quia  utiquecum  in  litterisvenerabilislnnocentii  de 
parvulis,  nisi  baptizarentur  in  Christo,  in  aeterna 
morte  mansuriscatholicae  fldei  clareret  antiquitas, 
profecto  Ecclesiae  Romanae  praevaricator  potiusesse 
quiciinque  ab  illa  senientia  deviasset;  quod,  Deo 
propitio,  quoniam  factum  non  est,  sed  ipsa  con- 
stanter  repetita  Coelestii  et  Pelagii  damnatione,ser- 
vata  est,  se  intelligant  esse  unde  alios  criminantur, 
et  aliquando  a  fldei  praevaricalione  sanentur.  » '(Id« 
contra  duas  epist,  Pelagian  lib.  ii,  capp.  3  et  4.) 


Patuol.  cn:n.vii. 


3i 


AD  ANASTASIUH  PROLBGOMENA  EDIT.  ROM.-VAT. 


la  CHARTA    CORNUTIANA 


Sive  donationis  quam  obtulit  ecclesia  Corniitianos  Fl.  Vaua  Q.  THBDuovroB. 


BLANCHLNI  OBSERVATIONES    PR^VI*. 


Charta  hxc  documentum  est  publicura  donalionis 

Juam  endegiasCornulianieconferll-l.  Valiay.  Theu' 
ovius  V.  iliustriscumenumeruiione  su|iel]ecliliset 
fundorumeidemxdisacrxaliributorum.  Sienalu  est 
Ci^nsutatu  LeonU  peifi.  Augusti  quinto.  coUega  Pro- 
6iano,  nem|>e  anno  xrx  Ctiristianx  471,  ut  edilores 
doctissimiprxclari  illiusilocumeiiti  observaruQL.  Si 
f.um  illacliarta  i^onferas  Prxnestinam  in&criptionem, 
insculptiim  anno  Christi  930,  sub  Greguriu  PP. 
auarto,abeodemSuaresioedimmPr<enestisantiqua; 
lib.  Ji,  C.1,  pag.  Uti,  et  a  nobisrecDsam  in  prxfatione 
tomi  primi  tiujus  editionis,  numero  30,  videbis  per 
quinqueilla  sxculainter  utrumque  monimrnium  In- 
clusa  solemne  fuisse  bona  lam  mobilla  quara  immo- 
bilia  ecclesiis  donala,  eadem  fcrme  consuetudine 


dignara  eruditissimo  viro  observationem,  nempe  me- 
morari  iutercxtera  dona  ecclesix  Cornutiankc  col- 
hlA  LibrumComitis  ;  undeconstut  anle  ann.Christi 
471,  fuisse  hujusmodi  librum  absolutum  et  ad  usum  '. 
tleri  adhibitum. 

Sufdcerel  hocunicura  etantiquissimum  documen- 
tuni  publica  auctorltaie  signaium  ad  illuatrandam  et 
conflrmandam  historiam,  eicatalogos  bonorum  mu- 
billumetimmobilium.  ecclesiisnostrisaltnbutorura 
subsingulisferme  pontitlcibus  Satis  iiaque  videba- 
tur  consultum  auaorilatl  hujusce  partis  historix 
biocraphoram  sub  uno  Anastasii  nomine  hiccensito- 
rura,  si  unum  aut  alierum  ilocumenlum  ejusmodi 
dooationum  et  regestorum  produceremus.  Verum 
omitienda  sine  piaculo  non  foielalteriuspra^clari 
monuraenti  memoria.  In  SS.  marlyrum  ciemeteriis 
vja  Salaria  sitis  an.  17il>  detectum  fuit  a  fossoribus 
eminentissimi  cardinalisMarefoschi,  cubiculum  sa- 
crisimaginibiisaniiquitusdepictura;etcompluribus 
SS.  mariyrum  corporibas  refertum,  quorum  sanguis 
in  vitreis  vasculis,  de  more  aflliis  cxmento  ad  eorum 
locaios,  a(Jmotoluinineconspicuusredditur;elinsu- 


A  perinstructum  marmoreisinscriptionibns,  qaaran 
unaindicatennotaconsuhtusqul  pertinetadanDnn 
310  XTse  com  luunis,  Christi  odelem  cnjas  locDlan 
occludebatlbideposltumfuisseqDadrleanloporttii- 
itum  beati  Silvestri,  per  hxc  verba. 

SEMVESTIKO  ALOH  D.  V.  ID  lAH  ACVnDllfO  BT  PROC.  ODHSS. 

Scmvestino  Alomno  ^AIumno)   dmoiito    qvMa  Idu 
Janunrii  Acynaino  et  Procalo  anauUbu». 

Si  quis  priorem  syllabam SEH  disjnDgsndM  pilit 
a  cogiiomento  Vestini,etinterpretetarcoaBtaKilelii 
exprimentibus  SEm  pitemm  roemorix,  vet  HUh 
SEMnoVestino(vocedenexaexGraco2:E:MNU£Mv- 
rabilis,  ut  non  raro  observantur  m  Christianis  iiucri- 
ptionibus  sxculi  quarti  et  subsequentium  GnKsn- 
cabula  Latinis  permista  et  insita),  atatnr  irbitn 
faculiate  qua  maluerit.  Poterii  etiam  SUH  iDtelli{l 
nomen  Hebraicum  Vestini,  siveDomen  EaDilue  SEI* 
pronio  V£:iTINO;  naui  et  apud  FibreltamcXGaiK- 
t  terioB.Castulilnscript.pap.  555.  aameroSELICKiUr 
CARTUHL  VESTINOyOIDECESSIT.   IN.  l'AGB.«i. 

Quocunque  modo  exponatur  appellatio  Vealii, 
eaiti  nibil  moror  Id  unice  obserranaam  propooohK 
in  epigraphe,  depositionem  sciiicet  hujiis  Cnrisliiii 
viri  coiitigisse  quadriennio  tantum  eTolalo  poitl. 
SllvestrumineodemPriscillxccemeieriocoadlliiiidit 
31Decembrls,JulioConsuntioetAlbinocoss.,BeaFF 
ilesinente  aiiiio  xrEeChristianx  333,  qaem  Coutu- 
tiuseiAlbiiius  signarunt.  Indeenim  au  KalendasJa- 
nuariianni340,  quasaperueruat  coss.  AqrndiaBin 
Proculus  Juxia  omnium  fastorum  latercnfo*  uii  ^ 
solldi  tanmm  numerantur. 

PrxtertianclnscriptionemibirepertamestaltariBs 
fraginentumproximiusaLtio^QsdepositiooeaB-Sit- 
vesiri,  cum  signaium  sit  nota  consalarl  FdlcUiiiL 
Titiani,  nempe  anni  331.  Ita  aatem  legitir. 

Con  I  STANTIE   CONSTANTIUS    S.     DEP.     XTI.    UL.  IBC 
I  KELICIAKO  £T  SK.  TITIAHO  CONS. 


Complementum   tabul<e  majoris  sabsc/uentis.    Vide  tcxlum  Blamhini,   col.    977. 


ffeSS^^  ^>  2^^:^ 


Tf 


//^^" 


CHARTA  COHKLTIANA.  —  BLA^CHINI  WOMTIJM. 


975 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


976 


Disposilio  igilur  partium  hujus  cubiciiH  sacrisA 
mysleriis  ibidem  celebrandis  parali  sub  postremis 
persecutionibus,  cum  a^tatem  Silvestri  tam  proxime 
attingat/complura  nobisinsinuatqujB  miriflcecom- 
probantet  illustnnt  scripta  per  Bibliothecariumin 
Vita  Silvestri  et  successorum ;  et  idcirco  inter  Pro- 
legomena  visum  est  eamdem  proponere.  (Tnh  1.) 

Concameratio  cubiculi  adversum  aperit  ingredien - 
tibus  fornicem,  cujus  interior  recessus  in  angusta 
hujusmodi  area  imilatur  quodammodo  basilicarum 
absides,  quemadmodum  et  fornicis  ipsiusslructura 
comparari  potest  arcui  basilicarum  presbyteriis  im- 
posito,  quem,  ut  a  majoribusacrepimus^Jappellamus 
iriumphalem.  iEtas  Constantino  suppar  hunc  pra 
caeteris  ornare  consuevit  sacris  imaginibus,  pra-ser- 
tim  Christi  Domini  inter  apostolos  considentis.  Hoc 
certediagramma  primariae  omnium  ecclesi;e,  nempe 
basilica;  Salvatoris,  a  Magno  Constantino  fundatse 
in  Lateranis  sub  Silvestro  papa,  nobis  exhibet  Bi- 
blioihecarius  num.  :36:  «  Hujus,  inquit,  lemporibus  3 
fecitConstaniinus  Augustus  basilicas  istas,  quaset 
ornavit.  BasilicamConstantinianam,  ubi  posuit  ista 
dona:  Fastigium  argenteum  battutile,  quob  habet 
in  fronte  Salvatorem  sedentem  in  sella  in  pedibus  5, 
pens.  libras  102 ;  duodecim  apostolos  in  quinis  pedi- 
bus,  qui  pensaverunt  singuli  libras  nonagenas. 

Exemplum  Silvestri  et  Constantini  subsequentes 
aetates  nunquam  oblitx  non  modo  in  abside  ejusdem 
basilica;  Laieranensis,  sed  eliam  in  camera  triclinii 
ejusdem  patriarchii  a  S.  Leone  III  constructi/quae 
superest,  Christum  Dominum  et  apostolos  duodecim 
etiam  musivo  opere  cxhibuerunt.  In  reparationibus 
autem  basilicae  eosdem  apostolos  musivo  expressit 
sub  imagine  Salvatoris  in  concameratione  absidis 
Nicolaus  papa  quartusanno  l!^1 ;  et  novissimeCle- 
mens  XI,  decessorum  vestigiis  inhxrens,  beatos 
qpostolos,  fundamcnta  novae  civitatis  Jerusalem  in 
navi  ecclesiae  primaria  totidem  sub  andiculis  sive 
loculamentis  ab  Innocentio  decimo  eodem  consilio 
structis  solido  ex  marmore  ad  colosseam  amplitudi-  ^ 
nem  exciso  per  sculptores  aetatis  nostrae  prxcipuos 
Jussit  elaborari,  certatim  conferentibus  symbolam 
piiscimis  principibus  addecorandam  basilicamom- 
nium  principem  sacris  hujusmodi  imaginibusjuxta 
morem  aevi  Constantiniani. 

Non  secus  in  Vaticana  peractum  novimus  tum 

f»risca,  lum  nostra  setate;  cum  duodecim  aposto- 
orumimagines  totidem  rolumnis  vitineis  mposilas 
ad  coronandum  presbyterium  Gregorius  III  colioca- 
verit,  teste  Biblioihecario  num.  194,  quorum  figuris 
musivo  pariteroperecompositis  orn;jri  voIuitSixtus 
papa  quintus  absidem  amplissimam  a  se  fundatam ; 
frontem  vero  basilicae  a  se  constructam  Paulus,  ejus 
nominis  pariterquintus,  colossisChristumDominum 
et  duodecim  apostolos  exprimentibus  decoravit. 

Par  dispositio  legitur  ac  videtur  in  basilica  S. 
Pauli  via  Ostensi,  quam  a  terraemolu  concussam  bea- 
tus  Leo  tertius  cum  renovaret  ex  narratione  Biblio- 
thecarii  num.  380  et  381,  servata  veteri  forma:  In  q 
nave,  inquit,  fjnx  cst  snper  nltore  imnyincs  aurens 
obtulit  Christi  Domini  et  apostolorum  Pctri  et  Pauli, 
recentius  vero  llonorius  pap^i  III  in  tribunali  s  !U 
camera  presbyterii,  Christi  Domini  et  duodecim 
apostolorum  imagines  opere  musivo  de  more  com- 
pactas  restituit. 

Verum  consuetudinis  tam  receptae  et  confirmatae 
plura  neconferamus  exempla,  satis  superque  fuerit 
indicure  Altiris  pontilicii  cultum  in  solemnitatibus 
anni  pnvcipuishocunicoornamentoconstituisancto- 
rum  sciliet  apostolorum  staluissub  imagine  Domini 
crucifixi  collocalis.  non  secus  ac  rogatu  beati  Xysti 
ejusnoministorlii,  ValentinianusAu;:ustusnum.  iyo, 
obtulit  imat/inem  auream  cum  duodecim  portis  et 
apostohs  duodecim  ci  Salvntorcm  in  {fcmmis  prctio^ 
sissimis  ornatam  super  confessio7iem  bcati  Petri 
upostoli,  neaue  aliter  ac  in  Graecorum  Pontifica- 
JibussacrisChristiDomini  ac  duodecim  apostolorum 


imagines  foribus  sanctuarii,  sive  KpoOtSpco  imponuB- 
tur.  et  accensis  cereis  facibus  reddantur  conspi- 

CUff. 

Placuit  scilicet  Ecclesiae  catholicae  in  sacris  so- 
lemnibus  muneris  pontificii  Sacerdotem  setemoa 
secundum  ordinem  Melchis^ec  regio  cuitu  in  throM 
considentem  exhibere,  ejusque  regni  consessom 
apostolos  et  quodammodo  ouvOeovou;  repnesentare, 
utpote  in  duodecimsedibuscum  eo  jadicantes  doodd' 
cim  tribus  Israel,  hoc  est  universam  credentioa 
Ecclesiam,  ex  quo  communicato  cnm  illis  jure  sii 
regalis  sacerdotii  constituit  e  piscatoribas  princi|iei 
super  omnem  terram.  Imago  aatem  expressMf 
completae  in  Christiana  Ecclesia  hujasmodi  propbette 
tum  maxime  aflfulsit,  quando  in  pace  ipsi  ledditi 
sublatis  persecutionibus  licuitsabConstaalino  so^ 
cessoribus  in  thronisapostolorum  episcopis  ad  cbci- 
menicas  syuodosconvenire,et  judicia  orbis  ternrDa 
publice  exercere,  ac  de  divinis  humanisque  rebos 
ita  decernere,  illo  caeteris  praesidente,  qaemTicarii 
potestate  sua  fungi  prae  caeteris  voluit^  ut  ntoa 
esset  in  coclis  quidquid  hujusmodi  judicio  in  terris 
pronuntiaretur.  Tunc  inquam  oracuii  istias  pro- 
missio  completaac  manifestiorcum  evasissel,  utpole 
oculis  OrienUlium  et  Occidentaliam  regioo» 
exposita,  illius  quoque  imaginem  dedicari  tum  ■»- 
xime  par  fuit  in  sacris  aedibus,  abi  regiam  0U|Mft- 
tis  su:e  thronum  inter  mortales  statueredigiuunlar 
Hedemptor  noster,  cui  data  est  omnis  potesttsii 
coelo  et  in  terra.  Thronos  igitar  apostolioos  kiie 
inde  divinum  stipantes  et  coronantes  sire  can iai- 
ginibusapcstolorum  aquibusfundatisont,  sivecoi 
mysticis  figuris  seniorum  Apocalypseos  Agni  tkr»- 
niimex  propriissedibus  itaadorantiumsoleDDefBit 
appingere  ex  aetate  Constantiniana  tam  Insillcbii 
pace  Ecclesiae  excitatis,  quam  cubiculis  coBiDeieri»- 
rum,  eisdem  basilicis  de  proximo  praeladeDtitrai  ii 
fine  |)ersecutionum  ;  uti  cognoscimas  ex  hac  mtm^ 
rabili  cella  viae  Salariae  in  cryptis  S.  Hermetis,  ui 
Priscillae  cocmeterio  aflSnibus,  quam ex sepalcnlibu 
fidelium  inscriptionibus  liquet  quadriennio  adcpi- 
sitione  Silvestri  ad  sepulturam  ChrlsUaDoriD 
abhibitam  et  frequentatam  eorumdem  sacrls  flf- 
steriis. 

Perspectum  est  ex  Historia  Easebii  lib.  ix,ca^S, 
ipso  Constantino  imperante  unacam  conaortedoal- 
nationis  Licino,  Maximinum  in  Oriente  noD  ■liv 
utrique  eorum  quam  nostrae  fidei  infensam  toleiD* 
dixissebellum  sacris  Christianoram  ac  templisobi- 
quc  dirutis  et  solo  iequatis,  ut  in  cryptas  oONieie- 
riorum  confugere  ipsis  necesse  fuerit  ad  iicn 
mysteria  peragenda.  Ita  nempe  reDovaDda  M 
censuitedictaDiocletianietMaximiani,  qaibnspiBlo 
ante  saevitum  fueratcontra  religionis  nostrc  eotfv 
et  sacras  aedes  ad  synaxim  paratas :  tii  peneaU»* 
inquit,  lib.  vni  cap.  nlt.  cum  ab  eccMM 
eversionc  sumpsisset  initivm,  postmodum  fictowfif 
vario  tempore  rectorum  infestationibus,  hnffe  tfftra* 
proyressa  sit.  Quin  etiam  post  initas  cam  iaperii 
consortibus  pacissimulationestranquillam  ficrJ|(6sit 
statum  ne  semestri  quldem  integro  passus  est  per- 
manere  (/16.  ix,  c,  !2):  Dumquc  ad  subnmdm 
pacem  mhil  non  molitur,  primum  quidem  no$tn$  f 
conventibus  (tjvoooj)  qui  in  c(Pmeterii$  fieri  wlffteitf. 
nescio  quo  prsetcxtu  arccrc  conatus  esi.  PiebMit 
igitur  in  coemeteriis  constante  persecatione  Maxi* 
mini  in  Oriente,  et  per  iila  intervalla  pacis,  neri 
Christianorum  conventus  in  mariyrum  ccemeteriiii 
quedmadmodum  et  Romae  peragebantur  tyranoidai 
exercente  Maxeniio,  ejusdem  aequali  et  prototype> 
ut  idem  liusebius  observat. 

Verum  divina  Christi  virtus  ubi  tyrannos  delevit 
etad  nihilum  redegit  (quemadmodum  in  dedicatioii 
ecclesia^  apud  Tyrum  subiatis  persecutionibos  meot' 
ratum  fuisse  scribit  Eusebius  Hist.  Eccl.  lib*  ^- 
cap.  4,  pag.  374)  amicos  et  famiiiares  suos  opid 
omnes  non  mortales  modoj  verum  etiam  cttUstti  f^ 


CHARTA  CORNUTIANA.  —  BLANCHINI  MONITUM. 


978 


seuean^  Kautapostolls  ab  ipso  Dominatore  A  teriiPriscillae  via  Salaria,  cui  nomen  inditura  legi- 


t  lerne  judicioram  veluti  assessoribus  desi- 
,  sedium  quoque  suarum,  quas  in  terra  eo 
inte  fundaveranl,  successoribus  judicandum 
terrarum  in  synodis  oecumenicis  traderet; 
ante  vetabanlur  a  lyrannis  vel  subter  cryplas 
occulloscoi;cre,  invitabantur  jam  ab  Augustls 
nlum  provinciarum  ac  nationum  synodos 
e  celebrarent.  Jure  igitur  spectaculum  adeo 
lum,  divinitus  reservatum  aetati  ac  pietati 
inlini  setatis,  ejusdem  pietas  tum  cryptis  im- 
t,  quarum  ab  ingressu  paulo  ante  arceban- 
tnm  basilicis  quas  triumphali  cultu  paulo 
ccltavit. 

prosequamur  sacri  hujus  cubiculi  partes  in 
ie  perlnstrare,  quae  gestis  eorumdem  tempo- 
Iferunt  lucem  non  modicam.  Ut  igiturcogno- 
ins  in  apostolorum  tbronis  sedesad  iisdem  in 
'nndatas  et  successoribuscum  jure  episcopa- 


mus,  A^  cltvum  Cucumcris:  qua  de  re  consulendi 
Aringhius,  Severanus  et  Boldettus,  dillgentissimi 
duces  hujus  sacr^e  lopographiae.  Altera  flgura  femi- 
nam  stolatam  exhibet  vasvitreum  gestantem  semi- 
plenum  sanguine,  collecto  scilicetex  corpore  marty- 
ris,  aut  spongia  ex  loco  marlyrii,  quemadmodum 
Prudentius  describit,  aliique  proxtraae  aetatisaucto- 
res  a  laudatis  sacrorum  Coemeieriorum  scriptoribus 
passim  producti.  Tertia  deniquefigura  refert  mulie- 
rem  talari  veste  docenter  indutam  perinde  ac  se- 
cunda ;  plures  coronas  ex  frondibus  floribusquecom- 
pactas  manu  gestantem  corbe  pariter  frondibus  et 
floribus  pleno  propius  collocato.  In  martyrum  enim 
tumulatione  ac  translaiione,  praeter  c^lobia  a  beato 
Eutychiano  decreta,  substratas  fuisse  frondes  ac  flo- 
res  cognoscimus  ex  Augustino ;  a  quo  etiam  acce- 
pimus  consuetudinis  causam  aPrudentio  quoque  in- 
dicatam,  ut  scilicet  inspersi  rore    sanguints  pro 


dllas  significari,  subtus  fornicem  eisdem  se-  r  Christo  fusi,  aut  contactu  corporis  sacri  pro  Christo 


coronatum  visitur  imago  Pasloris  boni  oves 
itis,  hoc  est  pastorum  Principis  Christi  Do- 
cnjusad  exemplum  pastores  populorum  ab 
mslituti  formari  debent ;  atque  ita  prxesse 
sibi  concreditis,  ut  subesse  tamen  debeant 

oves  et  agnos  a  pastorum  Principe  vica- 
testate  regendos  suscepit,  ut  sint  unum  ovile 
8'pastor. 

lato  sub  fornicis  tegumento  deposita  visuntur 
ire  fiderium  Christi  corpora,  sed  praecipue 
mm  martyrum,quorum  indicationes  ex  appo- 
n§ninis  vasculosub  ipsa  Pastoris  boni  plctura 
xlraxit  curator  sacrarum  reliquiarum,  nec- 
;  ioculamento  inferiori,  altaris  in  morem  con- 
>,cnjus  supra  mensam  seu  marmoream  tabula  m 

localum  occludentem  sacriflcium  offerri  a 
lanfs  consuevisse  innumera  Ecclesiae  moni- 
probant,  «t  cum  iis  B.  Augustinus  testatur 


occisi,  flores,  etfrondes,  ac  brandea  excitarent  flde- 
liumanimos  tanquam  pignora  communis  fidei  ad 
martyrum  virtutes  imitandas,  et  patrocinia  apud 
Deum  conquirenda,  opemquedivinam  impetrandam : 
cujusmodi  expertum  narrat  episcopum  Lucillum  in 
translatione  reliquiarum  protomartyris  Stephani,  et 
piam  feminam  abepiscopo  Projecto  receptisfloribus 
in'  vectatione ejusdem adhibitis  a  caecitate  Hberatam 
(S.  Aug.  deCivit.Dei^lxb.  xxii,  cap  8). 

Observent  alii  praegrandia  ejusmodi  vasa  vitrea 
qualia  inmanibusalteriusfignraesanguinem  marty- 
rum  deferentis  iudicavimus,  amplitudinis  scilicet 
sesquipalmaris  ac  bipalmaris,  boc  in  coemete- 
rio  non  semel  occurrere;  quorum  vestigia  et 
impressiones  calci  loculos  occludenti  aJhaesernnt, 
crustis  vitreis  inauratis  ibidem  adhuc  conspicuis. 
Unum  vero  praecaeterisobservandum  in  alio  cnbi- 


culo  non  longe  ab  ingressu  cryptarum  effosso  snb 
wiiido  CivitateDei,cap.  ^:  «  Nec  tamen  p  fornicearcuato,eiquesimi!limoquoddescripsimas, 
iqntt,  iisdem  martyribus  templa,  sacerdotes,  ^  cujus  diameter  iripalmaris  indicat  vas  iliud  amplis- 
itsacrificiaconstitujmus,  quoniam  non  ipsi,      simis  lancibus  exaequatum  :  fortasse  ad  ministran- 

dum  in  plenisfidelium  conventibus,  quos  in  hoccoe- 
meteriocelebratosinpostremis  persecutionibus  com- 
probat  latepatens  area  aedificii,  ejusdem  coemeterii 
ad  ingressum  constructi  et  graphice  dellneati  ab 
Aringhio  lib.  iv,  cap.  37,  praefixo  nomine  S.  Silvani 
cumS.Bonifacioibi  olim  depositi.  Haec,  inquam, 
aliis  observandarelinquimus,  ut  ea  quae  ad  argu- 
mentum  a  nobisassumptum  spectant  unice  perstrln- 
gamus,  scilicet  regaleChristi  sacerdotiumab  aeterno 
Pontifice  secundum  ordinem  Melchisedech  suisapo- 
stoliscominunicatumeorumquesuccessoribus,  libe- 
ram  pompam  suae  dignitatis  explicuisse  his  etiam 
signis  a  pacifico  Salomone  Ecclesiae  sponsae  suae  tra- 
ditis  percathedras  seniorum  apostoiica  fundatione 
iii  antris  persecutionum  erectas,  et  in  pace  Ecclesiae 
perConstantinumparatasublimius  erectas  ad  regios 
thrbnos  basiiicarum.   Episcopales  vero  throni  orbi 


ns  eoram  nobis  est  Deus.  Honoramus  sane  me- 
leorum  tanquam  sanctorum  hominum  Dei, 
qne  ad  mortem  suorum  corporum  pro  veri- 
rtarnnt,  innotesceret  vera  religio,  falsis  reli- 
ns  flctisque  convictis;  quod  etiam  si  qui  an- 
tlebant,  tlmendo  reprimebant.  Quis  autem 
t  allquaodo  fidelium  stantem  sacerdotem  ad 

ITUU     SUPBR    SANCTUM    CORPUS     MARTYRIS    AD 

moREU  cuLTUMQUE  coNSTRUCTUM  diccre  iu 
08:  Offero  tibi  sacrificium,  Petre,  vel  Paule, 
prlane,  cum  apud  eorum  memorias  offeratur 
Dleos  et  homiues  et  martyres  fecit,  et  sanctis 
ngelis  coelesti  honore  sociavit, »  etc.  Huic 
Bue  Augustini  expressioni  respondet  alia 
I  snb  boni  Pastoris  efifigie  et  supra  martyris 
m  mensamque  allaris  in  pariete  colorata,  ubi 
pneris  in   fornace  Babyloniae    unius    Dei 


GonstanterasserentibusapparetangelusDei;  D  universo  magnificentiusexpositi  insynodisoecume- 


icet  intelligamus  divinitatis  testes  seu  Christi 
"es  honore  cnm  angelis  sociari  ab  Ecclesia 
:  sacris  litteris  oum  Augustino  edocta  id  sen- 
profiteri. 

I  etiam  ex  epistola  B.  Cypriani  ad  S.  Lucium 
scripta  in  persecutione  Decii  et  Yaleriani 
patriarchales  Urbis  basilicae  legunt  in  festo 
m  S.  Lucii  PP)  constat  quomodo  figura  trum 
nm  aptaretur  constantiae  contessionis  Roma- 
pontificum.  Quare  in  Komanis  martyrum 
»  frequens  occurrit. 

ris  frontem  quam  dicimusloculamentum  illud 
uit,  in  quo  tres  figurae  depictae  sunt.  Media  est 
s  sarculo  suo  hujusmodi  in  ciivo  ioculamenta 
Uis,  in  quo  crypta;  coemeterii  apertae  sunt. 
at  autem  V.  C.  dominus  Joannes  Marango- 
sacrorum  caemeteriorum  peritissimus,  has 
^rytas  pertinereposse  ad  illam  partemcoeme- 


nicis,  quemadmodum  aChristoDomino  potestatem 
obtinuerunt,  itaa  pietateprincipumaccessione  re- 
galium  insignium cumulati  ejusdem  majestatem  ubi- 
que  regnantem,  et  quasi  scabellum  pedum  suorum 
orbem  terrae  subdentem  le^aiis  a  se  constitutis  de- 
claraverunl.  Consularesigitur  sellae,  trabeae,  laticla- 
via  ministris  Christi  certatim  oblata  sunt  a  principi- 
bus,  uthumili  pastorum  pallioetpiscatorumpanuis 
substernerentur.  Sacrae  alurium  mensae  aurum  et 
argentumpotoriumabAugusiistricliniispassimcon- 
tributum,  ut  pretiosa  quajque  supellex  humani  fasti- 
gii  dedicaretur  in  veraedivinitatiscultum  subnovo 
foedere.  nonsecus  ac.  profana  iEgypliorum  spoliain 
tabernaculi  ornamenlum  sub  veteribus  tabulis  con- 
vt^rtebaniur.  Hinc  igilur  euianatlonga  illaseriesdo- 
nariorum  apud  biographos  ponlificios  insingulis 
ferme  Vitis  proprium  elenchum  aitexens  et  enume- 
raos,  praeteromnis  generisvasain  basillcU  ^s.V\VxxV\ 


AD  ANASTASIUM  PKIJLEGOMENA  BDIT.  ROM.-VATEC 


CHABTA  COBrroTlANA.  —  BUNCUINI  .MON[TDM. 


AD  ANASTASIUM  PBOLEGOMENA  EDIT.   HOM.-VATIC. 


CHARTA  CORNUTIANA.  —  BLANCHINI  MONITUM. 


966 


vestes  auro  ar(i;entoqne  textas,  coronas 
ac  pensiles  fibulatoria  gemmata,  senato- 
30S,  triumphantium  palmatas  ac  imperan- 
puram  qua  episcoporum.  qua  sacerdotum, 
tarum  capiti,  pedibus,  humeris,  pectori, 
ppensa,  veluti  spolia  pneclarissimorum  in 
munerum  elef^anter  composita  in  tropaeum 
iristi,  sacerdotum  humeris  ad  hanc  arcem 
lierusalem  importatum. 

0  locus  daretur  opportunus  enumerandi 
a  singula  levitica,  sacerdotalia  et  pontifi- 
;ros  in  usus  rite  deducta  partim  ab  imita- 
inae  institutionis  sub  Yeteri  Testamento, 
i  apostolica  traditione  sub  Novo,  aut  ex 
i  successorum  pontificum  et  conciliorum  in 
esiae  nitidiusexplicantium  mysteria  pote- 
hristo  Domino  sibi  et  Ecclesiae  attributXf 
|uam,  daretur  hic  opportunus  illa  ipsa 
idi.  Sed  modus  brevitatis  ProIe{2;omenis  im- 

ire  per  singula  non  permittit,  pnpsertim 
idepeti  possinta  liturgicarum  rerum  scri- 
)eritioribus,  et  sacrae  antiquitatis  exposito- 
iraequeori^ineset  incrementa  rel  vestiariae 
ihicos  Gcclesiaeordinespertinentis,  de  qui- 
ihilattigimusinfrain  notisad  S.Zosimum. 
imcontulit  ad  hsec  illustranda  eruditusin 
riptor  P.  Alexander  Wilthemius  soc.  Jesu 
in  suo  Dt/pticho  Leodiensi  ex  consulari  fa- 
mU,  Plura  congerenda  suppeterent  ex  no- 
brationibus  de  mitra,  pallio,  seu  Phrygio 
i,  sacrisque  vestibus,  olim  parata  prelo  in 
nesacri  corporis  B.  Leonis  Magni,  nec  ta- 
1.  Yerum  materies  cum  sit  par  operi  justae 
eropuscula  Prolegomenis  inserendaIo«*.um 
L  Unicum  ex  iis  seligam  adnotatum  ad  illu- 
historiamacindiciumpotestatissignificatae 
im  et  Phrygium  pontificale  :  quod  primus 
cum  referat  a  S.  Marco  pontifice  attribu- 
lopo  Ostiensi,  utpote  praedito  jure  conse- 
ntificis  Romani,  aliaque  monumenta  eccle- 
ioceant  transmissum  fuisse  beato  Cyrillo 

1  a  S.  Coelestino  papa,  ut  Ephesinae  synodo 
lepraesideret,  et  ab  aliis  Coelestini  succes- 
Dcessum  primatibus  palliumet  metropoli- 
lomassinum  Vet.  Discip/.  partei,Iib.ii.cap. 
tam  insigne  potestatis  collatae  supra  com- 
pi  aut  provinciaeepiscopos :  alli  vero  con- 
Uexandrinorum  pontificum  pallia  ita  esse 
edis  illius  fundationi,  ut  mosin  illaEccIe- 
it  ipsum  beati  Marci  pallium  sin^ulis  suc* 
s  in  ipsa  consecratione  induendi ;  haec  om- 
mac  Phrygiumepiscopale  innumeris  quae- 
subdunt. 

nnes  dis^^^olvi  posse  autumo  conspectu 
Qtiquarum  imaginum  quns  ex  Romanorum 
picturis  Camillus  cardinalisde  Maximis 
!git,  in  lecti^simo  illiuscimeliarchio  com- 
unum  codicem,  elegantissime  delineatum 
ariorum  Apelle  Peiro  Sancte  Bartoli.  Duo 
unm  Romanorum  concilia  his  in  picturls 
r  (Tab  lUet  III).  Singulis  praesidet  concilii 
adjecto  dignitatis  titulo  PRAESES  in  uno, 
ro  PRAESES  CONSILII.  Hic  vevQ  praeses  a 
inibusdiscriminanturornamcntosingulari 

circa  collum,  humeros  ac  pectus,  non  se- 
Ilia  sacrorum  antistitum,  praesertim  vero 
I,  quasi,  in  morem  fasciw  latioris^  quae 
lanos  La^ic/av/i nomenobtinuit,  et  in  com- 
Hiam  clypeatis  imagi  libus  Antoninorum 

subsequent:bus,  quandoque  pura,  quan- 
im  acu  picta  seu  phrygiata  exprimitur  : 
nsularibus  diptychis  a  Constantini  aetate 
eexhibeturacu  variataet  phrygiata,  quem* 

spectiire  licet  in  imagine,  auam  appono 
5  ex  Wilthemio  excusa  [Tab  IV)  apud  quem 
que  diptvchon  Bituricense  simili  ornatu 
epraesentat,  quemadmodum  et  in  diptycho 


A  regii  cimeliarchii  Magni  Ducis  impresso  a  senatore 
Philippo  Bonarroti  in  eruditissima  Appendice  ad  vi- 
treas  imaginescoemeteriorum,  et  in  aliis,  ab  eodem 
indic4^tis,  iiempe  ex  regum  Franciae  Gaza  antiquaria 
a  dominodu  Cangeediti  in  dissert.de  inferiorisa^vi 
numismatibus,  et  in  Divionensi  domini  de  Mare,  a 
D.  de  Partival.  inserto  libro  de  Utilitate  itinerandi . 
Universa  haec  monumenta  Romanorum  sculpturaaut 
pictura  efformati  nobis  insinuant,  illas  pectorales 
fascias  primum  fuisse  limhos  aeu  clavos  purpura 
contextos  et  assutos  orae  togarum,  unde  prastextae 
togae  magistratibus  majoribus  data^  dicunturetiam 
stante  republica  et  sub  Caesaribus  XU,  saeculo  au- 
tem  proximo,  scilicet  Antoninorum,  latioris  davi 
togae  attexendi  usus  invaluit,  praesertim  qua  parte 
pectori  et  humeris  circumfusa  toga  decenter  in  sinus 
complicabatur.  Progressu  temporis  (puta  sub  Tre- 
boniano  Gallo  et  consecutis  imperatoribus)  Phry- 
giati  operis  fasciae^  limbi^  clavi^  assuebantur  togae 

i^  palmataeconsularis  processus,  uti  nummi  complures 
probantcum  hujusmodi  insignibus  Triboniano.  Gal- 
lo,  Aureliano,  Probo,  Carino  Diocletiano,  Maximia- 
no  ac  Licinio  cusi,  praesertim  integerrimi  quos  as- 
servat  Gaza  antiquaria  eminentissimi  cardinalis 
Alexandri  Albani,  et  ostenduiit  diptycha  superius 
indicata,quaeaconsulibusdistribuebantur,  et  amicis 
transmittebanturtanquam  apophoreta  in  memoriam 
gesti  magistratus  ac  munerum  editorum. 

Rursus  perspectum  est  nostros  Christianos  an- 
tistites,  tum  in  Oriente,  lum  in  Occidente,  tam  intra 
Romani  imperii  fines quem  extra,  praeter  civilia  cor- 
pori  iiidumenta  quae  nationum  usus  communis  fe- 
rebat  et  moderatio  professionis  nostra;  approbabat, 
philosophicisnon  dissimilia  (puta  pallia,  sive  homo- 
phofia  communia,quaeetiam  mafortesaevo  sequiori 
dicta  sunt,  et  birros  laneos,  et  vulgares  tunicas), 
habuisse  quaedam  insi^nia  sacerdotii  sacristantum 
usibus  adhibenda,  ex  divinis  litteris  utriusqueTes- 

Q  tamenti,  Pentateucho  scilicet  et  Apocalypsi  ut  plu- 
rimumdeducta,  quae  munditiaetsimplicitateetpa- 
randi  facilitate  commendarentur.  Quorum  aliqua 
attigimus  in  notis  ad  R.  Zosimum  ;  ita  Jacobus 
apostolus  usus  dicitur  ab  Eusebio  vestibus  lineis  et 
frontali  lamiiia  seu  petalo,  quem  etiam  Joannes  in 
Asia  gestasse  traditur.  Pallia  sive  homophoria  et 
birri  pastorales  ac  dalmaticae  in  Actis  Cypriani  me- 
moraniurettunicaetrabeatai  sive  fasciis  quibusdam 
distinctae  visuntur  in  vetustissimis  sacrorum  coeme- 
teriorum  imaginibus  cxvitreislaminis  ubiapostoli 
repraesentantur  ti  viri  apostolici.  Haec  vero  moiii- 
menta  comprobant  palUorum  oras  et  tunicarum  ca- 
pitia  sive  insertiones  colli,  non  secus  ac  Aaronis 
humerale  instructum  capitio  textili,  loris  ac  tasniis 
sacei'dotalibus^  quse  etiam  adhibebantur  ad  frontalem 
laminam  Dei  nonine  inscriptam  cidari  coUigandam, 
quaedam  ornamenta  constituisse  pontificum  Chri- 
stianorum,  circa  humtTOs  praesertim  et  pectus,  quaa 
reducto  supra  caput  capitio  binH  sacerdotalis  etiam 

^  mitrae  specimen  referebant ;  quod  possem  non  solum 
dictis,  sedeiiam  vetustis  imaginibus  comprobare. 

His  igilur  indicationibuscompendiariis  munerum 
pontiflciorum  deductis  ab  institutione  sacrarum  lit- 
.terarum  et  a  communi  nationum  cultarum  usu  non 
abhorreniibus,  insignia  Christiani  sacerdotii  etiam 
prioribusEcclesiae  sieculis  constituebantur.  Quare  in 
musivis  imaginibus  basilicae  Liberianae,  per  Sixtum 
tertium  circa  initium  quinti  saecuH  curatis,  quarum 
icones  exhibentur  in  notis  ad  ejus  Vitam,  sacerdos 
Dei  summi  Melchisedech  pallio  et  capitio  purpureis 
limbis  lemniscato,  et  pectoral  fibula  gemmata  supra 
sternum  astricto  ornatus  rxhibetur,  non  secus  ac 
imagines  pontificum  nostroruin  in  basilicaS.  Pauli 
eodem  quinto  saeculo  procedente  sub  Leone  Magno 
depictae,  et  iccn  Pii  ejusnominis  primi  in  coemete- 
riis  martyrum  multo  ante  colorata,  cujus  typum  ex- 
cudiraus  in  ejus  Vita,  necnon  beatorum  Damasi  et 
Sixti,  e  vitris  coemeteriorum  delineatae.^  qaa^  tA<^ 


967  AD  ANASTASIUM  PROLEGOMBNA  BDIT.  ROM.-VATK.  988 

producimus,  (unicu   cjvsmodi  capitmque  ac  ixi(fis.\clesia  ab  episcopis  urdiDallbDfi  necnon  a  sdibim 
clavatit,  &\ie  phylaclerio,   llmbo,  clavo  seu  lascia     pontiliceadhibPM  eliam  hodie  consDeTit  VDlgodicu 
ornatis  et  pectorl  astrictls  per  /ibulam  rationali  Mo-    Formaie,  decoraUe  conspiciuntnr 
nuconondissimllem,  etab  ea  qux  in  Homana  Ec- 


HICCOMITES  XYSTIPORTAWT 

OVI    GX  HOSTE  TROPHAEA  g 

HIC    NVMEKVS  eROCERVM   SERVAT  | 

I  Hyi  jiliTAJlIA    CHSISTI  f 

BIC   FATEOR  BAftlASVS  VOLVIMEA    1 

CONDERE  MEMBBA  ' 

SED    GINBflES    TIMVI    5ANCT0S 
VEX.ARE    PIORVM 

'-rr  ar^iBif  Jrtsit-ipittrtls    <n    ininhulo  Ctfnu 

■ii  PrrUMJaei  »  SJtantaso   Br>iitf  SS.Xysl 

m  t'  serii--  -Mafir.  dt  aua-  C-ar-J.  Sarmaie  Anr^^,. 


Assut3ei|ituring(i(fE5ive(a!RUE,necnonlaiiiinaetbra-1 
ctex6Jrrufnundtori6usfanets,sivepaf2iiaapoKl[)ltci(,et 
ea-pitiiitacetiatal\h%u,  .1  fronte  In  occipulet  collum  ut 

filurlmum  rejectis  In  mlnistrando,  simplicem  illum  ac 
acile  parabiiem  culium  et  inslgnehierarchixepisco- 
palis  constitnebant  prioribussatcuiis.  Quando  vero 
posl  pacem  Ecclesix  partam  rcjigiosa  principi<m 
mHDidceniia  magDiflca  insignia  reitiK  majestaiisof- 
ferre  volnlt  in  ODsequium  ac  lestimonium  regalissa- 
cerdotii  CAmtJani,  prxsules  apostolici  ila  prospexe- 
ruutderotjs  offerentinm  sludtis  in  gestalione  pre- 
tlosorum  amictuum  Blis  aureis  intextorum,  quaies 
etiam  Hacario  Hierosolymitano  MagnusConstanlinus 
transmlsit,  Eusebios  teste  in  ejus  vita  ;  ut  veterum 
suorum  nnsquam  obliti,  quorum  prxstaniiam  supra 
cxteros  optime  noverant.  paimatis  consularibus  et 
angustis  trabeis  semper  imminere  voluerit  crueis 
DomiiiKx  regale  signum,  et  «ittas  illas  suas  lanens 
indices  pastoralis  mysterii  ac  polestalis  a  Deasibi 
collat».  HaB  quoque  ipsas  ut  accommodarent  fact- 
liorl  plebis  ChriBtianae  captui,  qux  ex  imilatione 
communis  consueludinis  magisiratum  hierarchise 
nostrEe  ordinem  eipedite  perciperei,  curaruntillas 
ita  disponere  circa  oros  paf/iorum,  collum,  brachia 


let  pectus  deceuter  circumplectentlam,  iit  ratloipu 
eestandi  a  laticlavio  prxsidem  dod  dlfferret  li  m 
pra^sule,  qui  cEeleris  auctoritate  etJnrisdietloDenw 
celleret.  Hujusmodi  igitur  pallii  ubiqM  ge$tatA^ 
cultas  soli  Romano  ponliflci  comjwtit  nnlvemfiBe- 
clesia  prlmaium  beatiPetri  obtineDti.Geleriaaatea 
eplscopis  patriarchaiia  jura  sive  metropolieaaer- 
cenlibus  intra  certos  llnes  suarum  dteeceseoD,  ciir^ 
cbatuum  elprovinciarum,  gestatio  tilins  onuMati 
concluditureodemlimilequoJurisdictlD^nfiilorDii- 
Quando  autemconti^itdeieKatioueRomuti  prcnlis 
extra  flnes  diceceseos,  exarcnatus  ant  prorincix  s»' 
proBcisci  ad  prxsidendum  mittentis  nomlnsiicris 
conciliis  cecumenicis,  quemadmodnm  cantieltCy- 
rillo,  per  deleealionem  Ccelestini  papae  protecioail 
prffisidendum  Bpbesinx  synodo,  tnnc  nnllnm  con- 
gruentius  insiene  transmttti  potuit  quam  /bida  iSa 
pontificalis  pallii,  ^ax  et  Phrygium  appeltata  (st 
licet  lanea  simplicique  textura  crnclbns  insifiilU 
constet,  ei  auocontextis  auro  stolis,per  ChiistianM 
principes  oblailsad  decoralionem  regalis  sacerdotii, 
ita  apiaricfepit,  ut  oculispopulorumasanellstin»»' 
ilem  concitii,  provincix,  aut  regionit  en  slmlliCDlta 
noscere,  statim  iodicarenteumdem  a  pontiflce  delfr' 


CHARTA  CORNUTIANA.  —  BLANCHINI  MONITUM. 


eatinD   viues  prxsidendi  extra  suos  fines  exercercA 
lilius  nomine  que  delegat^ai  et  ubique  prxsidel. 

Hxc  obiter  indicata  sufBcient  ad  aliqua  delibanda 
tle  origine,  disciplina  et  augmento  sacrarum  ve- 
stium,  prxsertim  vero  ponliflcalium  Christiani  sacer- 
dotii^auantum.  satisest  atligisse  in  Prolegomenis. 
Namillarum  singulas  prosequi  diligentius  et  con- 
ferre  Orienlales  et  Occidentales,  prxcedentes  dona- 
ria  principuin  cura  subsequenlibus,  spissi  voluminis 
materiem  pr:estai,  nec  pauca  requirit  addilamenia 
iconum  vetustarum,  qux  sine  gravi  typographi 
expensa  incidi  minime 


Hli  tamen  grave  non  erit,  quandoquidem  versa- 
mur  in  re  vestiaria,  ul  noairis  sumptibus  tum  alia 
hic  inserla,  lum  monimentum  perrarum  ex  xaeo 
sigillo  proferam,  dono  mibi  datum  abimmortalls 
merooriie  Prxsule  et  erndiie  an^iquitatis  laude,  ac 
morum  suavltate  el  integritale  non  minus  quam 
generls  nobilitate  prsestante  Leone  Stroiiio,  cujos 
lconemad  archetypimensuramdiligentissimeincldl 
cuniveram,  uon  modo  ut  rem  vestiariam  veterum 
excolerem,  sed  etiam  ut  historiam  Conslantini 
Magni  et  Sarmatarum  Langobardorumque  elsdem 
afSnium  illustrarem. 


Vttus  Sinillittm  anfum  palmarifi  w^initudims.  efosium  tn  Urbe.  rxhibfns  Midim.  nut  Ducem  portanm, 
tum  oris  in  lineamontis  tiim  corporis  rultu.  Vestes  Ihoraci  et  artuhua  valde  adstnr.tx  mnrtm  tmilantur  Sonna- 
lieum  :  consutx  ven,  ex  inslilis  (f/mi/cs  videmm  hodie  geriiib  Uelvetiis  prxtonanis)  et  tntcrula  lare  manicota, 
niiRC  ttiam  rftmta  nb  Himenris  HUjricis,  ac  finitimis  populis,  produnt  usum  Langohardorum.Pnul.  Biac.  lUi 
iv.  cap.  23.  fliira  in  'lcJ^tera.  tt  mnnubrian  bipennii  Amaionix  in  simstra,  tela  sunt  familiana  nobilibut 
Piilonis.  qui  eadem  appelmt  Buehecann  el  Bardis  ;  olim  vero  fuerant  Langobardomm  Prmcipts  aut  rega  Au- 
tkarit  cx  eornmdcni  historiaapudPaulumRiaconim  lib.  iii.cup.  31  Constantini  Maxtmt  nummui  m  *««•«* 
vicitui- :  et  indieat  foiiasse  dona  miUtaria,  ab  eodm  data  Scythis  et  Sui-malw  rmpmo  aA4\\w.  airt.  i^^^^^V 
post  eam  partnm  Victoriam  auspieioCrucis  DominioB,  ?i«im  Eusebiui  rrtulU  m  ejin.  wta.  W,  twt.^i*^" 
Ctyus  pTvpiereanimisma  reildimus,  Crucem  oblmdens  in  oro,  u  uictoriit  coroiwita. 


991 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


QCM 


Vetus  igitur  sigillum  aeneum,  palmaris  amplitu-  A  opere  illustrare  poterunt  provincias  singalas.  Mlbi 


dinis  modum  impfens  (si  crura  non  fulssent  deper- 
dita),  exhibet  miiitem  aut  ducem  barbarum  tum 
oris  in  lineamentis,  tum  in  corporis  cultu.  Vestes, 
thoraci  et  artubus  valde  aslrictae,  morem  imitantur 
Sarmaticum  in  columna  Marci  Antonini  expressum. 
Sed  hicconsutae  sunt  non  squammis  ut  in  columna 
Marci  Aurelii,  sed  institis  seu  fasciis,  quales  vide- 
mus  hodie  gestari  ab  Heivetiispraetorianis.  Interuia 
vero,  laxe  manicata,  nunc  etiam  retinetur  ab  Uun- 
garis,  Illyricis  ac  finitimis  populis.  Secunda  haec 
ratio  indumenti  prodit  usum  Langobardorum  a 
PauloDiacono  descriptum  lib.  iv,  cap.  23,  ex  pictura 
quam  Theodoricus,  Gothorum  rex,  in  palatio  Mo- 
Qoetiae  a  se  constructo  efformari  jusserat.  « In  qua 
pictura,  inquit,  manifeste  ostenditur  quomodo  Lan- 
gobardi  eo  tempore  comam  capitls  tondebant,  vel 
qualis  illis  vesiitus  qualisque  habltus  erat.  Siquidem 
verticem  usque  'ad  occipitium  radentes  nudabant, 


vero  haec  obiter  indicanti  satis  fuerlt  specimen  edi- 
disse  ad  notas  Vitae  Eleutherii  in  proviocils  Bri- 
tanniae,  quibusaetateConstantini  nova  partitiocoo- 
tigit  In  civlli  administratione,  adjecta  illa,  sive 
iilis,  quas  a  nomine  principis  appellare  pLicait: 
Plaviam  Csesanensem  et  Maximam  *  Csesariensem, 
subdivisam  deinde  in  Valentiam. 

Temperandum  igitur  estab  hujusmodi  excursu, 
et  in  breviorl  stadio  slstendum,  nobis  aperto  In 
hujus  sigllll  consideratione,  Constantlni  victorias, 
et  barbaros  imperio  associatos,  necnon  caltum 
vestium  et  ornamentorum  ejusdem  aetatls  proprinoi 
exhibentis. 

Porro  Sarmatas  fulsse  a  Magno  Constantlno  de- 
victos  circa  annum  321  non  modo  Eusebius  alilqiie 
historicl  et  chonologi,  sed  etiam  ejus  numml  le- 
stantur,  inscriptl  SARMATIA  DEVICTA.  Vlctorix 
tamen    suae  fructum    praecipuum    communicatam 


capilios  afacle  usquead  osdemissoshabentes,  quos  Q  fuisse  a  magnanimo  principe  hostibus   ipsis  ase 
jn  utramque  partem  dividebant.  Vestimenta  vero      ^    --^  .,      ...       ...^  j-  *,..„.  ^;.. 


eis  erant  laxa,  et  maxime  iinea,  qualia  Angli-Saxo- 
nes  habere  solent,  ornata  instltis  iatioribus  vario 
colore  contextis.  » 

Mistus  hac  in  icuncula  recognoscltur  usus  Sarma- 
tarum  in  vestibus  corpori  astrictis,  et  Langobar- 
dorum  In  tonsura  capilloram  anterius  usque  ad  os 
descendentium  (qualem  etiam  in  Gothis  ex  Sidonio 
Apoliinari  lib.  i,  epist.  2,  observant  Academici  Pala- 
tini  Mediotanenses  in  editione  Pauli  Diaconi  loco 
indicatosuae  praeclarae  collectionis  rerum  Italicarum 
tomo  primo,  pag.  460),  necnon  In  laxe  manicaiis 
tineis  interculis,  sive  induslisetin  multiplicibus 
institis,  sive  fasciis  supra  lineas  interulas  corporl 
universo  actrictis.  Arma  quoque  hoc  in  sigillo 
expressa  fuerunt  a  Langobardis  ac  Sarmatis  pro- 
miscue  usurpata,  quin  etiam  hodieque  a  mobilibus 
Polonis  Sarmatiam  incoleniibus  adhibentur.  Clava 
in  dextera  et  manubrium   bipennis  Amazoniae 


devictis  testatur  Eusebius  lib.  iv,  de  iliius  Vita, 
cap.  G  et  7,  quos  scilicet  et  intra  fines  Romani 
Imperli  lecepit,  et  agris  donavit,  et  idoneos  milita- 
ribus  copiis  ascripsit:  a  adeo  ut,  Inqalt,  feliciter 
sibi  cessisse  caiamitatem  suam  ipsl  faterentar, 
quippe  qui  barbaricam  feritatem  Romana  llbertate 
mutassent.  Hac  ratione  Deus  pturimas  barbarornm 
eentes  ejus  adjunxit  Imperio.  Quippe  ex  omnibos 
locis  iegatl  continue  ad  eum  accedebani  ;  qaaecan-^ 
que  apud  ipsos  pretioslssima  habentur,  donaei 
afferentes.  Adeo  ut  nos  ipsl  pro  foribus  palatll  va- 
rias  formas  atque  habitus  barbarorum  ordlne  stan- 
tium  aiiquando  conspexerlmus,  quorum  et  vestitns 
et  ornatus  dis|)ar  erat,  coma  item  et  barba  ionge 
disslmilis.  Torvus  aspeclus,  et  barbarus,  acterro- 
rem  incutlens,  corporum  enormis  procerltas,»  etc. 
Conspectus  hujus  icuncuiae  commentarlus  est  opli- 
mus  historiae  Eusebianae.  Sequitur  hisiorlcns ena- 

natlonibus  oblatas,  coronas 


in  aexiera  ei  manuorium   Dipennis  Amazoniae  in  p  merans  speciesa  vanis  nationiDus  ooiaias,  coronas 
slnistrapendenstela  sunt  familiaria  nobilibus  inter  ^  sciiicet  aureas.  diademata  gemmis  conferta,  vestes 


Polonos,   qul    eadem   appellant  lingua  vernacuia 
Buchecann  et  Bardis.  Parvam  securim  Inter  arma 

gestabat  Autharis  Lan^obardorum  rex«  teste  Pauio 
>iacono  llb.  ui,  c.  31,  de  Gestis  Langobardorum. 
Fuerit  Itaque  barbarus  iste  miles  sive  dux  hoc  in 
sigillo  expressus  e  gente  Sarmaiis  et  Langobardls 
finitima,  quam  sibl  Constantinus  Magnus  adjuuxit 
et  collatis  donis  iocupletavit  post  vicioriam  Sarma- 
ticam,  etad  nostrae  religionis,  institutacapessenda 
sua  munificentia  ac  pietate  perduxit,  uti  legimus 
apud  Eusebium  pauio  post  afferendum.  Idcirco 
etiam  alium  nummum  Constaniinl  Magni  ex  nostris 
clmellis  In  eadem  tabella  sculpendum  curavi  (praeter 
eum  quem  e  collo  suspensum  tanquam  niceterlum 
icuncula  ostendit)  in  quovictoriae  duaeexhibentur, 
coronam  et  scutum  populi  Romani  votis  inscriptum 
detinentes  supra  aram  saiutari  crucis  signo  in- 
scuiptam,  ut  Inslnuent  religiosiprincipis  expedi- 
tiones  et  victorias,  necnon  populi  Roraani  vota, 
non  spuriis  uti  antea  numinibus  suscepta,  sed  Deo 
vero  et  Salvatori  nostro  in  aris  ejus  cruce  insignitis 
oblata,  fuisse  directa  ad  fidei  Christianae  cultum 
cfferatis  etiam  in  gentibus  propagandum. 

Non  esset  fortasse  alienum  ab  elucidatione  his- 
toriae  Pontificalis  et  Christianae  religionis  latius 
exlensae  per  viclorias  Constantini  Maximi,  novam 
provinciarum  ordinationem  ab  eodem  principe  in- 
siitutam  in  Romano  imperio  considerare,  et  expen- 
dere  num  inde  suborU  sit  mutaiio  aiiqua  ineccle- 
siastica  partitionedioeceseon  prajsulum  Orientis  et 
Occidentis.  Verum  haec  nosabriperenllongiusquam 
parsii ;  cum  proxime  subseculis  gentium  barbara- 
rum  incursibus,  civilis  parlitio  regnorum  et  imperii 
ucciaentalisdesiiiodominiorumvicissitudineslonge 
diversas  intulerit,  quibuspariterexpendendis  pecu- 
iiares  tractatus  deberentur.  Praestat  hanc  spartam 
adornandam  relinquere  peritioribus,  qui  peculiari 


barbaricas  auro  etfloribus  intextas,  equos,  ciypeos, 
hastas  longas,  sagittas,  arcus.  »  Atqae  his  donis, 
Inqult,  significabant  obsequium  ac  societalem  ar- 
morum  ofl^rre  se  imperatori  si  vellet.  Ille  vero  a 
singulis  oblata  accipiens,  ac  seponens,  toi  tantaqoe 
eis  vicissim  donabat,  ut  momento  temporlsditissi- 
mos  redderet  eos  qui  dona  attulissent.  Sed  et  ei 
eorum  numero  nobilissimos  quosque  Romanisdi* 
gnitatlbus  ornabat,  adeo  ut  plerlque  eoram,  obllti 
reditus  In  patriam,  hic  apud  nos  manere  vo- 
luerint.  » 

Barbarus  iste  princeps  in  aeneo  sigillo  expressns 
nummum  Maximi  Constantinl  valta  ac  nomlne 
signatum  gestat  in  pectore,  donarium  scllicetcon- 
secutus,  et  fortasse  inter  itlos  nobilissimos  referen- 
dus  quos  Romanis  dignitatibusornabat.  Perpendent 
alil  num  appenslo  numismatis  et  nicexerli  ejosdem 
decollo  instar  torquis,  coUata  cum  gemma  mosei 
^  Odescatchil  Constanilnum  ipsum  exhibente  cam 
pensili  ex  colto  orbiculo  Christi  Domini  monograni' 
mate  inscripto,  quam  a  Petro  Sancte  Bariholi  inci- 
sam  vulgavit  exceli.  Brachiani  dux  cam  piaribos 
sui  cimeliarchii,  olim  regi  Christlnae  Suecorom 
reginae,  et  cum  nummis  filiorum  Caesaram  ejosdem 
principis  Labarum  prxferentibus,  eisdem  lltteris 
consignatum,  et  ad  lisdem  Caesarlbus  custoditum, 
pertineat  ad  Insignia  quinquaginta  illorum,  qaos  e 
numero  Protectorum  delegerat  ad  saluiare  iliad 
signum  servandum  ac  praeferenJum  ;  quandoqui- 
dem  et  in  Ravennati  musivo  Justinianl,  a  pluribas 
edicto,  nempe  a  Cangio,  Ciampino  aiilsque,  pro- 
teotores  iili  scutum  gestantChristl  monogrammate 
Insignitum  ;  num  vero  designet  foederatum  imperio 
principem,  cum  consuetudo  gestandae  pensilis  e 
colio  imaginis  Romani  imt>eratoriy  perducta  sit 
etiam  ad  Justinum  Seniorem,  a  quo  memorat 
Joannes  Malala  in  sua  Chronographia  sub  Jastiniano 


m 


CHARTA  CORNUTIANA. 


994 


ejus  filio  seripta  ^pag.  435)  Lazioram  regem  Zta-  A 
thinm,  Persarum  jugo  excusso,  CQnstantinopolim 
profectura  et  sacro  fonte  lustratum  cum  Christianae 
religioni  nomen  dedisset  donatum  fuisse  «  diade- 
mate  regio  more  Romano,  chlamyde  alba  holose- 
rica,  pro  purpureo  clavum  aureum  regium  haben- 
te,  cujusin  medio  sigillum  fuitanr^dacpiovimperatoris 
Justini  expressam  referens  imaginem.  Tunicam 
quoque  albam  paragaudiam»  rapayaudiov  aTixflcpiov 
quam  eruditi  notarum  editores  probant,  exSimone 
Thessalonicensi,  esse  etiam  vestem  sacerdotalem, 
eiex  Trebellio  Pollione  in  Claudio,  Parthicam,  quae 
loris  anreis  succingebatur), «  gestabat  aureis  pro 
more  reeio  clavisadornatam,  et  ipsis  etiam  impera- 
toris  effigiem  praeseferentibus.  »  Aureos  hujusmodi 
claTO  seu  limbos  tunicis  assutos  pro  regio  more 
episcopis  diaconisque  et  subdiaconis  postoblationes 
principum  ab  Ecclesia  adjectos  regium  Christi 
signum,  crux  scilicet,  a  qua  regnavit^  condecorat, 
jorepraelata  imaginibus  Augustorum,quae  in  Uzio-m 
rum  regis  tunica  Justinusaliique  principes  in  suis 
donariis  ad  fo^deratos  missis  impresserant;  cumet 
ipsi  Augusti,  exemplo  Constantini  edocti,  regiae 
stolaesuae  imposuerint  divinum  Christi  monogram- 
ma,  videndum  in  pectorali  ornamento  Justini  ac 
Jusiiniani  numismatibus  insculptum. 


Vestium  istarum  consideratio  nos  facile  adduce- 
retad  sacerdotalishierarchiaenostrae  insignia  sigil- 
latim  exponenda,  et  vcices  plurimas,  quae  barbarae 
videntur  in  Anastasio,  sed  e  fontibus  indicatis  Grae- 
di-Romanis  deductae  sunt,  exponendas«  nempe  Pa- 
ragaudes,  de  Crysoclavo,  Periclysin  de  Starausi^  de 
Tyrio,  aut  de  blattea' Byiantea  (num.  468,  4(59). 
Crucem  et  Gammadias  de  Chrysoclavo  (num.  446). 
Pallia  holovera  blntta  cum  tabulis  auro  tectis  de 
chlamyde,  vel  de  stoUt  imperiali  (num.  85)  et  hujus- 
modi  plures.  A  vestibus  deinde  procederemus  ad 
vasa  sacri  ministerii,  apud  Anastasium  pariter  oc- 
currenti»,  amas  argenteas  et  aureas^  gabata  electrina 
(num.  85),  coronam  pharan  ante  altare  (num.  64), 
Cruc^m  Diacopton  (num.  366)  et  similia.  Sed  con- 
trahenda  sunt  vela,  ne  opusculum  reddatur  obser- 
vationum  appendix,  et  ex  prolegomenis  tractatus 
procudantur. 

Chartam  itaque  donationis  proferam  additis  intcr 
uncos  castigationibus  quae  in  Bibliotheca  Barberina 
leguntur  parlim  impressae,  et  has  rotundo  chara- 
ctere  typographus  exprimet;  partim  ascriptae  ab 
erudito  aliquo  viro.  forlassis  ab  ipso  Suaresio,  et 
has  obliquo,  seu  corsivOf  ut  Italice  vocant,  reddi 
curabo. 


CHARTA   CORNUTIANA. 


Exemplar  authenticae  chartae,  unde  colligere  eam 
potuimus,  ecclesiae  Cornutianae,  videlicet,  ut  divino 
ministerio  subjecti,  competentem  possint  et  deloco 
cui  serviunt  habere  substantiam.  Illico  quoque  de- 
corum  putamus  ut  luminaribus  templum  quotidie 
divinae  rellgionis  ornetur,  et  ingruentibus  prae  tem- 
porum  prolixitate,  artis  (sartum)  tectum,  reparatio- 
nique  sumptus  hoc  nostro  munere  collatus  deesse 
non  possit.  Quibus  rebus  congruas  procuramus 
expensas,  ut  obsequium  nostrum  possitpropitiatio- 
nem  divinitatis  mereri.  Qua  consideratione  permo- 
tus,  largior  tenore  praesentis  paginae  ecclesiae  Cor- 
nutanensi  massae  juris  nostri  a  me  ipso  Dei  favore 
eijuvamine  constitutae,  atque  fundatae,  id  est  fun- 
dum  paternum,  Maranum,  fundum  montem  pater- 
numf  fundum  casam  Martis  fundum  vegetem,  qui 
esi  casa  Projeciici,  et  fundum  Batilianum  (excepta 
sigillosa  filia  Anastasii,  et  Pice  (imopicae)  Colono- 
rum,  quam  juri  nostro  retinuimus  atque  retine- 
mus).  Provincia  Picini  (Picem)  Tiburtino  territorio 
constitutos,  purae  ac  direcue  liberalitatis  tiiulo  pos- 
sidendos  cum  omnibus  ad  se  pertinentibus,  et  cum 
omni  Jure  instructo  atque  instrumento  suo,  sicut 
Ipse  possideo,  cumomniscilicet  onere  professionis 
soae,  vel  necessitate,  quam  cerium  est  formesia 
(formensia)  praedia  sustinere.  Donamus  etiam  eidem 
ecclesiae  solum  in  quo  constituta  est,  cum  area  sua, 
eia  praedicti  Praetorii  jureseparamus,  et  ad  facien- 
dos  hortos  vel  habitacula  ciericis  custodibusque 
largimur,  id  est  a  cava  arcus,  qui  mittitur  ad  Prae- 
torium,  etdeindeper  parietes.  qui  contra  Praetorium 
redeuntes  aream  ecclesiae  claudunt,  usque  trans 


apsida,  et  de  parietibus  ipsis  per  sepem,  quae  hortos 
inquilinorum,  qui  in  Praetorio  commanent,  videtur 

G  munire,  quae  sepis  descendit  per  regam  ante  ad 
viam  cavam,  sive  ad  Torum,  quae  redit  usque  ad 
arcum  supra  scriptum ;  ut  inter  sepem  ei  viam  ca- 
vam  post  apsida,  supradicti  clerici  hortos  possint 
habere.  Praeterea  eadem  largitate  offero  fundos,  id 
est  fundum  Callicianum,  casam  novam,  casam  Pra- 
ti,  casam  Marturi,  casam  Crispini,  fundum  Boari- 
cum,  et  casam  pressam  in  provincia  Picini  Tiburtino 
territorio  consiitutos.  Retineo  usum  fructum  in  vita 
mea,  eidem  Ecclesiae  catholicae  proprietatem  hujus 
epistolae  largitione  iranscribens,  ea  lege  et  condi- 
tione,  ui  cum  etiam  fructus  posi  obitum  meum  ca- 
pere  coeperii,  ac  sibimet  vindicare;  non  solum  so- 
lemnem  modoagnoscai  fiscalium  functionem,  verum 
etiam  propagationem  formarum,  quae  ab  omnibus 

13  dominis  hujusmodi  praediorum  dependi  consuevit. 
Impendo  argentum  quoque  ad  ornatum  ejusdem  ec- 
clesiae,  vel  celebritatem  sjuprascripti  myiteriisacro- 
sancti,  in  his  scilicet  speciebus,  id  esi  patenam  ar- 
genteam,  calicem  argenteum  majorcm  i,  calices 
argenteos  minores  ii,  jurceum  argenteum,  hamulam 
oblatoriam,  colum,  ihimiamatorion,  pharum,  can- 
^harum  argenteum  cum  catenis  et  delphinis  xviii, 
coronasargenteas  iv,  cumcatenulis  suis  et  delphi- 
nisviii,  cicindelas  argenteas  v  cum  catenulis  suis. 
Stantarea  (aTr,Sap'.a)  argentea,  et  in  confessione 
ostrea  argentea  ii,  cum  clavi  sua :  quae  omnes  spe- 
cies  appensatae  habeni  ad  stateram  urbicam  argenti 
pondo  quinquaginta  quatuor  uncias.  Septem  pharos 
xreos:  duos  habentes  delphinos  octonos  et  hermo- 


m 


AD  ANASTASIUM  PROLEGOMENA  EDIT.  ROM.-VATIC. 


096 


rias:  cantharos  aereos  majoressex  minores  xii,  et 
lilia  aerea  ii,  et  stantaria  {'sxTfidpioL)  serea  iiii,  nec 
non  et  in  palliis  pallium  holosericum  agnaphum 
auroclavum  i.  item  pallium  holosericum  tetrapho- 
rum  i,  mafortem  tramosericum,  rhodomelinum 
aquilatum.  Item  mafortem  e  teleoporphyro  tramo- 
sericum  opus  marinum;  item  alium  {pallium)  holo- 
sericum  luritatum  (luricatum)\  pallium  Cassioti- 
cum,  item  pallium  lineum  Aquitiinicum,  et  alia 
pallia  linea  quatuor. 

Et  pro  arae  ora,  vela  tramoserica  alba  auroclava 
ir,  vela  blattea  auroclava  paragaudata  ii,  vela  holo- 
serica  atba  auroclava  orthopluma  ii,  vela  tramose- 
rica  prasinopurpura  ii,  vela  tramoserica  leucorho- 
dina  ii,  vela  tramoserica  leucoporphyra  ii,  vela 
holoserica  coccoprasina  ii.  Item  alia  paratura  hoio« 
serica  vela  blattea  auroclava  orthopluma  ii,  vela 
tramoserica  aquilata  coccoprasina  ii,  vela  tra- 
moserica  holoblattea  ii^  vela  loricata  (luricata) 
melinoporphyra  uncinata  duo,  vela  holoserica  holo- 
blata  II,  vela  apoplacia  (apoblacia  sive  ad  ploblatea) ; 
coccoprasina  cancellata  rosulata  duo;  item  veta 
aptoblattea  coccoprasina  cantharata  v.  Item  alia 
paratura,  vela  linea  auroclava  ctavatura  quadra, 
duo  vela  linea  auroclava  paragaudata  clavatura 
rotundaii,  vela  linea  paragaudata  Persica  clavatura 
coccomelina  prasina  u,  vela  linea  paragaudata  Per- 
sica  clavatura  leucorhodina  ii,  vela  lineablatoserica 
paragaudata  ii,  velalineablatoserica  orthopluma  ii. 
Item  vela  linea  pura  xiv.  Item  ante  regias  basilicae, 
vela  linea  plumata  majora  fissa  numero  tria.  Item 
vela  linea  pura  tria.  Ante  consistorium  velum  li» 
neum  purum  i.  In  pronao  velum  lineum  purum  i,  et 
intra  basilicam  proporticia  (proporticibus)  vela  linea 
rosulata  vi,  et  ante  secretarium  vel  curricula  vela 
linea  rosulata  pensilia  habentia  arcus  ii.  Item  codi- 
ces,  Evangelia  iv,  Apostolnm,  Psalterium,  et  Comi- 
tem.  Illico  ante  omnia  cautione  prospiciens  ne  me- 


A  cum  (quod  absit)  observatio  cuUusque  ecclesiae  Cor* 
nutianensis  videaturoccidere,  ut  legem  et  conditio- 
nem  ponerem  donationi  meae,  ne  unquam  caillbet 
antistitum  presbyterorum  sibimetsuccedentinm,  vd 
clericorum  quidquam  ex  his  praediis,  vel  hortis,  vel 
speciebus  argenteis,  seu  vestibus  a  me  supra  desi- 
gnatis,  alienare  in  aliam  quolibet  titulo  unquam  li- 
ceat,  aut  certe  sub  occasione  cultus  divini  ad  alte- 
rius  ecclesiae  ornatum  qualicunqueex  hac  oceasione 
transferre.  Quod  etiam  in  his  observari  eadem  con- 
ditione  volo,  quae  futuro  tempore  fuerint  provoca- 
tione  nostrae  devotionis  adjecta,  quoniam  largitatis 
nostrae  praesentis  perpetuam  praefatae  Ecclesiaecupio 
pertineresubstantiam.  Quod  si  quidquam  dealieaa- 
tione  a  me  prohibita  fuerit  forte  tentatum,  taiie 

B  ego,  vel  haeres  hxredesque  sui,  vel  successor  sne- 
cessoresve  mei,  vel  qui  illis  deinceps  successerint, 
universa  quae  hujus  donationis  sunt  tenore  compre- 
hensa,  ad  suum  jus  proprietatemque  redocant :  qno. 
niam  quod  anobis  cogitatione  venerandae  religionis 
oblatum,  secundum  legem  et  conditionem  positaoi, 
licere  non  debet  cuicunque  personae  vel  alterius  eo- 
clesiae,  vet  praediiscujuslibet  depntare.  Hanc  auteD 
scripturam  donationis  Feliciano  notario  meoscri- 
bendam  dictavi,  eique  relectae  a  me  sine  dolo  malo 
manu  propria  subscripsi  et  gestis  allegari  propria 
voluntate  mandavi,  stipulantibusque  venerabiii  viro 
presbytero,  diaconibus  universisqne  clericis  memo- 
rataeecclesiae  deomnibus  supradictis  spopondi.  Sub- 
scripta  xv  Kal.  Maiarum,  domnoLeonePP.Augnsto 

C  quat.  Probiano  Y.  C.  coss.  FI.  Yalia.  Q.  Theudovins 
y.  C.  et  Inl.  et  comes  et  magister  utriusqae  militix 
huic  donationi  a  me  dictatae  et  mihi  relectae  prsedio- 
rum  omnium  suprascriptorum  argenti  et  vestinm. 
servata  et  in  perpetnum  custodita  «lege  et  conditione 
quam  eidem  donationi  imposui,  consensi  et  snbscri- 
psl,  salvo  stnlicet  usufructu  suprascriptorum  agro- 
rum,  quem  supra  eadem  mihi  scriptura  servavi. 


NOTJE. 


Hanc  chartam,  quae  primum  a  JosephoMaria  Sua- 
resio  ex  archivo  Tiburtino  publicata  est,  hiedenuo 
visum  est  recudere,  et  in  capite  omnium  veterum 
instrumentorum  apponere,  tanquam  antiquissimum 
monnmentum,  quod  Leone  PP,  (id  est  perpetuo) 
Aug.  quartum  et  Probiano  Y.  C.  coss.,  id  est  anno 
Christi  474  conditum  est,  ut  ex  Cassiodoro,  Marcel- 
lino  Comite  aliisque  fastis  constat.  In  multis  obser- 
vatu  dignis  non  leviter  praeterire  licet  id  quod  legi- 
tur  de  It6ro  Comite;  qui  Hieronymo  ascribitur  ante 
annos  octingentos;  certe  auctorem  Hieronymum 
aequalem,  aut  supparem  habet,  ex  hac  charta.  Ma- 

BILL. 

Yisum  est  aliquot  voces  ex  oblatis  vasis  ac  vesti- 
bus  hujusce  donationis  interpretari^  qute  in  Biblio- 
thecario  frequentes  cum  legantur,  texici  vices  sup- 
plere  possunt  ad  Vitas  Anastasianas.  In  textu  oc- 
currunt  juxta  sequentes  numeros. 

I.  Hamulam  oblatoriam.  Hamula  sive  amula  dimi- 
nutivum  vocis  Hama  seu  ama^  indicat  seaui6ris  aevi 
Bcriptoribus  urceolvm,  nostris  vero  ritualibus  in  li- 
bris  adhibetur  saepius  ad  illum  exprimendum,  in 
quo  aqua  ad  oblationem  sacrificii  vino  admiscenda 
ministratur  per  subdiaconum ;  licet  sumi  etiam  pos- 
sit  pro  utroque  urceolo  vinum  et  aquam  oblationis 


servante.  Illius  figuram  ex  veteri  argenteo  saeris 
imaginibus  opere  anaglypho  exstantibus  decorato, 
dedi  in  notis  ad  S.  Urbanum,  quas  vide.  Yidendi 
quoque  Altaserra  et  Bencinius  in  notis  adS.  Sylve- 
strum,  necnon  Cangius  in  Glossario  Med.  et  Inf. 
j.  Latin.  Panvinius  m  interpr.  vocum  obscurarnm  ec- 
^  clesiasticarum,  editauna  cum  ejusdem  supplemento 
ad  Platinam  de  Yitis  Pontlficum,  observat  amulm 
eiamam  eadem  significatione  adhiberi  etiam  a  vnl- 
gato  iiiterprete  sacrorum  Bibliorum  in  vertenda 
Graeca  voce  «puoKXa;  terlio  Regum  cap.  vii,  vers.  40. 
Quin  etiam  a  Columella  in  cultu  hortorum  hamulm 
legi  pro  vase  ad  aquas  continendas  adhibito. 

Aut  habilem  lymphis  hamulam  Baccbiqne  lagenaoi. 

Quare  non  tantum  medi»  et  infimae,  sed  etiain 
germanae  Latinitatis  vocabulum  habendum  et  aqna- 
rium  vas  indicare. 

II.  Colum.  a  Hoc  erat  vasculum  quoddam  (ait 
Panvinius  loco  laudato)  subtilissimis  foraminibus  ab 
imo  perforatum,  guo  vinum  ex  hamulis  in  calicem 
refundebatur.  »  Idcirco  ex  lamina  tenui  ducebatur, 
quemadmodum  etiam  nunc  in  officinis  aromaton(h 
rum  et  similibus,  ut  per  illa  foramina  exiguatraj^ 
ctus  liquoromnem  deponeret  faecem,  ne  scilicet  ma- 


d97 


CHARTA  CORNUTIANA. 


998 


leries  liquoris  in  calice  offerendi  qaidpiam  faeculen- 
tum  contineret.  Ordo  Romanus  probal  antiquitus 
adhibitum,  tunc  certe  necessarium  prodisciptina 
communicandi  sub  utraque  specie,  quaecopiosam  ma- 
teriem  cum  requireretad  consecrandum,  cavendum 
erait  ne  in  tanta  affusione  liquoris  itlaberetur  in  ca- 
licem  quidpiam  extraneum,  animalculaf  etc.  Eadem 
de  causa  adhibebantur  calices  majores  ac  minores 
hic  etiam  memorati.  Yide  figuram  colatorii  seu  coli 
in  notis  nostrisad  S.  Urbanum,  num.  3  et4,  ex  an- 
iiquo  cimelio  expressam. 

III.  Pharum^  etc.  Lampadem  cui  per  catenulas  in- 
ferne  suspensus  erat  cantharus  argenteus  latior,  ne 
scilicet  ex  lampade  commota  oleum  excideret  in 
pavimentum.  Catenaeautem  cantharum  istum  adne- 
ctentes  lampadi  per  delphinum  si^^illa  affabre  elabo- 
rata  eleganter  sustinebantur,  quemadmodum  etiam 
catenulaecoronarum  lampadis  in  morem  appensarum 
ita  infibulantur  :  coronas  argenteas  iv  cum  catenulis 
sias  et  delphinisvui,  Coronarum  suspensio  visitur  in 
diptychisconsularibusapud  Can^iumdissert.  deinf. 
spvi  numismatibus,  et  ante  thronum  episcopi  in  mu- 
sivo  Ravennati  atiisque. 

IV.  Cicindelas  argenteas,  Species  lampadum  di- 
versarumPanvinius  recognoscit  in  hiscepharis,can- 
tharis,  cerostotis,  coronis,  etc.  Ita  enim  scribit  in 
lexico  memorato  sui  additamenti  ad  Platinam  : 
ff  Fhara  Damasus  et  Bibliothecarius  Romanorum 
pontificum,  et  praesertim  S.  Silvestri  Vita,  phara 
canihara,  cerostata^  coronas,  delphinoSj  lychnos,  et 
/ynocAos  pro  diversi  generis  tampadibuset  lucernis 
in  ecctesiis  ardentibus  acceperunt.  Et  multis  erudite 
collatis  ad  illustrandam  voce pAarorum,  addit.  «Cur 
autem  pharus  cantharus  dicatur,  haud  certo  scio, 
nisi  in  formam  vasjs  magni  factusfuerit  in  extrema 
parte.  Nam  poculum  fuit  quod  Baccbo  tribuebatur, 
sicut  scyphus  Herculi  dictusa  cantharo,  quod  erat 
navigii  genus.  Pliniuslib.  xxxiii,cap.  U,  refertMa- 
rium  post  victoriam.  Cimbricam  cantharis  potasse 
Liberi  Patris  exemplo.  Virgilius  : 

Et  gravis  attrita  pcndcbat  cantbaras  ansa. 

Ulpianus  tradit  cantharos  esse  per  quos  aquae 
saliunt.  j>  Haec  Panvinius.  Recte  :  nam  patulis  vasis 
utrobique  liquor  excipitur. 

Cantnaros  igitur  ansatos  candelabro  impositos 
constituisse  pharacantara  ex  veteribus  anaglyphis 
arguimus  passim  occurrentibus  in  zophoris  templo« 
rum  ad  illustrandas  aedes  non  solumceris,  sed  etiam 
odorata  mistura  aliarum  specierum  flammam  nu- 
trientium,  aromatum,  balsami  stactis,  etc. 

Pinguiori  vero  materie  et  ingrati  odoris  succo  re- 
ferlisvasis  hodiepassim  collustrantur  viae  in  festis 
publicae  laetitiae,  vulgo  dictispade/Za?,  quae  \oco  pha^ 
racanthari  adhibentur  sub  dio. 

Cicindelas  quod  attinet  hic  enuntiatas,  Cangius 
ostendit,  ex  resto,  cidndelas  appellari  insecta  illa 
parvala  alaia  muscarum  instar,  quae  noctu  per  aes- 
tatem  collucent,  dicta  etiam  noctulicas.  Ex  illaruni 


Aieitur  similitudine  ellychnia  in  vtreis  lampadibas 
oleo  innalantia  cicindela  dicta  sunt,  ac  nomen  com- 
municarunt  ipsis  lampadibus  et  vasculo  metallico 
quibus  istxlampadesvitreae  includuntur. 

Stantarea,  Stanlarea  a  stando  denominata  Juxta 
eumdem  sunt  candelabra  per  se  stantia. 

In  confessione  ostrea,  Recte  idem  auctor  putat 
corrigendumesse  mendum  amanuensis,  ac  legendum 
ostia^  valvas  scilicet  ad  confessionem,  sive  in  in- 
gressu  presbyterii  appositas,  nam  sequltur  cum 
clavi  sua , 

Et  in  palliis.  Ab  enumeratione  vasorum  sacri 
ministerii  progreditur  ad  vestesetprimum  recenset 
sacerdotales,  pa//ta  scilicet  et  mafortes.  Deinde  vela 
quae  praetendunturaltari,  etregiis  basilicae  foribus, 
et  consistorio,  et  in  pronao,  et  ante  secretartum. 
Facile  constat  legenti  illarum  vestiumdifferentiasac 
nomina  peti  vel  ex  materia  serica»  aurea,  unde 
intexuntur,  vel  ei  texturx  forma,  siveaddito  clavo 

Q  seu  limbo  purpureo,  aureo,  sive  ex  flgura  ejusdem 
clavi  quadrata  aut  rotunda,  modo  ex  regionibus 
unde  afferebantur  :  quare  dicuntur  |>allia  Aquata- 
nica,  et  Cassiotica,  et  vela  Persica  ;  sive  ea  colori- 
bus  quibus  imbuebantur  :  albo,  rosaceo,  seurhodo- 
melino,  et  leucorhodino,  blatteoseu  purpureo  (nam 
eXoYTtov  Grsecis  est  conchilii  genus,  notantibus 
Cangio  et  Macro),  prasino  et  coccoprasino,  cocco- 
melino,  aquilato,  ac  similibus.  Qaid  sit  paragaudis 
dixi  supra  coL  993  occasione  icunculae  seneae 
institis  seu  fasciis  praecinctae,  quae  numisma  Con- 
stantini  Muximi  praefertpectoriaffixum,  essescllicei 
fasciam  latiorem  seu clavum  aureum  pro  regiomore 
aptatum  tunicae,  p-illio  nec  non  aliis  vestibus  ac  ve- 
lis,  undc  paragaudisnomen  illis  quandoque  obvenit. 
Nec  dissentiunt  lexicographi.  Macer.  Faragaudis^ 
fascia  sive  laticlavi  species  serico  et  auro  contexta^  qua 
vestium  extremitates  omabantur  :  ex  Cod, 
Paragaudes  purpureas  violacei  coloris  albo  pallio 

P  et  albx  tunicae  rite  adjunctas  ostendit  imago  Mel- 

^  chisedech  regis  et  sac^rdotis  a  S.  Sixto  tertio  in 
musivo  Liberianae  basilicae  expressa,  cujus  typum 
infra  damus  in  notis  ad  ejus  Vitam.In  ejusdem  ba- 
silicae  musivoarcus  triumphalisper  eumdem  Six- 
tum  pariter  efformato  scribae  Judaeorum  et  sacerdo- 
tes,  qui  Herodi  interroganti  de  loco  ubi  Christus 
nasceretur  Scripturas  prophetarum  ostendunt  indi- 
cantes  Bethlehem,  pallia  pura  pneferunt,  nullis  as- 
sutis  clavis,  sed  tantum  pectori  affibulata,  ut  in  ejas 
musivi  icone  per  nos  ibidem  allata  spectandum 
exhibemus. 

Pauca  haec  indicata  occasione  chartae  Cornatianae 
satis  fortasse  fuerintad  obsoletas  illas  vocesvaso- 
rum  ac  vestium  in  hisce  Vitis  memoratorum  inteHi- 

§endas,  aut  saltem  ad  cognoscendum  nullum  admo- 
um  in  Bibliotbecario  occursurum  ex  bujusmodi  vo- 
cabulis,  cujussigniflcaiioin  LexicisCangiiacMacri 
non  reperiatur..  Quarenec  Panvinianum  recudere  ne- 
cesse  ducimus,  nec  diutius  hisimmorari.  Blanchini. 


AD  ANASTASIUH  PROLEGOSfENA  EDIT.  ROH.-VATIC. 


Imago  Beali  Peiri 
Princyiis  Apoitolorum 
Xtale  Sancti  Silvettri  in  Eeclaia  Romima  assenata 
tttin  Epislola  Hadriani  I  ad  Carolum  M. 
quam  ita  exrpreasam 
in  'H.iisivii  Basiticx  Libcriana?  a  Sixto  in, 
ac  in  Til.  SS.  Praxedis,  ct  Cxcilix  a  Pasckali  I, 
et  a  Pontifidbus  Successoribus 
per  velustas  icones,et  Butlarum  signacula, 
dlligenter  ilelineavit  etincidit 
PetrusRolari  NobiHs  Vcronensis 
Romx  anno  MDCCXXVIll. 


CHARTA  CORNUTIANA. 


Imaginis  S.  Pauli  ApostoH 

Mtnle  S.  SHveslri  in  Ecclesia  Rmnam  custoditx 

ut  ex  £pistola  Hadriani  I  lecta  in  Syn.  Nicxna  II 

Hneamenfa  perieque  expresna 

in  Musivis  Liberiaitx  BasHicx  sub  Xysto  III 

;  Tituiorum  S.  Praxedis  et  S.  Cxcilix  sub  PaschaU  l 

aliisgue  vetustissimis  iconibm,  et  Bullis  Pontif. 

accurate  consectatus  incidit 

Petrus  Rotari  Nobilis  Veronensis 

Romx  anno  MDCCIXVIII. 


Patrol.   CXXVII. 


ANASTASII 


ABBATIS 

ET  ECCLESI^  BOMAN^  PBKSBYTEBI  ET  BIBLIOTHECABII 


HISTORIA 


ynis 


(Auctor  hujm  Libri  PQntificalis  fere  omnia  sua  mutuatur  ab  auctore  secundi  Cataloyi  (Reginae  Suev.  etColb.) 
quod  indicamus  in  tf:xtu  charactere  Italico  ;  illa  vero  qu3S  charactere  Romano  excusa  sunt,  aliunde  auet^ 
desumpsit ;  ut  quw  habet  de  martyrio  apostolorum  dnno  38  post  Christi  mortetn  et  de  ordinationibus  a  Petn 
et  Lino  peractis,  (Bdit.  Patrol.  ex  notis  a  Schelestr.) 

(In  notulis  ex  marglne  cditionis  Fabrotti  collcctis,  *  indicat  codicem  Velseri  coUatum  cum  Vaticano  ;  B,  lectioiies  a 
codd.  card.  Baronii ;  B,  ez  cjusdem  cardlnalis  sentcntia  ;  C,  ez  Conciliis  editis  per  Surium.) 


I.  SANCTUS  PETBUS  APOSTOLUS 

ANNO   CHRISTI   45,  CLAUD.   IMPER.   3. 


i  Beatns  Petrus,  apostolus  et  princeps  apostolorum,  AntiocAenus  *,  /llius  Joan^nis /ffo- 
vinciae  Galilxx,  vico  BethsaidsBy  frater  Andrex  b.  Primus  sedit  cathedram  episcopatiia 
in  Antiochia  annos  septem.  Hic  «  Petrus  ingressus  in  urbem  Ramam  sub  Neron^  Cxsan  \ 
ibique  sedit  cathedram  episcopatus  annas  viginti  quinque,  mensem  unum,  dies  octo  *, 

5  Fuit  autem  temporibus  Tiberii  Cxsaris  et  Caii,  et  Tiberii  Claudii,  et  Neronis '. «  Ek 
scripsit  duasFpistolasquae  Catholicm  ^nominantur,et  '^  Bva7iffeliumMarci,quiaMafCUi 
auditor  ejus  fuit  et  filius  ejus  de  baptismo  i .  Post  omnem  quatuor  Fvanffeliorum  fonkBf 
quae  ad  interroffationem  et  testimonium  ejus,  hoc  est  Petri,  firmata  sunt,  dum  iUiti 
Latine,  aliusque  Grxce,  et  alius  Hebraice  consonant  ^,  tamen  ^  ejus  testimonio  siuit 

10  firmata.  ITic  martyrio  cum  Paulo  coronatur  post  passionem  Domini  annis  trigintaocto 
^  qui  sepultus  est  via  Aurelia  in  templo  Apollinis,  juxta  locum  ubi  cruci/licus  est,j%sEU 
palatium  Neronianumin  Vaticano,  juxta  territorium  triumphale,  in  Ealendas  ■  Julias- 
Hic  fecit  ordinationes  per  menses  Decembrios  :  episcopos  vi ,  presbyteios  x, 
diaconos  vra. 

CATALOGUS  SUB  LIBEBIO. 

Petrus  annis  vinginti  quinque,  mense  uno,  diebus  novem.  Fuit  temporibus  Tiberii  Oesarifl, 
et  Caii,  et  Tiberii  Claudii,  et  Neronis  :  a  consulatu  Vinicii  et  Longini  usque  Neronis  e* 
Veteris  [Ms.  Bucherii  habet  Nervse  et  Veri].  Passus  autem  cum  Paulo  die  tertia  KalendM 
Julias  consulibus  SS.,  imperante  Nerone. 

NOTULiE  MARGINALES  FABROTTI. 

»  T.  I  Condl  deest  Antiochenus.  ^  Vide  Baron  tom.  1  Annal,  anno  39.  c  hinc.  ^  C  et  B,  Cltt- 
dio.  •  B,  ann.  24,  m.  5,  d.  II.  f  B,  Claudii  et  Neronis.  g  Vide  Bar  an  45  et  68.  »»  C,  et  canonlc». 
*  Vide  Baron  an.  44.  j  a  bapt.  k  c,  Hebr.  scribenles.  *  C,  omnia.  "»  Baron  ad  an.  69.  »  C,  in  Cil. 
^  C.  epis.  3,  dlac.  7. 


HISTORU  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PETRUS. 
YABLM    LECTIONES. 


4006 


B 


es  varuB  a  FahroUo   additx  (?^^rrtJ  A  sibi  imminere,  Clementem  episcopum  consecravit, 

eique  cuthedram  vel  Ecciesiam  omnem  disponendam 
commisit,  dii-ens :  Sicut  mihi  li^andi  et  solvendi 
tradita  est  a  Domino  meo  Jesu  Christo  potestas,  ita 
etego  tibi  committo,  ut  ordines  dispositores  diver- 
sarum  causarum,  per  quos  actus  ecclesiasticus  diri- 
getur  {Maz,  profligetur)  et  tu  minime  curis  sxculi 
deditus  reperiaris,  sed  soiummodo  ad  orationem  et 
praed  icationem  popuii  vacare  slude.  Post  hanc  dispo- 
sitionem,  martyrio  cum  Paulo  coapostolo  suo  coro- 
natus  cst,  post  passionem  Domini  anno  39.  Ilic  se- 
dit  in  episcopalu  Uom»  annos  25,  m.  2,  d.  8.  Se- 
pulius  est  autem  via  .4urelia  in  templum  Apollinis, 
juxtalocum  ubicrucifixnsestsecuspalatiumNeron. 
in  Yatic.  i,  ter.  tri.  iii  Kal.  Jul.  llic  fecit  ordina- 
tiones  per  mensem  Decem.  episc.  6,  pr.  10,  diac.  8. 

Ejmdem  varim  lectiones  ex  codice  Thuano 

altero . 

Incipit  liber  episcopalis,  in  quo  continentur  acta 
B.  Pontificum  urbis  Komx. 

\n  ep.  B,  Hier.  ••  Incipit  ep.  B.  Hieronymi  pres- 
byteri  ad  beatissimum  Damasum  episcopura  nrbis 
Uomae.  ibid,  nostra  humilitas,  sentire  cog.  qui  me- 
ruit.  Uescriptio  B.  Damasi  pap»e  ad  Hier.  p.D.e.v. 
R.H.  p.  sal.  temp.  sa<erdotalis  tamen  q.  g. 

Num.  4.  lin.  2,  Vico  Beihsaida.  lin.  3,  an.  7. 
Hic  B.  P.  /m.  4,  dies  3.  lin.  7,  filius  de  baptismo. 
lin.  ead.,  fontem.  ad  int.  Petri  firmalie  sunt.  dum 
alius  gr.  al.  heb.  al.  lat.  consonet,  t.  e.  t.  sunt  fir- 
matJP.  Hicordinavit.  Un.  12  iii  Kal.  lin.  13,  per  men- 
sem  Decembrem,  presbyteros  10,  diac.  7,  episcopos 
per  diversa  loca  numero  3.  Hic  ordinavit. 

Lectiones  varice  V.  C.  Luca  Holstenii  studio 
excerptce  ex  codicibus  Italia  prastantissir- 
mis,  Vaticanis  duobus,  Floreyitinis  duobus, 
Cassinensi,  Regio  et  Farnesiano,edit(B  vero 
a  V,  C.  Emynanuele  a  Schelestrate  tomo  I 
Antiquitatis  Ecclesia,  pag.  403  et  seqq.  a 
quo  etiam  ea  collata  sunt  cum  vetustioribus 
Catalogis  bibliotheccB  Cxsarxx  Vindobo- 
neyisis^  reginas  Sueciae  et  Colbertinas. 

Nnm,  1,  linca2Flor  2,  cathedram.  lin.  4  Flor. 
rfwo,  menses2,  dies3.  lin.  6,  Plor  et  Vatic,  cano- 
nicae.  lin.  10.  Flor.,  39.  lin.  12.  Vat.  etFkr.  iii  Kal. 
lin.  14  Florent  duo  et  Vat.,  diac.  VII. 

Lectionesvariaecodicis  Cavensis,excerptas  ab 
ill.praesule  Francisco  Penia,  Roman(B 
Rotae  auditore,  cujus  autographum  asser- 
vat2ir  in  bibliotheca  Otthobonianay  ut  docet 
hujus  modi  testimonium  operi  praefixum. 

<r  Prope  Salernuni  in  regno  Neapolitano  sita  est 

»  civitas  Cavensis.  et  in  ea  insigne  monasterium 

ordinls  sancii  Benedicti  congregationis  Cassinen- 


inem  ex  codicihus  Marquardi  Fre- 
1  primo,  B  secundo. 

.  lin.  4,  A,  annis 6,  /m.  ea^^.,  B)  mens.2,  dies 
),  B,  quae  canonicx'.  lin.  1,  A,  quie  post 
etc.,  firmatx;  £,  formatx.  lin  ead ,  B^ 
Hic  ordinavit  duos  episcopos,  Linum  et 
{Ui  priBsentialiter  omne  ministerium  sacer- 
urbe  Uoma  populo  vel  supervenientibus 
nt.  Beatusautem  Petrus  orationiet  pr;edi- 
populoserudiens,  vacabat.  Hic  cum  Simone 
Jtas  disputationes  habuit,  tam  ante  Ncro- 
m  ante  populum,  et  quos  B.  Petrus  ad  fidem 
iggreji^abat.  ille  per  mngicas  deceptlones 
it,  et  dum  diutius  altercarentur,  Simon 
itu  interemptus  est.  Hic  beatum  Clementum 
m  consecravit,  eique  cathedram  et  Eccle- 
aem  disponendam  commisit,  dicens  :  Sicut 
^ernandi  tradita  est  a  Domino  meo  Jcsu 
^otestas  Ii<;andi  el  solvendi,  etego  tibi  com- 
t  ordinans  dispositores  diversanim  causa- 
quosactus  ecclesiasticus  profligetur,  tu  mi- 
;uris  sa>culi  deditus  reperiaris,  sed  solum- 
tioni  etpra.'dicare  populo  vacare  stude.  Post 
)Ositionem,  martyrio  cum  Paulo  coronatur. 
l  et  B,  Diaconos  7. 

m  Fabrotti  lectiones  ex  tribus  codici- 
^^egio,  Mazarino  et  Thuano  excerptce. 

\t.  B.  llier  »  deest  inscriptio  :  qua  gesta  sunt, 
1.  ib.  nostra  .sanctitas  r.  m  ora :  al.  humili- 
iens.  Et  moxy  quis  meruerit,  elc.  Epist.  Da- 
llieronymum  :  temporum  sacerdotalium.  Ve- 
n  gesta  P. 

,  in  ora  c.  Maz. :  Liber  iste  intitulatur  : 
de  Gestis  Pontificum.  Sed  cujn  non  potuerit 
iua  tempora  scribere,  quod  supcradditum  est, 
'ist  auctoriSy  cujus  nomen  non  ieneo.  Vervm  Q 
Gelasii  pnpae  II  quidam  Pandolphus  ostia-- 
fnat  se  ista  scripsisse^  quod  intelligi  potcst 
to  opere  usque  ad  sua  tempora^  vel  de  Vita 
antum,  quod  ex  Vita  Paschalis  secundi  con- 
cet. 

i  in  cod.  M. :  Incipit  series  Pontificum  Ro- 
D,  qai  in  sede  B.  Petri  apostoli  ab  ipso  us- 
100  tempus  sederunt.  Et  in  ora :  Dominus 
)8os  Christus  l.  Summus  pontifex  nascitnr 
0  Imperii  Aug.  annis  33,  m.  3,  in  hoc  nu- 
KiC  trigesimo  anno  baptizatns.  reliquum 
iraedicavit.  Post  ejus  passionem  anno  se- 
iDuit  Petrus  apostolus  in  partibus  Orienfis 
m  annis  4,  deinde  anno  Domini  38  venii 
am,  ubi  sedit  annis  7,  d.  8:  deinde  venit 
ubi  sedit  annis  25,  m.  7,  d.  8. 
4,  Hn.  1  deest  et  lin.  2:  Ap.  natione  Gali- 
lcrra  Belhsayda,  filius  Joannis,  frater  An- 
Imas  sedit  in  cathedra  episcopali  apud  An-  ^ 
ainDis7;fuitauiem  te.nporibusTiberiiCaes. 
aligulae,  et  Tib.  CI.  et  Neronis.  Lin.  6,  qui 
.  et  filius  in  bapt.  Post  omnium  q.  ad  inter- 
smejustestimonio.  hocestP.  f.  s.  dumalius 
lius  Hebraice,  aliusLatine  consonent.  Lin. 
irdinavit  Uoma^  duos  episcopos,  Linum  et 
lui  prxsentialiteromne  ministerium  sacer- 
urbe  Roma  populo  vel  supervenientibus 
Qt.  B.  autem  Petrus  ad  orationem  et  pne- 
im  populum  erudiens  vacabat.  Hic  vero  cum 
fago  prius  in  Judxa,  et  postea  RomsG  tam 
)nem  imp.  quam  et  ante  populum  multas 
ones  habuit,  et  quos  Petrus  ad  fidem  Christi 
at,  ille  per  magicas  deceptiones  scj^regabat. 
diutius  altercarentur,  Simon  divino  nulu 
tus  est.  Petrus  vero  sentiens  diem  mortis 


» 

D  sis,  sub  invocatione  SS.  Trinitatis  In  eo  mona- 
»  sterioantiquus  liber  vetustis  characteribus  scri- 
»  ptus  de  Vitis  pontificum  Romanorum  exstabat. 
»  Hunc  librum,  instante  D.  Antonio  de  Aquino, 
»  qui  illum  in  eo  monasterio  invenerat,  et  D.  Cae- 
))  sare  Baronio  petente,  D.  cardinalis  Montaltus, 
A  ejusdem  ordinis  protector,  anno  1593  Romam  af- 
»  ferri  jussit.  Cumque  ego  Franciscus  Penia,  Rotae 
a  auditor,  eumdem  llbrum  nactuse&sem,  eum,  ser- 
»  vatis  eisdem  characteribus,transcribi  mihi  cura- 
»  vi,et  perme  ipsumcumantiquoexemplari,inquo 
»  sunt  frequentessol(£Cismi,ob  imperitiam  fortassis 
»  scriptoris,  contuli,  utapparet  in  hoc  libro.  » 

Hac  praemissa  notione,  sequitur  contextus  libri, 
in  quo  primum  occurrit  Catalogus  Pontificum  Kc- 
clesiae  Conslantinopolitanae,  fortisse  assutiis  codici 
Anastasiano.  Tum  leguntur  epistolae  duae,  B.  Hiero- 


epjstolem  exhibet  editis  Fabrolti  ?  deest  iu  editione  Homano  Vaticana  quam  scquimur.  Edit. 


4007 


ANASTASll  BIBLIOTHECARII 


4006 


B 


nymi'nomine  ad  B.  Damasum,  et  Damasi  papae  ad  A 
Hieronymum  inscriptx.  Deinde  sequuntur  Catalogi 
infrascripti  Pontif.  Rom.  a  S.  Petro  ad  Gregorium 
YU,  unde  conjectura  suboritur  de  codicis  setate.  In 
postremoCatalo^o,  servatacodicis  lectione,  obscura 
ejas  loca  et  vitia  crassiora  ex  Baronlo  corrigenda 
adnotavimus. 

Indigulum  i7i  quo  loco  unusquisque  requiescit 
pontificum  Romanorun. 

IN  VATICANO. 

I  Petrus 

II  Linus 

III  Clelus 

y  Anacletus 
•VI  Evaristus 
YIII  Xystus 
IX  Telesfor 
XYginus 
XllPius 
*XIII  Bleulher 
XV  Victor  • 
XLVIl  Leo 
•XLVIII  Simplicius 
LI  Gelasius 
LII  Anastasius 
Llll  Symmagus 
LIV  Hormisda 
LV  Johannes 
LVI  Felix 
LVII  Bonifatius 
LVHI  Johannes 
LIXAgapitus 
LXII  Pelagius 
LXIII  Johannes 
LXIV  Benedictus 
LXV  Pelagius. 
•LXVI  Grcporius 
*LXVI  Savinianus 
LVIH  Bonifatius 
LXIX  Bonifatius 
LXX  Deusdedil 
LXXI  Bonifatius 
LXXII  Honorius 
LXXIII  Severinus 
LXXIV  Johannes 
LXXV  Theodorus 
•LXXVH  Bugenius 
LXXVm  Vitalianus 
LXXIX  Adeodatus 
LXXX  Donus 
LXXXI  Agatho 
LXXXII  Leo 
LXXXIII  Benedictus 
LXXXIV  Johannes 
LXXXV  Conon 
LXXXVI  Sergius 
LXXXVH  Johannes 
LXXXVIH  Johannes 
LXXXIX  Sisinnius 
XC  Constantinus 
XCIGregorius 
XCII  Gregorius 
XCIII  Zacharias 

IN  CYMITERIO  CALIXTI. 

XI  Anicitus 
•XIII  Soter 
XVI  Zeferinus 
•XVHIAntheros 

XX  Pontianus 

XXI  Fabianus 
XXHI  Lucius 
XXIV  Stephanus 

» In  exempt.  Penia  mendose  XLV. 


XXV  Syxtus 
XXVIHEuthiceanus 

XXIX  Gaius 
XXXIl  Rusebius 
XXXHI  Meltiades 

IN  CYM.   PRISCILLE  VIA  SALARIA 

XXX  Marcellinus 

XXXI  Marcellus 
XXXIV  Silvester 
XL  Siricius 
XLV  Celeslinus 
LXI  Vigilius 

L  Felix 

•XLIH  Zosimus 
XLVI  Systus 
•XLVIII  Hilarus 

IN  CYMITERIO  CALOPODl  VI A  AVRELIA 


AD  SCM  PAVLVM 


AD  SCM  LAVR 


•XVIICalistus 
XXXVI  Julius 


D 


AD  SCAM  FELICITATEM  VIA  SALARIA 

XXXVHLiberius 
•XLIH  Bonifatius 

AD  VRSY  PILEATV  PORTVM. 

XLI  Anastasius 
XLII  Innocentius 

IN  PONTV  IN  MARI. 

IV  Clemens 
•VIAlexanderMH.  VI 

VlA  NVMENTANA. 

•XVIH  Vrbanus 
•XVII  Fellx 

VIA  AVRELIA. 

XXVI  Dionisius 

XXH  Cornelius 

XXXV  Marcus  in  cym.  suo  via  Ardeatin. 

XXXVIII  Felix,  in  cym.  suo  via  portu 

XXXIX  Damasus  in  cymTsao  via  Arde 
LX  Siiverius,  In  pontias 
•LXXVII  Martinus,  in  acersona 

Nunieros  in  codice  Penix  mendose  iteroM,^ 
nohis  asteriscis  notatoSy  corriffere  poUtt^ 
ejusdem  sequenti  Catalogo 

I  Dom  Petrus  sedit  annos  xxv.  mensem  i,diesvui 

II  Linus  sedit  annos  xi,  menses  iii,  dies  xii 

III  Cletus  sedit  annos  ix,  mensem  i  dies  xi 
IV.  Clemens  sedit  annos  ix,  menses  xi,  dies  x 

V  Anadetus  sedit  annos  xi,  mensem  i,  dies  vn 

VI  Evarestus  sedit  annos  xiii.  menses  vii,  ditfa 
Vil  Alexander  sedit  annos  x,  menses  vi,  dies  ii 

VIII  Sixlus  sedit  annos  x,  menses  iii,  diesni 

IX  Telesphor  sedit  annos  xi,  menses  ii,  dlet  v^ 

X  Yginus  sedit  annos  iv.  menses  iii,  dies  vi 

XI  Anecitus  sedit  annos  ix,  menses  iii.  dies  lU 
*  Xli  Pius  sedit  annos  xi,  menses  iv,  diesiii 

XIII  Soter  sedit  annos  ix,  menses  iii,  dies  xx 

XIV  Eleuther  sedit  annos  xv,  menses  vi,  diei  v 

XV  Victor  sedit  annos  x,  mensem  i  dies  x 

XVI  Zeferinus  sedit  annos  xvii,  menses  iii,  ditf ^ 

XVII  Calixius  sedit  annos  vii,  menses  ii,diesx 
XVHI  Urbanus  sedit  annos  viii,  mensesxu^i^ 


XII 


XIX  Aniheros  sedit  annos  xii,  mensem  i  dlesx 

XX  Pontianus  sedit  annos  v,  menses  ii,  dies  u 

XXI  Favianus  sedit  annos  xiv,  menses  xi,  diesxi 
XXH  Cornelius  sedit  annos  iii,  meni^  !i,diesi 
XXIII  Lucius  sedit  annos  iii,  menses  ni,  diesii 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PETRDS. 


4040 


V  Stephanus  sedit  annos  iii,  menses  ii,  dies 

^  Syxtus  sedit  annos  ii,  menses  xi,  dies  vi. 

I  Dionisius  sedit  annos  ii,  menses  iii,  dies  vi. 

II  Felix  sedit  annos  ii,  menses  x,  dies  xxv. 
^m  Euticianus  sedit  annos  vii,  menses  x,  dies 

'IIII  Gaius  sedit  annos  xi,  menses  iiii,  dies  9. 

I  Marceilinus  sedit  annos  vi,  menses  ii,  dies 

II  Marcellus  sedit  annos  v,  menses  vi,  dies 

III  Eusebius  sedit  annos  ii,  menses  ii,  dies 
LUl  Meltiades  sedit  annos  iti,  menses  vi,  dies 
LIIII  Silvester  sedit  annos  xxiii,  menses  i, 

■ 

LY  Marcussedit  annos  ii,  menses  viii,  dies  xx. 
LVI  Julius  sedit  annos  xi,  menses  ii,  dies  v. 
LYII  Liberius  sedit  annos  x,  menses  iii,  dies 

lYUl  Felix  seditannum  i,  menses  iii,  dies  ii. 
LYIIII  Damassus  sedit  annos  xviii,  menses  ii, 

Siricius  sedit  annos  xv,   menses  xi,  dies 

Anastasius  sedit  annos  ii,  dies  xxvi. 
Innocentius  sedit  annos  xv,  menses  ii,  dies 

I  Zosimus  sedit  annum  i,  menses  viii,  dies 

[III  Bonifatius  sedit  annos  iii,  menses  v,  dies 

Celestinus  sedit  annos  viii,  menses  x,  dies 

l  Syxtus  sedit  annos  viii,  dies  xviii. 

[I  Leo   sedit  annos   xxi,   mensem   i,   dies 

[II  Hilarus  seditannos  vi,  menses  iii,  dies  x. 

[Hi  Simplicius  sedit  annosxv,  dies  vii. 

lix  sedit  annos  viii,  menses  xi,  dies  xvii. 

elasius  sedit  annos  iiii,  menses  viii,  dies 

i. 

knastasius  sedit  annum  i,  menses  xi,  dies 

^ymmachussedit  annos  xv,  menses  vui,  dies 

Hormisda  sedit  annosviiii,  dies  xvii. 
ohannes  sedit  annos  ii,  menses  viii,  dies 

^eUx  seditannos  iiii,  menses  ii,  dies  xiii. 
Bonifatius  sedit  annos  ii,  dies  xxvi. 
;  Johannes  sedit  annos  ii,  menses  iiii,  dies  vi. 
I  Agapitus  sedit  menses  xi,  dies  xviii. 
ilverius  sedit  annum  i,  menses  v,  dies  xi. 
Yigilius  sedit  annos  xvii,  menses  vi,  dics 

Peljigius  sedit  annos  iiii,  menses  x,  dies 

l  iohannes  sedit  annos  xii,  menses  xi,  dies 

'  fienedictus  sedit  annos  iii,  mensem  i,  dies 

Pelagius  sedit  annos  x,  menses  ii,  dies  x. 
[  GG.  sedit  annos  xiii,  menses  vi,  dies  x. 
USavinianus  sedit  annum  i,  menses  v,  dies  ix. 
[II  Bonifatius  sedit  menses  viii,  dies  xxviu. 
L  Bonifatius  sedit  annos  vi,  menses  viii,  dies 

Deusdedit  sedit  annos  iii,  dies  xxiv. 

I  Bonifatius  sedit  annos  v,  dies  xiii. 

II  Uonorius  sedit  annos  xii,  menses  xi,  dies 

III  Severinus  sedit  menses  ii,  dies  iv. 

[V  Johannes  sedit  annum  i,  menses  ix,  dies 


A     LXXV  Theodorus  sedit  annos  vi,  menses  v,  dies 
xviii. 
LXXVI  Martinus  sedit  annos  vi,  mensem  i,  dief^ 

XXVI. 

LXXVII  Eugenius  sedit  annos  ii,  mensea  viii,  dies 

XXIV. 

LXXVIII  Vitalianus  sedit  annos  xiv,  menses  vi. 

LXXIX  Adeodat.  sedit  annos  iv ,  mens  ii , 
dies  V. 

LXXX  Donus  sedit  annum  i,  menses  v,  dies  x. 

LXXXI  Agath.  sedit  annos  ii,  menses  vi,die8  iii. 

LXXXII  Leo  sedit  menses  xi,  dies  xvii. 

LXXXIII  BenedicL  sedit  menses  x,  dies  xii. 

LXXXIV  Johannes  sedit  annos  vi,  dies  ix. 

LXXXV  Conon  sedit  menses  xi,  dies  xxiii. 

LXXXVT  Sergius  sedit  annos  xiii,  menses  viii. 

LXXXVII  Johannes  sedit  annos  iii,  menses  ii, 
dies  XII. 

LXXXVIII  Jobannes  sedit  annos  ii,  menses  vii, 
3  dies  XVII. 

LXXXIX  Sisinnius  sedit  dies  xx. 

XC  Constantinus  sedit  annos  vii,  dies  xv. 

XCI  GG.  sedit  annos  xvi,  menses  viii,  dies  xx. 

XCII  GG.  sedit  annos  x,  menses  viii,  dies  xx. 

XCIII  Zucharias  sedit  annos  x,  menses  iii,  dies 

XIII. 

XCIV  Stephanus  sedit  annosv,  dies  xxix. 

XCV  Paulus  sedit  annos  x,  mensem  i. 

XCVI  Stephanus  sedit  annos  iii,  menses  v,  dies 

XXVIII. 

XCVII  Adrianus  sedit  annos  xxiii,  menses  x,  dies 

XVII. 

XCVIII  Leo  sedit  annos  xx,  menses  v,  dies  xvii. 
XCIX  Stephanus  sedit  annos  vii,  menses  vii. 
C.    Paschalis  sedit  annos  vii,   menses  v,  dies 
xvi. 
CI  Eugenius  sedit  annos  iv,  menses  ii,   dies 

XXIII. 

C     CII  Valentinus  sedit  menses  x,  dies  xl. 
CIII GG.  sedit  annos  xvi. 
CIV  Sergius  sedit  annos  iii. 
CV  Leo  sedit  annos  ix,  menses  iii,  dies  v. 
CVI  Ben.  sedit  annos  ii,  menses  vi,  dies  x. 
CVU  Nycolaus  sedit  annos  ix,  menses  vi,  dies 

XX. 

CVUI  Adrianus  sedit  annos  v. 
Johannes  sedit  annos  x,  dies  ii. 
Marinus  sedit  annum  i,  menses  v. 
Adrianus  sedit  annum  i,  menses  iv. 
Stefanus  sedit  annos  iii,  dies  ix. 
Formosus  sedit  annos  v,  menses  vi. 
Bonifatius  sedit  dies  xv. 
Stephanos  sedit  annum  i,  menses  iii. 
Romanus  sedit  menses  iii,  dies  xxii. 
Theodorus  sedit  dies  xx. 
Johannes  sedit  annos  ii,  dies  xv. 
Benedictus  sedit  annos  iii,  menses  vi,  dies  xv. 
Leo  sedit  dies  xl. 
D     Xpoforus  sedit  menses  vii. 

Sergius  sedit  annos  vii,  menses  iii,  dies  xvi. 
Anastasius  sedit  annos  ii,  menses  ii. 
Lando  sedit  menses  vi,  dies  xxxvi. 
Johannes  sedit  annos  xiv,  menses  ii,  dies  iii. 
Leo  sedit  annos  vii,  dies  xv. 
Stefanussedit  annosii,  mensem  i,  dies  xii. 
Johannes  sedit  annos  iv,  menses  x. 
Leo  sedit  annos  iii,  menses  vi,  dies  x. 
Stefanus  sedit  annos  iii,  menses  iv,  dies  xv. 
Marinas  sedit  annos  iii,  roenses  iii,  dies  xiii. 
Agapitus  sedit  annos  x,  menses  vii,  dies  x. 
Johannes  sedit  annos  ix,  menses  iii. 
Benedictus  seditmenses  ii,  dies  v. 
Leo  sedit  annum  i,  m^iises  ii. 
Johaiines  sedit  annos  vi,  menses  xi,  dies  v. 
Benedictus  sedit  annum  i,  dies  vi. 
Bonus  sedit  annum  i,  menses  vi. 
Bonifacius  sedit  meuseui  \^  <i\^siAv. 


mi 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


mi 


Benedictus  sedit  annos  ix. 

Johannes  sedii  menses  ix. 

Johannes  sedit  inenses  iv. 

Johannes  sedil  annos  x,  menses  vi,  dies  x. 

Gregnrius  sedit  annum  i,  menses  v. 

Johannes  sedit  menses  x  et  v  1. 

Silvcster  sedit  annos  iv,  mensem  i,  dies  ix. 

Johannes  sedit  menscs  v,  dios  xxv. 

Johannes  scdii  annum  i. 

Serp;ius  sedit  annos  iii. 

Benedictus  sedit  annos  xi,  mensem  i,  dics  xxi. 

Johanncs  sedit  annos  ix,  dies  ix. 

Denedictus  sedit  annos  xin. 

Silvesler  sedit  dies  lvi. 

Greg.  sedit  annos  ii,  menses  vi. 

Clemens  sedit  menscs  ix. 

Damasus  sedit  dies  xxiii. 

Leo  sedit  annos  v,  menses  ii,  dies  vii. 

Victur  sedit  annos  ii,  mcnses  iii,  dics  vii. 

Slefanus  sedit  mcnses  vii,  dies  xxix. 

Bcncd iclus  scdil  incnscs  ix,  dics  xx. 

Nicht)laus  sedit  annos  ii,  menscs  vi,  dics  xxv. 

Aiexandcr  sedit  annos  xi,  menses  vi,  dies  xxi. 

Greg.  sedil  anuos  xii,  mensem  i,  dies  v. 

Victor  sedit  menses  iv,  dies  vii. 

Glemens  sedit  annos  xx,  dies  c. 

Urhanus  sedit  annos  xi,  menses  iv,  dics  xv. 

Paschalis  sedil. 

Lando  natione  Sabinense  ex  patre  Caino  sedit 
annos  vi,  dies  xxxvi. 

Johannes  nat.  Ravenna  ex  patre  Johanne  sedit 
annos  xiv,  menses  ii,  dies  iii. 

Leo  sedit  annos  iii,  diesxv. 

Stephanus  nat.  Rom.  ex  patre  Teudemundo  se- 
dit  annos  ii,  mensem  i,  dies  xii. 

Johannes  nat.  Roin.  ex  patre  Sergio  papa  sedit 
annos  iv,  inenses  x. 

Leo  nat.  Rom.  ex  patre  sedit  annos  iii,  menses 
VI,  dics  X. 

Stephanus  nat.  Rom.  sedit  annos  iii,  menses  iv, 
dies  XV. 

Marinus  nat.  Rom.  scdit  annos  iii,  menses  vi, 
dies  xiii. 

Agipiius  nat.  Rom.  sedit  annos  x,  menses  vi, 
dies  X. 

Johannes  nat.  Rom.  ex  patre  Alberico  sedit  annos 
IX,  menses  iii. 

Bencdirtus  annum  i,  menses  vi. 

Leo  natione  Romanus  protoscrinio  ex  patre  Jo- 
hanne  proloscrinio  de  regione  Clius  arjijentarius-, 
sedit  annum  i,  menses  iv  ;  qui  consecratus  est  per 
mensem  Decembrio,  »  vivenie  praedecessore  suo 
Johaniie.  liicfecitordinatione  ineodem  mensespres- 
byteros  vii,  diaconus  ii,  el  cessavit  episcopatuin 
ejus :  quo  vivcnle  Romani  ordinaverunt  diaconum 
papam  unde  obsessi  sunt  anima  foto  imperatoro  ^ 
U!ide  tanifamis  pen  iria  passi  sunt,  utetiam  modium 
furfuris  venundaret  xxx  den. 

Johannes  episcopus  Narniensis  natione  Romanus 
ex  palre  Johannc  episcopo  sedit  annos  vii,  menscs 
XI,  dies  v,  et  cessavit  episcopalum  qui  prius  fecit 
in  cxilium  menses  x,  dies  xxviii,  annuentc  Deo  ite- 
rum  recepit  papatum,  idco  diclum  est  iste  xiv. 

Bencdictus  natione  Roman.  ex  patrc  ildebrando, 
sedit  annum  i,  menses  vi.  c  iste  comprchcnsus  a 
quo  de  Crescentio  Theodora;  filius  et  in  Casli»llum 
sancti  •Angeli  retrusus,  ibique  strangulatus  est 
propter  Bonifatium  diaconum  quem  miserunt  vi- 
venie  eo  pp. 

Dommus  de  Suti,  ^  annum  i,  menses  vi. 

a  De  intrusione  Leonis  vide  Baron.  ad  an.  863, 
paa.  777,  edit  Rom. 

"  Legendum  a  Nicephoro  imperatore. 

c  Vide  Baron.  ad  ann.  972  el974. 

d  Fortasse  leg.  de  Sutri.  Vide  Baron.  ad  ann. 
97i). 


A     Bonifatius  ^  natione  Romanus  ex  patre  Ferrnccio, 
sedit  merisem  i,  dies  xii. 

Benedictus  natione  Romanus  episcopus  Sutrinas 
vocatus  ex  patre  dd.  sedit  annos  vii. 

Johannes  episcopus  natus  Papiae,  seilit  meiises 
VIII,  quem  iste  supranominatus  Bonifatius  Ferroccii 
filius  rcvcrsus  a  Constantinopoli  ubi  fuerat  con- 
prchcndit  supradicium  Johunncm  papam  ac  depo- 
suit  ct  in  castcllum  S.  Angeli  in  custodia  misit;et 
ibi  custoilire  eum  fecit,  ibique  infirmitate  et  fsunis 
inopia  pcr  iv  mcnses  acriter  sustinuit,  ac  mortuos 
cst,  et  ut  fertur  occisus  est.  Qui  ipse  Bonifiitins 
post  mortem  ejus  sedit  menses  xi,  qui  repentioi 
mortc  interiit  et  in  tantum  eum  odio  haboemnt 
sui,  ut  post  mortem  eum  cederent,  et  lanceis  tdI- 
iicrareni,  atque  per  pedes  traherent,  nudato  cor- 
porc  usque  in  rampum,  ante  cabaiium  Constantini 
projccerunt  atque  dimiserunt.  Ubi  mane  venientes 
clcrici  et  vidcnles  eum  jta  turpiter  el  dedec<jrc  ja- 
l^  ccntem,  c;esuin  et  lanceatum,  collegeruntet  sepeli^ 
runl. 

Johanncs  natione  Romanus  ex  patre  Leone  pres- 
l)ytcro  dc  regione  Albas  Gallinas,  sedit  annos  x, 
iiienscs  VII,  dies  x.  ^  Iste  exosos  habuit  clericos. 
propter  quod  et  clerici  eum  odio  liabuerunt,  el 
merito  quia  omnia  quae  habere  et  acquirere  pote- 
rat,  parentibus  suis  distribuebat. 

Grej^orius  natione  SarJorum,  e\  patre  Oltone 
sedit  ann.  i,  mens  v. 

Johannes  natione  Graecus,  sedit  ann.  x,  t.  m. f. 

Silvcster  natione  Aquitaniorum  ex  palre  Agilbertd 
sedit  annos  iv,  inensem  i,  dies  ix. 

Johannes  qui  vocatur  Sico,  natione  Romanosde 
regione  Biberatica,  sedit  mens.  v,  dies  xxv. 

Johannes  qui  vocatur  Fasanus,  de  regiune  secos 
poria  Metrovi,  sedil  annum  i. 

Sergius,  qui  vocaturOs  porci,  natione  Romanos, 
sedit  annos  iii,  dies  xv. 
Q     Benedictus  natione  Tuscnlanus,  ex  patrcGrego- 
rio  sedit  annos  xi,  inenses  xi,  dies  xxi. 

Johannes  germanus  ejus  frater  Alberici  majoris 
seiiit  annos  ix,  menses  ix. 

Benediclus  nepos  illorum  ex  patre  Alberico  sedit 
annos  xiv,  menses  iv,  et  ejectus  est  de  puoiiicato. 
et  coiistitutus  est  in  sede  apostolica  JohanoesSs- 
viniensis  episcopus,  cui  posuerunt  nomen  Sii- 
vester. 

Silvester,  qui  Johannes  Saviniensis  eplscopns 
injuste  tenuit  cathedram  pontiticalem  diebas  lti, 
et  (jcctus  inde  restitutus  est  prsedictns  Beo^ 
dictus,  et  tenuit   pontificatum  roensem  r,  et  dies 

XXI. 

Ht  ille  ipse  eum  dedit  Johanni  archicanonicosan- 
cti  Johannis  ad  portam  Latinam  suo  patrino.  indie 
Kal.  Mai.  cui  posuerunt  nomen  Gregorins.  VideBsr 
ro7i.  ad  ann.  1044. 

Gre^orius,  qui  vocatur  Gratianus,  qui  etinmt^ 
nuit  ponlifiialum  annos  ii,  et  menses  vi,  et  perim- 

prin  le^aliter  perdidit  illum,  et  ductusextititnbed 
transalpinis  parlibus.  Jiocest  inSynodo,  VideBart»- 
ad.  annum  1046. 

Clemens  benignus,  qui  vocatur  Sugerius.,  natione 
Saxonum,  sedit  mensesix,  dies  vii,  praBnooiinatns- 
que  Benedictus  iterum  est  in  pontificatum  rever- 
sus :  et  teiiuit  eum  menses  viu,  dies  ix,  id  esia  fesli- 
vitate  sanctorum  quatuor  Coronaiorum  osqne  in 
feslivilate  S.  Alexi. 

Damasus,  qui  vocatur  Poppo,  natione  Noricas 
quod  alio  vocabulo  Baviariusdicitur,  sediidiesxxni* 
et  cessavit  episcopatus  menses  vi. 

0  Intrusus  ut  infra  in  Joanne.  Vide  Baron.  aii 
ann.  98:).  ei  ad  992,  pag.  876,  lit.  D. 

'"Tempest.  in  Vit.  Rom.  Pont.,  impress.  Roin« 
159G.  Vide  Baron.  ad  ann.  992,  an  inter  calaaiDi^s 
Gerberti  sit  hoc  enumerandum. 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PETRUS. 


natione  Teutonicus,  qui  vocalus  est  Brunus,  A 
nnos  V,  mensesii,  diesvii.  etcessavitepisco- 
nenses  xi. 

3r,  qui  vocatur  Gebeardus,  natione  Noricus, 
nnos  II,  menses  iii,  dies  xiii,  etc^ssavitepi- 
is  dies  VIII. 

tianus,  qui  vocatur  Fredericus,  natione  Lo- 
jus,  ex  patre  Gozolene,  sedit  menses  vii, 
.VIII,  et  cessavit  episcopatusdies  xi. 
dlctus,  Billitensis  episcopus,  natione  Roroa' 
patre  Guidone,  sedit  menses  ix,  dies  xx,  qui 
ds  est  a  sede  sua. 

Jaus,  qui  vocatur  Girardus,  natione  Allobros, 
lio vocabulo  Bur^ndio  dicitnr,  sedit  annos  ii, 
i  n,  dies  xxviii  ;  et  cessavit  episcopatus  men- 
dles  VIII. 

ander,  qui  voeattir  Anselmus,  natione  Longo- 
,  sedit  annos  xi,  menses  vi,  diesxxv. 
orius,  qui  vocatur  lldebrandus,  nationeTu^ 
X  patre  Bunico,  sedit  annos  xn,  mensem  i..  ei  B 


4014 

Seqnitur  rmnu  R.  P.  Q.  Penue  hoc  testinuh- 

nium. 

ff  Iste  insignis  liber  per  multos  annos  deperditus 
«  extra  monasterium  fuit.  Tandem  rev.  dominoNl- 
«  colao  Antonio  Murensi  episoopo  procurante,  sacro 
«  Cavensi  caenobio  restitutus  luit,  tempore  quo  pater 
«  doffiinus  Chrysostomus  de  Neapoli  ejusdero  sacri 
a  monasterii  abbas  existebat.  regiminis  vero  sui 
a  anno  quinto,  videlicet  anno  salutis  1516  dle  48 
«  Novembris.  » 

Bx  hoc  igitur  codice  damus  variantes  le-' 

ctioues. 

Lin.  2,  vico  fietbsaida.  lin.  5,  etGagi.  lid.  8. 
qux  ad  interrrgationem.  et  t.  e.  h.  e.  P.  flrmate 
sunt.  dum  alius  Latine  aliusque  Grece  et  alius 
Ebraice  consonent,  tamen  ejus  testimonio  sunt 
firmate.  Hic  martyrio,  ete.  tin.  44,  in  templum 
ApoIIinls.  lin.  42,  iii  Kal.  Julias.  lin.  44  ;  dia- 
conos  VI  (. 


NOTiE  VARIORUM. 


BENCINI. 


a  4.  —  Beatus.  Vetustiores  Roroanorum  pon- 

catalogi  sive  editi,  sive  inediti,  et  libri  Pon- 

scodicesduplicem  plerumquetitulum  et  beati, 

nini  soli  Petro  tribuunt ;  in  reliquorum  no- 

desl^natione,  et  si  primitivae Ecclesiae  pontifl- 

rlyrli  dignatione  essent  illustres,  nudo  sim- 

ic  nomine  eos  signant.  In  titulo  beati  soli  Pe- 

jponendo  respexisse  videntur  ad  Redemptoris 

w,  quo  post  Dei  Verbi  confessionem  beati  ti- 

^ohonestavit  :     Beatus  es  Simon    Bar-Jona 

XVI, 47}.  Ad  quic  respiciens  Basilius  scripsit 

5.  Petrus  (orat.  3  de  Pnenit.)   beatitudinem 

mpliorem  cxterxs  omnibus  adeptus  est.  In  No-  C 

m  Testamento  duo  eo  titulo  cohonestantur, 

a,  quae  divino  afflata  Spiritu  dixit:  Ex  hoc 

me  dicent  omnes  generationes  (Luc.  i)  :   6t 

Redemptoris  voce.  Hinc  vera  origo  vocis 

dmis  et  beatissimi,  qu«  pontiflcibus  tribuitur 

Dus  et  conciliis,  sic  ui  antonomastice  eo  titulo 

ibaiur  pontifex  Romanus,  SicMauricius  Im- 

%  anno  olfO,  Gregorium  Ma$;num  (in  tomo  III 

pag.  6iH) :  In  quibus  omnibus  tuam  beatitU" 

fnilites  ad  illos  trunsmisisse ut  ad  tuam 

dinem  perveniant.  Quo  titulo  utitur  passim 
8,  et  Hieronymus  in  epistolis  ad  Damasum. 
Hiam  Pontiflcalis  infra  in  Adriano  :  «  In  ipso 
0  ordinationis  suae  direxit  ad  ejus  beatitudi- 
108  missos  DesideriusLangubardoruro  rex.  » 
►  septiroo  potiori  jure  et  usu  inducturo,  ul  ti- 
ollus  Romani  pontiflcis  esset.  Unde  Constan- 
^ogonatus  in  epistola  adDonum,  dum  scribit 
reticorum  conatu  ad  exturbandum  Vitaliani  p. 
lomen  e  sacris  diptychis,  ita  scribit :  uteji-  ^ 


ateque  refulsit  atque  prxfloruit,  ut  omnibus 
irous  dictiset  opere  dioeretur.  »  Domini  vero 
II  Petro  tribuitur  in  catalogo  exstante  tomo 

pag.  40,  successoribus  nudo  nomine  indica- 
tusia  est  usurpatio.  In  concilio  enim  Romano 
laro  Leonis  Magni  successorc  inter  acclama- 
saepius  repetitum  est:  Per  dominum  Petrum^ 
terpetuum  serventur,  rogamus  (in  synod.  Cas- 
llta  a  Lupo,  c.  218.  pag.  473).  Et  Stephanus  II, 

encyclica  in  Galliis  edita,  quam  refert  Hil- 
i  in  Areopaftiticis,  Dominum  Petrum  vocat. 
a  legitur  eadem  vox  Romanis  pontiflcihus  a 
ixti  saeculi,  dum  Turon  ii,  cap.  23  (lib.  ix 

c.  45),  dominum  Gregorium  vocat,  et  Grego- 
uron.  dominum  Paulum  hujus  nominis  pri- 


mum  indlgitat.  Hinc  in  antlquisslrois  verbis  in- 
scriptionibus  domnus  aut  dominus  praemittitur  no- 
minibus  pontiflcuro,  et  in  Triclinio  Lateranensi  Ca- 
rolus  Magnus  et  I^o  IH  ex  aequo  eo  Doroini  titulo 
cohonestantur.  Martyribus  etiaro  aevo  S.  Cyprianl 
tributum  domini  tltulum  Infraadnotabitur. 

Petrus.  Series  Romanorum  pontiflcum,  ac  varii 
vetustiores  catalogl,  sive  ordinero  pontificuro  exhi- 
bentes  :  siveobitum  signantes,  sive  indiculi,et  alia 
similia  monumenta,  nullo  dlscrepante,  a  solo,  et 
uno  Petro  ordincm  successionlsoraluntur,ac  nullus 
Paulum  ut  cathedrae  Romanae  episcopum  sociat  cum 
Petro:  ex  quo  eilam  convellitur  nuperumde  bici- 
piti  rapite  Petro  et  Paulo  cotnroentum.  Imo  In  pri- 
mitiva  Bcclesia  adeo  flrma  erat  unlus  Petri  pontlfl* 
cis,  ei  sollijs  origo,  et  ab  eo  uno  successio  deducta, 
utsoclum  incathedra  adroittere  alienumabinstitu- 
tione  evangelic^  putaretur.  Plura  conirerere  non  est 
pnesentis  instituti,  tria  tamen  in  trlpTici  schismate 
Novatlanl,  Donatistarum,  et  Felicis  Liberio  in  exsi 
lium  acto,  breviter  innuenda,  ut  Ecclesiae  et  popu- 
lorum  haec  persuasio  illustretur,  et  horuro  catalo- 
goruro  roagis  pondus  eluces(*at,  qui  concorditer  a 
Petro  solo  originemdesumunt.  Cum  enim  Novatianus 
adversus  Cornelium  sedem  apostolicam  Invadens 
schisma  conflasset,  inter  alios,  qui  cathedrae  defen- 
slonem,et  Cornelii  adversusschismaticos  certaroen 
susceperunt,  praccipuus  laudatur  S.  Cyprianus,  qul 
edltoea  occasione  aureo  de  unitate  libro,  ac  ad  dl- 
versos  datis  epistolis,  perpetuus  est  In  eo  effato 
tuendoexdivinanempe  instiiutione  cathedraro  esse 
unam,  Petro  uni  traditam,  in  successores  deriva- 
tam  :  socium  adroittere  alienum,  et  sacrilegum  : 

tf  Super  unum,  inquit,  aedlflcat  Rcclesiam  suaro 

ut  unitatem  manifestaret,  unitatis  ejusdem  orlgl- 
nem  ab  uno  incipientem  sua  auctoritaie  disposuit.  » 
Universim  in  cunctis  eplstolis  datis  ad  Cornelil 
pontiflcatum  legitimum  tuendum  haec  repetlt  {epist. 
40) :  «Deus  unus  est,  et  Christusunus,  et  una  Bc- 
clesia,  et  cathedra  una  super  Pelrum  Domini  voce 
fundata.  Aliud  aliare  construi,  et  sacerdotem  novum 
fleri  prxter  unum  altare,  unum  sacerdotem  non  po- 
test...  adulterum  est,  Iropiuro  est,  sacrlleguro  est.  » 
Kt  in  epistola  Antoniano  data,  in  qua  eflatum  plu- 
ribus  lllustrat,  cum  dixisset  Cornellum  Fabiano 
Martyri  successlsse»  «  cum  locus  Petri,  et  eradus 
cathedrae  sacerdotalls  vacaret.  roox  infert.  Et  curo 
post  priroumsecundusesse  non  possit,  quisquispost 
unum,  qui  solus  esse  debeat,  factus  est ;  non  jam 
secundus  ille.  sed  nullus  est.  »  Et  Lucio  Cor- 
nelii  successorl  scribens,  advertit  Corneliuro 
suo  martyrlo  effaturo  comprobasse.  »  Unde  contra 
Ecclesiam  Christi,  etepiscopum  Cornelium  beatum 


4015 


ANASTASIF  BIBLTOTHECARII 


40t6 


marlyrem  vosque  omnes  saecularis  posletas  subilo  A 
proruperit  (arte  nerape  Novalianorum)  ;  unde  ad 
confundendos  haTCticos,  et  retundendos  osienderet 
Deus.  qux  esset  Ecclesi:^,  quis  episcopos  ejus  unus 
divina  ordinatione  delectus.  »  In  schismate  vero 
DonatisUirum  veritas  hiec,  et  catalo$;orum  identitas, 
et  universalis  ticclesix  persuasio,  de  cathedra  una, 
soli  Petro  data,  ori^ine  necessaria  ab  uno  Petro 
proveniente,  spectatissime  probata  est  ab  Optato 
in  libris  adversus  Parmenianum.  Cum  catholicis 
conveniebant  DonatistiC  in  priori  verx  Ecclesiie  do- 
te,   quam  dicebant  esse  cathedram.  Petri  \  pariter 
in  coniinuata  successione  in  cathedra,  in  qua  unus 
episcopus  sedeat.  Sic   enim    ex   utriusque  sensu 
Optatus,  cum  de  prima  vene  Ecclesia?  dote :  «  Inter 
quascathedraest  prima,  ubi  nisi  sederit  episcopus, 
conjungialteradosnon  poterit.  » (Lib.  n,  pag.  34.) 
Cathedram  vero  esse  a  S.  Petro  Romae  cullocatara, 
in  qua  solus  sederit,  et  hanc  a  Donatistis  ignorari 
non  posse,  siculi,  et  successionem  a  Petro  deriva-  ^ 
tam  itaexpressit :  a  Videndum  esl,  qui  et  ubi  prior  ^ 
cathedra  sederit  :  si  ignoras  disce  :  si  nosti  eru- 
besce...  ignorantia  tibi  ascribi  non  potest.  »  Tanta 
erat  et  unius  cathedrae  Petri,  et  successionis  conti- 
nuata  series,  ut  non  dubitaverit  ita  schismaticum 
compellare.  «  Igitur  negare  non  potcs,  scire  te  in 
urbe   Roma   Peiro    primo  cathedram  episcopalem 
esse  collaiam,  in  qua  sederit  omnium  apostolorum 
Caput  Petrus...  in  qua  una  cathedra^    unitas  ab 
omnibusservaretur,  necxteri  aposioli  sibi  quisque 
defenderent,  ut  jam  schismaiicus,et  peccator  esset, 
qui  contra  singularem  cathedram  alteram  colloca- 
rct.  »  Deinde  ex  priori   unius  cathedra;  Romanse 
constituta    veritate,  descendit    ad    perseveranlem 
successionem  ostendendam,   quam  juxta  vctustos 
catalo^os  sic  recenset.  «  Ergo  cathedra  unit-a,  qux 
est  prima  de  dotibus,  sedit  prior  Pctrus,  cui  suc- 
cessit  Linus,  »  reliquisque  pontificibus  issignatis 
usque  ad  Siricium,  quo  tempore  velitalioneui  cum 
schismaiicis  agitabat,  concludit :  a  Cum  quo  nobis  ^^^ 
totius  orbis  commercio  formatarum  in  una  com- 
munionis  societate  concordat.  »  Donatistas  priores 
videnteshancorbis  totiuscommunem  persuasionem, 
ne  priori  dote  ver»  Ecclesia)  cathedrae  Roman<e,  et 
unius  episcopi  a  Petro  deducta  necessaria  origine 
sedentis  orbari  viderentur,  exinde  comminiscuntur 
phantasticum  caput,  etRomanum  propriumepisco- 
pum,  quod  ita  in  eis  opponit  Optatus.  a   Yestrx 
cathedric  vos  originem  reddite.  qui  vuilis  sanctam 
Ecclesiam   vindicare.  Sed  et  habere  vos  in  urbe 
Roma  partem  aliqiiam  dicitis.  Rainus  estvestri  er- 
roris  protensus  de  mendacio,  non  de  radice  verita- 
tis.  Denique  si  Macrobio  dicatur,  ubi  illic  sedeat, 
nunquid  potestdicere  in  cathedra  Petri  ?quam  ne- 
scio  si  vel  ocutis  novit,  et  ad  cujus  memoriam  non 
accedit  quasi  schismaticus  ?  »  Romanum  hunc  Do- 
natistarum    primatum,    caihedramque    Romanam 
exinde  proscindit  quia  non  a  Petro,  sed  a  Victore 
Garbiensi,  qui  schismale  in  Africa  conflato  primus  -^ 
ausus  est  Romx  pestilentiae  sedem  collocare.  infert 
itaque  Optatus :  «  Ergo  restat,  ut  fateatur  socius 
vester  Macrobius  se  ibi  sedere,  ubi  aliquando  sedit 
Enclopius.  Si  et  ipse  Enclopius  possit  interrogari, 
diceret  se  ibi  sedere  ubi  ante  sedit  lionifaoius  Bel- 
itanus.  Deinde  si  et  ipse  interrogari  potuisset,  di- 
ceret  ubi  sederit  Victor  Garbiensis  a  vestris  jam  du- 
dum  de  Africa  ad  paucoserraticos  missus.  Q\i\(l  est 
hoc  quod  pars  vestra  in  urpe  Roma  episcopum  civein 
habere  non  potuit?Quid  estquod  loii  Afri,  ei  perc- 
grini  in  illa  civitate  sibi  successisse  noscuntur  v  non 
apparet  dolus  ?non  iictio  qu£  est  iiiater  schismatis  ? 
Inlerea  Vicior  Garbiensis,  ul  hinc  mitterelur,  non 
dicolapis  ad  fonlem,  quia  nec  valuitpuritateincailiO' 
icae  muititudinis  perturbare.  v  Argumeutum  ideui 
sxpius  illustravit  S.  Augustinus,  qul  ex  una  cathe- 
dra,  et  successione  ab  uno,  et  solo  Petro  deducta, 
schismaticamDonatistarum  Ecclesiam  ostendit.Quod 


fuseepist.  IGo,  ubi  catalogo  Romanorum  i>ontificiiii 
expenso  addit:  a  In  hocordinesuccessionis  nuUos 
Donatista  episcopus  invenitur;  sed  ex  transverso  ex 
Africa  ordinatum  miserant,  qul  paucis  praesidens 
Afns  in  urbe  Roma  Montensium  vel  Cuzupitaraa 
vocabulunri  propagavit.  »  Tanti  vero  eplscopum  Do- 
natianumRomanumfaclebantpopuIi,utincollatiODe 
Carthaginensi  disputationem  ineundam  detractare 
obniterentur  eo  absente,  sicut  in  ^tis  collationis 
legitur.  Ignorare  cathedram  unam  In  Ecclesla,  Pe- 
trum  solum  sedentem  cum  successlone  pontlflcoai, 
sicutiOptatus  dixerat,  ignorantiae  ascrlbl  non  pote- 
rat.  Ita  Cornelius  apud  i  useb.  lib.  u,  cap.  53  paf 
244,  adversus  Novatianum  agens  in  epistola  ad  Fabi- 
ura  Antiochenumex  eoetiamc^pite  reum  &chl$oiatis 
traducit :  a  Ergo  ille  Evangelii  vindex  Ignombat 
unum  episcopumesseoporterein  Eccleslacatholica.* 
Et  in  altera  data  Cypriano  :  «  Nec  enim  Ignorainas 
unum  Deum  esse,  unum  Christum  esse  Dominaoi, 
quem  confessi  sumus,  unum  Spiritum  sanctaou 
unum  episcopum  in  catholica  Ecclesia  esse  debere.i 
Mox  ad  rem  nostram  sic  in  Novatianis  sugillatopi- 
nionem,auditumque  de  bicipiti  capite  commentam. 
«  Dum  episciipum  sibi  constituit.  et  contra  sacr;H 
inentum  semel  traditum  divinic  dlspositionis,  etca- 
tholicue  unitatis  adulterum,  et  contrarium  capot 
extra  Ecclesiam  fecit :  Ea  communi  fldelium  persaa- 
sione  enutriti  Romani  in  circoludentes,  etsl  inpar- 
tes  divisi,  cum  edictum  imperiale  audirent,  qoo 
utrique  parti  aut  Liberius,  aut  Felix  daretur,  cuo- 
sona  voce,  simultatibus  depositis  ex  Theodoreto, 
Ilist.  Eccl.  I.  II,  c.  47,  conclamarunt  :  Unus  Dem, 
unu$Christus,unus  ejnscopus.  Exindeslalladeessent, 
hoc  unum  coliectori  libri  Pontificalisdebemus,  qaod 
rescrvaverit  Romanoruni  pontificum  seriem,  ac  ia 
cathedra  Petri  succedenlium  episcoporum  ordinem, 
quas  priorem  verae  Ecclesia;  dotem  exhlbent.  Si  vero 
quandoque  Patres  cum  Petro  societaiem  Pauliad' 
dunt,  id  intelligendum  de  societate  praedlcationis, 
non  cathedrae.  Quod  adnolarunt  EutheriusThianeo- 
sis  et  IlelladiusTharsiensis.  qui  a  Joannis  Antiocheni 
seiitentia  depositionis  in  ipso  lata  ob  contumaciam 
in  schismatc  adversus  sanctum  Cyrillum  adSixtam 
appellantes,  ita  scribunl  insynodlcoCassin.,c.  407, 
pag.  !240  :  (c  Imitamini  et  magnum  pietatis  praeco- 
nein,  oraculum  mundi  ;quem  nos  ut  pignus  habere 
familiaritaiis  nostrae  erga  vestram  cr«kllmussancti- 
tatem.  Civis  enim  noster  existens,  errore  lotiusor- 
bis  exstincto,  illiusapostolica;  sedis  factusest  oma- 
mentjin,  et  abeato  Petro  dexlram  societatis  accepit, 
ui  appareret  ab  utrisque  aequain  subtilitatem  do^- 
matam  custodiri.  »  Quo  sensu  loquiturGelasiusia 
suo  de  sacris  libris  decreto,  et  alii  Patres. 

Antiochenus.  A  oriori  Antiochiae  sessione,  mon, 
etepiscopa.uappellationemhabuit.sicutlRedefflptor 
Nazarenus  dicius  a  diuturniori  mora.  Antlocheni 
exinde  patriarchx  episcopalem  originem  a  Petro  de- 
ducebiintex  Fulgentio',  lib.  i  deTrin.  ;  a  Iliarafidea 
cordesinccrissimai  menti  tujenosveil3notescere,per 
quum  justificatisunt  patriarchae,  prophet;^,  apostoli» 
martyres  coronati,  quam  hacienus  per  totuu  or- 
bem  sancta  tenet  Ecclesia.  Qua;  usque  hunc  per 
successionum  seriem  in  cathedra  Petrl  apostoli 
Romae,  vel  Antiochiie,  in  cathedra  Marcl  evaogO' 
lisUe....  ab  ipsis  episcopis  pra^dicatur.  »  Ex  quases- 
sione  civitaiis,  et  cathedra^  excellentiam  d^ucoBt 
Cncysostomus  et  Theodoretus  :  ille  dum  in  S.  Ignatii 
martyris  encomio  hxc  adnectit:  a  Quanquam,  et 
pr^ecipua  Deo  hujusce  civitatis  cura  fuii,  id  quod, 
ei  re  ipsa  plene  declaravit.  Siquidem  toti  orbi  term; 
rum  euin  (|uem  pr;efecit  Petrum,  cui  claves  re^ui 
CQilorum  dedit,  cujus  arbitrio  et  potestati  cnncta 
permisit,  hunc  ibi  Ion<:o  tempore  j.;  sit  commorari. 
Ouamobrem  universoorbi  ex  aitera  p.trte  respondet 
civitas  nostra.  »  Theodoretus  vrro  oum  Dioscori 
ambitum  videret,  quo  primatam  iu  Oriente  sibi  vio- 
dicabat,  ita  Flaviano,  epist.  44,  primo  scribit : «  Hic 


mi 


HISTORTA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PETRUS. 


1018 


veroDioscorusAlexandrinusIegibusislisacquiescere 
non  vult,  sed  rursum,  ac  deorsum  beati  Mani  se- 
dem  ostendit,  idque  cum  liquido  inteliijrat  magnam 
civitatem  Antiochenam  magni  Petri  sedem  h.ibere, 
qui  beati  Marci  magister  erat,  chorlque  apostulorum 
princeps  et  coryphaeus.  Verum  nos  sedis  sublimita- 
tera  novimus,  nos  ipsos  vero  etcognoscimus,  et  me- 
timur.  »  Quo  sensu  Innocentiusl  scripsit  Alexandro 
Antiocheno,  qui  ad  monita  ponliticia  Chrysostomi 
causam  tuendam  susceperat :  a  Ai.tiochena  Ecciesia 
velut  Germana  Romanae  Ecciesisediu  ab  eadem  alie- 
uam  seesse  passa  non  est.  Nam  missis  legatis  ita 
pacem  postulavit  et  meruit^  ut  Joannis  saiictae  me- 
moriae  vel  clericos,  vel  laicos  in  unum  colligeret 
atque  congregaret.  o 

Lineae  3.  —  Hic  Petrus  ingressus  in  urbem  flo- 
mam.  Gravis  exorta  est  discepiatio  de  adve.itu 
S.  Petri  in  Urbem,  et  deanno,  sicuti  etiam,an  un- 
qaam  in  Urbefuerit.  Helerodoxi  ante  Lactantii  vul- 
gatum  opusculumde  mortibus  persecutorum  prorue- 
Bant  in  opinionem  negativam,  ac  fictitium  Pelri  in 
Urbem  adventum  propugnabant.  Verum  post  vul- 
gatum  a  Balusio  Lactantil  laudatum  opus  nonnisi 
insulse  huic  veritati  refragari  possunt,  nec  andent : 
cum  Lactantiusutidere  lestatissima  loquatur;  cum- 
que  et  suscepti  operis  argumentum,  et  impensus  la- 
bor  id  aperte  insinuent.  Lactantius  enim  opus  illud 
exarare  voluit.  ConstantinoMagno  anniiente,  ad  no- 
bilioresagones  recensendosex  immanitate  persecu- 
torum  imperatorum,  et  horum  miserandum  exitum, 
ut  inde  Christianae  religionis  veritatem  erueret  ex 
reporiatis  triumphis  et  tyrannorum  persequentium 
p<Bna.  Constantini  ope  publica  commentaria  invisit 
et  perlustravit,  exindecum  de  Petri  ct  Pauli  in  Urbe 
inora,  et  Neronis  in  ipsos  persecutione  testetur,  et 
quidem  Christianae  reiigionis  veritatem  ostensurus, 
si  Qti  de  re  certissima  loquatur  de  Petri  et  Pauli 
martyrio  :  et  muitiludine  Christianorum  per  ipsos 
ciinversorum,  in  posterum  rem  lestatissimam  in 
dubium  revocare  ineptissimumcensebitur.  lilxstitisse 
haec  martyrum  sub  Nerune  interemptorum  commen- 
tariacerto  supponit  Tertullianus  c.  5.  dum  et  ipse 
in  Apologettco  disputationem  suscipit  etdefensionem 
religionis,  cum  sic  gentes  compellat :  «  Consulite 
commentarios  vestros.  lllic  reperietis  primum  Ne- 
ronem  in  hanc  sectam  tum  maxime  Romae  orientem 
c;esariano  gladio  ferocisse.  Sed  tali  dedicatore  dam- 
nationis  nosti*aeeiiam  gloriamur.  » 

Linea  4.  —  Ibique  sedit  cathedram  episcopatus» 
Le^i^endum  cod.  Reg.  cathedra.  Correspondet  marty- 
rologium  xv  Kal.  Feb..  cathedra  S.  Petri,  id  est  epi- 
scopatus.  Cyprianus  pariter,  qui  juxta  vetustos  co- 
dices  de  unttate  o\mscn\\iui  inscripserat :  Dcsinyula' 
ritate  cathedrx^  de  qua  inter  caetera  habet ,  «  Pri- 
raatus  Petro  datur,  ut  una  Christi  Ecclesia,  et  ca- 
thedra  una  monstretur.  a  Quo  sensu  etiam  scripsit 
epist.  51  :  a  Petri  cathedram,  etEcclesiam  princi- 
palem,  unde  unitas  sacerdotalisexorta  est.  »  Conci- 
nit  Optatus  :  «  Bono  unitatis  beatus  Petrus,  cui  satis 
erat,  si  postquain  negavit,  sulam  veniam  conseque- 
retur  :  et  praeferri  apostolis  omnibus  meruit,  etcla- 
ves  regni  coelorum  communicandas  caeteris,  solus 
accepit.  » 

Linea  6.  —  Quas  catholicae  nomirMntur.  Titulus 
scripto  alicui  traditus  denotabat  dogmaticam  aucto- 
ritativam  institutionem.  Hinc  saeculo  proximiori 
Themision  nova  cataphrigarum  placita  proponens, 
epistoiam  edidit,  et  catholicie  tituio  insignivit  ex 
ApoIIonio  hipresis  ejusdem  celebri  oppugnatore, 
dum  haec  scribitapud  Euseb.  lib.  v,  c.  18:  «  The< 
mision  speciosa  avaritia  obvelatus,  qui  confessionis 
si^nuin  non  pertulit,  sed  magna  pecuniae  vierogata 
vincula  abjecit  :  eiim  ob  eam  causam  modestius 
deinceps,  et  snbmissius  agere  deberet,  tanquam 
martyr  sese  efferens,  ausus  est  exemplo  Apostoli, 
conscripta  epistolacatholica,  eos  quidem,  qui  fide- 


Aliores  ipso  exstiterant,  instiluere,  novae  autem  do- 
ctrinai  patrocinari.  » 

Evangelium  Marci.  De  istius  r.odl  confirmatione 
loquitur  Kuscbius  I.  ii,  c  15,  ex  auctoritate  Cle- 
meniis  Rom.  et  Alexandrini,  et  Papiae,  dum  de 
Evangelio  Marci.  «  Quod  cum  Petrus  per  revela- 
tionem  Spiritus  sancti  cognovisset,  delectatus  ar- 
denti  hominum  studio  librum  illum  auctoritate  sua 
comprohasse  dicitur,  utdeinceps  in  Ecclesia  legere- 
tur.  Refertur  id  a  Ciemente  in  vi  Institutionum  li- 
bro.  Cui  testis  etiam  accedit  Papias  Hierapolitanus 
episcopus.  » 

Linea  8.  —  Testimonium  ejus,  hoc  est  Petri^ 
firmata  sunt.  Legendum  cum  aliis  codd.  testimonio. 
Neque  id  perperam  dictum,  dum  hujus  testimonii 
exhibiti  indubium  testem  habemus  S.  Paulum,  qui 
a  falsis  fratribus  accusatus,  et  quidem  ex  Spiritus 
sancti  revelatione  llierosolymam  adiit,  ut  Evange- 
lium  etiam  cum  Petro  conferret,  ut  scrlbit  ad  Gala-t 

g^tas  c.  II  :  Ascendi  autcm  secundum  revelationem^  et 
contuli  cumipsis  Evangelium.  De  qua  collatione  haec 
Leoni  Magno  scribitTheodoretus  epist.  153,  post  Ia-« 
trocinale  (^phesinum  Dioscori  tyrannide  oppressusa 
poniifice  suppetias  exigens  :  u  Si  Paulus  praeco 
veritatis,  tuba  Spiritus  sancti  ad  Magnam  Petrum 
se  contulit,  ut  iis  qui  Antiochiae  de  legali  conversa- 
tione  ainbigebant,  explicationem  ab  illo  referret : 
multo  magis  nos  humiles.  et  pusilli  ad  apostolicam 
sedem  vestram  accurrimus,  ut  Ecclesiarum  ulceri- 
bus  remedium  a  vobis  accipiamus.  »  Quae  Paulus  a 
falsis  fratribus  expertup  juxta  revelationem  egit, 
perfecitque  Petrus,  similis  occasio  ex  Judaizantium 
malitia  potuit  adesse,  Petrum  compellens  ad  decla- 
randum  quae  essent  Evangelia  retinenda,  dum  illi 
legitimisexsufflatisnovum  confin.\erant,  qnodEvan* 
gelium  secundum  Hthroeos  appellabant  -,  de  quo 
ita  Eusebius  lib.  iii,  c.  27,  dum  de  Judaizanti- 
bus  :  a  Lecis  observantiam  sibi  omnino  necessa- 

p  riam  ducebant...  Ibi  epistolas  quidem  Pauli  pror- 

^  sus  rejiciendas  esse  censebant...  solum  Evange- 
lium  illud,  quodsecundumllebraeosdicituramplexi, 
reliqua  parvi  faciebant.  a  Ex  Judaizantium  in  Pau- 
lum  odio  profectum  reor,  ut  idem  S.  Petrus  scripse- 
rit  in  sua  secunda  epistola  iii,  15  :  Sicut  charissi^ 
mus  frater  noster  Paulus  secundum  daiam  sibi  sor- 
pientiam  scripsit  vobis,  sicut  et  in  omnibus  epistolis 
loquens  in  eis  de  /as,  m  quibus  sunt  quaedam  diffi.-- 
cilia  intellectu^  qux  indocti  et  instabiles  depravant, 
sicut  et  caeteras  Scripturas^  ad  suam  ipsorum  perdi^ 
tionem. 

Linea  9.  —  Latine.  Cum  Libro  Pontificali  con- 
cordant  Syriaca  et  Arabica  Evangelii  S.  Marci 
versiones,  quae  in  textu  habent  in  fine  Evangelium 
Latinescriptum  a  sancto  Marco. 

Linea  11.  —  In  templo  Apollinis.  Ignorantur  lo- 
cus  et  occasio  lempli  hujus  in  Vaticano  ab  liouianae 
antiquitatis  scriptoribus.  Verum  cum  circus  Nero- 
nianus   in  Vaticano  admittatur;  cum  ex  Suet.  in 

D  Ner.  c.  53  certo  constet,  quod  destlnaverat  etiam 
qui  Apollinem  cantu  solem  aurigando  aequiparare 
existimaretur ;  cuinque  ad  circi  vicinia  Apollini  tem- 
pia  dedicarentur,  sicut  de  Flaminio  refertur,  ut 
victores  vota  Deo  persoiverent ;  poterat  in  Vaticauo 
campo  esse  Apollinis  templum,  quod  exstitisse  et 
hic,  et  alibi  affirmatur.  Deinde  certo  ibi  Neroniani 
horti  exstabanl,  piaculumque  reputabatur  haec  ex- 
struere  sine  sacra  aedicula,  ut  apparet  ex  Apuleio 
in  Apol.  pag.  496,  qui  sui  adversarii  mores  carpens, 
inter  alia  scribit:  «  Iste  vero  nec  diis  rurationis, 
qui  eum  pascunt,  et  vestiunt,  segetis  ullasaut  vitis, 
aut  gregis  primitias  impertit;  nullum  in  villa  ejus 
delubrum,  nullus  locus,  aut  lucus  consecratus.  » 
Insuper  liquet  ex  Cen^orino  de  die  natali,  qui  dum 
de  origine  templorum  agit  haec  profert :  «  Et  cuin 
agros  atque  urbes  deorum  mnnere  possiderent,  par- 
tem  quamdam  templis,  sacellisque,  ubi  eoscolereni, 
dicavere,  i»  Ex  his  iUiqje  deducendum  est,  Neronem 


4049 


ANATASII  BIBLIOTHECARII 


m 


in  suishortis  aediculam,  sive  etiam  templum  Apollini 
dedicasse. 

Linea  11.  —  Juxta  palatinm  Neronianum  in  Vati" 
cano.  De  palatio  Neronisin  Vaticano  altum  silentim 
apud  scriptores  Neronis^jesta  iiarrantes.  Horti  qui- 
dem  ibi  erant,  ubi  immanis  prior  iila  Koma;  marty- 
rum  acta  laniena,  de  qua  Tacitus  lib.  xv  Urbis 
incendiumNeronisjussuperpetratumcommemorans, 
haecaddit:  «KrgoaboiendorumoriNerosubdidit  reus 
ct  quaesitissimis  poenis,  quos  per  fla{;itia  invisos 
vulgus  Christianos  appellat.  Primo  igitur  correpti 
quifatebantur,  deinde  indicioeorum  multitudo  in- 
genshaudperindeincrimineincendii^quamodiuhu- 
mani  generis  convicti  sunt.  Et  pr;etereiintibus  ad- 
dila  !udibria,utferarum  tergiscontecti,  laniatu  ca- 
num  interirent,autcrucibusaffixi,  autinflammandi, 
atque  ubi  defuissetdies  in  usum  noclurni  luminis 
urerentur.  Horios  suosei  spectaculo  Nero  obtulerat, 
et  circense  ludicrum  edebai  habitu  aorigae  permistus 
plebi,  velcurriculo  insistens.  »  Quare  si  hortoslnibi 
eistructosjudorum  pompas  exceptas^spleniiidissi- 
mascoenasinstructas  fuisse  compertum  est:  cum  hxc 
omnia  ex  usu  recepto  perflci  non  possent  absque 
tricliniis,  balneis,  aliisque  oflicinis,  quse  amplam 
aedificii  molem  expostulant,  hinc  est  quod  potuere 
rudera  exstantia  Neroniani  palatii  nomen  promereri, 
adquorumviciniareconduntur  apostolorumcorpora. 

Linea  13.  —  Per  menscs  Dccembrios.  Cum  liber 
Pontificalis  coaluerit  ex  vetustis  apostolicae  sedis 
catalopis,  tum  iis,  in  quibus  successio  designatur, 
tumillis,inquibusordinationes,aquolibetpontifice 
habit^  recensentur;  inde  fil  quod  etiam  ist^e  in  gestis 
cujuslibetadnotentur.  Tria  vero  in  hae  nota  occur- 
runt  animadvertenda.  Primum  est,  quod  usque  ad 
Simplicium  ordinationes  fieri  consueverunt  in  Sab- 
haio  jejuniorum  x  mensis  :  de  qua  consuetudine 
plura  habet  LeoM.  in  sermonibusejusdein  diei :  post 
Simpliciumveroaliistemporibusordinatiofuitamxa 
ut  suo  loco  dicendum.  Secundum  est,  quod  fonnula 
ista  per  menses  Decembrios  designat  ordinalionem 
quolibelanno  inDecembrisSabbatorepetitam.  Ter- 
tium  est,  quod  assignatur,  quandoque  numerus 
determinatus  ordinationum.  An  vero  cum  clericali 
ordinatione  eadem  dieepiscoporum  consecrationes 
fierent,  infra  disceptandum. 

BINIl  ET  LABBEI. 

(Ex  Bi^'.)  Linea  2.  —  Petrus  sedit  cathedram 
episcopatus  AntiochisB.  Ecclesiam  Antiochenam  beatus 
Petrus  instituendam  suscepit,  eamque  septem  annis, 
non  tamen  comuletis,  administravit.  VideBar.  ann. 
Christi  37,  n.  9  et  seaq.  ;  Bellarm.  lib.  de  Roin. 
Ponl.,  c.  6. 

Linea  4.  —  Annos  viginti  quinque.  B.  Petrum  in 
hac  cathedra  Romana  usque  ad  mortem  sedisse, 
intelligendum  est  deauctoritate,  potestate,  ac  prie- 
fectura  gubernandi  iiicclesias  universas,  non  de  situ 
locali.  Constatenim  cum  hanc  calhedram  septem 
annis  aJministrasset,  anno  Christi  51  et9Claudii, 
cujusedicto  cnmnes  Jud^i  ac  Chrisiiani  Roma  ex- 
pellebantur,  Petrum  etiam  expulsum  Hierosolymam 
rediisse,  et  Hierosolymitano  concilio  tertio  inter- 
fuisse :  moituo  tamen  Claudio  Romam  rediil,  et 
ibidem  vitam  finivit. 

Linea  10.  —  Martyno  cum  Paulo  coronatur.  Pe- 
trus  et  Paulus  anno  Christi  68,  Neronisl^,  in  car- 
cerem  conjecti  :  ille  quod  Simonem  Magum  per 
aerem  volantem  invocatione  divini  nominisdejecis- 
set  ;  hic  quod  pellicein  Neronisad  Christianam  re- 
ligionemconvertisset,  et  ex  impudica  casiam  reddi- 
disseL  Annosequenteambovirgisciesi,  postosculuni 
sibi  mutuo  datumoccidiiniur  :  i^etrus  cruci  capite 
in  terram  demisso  afflgitur  ;  Paulus  autem  gladio 
gloriosissiine  occubuit. 

(Ex  LABB.)  Linea  10.  —  Annis  triginta  octo.  De- 
sunt  in  c.  4. 


BLANCHINI 

NOTiG  CHRONOLOGICie. 


Servabo  hanc  methodnm  meis  in  notis  afferendU, 
ut  chronologicas  praemittam,  deind  t  aitexam  histo- 
ric^is.  Chronologiam  uniuscujusque  pontificis  do- 
plici  indicationecolligimus,  turo  ex  Bibliothecario, 
tum  ex  catalogis :  nempe  ex  consulib  is,  quae  prigu 
est;  etex  numero  annorum,  mensium,  ac  diemai, 
qme  ahera  est  indicatio.  In  consuHbus  assignandis 
video  plerumque  id  placuissescriptoribus  catalogo- 
rum  ac  Vitarum ;  ut  eos  consules  assignareot  pon- 
tifici,  qui  magistratum  obirent,  dum  annns  acer 
iniret,  a  1'assione  Domini,  sive  a  Paschate,  pro 
more  veteri  Romanae  Ecclesiae  computatus.  Id  per- 
spicuum  est  in  Petriapostolipontificatu  incboaDdo. 
Certum  estsusceptum  fuissemaximum  sacerdotioa 
a  B.  Petro  Paschali  tempore,  inter  Resurrectioneo 
Dominicam,  et  Ascensionem,  contradente  illi  Doini- 

B  noclaves  regni  coelorum,  et  curam  universi  gregis 

•  Dominici,  ut  eurn  pasceret,  et  confirmaret  m\m 
suos.  Contigit  itaque  duobus  Geminis  coosalibas, 
ad  quos  referri  PassionisChristi  epochani,  Resorre- 
ctionis,  et  Ascensionis,  ex  Patribus  passim  probaTi- 
mus  supraOpus-  iv,  cap.  1,  anno  vnlgaris  aereii 
Non  his  tamen-consulibus,  sed  proxime  succedeoti- 
bus,  Vinicio  scilicct  ac  Longino,  aerae  commaiiis 
29  tribuitur  initium  Petri :  quibus  scilicet  coosn- 
iibus  primum  Paschaa  Christi  vicario  iu  terrisper- 
agebatur.  llanc  epocham  anni  sacri  a  mense  Nisan 
apud  ilebraeos  inchoati  Ecclesia  Christiana  retiooit 
multolubeniius ;  cum  Reparationisnostraemysteria- 
inde  repetenda,  ac  tum  temporis  recoienda  cogno- 
sceret.  Quare  testatur  Beda,  dum  Rom»  essetio 
cereis  sanctac  Marix  annos  a  Passione  Dominica  si- 
gnari  consuevisse.  Et  cum  per  eosdem  Patres  ap- 
tetur  eidem  lempori  Paschali  epocha  Dominicae  la- 
carnationisviii  Kal.  Aprilis',  hinc  etiaiii  mosino' 

i^  levit  numerandi  annos  a  Dominica  Incamatume: 
quae  consuetudo  nondum  antiquataest  apud  aliqooi 
Ilalia;  civitates,  Yenetias  praesertim,  ac  FloreDtiam; 
iicet  universus  Christianus  orbis  asram  commnneii 
deduxerit  a  Nativltate.  Praemissahac  notatione  mo* 
ris  c^uUogorum  in  coilegio  consuluro  assignando 
pontificibus,  qui  Paschale  festum,  non  veroKalen- 
das  Januarii  sub  eo  consulatu  ceiebraverint,  expe- 
diemuschronologiam  consularem.  B.  Petri  hocprioM 
numero  ita  disponendam. 

Duobus  Gcminis  consulibuSy  viii  Kalendas  Apnli$. 
aerae  Christi  communis  28,  anno  bissextiUj  ftria^^ 
primo  die  Azymorum,  Dominus  Jesus  Cfnkstus  o^ 
natis  cum  discipulis  suis,  postquamsuicorporis  et  sa»- 
guijiis  sacramrnta  patefccit,  ad  montem  OUved,  ««* 
EmngeWi  sancta  testantur,  progressuSy  ibique  deien- 
tusest  a  Judxis,  tradente  discipulo.  DehincYifem 
subsequentey  id  cst  vii  Kalend.  Aprilis  cruci/irus  esi 
et  sepultus.  Tertia  die^  hoc  cst  v .  Kal^  Aprilis^  IKaw- 
nica,   suirexit  a    mortuis.    (Victorius    Aquitan.  in 

D  Can.  Pasch.)  A  Resurrectione  sua  cum  discipnlis 
versatur  per  dies  quadraginta  apparens  eis,  et  lo- 
quens  de  regno  Dei ;  nempe  ex  dle  l^  Martii  0001- 
nica  ad  diem  6  Maii  fer.  v,  qua  illis  videntibns  ele 
vatus  ascendit  in  coclum  :  quo  tempore  numeranio'' 
communitera  Pdtribus  ei  interpretibus  decem  ap- 
paritiones  praecipuae,  in  sacris  litteris  recensiis: 
quarum  in  septiniaapud  Capharnaum  pontificis  ma* 
ximi  niunus,  seu  Ecclesix  universalis  regimen,  el 
episcopatum,  antna  promissum,  Christus  Dominus 
Petro  contulit,  dicens  :  Pasce  oves  mens  [Joan  xxi  ; 
utex  euistola  37,  lib.  vi  magni  Gregorii,  aliisque 
Patribus  confirmatur.  Gesta  sunt  haec  duobus  Gem- 
nis  cons.  Ab  his  proximi  consules  Vinicius  et  Lon- 
ginus  Kalendis  Januarii  anni29  magistratum  inic' 
runt.  dum  l^etrus  nonum  mensem  sui  regiminis 
inchoaret.  PrimusigiturannusPetri  pontificiscom- 
pleturcirca  finemmensis  Aprilis  iisdem  coss.  ser.» 
Ohristi  communis  anno29.  Postremum  Pascbaaote 


mi 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PETRUS. 


4022 


martyrium  a  Petro  pontifice  maximo  celebratum  A 
refertur  ad  consules  Nervam,  et  Vestinum  in  Cata- 
logo  Liberii  dptate  contexto:  qui  consules  sifi^nant 
annum  vulgaris  a^rae  Christi  65,*  et  iisdem  coss. 
lerlio  Kal.  Julii  Pelrus  cruci  afflxus  marlyrio  coro- 
natur.  Sunt  igitur  ex  consulari  chronolo^ia  Petro 
tribuendi  episcOpatus  anni  37,  et  menses  duo  cir- 
citer,  partim  Hierosolymis,  partim  Antiochena  in 
sede,  et  partim  in  Homana  ab  apostolorum  principe 
exacti  ;  quoteiiam  S.  llieronymus  enumerat  in  iib. 
de  Script.  ecclesiasticis.  Duodecim  ex  his  iHOricnte 
impendit  illius  tractus  Itcclesiis  ordinandis,  ante- 
quam  I\omamveniret.  Narratenim  Apollonius,scrip- 
torecelesiasticussecundi  saeculi^apud  Eusebiumlib. 
v,Hist.  eccl.  cap.  18,  tanquam  ex>eterum  traditione, 
Dominum  apostolis  suis  priecepisse,  ne  intra  duode- 
cim  annos  illerosolymisexcederent.  nempe  extra  li- 
mites  Syri;c,  cui  suherant  Hieroiosymae,  ne  pedem 
proferrent,  ad  sedes  episcopnlesalibi  constituendas. 
Nam  intraduodccennium,  imoetintraquinquennium  o 
a  Dominica  Passione  Antiochiae  cathedram  episco- 
palem  fuisse  constitutam,  colligunt  Patres  exActis 
apostolorum.  Ipsi  eiiam  asserunt  Petrum  septennio 
prssedissecathedra^Antiochenaeantequam  in  Urbem 
proficisceretur  anno  duodecimoa  Passione  Domini 
ad  fundandam  sedem  Romanam.  lia  S  Gregorius  nd 
Eulogium  episcopum  Alexandrinum  lib.  vi,  ep.  37, 
de  cathedra  Antiochena,  a  Petro  fundata  .  «  Ipse 
flrmavit  sedem,  in  qua  septem  annis quamvis  disces- 
surus,sedit. »  Clemensquoque  Alexandrinus  Strom. 
lib.  VI,  pag.  637,  edit.  G.  L.  Paris.  1629,  uti  obser- 
vat  Scheiestratius,  lectionis  interpunctionem  resii- 
tuens,  Antiquitat.  Gccles.  diss.  1,  cap.  5,  art.  3, 
confirmat  iraditionem  profectionisapostolorum  extra 
Syriam  post  annos  duodecim  a  Passione  Christi, 
qui  jusserat :  «  l^ost  duodecim  annos  egredimini  in 
mundum,  nequisdical:  Non  audivimus.  »  Hensche- 
nius  quoque  exercit.  4ad  Chronologiam  pontificiam 
numero  z8,  postquam  ostenderat  anno  quinto  a  p 
Passione  Christi  lubente  fundatam  a  Petro  fuisse  ^ 
cathedram  Antiochenam,  ha>c  subdit:  «  Elapso  se- 
ptennio  cathedrae  Antiochenx,  substituto  ibldem  S. 
Rvodlo,  primam  Ecclesi^e  Christianse  cathedram  in 
urbe  Romana  sede  imperatorum,  et  orbis  capite, 
collocavit  anno  xrx  vu^aris  quadragesimo:  a 
quo  anno  inchoandi  in  catalogo  jam  citato  sunt  anni 
viginii  quinque  sedis  hujus.  Et  hi  viginti  quinque 
anni  habentur  in  altero  mox  proferendo  catalogo^ 
uti  et  in  Ms.  Palutino,  sed  a  nobis  omisso :  item  in 
Pontificali  Romano,  et  apud  Anastasium  Bibliothe- 
carium  in  manu  exaratis  et  prielo  cusis  codicibus, 
necnon  apud  Luitprandum,  Abbonem,  et  alios  re- 
rum  pontificiarium  scriplores.  »  Deinde  numero  35 
de  anno  martyrii  SS.  Petri  et  Pauli  agens  hajc  scri- 
bit:  a  Passi  ergo  recte  indicantur  SS.  Petrus  et 
Paulus,  Nerone  Romie  praesente,  Nerva  et  Vestino 
consulibus,  anno  aerx  Christiana;  65,  Neronis  si 
spectetur  tempus  imperii  cceptum  anno  xi,  qui  xii 
solet  haberi,  licet  solum  proximo  Octobri  esset  in-  q 
choatus.  Pricterea  habetur  annus  post  Passioncm 
Domini  trigesimusseptimus,  quem  requirit  S.  Hie- 
ronymus  de  Script.  ecclesiasticis  in  ElogioS.  Petri, 
necnon  llonorius,  Isidorus,  Nicephoruset  alii.  » 

Catalo^iomnes,cum  picturisvetustissimisbasilics 
S.  Piiuli  supra  producti  fol.  87,  annos  45  solidos 
attribuunt  B.  Petro  in  sede  Romana  :  quem  xxxvii 
anno  postChristi  Passionem,  ei  duodecim  Neronis 
imperii  labente  passum  fuisse  cum  Paulo,  Vestino  et 
Nei-vacons.j  prajier  indicatos  scriptores,  luculenter 
probat  Schelestratius  in  laudata  dissert.  i  Antiq. 
Eccles.  capite  5,  art.  5. 

Aunis  viijfinti  quim^ne  Petro  ita  asserlis,  ex  quo 
cathedram  episcopalem  Romie  conslituit,  menses 
quO(]ue  duo,  ac  dies  tres  cur  ei  tribuantur  placet 
Inquirere.  Si  ex  die  Martyrii  ^  Junii  anno  Christi  65 
retrocedamus  per  annos  ^,  menses  %  et  dies3 
(quot  ilii  assignat  in  episcopatu  Romano  catalogus 


Felicis  lY,  et  codex  ii  Colbertinus) ;  terminus  prior 
numerationis,  et  epocha  Romani  episconatus  cadet 
in  diem  ^5  Aprilis  anni  vulgaris  aera}  40,  ad  quem 
refert  etiam  Henschenius.  Septennio  autem  ante 
contigerit  fundatio  cathedrae  Antiochen»,  vul^aris 
aerae  Christi  anno  33.  Littera  Dominicalis  D  eidem 
anno  assiG;nata  Dominicam  diem  indicat  die2iFe- 
bruarii,  qua  festum  cathedrae  Antiochenae  non  modo 
hac  aetate  recoiimus,  verum  et  in  membranis  sub 
Liberio  papa  conscriptis,  et  a  nobis  ex  Bucherio 
editissupra  in  Prolegomenis,  necnon  exS.  Augustino 
compertum  est,  prioribus  etiam  saeculis  aerae  Chri- 
stian;e  celebrari  consuevisse.  Diem  vero  Dominicam 
^vOpov:a{A(o  episcopali  deputari  jam  tum  consuevisse 
probarefacile  possem  monumentis  omnium  Eccle- 
siarum  Orientalium  et  Occidentalium.  Quare  unl- 
versaconfirmant  assumptas  epochas.  Passionis  Do- 
minicaeanno  "iS  aer£  communis  dieSI5,  et  mortis 
die  26  Martii ;  fundationis  cathedrae  Antiochenae 
vergente  ad  finem  quinauennio  po.st  Dominicam 
Passionem  die  Dominica!2!2  Februarii  anno  33,  et 
septennio  post  nempe  anno  aerae  vulgaris  40,  pro- 
fectionem  apostolorum  ex  Syria,  adventum  Petri  in 
Urbem,  et  fundationem  cathedrae  Romanae.  Super- 
est  ut  inquiramus,  quid  commune  habeat  cum 
exordio  pontificatusRomaniabapostolorum  principe 
suscepti  dies  25  Aprilis  anni  40,  ex  qua  diedesu- 
mitur  epocha  annorum  25,  mensium  2  et  dierum  3, 
eidem  assignata  usquead  triumphalem  martyrii  sui 
diem  29  Junii  anni  65,  ita  numerandum  si  sequamur 
catalogum  Fellcis  Quarti  aetate  conscriptum,  vel 
dies21  Aprilis  ejusdem  anni  40,  ex  qua  ad  29  Junii 
anni  65,  Nerone  ei  Vestino  coss.,  intercipiantar 
anni  25,  menses  2  et  dies  7,  numerati  in  picturis 
vetustissimis  basilicae  patriarchalis,  et  in  plerisque 
catalogis  probatioribus. 

Porro  cum  videam  indictam  fuisse  die25  Aprilis 
litaniam  quam  vocan t  ma/orem  non  modo  ante  Gre- 
gorium  Magnum,  sed  etiam  pluribus  ante  ipsum 
ictatibus,  ac  ferme  ab  Ecclesiae  incunabulis :  in 
qua  tituli  universi,  ac  diaconiae,  ipsaeque basilicae  ex 
aevo  Constantiniano  collectam  cleri,  ac  populi  in 
Campo  Alartio,  olim  in  titulo  L.  Laurentii  in  Luci- 
na,  nunc  in  S.  Marci,  frequentautes,  inde  proce- 
duntadS.  Petrum;  judicavi,  per  eos  dies  recoli 
jam  tum  consuevisse  Romanae  sedis  supra  caeteras 
primatum  ab  ipso  apostolorum  principe  constitutum. 
Quod  enim  die  18  Januarii  festum  cathedrae  a  Beda 
aliisque  ita  consignatum  suaserit  Paulum  IV,  ut  in 
constitutionesua  anno  1558  restituerit  ad  xv  Kalen- 
das  Februarii  veterem  epocham  fundatae  in  Urbe 
cathedrae  Petri;  id  nihil  impedit  quominus  intelli- 
gamus  ea  die  fundatum  episcopatum  ;  aliquanto 
vero  post,  hoc  est  mense  Aprili,  sive  ejusdem  anni, 
sive  consequentium  huic  episcopali  sedi  primatum 
supra  caeteras  fuisseadditum,  postquam  in  proximis 
civitatibus  praedic.ito  Evangelio,  fundatis  Ecclesiis, 
et  ordinatis  episcopis  coaluerat  systema  quoddam 
Hierarchicum,  specie  sua  satis  commodum  Petro 
judicatum,  ad  dignitatem  sedis  omnium  principis 
ministerio,  et  subjectione  sua  declarandam  et  con- 
fovendam.  Nicaenaesynodi  canon  sextus,  totlucubra- 
tionibus  doctorum  virorum  illustratus,  satis  docet, 
quantum  explicetdignitatis  patriarchalis  mos  ille 
vetus,  quo  plures  episcopi  Romano  aderant  tum  ad 
perficienda  mysteria,  tumad  repraesentandam  totius 
Ecclesiae  corporis  junciuram  sub  uno  capite.  Ordi- 
nata  igitur  progressio  fuit,  ut  cathedra  pontificali 
primum  erecta,  deinde  adjunctis  gradatim  partibus, 
et  pneparatis  adjutoribus  suae  potestatis,  maxima 
auctoritas  in  ejus  episcopum  conferretur;  utetiam 
patriarcharum  ablegandorum  facultas  a  Petro  exer- 
ceretur,  derivandapostmodum  in  successores.  Con- 
stat  certe  ab  apostolorum  principe  Christi  Evange- 
liumRomx  priusaliquospatiotemporispraedicatum 
(ex  cathedra  hic  erecta),  deinde  rogatu  fratrum  a 
Marco  in  litteras  redactum  et  a  Petro  approbatum  •. 


4023 


ANASTASII  BIBLIOTHEGARU 


40» 


ut  postmodum  Marcus  hinc  ablegareiur  ad  funda- A  spicimus,  non  secusac  in  fastis  sacerdotalibns  fra- 
•      •   -      *'         ••  • • '--   -        trum  Arvalium,  marmori  pariterinsculptis,  quorum 

pariem  retulimus  in  praefalione  prioris  tomi  nura.21. 
Pari  ergo  jure  epocha  sacerdotalis  beati  Pctri,  a 
catalogo  Liberiano  et  a  plerisque  memoratis,  nec- 
non  a  picturis  basilicarum  aevi  Leonis  Magni,  in- 
choatur  exdie  Parilium  21  Aprilis ;  licet  solemnitas 
supplicationis  publicae  el  collectae  ad  S.  Petrum  in 
litania  majori  quatriduo  post  referal  memoriam  ejus 
maximaedignitatis:  utproinde  tribuantur  Petro  in 
cathedraRomana  ex  Parilibus  anni  aerae  communis 
quadragesimi,  quo  Romae  primum  sedit,  nempe  ex 
24  Aprilis.  ad  diem  29  Junii  suo  martyrio  consecra- 
tam  anno  65  aerae  vulgaris,  Nerva  ei  Vestino  cos$., 
tribuaiur,  inquam,  summaannorum  25,  mensium2, 
acdierum  7.  quisolidi  inter  utrumque  terminum 
intercedunt,  sive  8,  dierum,  ut  habenl  Bergomcnsls 
codexc,  ac  tresColbertini /i  Amutrumqueterminum 
fortasse  includentes.  SufTragatur hujusmodi  instituto 


menta  patriarchatus  Alexandrini  1'etri  nomme  ja- 
cienda.  Obsecutusest  ille,  sumpto  Evangelio,  quod 
Romana  Ecclesia  flagitante  a  se  conscriptum  Petri 
auctoritate  legendum,  et  tanquam  regulam  fidei 
ubique  vulgandum  acceperat.  Hinc  etiam  plerique 
censentdimissum  Evodium,  utAntiochenacEcclesiae 
regimen  a  Petro  jam  Komae  episcopo  sibi  contradi- 
tum  administraret :  persuasi  testimonio  Eusebii, 
cujus  in  Chroni<*.o  advenlus  Petri  in  Urbem,  et  fun- 
datio  Romanae  Ecclesiae  primum  recensetur  ad  an- 
num  II  Olympiadis  205,  Christi  43,  his  verbis : 
«r  Petrus  apostolus,  cum  primum  Antiochenam  Eccle- 
siam  fundasset,  Romam  miitilur.  ubi  Evangelium 
praedicans  viginti  quinque  annis  ejusdem  urbisepi- 
scopus  perseverat.  »  Eodem  anno  subsequitur  perio- 
cha  ad  Marcum  pertinens,  a  Peiro,  cujuserat  inler- 
pres  Romae,  ordinatum  episcopuin  Alexandrinuro, 
qua;  ita   per  B.  Hieronymum  Latine  redditurMar- 


cus,  interpres  Petri,  in  JEgypto,  et  Alexandria  Chri-  u  numerandi  annos  sacros  nascentis  Ecclesiae  ab  his 


stumannuntiat.  Deinde  succedit  annus  in  ejusdem 
Olympiadis  205,  aerae  autem  Christianae  44,  juxta 
Eusebium,  in  quo  haec  de  Evodio  legunlur  :  Primus 
Antiochise  episcopus  ordinatur  Evodius.  Hoc  igitur 
testimonio  chronici  Eusebiani  confirmare  posse 
vtdeor  progressum  illum,  a  sapientearchitecto  Petro 
servatum,  in  hac  Romana  sede  primum  fundanda, 
deinde  augenda,  tum  elevanda  ad  tantam  supra 
caelerasdignititem,  utduarum  sediumab  hacdigni- 
tate  proximarum  primos  antislites  hic  ordinaretet 
hincdimiiteret:  indicium  exhibens  ejus  primatus. 
quem  convenlu  omnium  titulorum  clerus  Romanse 
urbis  (Ecclesiam  universam  refereniis)  quotannis 
recolit  eliam  in  lilania  majori  die  25  Aprills.  Cur 
autem  ea  dies  obtigerit,  sic  declarandum  puto. 

Ordo  Romanus  per  anni  circulum  ita  distribuit 
statassolemnilates,  ut  quam  proxime  responderent 
tempori,  a  Christo  Domino  ad  ea  peragenda  delecti, 


Paschalibus  pestis,  sive  Passionis,  sive  Resurrectio- 
nis,  et  Ascensionis  Dominicac  mos  peraeque  custodi- 
tus  apud  Orientales  et  Occidentales  Ecclesias  aevo 
apostolico.  Nam  praeter  Judaeorum  gentem,  divinaB 
legis  mandato  statuentem  caput  anni  sacri  in  luna 
Paschali,  etiam  Christiani,  lege  Judaeorum  soluti, 
aeram  Paschalem  ad  gesta  Christi  Domini  accommo- 
daruni.  Ecclesiam  Romanam  a  Passione  Domini  an- 
nos  signasse  supra  jam  vidimus.  Paschalia,  quae  vo- 
canlur  Chronica  ab  Antiochenis  fidem  Christi  pro- 
fessis  ita  ordinantur,  ut  aliquando  a  Paschate,  noD 
semel  etiamabAscensioneDomini  annoscomputent. 
In  eo,  quod  |)erperam  vocant  Alcxandrinum,  etfa- 
stos  siculos  Raderi^  martyrium  S.  Polycarpi  consi- 
gnatur  epocha  ducta  ab  Ascensione  christi,  licet 
marlyrium  inciderit  in  Sabbatum  profeslumPaschae. 
Passus  etcrematus  asserilur  Polycarpus  « in  profesU) 
Paschae  ipso  sabbato  hora  8,  anno  iii  duorum  Au- 


quorum  mysteria  iis  in  festis  proponit  recolenda.  c  gustoruJu  Marci,  et  Veri,  iEliano  et  Paslore  coss., 


Missio  igiturapostolorum,  Paschali  tempore  peracta 
inter  Resurrectionem,  et  Ascensionem,  et  collata 
Petro  potestas  maximi  sacerJoiii,  atque  ovium  uni- 
versarum  cura  concredita,  pertinet  ad  eosdies,  qui 
Paschale  feste  proxime  excipiunt,  nec  diflfundun- 
tur  ultra  Ascensionem.  Licet  autem  Pascha  sit  mo- 
bile,  attamen  ultra25Apritis  diem  non  protrahitur. 
Neque  Ascensionis  festum,  quando  citimum  fuerit, 
ante  Aprilisdiem  trigesimam  unquain  incidit.  Po- 
stremaigitur  hebdomada  mensis  Aprilis,  a  25  die 
putata,  nunquam  non  erit  pars  quadragenarii  die- 
rum  numeri  antc  Ascensionem,  cui  institutio  pon- 
tificatus  maximi  novae  legis  a  Christo  Domino  in 
coelum  profecturo  alligata  fuit.Causa  igitur  subest, 
cur  ascribatur  diei  25  Aprilis  epocha  maximi  pon- 
tificatus  tum  institutia  Christo  Domino,  tum  a  bea- 
to  Petro  ad  Romanam  sedem  translati,  annorumque 
inde  putandorum  maximi  sacerdoti  per  principem 


anno433postChristi  in  coelum  profectionem.  » Ita 
etiam  S.  Athanasius  Alexandrinus  in  sermone  de 
imagine  Berytensi  subversionem  Hierosolymornm 
peractam  docet  aimo  43  post  Ascensionem  Domini  et 
Salvatoris  ad  co^los.  Videmur  igitur  assecuti  causam 
probabilem  putationis  mensium  ac  dierum  (praeter 
annos  solidos)  Petri  sessionis  in  hac  Romana  soa 
cathedra.  Nam  sive  fundatam  die  48  Januarii  auxe- 
rit,  deinde  primatu  supra  caeteras  Ecclesias  Pa.Hchall 
mense,  quo  ipsea  Christo  Domino  curam  universi 
gregis  acceperat ;  sive  eadam  qua  fundaverunt  die 
tanto  ditaverit  privilegio  ;  utrumque  com|>onitar 
cum  usu  epochae  pontiucatus  maximi  deducendae  a 
mense  Paschali  tum  in  Oriente  ubi  acceperat,  tnm 
in  Occidenle  quo  transtulerat ;  et  propterea  caasa 
redditur,  cur  testo  cathedrae  Romanae  non  remotoa 
die  48  Januarii,  et  Antiochenx  a  die  22  Februarii, 
numeratio  pontificatus  maximi  Romana  in  sede  a 


u|)08tolorum  Romana  in  cathedra  gesti  ex  ea  die  _  Petroconstitutirevoceturad  initium  annorumUrbis 
2o  Aprilis  anni  40  ad  diem  29  Junii  anni  65,  qua  ^  conditae  21  Aprilis  anno  aerae  vulgaris  40,  atque  inde 
martyrium  complevit;  ut  summa  sit  annorum  25,  ad  exitum  ejus  vitae  per  martyrii  consummationem 
mensium  2,  acdierum  trium  quot  habet  catalogus      die29  Juniianno  vulgarisaerxChristi  65,  signentur 

L^aI  •/.!.•   I  ir     vT^  _  1  I  ^     ^     ^        1  •  mX'  » •  _  __  »"1      •  •_.      _._i        •  .        ..       •       •         .*_._*.        t_L.A     s  I  i  ^A  _..^B 


Felicis  IV.  Nec  valde  moror  differenliam  quatridui 
qua  catalogus  Liberianus,  necnon  plerique  supra 
recensiti  pag.  87cum  vetustissimis  picturis  basilicae 
S.  Pauli  exordium  xr£  consliiuunt  die  21  Aprilis, 
inde  censentes  ad  marlyrium  annos  25,  menses  2, 
et  dies  8.  Nam  et  ipsa  aera  Nativilatis,  qua;  serius 
inducta  per  Dionysium  Exiguum  consensu  deinde 
publico  recepta  est,  octiduo  differtur  post  festum 
Dominicae  Nativitatis  ex  die  25  Decembris  ad  proxi- 
masKalendas  Januarii,  utcum  anni  civilis  exordio 
apud  Romanos  constituto  paria  faciat.  Pr«eter  epo- 
cham  anni  Juliani  ex Kalendis  Januorii  vigebat  apud 
Romanos  aera  non  minuscelebris,  et  in  publicis  mo- 
numentis  consignata,  atquealligatadiei  21  Aprilis  : 
nempe  sera  annorum  Urbis  conditae  ex  Parilibus. 
Hanc  in  fastis  Capitolinis  marmoreis  servatam  con- 


incatalogis  vetusiissimiset  in  picturis  basilicarum 
aiini  25,  menses  2,  et  dies  7. 

Claudat  haec  nosira  observata  chronologica,  pon- 
tificalem  epocham  Petri  Romana  in  sede  illustra- 
tura,  tesiimonium  scriptoris  inter  historicos  quinti, 
ei  sexti  saeculi  maximo  in  pretio  habiti,  unde  con- 
flrmatur  iniiium  pontificatus  Romani  Petro  assi- 
gnandum  anno  vulgaris  aerae  quadragesimo  :  idque 
ex  numeratione  jam  tum  reccpta,  et  Romae  perinde, 
ac  in  Oriente  vulgata.  Isest  Ammianus  .Marcellinus, 
qui  Constantinopoli  agens,  adventum  Joannis  pap«^ 
in  regiam  Urbem  ita  consignavit  in  chronico,  «  Phi- 
loxeno  et  Probo  consulibus  (hoc  est  anno  Chrisii 
525),  Joannes  Romanae  Ifcclesiae  papa  quinquagesi- 
mus  tertiusa  Petro  apostolorum  pontlficumque  prae- 
8ule  an.  185  sessionis  ejus  anno  Theodorico  rege, 


i(m 


HISrORIA  DE  VITIS  ttOM.  PONT.  —  S.  PETRUS. 


4026 


etc.  Urbedigressus  Constantinopolim  venit.  »  Annus 
seraeChristi  communis  40  per  nos  ex  catalogo,  et 
documentis  genuinis  Romanse  Ecciesiae  tributus  sedi 
pontificali  a  B.  Petro  in  Urbe  erectae,  uti  est  vige- 
simusquintusante  Apostoli  martyrium,  Vestino  et 
Nervae  consulibus  recte  assi^natum,  ita  est  485  ante 
consulatum  Philoxeni  et  Probi,  in  profectione  ioan- 
nis  primi,  Romae  et  Constantinopoii  recte  suppu- 
tatum. 

Comprobant  itaque  veterum  Catalogi,  et  Chronica, 
perinde  ad  documenta  genuina  Romanae  Ecclesiae, 
chronoiogiam,  apostolorum  principis  Romana  in 
sede  recte  fuisse  constitutam,  et  in  picturis  basilica- 
rum  expressam  annor(im25,  mensium  %  et  die- 
rum  7. 

Si  placet  etiam  confirmare  ita  comprobatam 
chronologiam  ex  epochafundationiscathedrasAntio- 
chenac,  a  scriptoribusantiquisejusdem  urbis  litteris 
proditae,  attexam  exJoan.  Malalae  Antiocheni  chro- 
nographia  pag.  3M  edit.  Londinensis  hoc  testimo- 
niura:  MsTa  8?  f^TT,  xeaaapa,  etc.  «  £odem  auiem 
Tiberio  Cxsare  quatuor  post  annis,  quam  Salvator 
DOsterJesusChnstus  surrectus  a  mortuis  in  coelum 
assumptus  fuerat  (quo  etiam  tempore  Paulus  in 
Ciliciam  transmigraverat  relicta  Antiochia  Magna, 
ubi  verbum  Dei  primus  cum  Barnaba  praedicasset, 
prope  Pantheum  in  vico  Singonio);  eo,  inquam, 
tempore  Petrus  ab  llierosolymis  discedens  Antio- 
chiamvenit:  ubi  promulgato  Evangelio  episcopi 
muDus  suscepit,  etc,  uti  haec  Clemens  et  Tatianus 
sapientissimi  chronographi  litteris  prodiderunt  » 

Opportunus  est  looushic  inserendiobservationem 
viri  in  primis  docti,  quaeillustrarepoterit  chrono- 
logiam,  et  fundationem  sedis Antiochenae  non  minus, 
quam  Romanae  et  Alexandrinae. 

Pervidit  reverendissimus  P.  abb.  Bacchinus  in 
erudita  dissertatione  de  Originibus  ecclesiasticae 
hierarchiae  png.  494,  antiquam  illam  Apollonii  nar- 
rationem  de  duodenario  annorum  numero  interpo- 
nendo  inter  AscensionemDomini,  et  profectionem 
apostolorum  abHierosolymis  in  provincias,  commo- 
dius,  ac  verius  esse  exponendam,  tum  ex  vi  Grieca; 
dictionis  x.b)pta07;va£quam  adhibuit  Eusebius,  tum 
ex  comparatione  dictorum  a  Paulo  aposlolo,  in  epi- 
stola  ad  Galatasagente  de  primo  adventu  suo  Hiero- 
solymam.  Utrimaue  enim  coliegit,  prieceptum  illis 
non  fuisse,  ne  pedem  proferrent  extra  Jerusalem ; 
sed  ne  Ecclesiasfundarent  intra  id  temporis,  ab  Hie- 
rosolymitana  non  dependentes.  Id  enim  interpre- 
tandiim  yojptaGfivai  T^;  'hpovaaXrjfx.  ab  Hierusalem 
segregari/separari,  sejungi,  seu  alteram  Ecclesiam 
fundare,  quaeab  Hierosolymitana  minime  penderet ; 
quatenus  intra  duodecim  annos  et  apostolorum  col- 
legium,  cui  Petrus  praeerat,  tanquam  novae  legis 
synedrium  majus  Hierosolymistantum  sederet,  toti- 
que  Judaeo)  ura  credentium  coetui  jus  diceret,  etc. 
CoDstituere  autem  principem  alteram  Ecclesiam  ubi 
apostolorum  quispiam  sederet,  fieri  non  poterat, 
quin  et  alibi  apostolici  eollegii  jurisdictio  plenissi- 
me  exerceretur,  et  quin  sola  desineret  esse  Hierosoly- 
mitana  Ecclesia,  quae  caeteris  praeesset ;  quod  segre-^ 
gari,  sejungi,  separarique  ab  Hierusalem  eral,  ubi 
pro  Judaeorum  more  Jurisdictionis  plenitudo,  et 
apex.  Licet  igitur  cathedram  episcopalem  dedisset 
apostolus  Petrus  Antiochenis  ad  fidem  Christi  con- 
versis  ante  sexennium  completura  a  Christi  Domini 
Ascensione ;  potuit  nihilominus  illius  episcopatus 
jurisdictionem  et  limites  nondum  designare,  sed 
reservare  ad  duodecennium  absolutum,  quando 
Romam  profectusanno  40  juxta  nostram  sententiam 
in  Romana  sede  plenitudinem  pastoralis  officii  con- 
iulit,etprimatum  superuniversas  Ecclesias :  eodem- 
que  anno,  vel  proxime  insecuto  potuit  Antiochenie 
sedis  amplitudinera  Orientis  attributione  metiri,  et 
Alexandrinse  auctoritatem  constituere  supra  meri- 
dionales  provincias,  aquindecimOrientalibus  sepa* 
ratas,  in  illam  Evodium,  in  hanc  Marcum  ablegans 


A  proxime  abinstitutione  Romanae  cathedrae :  quod 
Eusebiano  chronico  paulo  ante  producto  mirifice 
congruit. 

EJUSDEM  ISOTiE  HISTORlCiE. 

Linea  1.  —  Antiochenus.  Deest  in  catalogo  Libe- 
riano :  additur  in  posterioribus.  Aliqui  putant  me- 
tropolim  provinciae  Romanae,  sub  qua  Galilaea  cen- 
sebatur,subrogatamfuissenatali  solo,  in  tetrarchia 
regis  exteri  constituto.  Alii  opinantur,  posterlorem 
aetatera  itaappellarevoluisse  Petrum  ex  episi-.opatu 
ibi  perseptenniumadrainistrato;  cumepiscopusha- 
beatur  primus  inter  cives.  His  attamen  luoentius 
praeferam  tertiam  causam,  aJosephoitacolligendam. 
NarratJudaeorum  historicus  libroxii,  cap.  3,  inter 
caeteros  honores,  suae  nationis  hominibus  decretos 
privilegiis  Seleucidarura  ac  Romanorum,  numerarl 
etiara  jus  civitatis  Antiochenx,  ita  eistributum,  ut 
pari  conditione  cura  Graecisac  Macedonibus  ibi  de- 
Q  gerent.  Praeterea  refert  id  privilegium  tam  sancte  a 
Romanisprincipibusconfirraatum  fuisseet  custo- 
ditum,  ut  sub  Vespasianoac  Tito  Alexandrini,  et 
Antiochenses  frustra  tentaverint  id  juris  adimi  Ju- 
daeis.  Quare  non  modo  vita  Petri  constante,  verum 
etiam  post  ejusdera  raariyriura  (Josepho  aequali  ejus 
aetati  id  perscribente)  Antiocheni  cives  habebantur 
Judaei.  Quare  etiara  Petrura  apostolura  natione  Ju- 
daeum  ex  vico  Bethsaida  Antiochenum  civem  dici, 
et  haberi  optimo  jure  posse  ac  debere  nemo  nega- 
verit.  Yerba  Josephi  sunt  referenda.  Caput  2  libri 
xii,  itaclaudit:  a  Haec  sunt  in  Judaeorum  honorem 
a  Philadelpho  exhibita.  »  Tum  inchoat  caput  3  his 
quae  sequuntur :  a  Sed  etab  Asiae  regibus  honorati 
sunt  propter  navatam  in  railitia  bonam  ac  fidelem 
operam.  Namque  Seleucus  cognomento  Nicanor  in 
conditisa  se  per  Asiamet  inferiorem  Syriam  urbl- 
bus  in  ipsa  denique  metropoli  Antiochia  jus  civiiatis 
eis  dedit,  vol ui tque  pari  t6i  eum  Macedonibus  ac 
p  Graicis  condiiione  degere  :  quo  jure  nunc  quoque  v*- 
^  vunt  inter  eos  homines.  Argumento  est,  quia  Judaeis 
externo  oleo  nolentibus  uti,  certa  pecunia  pro  eo  a 
gymnasiarchis  penditur:  quem  morera  cura  Antio- 
chensis  populus  proxirao  bello  abrogare  vellet^  non 
perraisit  Mucianus,  qul  tum  Syriae  provinciar  prae- 
erat.  Deinde  imperante  Vespasiano.  etTitoejus  filio, 
Alexandrini  et  Antiochenses  rogantes  adimi  Judaeis 
juscivium,  impetrare  id  non  potuerunt:  manlfesto 
Romanorura  aequitatis  et  raagnaniraitatis  indlcio, 
sed  praecipue  ipsorura  principura  qui  cum  eo  bello 
multos  labores  pertulissent«  et  infensl  essent  per- 
tinaciter  rebeilantibus,  nihil  tamen  de  jure  ipsorum 
diminutum  voluerunt :  idquenec  irai  propriae,  nec 
duobus  populis  contra  eos  licere  passi  sunt,  majo- 
rem  rationem  habentes  veterum  gentis  meritorum, 

?[uam  praesentis  offensionis,  aut  gratiae,  quam  hoc 
actoapud  hospopuiosinire  poterant:  dicenteseos, 
qui  contra  rem  Romanara  arma  tuierant,  satissup- 
pliciorum  exsolvisse:  eos  vero,  quinihilpeccassent, 
D  nonesseaequumspoliarisuisprivilegiisetjuribus.  » 
Linea  3.  —  Ingressus  urbem  Romam  sub  Nerone 
Cxsare.  Initio  scilicet  principatus  Claudii,  Neronls 
Diusi  filii, cujus stirpi tam familiare  fuit cognomen- 
tum  Neronum,  Sabina  lingua  fortem  significans,  te- 
stibusSuetonio  et  Gellio ;  ut  Od.  4.,  lib.  iv,  Hora- 
tius  bis  vocet  Nerones  ejus  agnatos  :  et  filius  Domi- 
tius  ascitus  ingeniemCiaudiamiVero  sit  appellatus, 
prout  hic  etiam  nominatur  lin.  8,  vel  sl  de  Domltio 
Nerone  intelligit,  posteriorem  adventum  Petri  cum 
priore  confundlt. 

Detestimoniisveterura,  comprobantibus  adven- 
tum  apostolorum  principis  in  Urbem  aerae  vulgaris 
Christianno40,  satisegimusin  notis  chronologicis. 
Occasio,  et  ratio  itineris,  atque  hospitium  apostoli 
in  Urbe  videntur  hic  attingenda.  Neque  in  Urbem 
modo,  sed  et  in  remotiores  Occidentis  regiones 
(quandoquidem  apud  Britannos  quoque  excurrisse 
Petrum  aliqul  putant)  an  pervenerit^  xwwiSiSfexV  wx 


1027 


ANASTASII  BIBLIOTHEGARH 


4028 


delibandum,  ut  csetera  reservemus  vitae  Eleutherii. 
Anno  40  communis  serae  Christianac,  qui  duodeci- 
mus  erat  a  Passione  Domini,  Petrum  Romam  venisse, 
veierum  testimonio  probavi.  Occasio  si  usquam 
prompta,  hoc  cerle  anno  coelitus  oblata  et  parata 
fuit.  Constat  enim  ex  Actibus  apostolorum,  divina 
visione  praemonitum  Petrum,  ut  gentes  reciperet, 
inchoassea  Cornelio  Centurione  cohortis  Italic», 
unius  scilicetex  quatuor  legionibus,  quae  tum  tem- 
poris  in  Syria  erantcollocatai.  Ex  Tacilo,  ac  Dione 
easdem  numerat  Panvinius  noster,  legionem  iiii. 
Scythicain,  iegionem  vi.  Viclricem,  legionem  x.  Ge- 
minam,  Piam,  Fidelem,  et  legionem  xii.  Fulmina- 
tricem.  Legionem  vi,  propeLaodiceam  in  Syria  sub 
Tiberio  hiberna  habuisse  Tacitus  refert  Annal.  ii, 
n.  79,  sextam  ferratam  in  Judaea  sitam  Dio  nominat 
iib.  Lv,  et  in  HispaniaGalbam  imperatorem  Panvi- 
iiius  observavit  .'ib  eadem  legione  creatum.  Baptis- 
mum  Corneiii  referunt  omneis  ferme  chronologi 
vel  maturius,  vel  ad  annum  octavum  a  Christi 
Passione,  qui  fuerit  vulgaris  aer;e  3(5,  quo  sciliiet 
Caius  Tiberio  successit  Proculo  it  Nigrino  r.oss. 
Tertio  hujusimperii  annoa  expeditionisGermanicai 
impetusCaium  cepit(ut  in  ejus  Vita  tradit  Sueto- 
nius  cap.  43)  neque  distulit,  sed  legionibus,  et  au- 
xiliis  undiqueexcitis.  delectibus  ubiqueacerbissime 
actis,  contracto  et  omnis  generis  commeatu  quan- 
tum  nunquam  alias,  iter  a$:gressus  esL  »  l']xpcditio 
hicc  subitanea,  ad  quam  legionesundiqueaccivitCnius, 
in  Britanniamdirigebatur,  undeAdminium  Cinobel- 
lini  Britannorum  regis  tilium  a  pntre  pulsuin  in  de- 
ditionem  recepit;licetadlegendaconchiIiaiiiOceani 
littore  se  converterit.  Promovit  attamen  hoc  belium 
Claudius  imperii  initio :  a  quo  etiam  legiones  tum ii 
et  XX,  ex  Germania,  tum  iiii  el  vi  ac  x  ex  Syria 
in  Occidentem,  aliquaeetiam  in  Britanniam  trans- 
Iat;e  leguntur,  quarum  nummialiquot,etinscriptio- 
nes  in  Britannia  repertx  legi  possunt  apud  Tho- 
mam  GaleComment.  ad  iter  Britannicum  Antonini : 
prout  Sej;fam  quoque  rictmrrw,  qu?e  eratex  qua- 
tuor  ab  Augu^to  reiictis  in  Syria,  paulo  posl  in  lta« 
liam  et  Germaniam  concessisse  Panvinius  colligit, 
eamdemque  Britannise  pracsidioadditam  docent  in- 
ftcriptlones  a  Gale  memoratae.  Sive  igitur  rapido 
accitu  Caii,siveClaudioiinperium  assumente  exciia 
legio  fuerit,  in  qua  Cornelius  Centurio.  ei  cohors 
Itallca  miliUibat :  sive  ipseCorneliusconfectis  justis 
stipendiis  honestam  missionem  obtinuerit,  aut  gra- 


Adum  militarem  in  alia  legione  occidentales  tractus 
imperii  tuente,  ut  sa;pe  evenit,  et  in  antiquis  inscri- 
ptionibus  observatur  *,  ostium  magnum  aperiebatur 
apostolorum  principi,  et  parata  facilitas  cum  fideli 
Centurione  in  Italiam  navigandi,  et  apud  ipsius  a- 
ffnatos  e  Cornelia  gente,  vel  amicos  hospitandi. 
Ha^c  rursus  mire  cohierent  cum  antiqna  notione 
hospitii  apostolorum  in  Urbe  npud  Puamtem^  circa 
vicum  Comeliorum^  quod  suo  locodicturi  sumus  in 
Pio:utvetera  monumentainS.  Pudentianae  titulo 
asservata  confirmant:  interquse  inscriptio  Pudenr- 
tianetis  e  gente  Cornelia,  a  martyrum  coemeteriis 
via  Appia  inter  primum  et  ser.undum  lapidem,  ubi 
sepulcrum  Corneliorum  fuisse  constat  ex  Cicer. 
Tusc.  I,  sect.  12,  in  eamdem  ecclesiam  translata,  et 
hisvcrbissignata  visitur,  necnon  figura  stoIataemD- 
lieris,  nobilium  more  phrygiato  limboamplttadinem 
generis  indicante. 

^  COKN.   PODENTIANETI 

BENEM.Q.  VIXIT.  AN.  XLVII 
D.  I.   VAL   PETRONIUS   MAT 
DULG.   IN  PACB 

Expeditiones  vero Ciaudii.  ac  Neronis  in  Britanniam 
quibuseflfectum  est,  ut  eaedem  le^iones,  quse  milita- 
vernnt  in  Syria,  transferrentur  in  Britinniam,  wque 
tacilem  accessuin  Evan^elii  praeconibus  in  eamdeo 
insulamaperiebant,  cum  semel  perducto  ad  fidem 
Christi  Ccnturione,  vel  aiiquo  ex  militibus  legiooa* 
riis  praestantiore,  sive  etiam  ad  alterius  legionis 
honoresgradatim  promoto,  vel  honestam  missionem 
consecuto  postlegitimastipendia,  possetexpeditese 
comitem  illi  daretumPetrus,  tum  quisquis  adapo- 
stolicum  munus  inferendis  illuc  Evangelium  delige- 
batur.  An  cohors  ItalicaCornelii  cum  sua  legionein 
.,  Britanniam  transmittere  jussa  sit  a  Caio,  vel  a 
^  Claudio,  affirmare  non  ausim.  Scio  lamen  visuma 
me  Londini  fragmentum  inscriptionis  aniiquae,  pla- 
res  centurias  militum,  eorumque  nomina,  ac  pa- 
triam,  uti  assoiet,  indicantis,  in  cimetiarchio  D. 
Kemps  propeviam  PalleAlaU,  ubi  quotquot  expressa 
suntnominacivitatum,  jura  cobmiae  iisdem  militi- 
bustribuentium,  ad  stipendia  in  legione  facienda, 
totidem  ostendunt,  eosdem  militesltalos  fuisse.  Ko 
lapidis  fragmenium,  in  quo  coloniae  Italicae  legioDa- 
riorum  patriae  recensentur. 


7 

SEMPRON 

I 

NEC 

A 

FVLCINI 

S 

MAXIMU 

S 

MANTV 

A 

NIGE 

R 

FLORENTI 

A 

S 

IVSTV 

S 

TICIN 

() 

s 

FLORV 

S 

PETAV 

I 

s 

IVSTV 

S 

CLVSI 

0 

a 

— 

CO 

s 

HYPSIACV 

s 

FERO 

X 

ATRI 

A 

AEBVTIV 

s 

MAXIMV 

s 

TICIN 

0 

VENNONIV 

s 

SUPE 

R 

LEPIDRE 

G 

APRONIV 

s 

FESTV 

s 

ATEST 

E 

RINARIV 

s 

EXORATV 

s 

EPODREDl 

A 

FAIPONiV 

s 

SABINV 

s 

PAVSVLI 

S 

RCIV 

s 

OPTATV 

s 

BENEVEN 

T 

RIV 

s 

SVPE 

R 

CREMO 

N 

V 

s 

RESTITVTV 

s 

lADER 

A 

V 

s 

PEREGRINUS 

7 

s 

VERON 

SABINI 
COS 

A 

s 

IVSTV 

s 

AQVIN 

0 

s 

GAVIANV 

s 

AERON 

A 

VIBIAXV 

s 

BUUN 

D 

MARCELLINV 

s 

VRV 

FELl 

X 

PU 

VERV 

s 

TIMIV 

s 

4m 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PETRUS. 


1030 


Fulcinitm^  Mantua,  Vlorentia,  Ticinium,  Patavium,  Clusium,  Adria,  Lepidi  Regium,  Ateste^  Eporedia^ 
Pausulse,  Beneventumj  Cremona,  Verona^  Aquinum,  Brundusium,  istorum  militum  patriae,  Colonise 
Romanas  sunt  intra  Italiam  constitutae. 


Dolendum  e&t,  non  superesse  reliquas  partes  epi- 

fraphis  huie  lapidi  incisae,  unde  instruamur,  an  ad 
itum,  seu  ad  Vespasianum  referantur,  consulatus 
II  et  III.  hic  memorati,  quibus  honesta  missio  eme- 
ritis  hisce  militibus  fortasse  concessa  est ;  et  an 
centurio  illfe  Sabinus,  commune  quippiam  tiabeant 
cum  cognoroineper  Suetonium  indicato  in  Vita  Tili 
cap.  1.  Accederet  propius  conjectura  nostra  ad  de~ 
cernendum  num  sextse  legionis  milites  habendifo- 
rent,  aut  decimae :  quarum  utraque  meruit  sub  Au- 
gusto,  ac  Tiberio  in  Svria,  et  in  Armenia,  exTacito 
Annal.  ii,  79.  et  xm,  40,  deinde  in  Britanniann  trans- 
lata  est  ex  documentis  a  Gale  productis :  nec  longe 
distaret  a  proponendo,  num  cohorti  Ualicae  utraque 
ista  centurla,  ex  nostrae  nationis  viriscollecta,  ac- 
censeri  posset.  Verum  sistamus  in  limine,  contenti 
indicasse  divinae  providentiae  consilio  suaviter  uni- 
versa  disponenti,  et  sexennio  ante  adventum  Petri 
in  Urbem  coelesti  visione  advocauti  Italicae  cohortis 
centurionem  ad  baptisma,  et  apostolorum  principem 
ad  salutem  gentibus  annuntiandam,  tam  Corneliae 
gentis  hospitium  in  Urbe,  quam  facilem  viam  ad 
toto  dtvisos  orbe  Britannos  aperiri  potuisse  unius 
per  Cornelii  conversionem,  et  per  unius  cohortis, 
seu  ducis  evocaiionem  inltaliam;  sive  Caius  Ca- 
ligula  undique  acciret  legiones;  sive  Claudius  Bri- 
tannicsexpeditioni  eas  destinaret,  quae  militabant 
In  Syria,  et  proximis  provinciis,  ac  testes  fuerant 
mirabilium  operum  et  virtutum  nascentis  Ecclesiae 
Christi . 

Neque  aliter  sentiendum  estde  expeditione  evan- 
eeiica  beati  Marci  in  iEgyptum  ad  annum  alterum 
Claadil  principatus  in  Eusebii  chronico  revocata. 
Legatio  Philonis  ad  Urbem  sub  extrema  Caii  tem- 
pora,  dum  Herodis  Agrippse  adventus  ei  ferme  sup- 
par,  tum  apudClaudiumaucta  benevolentia,  nationi 
Judaeorum  aequiores  reddebat  principes,  facilitatem 
cobnciliabat  in  urbeipsa  necessitudinls  contrahendae 
in  er  Marcum,  et  Philonero,  occasione  frequentandae 
synagogae,  ac  itineris  sociuro  se  adjungendi,  dum 
Philo  rediret  Alexandriam,  ubi  «  disertissimusiile 
Judaeorum  (ut  verbis  Hieronymi  utar)  videns  Alexan- 
driae  primam  Ecclesiam  adhuc  Judaizantem  quasi 
in  laudem  gentis  suae  librum  de  eorum  conversa- 
tione  scripsit.  x>  Commentarii  loco  adhibendum  est 
iategrum  Philonis  eiogium,  a  B.  Hieronymo  ita  per- 
scriptum  in  iibro  de  Scriptoribus  ecclesiasticis. 

c  Philo  Judaeus,  natione  Alexandrinus,  de  genere 

sacerdotum,  idcircoa  nobis  inter  scriptores  Eccle- 

siasticos   ponitur,    quia  librum  de  prima  Marci 

evangellstae  apud  Alexandriam  scribens  ecclesia,  in 

nostrornm  laude  versatus  est,  non  solum  eos  ibi, 

sed  in  multis  quoque  provinciis  esse  memorans,  et 

habitaculaeorumdicensmonnsteria.Rxquoapparet, 

taiem  primumChristo  credentium  fuisse  Ecclesiam, 

qualesnunc  monachi  esse  nituntur  et  cupiunti  ut 

nihilcujusquampropriumsit,nullusintereosdives, 

nullus  pauper;  patrimonia  e^entibus  dividantur; 

orationl  vacetur,  et  psalmis,  doctrinae  quoque,  et 

continentiae,  quales  et  Lucas  refert  primum  Hiero- 

aolymae  fuisse  credentes.  Aiunt  hunc  sub  Caio  Ca- 

ligula  Romae  periclitatum,  quod  legatus  gentis  suae 

mtssusfuerat;  cum  secunda  vice  veuissetadClau- 

<lium,  in  eadem  urbe  locutum  esse  cum  apostolo 

Petro,  ejusque  habuisse  amicitias,  et  ob  hanc  causam 

etiam  Marci,  discipuli  Petri,  apudAlexandriam  se- 

otatores ornasse  laudibus.  » 

Hls  ita  perspectis,  cum  cognoscamus  legiones  in- 

tegras  exSyrla  In  Italiam,  Germaniam,  Britanniam 

Vianslatas  per  eosdem  ferme  annos  quibus  ex  Pa- 

laestina  Uerodi  Antipae,  seu  tetrarchae,  et  Herodi 

Agrippae  regl,  tum  etiam  ex  ^Egypto  Philoni  Ju- 

daeoruin  iegato  ultro  cltroque  navigandum  in  Italiam 


Afuit,  ac  redeundum  in  patriam;  mirari  subitquo- 
rumdam  ingeniorum  difficultatem,  quae  Petro  apo- 
stolo  nullo  apparatu,  et  commeatu  indigenti,  sed 
sine  calceis,  sine  pera,  ad  impulsum  divini  Spirltns 
expedito,  verentur  Italici  itineris  repetendi  facul- 
tatem  largiri:  quem  tamen  constat  suam  primam 
epistolamdedisse  Roma,  Marco  nondum  directo  in 
i£gyptum:  quod  Eusebius,  et  Hieronyraus,  aliique 
passim  ad  annum  primumj  aut  alterum  referunt 
imperantisClaudii.  Liberaliusagant  necesseestcum 
Christi  nuntiis,  quorum  pedibuscum  discipuli  pa- 
lam  sisterent  pretia  fundorum,  et  paternam  gazam, 
ac  patrimonia,  multo  facilius  poterant  cum  Centu- 
rionis  Cornelii  famiiia  transvectionem  in  Italiaro  et 
inOccidentis  fines  ultimos  exhibere.  In  notis,  quas 
infra  dabimusin  Clemente,P.  PhilippusLabbe  tomo 
primo  Conciliorum  pag.  190  profert  ex  Vendelino 

B  Graecum  rodicem  scriptoris  anonymi  de  certami- 
nibus,  peregrinationibus,  vita,  et  roorie  Petri,  et 
Pauli  aposlolorum :  quem  Arundelliae  comitis  Sacel- 
lanus  e  Graecia  secum  advexit  in  Angliam:  unde 
Patricius  Junius  illustrem  hunc  locum  Graece  pro- 
duxit,  ita  Latine  redditum  a  Vendelino:  a  Moratus 
Petrus  in  Britannia  dies  aliquot,  cum  roultosillu- 
roinasset  verbo  gratiae,  Ecclesiasque  constituisset, 
postquaro  episcoposquoque,  presbyteros,  et  diaconos 
ordinasset  impositis  manibus,  duodeciroo  Neronis 
anno  iteruro  Romam  rediit. »  Subdlt  Vendelinus: 
a  Profectionem  hanc  Petri  in  Britanniam  aliunde 
vidit  etiam  Baronius :  et  est  luculenter  astructanon 
ita  pridem,  »  etc.  Cessent  itaque  mussitare  nego- 
tiosa  illa  ingenia  contra  iteratos  adventus  Petri  in 
Urbem :  nec  litem  moveant  de  diifusione  evangelicae 
lucis  ad  Britannos,  ad  quos  legiones  inte^ne  ex 
Syria,  ubi   Passionis  Doroinicie  et  apostolicorum 

C  actuum,  ac  certaminuro  pars  roagna  fuerant  sub 
Tiberio,  a  Caio  Caligula,  a  Claudio,  a  Nerone  trans- 
veliebantur.  Nihil  paratius  eratea  teropestate,  post 
linteurode  coelodemissum  acostensum  oranti  Petro, 
et  CorneliuroCeniurionero  Italicae  cohortis  Chri- 
stianae  roilitiae  ascripturo,  quaro  facilis  haec  via,dl« 
viniius  aperta  praeconibus  Evangelii  ad  fines  extre- 
roos  Romani  iroperii,  ex  quo,  ut  ait  Leo  Magnus, 
serm.  1,  de  SS.  Apostolis:  «  Beatissimus  Petrus 
princeps  apostolici  ordinis  ad  arcem  Romani  de- 
stinabatur  imperii,  ut  lux  veritatis  quae  in  oronium 
gentiuro  revelabatur  salutem,  efficacius  se  ab  ipso 
capite  per  totum  mundi  corpus  effunderet.  » 

Nituntur  advcrsarii  ecclesiastic^  hierarchiae,  ac 
primatusapostolicaesedis,  hanc  petram  convellere, 
et  fundamento  Christiani  sedificii  subtrahere,  sive 
propemodum  negantes  cum  Calvino  Petrum  apo- 
stoium  unquam  Romae  fuisse,  sive « Inveterata  tot 
saeculorum  auctoritate  consensioneque  deterriti  (ut 
verbis  Petavii  utar  Doctr.  temp.  lib.  ix,  cap.  13), 

D  hoc  unum  cum  eo  remittentes,  ut  illum  Romae  mor- 
tuum  esse  concedant:  quod  autem  vel  episcopus 
lllius  urbis  aliquando  fuerit,  vel  diutius  in  ea  man- 
serit,  id  vero  prorsus  inficiari  se  dicentes.  »  Sequi- 
turPetavius:  a  In  eamdem  quaestionero,  errorisque 
patrociniuro  voheroentius  nuper  Spalatensls  incu- 
buit;  qui  lib.  iv,  cap.  1,  adversus  utraroque  Petrl 
sedcro  uberriroe,  ac  scrupulosissime  disputavit :  no- 
dum  hunc  vix  solubilemesse  praefatus  quem  nlnilo- 
rolnus  solutururo  se  professus  est,  atque  ex  ipsis 
sacrae  Scrlpturae  fontibus  rero  ita  illustraiurum  om- 
nem,  ut  adversus  torrentem  Scrtptorum  (sic  enim  lo- 
quitur)  regia  via  procederet.  Sed  ubi  tam  magna  et 
praiclara  minatus  est,ac  reconditae  cujusdam,  neqne 
vulgaris  iis  inrebusperitiaespemlectoribusostenait, 
Incredibile  est  dictu,  quam  se  imperite  in  tota  illa 
temporum  controversta  jactaverit;  adeo  sane,  ut  ue 
prima  quidemelementa  artlsUliu&.,^%m\ftQS^N^*^-- 


4031 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


1032 


tar,  se  didicisse  fidem  fecerit.  De  qulbus  cum  ante 
biennium  fere  reverendiss.  D.  Nicolai  Coeflfeteavi 
Massiliensis  episcopi  piae  meraorix  rogatu  hortatu- 
que  Dissertationem  scripserim,  quam  ille  loculento 
et  egre^io  operi  illi  intexuit,  quod  contra  Spalaten- 
sem  edidit,  qu»  illic  fusiusatque  uberius  exposui- 
mus,  summatin  hoc  in  loco,  quse  est  propria  sedes 
quaestionis  illius,  perstringenda  putavimus. »  Non 
tranftcribam  Petaviani  libri  capita  13et  U,  cum  prae 
manibus  omnium  sint.  Summam  tantummodo  per- 
stringam.  Ostendit  veritatem  atque  inscitiam  Spala- 
tensis,  recoquentis  Caivini  crambem,  et  Magdebur- 
gensiumobjecta,  totiesacatholicisdissoluta.lndicat 
ex  Luca  sub  inde  a  nece  Stephani  per  dispersos  disci- 
pulos  Christianam  lucem  Judaeis  Antiochensibus  illa- 
tamfuisse.  Petrum  triennio  post  conversionemPau- 
li  profectum  Antiochiam  Oxisse  in  ea  civitate  sedem 
episcopalem.    Auctum  deinde  numerum   Ecclesiae 
Antiochenae,   quando  Chistianae  fidei   ibidem  am- 
plificatae  nuntius   Hierosolymam  allatus  est.  Fre- 
quentes  excursusPetri  visitandorum  gratiafidelium : 
neque  omnes  distincte  in  Actibus  memoratos.  sed 
contentum  fuisse  Lucam  genus  edicere,  cum  refer- 
ret,  Petrum  visitandopertransire  universos.  Videri 
poterat  satisconsultum  patrocinioveritatis,  per  haec 
observata  Petavii  chronologorumfacile  principis  ita 
vindicata&,  uti  explicatinitio  capitisU.Quieabhaere- 
ticis,  inquit,  ex  accurata  annorum  disputntione  et 
Actorum  historia,  contra  Petri  cathedramopponi  so- 
lent,  iis  funditus  eversis  ac  convictis,  nihil  jam  obs- 
tare  potest^quin  vetus,  etapud  catholicosrecepta  tra- 
ditio  pondus  suum  et  auctoritatem  retineal.  Verum 
quia  necessitas  componendi  sacram  historiam  apo- 
stoiicam  cum  rationibus  profanae,  in  annis  regum 
Judaeorum,  acCaesiirum  Romanorum  praesertim  pa- 
riandis cum  i^etri praesentia  iiierosolymis,  Paulo illuc 
ascendente,  ut  Petrum  videret,  Herode  Agrippa  eum- 
dem  vinculis  mancipante,  post  Jacobum  gladio  occi- 
8um,   iterum  adeunte  Hierosolymam.   Paulo   post 
annos  quatuordecim  a  conversione  sive  a  prima  coi- 
locutione  rum  Petro  et  congregatis  apostolis  in  con- 
cilio  ad  respondendum  de  legalibus,  quod  referunt 
communiter  ad  annum  53  aerae  Christi   vulgaris, 
necessitas^  inquam,  componendi  utrasque  historias 
apostolorum,  ac  Caesarum  cum  pariat  implicatas 
quaestiones;  inde  facile  ansam  arripiunt  hostes  Ro- 
manae cathedrae  ex  uno,  vel altero  textu  historicorum 
quaerendi,  ut  aiunt,  nodum  in  scirpo.  Hinc  Pelavii 
rationibusdeclinatis,  aciequeargumentorum  refusa, 
Schelestratioiili  in  pugna  succedenti  novos  ictus  in- 
tentant,  chronologiam  in  discrimen  revocantes.  ut 
nostra  tiistoria  pontiticaiis  cum  ipsa  concidat.  Neque 
idpraestantsulummodoDodueliuseti'earsonius,sem- 
per  vehementius  contra  nos  incitati ;  sed  etiam  qui 
moderatiussoient  nobiscum  agere,  uti  Joannes  Mii- 
lius  in  pra^fatione ad  Novum  Testamentum  suae  edi- 
tionis,  et  Guiliem.CaveinhstoriaScript.eccl.  verbo 
FetruSy  quasi  conclamatam  chronologiae  nostrae  cau- 
sam  miserantur.  Utconstare,  sibi,  etconsentiretum 
sacrislitteris,  tumdocumentisprobatiehistoriieetiam 
profanae  cognoscantur  tempora,  ac  gesta,  quae  Petro 
tribuimus,  placet  Annaiium  moreChronicon  breve  hic 
attexereab  exordio  pontificatus  Petri  ad  tres prae-i- 

gaas  sedes  ab  ipso  fundatas,  Antiochiae  quidem  ac 
omaesuamet  praesentia,  Alexandriaevero  per  Mar- 
cum  evangelistam.  Sed  ne  interrumparn  contextum 
notarum  ad  hunc  namerum,  in  fine  earumdem  pote- 
rit  collocari. 

Linea  6.  —  Et  Evangelium  Marciy  quia  Marcus 
auditor  ejus  fuit,  et  fiUus  de  bapttsmo.  Tertullianus, 
lib.  IV,  contr.  Marcionem  cap.  o,causam  retulil,  cur 
ab  aliquibus  Evangelium  Marci  trlbueretur  Petro: 
indicante  etiam  B.  Hieronymo  in  iib.  de  Script.  ec- 
clesiasticis.  Hujus  verba  sunt :  «  Marcus  discipulus 
et  interpres  Petri,  Juxta  quod  Petrum  referentem  au- 
diverat.  rogatus  Romae  a  fratribus  breve  scripsit 
Evangelium.  Quodcum  Petrus  audisset,  et  probavit, 


A  et  Ecclesiae  legendum  sua  auctoritate  dedit.  Assam- 
ptoitaque  Evangelio,  quod  ipse  confecerat,  perrexit 
in  .Egyptum.  Autographum  Evangelii  B.  Marci 
Venetiisasservari  in  thesauro  ejus  ducalis  basHicx 
fama  est,  litteris  principam  id  contestantibas:  qaas 
ediditR.  P.  Montfaucon  in  suo  Diarioltalico  pa^^ 
et  sep.  Beneficio  excellentissimi  D.  Foscarlni  difi 
Marci  procuratoris,  cui  magistratai  cura  sacrl  the- 
sauri  demandata  est,  impetravi,  ut  evolvere  milii 
liceret  codicis  folia,  dum  anno  superiore  1720,  die 
^  Decembris  sacra  lipsana  venerarer  ibidem  asiser- 
vata ;  et  adhibito  perspicillo  diligenter  inquirere, 
num  Graeci,  an  Latini  characteris  forma  in  litteris 
appareret,  a  Montfauconio  depictis:  cajus  diuriam 
consulto  mecum  attuleram,  una  cum  lnmella  tenai, 

?[ua  possem  putridafolia  diducere,  citra  periciilao 
racturae.  Incassum  laboravimus  quotquot  hoc stadio 
tenebamur ;  nam  licet  lumina  complura  admove- 
remus,  et  lentibus  crystaHinis  augeremus  visionis 
P  angulum,  nullum  taraen  elementi  vel  Latini,  vel 
^  Gr<Fci  vesti^ium  depreMendere  datum  fuit:  ita  de- 
tritisaevo,  atque  erosis  (salsedine  forsitan  aestaa- 
riorum)singulislitteris,  atnulliiisfigurasuperessel 
Narratur  in  doiumentis  a  Montfaaconio  allatis  ex 
Bolland.  tom.  IH.  Aprilis,  pag.345,  in  metropolitaDa 
Ec^lesia  Pragensi  asservari  duos  ultimos  qaater- 
niones  ejusdem  codicis  S.  Marci  Latlnis  litteris 
scriptos  quos  Caroius  Quartus  imperator  obtinait, 
et  memoratae  Pragensi  Ecclesiae  donavf t.  Hujus  Ve- 
neti  codicis  membranai^ea  esse  folia,  non  autem  ex 
phylira(ut  illeopinaturX  nemoexpraesentibusatteute 
considerans  dubitavit.  Refundenda  est  in  acrimo- 
niam  salsi  humoris  abaustralibus  ventis  excitati, 
quibus  perfiantibus  marmora  ipsa  ecclesiae  lai.  Ilarci 
fiunt  irrigua,  corrosio  atramenti,  ac  litterarum,  qox 
apparet  in  recentioribus  etiam  codicibus  Evange- 
liorum  eodem  armariocustoditis,  licet  horumscri- 
pturae  antiquitas  annos  400  non  superet.  Eaenim 
.^  se  insinuante  cum  aere  ipso  intima  in  penetraha, 
^  quantolibet  studio  custodita,  efifectum  est,  ut  qua' 
lineamenta  liiterarum  R.  P.  Montfaiicon  observanti 
Latinae  scripturae  indicium  evidens  exhibuerant,  jam 
omnino  deperdita  intra  annos  duos  et  yiginti, 
nuiium  suie  figurae  vestigium  reliquerint. 

Linea  7.  —  Post  ommm  quatuor  EvangtliO' 
rum  fontem,  quas  ad  interrogationvni,  el  teMimih' 
nium  ejus  firmata  sunt  [codices  Hoistenii,  et  Sclie- 
lestratii  habent  fonnata],  dum alius Latine^  aliuaqiu 
Grxce,  et  alius  Ilebraice  consonant^  tamen  ejm  te- 
stimonio  sunt  firmata.  Evangeiia  Matthaei,  Marcif 
Lucae,  non  solum  firmata  testimonio  Petri,  vema 
etiamformata  ex  ejusdem  responsione  textus  exhibet 
Evangelium  Joannis,  post  martyrium  Petri,  annis 
ferme  triginta  contextum,  ut  in  Clemenie  dic^mus, 
auxit  canonem  Scripturarum,  quem  clausit  Apoca- 
lypsis.  Editores  Maguntiniet  Parisini  hoc  loco  non 
oiiose  ohservant,  apostolorum  principis  testimonio 
illa  scripta.  li«^,et  divinitus dictata,  non  caruisse :  sive 
D  Maithaeus  in  re  tanti  momenti,  quanti  erat  ChrLsti 
gesta  et  doctrinam  scripto  consignare,  noluerit  ati 
potestateapostolica,  citraconscientiam  principis  apo- 
stolorum;  sive  testimonium  Petri  adhibitum  fuerit 
ad  versionem  Evangelii  ex  triplici  lingua  cooferen- 
dam  cum  autographo  Scripturarum ;  et  signaculnm 
adhibitum  ad  genuinam  exemplaris  iilius  auctori- 
tatem  roborandam,  quod  Ecclesiae  Romanae  contra- 
didit;  certum  est,  pontifices  Romanos  Petri  succes- 
sores  id  honoris,  ac  jurisinEcclesia  catholica  semper 
obtinuisse,  ut  cecumenicorum  conciliorum  decreta 
tum  de  fide,  tum  de  moribus,  licet  prolata  ab  Ec- 
ciesia  universa,  ejusdem  divini  Spiritus  affiata.  ei 
auctoritate,  qua  Evangelia  conscribebantur,  ipsi 
confirment,  ac  subsignent,  et  rata  habeanu  llinc 
etiam  veiustus  mos  inolevit  illius  ritus  sacri,  quem 
in  antiquissima  liturgia,  sive  Ordine  Komano  con- 
traditum  retnlerunt  illius  editores,  utscilicet  signa- 
culo  episcopi  toties  commuairetur  codex  Evange- 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PETRUS. 


4034 


I,  quoties  diaconus  ab  episcopo  reseratum  et  \  bus  illa  indicatio  nptetur.  Ad  hxc  quis  unquam  vo- 
bone  lectum,  perferri  iterum  ad  episcopum,  caverit  metam  autsepulcrumScipionis,  aut  pyrami- 
,.  ^^  .„_...  ..  j.  demCestii?  Rideat  merito  lector  tam  ineptam  desi- 

{^nationem,  quamaures  vix  ferre  possunt.  eorumque 
stupiditatem,  qui  utramque  metam  circi  non  intelli- 
gantesscduo  extrema  ejusdem  spinae  circi  Vjticani : 
inter  quae  Pelrus  cruci  affixus  lrop*um  erexitChri- 
stianae  religionis,  a  Tertulliano  indicatum,  etfre- 
quentitum  perseptemdecim  sxcula  a  Petri  martyrio 
ad  nostram  aetatem  piis  peregrinationibus  omnium 
nationum. 

Linea  43.  —  Uic  fccit  ordinationes,  etc.  Ordina- 
tioneshoctn  libro  memorataspertinent,  utidiximus, 
ad  Ecclesiam  Romanam.  Cur  autem  ordinum  illorum 
collatio,  qui  Ecclesiae  hierarchiamconstituunt.  epi- 
scopatus,  presbyterii  et  diaconatus,  referatur  inter 
pnecipua  gesta  pontificum,  causamcolliges  ex  Actis 
:ipostoiorum.  Observarunt  viri  docti,  cumCiaconio, 
Pelri  gesta  post  Ascensionem  Ohristi  Domini  ipso 
n  novemdialispatiointerpositoanteadventumSpiritus 
^  sancti  coepisse  ab  impiendo  numero  sacri  senatus. 
Nihil  enim  antiquius  habuit  Christi  vicarius  in  sus- 
cipienda  administratioue  totius  Ecclesiae,  quam  in 
concioneomnium  fideliumChristi  Domini  jussu  ad- 
vocata  fratres  alloqui,  ac  decernere,  ut  communi- 
bussuffragiis  viri  prxstantes  duo  ex  cuetu  fidelium 
proponerentur,  etcommunibus  precibuj  impetrare- 
tur.  ut  unum  ex  illis  divina  designatio  sublegeret, 
quem  in  locum  proditoris  Judae  apostolum  numera- 
rent:  quod  in  Matthia  perfectum  fuisse  ibidem  legi- 
niuscap.  I.  Exordium  igiturgestorum  pontificalium 
Petri,  Ecclesiae  universae  regimen  suscipientis  Hie- 
rosolymis,  coepit  ab  episcopi,  siveapostoli  electione 
et  consecratione.  Ibidem  noscimus  usum  sus^eptae 
potestaiis  sacerdotii  ab  apostolis  quotidie  frequenta- 
tum  (atque  adeo  a  novo  presbytero,  episcopo,  et 
apostolo  Matthia),  tum  in  verbo  Dei  interpretando, 
tum  in  orationibus  oflferendis,  tum  in  sacriticio  in- 
sdiem  mortissibi  imminere,  Clementemepi-  q  cruento  iterando,  et  pane  eucliaristico  fidelibus  dis- 
i  consecravit,  eique  cathedram,  vei  Eccle-      tribuendo,  ex  vers.  4i2et  4G  capiiis  secundi:  Emnt 

autem  pcrseverantes  in  doctrina  apostolorum^  et  com- 
municatione  fracti  mis  panis  et  orationibus,  etc.  Quoti- 
die  quoque  perseveiantes  unanimiter  in  templo,  et 
frangentes  circa  domos  panem,  elc.  Presbyteros  etiam 
constituios  Hierosolymis  ab  apostolis  (locemur  Ac- 
tuum  cap.  XV,  quando  Antiochena  Ecclesia  legavit 
Paulum,  et  Barnabam,  et  quosdam  alios  ad  aposto- 
los  et  preshyieios  in  Uierusalem  super  hac  quasstione, 
sciliret  de  circumcisione,  alilsque  legalibus  caere- 
monii?.  Posl  officia  apostolatus,  sive  episcopaius  et 
presbyterii,  electio  septem  diaconorum,  eorumque 
ordinatio  per  manuum  impositionem  ab  apostolis 
peracta  [cap.  vi)  compievit  hierarchiam  nascentis 
Ecclesiai  Hierosolymisanno  primo  a  ChristiDomini 
l^issione;  quam  formam  sibi  traditam  tum  Antio- 
chena  imitata  est,  dum  in  ea  cathedram  Petrus 
erexit,  tum  Romana  suscepit,  etconstanter  retinet, 
ex  quo  huc  transtulit  aposiolorum  Princeps  univer- 


le  ad  archivum  apostolicum  per  subdiaconos 
arlos  curaret. 

$1  Mazarinus,  ut  a  Fabrotto  discimus,  refert 
tlonem  Lini  et  Cleti  ad  episcopatum,  ut  pos- 
officio  sacerdotali  implendo  Petrum  Juvare: 
)  scilicet  episcoporum  ordinatio  contigeret, 
m  tum  per  tres  episcopos  peragi  coepit,  uti 
l  ex  canone  inter  apostolicos  \.  Unde  etiam 
lest  vetus  consuetudo  EccIesiaeRomanaeadhi- 
ipiscopos  suburbicarios,  qui  etiamnum  con- 
it  sacri  cardinalium  collegii  partem  prima- 
iTidetur  autem  apostolorum  Princeps  nume- 
X  episcoporum  auxisse  episcopcs  suburbica- 
iim  in  finehujus  primi  num.  LiberPontificalis 
ordinatos  a  B.  Petro  episcopos  sex,  presbyte- 
dlaconos  8  (seu  pntius?,  uticorrectiusexhi- 
odices  Surii,  Preheri,  Mazarini,  Florentini 
Vaticani).  Ordinationes  cnim  numeratae  in 
ontificali  in  Yitis  pontificum  referuntur  ad 
am  Romanam.  Nam  satis  constat  ex  docu- 
totius  Occidentis,  per  tractum  continentis  et 
am,  patriarchatui  Romano  subjectum,  ordi- 
faisse  ac  transmissos  a  B.  Petro  episcopos 
lures:  quos  vide  in  notis  Ciaconii,  Somier., 
um. 

unt  etiam  codices  Regius,  Mazarinus,  et 
is  disputationes  a  Petro  habitas  ad  Simonis 
€hnas  dissolvendas,  et  mortem  divinitus  im- 
Mago,  avertere  curanti  Romanum  populum 
tolicadoctrina  suscipienda.  Hujns  rei  memi- 
Justinus  in  Apofog.  %  sect.  34;  Irenxus, 
:ap.  20;  Euseb  ,  lib.  ii,  cap.  43.  Vide  Baron. 
44,  n.  13,  et  Sommier.  Hist.  dogmaticae  S. 
bro  I.  pa^.  105. 

sdem  codicibus  memoratur  Clementis  ordina- 
luliari  formula  ita  descripta.  «  Petrusvero 


nnem  disponendam  commisit,  dicens:  Sicut 
S^ndi  et  solvendi  tradita  est  a  Domino  meo 
risto  potestas,  ita  et  ego  tibi  committo,  ut 
dispositoresdiversarum  causarum,  per  quos 
icclesiasticus  dirigetur,  i>  etc  Qua  de  re  op- 
or  eritdicendi  locus  in  notis  ad  Vitam  Cle- 

;  10.  —  Annis  38.  Exacte.  Juxta  nostram 
oeiam  anno  vulgaiis  aera;  20  passus  Domi- 
Hartii.  Anni  3/  a  Passione  complentur  25 
inno  vulg.  aerae65.  Trimestri  spatio  anni  38 
y  nempe  28  Junii  anni  65  Petrus  et  Paulus 
0  coronantur. 

11.  —  Sepultus  est  in  via  Aureliu  in  templo 
isjuxtalocum  ubionicifixusestyjuxta  palatium 
num  in  Vaticano.  Nemo  cx  antiquis  diibi- 
lod  sciam,  de  loco  martyrii  B.  Petri.  Con- 
omnium  aetatum  docet,  in  circo  Vaticano 
iclaffixuminterutramquemetamejusdemcir-  D  salem  cathedram  et  primatum.  De  Antiochenae  Ec- 


iqaem  locum  Evaristustitulumsuperstruxit 
9,Gonstantinus  basilicam  Vaticanam.  Primus 
I,  at  arbitror,  Maphaeus  Veggius  argutatus 
T  utramque  metam,  quod  in  Actis  martyrii 
Ita  exponi  oportere:  ut  meta  una  fuerit  obe- 
rciNeroniaui  ad  radices  Vaticani  collis.  aut 
im  moli  Adriani  proximum,  mododisjectum, 
ipionis  Africani,vel  Romuli  vulgusappella- 
cra  vero  pyramis  sepulcri  Cestiarii,  tota  Ur- 
QCtro  dissita  a  circo  Vaticano.  (Torrigius,  de 
Vaticanis,pag.  195.)  Nova  plane  metliodus 
designandi  quam  nemo  ex  metatoribus,  aut 
tis  usurparet.  Nemo  prndens  certe  diceret, 
Suecorum  Christinam  supremum  diem 
biisse  in  aedibus  sitis  interobeliscum  Vati- 
tt  pyramideitt  C.  Cestii,  ut  aedes  Riariorum 
t,  inter  utrumque  terminum  constilutas*, 
ta  Urbe  interjacente,  hujus  innumeris  parti- 

Patrol.  CXXVll. 


clesiae  hierarchia  tribiis  hi.^^ce  gradibus  constituta 
testes  sunt  littenc  illius  Ecclesiae  antistitum  a  Petro 
proximorum,  praesertim  Ignatii  martyris,  qui  pro- 
ximus  ab  Evodio  successit  Petro,  eosdem  gradus  di- 
serie  memorantes.  Ue  Romana  vero  nulla  non  aetas 
teslimonium  reddit,  et  praesertim  hic  liber  Pontifi- 
calis,  in  singulis  pontificibusmemorans  presbyteros 
et  diaconos  Ecclesiae  Romana)  ab  ipsis  datos,  et 
episcopos  aliquando  tantuin  suburbicarios,  quando- 
que  etiam  in  aliis  civitatibus  per  tractum  Occiden- 
talis  patriarchatus  institutos:  quarein  iis  recen- 
sendis  plerumque  uddilur  episcopos  per  diversa  loca 
numcro  N.  De  nuinero  presbyieroruin  et  dlacono- 
rum  Romanae  Ecclesiae  erit  infra  dicendi  locus  in 
Vita  S.  Cleti.  Hic  observo  episcopos  adjutores  tres 
a  Petro  Institutos  circa  Urbem,  Linum,  Cletum, 
Clementem,  ut  eorum  scilicet  mlnisterio  peragi  in 
Urbe  posset  episcoporum  consec^Ui^^  «\iXK.^V\v&N:v- 


4035 


ANASTASII  BIBLIOTIIECARII 


4036 


lutione  ac  Iraditione  apostolica  Ires  saltem  episco-  A  anno  40.  Mox  Lydae  sanat  ^Eneam, ^t  in  Joppe  Ta- 

pos  requiril.  Sive  is  numerus  a  Petro  duplicalus      """"     -^       -'"'         •--»  -  ••^'•'-- 

deinde  sil,  sive  a  successoribus  (qui  explicaverunt 
pariier  numerum  presbyterorum  et  diaconorum  car- 
dinalium  Romanae  Ecclesiae,  extendentes  summam 
25  presbvterorum  ad  50,  etdiaconos  7  ad  U),  cer- 
lum  est  aeiale  conciiii  Nicaeni  sex  episcopos  recen- 
seri  ex  veteri  consuetudine  Romano  pontiflci  praesto 
fuisse. 

A.KSKiMspo7iti/lcat7is  B,  Petri  ab  Ascensio7ie 
Domini  adfundationem  triumsedimn  prx- 
cipuarmn,  Romanae,  Alexandrinx  et  A  ntio- 
chenx,  juxta  seram  Christi  communem. 

Anno  28,  bissextili.  —  DuobusGeminisconsulibus. 

Chrislus  Dominus  vni  Kal.  April.  feria  v,  Pascha 

cum  discipulis  celebrat,  el  Passionem  in  horto  in- 

choat:  die  vero  vii  Kal.   April.,  feria  vi,  in  cruce 


bitham  a  mortuis  excital;  ibiqae  moratus  diebas 
muliisapud  Simonem  Coriarium  (Act.  ix.  43,)etde 
vocationeGentium  admonitus,accersitur  Caesaream, 
ubi  baptizatCorneliumcenturionem  cohortts  Italicx 
(AcL  x).  Paulus  dispulans  cum  Graecis  inyidiaB 
incurrit,  etad  mortem  appetitur.  Fratres,  ut  illua 
subducant  insidiis,  deducunt  eum  Caesaream,  etdi- 
mittuntTarsum(Ad.  ix,  30). 

Anno  34.  —  Gallo  et  Noniano  coss, ;  Pet'i  vi  et  ♦!(, 
ct  Antiochenas  sedis  i  et  i\. 

Petrus,  baptizato  Cornelio,  ascendens  Hieroso- 
lymam,  mysterium  aperit  gratiae.  in  gentes  qaoqne 
diflfusae.  [Act.  xi,  2  seq,), 

Anno  35. —  Popiro  et  Plautio  coss' ;  Petri  vin  et  rni, 
ct  Antioch.  scdis  ii  et  in, 

Ex  his  qui  dispersi  fuerant  post  martyrium  Ste- 

veDis- 

aDDatt- 

multtt.^qiie 

(Ibid,).  Per- 

venit  autem  sermo  ad  aures  Ecclesiae,  quseeratHi^ 

rosolymis,  super  istis,  etmis  runt  Baruaban^usqui 

ad  Antiochiam  {Ibid,,  vers.  22). 

Aujio   *36,   biss.  —  Procuh  et  Nigrino  coss. :  Fe- 
tri  viii  et  IX,  et  Antioch,  sedis  iii  ei  iv. 

Tiberius  imperator  diem  obit  Kal.  Aprilis,  atia 
Dione  corri^^it  Usserius.  Caius  in  imperio  saccessor 
Agrippam  Herodis  Magni  ex  Aristobulo  filio  Dep<H 
tem,  Romae  a  Tiberio  moriente  in  vinculis  relictQB, 
regem  appellat,  tetrarchia  Philippi,  et  Lysanix  ei- 
dem  attributa.  Herodes  (Antipas  GalilaFse  tetrareba) 
ascendil  Hierosolymam  ad  sacrificium  Deo  oferea- 
dum  {Josephus,  lib.  xviii,  cap.  7).  Pneside  Syria 
Vitellio. 

Barnabas.  ut  peivenit  Antiochiam,  hortabatir 
omnes,  et  apposita  est  multa  turba  Domino(A(l 
XI,  24). 

Anno  37.  —  Juliano  et  Asprenate  coss.  ;  Petri  il  et  i, 

et  Antioch,  sedis  i^ctY. 

Herodes  Agrippa  a  Caio  impetrat  ejas  imperiia* 
no  secundo  veniamdomum  redeundi  ad  regnumor- 
dinandum.  Flaccus  iEgypti  pneses  Jadxos  perseoBi* 
tur  Aiexandriie.  Mox  ipse  comprehensus  jassa  uii 
mullatur  exsilio. 

Barnabas  Antiochia  profectus  Tarsum  qaaeritPan- 
lum  :  quem  cum  invenisset  perduxit  Antlochiaa.EI 
annum  totum  conversati  sunt  Ibi  in  Ecclesia:  eido- 
ouerunt  turbam  multam,  ita  ut  cognomiaarestar 
primum  Antiochiae  discipuli  Christiani  {Act  xu ^- 

Matthaeus  circa   hunc  annum  scripto  consi|Dal 

Evangelium.  Id  factum  asserit  Eusebius  {Hist,  ecdy 

lib.  lii,  cap.  24)  cum  Hebraeis  primum  fidem  prardi' 

casset,  et  antequam  ad  alias  quoque  gentes  profl' 

verbum,  nisi  solis  Judaeis  (Act.  xi,  19).  Interea  Ec-  D  cisceretur  (hoc  estante  annum  duodecimami  Pas- 


gregis 
eumdemque  summum  pontificem  creat. 

Hinc  incipit  epocha  pontirtcatus  beati  Pctri  in  Ecclesii. 

Christus  Dominus  in  coelum  ascendil  fer.  v,  die 
6  Maii.  OrdinaturS.  Matthias. 
Eliguntur  septem  diaconi. 

Anno  29.  —  Vinicio  ct  Longino  coss.  ;  Pontif.  Pc- 

tri  i  et  n. 

Primo  pontificatus  anno  nondum  completo  Pascha 
cum  celebret  B.  Petrus ;  hi  consules  primo  pontifica- 
caius  ipsius  anno  tribuuniur  in  catalouis,  Orieiita- 
lium  more  per  annos  sacros,  seu  paschales  contex- 
lis.  Prima  Ecclesiie  persecutio,  in  qua  Siephanus 
coronatur.  Actorum  viii.  Philippus  evangeiiziil  Sa- 
mariae.  Ibid.  Petruset  Joannes  Hierosolymis  miitun- 
turSamariam. 

Anno  30.  —  Tibcrio  Augusto  et  Sejano  coss. ;  pontif. 
*  Vetri  II  ei  \\\. 

Conversio  Pauli  {Act.  ix),  qui  Damasci  in  syn- 
agogis  praedicatChnstum.  Ibid.,  vers.  22.  Abit  in 
Arabiam,  unde  regressus  Damascum  triennio  post, 
aBarnaba  perducilur  ad  Petrum  et  Jacobum  aposto- 
los  Hierosolymisagentes.  Infraad  Gal.  i. 

Anno  31.  —  Cn.  Domitio  et  M.  Furio  Camillo  coss.  ; 

Pciri  \\\  et  IV. 

Petrus  et  Joannes  redeuntes  Hierosolymam  evan- 
gelizant  multis  regionibus  Samaritanorum  (Act. 
viii,  25). 

Anno  32.  biss.  —  Galba  et  Sulla  coss.  Petri  iv  ct  vi. 

Qui  dispersi  fuerant  a  tribulatione,  qu%  facta 
fueratsub  Stephano,  perambnlaverunt  usque  Phoe- 
nicem,  et  Cyprum,  et  Antiochiam,  nemini  loqucntes 


clesia  per  totam  Judseam,  et  Galilaeam,  et  Sama- 
riam,  habebat  pacem  (Aci,  ix,  31). 

Anno  33.  —  Persico  et  Vitellio  coss. ;  Petri  v  etw. 

et  Ajitiochenx  sedis. 

Paulus  ex  insidiis Jud^orum  Damasci  ereptus  Hie- 
rosolymam  venil  :  ubi  (Act.  ix,  27)  a  Barnaba  per- 
ducitur  ad  aposlolos  (Petrum  et  Jacobum):  etcum 
Petro  manet  diebus  15  {Gal  i,  19).  Et  crat  cum  t7- 
lis  intrans  et  exiens,  et  fiducialiier  agcns  in  nominc 
Domini.  Loquebatur  (moquc  gentibus,  et  disputabat 
cum  Gradcis  (Act  ix,  29).  Petrus  pariier  modo  in- 
trans  Hierosolymam,  modo  exiens,  et  visitans  fide- 
les,  pertransibat  universos  (Ibid.,  vers.  32).  Eodem 
anno  Petrusdicendus  est  Antiochiam  venisse,  et  in 
Ecclesia  ibidem  coilecta  ex  Judseis  (nondum  admis- 
sis  gentibus)  sedem  fundasse  -,  cum  narretur  eam 
septennio  tenuisse  antequam  Romanam  constitueret 


sioneDomini,  cui  profectionem  apostolorum  io  pro- 
vincias  attribuit,  et  adventum  Petri  Romam  in 
Chronico),  et  antequam  Marcus  saam  Evangelini 
scriberet,  eoque  assumpto  in  iBgyptum  tenderet, 
quod  pariterEusebiusretulitad  annam  daodecimii* 
a  passione  Christi. 

Anno  38.    —  Caio  Cxs  ct  Cxsiano  coss.;  Fetrii 
ei  XI,  et  Antioch.  sedis  v  ct  vi. 

Herodes  tetrarcha  in  Italiam  veniens  a  Caio  po- 
stulat  regnum  Agrippae.  Caius  illum  defectioait 
reum  suspicatus  peliitin  eX8ilium,et  multattetii^ 
chia  Galiia^ae  et  Peraeae :  quam  adjicit  regno  Agrip- 
pae  ejus  aemuli,  licet  uxoris  fratris.  L.  VitellioeSy- 
ria  accersito  successor  datur  Petronius  {Joscfthuf, 
lib.  XIX,  cap.  6).  Prophetae  superveniunt  abHiero- 
solymis  Aniiochiain.  Inter  eos  Agabus,qui  praedi^iit 
famem,  quae  futura  erat  sub  Claudio  (Act.  ii). 


mSTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PETRUS 


4038 


-  Caio  Cacs.  III  solo  cos,;  Pctri  xi  ct  xii,  r^  A  (ex  qiio  Malala  formavit  Cassiura)  et  Publius  Ca^rel- 


Antioch.  }ied.  vi   et  vii. 

ivinos  honores  appetens,   colossum  sibi 

Hierosolymis  decernit.  Agrippa  Romam 

:  cui  Caius  adjicit  tetrarcliiam  Herodis 

s  patrui,  in  exsilium  pulsi  Lu^rdunum. 

0  exorta  seditio  Alexandriie  Judaeos  inter 
ansam  prsebet  Philoni  lecationis  susci- 
C.  Caesarem.  Caius  ad  bellum  Germani- 
itannicum,  quod  meditabatur,  'legiones 
xciverat.  Lejriones  aliquot,  huctenus  in 
laea,  el  proximis   provinciis  degenies  in 

1  transferuntur;  et  paulo  post  subCIaudio 
i  Britannia.  Fortasse  etiamcohors  Italica 
nturionis,  aai  miliies  Christiani  ex  pr;c- 
rexe,  in  llaliam  mi^rant  cum  ea  legione. 
i  opportunitalem  itineris,  et  hospitii  Ro- 
nt  beiito  Petro :  cui  providenler  raij^ran- 


lius  ;  nara  haecfamilia  consulares  habuit,  ex  quibus 
C.  Cxrellium  proconsulem  Macedoniae  (apud  Reine" 
sium,  pag.  402),  nisi  et  P.  Caeler  ex  ignobilibus 
amicis  Caii  fueritconsul  creatus  eadem  facilitate 
qua  proprium  equum  colle{;am  sibi  destinasse  d  ici- 
tur  Caius  in  eodem  magistratu.  Horum  alterutri 
sufifectus  fortasse  jiost  dies  paucos  ille  Pomponius 
sccundus  consul,  quem  memorat  Dio  lib.  lx  sub 
initium,  sive  (>•  Pompcius,  ita  nominatus  a  Josepho 
lib.  X,  cap.  «1  Utut  sit,  coubtat  Claudium  nihil  anti- 
tfuius  dxtxisse  imperio  stnbUito,  quam  id  biduum^  quo 
dc  mutando  reipublicae  statu  hxsitatum  erat^  memo- 
ria  rximere  iSutton.  in  Claud.y  cap  H  ;  61  Josephus 
addit  loco  indicato  :  Scnatnm  desertxm  fuisse  a  suis 
propwfnntoribus,  et  consulcs  ferme  in  privatorum  or- 
dinem  redactos,  mxstitia,  stuporeque  occupatis  omr- 
nibus,  ncc  scientibus  quidnam  agendum  post  irrita-' 
tum  in  se  Claudium.  Quare  hujus  anni  consules  in 


;atione 


regura 


Judseorum  ac  tetrarcha-  B 


??/?:::!'  fi!!!II  '?.y.?iil?.l''i*  ?i;Ll"i?K!f:  ^  Fastis  desiderantur,  utalibi  fusius  demonsiraiur. 

Claudius  imperiumadeptus  non  sine  prudentibus 
Herodis  Agrippae  consiliis,  regnum  illi  conflrmat,  et 
auget  ditione  Judaeae  ac  Samariae,  ornatque  regem 
honore  consalatus  :  qui  subinde  revertitur  in  Pa- 
l,estinam. 

Marcus,  interpres  Petri,  rogatu  fratrum  scribit 
Evangelium.  quod  Petro  probandum  offert.  Ab  eo- 
dem  apostolorum  principeRoma  mittitur  in  ^Egy- 
ptum,  ut  nomine  Petri  fundet  sedem  Alexandrinam, 
et  annuntiet  Evangelium  quod  conscripserat.  (S. 
Hieronymus,  de  Script.  Eccl.,  in  Marco, ) 

Anno  42.  —  Claudio  Augusto  u  et  Largo  coss,;  Pe- 
tri  x\y  et  xy  Romanae  sedis  n  et  iii,  Alexandnnae 
vcro  I. 


—  Caio  Caes.  IV  et  Satumino  cos.y  Pe- 
\r\  XII  et  xni,  et  Romanse  sedis  i, 

postolus  circa  initium  anni  in  Urbem  ve- 
anam  Ecclesiam  fundat.  Ex  paschali  vero 
Dcomplebaturejusdem  sumnii  pontificatus 
tdecimus,  aperilur  initium  epochse  pon- 
lomana  in  sede  exercendi.  Epocha  pascha- 
ni  saori,  more  Orient;ilium  et  Judaeorum, 
eret  in  menscra  Aprilis,  et  in  diera  Apri- 
urreret  epocna  annorum  Urbis  conditae, 
irpata  ex  Parilibus,  et  Claudii  a*tate  ita 
a  etiam  in  fastis  sacerdotalibus  ethnico- 
i  Gruterum  fol.  300;  Romani  alligarunt 
mino  initium  pontificatus  maxirai  a  Petro 
cum  sede  translati  ;  unde  ad  martyrium 
anii  anni  65  xrx  Christi  commanis,  recte 
ur  anni  25,  menses  2.  dies  8.  -fitate  au-  Q 
tantini  Magni,  qua  Paschatis  Chiisti^nl 
»titutaestcum  terminuspaschalis  uliimus 
1  diem  25  Aprilis,  ea  die  placuit  institui 
majorem,  et  4)ubiicum  processum  om- 
inum  ad  Sanctum  Petrum  Quare  ad  hanc 
irentes  aliqui  auctores  annum  pascha- 
ontificium,  numerant  ex  ea  die  ad  diem 
inni  65,  annos  25.  menses  2  et  dies  3. 
laligula  urget  dedicationem  colossi  Hiero- 
ResistuntJudxi.  Id  exprobratCaiusHerodi 
apud  se  agenti.  Agrippa  deprecatur  in- 
atriis  legibus.  Caius  mitigatus  respondet 
is. 

ium  moram  trahitRomae,  cum  Petro  collo- 
t  amicitiam  contrahit :  qua  etiam  decausa 
Marci;  discipuli  Petri,  apud  Alexandriam 
}  ornasse  laudibus.  (S.  liieronyraus,  de 
«/.,  in  Philone.) 


Judsei  Romae,  cum  nimium  frequentes  fierent,  ve- 
tili  sunt  convenire  [Dio,  pag,  669).  Alibi  per  impe- 
rii  Roraani  provincias  potestas  illis  data  ut  suis  rao- 
ribus  uterentur. 

Petrus  Roma  regreditur  in  Palaestinam,  tum  ut 
illi  Ecclesiae  consulat,  cui  sub  novo  rege  Agrippa 
periculum  imminebat :  tum  ut  visitet  Ecclesias  cae- 
teras  Orientales,  Ponti,  Cappadociae,  Asiae  et  Bithy- 
niae,  ac  reliquas. 

Herodes  Agrippa  ad  demerendos  sibi  Judaeos 
saevire  in  Ecclesiam  coepit.  Ac  primum  Jacobum 
occidit,  deinde  Petrura  in  carcerom  conjecit :  unde 
is  ab  angelo  servatas  abit  in  alium  locum  {Act.  xii), 
nempe  Antiochiam,  et  in  provincias  Asiae  Minoris 
paulo  ante  memoratas. 

Claudius,  Britannicamexpeditionemparans,  legio- 
nem  quartam  ex  Syria  aliasque  evocat  in  Occiden- 
tem.  Vide  notas  superiores  nostras  ad  lin.  5  hujus 
nuraeri. 

Anno  43.  —  Claudio  Aug.    III  et  Vitellio  II  coss.; 
Petri  XV  et  xvi.  et  Romanx  sedis  iii  et  iv. 

Claudius  in  Britinniam  accersitus  a   Suetonio 


—  Annus  Caianae  cxdis  ix,  Kal.  Fe6rMa-- D  Paulino,eamdem  insulam  ejusquem  reges  nonnullos 


Pefn  XIII   eJxiv,  Romanac  sedis  i  et  ii. 

68  cum  biduo  interregni  retulissent  in  se- 
^pablica  restituenda,  etabrogando  imperio, 
brasi,  ut  omnis  menioria  hujusce  temporis 
•.  Jo.  Malala  in  chronographiatradit  Ca- 
*rfectum,  et  Claudium  imperatorem  ele- 
sio  et  Solone  fos.s.,  qui  nuspiam  in  Fastis 
.  Supersuntnomina  consulum  ordinariorum 
?.I.  Januarii  signatorum)  in  tessera  glailia- 
ud  Fabrettum  lnscript.,cap.  4,  num.  191, 
astis  non  reperiuntur . 

MARTIALIS 

MANLII 
SP.  K.  lAN 
Tl.  CATIO.  P.  CAELER. 
se  consules  ordinarii  hujus  anni,  TL  Catius 


in  deditionem  recipit,  de  qua  triumphat  Romx 
anno  proximo.  Senatus  Claudio  decernit  arcum 
triumphalem  ob  res  bene  in  Britannia  gestas  : 
cujus  monumenti  inscriptio  dimidia  sui  parte, 
adnuc  superstes  in  aedibus  Barberinis  edita  fuit 
inter  antiqaas  inscript.  {Fabretti,  pag.  728,  et  sup- 
pleta.) 

Perductis  Annalibus  Petri  ad  fundationem  trium 
sedium  praecipuarum,  eoque  in  Judaeam  reverso, 
ubi  post  concilium  apostolorum  de  legalibus  habitum 
quod  interpretes  communiter  referunt  {ex  Epistola 
ad  Gnlat.  ii,  1)  ad  annum  ab  Ascensione  Domini  48, 
et  inde  profecto  Antiochiam  (ibi,  vers  41)  ut  pro- 
vincias  proximas  visitaret,  ad  quas  deinde  Romam 
reversus  primam  dedit  Epistolam  sub  Nerone.  Pe- 
tri  gesta  per  annos  distribuere  supersedeo,  cum 
do^umenta  singulorum  non  suppetant.  ^Us^xyi^^w 
indicasse  ilium  ia  Om\i\fc  ^ w^V^xBk 'H\^Kt\  ^os«jafc 


4039 


ANASTASII  BIBLIOTllECARII 


m 


ad  exitum  Claudii,  nempe  adcoss  M.  Asinium  Mar- 
celium,  M.  Acilium  Aviolam  Christi  54,  occupatum 
fundnndis  et  visitandis  ecclesiis,  in  Asia  pru^ser- 
tim  silis.  ReJiquos  annos  ita  disponimus 

Afino  55.  —  Ncronc  ct  Vetere  coss.;   B.   Pclri  xxvii 
et  XXV III,  et  hotnujisB  scdii  \y  et  xvi. 

Juxta  catalogum  Liberianum,  B.  Petrus  Romam 
iterum  venit. 

Anno  66.   —  Sntumino  et  Scipione  coss.:   B.    Pc- 
tri  xxviii  et  xxix  tt  Romanoi  scdis  xvi  et  xvii. 

B.  Petrus  ordinat  Linum  episcopum  (ex  eodem 
catalo^o  Liberiano)  ut  mintsterium  sacerdotale  per 
absentiamapostolorum  principis  in  Urbe  excrceat, 
sibiquepnesentiopituleiur,  utinfradicimusnum.  2. 
Circa  hunc  annum  56a;r*  communis  Chrisliana*, 
vei  paulo  ante  scripsit  B.  Petrus  primam  l^pistolam; 
qiiam  constat  datam  postquam  discipuii  Christiani 
fuerant,  et  seniorilius,  seu  presbyteris  aucta^,  et 
ante  octavum  Neronis  annum,  Marci  evangelistx 
martyrio  insignitum  ,  cum  ejus  nomine  1'etrus  sa~ 
luiet  tidelium  Ecciesias,  adquas  perscribit.  Indead 
annnm  65  xrx  communis  Ohristianie  partim  in 
Urbe,  partim  |)er  provincias  Occidentis  versatus  ;  «i 
occupatus  ampliQcandis  Ecclesix  Qnibus,  eas  pru;- 
cipue  sedes  episcopis  ornavit,  quas  infra  cnumerant 
notae  Somier  circa  finem. 

Anno  58.   —  Ntronc  III   rt  Mrssala    coss.:  S.  /V- 
triJiW  et  XXXI,  et  liomanx  Sedis  xvi'i  ct  xix. 

Felici  succeditFestus  in  Judapa  procuranda.  [Act. 
XXIV,  !i7.) 

S.  Paulus  Cxsarem  appellans  Romam  mittitur 
(Act.  XXVI i)  anno  Neronis  quarto  (S.  Ilicronymus, 
dc  Script.  Eccl.,  in  Luca). 

Anno  60.   —    yvronc  IV   rt  lentulo  coss.;  S.  Pdri 
XXXiicf  XXXIII,  et  liomaniv  sedis  xx  e^xxi. 

Jo.  MalalaAntiochenus  in  sua  chronographia  his 
coss.  assiii^nat  martyrium  SS.  Petri  et  Panli  Romae. 
Confundit  primavincula  Pauli  cumsecundis.  Paulus 
e  sua  custodia  secundam  Epistolam  scribit  ad  Ti- 
motheum,  eumdein  advocans  cito  iii  Urbem.  Quo 
advenientealias  epistolas  miltit,  aBaronio  enume- 
ratasad  ann.  59  et60. 

Anno  61.  —  Pivtoet  Turpiliano  coss.]  S.  rctn  xxxili 
et  xxxiv,  et  liomansu  sedis  xxi  et  xxii. 

S.  Paulus  e  custodia  liber  dimillitur.  S.  Petrus 
Occidentales  provincias  visitat  et  docel(Gx  S.  Inno- 
centio  I.  epistola  ad  Deeentium).  S.  Lucas  Romae 
Acla  apostolorum  conscribit.  Vide  Baron.  ad  aiin. 
61,  num.  6. 

Anno  62.  —  Celso  ct  Gallo  coss.\  S.  Vctn  xxxiv   et 
XXXV,  ct  Romanse  sedis  xxii  et  xxiii. 

Martyrium  S.  Marci  oclavo  Neronis  anno  (S.  Hicro- 
nymus,  de  Script.  Eccl.^  in  Marco).  Theoj)hilus 
cnronographus  apud  Jo.  Malalam,  pag.  3i25,  eodem 
anno  refert  mortem  S.  Marci  Alexandriae.  succe- 
dente  Aniano,  et  mortem  l!.vodii  Antiochiap,  suc- 
sedente  Ignatio  ;  et  reditum.  B.  l^etri  Romam,  utSi- 
monis  Magi  pnestigia  subveriat. 

Anno  63.  —  Regulo  ct  Rufo  coss.\  S.  Vctri  xxxv  et 
XXXVI  et  in  Romana  sede  xxiii,  t/  xxiv. 

Simon  Magus,  orante  B.  Petro,  prwceps  cadit. 
Vide  Baron.  el  auciores  abeo  productos  ad  ann.  68, 
et  notas  Sommier,  infra  ad  hunc  numerum. 

Anno  64.  —  Lccanio  Basso  ct  Licitjiio  Crasso  coss.; 
S.  Petri  xxxvi  et  xxxvii,  et  in  Romana  sedc  xxiv 
et  XXV. 

IncendiumRomae  sub  Nerone,  et  persecutio  prima 
Christianorum  (Tacit.  Annai.  xv,  sect.  38  et  44). 
S.  Petrus  secundam  Epistolam  hinc  transmittit. 


A  Anno  6.5.  —  Nena  et  Vcstino  coss.  Neronis  nnnus 
i2  ex  dic  iii  Idus  OciobrUi.  S.  Pctri  xxxvii  etwu- 
tium  xxxviii,  ct  in  Romana  sede  xxv,  menses  % 
dies  7,  ex  21  Aprilis  ann.  40. 

Martyrium  SS.  Apcstolorum  Petri  et  Pauli  die29 
Jurii,  annis  37  absolutis  a  Passione  Dom>nL  (3. 
Ilieronymus  in  Petro.)  Epiphanus  relulit  ad  aonoB 
Neronis  xii.  Vidc  Baron.  ad  ann.  69,  num.  2.  Sw- 
cedit  in  Romana  sede  et  universali  totius  Ecclesic 
S.  Linus,  de  quo  num.  sequenti. 

CIACONII. 

Linca  1.  —  Beatus  Petrus  apostolus.  ct  priih 
r.eps  apdstolorum.  A  Cliristo  f^cphas^  seu  iV- 
trus  vocjtus,  non  quod  aliud  Cephas,  aliud  si- 
pnillcel  Vetrus,  sed  quod  quam  iios  Latine  et  Grwe 
petram  vocamus,  hanc  llebra»i  et  Syri  propter  lio- 
guip.  inter  se  vicinam,  Cepham  nuncupent,  ut  Hle- 
,3  lonvmus  testatur  lib,  1  in  11  c.  ad  Galat.  Signiicat 
^  autem  Cephas  non  qualemcunque  iietram,  sedsoli- 
dissimam,  utrupem.  aut  canlem,  que  fundamentis 
subjecta  solciesse  tirmi.ssima  Ne(fue  ob  affinitatooi 
quain  habct  cum  Gra^ca  voce  Ke^iaAU,  caputsignii- 
cct,  iit  Isidoris  sensit  Ori$r.  vii,  c.  9.  Aliud  eiii 
cst  CephasdictioSyriaca,  aliud  Ke^aXt;,  id  esteajwt 
Fuitautem  hoc  iiomen  Simoni  a  Christo  impositsa 
non  citra  ma};num  mysterium,  el  judicium  reroi 
darissime  $;erendaruin  ;  sicut  in  Jacobo  etJoanne, 
Zebeda'i  tiliis.  accidit,  qui  Botnicrgea,  hoc  csl  T*- 
nitrui  fiUi,  fu!^'ura,  inquam  ab  eodem  Salv;tlore 
nominati,  quod  alter  occiduam,  alter  orieDialea 
deberet  plagam  illuminare. 

Linea  2.  —  Vico  Brthsaidao.  Bethsaida  parva.  el 
i$;nobilisCapharnactani  agri  civitas,  ad  liltasmagni 
lacus  Geiiesareth,  sivc  maris  Tit)eriadis  sita. 

Lineaeadem.  —  Prijntis  srdit  cathffdi-amepisccpatiu 
in  Antiochia.  Sexto  pontiflcatus  sui  anno  procedente, 
Antiochiam,  Syriie  metropolim,  pervenit,  ibidemqoe 
C  Christi  fidei  mysteriadocuit,  et  priinus  Antiochenaa 
fundavit,  rexitque  per  se  ipsum  ecclesiam,  caibe- 
dram  ejnsepiscopaiusadeptus  viii  Kalendas  Blartiif 
iioc  esl  die  22.  Februarii.  quo  ab  Ecclesia  catiiollca 
celebratur,  Sabbaio,  anno  a  Nativilate  Christi  ^, 
diebus  viginti  tribusante  obitumTiberii.  Hocanlea 
ex  Clemente,  Eusebio,  Ilieronymo  et  aliis  constat, 
qui  id  ex  antiquioribus  ejus  Kcclesiae  monuoMtttb 
collei^erunt,  eique  septennium  pnefuisse,  prufiieo- 
tur,  iiontamen  integrum.  Ita  habent  veterum Patrafl 
sententia^  ila  antiqux  ecclesiasiicae  traditiones. 
oinniumstabilitie  consensu ;  quibus  potiusstaDdni 
quam  aliorum  noviiiiscommentis,  qui  Antiochenai 
calhedram  post  Romanam  a  Petro  susceptam  faisse 
scripserunt. 

Linea  3.  —  Hic  Peti^us  mgressus   in  urbm  Bih 

mam  sub  Nerone  Caesare.  Anno  Christi    44,    Pclri 

pontif.  I^  ;  Claudii  imperatoris  aii.  2.  TibenoCbi- 

dioCa^sare  Aug.  Germanico  11,  et  L.  Vitellio  Xcpoie 

p.  II  coss.  Cum  Petrus  populos,  qui  ex  circumcisioK 

erant.  pnecipue  erudisset,  Antiochenam  Ecclesiai 

fundassei,  Pontum,  Galatiam,  Cappadociam.  AsiaiB, 

atque  Bithyniam,  le$i:ibus  praedic^tionis  eTaingelief 

imbuisset,  lotius  mundi  principem  civitateiA,  ^ 

dominam^et  universi  orbis  primariain  arcem.  Pri^ 

ceps  apostolorum  et  primarius  terrarum  dui  in* 

gressus  xv  Kalendas  Februarli.  hoc  est  dief8Ja- 

nu;irii,  qui  incidii  tunc  in  feriam   sextam,  fioitd 

secundo  viniio  imperii  Claudii,  et  sex  diebus  tertio 

inchoato,   et  pontificatus  sui   duodecimo,  triba» 

mensibus  et  paucis  aliis  diebus  minus.  noviscoo- 

sulibus  Kal.  Januarii  proximiscreatis,  quinquennio 

llierosolymis,  et  septennio  ferme  in  sede  Antiocbix 

exacto,   perseverantc  adhuc  fame,  quascoBperats^ 

cundoCiaudiianno.  Abadventu  Petri  in  Urberopon- 

tificatusejusiniliumsumpsitineadem,etdiesillece> 

iebris  in  primis  est  habitus  etanniversariaubiqu^ 

festivitate  recolitur  :  et  cathedra,  in  qua  popalosdo- 


HISTOniA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PRTRUS. 


4042 


in^edit  adhuc  integra  in  ejus  basilica  asser-  A  nam,  terlio  ab  Urbe  milliario.  Petrus,  quod  plebeius 


itsinjjuiari  in  veneratione  habetur.  Christi 
inno  46,  Petri  pontifiratus  Romani  3,  Glau- 
cipatusanno  quintoexacto,  M.  VinicioQuar- 
et  M.  Statilio  Corvino  coss.,  cum  triennium 
ra  jam  Romae  Petrus  insumpsissel  in  con- 
ia  etcontirmanda  ea  Ecclesiaet  pr?pdicatione 
ii,  assidua  sollicitudo  aliarum  Ecclesiarum 
lium  eum  tenebat,  et  avoc.ibat  ab  Occidente 
!ymam,.ubi  per  id  tempus  non  levis  eratse- 
circumcisione  exorta  intcr  fideles ;  quapro- 
conciliandam  Ecciesiii'  concordiam,  Petrus 
lymam  reversus  est:  Romie   vicarium,  vel 

relinquens,  qui,  se  absente,  gregem  Donii- 
conservare  ei  propagare  in  dies  possent. 
ersiis  interim  Orienialibus  in  concilio  Hie- 
itanocompositis,  totum  Claudii  imperatoris 
Petrns  in  Orientc  se  continuit,  donec  anno 
56,  Neronis  imperatoris  [,  Nerone  Claudio 
Auguslo,  et  L.  Aniistio  Veiere  coss.,Urbem  g 
•sl  lempore  reversus,  Ecclesiam  inea  revisii, 
>  suis  sanctis  concionibus  confortavitet  am- 
nam  antea  non  licuit  suam  sedem  repetcre, 
Claudii  ediclo,  qui  Judxos  omnes  Romaex- 
;  quod  tamen  ipsius  obilu  spirarat. 
5.  —  Ilic  scripsit  diias  EpistolaSy  qnx  catho- 
ninantur,  Scripsil  Pelcus  Ronia?  exisiens, 
idololatriam  et  immensa  scelera,  Babylonem 
uas  Epistolas  :  priorem,  per  Silvanum  fide- 
rem  Ecclesiis  Ponti,  Galaliie,  Cappadocise, 

Bilhyniae,  secundo  Neronis  anno,  Marco 
sta  in  ejus  comitatu  manente;  posteriorem 
sdem  12  Neronis  anno,  cum  a  Deo  sibi  esset 
lus,  et  marlyriu.ii  proxime  subeundum,  pa- 
I.  Cathoiica;  autem  e<e  Epistolae  dicuntur, 
liversales,  quod  non  uni  popiilo  aut  genti, 
is  ac  diversis  fuerint  scriptae,  sicut  Isidorus 

.  VI,  c  2,  testatur;  inter  Scripturas  aulem  Liniis,  Clelus,  Clemens,  Apollinaris,  Marcus,  Her- 
M  canonicas  hae  duie  Kpistolie  reponuntur.  n  magoras,  etalii  ;  presbyteri  Anacletus,  etEvaristus, 
ilibrisex:  Pr.Tilicatio,  Evangelium^  Actus,      postea  Romani  pontifices. 

PAGII. 


et  viliorisconditionis  haberctur,  crucismorle  dam- 
natur  eodem  13  Neronis  anno,  eodam  die  iii,  inquam . 
Kal.  Julii :  quiP  inciderunt  tunc  die  Mercuriii,  29 
Junii,  C.  Fonteio  Capitone,  et  C.  Julio  Rufo  co*'^. 
Qaod  genus  mortis,  Christus  Petro  non  solura  Urbe 
excedenii,  sed  tunc  etiam,  cum  Ecclesiam  illi  guber- 
nandara  tradidit,  praedixit.  Cum  senueris,  inquiens, 
cxtcndes  manus  tuas,  rt  alius  te  cingtt,  et  ducet  quo 
tu  non  vis  (Joan  xxi,  18).  Addil  Joannes  :  Hoc 
autnn  dixit,  sifjni/icnns  qua  morte  esset  clarificaturus 
Deum  [Ibid.,  v,  19).  Rogavit  Petrus  carnifices  ne 
similiter  atque  Dominus  cruci  affigeretur,  sed  con- 
Irario  et  jnverso  modo,  veritus,  ui  cst  verisimile, 
ne  eadero  passio  eumdem  sibi  ab  insipieniibus  hono* 
rem  conciliarct.  Et  ideo  impetravit  ut  manus  infe- 
rius  suierius  autem  pedes  afTigerentur. 

Linea  11.  — Juxta  locum  ubi  crucifixus  est»  Sup- 
plicii  iocus.  summitas  Janiculi,  seu  Vaticani  rooniis 
fuit  iromfnens  naumachiae  Neronis  inferius  juxta 
Tiberim  sitae :  ubi  nunc  magniticuro  templum  su- 
perstructum,  Petri  Montis  aurei  insignitum  titulo, 
ubi  puram  et  immaculataro  suam  animam  in  raanus 
Dei  deposuit.Cleraens  ejusdiscipulus,  et  episcopus, 
cum  maxiroe  veneranduro  et  sancturo  ejus  corpus 
magnificecomposuisset  in  ima  Vaticani  parte,  in  qua 
Neronis  horti  erant,  ct  circus  cum  obelisco,  juxta 
Apollonis  templum,  sepelivit.  Ubi  nunc  etiaro 
quiescitbasilica  illustrissiroa  aConstantinoMaxiroo 
imperatore  in  honorem  ejusdero  ibidero  fundata. 
totius  Christiani  orbis  cultu  et  frequentia  celeber- 
rima. 

Linea  13.  —  Hic  fecit  ordinationes  per  menses  De- 
cembrios.  Fecit  B.  Peirus  ordinationes  plures  per 
mensem  Decembrem,  episcoporum  per  dioeceses 
quinquaginta  trium,  et  in  urbeRoma  presbyteroruro 
decem,  diaconorum  septem  :  in  his  fuere  episcopi 


>,  Doctnna,  Judicium,  nomine  Petri  in- 
ipocryphi,  spurii,  et  falsoapostolorum  Prin- 
uuntur.  Eam,  quie  dicilur  Petri.  Apocahj- 
subdititiam  et  illegitimama  veteribus  indi- 
pud  Pala^stinostameninecclesiisquibusd.iro 
QOtannis  in  die  1'arasceves  aliquando  legi 
invenimus.  [Niceph.  I.  xii,  c.  34.) 

6.  —  Et  Etanyrlium  Marci,  quia  Marcus 
*jus  fuit,  et  filtus  ejus  de  baptismo.  Marcus, 
icipulus,  et  sectator,  et  in  b:iptismo  filius, 
um,  quod  ipse  aposlolorum  Princeps  praj- 
l,  l\i)manoram  hortatu  et  precibus  Gnsce 
vonscripsit,  sen,  ut  alil  volunl,  Latine, 
a    linuua   archetypum    adversari     putant 

in  Marcianis  Thesauris.  Syri  omnes  huic 
I  faciunt ;  et  ratio  suadet  ut  non  alia,  quam 
ingua  Evangeliiim  in  usumLatinis  futurum 
•eretur.  Alterutrum  horum  sil ;  cx  Papia  et 
e,  lib.  VI,  recitat  Eusebius  (f/ts^  lib.  ii,  c. 
'etrum  Spiritu  sancto  revelante,  ut  intellexit 
ituma  Marco.  auctoritate  illud  sua  ratum 
8,  el  confirmasse,  quod  in  Ecclesia  passim 
etur.  Qiiibus  claruni  efficitur,  Petroadhuc 
te,  Miircum  iion  tam  suum,  quam  Pelri 
iura  Romse.  ei  conscripsisse,  et  (tublicasse: 
Lucam,  quinto  Neronis  anno,  ibidem,  paulo 
nnium  a  Cwsare  absolutum,  librum  Actus 
''um  inscriptum  edidisse. 

10.  —  Hic  martyrio  cum  Vaulo  coronatur. 
ecimoigitur  Neronis  annoet  Christi  G8,  ali- 
te  passionem  diebus,  Petrus  caneri  cum 
ttvinculis  mancipati,  lalsis  accusationibus 
tyranni  capiialem  tr»Ieravcre  sententiam ; 
prius,  et  virgls  caisi,  ui  nios  Romanls  inolc- 
rffsertim  crimine,  quod  illis  impieiatisob- 
ur.  Paulus,  quod  Romanuset  nobilis,  capite 
urad  aquasSalvias  cxtra  I\»rlam  Trigemi- 


Linea  6.  —  Duas  epistolas  (Pa^iusJunior  nuro.  11 
et  12.)DuitS  sanctus  Petrus  scripsit  Epistolas,  qux 
catholicaenoroinantur.  De  priori  nulla  unquam  du- 
bitatio  fuit ;  de  posteriori  propter  styli  dissonantiaro 
nonnulla  apud  aliquos  arobiguitas'  exstitit :  sed  si 
quis  prioris  Epistolie  stylum  penitus  inspiciat,  non 
multuro  dissidere  a  stylo  posterioris,  facile  animad- 
vertet,  :itque  id  etiam  Magdeburgenses  fatenlur. 
Utramque  certo  Epistolam  et  canonicaro,  et  sancti 
Pclri  esse,  Ecclesia  docuit  in  conciliis  Laodiceno, 
Carthaginensi  tertio,  Florenlino  et  Tridentino. 
Evangclium  sancti  Marci  a  quibusdam  sancti  Petri 
dicitur,quia,  utscribitsanctusiiieronymus,  Marcus 
audilor  ejuset  inlerpres,  rogatus  a  fratribus,  illud 
scripsit,  juxta  quod  Petrum  referentem  audierat: 
quod  cum  Petrus  audisset,  probavit,  et  Ecclesiae 
n  legendum  sua  auctoritate  dedit :  ita  Hieronyraus  in 
lib.  deScripi.  ecclesiast.  in  Marco. 

Sanctus  doctor  ibidem  in  Petro  mnltos  alios  libros 
subejusnomine  scriptosfuisse  comraeraorat:  nerape 
unum,  qui  Auctarium  ejus  inscribitur ;  aliuro  Evan- 
gelii;tertiumPrxdicationis;quartumApocalypseos; 
quintum  Judicii ;  sed  eos  omnes  inter  apocryphas 
Scripturas  reputari  ibidem  asserit.  Praeterea  in 
Auctario  bibliothecae  Patruro  exstat  liturgia,  seu 
missa  apostolica,  quam  ex  codice  manuscripto  cardi- 
nalis  Sirleti  Petri  inscriptione  insignitam,  Grxce  et 
Latine  edidit  circa  finem  saeculi  decimi  sexti  Guil- 
lelmus  Lindanus  Rureroundensis  episcopus ;  sed 
earo  supposititiaro  esse  ostendit  cardinalis  Bona 
lib.  1  Rcrum  liturgicarum,  cap.  8,  cum  in  ea  re- 
periantur  quicdam  oiationes  ex  libro  Sacramento- 
rum  sancti  Gregorii  Magni,  et  consarcinata  sit  ex 
missa  Latina,  et  ex  liturgiis  Jacobi,  Rasilii  et  Clir\ 
sostomi.  Quibus,  aliisque  m\QtAVi>a.'^\\Vfc^^t^^'W5;\^. 


4043 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4044 


suspicatur  eam  scriptam  fuisse  eodem  saeculo  de-  A 
cimo  sexlo  a  quodam  sacerdote  Italo  Gr«co,  qui  ei 
Petri  nomen  praefixit,  vel  quia  canon  Romanae 
Ecclesiai,  cujus  Petrus  fnndator  fuit,  praecipua 
ejus  parsest,  vel  utei.  tanti  nominis  inier|)Ositione, 
auctoritatem  conciliaret.  D»»  iranslatione  corporum 
SS.  Petri  et  Pauli  lejje  dicenda  in  Sixto  II. 

LineaG.  —  Et  Evaniidium  Mnrci.  (Pag.  Num.  6.) 
RomiP  exisfens  sanct  s  Petrus  sanctum  Marcum  in 
iEgyptum  destinavit.  ubi  Ecclcsiam  Alexandrinara 
fundavit.Sanctusquippe  Epiphanius  hieresi  51  scri- 
bit:  Post  Malta»um  secutusest  Marcus,  jussus  a  san- 
cto  PetroRoma;  Evan{:jelium  edere:  etubi  scripsisset, 
mittitur  a  sancto  Petro  in  iE{:jyptiorum  rej^ionem. 
Primum  Alexandrinura  episcopum  tuisse  M.ircum 
asserit  Eusebius  lib.  ii^cap.  24,  his  verbis:  Interea 
Nerone  octavum  imperii  annum  agente,  primus 
post  Marcum  evangelistam  Alexandrinae  Ecclesiae 
administrationem  suscepit  Anianus.  Idem  Eusebius 
laudatus  cap,  16  et  17,  agitde  institutione  Alexan-  g 
drime  Ecclesi;e  a  sancto  Marco,  et  de  moribus 
Christianorum,  quosipseformaverat  ;etcap.  15ait, 
sanctum  Marcum,  fidelium  Romx  existentiuin  hor- 
tatu,  Evangelium  scripsisse  :  quod  cum  Petrus  per 
revelationem  sancti  Spirilus  cognovisset,  delecia- 
tus  ardenti  hominum  studio.  iibrum  iilum  aucto- 
ritate  sua  comprobasse  dicitur,  ut  deinceps  in 
Ecclesiislegeretur.  Ideo  autem  licclesia  Alexandrina 
primura  iocum  postRomanamoblinuit,  quia  Marcus 
eamdem,  Petri  nomine  id  statuentis,  erexit,  (fuod 
testatur  Gelasius  papa  in  decreto  de  libris  apocry- 
phis;  secunda  autem  sedes,  inquit,  apud  Alexan- 
driam,  beati  Petri  nomine,  a  Marco  ejus  discipulo 
et  Evangelista  consecrata  est:  ipse  enim  a  Petro 
apostolo  in  ^Egyptum  directus  verbum  veritaiis 
pnedicavit,  et  martyrium  consummavit. 

Linea  40.  —  Martyrio  cum  Paulo  coronatur.  (Pag. 
Nura.  9  et  10.)  Simonem  Magum  Roma^  fuisse.  et 
ob  artes  magicas  summo  in  honore  habitum  refe- 
runt  Justinus  marlyr  Ai)ologia  2,  et  Iremeus  lib.  i  G 
adversus  haereticos.  cap.  20.  Huiic,  ut  prodit  Arno- 
bius  lib.  II  adver>us  Gentiles,  pag.  23,  Ecclesiam 
vehemenler  conturbanlem,  precibus  prostravit  san- 
ctusPetrus:  Cum  enim  Simon  maj^icis  artibus,  ut 
se  Deum  probaret,  duobus  suffultusdaemoniis  evo- 
lasset,  orationibus  apostoloru  11  Petri  et  Pauli  fu- 
gatis  dyemonibus,  delapsus  in  terram,  populo  spe- 
ctantediruptus  est.  Acta  sanclorum  Petri  et  Pauli 
ex  Graecis  transiata,  a  Lippomano  et  Surin  ad  diem 
29  Junii  edita,  habent  sanctos  aposiolos  Christiana 
fide  jmbuisse  duas  feminas,  Neronis  imperatoris 
pellices,  quae  deinceps  pudice  vivere  statuerunt. 
Panealia,  cum  Nero  Romam  incendi  jussisset,ob 
idque  in  odium  omnium  venisset,  abolendo  ruinori, 
inquitTacitus  lib.  xv  Annal.,  crimen  conjecit  in 
Christianos,  eosque  hac  de  causa  qua^sitissimis 
paenis  afTecit. 

Qua  re  (id  est  mirai^.uiis,  et  conversionibus  quae 
per  Petrum  et  Paulum  fiebant)  ad  Neronem  delata. . .  D 
primus  omnium  persecutus  Dei  servos  Petrum  cruci 
affixit,  et  Paulum  interfecit,  subdit  Lactantius  lau- 
datus.  Martyrium  illud  conligit  Nerva  et  Vestino 
consulibus,  ut  legitur  in  Catalogo  veterum  ponti- 
ficum,  ideoque  anno  Christi  sexagesimo  (juinto. 
Baronius  quidem  sanctorum  apostolorum  martyrium 
dififert  in  annum  Christi  sexagesimum  septimum, 
quein  ipse  vocat  sexagesimum,  nonum,  aitquesuara 
sententiam  gravissimos  habere  assertores,  nimirum 
Caium antiquum Theologum,  Zephirinum  Romanum 
pontificem,  ei  DionysiumCorinthiorum  episcopum; 
quos  omnes  citans  Metaphrastes  apud  Surium  die 
29  Junii  iisdem  astipulatur  atque  concordat,  dum, 
anno  trigesimo  sexto  post  Passionem  Domini,  eos 
necatos  affirmat.  Ita  Baronius.  Sed  hinc  potius 
nostra  sententia  confirmatur.  Antiqui  enim,  ut  su- 
perius  diximus,  Christum  duobus  Geminis consuli- 
Lus,  ideoque  anno  arjc  Christianae  vigesimo  uouo 


passum  arbitrati  sunt;  a  quo  anno  ad  sexagesimani 
quintum  ;  triginta  sex  effluxere.  Ab  eo  computo  Don 
dissentiunt  llieronymusde  scriptoribus  ecclesiasti- 
cis,  tam  in  Elogio  divi  Petri,  quam  divi  Pauli;  Pon- 
tificaieRomanorum,  Chrysostomus,  Isidorus,  Beda, 
Kabanus,  Nicephorus,  aliique,  traiientes  Petram  el 
Paulum,  triginia  septem  annis  post  Passionen 
Chr;sli  el.ipsis,  martyrio  coronatos  esse;  nam  hi 
uirumque  cxiremum  annum  incompletuiu  procom- 
plelo  iiuinerant,  in  quo  solum  a  prioribus  differunt 
l*assi  siintauiem  die  vigesima  nona  JuniuquaiB 
omnibus  fero  Martyrologiis  eorum  roemoria  recoli- 
tur,  ct  quidem  inprima  Ecclesiac  persecatione  & 
Nerone  imperatore  excitata. 

SOMMIER. 

Linea  1. —  Apostolus  ct  Princcps  apostolorm, 
Character  iste  distinctus  in  auctoritate  pastorali 
i)eati  Petri  complectitur  duo  attributa,  quibus  ejos- 
dem  natura  constat:  nempe  extension*m,  quae  naiio 
limitc  circumscribitur,  et  fideles  quotquot  in  orbe 
universo  sunt,  Christo  Domino  ita  pronuntiaute, 
colligitsub  uno  pastore  {Joufi,  x,  46),  ut  fiat  unun 
ovile",  et  unus  pastor.  Attributum  alterum  e^ieitti^ 
lentia  p>^\s^/^/Vs*  acdirectionis  in  pastore  universali. 
qui  ovium  in  censu  cum  obtineat  ipsos  pastores,Uli 
tantaque  vigilantia  et  regendi  vi  pollere  debet.Dl 
omnimoda  cum  securitate  grex  iilum  subsequi  ti- 
leat.  Id  ut  contingat,  pecessarium  est  ut  illius  voi, 
ac  directio  sint  vcrilas  ct  nctitwlo  :  quae  si  deesseoU 
perperam  cura  gregis  ilii  concredereiur ;  et  plasp^ 
ricuii  immineret  gregi  itaconstituto  sub  unopasto- 
re,  quam  relictis  ovibus  sub  ducatu  plurium  dirc- 
itorum,  a  se  invicem  non  dependentium.  Nam  si 
unus  exorbitans  auctorgregi  fieret  erroris,  alii  pos* 
sentovespalantesopporiunereducere  in  rectamviao. 
Attamen  certum  est,  fiiiem  a  Jesu  Christo  proposi- 
tum  in  sede  unaconstituendacasterisomnibusprs- 
cellente,  unoquepontificesummn  in  EccIe.Ma decU- 
rando,  fuisse  unitatcm,  et  consequenter  veritatm, 
sine  qua  unitas  neque  esse  neque  intelligi  unqaai 
potest.  Muiti  vero  ductores  non  suhordinati  diutiss 
sociari  invicem  netjuaquam  possunt.  Indeveroefe- 
ctum  est  ut  illa  unitas,  quse  reperitur  in  sola  Ecde- 
sia  c.atliolica.  habita  semperfuerit  mediumtutissi- 
mum  ipsius  conservaud*.  Quicunque  igiturhacio 
Ecclesia  centrumest  unitatis,  sit  et  vcritatis  necesse 
est,  quod  in  idem  recidit,  eic.  Character  pasioris 
supremiet  universalisest,  ut  infallihiiissitingre^ 
univcrsopascendo,  cum  nullusipsl  superioradeaii 
dirigendum  sitconslitutus,  prseter  ipsumChristas 
Jesum,  illi  dicentemcitra  faculta*em  ullam  censart 
ac  potestatis  ab  altero  supra  ipsum  exercendx: 
Pascc  afpios  mcos;  pasce  ovcs  mcas  {Joun.  XXi,  ^^ 
17);  (iue:nadinodum  antea  illi  dixerat:  Tu  es  ff- 
trus,  ct  supcr  hanc  pctram  wdificabo  Ecck^ 
mcam:  ct  tibi  dabo  clavcs  rcgni  cfehrum  (Vatth- 
XVI,  18,  19);  et:  lioijavi  pro  tc,  Pctre,  ut  non  d4' 
ciaf  fidcs  tua :  et  tu  aliqnanflo  conversus  c&np^ 
fratrcs  tuos  (Luc.  xxii.  32).  Talia  sunt  fundameiiia 
immobilia,  super  quai  constat  in  Ecclesia  catboiic^ 
sCabilitum  csse  primatum,  et  caiieras  dotcs  Roout- 
naesedis. 

Linea  6.  —  Duas  Epistolas.  Ex  verbis  priorii 
EpistohccoIligitSommier  ordinem  Ecclesiarum  jaiD 
constitutum  sub  Petro.  cum  ad  eas  scriberet  pa^ 
44,  ha^c  adnotans.  Ipse  S.  Petrus  denotat  ordinea 
et  characterem  Ecclesiarum  ad  quas  scribit  suam 
priorem  Episiolam,  juxta  ordinein  quem  provinci* 
ab  ipso  nominatse  in  Komano  imperio  obtiDebaQt: 
Pctrus  apostolus  Jcsu  Christi  clectis  advenis  flfi*ptY- 
sionis  Pontiy  Galatix,  Cappadociw,  Asiw,  ct  Bith^- 
nix.  Amasiaerat  metropolis  Ponti,  AncyraGabti^. 
Osarea  Cappadocix,  Epbesus  Asiae,  Nicomedia  Bi- 
thynia'..  Septem  Ecclesiie,  ad  quas  Joannesdirigit 
suam  Apocalypsim,  scilicet  Ephesus,  Smyrna,  Per- 
^amus,  Thyatira,  Sardes,  Philadelphia  et  Laodicea; 


«ISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PRTRUS. 


4046 


letropoles  in  Asia  minori.  EtS.  Paulus  ad 
liscipulum  scribens,  qudm  episcopum  consti- 
n  Creta  insula,  una  ex  provinciis  Macedoniae 
mano  imperio,  cujus  metropolis  erat  Gorly- 
3m  prxcipit  ut  episcopos  constituat  per  civi- 
icut  et  ego,  inquit,  disposui  tibi  (Tit.  i,  5). 
;  Jam  ex  S.  Scriptura,  inter  ca^tera  jura  su- 
im  sedium  id  reoognosci  etiam  aetate  aposto- 
.  inferiorum  sedium  episcopos  constituerent. 
i  8.  —  Ejm  testiinonio  sunt  firmata,  Ibidem 
»  orthodoii  nempe  SS.  Patres,  aliique  au~ 
lcclesiastici,  quos  supra  indicavit)  inhxrentes 
tati  Jesu  Christi,  testantis  se  non  venisse 
legem,  sed  adimplere,  nec  non  verbis  ejus 
ti  docentis,  omnia  quae  sub  lege  contingebat 
I  esse  rerum  adimptendarum  sub  Evangelio, 
jnt  pariter,  a  Deo  constituente  pontiflcatum 
Testamenti  adumbraium  esse,  ac  veiuti  de- 
m  rudimentum  ponlificatuserigendi  in  Novo. 
ori  foBdere  modis  pluribus  revelationes  suas 
ieriebat:aIiquando  perorganum  vocis,  cujus 
udiebantur,  licel  ejus  qui  proferret  species 
deretur,  quemadmodum  in  monte  Sinai,  et 
m  tubernaculi,  ac  subinde  templi  nuncupati 
sanctorum ;  aliquando  per  ministerium  sum- 
tiflcis  induti  ornamento  illius  proprioac  sin- 
aliquandoper  i^rophetas,  aliosve  virosdivi- 
ispiratos.  Ut  autem  revelationes,  qu£  fldem 
ctebantur.  et  mores  ablsraelitisobservandos, 
mtur  immunes  ab  omni  labe  et  corruptione, 
apsus  temporis,  et  opinionum  humanorum 
udo  rebus  caeteris  inferre  solet,  constituerat 
3le  sedem,  ac  tribunal  fixum,  ac  supremum, 
rbitrum  foret  omnium  pertinentium  ad  reli- 
,  ad  verum  sensum  legum  suarum  homini- 
eriendum,  et  ad  absolute  decidendum  de 
is  controversiis.  Si  difficile^  et  ambiguum 
\  ivxiicium  esse  perspexeris^  etc.  (Deut.  xvii, 

I  4.  —  Cathedram  episcopatus.  In  Novo  Te- 
to  veritas  rerum  perfecte  respondet  hisce 
Antiqui,  etc.  Quemadmodum  sub  priori  illo 
nunquam  defuit  tribunal  certum  constantis 
Jonis  ad  verum  sensum  revelationum  ape- 
0,  et  ad  pronuntiandam  sententiam  definiti* 
t  causis  ad  religionem  pertinentibus;  ita 
i  boc  tempore  novi  foedeiis  suprema  sedes 
lesia  erecta  est,  cujus  a  judiciis  provocare 
A :  Quidquid  ligaveris  ;  cujus  decisiones  sunt 
abiles  :  Confirma  fratres  tuos  ;  cujus  directio 
Alis  est,  ac  secura  :  Pasce  agnos  meos,  pasce 

!IS. 

ectiones  codicum  Freheri  A  et  B,  et  trium 
i,  Reg.,  Maz.  et  Th.  et  ad  ea  verba :  «  Post 
isionem  (Christi  anno  sequenti  tenuitPetrus 
us  in  partibus  Orlentis  cathedram  annis  4; 
anno  Domini  38  venit  Antiochiam,  ubi  sedit 
r,  dies  8;  deinde  venit  Komam  ubi  sedit 
^7,  mens.  7,  dies  8,  »  adhiberi  possunt  ex 
3r.  Uistoria  dogm.  S.  sedis,  pag.  48  et  58, 
;es  Dotae. 

ms  appetebat,  a  divina  Providentia  cons'i- 
fandationi  Ecclesiae  Koman%.  S.  Petrus  iter 
astituit,  et  visitans  Ecclesias  eo  in  itinere 
intes,  deditepiscopos  Cesareae  in  Pataestina, 

Beritho,  Byblo,  Tripoli  Syria^  et  Laodicea», 
Blocis,  quseantiquisaScriptoribusobservata 

monumentis  vetustissimis  consignata.  Se- 
1  haec  revisit  suam  Antiochenam  Ecciesiam, 
srrexit  in  Cappadociam,  Gaiatiam,  Pontum, 
^oiam,  ubique  constituens  episcopos.  Funda- 
im  plerasque  Thraciai  Ecclesias,  inter  quas 
oam,,  quae  subinde  inclaruit  nomine  Con- 
opoleos  assumpto.  Uaec  memorata  reperimus 
Lola  Agapeti  papae  ad  Petrum  Uierosoiymita- 
cujus  testimonium  eo  est  venerabilius  et 
Sfquod  adhibitum  invenketurin  quintasynodo 


A  OBCumenica  Constantinopoli  celebrata  (Act.  ii  in 
flne) :  «  Et  hoc  dignitati  suae  addere  credimus,  quod 
a  temporibus  Petri  apostoli  nullum  alium  unquam 
Orientalis  Ecclesia  suscepit  episcopum,  manibus 
nostrae  sedis  ordinatum.  Et  forsitnn,  vel  ad  demon- 
strationem  laudis  ipsius,  vel  ad  destructionem  ini- 
micorum  instans  res  tanta  pervenit,  ut  illis  ipse 
similis  esse  videatur,  quos  iu  his  quandoque  par- 
tibus  ipsius  apostolorum  primi  electio  ordinavit.  » 
Et  pag.  53,  laudati  auctoris  haec  addam. 

Noscere  quispiam  cupiet  Ecclesias,  quas  Antio- 
cheno  patriarchaiui  beatus  Petrus  subjecerit.  Dici- 
mus  generatim,  Orientem  illi  subdidisse,  quemad- 
modum  subditurus  erat  Romano  patriarchatui  Oc- 
cidentem,  et  Aquilonem,  et  Alexandrino  meridio- 
nalem  terr»  partem.  Id  vero  haberi  non  debet 
inanis  suppositio,  sed  facti  verax  historia,  cujus 
evidentiam  insecuta  tempora  eluciderunt.  Quae  Ni- 
caeno  exconciliodesumitur ;  cum  testeturdivisionis 

3  antiquitatem ;  -demonstrat  ab  eo  processisse,  per 
quem  tres  ill£  sedes  fundatae  sunt.  Universos  enim 
criticos  provocare  licet  ad  auctorem,  seu  fundato- 
rem  diversum  a  Petro  nobis  ostendendum.  Nicaeno 
igitur  concilio  id  ratum  fuisse  habitum,  ut  Antio- 
cheni  patriarchatus  ditio  esset  Oriens,  antiquorum 
nemo  dubitavit.  S.  Hieronymus  Joanni  Hierosoly- 
mitano  id  exprobrat,  quod  cum  inter  episcopos 
Palaestinae  ipse  censeretur,  cognitionem  causae 
ecclesiasticae  deferri  curasset  ad  episcopum  Alexan- 
drinum:  ad  quem  judicium  illud  non  pertinebat, 
cum  directo  ad  Cxsareensem  metropolitam  specta- 
ret,  et  inde  appellare  oporteret  ad  patriarcham 
Antiochenum.  «  Tui  qui  regulas  quaeris  ecclesia- 
sticas  (inquit  S.  doctor  ep.  60)  et  Nicaeni  concilii 
canoniousuteris;  responde  mihi,  ad  Alexandrinum 
epibcopum  Palaestina  quid  pertinet?Ni  fallor  hoc 
ibi  decernitur,  ut  Palaestinae  metropolis  Caesjrea 
sit,  et  totius  Orientis  Antiochia,  Innoi  entius  I  scri- 

pbensad  Alexandrum  episcopum  Antiochenum  de- 
clarat,  Revolventes  itaque  Auclorilatem  Nicen» 
synodi,  quae  unam  omnium  per  orbem  terrarum 
explicat  mentem  sacerdotum,  quae  censuit  de  An- 
tiochena  Ecciesia  cunctis  fldelibus,  ne  dicam  sacer- 
dotibus  esse  necessarium  custodire  quam  snper 
dioecesim  suam,  non  sjper  aliquam  provinciam 
recognoscimus  constitutam. »  Et  pag.  54ait: 

Orientis  nomine,  de  quo  hic  sermo  est,  intelligi- 
tur  universitas  quindeciiii  provinciarum,  quaepost- 
modum  relatae  sunt  sub  nomenclatura  dioeceseos 
Orientis  in  notitiam  imperii  Romani,  quarum  regi- 
men  administrabatur  per  magistratum  ao  imperatore 
constitutum.  utresideretAntiochiae,  donatum  titulo 
praefecti  praetorio  Orientis.  Sunt  autem  hae  provin- 
ciie.  Syriae  duae,  totidem  Palestinae,  et  Phoeniciae, 
Ciliciae  pariter  duae,  Armenia,  Cyprus  insula,  Arabia, 
Isauria,  Euphratensis,  Osrhoena,  et  Mesopotamia^ 
Haec  divisio  dioeceseos  Orientalis  peracta  est  ante 
Honorii  et  Arcadii  aetatem.  Sub  ditione  patriarchae 

D  Antiocheni  habebantur  etiam  nationcsOrientales  ex- 
traflnesRomaniimperiiconstitutae.cujusjurisdictio 
extendebatur  pro  modo  augmenti  Ecclesiarum,  quae 
subindeibi  fundabaotur.  Scriptor  Orientalis  unde* 
cimi  saeculi  refertejusauctoritati  paruisseParthos, 
Medos,  Persas,  usque  ad  Indos.  Est  autem  Nilus 
archimandirita  apud  Allatium  in  opere  de  consensu 
Ecc.lesiaeOrient.  etOccid.  Nec  desunt  qui  credant 
exarchatus  Ponti,  Asiae  et  Thraciae  primis  Ecdesiae 
temporibusparuissejurisdictioni  sedisAntiochenae. 
(Cabassut.  Not.  £cc/., saecul.  ii,  dissert.  44,  num.  3.) 
Alii  affirmant  has  dioeceses  fuisse  antocephalas, 
nulli  patriarchatui  subjectas,  cum  singulis  me- 
tropolita  praecipuus  sive  primas  praefectus  fuisset 
independens,  etauctus  jurisdictionequadam  patriar- 
chali.  Cappadociab  in  Ponto  Caesareensts,  Asiae  mi- 
nori  Ephesinus,  Thraciae  Heracleensis,  antequam 
ConstantinopoliA  erecia  fuisset  in  paLrlarchatum. 
Nempe  islae  sunt,  inquiunt^aftVcciv^\«8fc\\V«;^x«.'^' 


1047 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4048 


teris  illustres,  de  quibus  Nicxna  synodus  ioquitur 
canone  sexto :  ubi,  [lost  asserta  jura  sua  vetera  tri- 
bus  patriarchalibus  licclesiis  Korna;,  Alexandriae, 
Antiochiae,  declarat  apud  caeteras  provincias  hono- 
rem  suum  unicuique  servandum  P.cclesiae.  VideLu- 
pum  in  6  can.  concil.  Nicaeni,  H  pag.  89 ;  de  Occi- 
dentalibusEcclesiisinpatriarchatuRomanofundatis 
a  D.  Petro  ita  scribit,  postquam  Marcum  abiegasse 
narravit  Alexandriam.  Eodem  tempore  B.  Petrus 
(inquit)  alios  discipulos  transmisitin  diversas  pro- 
vincias,  meridionalcs,  occidentales,  et  boreales,  ut 
ibi  Ecclesias  fu  :darent,  cum  sit  manifestum,  aitln- 
noc.  I  epist.  4  ad  Decent. :  «  In  omnem  Italiam, 
Gallias,  Uispanias,  Africam,  Siciham,  insulasaue  in- 
terjacentes  nullum  hominum  instituisse  Ecclesias, 
nisieos  quos  venerabilis  Peirus  apostolus  aut  ejus 
successores  constituerunt  sacerdoies.  Aut  legant,  si 
inprovinciis  aliusapostolorum  invenitur,  aut  le^itur 
docuisse.  »  Distincte  attamen  haud  constat,  quaenam 


A  fuerint  Ecclesiae  certae  a  S.  Petro  constitutae,  aat 
aetate  ipsiusabejusdem  disclpulisfundataein  provio- 
ciis  occidentalis  imperli.  Sunt  vero  qaarum  deori- 
gine  ab  eo  repetenda  fama  percrebuit  verosimilior 
eaequae  sequantur.  Inltalia  :Capua,Neapolis.  AnxQr, 
^qua,  Nepete.  Fesulae  Luca,  Ravenna,  Verona,  Pa- 
tavium,Ticinum,AquiIeia.  InGalliis:  Lemovicensis, 
Tolosana,  Burdegalensis,  Rhemensis,  Arelatensis, 
Senonensis,  Cenomanum,  Vienna,Catalaonlum,  Bar- 
degala,  Alvernia,  Santones,  Tungri,  Treviri,  Colooia, 
Moguntia. 

Hispanis  tribuuntur  episcopi  Torquatus,  Ctesi* 
phon,  Secundus,  aliique :  Germanis  Eucherius,  M^l- 
stus,  et  Maricanus.  Siculis  Pancratius,  Marcianus, 
Beryllus,  et  Phllippus.  Fertur  etiam  in  Britannicas 
insulas  sub  B.  Peiro  Evangelium  penetrasse:  quod 
admodum  probabile  censeri debet,  cam  Claudiit*4B- 
saris  Britannicaacquisitio  liberum  aditum  adeasdem 
insulas  praeconibus  fidei  aperuisset. 


II-    SANCTUS  LINUS- 


ANNO  CHR1STI  69,  NERONIS  IMP.  13. 


5 


2Zinus,  natione  Italus,  regionis  Tuscise,  ex  patre  Herculano,  sedit  annos  quinde- 
cim^  mensestres,  dies  duodecim.  Fuit  autem  *  temporibus  Neronis,  a  Consulatu  Satur- 
nini  et  Scipionis  et  usqtie  ad  Capitonemet  Rufum  ^  consules,  Martyrio  coronatur,  Hic 
exprxcepto  beatiPetri  constituit  ut  mulier  in  ecclesiam  velato  capite  introiret.Ek 
fecit  ordinationes  duas  ;  episcopos  xv,  presbyteros  xviii.  Qiii  sepultus  est  juxta  corpus 
beati  Petri  iii  Vaticano,  sub  die  nono  Kalendas  Octobrias. 


CATALOGUS  SUB  LIBERIO.    . 

Linus  annis  duodecim  mensibus  iv,  diebus  xii.   Fuit  temporibus  Neronis  a  consulata 
Saturnini  et  Scipionis,  uaque  Capitone  et  Rufo. 

N0TUL.E   MAROINALES  PABROTTI. 

&  JB  m.  2,  d.  23.    ^  JB,  Galbae  Othonis.  Vitellii  et  Vespas.  a  Coss.  Fonteii  et  Rufl,  usque  ad  Conmodm  «* 
Priscum. 

VARIiS  LECTIONES. 

Apud   Fabrottum  ex  codicibus  Regic,  Mazurino   et  Ex  alio  cod.  Thuano. 

^^"^^^-  Lin.  4,  sedit  ann.  U  menses  3.  lin,  4,  in  eccle- 

Num.  2,  lin.  1,  de  regione  Tuscia.  lin.  2,  consu-  siam. 

/es.  Hic  ex  pr.  Un.  5,  pr.  48:  hic  martyrio  coro-  Apud  HoslteniumetSchelestratium. 

natus  est,  etsepultusj.  c.  Lin.  4,  Vatic.  etduoFlor.,  ann  xi. 

NOTiE  VARIORUM. 


ALTASERRA. 

Linea  4.  —  Hic  ex  pradcepto  beati  Petri  constituit 
ut  mulier  in  ecclesiam  velato  capite  introiret.  A  Petro 
memoratur  hicinstitutum,  ut  muiieresvelatoc^ipite 
sint  in  ecclesia,  quo  pudori  sexus  consulatur.  Idem 
a  Pauio  praeceptum  (/  Cor.  xi)  ut  muiier  oret  velato 
capite,  quasi  monente  natura,  qua;  capillosdedit 
mulieri  dvti  7:£pi6oXa^oy,  pro  velamine.  Apostolicae  in- 
stitutionis  fuit,  ut  mulieribus  locus  tabulato  distin- 
ctus  a  virisessetin  ecciesia.  Joan.  Chrysostom.  in 
Matth.  homil.  74:  'Iv/.p^v  {jlIv  oOv  IvSov  eyeiv  t6  Tzv.yoi 
z6  8i£Tp^ov  jfxa;  tcov  yuvat/.wv.  Oportebat  quidem  tn- 
teriore  pariete  a  mulieribus  scparuri  Augustin.  de  Ci- 
vitat.  Dei  libr.  xxii.  cap.  8 :  <c  Admonetur  in  somnis 
appropinquante  Pascha,  ut  in  parte  feminarum  ob- 
servanti  ad  baptistCiium,  quxcunque  illi  baptizata 


B  primitus  occurrisset,  signaretei  locum  signo  crocis 
Christi.  »  Anastas.  in  Sergio:  «  Hic  fecit  imagineo 
beati  Petri  apostoli,quae  est  in  parte  mulierum. » 
Idem  in  Gre^^orio  1(1 :  «  Hic  fecit  oratorium  intra 
eamdem  basilicam,  juxta  arcum  principalem  parte 
vlrorum. » Idem  in  Adriano  I:  «  £t  rugas  in  pre- 
sbyterio  a  parte  virorum  et  mulierum  ex  argento  po- 
rissimo.  »  Idem  in  Leonelil:  «  Simulque  ut  coluo- 
nas  tornatiles  tam  in  ingressu  corporis  deitralxn* 
queex  parte  virorum  ac  mulierum.  »  Dlcjtls  etian 
virginilus  proprius  locus  erat  in  ecclesia.  Ambros. 
ad  Virgin.  lapsam  cap.  6.  «  Nonne  vel  lllum  locaoi 
tabuiis  separatum,  inquo  in  eccleoia  stabas,  recor- 
dari  debuisti,  ad  quem  relisiosa^  maironteetiiobiles 
certatim  currebanttua oscula  poiciites,  quaesanctio- 
res  et  meiiores  te  erant?  a 


4049 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  -  S.  LINUS. 


1050 


BENCINI.  A 

Line:i  1.  —  LiNus.  De  Pelri  successore  cravis  con- 
tpoversia,  de  qua  in  opere  chronologico  plura  ocur- 
rent  animadvertenda.  Interim  hsec  successio  mu- 
tuanda,  nisi  evidens  in  contrarium  ratio  suadeat.  ex 
libro  Pontiflcali,  per  quam  reservata  est  vetustissi- 
morum  calalojijorum  memoria.  CatnIo{i;i  vero  specia- 
tim  qui  repra'sentabant  originem  apostolicam,  ac 
fundationem,  ct  perseverantem  successionem,  cum 
in  primitiva  Hcclesia  essent  veritatis  arj^umenlum, 
sedulo  cuslodiebantur  :  et  si  reiiqute  Kcclesix  de 
istiusmodi  cen<u  gloriabantur,  muito  magis  id  de 
Itomana  Ecclesia  assereiidum,  ubi  caihedra  episco- 
patus  collata,  et  origo  necessaria,  utpote  prior  verae 
Ecclesiae  dos,  et  in  successoribus  cathedra  perseve- 
rans ;  cum  cathedra  nequeat  esse  ei  Optato,  in  quo 
etiaiT)  Donatista»  conveniebant,  ubi  non  scderit  episco- 
pus.  Ecclesiic  itaque  inter  reiiqua  ampliori  cura  cen- 
.susepiscoporum,utdeferrentad  subsidium  vcritatis,  ^ 
accuratissime  cnstodiebant;  caihedra  vero  Romana  ^ 
ad  originem  necessariam  ostendendam.  Cyprianus 
inde  Cornelio  scribens  de  Africanarum  Ecclesia- 
rum  constiintia,  et  zelo  in  rejiciendis  schisma- 
ticorum  conatibus,  et  litteris  Novatiani,  et  reco- 
gnitione  pontificatus  legitime  facti,  duo  conjungit, 
et  recognitionem  ordinationis  legitimx,  et  originem 
necessariam,  Ordinatio  respiciebat  successionem  ca- 
thedne  perseverantem :  origo  necessaria  Petri  ca- 
thedram,  priorem  verse  Ecclesiae  dotero  tunc  ab  uni- 
versis  habitam.  Scribit  itaque  epist.  68 :  «  Sic  etiam 
nunc  episcopatus  tui,  et  veritas  pariter,  et  dignitas 
apertissjma  luce,  et  manifestissima,  firmissima 
comprobatione  fundata  est :  ut  ex  rescriptis  coi- 
legarum  nostrorum,  qui  ad  nos  iitteras  indefecerunt, 
et  ex  relatione,  ac  testimoniis  coepiscoporum  Pom- 
peii,  et  Slephani.  et  Caldonii,  ac  Fortunati  ordina- 
tionis  tu»,  et  origo  necessaria,  et  ratio  justa,  et 
gloriosa  quoque  innocentia  ab  omnibus  nosceretur. » 
Et  paulo  ante  de  quibusdam  episcopis  a  Novatianis  v 
circumventisdixerat.  «  Scimusnos  hortatos  esse,  ut 
Ecclesiaec^tholicae  radicem,  et  matricemagvioscerent, 
et  tenerent.  »  Radix,  et  origo  necessaria  in  cathedra 
Petri  erai  agnoscenda,  et  retinenda  cum  successore 
Cornelio  communio.  Ilinc  constat  debuisse  Roma- 
nam  Ecclesiam  dili^entissime  retinere  episcoporum 
successionem,  ex  qua  sicuti  ex  origine  vera  Ecclesia 
dignoscebatur.  Reliqu^e  Ecclesia;,  maxime  (|uae  de 
fundatione  apostolica  gloriabantur,  bos  census  defe- 
rebant ;  ac  successio  non  interrupia  habebatur  ve- 
luti  veritatis  argumentum.  Ad  hos  census  remittit 
Irenaeus  I.  iii,  c.  3  :  a  Traditionem  itaque  apostolo- 
rum  in  toto  mundo  manifestatam,  in  omni  Ecclesia 
adest  prospicere  omnibus  qui  vera  volunt  audire :  et 
habemus  adnumerare  eos,  qui  ab  apostolis  instituti 
sunt  episcopi  in  Ecciesiis,  et  successores  eorum 
usque  ud  nos,  qui  nihil  tale  docuerunt.  »  Haereti- 
corum  conventicula  eo  etiam  titulo  Tertullianus 
proscindit  ex  defeciu  originis  et  successsionis,  dum  q 
ita  eosdem  compellat.  Edant  ergo  origines  Ecclesia- 
rum  suarum:  evolvant  ordinem  episcoporum  suorum, 
ita  per  successionem  ab  initio  decurrentem,  ut  primus 
ille  episcopus  aliquem  ex  apostoliSy  vel  apostolicis 
viris,  qui  tamen  cum  apostolis  perseveravitf  habuerit 
auctorem  et  antecessorem.  Hinc  Hegesippus,  apud 
Euseb.  I.  VI,  c.  2^,  itinere  suscepto  nobiliores  Ec- 
clesias  perlustrans,  duo  in  illis  adnotavit,  episcopo- 
rum  successionem  abapostolica  institutionedescen- 
dentem,  puritalemque  dogmatum  ab  eisdem  Eccle- 
siis  custoditam.  Ita  enim  suam  narrationem  profert: 
c  In  singulis  autem  Episcoporum  successionibus,  et 
per  singulas  urbes  eadem  maneiit,  qua;  per  legem, 
et  prophetas.  et  a  Domino  pra^dicata  sunt.  »  Et  de 
Corinthiorum  Ecclesia  sic  eam  commendat.  a  Et 
Corinthiorum  quidem  Ecclesia  in  recta  fide  perman- 
sit  usque  ad  primum  ejusdem  loci  episcopum.  Quo 
cum  familiariter  coliocutus  sum  dum  Romam  na- 


vi^arem. »  Aliquibus  aliis  recensitis,  cum  de  Hiero- 
solymitiina,  observat  hanc  virginem  compellatam, 
quia  a  priori  episcopo  usque  ad  ea  tempora  nullus 
sederlt  errore  quoque  foedatus.  «  Et  Kcclesiam  qui- 
dem  hactenus  virginem  vocabant,  propterea  quod 
vmis  sermonibus  nondum  corrupta  foret.  »  Epi- 
scoi'Orum  vero  successionem  et  ordinem  dein- 
de  numerans,  addit  :  Series,  qux  in  archivis  i7- 
lius  Ecclesix  servantur,  ostendvnt.  Quo  loco,  et 
testimonio  colligitur,  varios  fuisse  catalogos, 
qui  in  Ecclesix  Hierosolymitanx  archivis  custo- 
diehantur,  et  ad  ostendendam  successioneni  pro- 
fereb:intur.  Unde  lux  affertur  dictis  synodi  Mo- 
psuestenae  in  causa  Theodori  olim  illius  urbis  an- 
tistitis,  quae  expensa  est  in  synodo  v  in  tom.  III  Con- 
cil.,  pa$;.  526.  Refertur  enim  in  actis,  quod  Joannes 
presbyter  et  cimiliarcha  a  synodi  Patribus  compella- 
tus  ad  tradendos  catalogos  episcoporum,  eos  ex  ar- 
mario  sacrorum  vasorum  protulit  inquiens :  cr  Se- 
cundum  jussionem  vestrx  sanctitatis  inter  sacra 
vasa,  quae  a  me  servantur,  habentes  diptycha  ista 
protuli,  et  ad  recitationem  porrigo.  Habeo  et  alios 
d  uos  membranaceos  quatern  iones  vetustiores  istis  ou  i 
nunc  sunt,  et  recitantur.  »  Diptycha  enim  ex  tabulis 
erant,  et  alia  in  chartis,  utraque  protulit  Joannes. 
Quid  continerent  varia  illa  diptycha  sic  declarant  in 
sequente  interlocutione  Patres  :  «  Recitentur  sacra 
diptycha,  quae  declarant  sanctae  memorix  comme- 
morationem  sacerdotum,  istius  Mopsuestenae  civita* 
tis,  ex  quo  immaculata  et  orthodoxa  fldes  praedicatur 
usque  ad  hunc  sacerdotem,  qui  in  praesenti  tertia 
decima  indictionedefunctus  est.  »  Successiones  ita- 
que,  et  episcoporum  series  in  qualibet  civitate  reli- 
giose  servabantur,  et  hi  varii  erant  catalogi,  forsitan 
qui  ordinationem,  et  qui  obitum  notarent.  quod 
ultima  laudata  synodi  Mopsuestenae  verbadeclarant: 
etin  disceptationibus  recursum  factum,  ut  inde  pro- 
bationes  desumerentur.  Hinc  in  simili  velitatione  de 
ordine,  et  successione  Romanorum  pontiflcum  robur 
addunt,  quae  ex  antiquis  pontificum  cataiogis  addu- 
cuntur. 

Linea5.  — Hic  fecit  ordinationes  duas,  Assignatur 
in  Lino  numerus  ordinationum,  dum  duas  tantum 
celebrasse  dicitur,  et  quia  S.  Petrus  plures  habuit, 
dictum  est  per  menses  Decembrios.  Cum  vero  epi- 
scoporum  consecratio  uno  contextu  conjun^atur 
cum  ordinatione  presbyterorum  et  diaconorum,  ne 
confusio  oriatur,  notandum,  diem  et  inensem  respi- 
cere  presbyteros  et  diaconos  ;  episcoporum  etenim 
consecrationon  alli&:abatur.  mensi,  sed  in  qualibet 
anni  Dominica  celebrabatur.  Unde  interpunctio 
subintelligenda,  ut  constat  ex  aliis  libri  Pontificalis 
locis,  in  quibus  rem  sic  esse  explicandam  certissime 
apparet.  Et  quidem  in  Joanne  VI  interpunctio.est 
expressa  :  c  Hic  fecit  ordinationem  presbyterorum, 
seu  diaconorum,  id  est  presbyteros  novem,  dKiconos 
duos.  Fecit  autem  per  diversa  loca  eniscopos  quin- 
decim.  »  Clarius  interpunctio,  et  varietas  in  conse- 
crationibus  denotatur  in  Sergio  I :  «  Hic  ordinavit 
per  diversas  provincias  episcopos  nonaginta  se- 
ptem.  Fecit  autem  ordinationes  duas  per  mensem 
Martii.  prcsbyteros  decem  et  octo,  diaconos  qua- 
tuor.  »  Et  ante  hos  in  codice  Holsteniano  in  Syl- 
vestro  notantur.  pag.  38,  consecrationes  diversis 
temporibus  factae,  nullius  mensis  assignalo  nomine: 
a  Episcopos  per  diversa  loca  diversis  temporibus  in 
urbe  Roma  /5.  »  Quod  expressit  in  Leono  II,  et 
distinctius  in  Constantino,  cujus  ordinationcs  sic 
recenset.  In  suscepto  Cor.stantinopolitano  itinere 
episcouorum  consecrationescelebravit,  de  quibussic 
(pag.  461):  <K  Hic  fecit  ordinationes  episcoporum  in 
eundo,  et  redeundo  per  diversa  loca  episcopos  duo- 
decim.  »  Quae  ordinationes  mensi  alicui  determinato 
assignari  nequeunt.  In  flne  vero  pag.  163 :  «  Ilic 
fecit  ordinationem  unam,  presbyteros  decem,  dia- 
conos  duos  :  ejiiscopos  per  diversa  loca  numero 
sexaginta  quatuor. »  EtinConstantinQauv\^'^v^\'^^^- 


1054 


ANASTASII  BIBLIOTHEGARII 


1052 


cit  praedictus  Constantinus  apostolicae  sedis  invasor  A 
ordinationem  presbyterorum,  seu  diaconorum :  pre- 
sbyteros  octo,  diaconos  quatuor ;  sed  et  episcopos  in 
ipsius  anni  circulo.  et  unius  mensis  per  diversa 
loca  numtro  octo.  »  Consecrationes  porro  episcopo- 
rum  non  in  Sabbato,  sed  in  Dominica  facias,  praeter 
alia  obvia  monumenta,  convincunt  ipsiusmet  Ponti- 
ficalis  libri  verba  in  Zacharia,  ubi  fnteramnensis 
antistitis  ronsecrationem  celebratam  fuissedie  Do~ 
minico  traditur. 

Episcopos  quindecim.  Numerus  episcoporum  a 
pontificibus  consecratorum  probat  non  una  die  Sab- 
bati  factas  ordinationes,  sed  toto  pontificatus  tem- 
pore.  Erat  enim  in  primitiva  Ecclesia  consuetudo 
recepta,  et  servata,  ut  una  die  unus  episcopus  con- 
secraretur.  Unde  inter  alia  crimina  Chrysostomo 
imposita  pro  sententia  depositionis  ferenda,  in  syn- 
odo  ad  Quercum  recensetur  istud,  nempe :  Quod  una 
ordinatione  quatuor  simul  episcopos  creavit.  Porro 
multiplicitas  episcoporum,  quos  ordinare  consueve-  3 
runt  pontifices,  uti  in  singuiorum  Vitis  recenset  liber 
PontificaiiSj  provenire  poterat,  et  ex  ponlificio,  et 
patriarchali  jure,  quo  episcoporum  ordinatio,  aut 
consensusab  ipsis  penderet.  De  pontificiaauctoritate 
non  est  ambigendi  locus.  Petrus  enim,  uti  Chryso- 
stomus  observat,  jure  primatus  potuisset  Matthiam 
apostolico  coliegio  cooptare  absque  synodo  (Hom. 
III  in  acta )  :  «  Quid  an  non  licebat  ipsi  Petro 
eligere  ?  licebat,  et  quidem  maxime  :  verum  id  non 
fecit,  ne  cui  videretur  gratificari.  »  Hinc  pontifici 
tribuebatur  patriarcharum  approbatio.  Cum  enim 
Nectarius,  approbante  licet  synodo  Constantinopo- 
litana,  in  patriarcham  regi^e  urbis  eligitur,  quia 
pontifex  electioni  obstitit,  eamque  infirmari  videret 
Theodosius  senior,  missis  legatis  confirmationem  a 
Damaso  expostulat  ex  Bonitacio  l  in  epist.  ad  episc. 
Epiri  lecta  in  synodo  Romana,  in  qua  scribit  (apud 
Holsten.  m  collect.  Rom.)  ;  «  Clemenlissimae  recor- 
dationis  princepsTheodosiusNectarii  ordinationem,  q 
propterea  quia  in  nostra  notione  non  esset,  habere 
non  existimans  firmiiatem,  missis  alateresuo  auli- 
cis  cum  episcopis,  tormatam  huic  a  sede  Romana 
dirigere  regulariter  deposcit,  quie  ejus  sacerdotium 
roboraret.  »  Auctoritate  pontificia  usus  Agapetus  in 
urbeConstantinopoiitanaAnthimumdeponit,acMen- 
nam  episcopum  Constantinopolitanum  or<linat.  Jura 
haec  juxta  canonicum  judicium  vindicaia  ab  Agapeto 
(tom.  11  Concil.,  pag.  1194]  expendit  in  lihello  obla- 
to,  probatoque  in  synodo  Constantinopolitana  sub 
Menna  Marianus  nionachus.  Ei  de  eodem  redibit 
sermo  cum  de  schismate  Acaciano  sub  Felice  III, 
pontifici  vero,  uti  Occidentis  patriarchae  tribuendam 
auctoritatem  consecrandi,  aut  confirmandi  ejusdem 
tractus  episcopos,  praeter  alia  Innocentius  I  probat 
in  epistola  ad  Alexandrum  Antiochenum,  cum  haec 
potestas  apostolicae  sedis  exemplo  tribuitur.  etiam 
ex  eo  moiivo.  quod  utraque  sedes  a  Petro  sit  fun- 
data,  concluditque :  «  Itaque  arbitramur,  frater  cha- 
rissime,  utsicutmetropolitanos  auctoritate  ordinas  D 
singulari,  sic  et  cisteros  non  sine  permissu,  con- 
scientiaque  tua  sinas  episcopos  procreari.  In  (][uibus 
hunc  modum  recte  servabis,  ut  ionge  positos  litteris 
datis  ordinari  censeas  ab  his  qui  nunc  eos  suo  tan- 
tum  ordinant  arbitratu  ;  vicinos  autem  si  existimas. 
ad  manus  impoi^itionem  tuaegratiaestatuas  pervenirei 
Quorum  enim  te  maxime  exspectat  cura.  praecipuum 
tuum  debent  mereri  judicium.  »  Aderai  etiam  in 
pontifice  specialissima  pro  urbicariis,  et  suburbica- 
riis  ecdesiis  sollicitudo  :  ex  quibus  constat,  quo 
modo  episcoporum  plurium  ordinationesa  singuiis 
orioribus  pontificibuscelebrarenturetiam  in  primi- 
tiva  Ecclesin. 

BINII  ET  LABBEI. 

(Ex  BiN.)  Linea  4.  —  Constituit  ut  mulier  velato 

capite.  Quod  ab  apostolo  Paulo  (Epist.  I  ad  Co- 

/t'/i/A.  c.  xj)  pie,  sancte,  et  religiose  constitutum 


est,  ut  feminx  nonnisi  operto  ac  velato  capite,  ob 
angelorum,  qui  juxta  expositionem  S.  Arobrosii 
suntsacerdotes,  reverentiam  templum  ingrediantor; 
hoc  idem  a  Lino  pontiflce  decreto  firmatum  esse, 
vel  impie,  vel  ignoranter  Magdeburgenses  reprehen- 
dunt.  Beliarminus  lib.  iv.  de  Rom.  Pontificec.  4. 
Vide  Baron.  anno  Christi  57,  n.  84.  et  seqq.  ubi 
pulchre  de  velandis  mulieribus  scribit. 

(Ex  Lab.)  Linea  5.  —  Hic  fecit  ordinationes  duas. 
Absunt  a  C.  H. 

BLANCHINI 

NOTiE  CHRONOLOGICiE. 

Annos  undecim  episcopatus,  menses  tres,  dies 
duodecim  attribui  B.  Lino  diximus  supra  pag.  87, 
et  concordia  universorum  codicum  comprobari.  Ca- 
talogus  Felicis  IV,  et  quatuor  illi  ex  codicibus  Italix, 
qui  monumentis  genuinis  Romanae  Ecclesiae  origi- 
nem  debent,  totidem  consif:narunt.  Antiquior  cata- 
logus  sub  Liberio  expriroit  quidem  annos  4^,  sed 
vitium  unitatis  adjectae  detegunt  consules  ibideni 
recensiti,ex  SaturninoetScipioneChristi56,adQH 
pitonem  et  Rufum  Christi  67,  unde  ex  octo  Colber- 
tinis  quatuorconcordescum  superioribusostendaDt, 
ad  eos  consules,  et  ad  Italicorum  nuroerum  cum  ip- 
sis  consonum,  corrigenda  esse  quatuor  exemplaria 
quae  15seu  7  pro  11  numerarunt.  Quare  ita  si  corri- 
gantur  ad  fidem  chronologiae  consularis,  iisdem  in 
cataiogis  expressae,  et  signatse  etiam  iu  codicibas 
Oericulentibus,  quaeannos  undecim  recte  assigoat, 
menses  tres,  ac  dies  duodecim  episcopatus  beato 
Lino  ;  omnium  codicum  testimonia  cum  pictnris 
vetustissimis  basilicarum  consentire  observavi. 

Dixi  annos  episcopatus,  non  autem  solius  (tODti- 
ficatus  maximi  hac  in  summa  computari :  ut  mani- 
fesium  fit  ex  annali  Chronologia  Petri  pauloante 
ordinata  in  fine  notarum  numeri  primi :  ubi  adafr- 
num  Christi  56,  Saturnino  et  Scipione  consulibns, 
regressum  S.  Petri  in  Urbem  sub  initiuro  imperii 
Neroniani  (qui  biennio  ante  ex  die  13  Octobris  pa- 
truo  suo  Claudio  successerat,  et  Eusebio  teste  lib.  11. 
hist.  cap.  22,  circa  initia  imperii  clementius  se  gere- 
bat  in  defensione  S.  Pauli  reciptenda)  et  ordiuatio- 
nem  episcopalem  S.  Lini  recensuimus,  secuti  fidem 
horum  codicum,  et  catalogorum,  necnon graTissimos 
auctores,  videndos  apud  Schelestraiiuro  dissert.  11., 
cap.  1,  et  Ilenschenium  apud  Labbaeum  tomo  I  Con- 
cil.  general.,  exercit.  4,  n.  31. 

Romae  egisse  Linum,  dum  Paulus  secundam  epi- 
stolam  scriberet  ad  Timotheum,  constat  ex  salau- 
tione  ejusdem  nomine  illi  impertita  :  ubi  etiam 
apostoius  recenset  Ciaudiam,  quam  Lini  roatrem 
fuisse  complures  auctores  affirmant.  Aliqui  etiam 
colligunt  ex  epistola  Ignatii  martyris  ad  Trallianos, 
sectione  vii,  Linum  in  ordine  diaconali  roinistrasse 
Apostoio  gentium  :  licet  alii  dubitent,  num  illa  pe- 
riocha  epistolae  Ignatianae  adjecta  sit  aetate  sequiori, 
eaque  de  causa  ab  ediloribus  recenseatur  cum  iD- 
terpolatis.  Consuiendus  ea  de  re  Cotelarins,  to- 
mo  II,  pag  66.  Si  autem  diaconi  ministeriuro  Paoio 
exhibueritLinus,idreputandumestconUgissemalto 
ante  ipsius  adventum  in  Urbem  sub  Nerone,  cujus 
imperii  anno  secundo  Lini  promotioDem  ad  episco- 
patus  ordinem  catalogus  Liberianus  consignat.  Sa' 
tuminoet  Scipione  coss.  Occasio  istius  promotionis 
satis  probabiiisab  Henscheniostatuitnr  Exercit.iv, 
num.  31.  ut  scilicet  Petro  abeunte  in  dissitasOcci- 
dentis  provincias  non  deesset  qui  vicariam  potesia- 
tem  Bomani  episcopi  in  Urbe  administraret :  sive 
etiam,  ut  Lino  et  Cleto  insignitis  charactere  episco- 
pali,  et  Petrum  apostolum  coadjuvantibus  in  munere 
pontificaii  exercendo,  jam  tum  induceretur  moribus 
apostoiicis  illa  consuetudo,  quae  sul)inde  relatafait 
inter  canonesapostolicos,  ut  trium  episcoporuio  mi* 
nisterio  consecrationes  antistitum  perficerentur  quo- 
tiesessetnovusepiscopusalicuiEcclesiaetribaendus. 

Martyrium  S.  Lini   cum  antiqua  Martyrologia 


4053 


HISTORIA  DE  VrriS  ROM.  PONT.  —  S.  LINUS. 


4054 


oclingentorum  annorum,  inter  quae  eliam  Notlieria- 
num  afflgantdiei  23Septembris:  silqueannus  mar- 
tyrii  aerae  Christi  communis  67,  Capiione  et  Rufo 
coss.,  uti  Liberiano  cum  catalogo  liber  Pontificalis 
diserte  tradit,  anno  undecimo,  mense  tertio,  die 
duodecimoexquofuerat  ordinatus  episcopus  ;  ejus 
consecration i  ciderit ex  hac putatione  in  diem  12  Ju- 
nii  anni  53  laecommunis,  scilicet  Sabbato,  a|)- 
petente  Do  nica.  sinautem  dies  undecin  legendi 
sirt  cum  codice  900  ferme  annorum  bibliothecie 
Palatino-VaticaniC  superius  relato  opusculo  v  ex 
SchelHstralio,  ipsadies  DominicalSJuniifueritdies 
ordinationis.  Sed  relinere  praestat  numerum  priorem 
dierum  12,  tot  monumentis  confirmatum  quot  indi- 
cavimus  pag.  87. 

Nihil  autem  impedietquominus  intelligatur  Linus 
ordinatusdie  Dominica  13Junii,  quae  eodem  anno 
fuit  ociava  Pentecostes.  cum  Pascha  inciderit  in 
diem  18  Aprilis  Nam  infra  videbimus  in  Callisto, 
num.  17,  jejunia,  quae  dicimus  quatuor  anni  tem- 
porum^  per  eumdem  pontificem  confirmata,  ad  nos 
pervenire  ex  apostolica  aetate.  Ibi  autem  vocantur 
jejunium  Sabbati.  Hic  constituit  jejunium  die  Sab- 
bati  ter  in  anno  fieri,  quandoscilicet  etiam  ordina- 
tioneshabeantur.  UndeS.  LeoMagnus  toties  in  suis 
sermonibus  post  jejunium  quartae  et  sextae  feriae, 
Sabbato  vigilandum  edicit  2pud  S.  P^lrum  :  et  qui- 
dem  veteri  more.  Ab  illisenim  vigiliisSabbati,  quae 
praemisso  jejunio  aperiebant  mysteria,  epocha  ordi- 
nationum  repetebatur.  Et  cum  Christiani  coetus 
Herent  antelucano  tempore,  uti  ex  Piinii  epistola  ad 
Trajanum  constat,  licet  ordinationes  episcoporum  ad 
diem  Dominam  haberentur  inter  oblationem  sacri- 
ficii  incruenti ;  attamen  pertinere  quodammodo  vi- 
bebantur  ad  diem  illarum  vigiliarum,  unde  copperat 
convocatio  fidel  i  um  ad  eas  peragendas.  Ita  vero  cele- 
bris  fuitsecunda  hebdomada  mensis  Juniiindictione 
jejunii  quatuor  temporum,  et  ordinationibus  cleri, 
utapudnonnullasEcclesiasdliquandomosinoleverit 
nunquam  ab  illa  hebdomada  removendi  utrumque 
illud  officium :  adeo  ut  post  octavam  Pentecosies 
non  semei  contigerit  celebrari,  quae  intra  octavam 
fuerant  peragenda  ex  vetustissina,  et  apostolica 
disciplina  :  donec  vigilantia  pontificum  ea  disci- 
plina  fuit  restituta.  Id  observateruditus  explanator 
Sucramentarii  Gregoriani  Menardus.  cujus  verba 
mox  afferam.  Interim  colligere  possumus,  sibi  mu- 
tuo  suffragari  chronologiam,  et  historiam  ordina- 
tionis,  pontificatus,  etmartyrii  B.  Lini.  Siquidem 
ex  mariyrio  in  vetustissimis  tabulis  Ecclesiae  con- 
gnato  ad  diem  23  Septembris,  quemadmodum  et  in 
libro  Pontificali  signata  est  ejusdepositio  eadem  die 
IX  Kal.  Octob.,  et  ex  epocha  episcopatus  perannos 
41,  menses  3,  dies  12continuati,colligitur  ordinatio 
ejusdemoctavadiePentecostes;  et  ex  hujusmodi  or- 
dinatione  confirmatur  tradiiio  ab  apostolica  aetate 
ad  nos  descendens  habendi  stata  jejunia  quatuor 
teraporum  intra  hebdomadam  Peniecostes,  et  ordi- 
nationescIeripostvigiliasSabbati,  ejusdem  Octavae. 
Audiendus  est  Menardus  in  Comment.  ad  pag.  107, 
L  XVII  Sacramentarii  Gregoriani  ad  ea  verba :  S« 
post  hebdomadam  Pentecostes  advenerit.  «  Haec,  in- 
quit,  nonreperiuntur  ineditisnecinaliis  codicibus 
Ms.  Quae  tamen  scripia  suni,  juxta  morem  illorum 
temporum,  inquibus  celebrabaturjejunium  mensis 
quarti  hebdomade  secunda  Junii,  ex  quo  saepe  con- 
tingebat  hoc  jejunium  peragi  post  hebdomadem  Pen- 
tecostes,  ut  videre  est  in  concilio  Moguntino  sub 
Carolo  Magno,  in  quo  triginta  episcopi,  et  viginti 
quinque  abbales  convenerunL  (C«n.  34.)  Similiter 
in  mensc  Junio  heddomada  secunda,  feria  iv  etvi, 
et  Sabbato  jejunetur  usque  ad  boram  nonam.  Quod 
cilatura  Buchardolib.  ii,  c.  14,  sed  contraciius  :  et 
a  MiiTOlogo  cap.  24  et  25,  deObservationibus  Ec- 
clesiae.  Sed  videlur  intelligere  aliud  concilium  Mo- 
guntinum,  cum  ait  illud  fuissesub  Henricosecundo 
celebr.itum,  eique  inlerfuisse  duodecim  episcopos. 


A  Idem  statuitur  in  concilioRothomag.  celebrato,  anno 
1072  :  « Item  quatuor  temporum  observatio  compe  - 
«  lenti  tempore  secundum  divinam  institutionem 
«  communi  observaniia  a  nobis  servetur,  id  est 
«  prima  hebdomadaMartii,secundaJunii,  «etc,  ut 
reiert  Ordericus  lib  iv.  HisL  Eccl.  Haec  proralione 
temporum  illorum.  FiUtsaneantiquiorusus  jejunii 
hujus  celebrandi  in  ipsa  Pentecostes  hebdomade,  ut 
clarum  est  ex  S.  Isidoro  lib.  ( de  Offic.  ficcle.,  c.  37, 
et  S.  Leone  papa  Serm.  1 , 2,  3  et  4  de  jejunlo  Pen- 
tecosles :  qui  landem  in  Ecclesia  revixit  auctoritate 
Gregorii  Vll,  ut  docet  Micrologus  cap.  25,  et  Urbani 
II  inconc.Claromontano,  inquo  sic  statuitur.  Jeju- 
nium  sccundum  semper  in  hebdomade  Pentecostes 
celebretur,  ut  refert  Ordericus  Vitalls  lib.  ix  Hist. 
Eccl.  Sic  olim  jejuniumprimumquatuor  temporum 
pcragebatur  in  hebdomade  prima  mensis  Martil,  ut 
videre  est  eodem  can.  concilii  Moguntini  supra  ci- 
tati :  constitutum  est,  ut  quatuor  tempora  anni  ab 

B  omnibus  cum  jejunio  observentur,  id  est  in  mense 
primo,  hebdomada  prima,  etc,  et  concilio  Rotho- 
magensi  supra  citato:  Communi  observantia  obser- 
vetur  a  nobis,  id  est  prima  hebdomada  Martii.  Sed 
posteaidemGregorius  Vlltranstulit  illud  in  hebdo- 
maden  primam  Quadragesimae,  ut  docet Micrologus 
cap.  24,  et  itu  statutum  est  in  concilio  citato  Claro- 
montano  omni  tempore  primum  jejunium  quatuor 
temporum  prima  hebdomada  Quadragesimae  cele- 
bretur.  Ut  refert  Ordericus  Vitalis  libro  citato.» 
Constat  igitur  ratio  chronologiae  episcopatus  B. 
Lini,  quae  hujus  ordinationem  referens  ad  stata  je- 
juniorum  tempora  per  octavam  Pentecostes,  anni 
56,  Saturnino  et  Scipione  coss.,  perducit  per  annos 
11,  menses  3,  dies  12  ad  diem  martyrii  23  Septem- 
bris  anni  67,  Capitone  et  Rufo  coss.  Cum  vero  B. 
Petrus  marlyrium  compleverit  anno  65  sub  consu- 
latu  Nervae  et  Vestini  iii  Kal.  Julii,  ut  in  notis  ad 
numerum  superiorem  ostendimus ;  consequens  est, 

^  ut  ex  annis  11.  mensibus  3,  diebus  12  episcopalis 
ministerii  Llno  tributis  novem  exegerit  vicarius,  seu 
coadjuior  Principis  apostolorum,  hujus  vila  con- 
stante;  duos  vero  postremos,  menses  totidem,  ac 
dies25  sederit  pontifex  maximus,  ejusquesuccessor 
primus  in  cathedra  Romanae  atque  universalis  Ec  • 
clesiae :  quo  titulo,  et  ordine  numeratur  tum  in  ca- 
none  liturgix,  tum  a  SS.  Patribus,  aliisquescripto- 
ribus  proximis.aetati  apostolicae,  nempe  Irenaeo  lib. 
iii,  cap.  et  iis  unde  accepit  Eusebius  lib.  iii  Hist. 
Eccl.,  cap.  13,  nec  non  Epiphanis,  Optato,  etS.  Au- 
gustino,  ac  caeteris  posterioribus. 

EJUSDEM   NOTiC    HISTORICiE. 

Linea  4.  —  Hic  ex  praecepto  B.  Petri  constituit  ut 
mulier  velato  capite  in  ecclesiam  introiret.  Ad  Pe- 
trum  refertur  praeceptum  istius  disciplinae,  ejusdem 
mandato  per  Linum  in  Ecclesia  Romana  constitutae : 
quem  propterea  vicarium  absentis  Petri  tunc  egisse 
^  arguit  Luitprandus  Ticinensis,  dum  in  Cleto  refe- 
rens  constitutionem  de  numero  viginti  quinque 
presbyterorum  in  Urbe  ordinando,simiIiter  aPetro 
demandatam,  addit  :  Unde  constat  eos  coadjutores 
ejus,  non  su  ccessores  fuisse.  Addere  tamen  debuit, 
dumhaec  decreta  vulgarent.  Profecto  quod  attinet  ad 
capita  mulierum  velanda,  idem  constituitapud  Co- 
rinthiosPauIus  in  priori  Epistolaad  illam  Ecclesiam 
data  ex  Asia  minori,  et  quidem  eo  ferme  tempore, 
quo  Petrus  paulo  anie  in  Urbem  redux  ex  itinere 
Asiano,  imo  eliam  ex  Corintho,  quam  inredituat- 
tigerat,  Romae  reliquerat  Linum  vicarium  suum,  ut 
ipse  occidentales  Ecclesias  visitaret.  Epistolam  pri- 
mamapostoli  Pauli  ad  Corinthiosdatam  fuissecirca 
annum  iRvs  communis  57  cum  Baronio  ad  eum- 
dem  annum,  interpretes  fere  omnes  colligunt  ex 
ejusdem  contextu,  capite  praesertim  16,  versic.  3, 
4  et  5,  unde  flt  evidens  scriptam  fuisse  aat^<v^^!eB^ 
Paulus  ascenderel  ^il  X^V^  ^^Xfct^-s^iVj^^^N  ^^^^*»- 


1055 


ANASTASn    BIBLIOTHECARII 


4056 


quam  in  MacedoniamexEphesinoliUore  se  conferpet  A 
Ppaecipitvero,  capite.  11,  w<  viri  nperto  cnpiteornit, 
ac  prophetent,  muliercs  vero  velato  eapite  :  ejusque 
ritus  mysleria  insinuat.  Kodem  anno  57,  quo  de 
velandismuiieribusita  rescripsii  PauIusCorinlhio- 
rum  Ecclesia',  residebat  in  Urbe  Linus  vicaria  Pe- 
tri  polestaie  fungens,  ex  quofueraiab  aposiolorum 
Principeordinatus  episcopus  anno  56  proxime  prse- 
cedenti,  Salurnino  et  Scipione  coss.  (uli  ex  t*ala- 
logis  Liberiano  ei  Feliciano  paulo  anle  demonslra- 
vimus,  et  in  Prolegomenis) ;  ei  occidentalem  iiijpe- 
rii  tractum  Petrus  susceperai  perlusirandum,  dum 
prima  illa Neronis  tempora fluerenl omnino secunda , 
cum  sublato  Claudii  eidicto  de  Judupis  ab  Urbe  pel- 
lendis,  uti  Baronius  ibidemobservatn.  42;  imo,  et 
eorumdem  rege  Agrippa  quatuorcivitatibus  donato, 
guemadmodum  Josephusretulit,  Aniiq.  iib.  xx,cap 
5f  etbelli  Jud.  lib.  ii.  cap.  12,  plena  quoquefacut- 
tas  esset  apostolis,  et  Christianis  Urbem,  ac  pro- 
vincias  Romanas  pro  lubitu  frequentandi  *,  atque  j^ 
adeo  coetus  fidelium  tum  Romae,  tum  Corlnthi  li- 
bere  congregari,eldiscipIinam  tradi  nostrarum  sy- 
naxeon  nemo  prohiberet.  Quare  si  unquam  alias, 
hoc  certe  tempore  par  fuit  Christianie  disciplina; 
leges  nostris  in  conventibus  per  apostolos  stabiliri. 
Quod  igiturPauIus  Corinlhi  per  litleras  praecipie- 
bat,  hoc  Petrus  Romae  sanciebat  ler  decretum  a 
Lino  vulgandum,  mandans  velari  mulicres,  dum 
oralionis  aliorumque  sacrorum  causa  ad  fidelium 
conventus  accederent.  Nemo  ar-iem  mirelur  tanli 
habitam  fuisse  in  ipso  Ecclesiae  primordio  hujus- 
modi  disciplinam,  ut  referenda  fuerit  inier  primas 
apostolicae  sedis  constiiutiones.  Nam  Pauli  epistola 
satis  indicat,  quanti  interessel  tum  myslerii  causa, 
tum  sanctimoniae,  eamdem  legem  tanta  auctoritate 
flrmari. 

Antequamid  exponam,  liceat  mihi  unumindicare 
circadecreta,  quae  collectores  Vitarum  enumerant  in 
libro  Pontlficali,  a  Petro,  et  successoribus  edita.  q 
Observo  illa  plerumque  referii  ad  duo  summa  ca- 
pita.  utrumque  proprium  curae  et  sollicitudinis 
pontiflcis  maximi :  nempe  ad  catholicie  fidei  inte- 
gritatem  tuendam,  quod  primum  est  *,  et  ad  divini 
cultus  rationem  diligentissime  procurandum  in  sa- 
crificio,  et  gratiae  in  illo,  ac  caeieris  sacramentis  ad- 
ministrandae,  quod  estaltcrum.  Utrumque  caput  ita 
elucere  ac  deprehendi  mihividetur,  indecreiishic 
recensitip,  utnullum  ex  his  alterutrocarQat :  eoque 
nomine  satis  commendetur  consilium  scriptorum, 
admodum  pauca  decreta  e  pluribus  eligertium,(|uae 
in  hdec  breviaria  Vitarum  referrent,  veluti  praestan- 
tiora,  et  maximi  sacerdotis  officio  prii'  caeterisre- 
spondentia.  Nam  ad  sacrificium,  atqueadeo  ad  maxi- 
mum  Dei  culium  pertinent  ea  quae  de  numero 
presbyterorum  Pelri  jussu  Clelus  insiituil,  ac  de 
septem  diaconis  Evaristus,  necnonde  clcri  gradi- 
busHygiiius,  ejusque  decultu  Anicetus,  ac  deordi- 
natione  Zephyrinus,  et  Caius  \  tum  ea  quae  de  Pas- 
sione  Domini  sacerdotum  precalioni  intermiscenda  D 
curavitAlexander;qua;dealiismissaeprecibusedixit 
Xelesphorus;  ac  detempore  sacrificii  ofiferendi,  quai 
de  loco  ejusdem  celebrandi  sancivit  uterque  Felix  ; 
quse  de  minislerii  vasis,  eorumque  contractu  Sixtus 
etSoter;  devestibusSicphanus,  etZosimus;detitu- 
lorum  divisione  Dionysins  et  iMarcellus  constitue- 
runt.  Ad  regulas  autem  fidei  tuendae,  et  gratiie  ad- 
ministrandae  referunturea  quie  Victor  de  baptismo 
constituit,  de  Judaerum  conversione  Pius,  de  epi- 
scoporum  judicio  Sixtus,  de  mariyrum  acliset  se- 
pultura  Anierus,  Fabianus.  Eutychianus:  de  hie- 
reticorum  reconcilialione  Eusebius,  et  Siricius,  et 
caeteri  proiulerunt,  suis  locis  exponenda. 

Ilisautem  praemlssis  de  universo  genere  decreto- 
rum  a  Vitarum  scriptoribus  enuniialo,  convertor 
ad  Lini  constiluiionem  decapitibus  velandis  mulie- 
rumad  ecclesiam  accedentium.  Dlxi,  ex  Epistola 
Pauli  adCorinthios  primaconstareposse,  curtanto- 


pere  commendaretur  ab  exortu  Christianac  fidei  re- 
gula  velandi.mulierum  capitis  in  ecclesia,  tum  C4»- 
stimonije  el  honestatis  causa,  tum  eiiam  mysterii. 
Utramque  enim  causam  complectitur,  c^pite  H, 
Apostolus,  el  in  eo  deprehendunt  inlerpreles,  prae- 
sertim  versiculo  10,  ubi  ait :  Ideodebet  mulier  y»o- 
testatem  hnbere  supra  eaput,  propter  angelos.  Sive 
enim  angelorum  nomine  exprimat  beatos  sjnritus^ 
nostriad  custodiam  missos,  uti  cum  Clemente  Ale- 
xandrino  etnonnullis  Patribusaliqui  sentiunt;sive 
sarm/o//s,  angelico  minislerio  in  Eccle>ia  pradilos, 
eoque  noinine  in  Apocalypsi  donatos,  uti  aliis  plaret 
cum  Ambrosio;sive  utrosquc;  cumangeliapjpellatio 
officioruin  sit  polius  quam  naiurac ;  cur  lex  terretur 
istius consuetudinis nec mysterii causa defuit,  neque 
honestatis.  Honestati  siquidem  consuli  sexus  iu6r- 
mioris,  eamque  tutari  seciirius  in  conventu  omnium 
ordinum  velato  capitc  nulla  non  a^tas  intelligit.  ut 
integro  librode  velandis  VlrgiMibuscomprobatTer- 
tullianus.  Sed  ea  pne  caeteris  tempora  nascentis  Kc- 
clesiiecuraresolertiusdebuerunt  hanc  publicsehone- 
statis  disciplinam,  tumad  exemplum  posteris  propo- 
nendum,  tum  ad  praecavendas  aequalium  calumnias 
contraconventusChristianorum,abethnicis  nostro- 
rum  sacrorum  hostibus  jam  tum  excit^tas,  quasi  ad 
Thyestieas  coenas,  et  scelerata  convivia  nostris  in 
syiiaxibusper  summam  impudentiam  conveniretur. 
Necesse  fuit,  ut  viduarum,  et  diaconissarum  mini- 
sterio  in  pluribus  uterentur  fideles,  tum  in  admit- 
tendis  sororibus,  etad  separata  a  viris  loca  deducen- 
dls,  tum  honestecircumtegendisfeminisadbaptismi 
fontem  accessuris,  in  agapum  quoque  frequentia, 
et  adolescentularum  cura,  aliisqueofficiis,  quae  col- 
legit  ex  Patribus  et  conciliis  Christianus  Lupus  io 
Scholiis  ad  tertium  caput  Tertulliani  de  Praescri- 
ptionlbus.  Universa  enim  ha^c  honestius  curaturae 
ac  dispositurae  videbantur  cum  feminisdiaconissje, 
acviduiequam  diversisexus  ministri,  et  prae|)0siii. 
Cum  igitur  mulierum  minislrantium  officia  tot  es- 
sent  exercenda,  quibus  etiam  Palres  adnumeruni 
nonnulla  in  consulendo,  et  in  pri vatis  ailocutionibus 
repetendo  imperitioribus  feininis  quidquid  illae  a 
catechistis  audissent,  exemplo  Priscillae,  et  Aquilae 
(Ac^  xviii)  periculum  iinminebat,  ne  quaedam  opina- 
renlur  se  quoque  parlicipes  sacerdotii  novae  Icgis 
fuisse  instiluias.  Nequc  enim  multo  posl  feminx 
Marcionis,  et  Gnosticorum,  necnon  asseclac  h«re- 
seos  Pepuzianorum,  et  Collyridianae,  a  SS.  Ireuseo, 
et  Epiphanio,  atque  aTertulliano  indicatae,  quorum 
teslimonia  protulit  laudatus  Lupusad  caput  41  ejus- 
dem  operis  de  Praescrijitionibus,  id  sibi  arrogare 
ambiliosc  sunt  aus;e:  eaqiie  in  primis.de  qua  S 
Firniilianusad  S.  Cyprianum  scripsil:  i-Intercaetera, 
inquit,  quibus  plurimos  deceperat,  hoc  ctiam  fre- 
quenter  ausa  est,  ul  invocatione  non  contemptibili 
sanclificare  se  panem,  el  Eucharistiam  facere  si- 
mularet,  et  sarrificium  Domino  sine  sacrameiito 
solitae  precationis  off^erret.  Baptizavit  quoque  mul- 
tos,  usitata  et  legitima  verba  interrogationisusur- 
pans,  ul  nihit  discrepareab  evangelica  regulavide- 
retur.  »  Harum  audaciam  et  procacitatem  uti 
renovarunt  variis  temporibus  in  hxresi  Caian^ 
Quintilla,  in  Pelagiana  Amazones  illae  Ponticae  de 
quibus  S.  Uieronymus,  et  posterioribus  saecuIisBe- 
guinaj  a  Clemenle  V  damnatae,  recenlius  veroquot- 
quot  Lutheru  auctore,  atque  sectariis,  quosTremu- 
los  vocant,  munus  publice  in  Ecclesia  docendi 
usurpare  non  duhitant,  fretae  istius  hseresiarchz 
monstrosis  placitis,  a  Cochlaeo  rdatis  apud  Lupum 
loco  indicato,  ct  affirmantibus,  a  mulieres  qu^que 
Chilslianas  vere  sacerdotes  esse,  aique  adeo  quid- 
quid  e  bapiismo  repserii  esse  vere  papam,  episct>- 
pum,  sacerdotem  ;  »  ita  etiam  apostolico  s-jbcuIo- 
praemonslravit  in  rudiinento  muliebris  arrogantijp 
non  infecundo  primogcnitus  ille  Satanse  Simon 
Magus,  Selenem  suam  circumducens,  et  ostentans 
quasi  Ennoiam,  et  primum  suae  mentis  conceptunS) 


4057 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.   LINUS. 


4058 


per  quam  angelos  faceret,  et  archangelos;  imo  et  A 
angelorum  errata  emendaret:  \xi\  ex  Iren.xo  laie 
exposuit  Baronius  ad  annum  35,  numero  20  et  se- 
quentibus. 

Huic  igitur  nascenti  impudentiae  muliebris  su- 
perbisB,  ab  hapreticorum  protaj^onista  Simone  jam 
tu  1)  excitatiP  ad  docendum,et  corrigendum.  etpauio 
post  a  proximis  sectariis  elatae  ad  prxsidendum, 
baptizandum,  ct  offerendum  more  sacerdotali,  eo 
validius  obsistere  debuerrnt  apostoli,  quo  facilius 
gflisrere  in  posteros  subinde  poterat,  memoria  repe- 
tituros,  Samaritanum  illum  Simonem,  hujusmodi 
dogmaium,  et  impietatum  architectum,  apostolis 
al)  initio adhsesisse,  a  quibus  postul  iverat  ut  cuicun- 
qiie  manusimponeretSpirilum  sanctum  largiretur: 
reprehensum  veroa  Petro,  et  ad  poenitentiaracohor- 
latum  precibus  apostolicis  secommendasse  (Ac^ 
viii).  Intererat  tidei  lequalium,  ac  poslerorum,  ul 
intelligeret  feminas  universas  ita  esse  a  sacerdotio 
exclusas,  ut  nulli  earum  permitteretur  «  in  Ecclesia  g 
loqui,  necdocere,  nec  tingere,  nec  offerre,  nec  ul- 
lius  virilis  muneris,  nedum  sacerdotaIis<»flScii  sor- 
tem  sibi  vindicarc*  »  quemadmodum  distincte  re-* 
censuit  Sepiimius  Tertull.  de  velandis  Virg,  cap.  9. 
Ad  tuendam  legis  isliusauciorilatem  tum  in  frequen- 
lioribus  ecclesiis,  tum  in  parciori  numero  fldelium 
prceditis  coetibus,  adhibendam  essecensueruntapo- 
stoli  compendiosam,  paratain,  et  omnium  aspectui 
expositam  admonitione  i  in  capitis  integumento, 
quod  foreletiam  praesidium  modestiicet  castimoniie. 
Ad  monebantur  etiam  feminae  per  velamen  capiti  im- 
positum,  sub  aliena  potestate  se  constitutas  prae- 
clusum  uditum  perpetuo  habituras  ad  gloriam  sa- 
cerdotii,  cujus  jura  viris  prwservata  cum  honore 
imaginis  suie  Dominus  voiuisset.  Id  apertesignifl- 
cavit  Paulus  in  exordio  decreti  prima  ad  Cor.  cap. 
4i  :  Volo  autem  vos  scirc^  inquit,  quod  omnis  viri 
caput  CliHstus  ciit :  caput  autcm  mulieris  vir  :  caput 
vero  Christi  Deus.  Omnis  vir  orans,  aut  prophetans  Q 
velato  capite^  deturpat  caput  suum.  Omnis  autem 
mulier  orans,  aut  prophetans  non  velato  capite^  rfe- 
turpat  caput  suum.  Kt  rursum  versic.  7ait:  Vir 
quidemnon  debet  velare  caput  suum  :  quoniamimago^ 
ct  gloria  Dei  est,  mulier  autem  gloria  viri  est,  Non 
enim  vir  ex  muliere  est,  sed  mulier  ex  viro.  Etenim 
non  est  creatus  vir  propter  mulierem,  sed  mulier 
propter  vinm.  Ideo  dehet  mulier  potestatem  habere 
supra  caput  propter  angelos.  Quare  mysticam  aucto- 
ritatem  signi,  contestantis  in  velato  capite  femina- 
rum,  ei  in  aperto  virorum  illis  negatam,  hiscon- 
cessam  potestatem  pr;eferendi  in  sacerdotio  ima- 
ginem  et  gloriam  Christi,  recte  se  afflrmant  de- 
prehendere  in  decrelo  et  verbis  Apostoli  tam  iili 
Patres  qui  per  angelos  intetligunt  beatos  spiritus 
fidelium  orationibus  prsesidentes,  quamcaeteri  qui 
angeiicumministerium  nostrorum  sacerdotum  inter- 
pretantur. 

Nara  ulerque  ritus  velandie  feminae,  et  viri  ante 
Deum  sistendi  capite  iniecto  dum  orat  aut  prophe-  D 
tat,  dirigitur  ad  eamdem  confessionem  capitis  uni- 
versi  sacerdotii  in  Christo  suapte  natura  positi  (cum 
radix  sit  sanctitatis),  et  a  Christo  emanantis:  oon 
quidem  in  angelos,  quos  non  apprehcndit  ad  in- 
cruenium  sacnficium  suum  iterandum,  sed  tantum 
ad  ministeria  precum  offerendarura ;  neque  in  fe- 
minas,  quas  tum  a  sacrificii  immolatione,  tum  ab 
ot>Iationis  ministerio  in  altari  pr^estando  removit, 
sed  unice  ad  viros,  donatos  imagine,  et  gloria  ca- 
pitis  sacerdotii  et  pontificis  a^terni  Christi  inter 
homines  prieferenda,  cum  potestatecieterisdenegata 
ministrandi,  ofiferendi^consecrandi,  et  sacrificandi. 
Dignitatem  itaque  divini  capitis  Christi  prxdicat  ex 
aevo  aposloloriim  inducta  tum  in  viris  ad  sacerdo- 
tium  lectis  tonsura,  et  corona  Christi,  Petri  legibus 
jure  attributa,  ut  infra  videbimus  in  Aniceto,  etsa- 
cerdotium  illi  communicatum  significans;  tum 
aperium  aliorum  virorum  caput,  facultatem  illius 


percipiendi  deroonstrans:  tum  velata  feminarum  fa- 
cies,  et  caput,  exclusionem  ab  eadem  potestate 
percipienda  rontestans.  Quae  non  levia  cum  sint  do- 
cumenta  nostrae  confessionis,  mediatorem  unicum 
Deum  inter  et  homines  Christum  profitentis,  sive 
cnm  semel  introlvit  in  sancta,  sive  cum  apostolis, 
et  sacerdotibus  suis,  ut  potestate  eisdem  tradita,  et 
negata  cieteris  uterentur;  nonlevis  etiam  momenti, 
sed  magnum  oper.ne  pretinra  fuittum  in  Epistolis 
Pauli,  tum  in  decretis  a  Petro  per  Linum  editis,  ea 
consignari,  quae  de  velandis  mulieribus  in  in- 
gressu  ecclesiae  scriptores  Vitarum  commemo- 
rant. 

Duxi  haec  enucleatius  explicanda  occasione  de- 
creti  apostolici  de  velando  ferainarum  capite  inter 
orandum  in  ecclesia  (de  quo  dubitari  nequaquam 
potest,  quin  ab  apostolis  sit  prolatum,  cum  legatur 
in  Epistola  Pauli),  non  modo  ut  decreti  vim  causam- 
que  illustrarem,  sed  etiam  ut  possit  unusquisque 
inde  colligere,  ritusmysticos  abapostolis  Institutos 
fuissequiafidelibussefvarenturinpublicisprecibus, 
etconventibus;  neque  his  mysteriis  caruisse  etiam 
velamenla,  eorumdem  apostolorum  mandato  qui- 
busdam  vetita,  quibusdam  assignata.  Si  enim  haec 
admittantnecesseestetiamilli  hreretici,  qui  Episto- 
ias  Pauli  nobiscum  numerant  inter  Scripturas  divini- 
tus  inspiratas,  consequitur  ut  negare  minime  pos- 
sintrituumsacrorumoriginemindeprofectamfuisse, 
unde  Ecclesia  accepit  Scripturas.  Quare  conflden- 
tiusquam  par  sit  plaudit  sibi  Doduellus  inaddita- 
mento  ad  cap.  GPearsonii  dissert.  14  de  annis  pri- 
morum  Rom?e  episcoporum  numero  16  demon- 
stratum  a  se  fuisse  putans,  quod  «  NuIIaClementis 
temporibus  virginum  per  velum  ab  episcopo  in- 
duendum  fuerit  solemnis  consecratio.  Nullae  pri- 
mis  Christianismi  temporibus,  quae  virginitatem 
fuerint  vel  professae.  Nullae  sub  Clemente  ad 
professionem  ejus  publicam  admissae,  etc.  Nullae 
denique  postea  cum  jam  aliud  a  viduis  coilegium 
sol£  constituerent,  seu  velo  imponendo,  seu  ali- 
quo  alio  solemni  ritu  ab  episcopo  consecratae,  ne 
quidem  sesqui  saeculo  a  Clementis  obitu  elapso, 
cum  scriberet  Cyprianus.  » Quid  de  virginum 
statuprofessione,etrituveIaminissuscipiendiprimis 
hisce  Ecclesiae  temporibus  sentiendum  sit.  contra 
sectariorumobstinatas  inficiasopportunevidebimus 
in  Sotere.  Nunc  satis  esse  duximus  observare,  mu- 
lieribus  universisa  Petroet  Paulo  mandatum  fuisse, 
utcapiievelato  ecclesiam  ingrederentur,  eiorarent: 
et  in  ea  re  non  modo  prospectum  fuisse  honestatis 
praesidio,  et  sanctimoniaeChristiani  coetus  in  con- 
ventu  sexus  utriusque  tidelium,  verum  etiam 
quaesitam  fuisse  mysticam  relationem  fidei,  ac 
spei  nostrx  ad  Christi  sacerdotium  indicandum, 
illiusque  jura  asserenda  viris  tantummodo  reser- 
vata. 

CIACONII 

Linea  1 .  —  Linus^  natione  Italus,  regionis  Tuscix, 
Patria  Volaterranus,  patre  Herculano,  primus  bealo 
Petro  in  Romano  pontificatu  successit.  Hunc  B.  Pe- 
trus,dumuniversaIisEcclesiaesollicitudine,  abUrbe 
in  diversasChristiani  orbis  proviucias  evocaretur, 
ordinavit  coadjrtorem  episcopum  una  cum  Cleto: 
quisimulloco  ipsius  Petri  absentis,  ecclesiasticas 
funcliones,  et  munia  episcopalia  obirent,  et  Linus 
quidem  intra  Urbem,  Cletus  autem  extra  in  subur- 
biis  vicatiam  interim  gererent  potestatem.  Et  licet 
Petrus  Clementem  successorem  sibi  designasset, 
Clemens  tamen  modestia  usus  juri  suo  cessit :  et 
Linus  ^ontifex  Romanus  electus  fuit. 

PAGH. 

Linea  1.  —  Sedit  annos,  etc.  S.  Petri  vicarius, 
seu  coadjutor  consecratusest,  eiquejuxta  Uleroa^- 
mum  in  pontificatuaauo  ^  vi^^i&^^Q^sW. 


4059 


ANASTASII  BIBLIOTHECARn 


4060 


SOMMIER. 


Linea  2.  —  Temporibus  Neronis,  In  libro  ii  Hislo- 
riae  dogiDaticae  sanctae  sedis,  cap.  4,  agens  de  suc- 
cessione  non  interrupta  pontificum  Rooianorum 
haec  habet:  Nosexhibemus  perpetuitatem  istius  suc- 
cessionis,  tanquaro  primum  documentum  potestatis 
et  auctoritatis  sanctae  sedis  in  Ecdesia.  Josephus 
historicus  refert,  Andronicum  perorantem  ante 
Ptoiemaeum  Philometorem  iEgypti  regem,  pro  di- 
gnitate  templi  Hierosolymiiani  supra  fanum  Samari- 
tanorumvictoriamreportasse;  proptereaquod  osten- 
dit  auctoritatem,  et  sanctitatem  priori  iliius  templi 
argumentis  ex  le^e  ductis,  atque  ex  successione  non 
interrupta  pontihcum  maximorum,  penes  quosexer- 
citium  sacerdotii  servatum  fuit.  a  Orsus,  inquil  Jo- 
sephus  lib.  ni,  capite  6  Antiquitatum,  loquens  de 
Andronico,  exlege  approbare  ejus  (templi  Hieroso- 
lymitani)  saoctitatem,  et  religionem,  ostendit  per 


A  continuam  pontiflcumsuccessionemsacerdotii  usque 
ad  sua  tempore  propagationem. . .  persuasit  regi  ut 
decerneret  Hierosolymitanum  esse  ex  sententia  Moy- 
sisconditum.  » 

Antiquiores  Patres  hac  eadem  demonstratione 
sunt  usi  contra  haereses  suorum  temporum  pro  Ec 
clesia  Romana  decertantes.  <r  Edant  ergo  origiiies 
Ecdesiarum  suarum  (ait  Tertullianus  lib.  de  Prae- 
script.  adv.  haeres.);  evolvant  ordinem  episcoporuiD 
suoium,  ita  per  successiones  ab  initio  decurrentem, 
ut  prlmus  illeepiscopus  aliquem  ex  apostolis,  vei 
apostollcis  viris,  qui  tamen  cum  apostolicis  persere- 
raverii,  habuerit  auctorcn,  vel  antecessorem  — 
sicut  Ecclesia  Romanorum  habet  Clementem  a  Petro 
oniinatum. »  Idem  probut  ex  Irenieo  lib.  iv  adv. 
h;Br.,  cap.  43,  io  63,70,  et  lib.  lu.  cap.  2,  3,  25 
40;  S.  Cyprian.  epist.  o^edit.  Pamel.,  60  Oxon.;  S. 
Aug.  lib.  contra  Manic.  epist. 


III.    SANCTUS    CLETUS. 


ANNO  CHR18TI  81,  VESPaSIANI  IMP.    10. 


3  Clettis,  natiorie  Boma^ms,  de  regione  Vico  Patricii,  patre  JSmiliano,  sedit  annos 
duodecim,  niensem  unum,  dies  undeci^n  .  Fuit  autem  temporibus  Vespasiani  et  Titiy 
a  consulatu  Vespasiani  vii  et  Domitiani  y,  usque  ad  Bomitianum  ix  et  Rufum  ^  conr- 
sules.  Martyrio  coronatur,  Hic  ex  pracepto  beati  Petri  \yi\y  "^  presbyteros  ordinarit 
5  in  urbeRo^na,  inense  decembri ;  qui  etiam  sepultus  estjuxta  Corpus  B.  Petri  in  Vati- 
cano  yi  Kalend.  Majas,  et  cessavit  episcopatus  dies  viginti. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 

Cletus  annis  vi,  mensibus  n,  diebus  x.  Fuit  temporibus  Vespasiani  et  Titi,  initio  Domi- 
tiani  a  consulibus  Vespasiano  vii  et  Domitiano  v,  usque  Domitiano  ix  et  Rufo. 

NOTUL^    MAROINALES  FABROTTI. 

»  JB,  m.  7,  d.  2.  b  J5,  9,  et  Titi  7  usque  ad  Trajan,  et  Glabrionem,  c  C,  jB,  25. 

VARIiE  LECTIONES 


Apud  Fabrottum  ex  codicibus  Regio^   Mazarino  et 

Thuano. 

Num.  3,  lin  1,  Maz.,  seditann.  45,  m.  3,  d.  12. 
Reg.  s.  ann.  42.  m.  4,d.  42.  lin.  4,  consules.  Hic  ex 
pr.  beati  Pelri  45,  P.  ord.  in  v.  R.  Hic  martyrio 
coronatus  est,  etsepultusjuxtacorpus  B.  Petri  in 
Vat.  V  Kal.  M. 


JEa?  altero  codice  Thuano. 

Lin.  4,  seditannos  45.  lin,  4,  hic  praec.B.  P.25, 
presb.  ord.  in  v.  R.  qui  eliam  s. 

Apud  Holstenium  et  Schelestratium. 
Lin.  4,  Plor.  duo,  annos,  41.  lin  5,  Cassinensis  Vat. 
et  Plor.  cod.,  25  presb.  lin.  6,  Cass.  et  Florent.,  \ii 
Kal. ;  Vat.  et  Flor.  secund.  vi  Kal. 


NOTiE  VARIORUM. 


BENGINI. 


Linea4, —  Natimc  Romamts.  Patria  in  quolibet 
pontifice  in  vetustioribus  etiam  catalo^i^is  notatur. 
Indicationem  hanc  aevo  primitivae  Ecclesi^  sedulo 
animadversam,  signatamque  uti  necessai  lam  suppo- 
nit  Optatus  loco  supra  laudato,  ubi  observat  ad 
pontificatum  assumptosexqualibetgente,  ac  natione 
tuisse,  necad  Romanos  cives,  aut  indigenas  coar- 
ctatam  electionem ;  quo  etiam  motivo  Donatista- 
rum  Roma;  retentum,  seu  usurpatum  episcopatum 
proscindit,  quia  a  VictoreGarbiensi  ad  Macrobium 
qui  RomsD  pseudoepiscopatum  retinebat  setate  Opta- 
ti,  universi  erantAfrlcani,et  ex  Africa  directi  -^cum 
tamen  ex  quolibet  populo  a  Petro  ad  Siricium  inve- 


Bnirenturassumpti,  uti  catalogiextantesostendebanl: 
et  cum  DonatlslaB  ex  Africa  venientes,  et  tantQO 
Afri  essent,  hinc  eos  sic  Optatus  interpellat  *  «  Quid 
est,  quod  toli  Afri,  et  peregrini  in  illa  civitatesibi 
successive  noscuntur  ?  Non  apparet  dolus  ?  non  facUo 
quae  mater  est  schismatis?»  Eadem  objecit  S.  Au- 

gustinus  tum  loco  supra  laudato,  sicut  et  adversns 
rescenium  I.  iii,  c.  34. 

De  regione  vico  Patrici.  Melius  legit  Holstenianns 
cod.  vici.  Vicus  aulem  Patricius  sic  a  Festo  descri 
bitur:  «  Patricius  vicus  Romae  dictus,  eo  quod  ibi 
patricii  habitaverunt  jubcnte  Servio  Tullio.  ut  id 
quod  molirenturadversus  ipsum  ex  locis  superio- 
ribus  opprimerentur.  »  Locus  ubi  erat  olim  in  I'io 
infra  designatur,  dum  ita:  «  Hic  ex  rogata  beatae 


4061 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  CLETUS. 


4062 


Praxedis  dedicavit  ecclesiam  Thermas  Novati  in  vico  A 
Patpicii  in  honorem  soporis  suae  S.  Putentiana.  » 
Quae  ecclesia  Romae  exstat. 

BINII  ET  LABBEI. 

(Ex  BiN.)  Linea  4.  —  rjetus.  S.  Ignatii,  Irenaei. 
Tertulliani,  Epiphanii,  Hieronymi,  Maptyroiogi  Ro- 
mani,  et  sacpatissimi  canonis  missalis  auctopitate, 
et  ratione  eadem  Cletum  Lino  in  pontiflcatu  succes- 
sisse  probamus.  Quod  sanctns  Ipenaeus,  Ignatius,  et 
£usebiushunc  pontificem  Anacletum  nominent.  Ba- 
ronius  anno  Chpisti  93,  n.  4,  a  solis  Gpaecis  scpipto- 
rum,  et  iibpapiopum  vitio  ac  eppope  factum  esse 
putat,  nempequod  proCIeio  Anacielum  scpipserint. 
Noininum  enim  similitudine  decepti,  sicut  MapceN 
lum,  et  Marcellinum  ;  Novatum  Capthaginensem,  et 
Novatianum  patpia  Komanum  :  ita  etiam  Cletum,  et 
Anacletum  uiium  eumdemque  putantesconfudepunt, 
Bellapminus  vepo,  lib.  ii.  de  Rom.  Pont.  c.  5,  ait  p 
duosfuisse  Anacletos,  altepum  Clementis  anlecesso-  ^ 
rem,  altepum  ejusdem  successorem  :  illum  binomi- 
nem  fuisseCleti,  et  Anacleti  nominibus  appellatum, 
ideoqueeumdem  teptium  pontiflcem  Clementisante- 
cessopem  a  Gpaecis  Ignatio,  irenaeo,  Eusebio  Ana- 
cletum,  a  Latinis  vepo  nempe  Teptulliano,  Hiepo- 
nymo,  Dama^.o,  etc,  Cletum  nominaium  esse. 

(Ex  Lab.)  Linea  4.  — Mmiliano,  ^Emeliano. 

BLANCHINI. 

NOTiE    CHRONOLOGlCiE    IN    PONTIFICATUM     S.    CLEMENTIS, 

ET     S.    CLETI. 

\.  Cup  non  disjungam  chronologiara  utpiusque 
pontiflcatus,  S.  Clementis  et  S.  Cleti,  duplici  se- 
ciione  sepapatam  ppo  numepo  pontificum,  fiicile 
intelliget  quisquis  obsepvavepit,  in  ecclesiaslica 
Histopia  ppimi  a  Chpisto  saeculi,  ita  oomplicapi  tem- 
po.amemopatopum  antistV.um,  utquisnam  illorum  ^ 
praecesserit,  quisnam  successepit  omnes  inquipant,  ^ 
et  pauci  admoaum  definipe  videantur.  Sint  instar 
omnium  magni  nominis  vipi,  qui  aetate  nostra  quse- 
stionem  hanc  peptpactapunt.  Chpistianus  Lupus  in 
notis  ad  libpum  Teptulliani  de  Ppescpiptionibus 
haeret.  cap.  32,  ad  ilia  vepba,  Clementum  a  Petro 
ordinatum^  et  Schelestpalius  Aniiquit.  Eccles.  dis- 
sert,  2,  cap.  i.  a  Vapiae  sunt,  ait  Scheiestpatius, 
circa  Clementem,  et  alios  tres  primos  pontifices, 
qui  Petpo  successepunt,  vetepum  sententiae.  Alii 
enim  Clementem  statuunt  opdine  secundum  :  alii 
autem  teptium  ponunt  cum  antiquiope  catalogo  ;  alii 

Suartum  a  S.  Petro  collocant  cum  Hieponymo. 
Iqixe  magna  est  vetepum  dissensio  de  aliis  tpibus 
pontificibus,  qui  post  Petpum  sedepunt.  Opf  js 
enim  Miievitanus  lib.  ii,  successionem  quatuorpri- 
morum  Romanopum  pontificum  recensens,  ppimo 
ponitPetPum,  cui,  inquit,  successit  Linus  Lino  suc- 
cessit  Clemens,  Clementi  Anacletus, »  etc.  Idem  plane 
bubet  S.  Auguslinus,  epist.  165  :  Petpo  enim  suc-  D 
cessit  Linus,  Lino  Clemens,  Clementi  Anacletus. 
Aliter  S.  Ipenaeus  lib  iii,  cap.  3.  Nam  hoc  modo  pon- 
tificum  opdinem  pecenset :  Petrus,  Linus,  Anacletus 
Clemens,  Evapistus,  etc.  Yidendus  eiiam  utepque 
Pagius,  ut  sistam  in  recentioribus,  compiura  coili- 
gentibus  testimonia,  ppaetep  ea,  quae  ppoduxerant 
Baronius  et  Bellarminus,  in  eadem  quaestione saeculo 
superiore  vepsaii. 

%  Feliciop  tamem  exitus  ab  hoc  labyrintho  quae- 
stionnm  videtur  mihi  apepipi  in  ea  methodo  chrono- 
logiae  pontificiae,  quam  appipuimus  :  quae  scilicet. 
suadet  ut  consulamus  vetustiopa,  et  genuinamonu- 
menta  Ecclesiae  Romanae.  Catalogus  Libepianus,  om- 
nium  antiquissimus,  Petro  Linum.  Lino  Clementem, 
Clementi  Cletum  non  modo  successopes  assignat, 
sed  etiam  enuntiat  quibus  imperatoribus  sederint, 
el  quibus  consuiibus  ppimum,  ac  postpemumponti- 
ficatus  annum  signavepint.  Sunt  vepo  consules  ita 


opdinati,  et  connexi,  ut  postremos  decessoris  exci- 
piant  proximi  juxta  fastorum  ordinem,  qui  pecte 
assignaniupinitiosuccessopis.CompIetuppontiflcatus 
Lini,  Capitone  et  Rufo  consulibu>  sub  Nepone,  hoc 
est  anno  xpae  Christi  communis  67,  Clemens,  in  eo 
catalogo  assignatus  successor  Lini,  auspicatur  ini- 
tium  sedis  a  consulibus  anni  68,  Tpachaio  et  Italico. 
et  sub  Galbii,  et  Vespasiano  per  annos  9,  menses 
41,  dies  lil,  dicitur  sedisse  usque  ad  consulatum 
Vespasiani  vii  cum  Tito  filio  v  quem  subinde  expen- 
demus.  Subsequitur  Clementem  Cletus  a  proximo 
consulatu  Vespasiani  vii  et  Titi  vi  pep  annos  sex, 
menses  duos,  ac  dies  decem,  tempopibus  Vespa- 
siani,  ac  Titi,  et  initio  Domitiani.  postpemos  con- 
sulessuaesedis  ppaefepens  Domitianum  9  et  Rufum, 
anno  Chpisti  83.  Hunc  Anacleius  excipit  proximis 
consuIibusDomitiano  x  et  Sabino  Chpisti  84,  et  per 
annos  12  sui  saccpdotiipeptingitad  consules  Domi- 
tianum  xvii  et  Clementem,  ad  annum  Chpisti  95 
peptinentes:  donec  Evapistus  novissimis  Domitiani 
temporibus  ei  subrogetur,  signans  annum  primum 
sui  pontificatus  consuiibus  Valente  et  Vetere,  anno 
ChPisti  90. 

3.  Ut  vepitas  hujusce  chponologiae  comppobetup, 
quae  tot  chapacteribus  imperatopum,  et  consulum 
distincta,  et  ordinata  ppocedit  ab  anno  emoptuaii 
Neponis  ad  annum  emoptualem  Domitiani  (qui  ter- 
mini  non  minus  certi  sunt,  quam  cepta  sitepocha 
consulum  Trachali  et  Italici),  oportet  hinc  colli- 
geresummamannopum,  mensium,acdiepum  tribus 
hisce  poniificibus  assignatorum,  inde  metiri  inter- 
vallum  pesultansex  fastisconsulum,  ac  victisCaesa- 
pum,  a  consulatuTrachali,  etltalici,Neponisemop- 
tuaii,  ad  consulatum  Valentis  et  Veteris,  annum 
scilicet  emoptuaiem  Domitiani.  Si  enim  utraque 
summa  papia  faciat,  aera  pontificia  recte  signata 
dicenda  est :  cum  de  Caesarea,  et  consuiari  illi  ad- 
amussim  respondente,  nulla  $upei*sit  dubitatio,  num- 
mis,  iapidibus,  histopicis  abunde  comppobantibus. 
Ejus  vepo  intepvalli,  ac  summu?  partes  inter  eos 
pontifices  distpibutas  consuies  indicabunt :  quorum 
notae  numepales,si  forieamanuensium  vitio  unitatis 
additamento,  veldetractionevitiatae  fueritindescri- 
bendis  codicibus.  facile  coprigentur  tum  ex  coiiegae 
nomine  in  consuiatu,  tum  ex  iaterculis  praeceden- 
tibus,  et  consequentibus  ;  cum  praesumendum  sit 
fac^iius  peccape  potuissedescpiptorem  iibpi  in  unica 
nota  numepali,  vel  altera  varianda,  quam  haUuci- 
nari  tot  in  nominibus  imperatopum,  et  consulum 
exppimendis,  quopum  nexus  cum  summae  paptibus, 
et  cum  summa  ipsa  consentiat. 

Caulo^us  igitur  assignat  Clementi  annos  9, 
menses  (i,  dies  12  :  Cleto  annos  6,  menses  2,  dies 
10 ;  Anacleto  annos  12,  menses  10,dies  3  ;  colligitur 
summa  ann.  28,  mens.  11,diep.  25,  seuannorum29 
minus  diebus5. 

Sin  autem  menses  Clementis  papae  suppaannos9, 
solidossintduotantum;utpictupa3basiiicaeS.  Pauli, 
et  univepsi  ppopemodum  catalogi,  et  codices  con- 
signant,  praeter  solas  membranas  Bucherii,  quae 
undecim  menses  exhibent ;  epit  summa  ann.  28, 
et  mensium  fere  tpium  tpibus  hisce  pontificibus 
assignanda. 

Tantumdem  intepvalii  pesultat  ex  fastis  consula- 
rib us,  necnon  ex  historicis  ab  annoemoptuali  Nepo- 
nis,  se  conficientis  ivIdusJulii  Trachalo  et  lialico 
consuiibus(Christi68)ad  annumemortualem  Domi- 
tiani,  confossi  xiiii  Kalendas  Octobpis,  Valenteet 
Vetepe  coss.  (Christi  96.)Quarecum  summa  tem- 
poris  hos  inter  pontifices  dividenda  muniatur  tot 
characteribus  aerae  Csesareae,  et  consuiapis  in  utro- 
que  extpemo,  videtur  eadem  fipmitep  petinenda. 
Tum  si  quid  labis  in  aliquam  notam  numeralem  irre- 
psepit  nonnullis  in  codicibus,  quae  in  aliiscoprecte 
expressa  papietur  exacte  cum  summa  atque  ordine 
tempopum  Caesareopum,  et  consularium  ;  vitiati  c 
dicum  numepi  ex  integpis  aliorum  codicaisi.,  ^ 


4063 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4064 


cinne  respondentibus  summae  universae,  etsummae 
partibus,  erunt  restituendi. 

4.  Successor  itaque  Lini  habendus  est  Clemens 
ex  ordinen  ac  testimonio  chronologix  tum  consula- 
ris,  tum  Caesarea^,  in  catalogis  Liberianae,  ac  Feli- 
ciana;  aelatis,  perinde  ac  in  libro  Poniificali,  et  in 
Ritualibus,  seu  Lectlonariis  enuntiato  :  quibus  te- 
stimoniis  consentiunt  alia,  indicata  a  Cotelerio  in 
notis  ad  Const.  apost.  inter  Collectanea  SS.  FP. 
pag.  384,  et  pnrcipue  titulussepulcralis  (ex  chro- 
nico  Casaurinensi  ad  ann.  4403)  affixus  tumulo 
S.  Clementis,  a  B;iluzio  editus  Spicilegii  tomo  V, 
pag.  475,  ila  conceptus.  liic  jant  stmctus  Clcmens 
Ptttri  disrtpiilus,  tt  a  Petro  pnpa  svcuiulus^  qui  jussu 
Trajani  impiratoris^  annliora  ad  vjus  coUum  litjata. 
fuit  in  pelatjo  mersus.  Sedisse  legiturClcmens  lem- 
poribus  Galba;  et  Vespasiani  ;  Cleius  lemporibus 
Vcspasiani,  ac  Tili  .  Anacletus  temporibus  Domi- 
tiani.  RursusClemensdicilur  Hcclesiam  rexisse  e\ 
consulibus  Trachalo  et  Italico  (ipsum  esi  initium 
Galbaeiera  Christi  68),  ad  consules  Vespasianum  ac 
Titum  (utiqueVesp.  vii  et  Titum  v.  Christi  77,  cum 
anni  novem  sedis  ei  tribuantur,  et  his  eisdem  con- 
sulibus  Vespasiano  vii  et  Tito  signentur  initia  Cleti 
successoris).  Exdie  ni  rivriiS.  Lini!2')Septembris, 
Capitone  et  Kufo  consul  1  i:s,  Chrisii  67,  numeratis 
annis  solidis  9,  mensibus  %  diebus  40,  quos  refe- 
runt  vetustissima;  pictura'  S.  Pauli  in  Clemente  ; 

gontificatus  Clementis  pcriigerit  ad  diem  3Decem- 
ris  anni  76,  Vespasiano  vii  etTito  v  consulibus. 
Proximum  Pascha  anni  77  subsequentis,  et  signati 
Vespasiani  viu  et  Titi  vi  consulatu,  pertinebit  ad 
Cletum  pontificem  :  cujus  initia  erunt  his  coss. 
inscribenda  juxUi  niorem  catalogi.  ^ua  die  tamen 
pontificatum  susceperit  a  Clemente  dimissum  alio 
ex  indicio  indagabimus,  nempe  ex  summa  temporis 
Clelo  attribula,  comparata  cum  die  martyrii.  Ta- 
bulae  martyrologii  Cleti  martyrium  a.ssig'nani  diei 
S6  Aprilis.  Calalogus  Libenaniis  pra^ter  annos 
solidos  6  illi  aitribuit  pontiniMui  sedis  menses  duos, 
diesdecem,  et  flnem  refert  ad  consules  Domitianum 
IX  et  Rufum,  Christi  83.  Iniverit  iiaque  munus 
Uomani  pontificis  die  Dominica  46  Kebruarii 
Christi  77,  Vespasiano  vm  et  Tito  vi  coss.  :  et 
vacaverit  sedes  a  dimissioneClementis  abdicantis 
die  3  Dec43mbris  anni  7o  ad  diem  46  Febr.  anni  77, 
mensibus  duobus,  etdiebus  i±. 

5.  Porro  Clementem  se  abdicasse  pontificalu 
maximo,  et  quidem  anno  Christi  77,  jampriilem 
collegit  (jodefridus  Vendelinus  in  suo  Commentario 
ad  S.  Clementis  epislolas  laudantibns  et  in  eam- 
demsententiam  propendentibus  VV.  CC.  sociis  Bol- 
landianiscum  llenschenio  exercitat.  v,  in  apparatu 
ad  chronologiam  pontificiam  ita  scribente.  o  Gode- 
fridus  Vendelinus  in  suo  Commentario  ad  S.  <  le- 
mentis  epislola  hanc  controversiam  ita  dirimit : 
Anno  77,  cum  Romae  inter  fideles  orta  esset  (quulis 
postea  Corinthi)  magna  dissensio  super  honore 
poniificatus;  Clemens,  nequasi  ex  testamento  Petri 
successisse  videretur,  ac  ne  posteris  haec  principa- 
tus  ambitio  perniciosi  exempli  h.iberetur,  ultro  se 
puntificatu  abdicavit.  Porro  vldelur  illud  ipse  Cle- 
mens  innuere  in  Epistola  ad  Corinthios,  supra  a 
Clemente  Alexandrino,  eta  Hieronymo  laudata,  ubi 
in  posteriori  parte  Epistola",  ista  habet :  Si  propter 
me  seditio,  contcntio,  et  schismata  orta  sunt^  emi- 
ffrabo^  abibo^  quocunquc  volueritis.  » 

Ilis  igitur  a  Vendeiino  prudenter  perpensis  assen- 
titur  Henschenlus  n.  44,  ita  concludens.  u  Mortuo 
ergo  Lino  '23  Septembris  anni  67,  S.  Clemens, 
jam  ante  a  S.  Petro  ordinatus  cpiscopus,  suscepit 
administratioiiem  Ecclesia^,  et  proximum  annum 
integrum  habuit  in  suo  pontificatu  consulibus  supra 
designaiis  C.  Silio  Italico,  et  M.  Galeriio  Trachalo 
Turpiliano.  etgubernavit  Ecclesiam  annos9,  men- 
ses  44,  dies  4i,  usque  ad  annum  77,  cujus  tamen 
consuJes  tribuuntur  Clcto,  qui  tunc  fuit  in  pontiti- 


A  cem  assumptus,  et  consules  supra  notantar  impera- 
tor  Vespasianus  vii  etTitus  Caesar  v,  qui  anno  76 
rempublicam  administrarunt.  » 

6.  Paulo  aliter  seniendum  mihi  es<;e  duco  in  di- 
missione  Clementis  retrahenda  ad  diem  9  Decem- 
bris  anni  79.  Vespitsiano  vii  et  Tito  v  coss.  cum 
anni  9,  ejusclem  sedis  a  die  S4  Septembris  anni  67 
post  Lini  martyrium  inchoatae  menses  tantum  daos 
cum  picturis  S.  Pauli,  et  dies  decem  (non  vero 
menses  44,  et  dies  42,  cum  catalogo  LiberiaDo) 
attribuam,  adeoque  terminum  flgam  die  3  Decem- 
bris.  Cum  hac  abdicatione  in  eam  diem  ex  fide 
monimentoram  indicatorura  retracta  ita  conneeto 
successionem  Cleti  post  menses  duos,  et  dies  tre- 
dccim  ab  ea  dimissione,  incldentem  in  diem  Doui- 
nicam  (apUun  episcopali  ivOcov.saro)  4G  Februarii 
anni  771.  Vespasiano  viii  etTito  viconsulibus. 

Uti  enim  reluctans  Clemens  suse  primae  designa- 
tioni,  ac  declinans  onus  subire  totius  Ecciesix,  se- 

3  rius  admisil  hunorem  maximi  |)ontificatus  in  ser»- 
cipere.  oi  Lino  ai:te  se  contradi  impetravit,  lioet 
destinatione  principis  aposlolorum  ad  id  muneris 
jam  pridein  ipse  voratus  Cbset  ;  ita  abdicantis  vota 
avrius  ac  serius  a  Romano  clero  admissa  par  eil 
credere,  multo  autem  aegrius,  acseriuscooptationi 
su:i'  consensibse  Cletum,  perlatis  ultro  cilroque  mn* 
tuis  precibusad  fatjgandam  constantiam  utriusqiie 
recnsantis ;  donecappetente  Quadragesimali  jejuoio, 
ne  in  mysteriis  Paschalibus,  eo  anno  77  ceiebraodis 
dic  30  Martii,  Knmana  Ecclesia  destitueretur  i>onti- 
fice,  Cletusflagitantium  precibustandem  victusonus 
subiit  die  46  Februarii,  quam  Dominicam  primam 
Quadragesimx  eodein  anno  appellaremus.  ut  pceni- 
tentesad  baptismum,  et  ad  c£tera  sacra  nostne  reli- 
gionis  in  Paschate  suscipienda  disponeret.  Ex  hac 
enim  dic  ralione  mensium  duorum,  ac  dierum  de- 
cem  Cleto  assignatae  supra  annos  solidos  sex  in  Libe- 
riano  catalogoomnium  vetustissimo,  exacte  pariao- 

n  tur  cum  die  annoque  martyrii  iu  Ecclesiae  tabulis 
consignato  die  26  Aprilis  sub  consulatu  Domitiaoi 
VIII  etUufi,  eodem  in  catalogo,  ca*terisque  elencbls 
pontificuiu,  et  lectionariis  librisexpresso,  uti  obser* 
vandum  lectoribus  proposui. 

1.  Colli  ;^im  ex  landata  Henschenii  exercitatione  t 
aliud  inu  cinm,  conflrmans  abdicationem  Clementis 
referendam  esse  ad  aiinuin  76  Vespasiano  vii  ei 
Tito  V  coss.  Petitur  vero  ab  occasione  exsilii  pbi- 
losophis  indicti  a  Vespasiano,  qui  anno  73juxU 
LabbaM  chronologiam  suasu  Muciani  stoicam  disci- 
plinam  professos  urbe  expulerat  p.iilosophos,  pne- 
ccrMusonium,  uti  comprobat  ex  Dionis  historiaper 
Xiphilinum  contracta.  Petavius  ad  eumdem  anono 
75  retuliteam  expulsionem.  «  Cum,  inquit,  Heivi- 
dius  PriscusThrasea}  gener,  secta  Stoicus,  Komaou& 
praitor,  Vespasiano  obtrectaret,  et  ejus  exemplo 
Stoici,Cynicique  complureseadem  uterentur  licen- 
tia,  Vespasianus  phiiosophos,  praeter  Musoniom, 
Urbe  submovit :  llostilium  vero,  et  Demetrium  Cy- 

D  nicuin  in  insulas  relegavit.  s  Henschenius  putat  ve- 
risimile,  ea  occasione  juasum  fuisse  exsulare  etiao 
Cletum,  quemautumat  tum  tempuris  tenui^se  Petri 
cathedram  Homanam  ;  cum  religionis  nostrae  pro- 
fessores  ab  ethnicis  crederentur  asseclae  sectsali- 
cujus  seveiioris,  a  Stoica  non  admudum  diversae. 
Pacetantivirihuiclubentiusaptarem  Clemeuti  quam 
Cleto  ;  cuin  Clemens  inemoretur  libros  complures 
edidisse,  religionis  nostrae  dogmata  propugnantes, 
quod  a  Cleto  factuin  nemo  iradidit  ;  et  idcirco  s:ve 
philosophi  pellcrentur,  sivc  sophit£,  Clementi  po- 
tius  quam  Cleto  id  evenisse  putandum  est,  ut  pelle- 
relur  Urbe  sub  Vespasiano,  tanquam  is,  qui  philoso- 
phus,  aut  sophista  haberetur  ab  idolorum  cultoribus, 
et  accusaretur  tanquam  criminator  eorumdem  su- 
perstitionis,  dum  apologiain  nostrae  fidet  scripto 
mandaret.  Neque  enim  in  philosophorum  exsilio 
subsiitit  Muciani  severitas  imperante  Vespasiunii 
anno  73.  Dio  a  Xiphilino  conctractus  nos  admonet. 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  CLETUS. 


4066 


anno  Christi  75,  Vespasiano  vi  et  Tilo  iv 
ibus,  templum  Pacisdedicatumfuisseplurimo 
idorum  apparatu  :  quo  tempore  affirmat  Be- 
m  cum  Agrippa  Romam  in^ressam  ;  tum  ad- 
Eodem  tempore  molesti  quidam  sophistse  clam 
^em  ingressi  sunt,  ex  quibus  Diogenes  cum 
in  theatrum  venisset,  refertum  magna  homi- 
lultitudine,  ac  populum  vexasset  rouitiscon- 
is,  virgis  caesus  est.  Post  hunc  Eras  venit, 
tus  nihil  sibi  graviuseventurum,  multo  ex- 
rit  insolentiusatqueimpudentius.  Quamobrem 
it  detruncatum  est.  »  Dio  Xiphilini  ex  ver- 
:)ylburgii  h;£c  peracta  recenset  in  consulatu 
(iani  vi  eWTiti  iv,  quo  scilicet  dedicationem 
Pacis  tum  nummi  tum  lapides  demonstrant 
iristi  vulgaris  anno  7o.  DeClemente  affirmat 
'ontiticalis:  Hic  dum  multos  libros  zelo  flflei 
anw  religionis  ascribcret,  martyrio  coronatur. 
ymus  in  catalogo  scriptorum  narrat,  a  ple- 
Latinorum  haberi  secundum  post  Petrum 
lum  Clementem,  solo  intercedente  Lino  inter 
qne  pontiflcatum,  et  Epistolam  ad  Corinthios 
ente  scriptam  recognoscitcum  Eusebio  per- 
in  stylo  ac  sensibus  Epistolae  Pauli  ad  He- 
Stylusac  sensus  Clementis,  operum  jamdi- 
tur.  cum  Pauli  Epistoiam  ad  Hebrxos  imitetur. 
aeternum  Christi  saccrdotium,  ac  regnum,  et 
Nitus Macisdebitis  laudibus  effertur,  Melchise- 
egium  ponliflcatum  longe  superans,  in  figura 
*aemissum.Quxnam  verodicta,  quosnam  sen- 
oracula  nostrse  reiigionis  lubentius  inclama- 
mens  Romanus  pontifex  anno75,  dum  Vespa- 
imperator  Pacis  templum  dedlcaret,  ut  ea- 
sripturarum  oracula,  qux  de  Christi  Domini 
ac  sacerdotio  fuerant  in  Scripturis  divinis 
1,  sibi  arroganter  aptanda  prxsumeret?  Eo 
consilio  testatur  Tacitus,  et  ex  eo  Ba- 
\  ad  annum  77,  num.  3  et  4,  assentatori- 
Jndaea,  in  iEgyptoetin  Urbeaures  prsebuisse. 
tim  Josepho,  ad  eumdem  Caesarem  referenti 
j  prophetae  de  Christo  Domino  pacis  Principc 
,ns  praedixerant :  ita  ut  Pacis  templi  omniam 
stmi  in  Urbe  excitandi,  ac  dedicandi  ea  po- 
am  causa  fuerit,  <(  quod  audisset  (ut  verbis 
i  utar)  in  oracujis  esse  iilum  ipsum  regem 
Principem  nominandum,  et  in  immensumab 
t  propag.indum  imperium,  pacisque  Inde  nul- 
tarum  essefinem,  sic  dicente  Isaia:  Vocabi- 
nen  ejus  yrinceps  pacis  :  multiplicabitur  cjus 
tnit,  et  pacis  non  erit  flnis.  Eadem,  perinde 
«  dicta  essent,  a  Josepho  oblata  sibi  sumens 
sianus)ceieberrimumomnium  templum  eri- 
'act  a?<ema?  dicavit :  eo  enim  titulo  templi 
18  faciem  fuisse  notatam  numismata  antiqua 
int,  sed  et  vetus  inscriptio  crux  Romae  in 
%  Farnesianis  lapidi  insculpta  legitur,  in  qua 
criptse  sunt  tribus  quae  ad  templi  structuram 
iam  contuierunt,  haec  habet  primo  loco  notata 
poci  SBtemae.  Caetera  quae  sequuntur  praetermit- 
,  qnod  sit  aliaseadem  inscriptioanobis  supe- 
scitata.  In  nummo  etiam  argenteo  in  hunc 
nipaci  a?deest  temae,  DCtc.  NummiaBaronio 
ati  Pacis  templum  a  Vespasiano  dicatum  osten- 
notantur  ejusdem  sexto  consulatu,  aliusque 
Mediobarbam  argenteus  inscribiiur  consu- 
lethacEpigraphePAClS  EVENTUM  COS.  VII. 
contestessunt,  per  hosceannos  serae  Christi 
f6,  quibus  Yespasianus  processit  coiisul  vi  et 
rcrebuisse  in  urbe  sermones,  detorquentes 
lia  prophetarumde  Redemptore  ac  Deo  nostro 
ajnlaudem  profaniprincipi^-^quorumsumma 
r  apud  Josephum  ejusdem  perversi  dogmatis 
;trem,  et  sectatorem  in  fine  capitis  12,  lib.  vii 
lo  Judaico :  quos  libros  ita  a  se  perscriplos 
ir,  atque  a  se  traditos  Vespasiano  ac  Tito 
itoribus,  ut  etiam  commemoret  in  libro  de 
lia,  Titum  imperatorcm  eosdem  libros  sua  manu 

Patrol.  CXXVII. 


A  desciiptos  in  bibliotheca  publicarijussisse,  Perversae 
itaque  interpreiationes,  acdetorsioneslegiiimi  sen- 
sus  prophetarum  percrebuerant  in  Urbe  sub  Vespa- 
siano,  lam  in  ore,  et  libris  Judajorum  eorumque 
sacerdotum  qualis  era»  Josephus,  quam  ethnicorum 
in  sermonibus,  etcommentariis,  uti  supersuntapud 
Tacitum,  et  Suetonium  illiusaetatis  auctores,  haere- 
ticum  dogma  Ilerodianorum  recoquentesinassenta- 
tionem  Vespasiani,  ut  scite  observat  Baronius  in 
apparatu  ad  Annales  num.  5  et  45.  His  certe  haere- 
sibus,  ac  perversis  interpretationibus  Vespasianum 
impie  obtrudentibus  pro  Chrislo  Domino  non  desti  - 
terit  Clemens  occurrere,  demonslrans  Judaeis  atque 
Gentilibus,  ea  prophetica  dicta  ad  Jesum  verum 
Christum  Domini.  Principem  pacis,  et  Regem  futuri 
sicculi.  non  vero  ad  Romanum  Caesarem  pertinere. 
His  certeoccurrere  non  destiteritCIemens,  demon- 
strans  Judaeis  aeque  ac  Genlilibus,  ad  Christum 
Dominum  ea  prophetica  dicta  referri.    Id  enim  erat 

B  officium  Romani  episcopi,  Ecclesivm  universam  do- 
centis,  ut  occurreret  sectae,  atque  errori  in  Urbe 
nascenti  occasione  Judaeorum,  atque  ethnicorum 
Vespasiano  assentantium,  et  prophetica  dicta  per- 
vertentium,  ad  haereticas  opiniones  consolidandas, 
id  muneris  exigente  Petro  in  epislola.  Quare  tan- 
quam  sophista,  aut  philosophus  maledicus,  et  ob- 
trectator  principis,  cui  caeteri  assentabantur,  ab 
Urbe  recedere,  ac  fortassis  jam  tum  exsulare  in 
Pontum  jussusfuerit  (non  secus  ac  llelvidius  Pri- 
scus  Urbis  praetor,  aut  Hostilius,  et  Demetrius  Cy- 
nicus  in  insulas  fuerant  relegati  anno73);  cum 
ethnicae  superstitionis  patroni  criminarentur,  et 
deferrent  tanquam  obtrectationes  in  principem,  ea, 
quae  pro  nostrae  religionis  officio  ad  veram  Scriptu*- 
rarum  interpretationem  a  Christi  vicario  voce  et 
scripto  proferebantur.  De  hujus  etiam  munerisdi- 
gnitate,  quae  regalis  Christi  sacerdotii  participem 
reddebat  Clemenlem,  si  forte  quidpiam  suboluit  ac- 

Q  cubatoribus  Christianorum  novum  discrimen  tum 
pontifici,  tum  universo  fidelium  ccetui  fortasse  im- 
minebat,  si  Clemens  diutius  in  Urbe  persisteret: 
criminaturisethnicis  perindeacJudaeis,  non  secus, 
ac  Hierosolymis  Christum  Dominum  accusaverant, 
de  regni  afTectatione  apud  Pilatum.  Quare.  utCle- 
mens  ostenderet  evidentius  se  nihil  mortale  appe- 
tere,  ant  quidpiam  contra  imperium  moliricum  re- 
gium  Ghristisacerdotium  praedicaret  ejusque  vices 
Romana  in  Ecclesia  gereret,  praestare  duxit,  et 
Christianae  plebis  indenr>nitati  uberius  consultum 
iri  pervidit,  si  tanto  munere  sese  abdicaret,  etsi 
apostolicae  potestatis  plenitudo  in  alterum  conferre- 
tur,  qui  minus  fortasse  notus,  aut  expositus  invidiae 
ethnicorum,  successor  sibi  aclero  deligeretur.  Haec 
omnia  ita  cohierere  videntur  cum  rebus  gestis  a 
Vespasianoex  anno73  ad76,  et  cum  consulibus,  et 
annisper  catalogos  attributis  Clementi,  et  Cleto, 
necnon  cumdictis  aSS.  Patribus  de  ejusdem  Cle- 
mentis  operibus  stylo,  sensibuset  historia ;  ut  hisce 

D  conjecturis  sperare  possim  commendationem  plane 
similemaccessuramei,  quam  Baronius  paulo  ante 
allatis  proventuram  nondiffidebat,  cum  scrlberetad 
flnem  anni77:  «  Haec  vero,  licel  sint  a  nobis  (ut 
superiusdiximus)ex  conjecturadeducta ;  nihilomi- 
nus  haud  facile  ab  aliis,  omnia  simul  exacte  consi- 
derantibus,  contemnenda  fore  putamus.  » 

8.  Objectaduo  mihi  dissolvenda  fortasse  propo- 
nentur :  quod  me  praestiturum  haud  difficulter  con- 
fido.  Primum  est,  cur  in  canone  missae,  tuntae  ve- 
tustatisataueauctoritatis  autographo,  praeponatur 
Clementi  Cietus,  quem  abdicanti  datum  successo- 
rem  asserui  ?  Velim,  ut  quicunque  hoc  dubium  ex- 
cttanr,  memoria  repetant,  Cletum  ex  nostra  senten- 
tia,  et  ex  catalogorum  chronologia  consulari,  et 
Caesarea,  seriusquidem  admissumad  maximi  ponti- 
ficis  munus  gerendum  in  Ecclesia,  quam  Clemen- 
tcm,  sed  ad  martyrii  gloriam  in  coelis  consequen- 
dam  maturiuspervenisse:  etproptereaindiptychas 


4067 


ANASTASII  BIBLIOTHECARU 


4068 


marlyrum  relatum  annis  pluribus  anie  Clemenlem,  A 
qui  post  abdicaiionem  diulurno  exsiiio  probalus  a 
Domino  usque  ad  i»nnum  Tiajani  leriium  vilae  est 
reservalus,  leste  Hieronymo  de  Scrlpl.  eoclesiasii- 
cis.  Videmus  in  canone  missa*  ordinem  lemporis, 
quo  quisqueabiit  e  vita  in  martyrum  classibus  re- 
tineri,  lum  in  precibus  ante  consecralionem,  ubi 
nomina  recensentur  Cornelii,  Cypriani,  Laurentii, 
Chrysogoni,  Joannis  et  Pauli ;  lum  peracla  conse- 
cralione  ubi  sociari  poscimuscum  Joanne  (pra»cur- 
sore,  seu  Baptista),  Slephano,  Matthia,  Barnaba, 
Ignatio,  Alexandro,  Marcellino,  Peiro,  licel  aposlo- 
lalus  munereMatthias,  et  sacerdotii  j^radu  t.im  ipse, 
tUm  csBteri  qui  oonsequuntur,  Slephanodiaconosint 
praemittendi.  Par  igiturratio  estpnvponendi  Cletum 
Clementi ;  cum  Cleius  anno  Chrisii  8:J,  Domitia- 
no  viii  et  Rufo  consulibus,  sanguinem  pro  Christo 
fuderit:  Clementi  vero  eadem  r.orona  seriusconti- 
perit  circa  annum  Christi  100,  qui  pontiflcalem 
pr*tuleral  ex  68  ad  77.  g 

Allam  quoque  causam  pra^ponendi  Cletum  Clc- 
menti  oslendunt  codices  AnasUisii,  a  Fabrotto  im- 
pressi  ex  bibliothecis  Hepia,  Mazarina  et  Thiiana, 
quorum  verba  dedimus.  Vides  Linum  et  Clelum 
multo  maluriusa  B.  Petro  consecraiosepiscopos  ad 
ministerium  ordinum  in  Urbe  secum  exhibtMidum, 
quam  fuerit  episcopali  ordin;itiune  insipniius  Cle- 
mens,  quem  serius,  hoc  cst  paulo  ante  suum  marty- 
rium  ab  aposlolortim  Printipe  consecralum  episco- 
pumdiserte  referl.  Epocham  igitur  ordinutionis  re- 
tinet  series  in  canone  expressa,  Lhiunu  Cirtitm, 
Clementcm  mentorans.  pnrlermissa  serie  surcesfio- 
nis,  juxUi  quain  aliter  esseut  cnumerandi.  Sed 
priori  causa^  ftdo  lubenlius. 

9.  Alterum  mihi  objiciendum  petetur  ex  numcro 
annorum  42,  quem  plerique  codices  tribuunt  ponli- 
fici  Cleto,  licet  Belgicus  Papebrochii  seplennium 
cum  nobis  assifjnet  et  quarlus  Colbertinus  pro- 
Irahat  ad  oclennium,  Liberianus  vero  catalogus 
sexennium  tantummodo  numeret.  ^ 

Hanc  difficultatem  nullo  negotio  dissolverem.  si 
numeri  annoruin,  mensium,  ac  dierum  sub  Cleto 
superessent  in  serie  pontificia  basilicieS.  Pauli  to- 
ties  laudata.  Licet  vera  tola  epij^raphe  S.  Oleti  cura 
ejus  nomine,  ac  numeris  sub  imajjineejusdem  om- 
nino  consumpta  sit;  ex  codice  tameii  antiquissimo 
cataloi^i  Liberiani  persaiculum  inlegrum  praecedon- 
tis  picturas  basilicjc  S.  Pauli  isl:e  supplentur,  ac 
res  tota  conficilur.  Ibi  le;;untur  dislincle  numeri 
quosrecensui  annorum  6,  inensium'2,  acdierum  10, 
Cleto  attributi,  quemailmodum  dislincte  v:ernilur 
successio  Cleli  postClementem.  At.  inquiunt,  cata- 
logus  Felicis  iV  et  codicos  lialiaj  veiusti  eadem 
pa$;.  88  producli  duodennium  Cleto  contribuunt. 

Ita  objicienlibus  ha.'c  repono.  Nonne  idem  cala- 
lo$:^us  Felicis  (Juarti  consules  exprimit,  et  ex  iis 
consulibus  colli(;ilur  spatium  septenni  Cleto  assi- 
gnandum?  quod  in  Codice  Papebrochii  .7  aperte 
enuntiatur,  ei  in  quarto  Colberlino  l  ad  octennium  D 
extenditur,  in  quinto  verom  ad  novennium.  Alter- 
utrum  ii^itur  mendose  descriptum  fuit  in  catalo- 
go  FelicisIV  aiiisquecodicibus  Indicatis:  et  alier- 
utrumemendandum;velscilicetconsuliimnominaex 
numero  annorum ;  vel  numeriannorum  ex  consuium 
nominibus.  Pelo,  uter  lapsus  librariorum  sit  praesu- 
mendus  et  existimandus  facilior?  certe  in  numeris ; 
cum  12  si{;nari  pro  7  unius  elementi  mutatione 
contingat.  Nomina  verolot  consulum  una  cum  pr«- 
cedentibus,  ac  subsequentibus  proximorum  pontifl- 
cum  variare  ne  osciians  quidem,  ac  dormilans  scri- 
ptor  valuerit,  si  constilerit  sibi,  ut  pneferar,  et  vi- 
gilaverit  in  annorum  numeris  attente  ac  fideliter 
Iranscribendis.  Signnre  autem  nomina  consulum  ea 
ratione,  ut  decessoris  postremos  excipiant  proximi 
in  successore.  id  vero  constanliam  indicat  recte  de- 
scribeniis  exemplar,  non  osciiantiam,  aut  eva- 
gationem  dormilanlis  in  Iranscribendo.  Si  lapsus 


itaque  in  nnmeris  tanto  est  procliTior  qnam  in  no- 
minibus;  erit  quoque  emendatio,  et  castigatio  no- 
tarum  numeralium  ex  ncminibus  (pracserlim  ex  ftde 
codicum  vetustiorum,  ubt  rationes  nominum  etnn- 
merorum  pariantur),  alleri  praeferenda. 

10.  Consentiant  itaque  critices  recte  institat» 
sanctiores  regula^,  ut  ex  consulibus  recte  assignatis, 
etconstanter  se  consequentibus  Juxta  omnes  codioei 
prsrferamus  eoruro  codicum  numeros  (prxsertia 
antiquioruro,  uti  estcatalogusLiberianus)qttinoDi> 
nibus  consulum  exacte  respondent. 

Scio  clarissimum  virum  lienschenium  in  Anati- 
nesi  de  Cleto  et  Anacleto,  tomo  V  Maii,  pag.  217, 
maluisse  recedere  a  consuiibus  Cleto  et  Clemntt 
assignatis,  quam  a  numeris  assumptis,  dum  scribe- 
ret:  ffNeque  enim  hoc  loco  me  puto  obligiriai 
eos  consules  tenendos,  quos  CletoClementlqueasii- 
gnarunt  pontificum  catalo$]:i,  quorum  primuraaiictft- 
rem,  saeculo  111  ineunte,  credibile  est  consalespn 
primo  sxculo  non  invenisse  antiqnius  cuiqne  aeliti 
ascriplos,  sed  ex  annorum  cuiqucattributoruDcai- 
culo.  et  eo  quem  proposuerat  ordine  pontiflcnra  ipws 
aptasso.  »  Pacetam  pneclari  scriptoris  dixeria,  di- 
vinationem  hanc  suam  de  arbitraria  consulomaipli- 
tione  antiquitus  adhibita  satis  refelli  tum  ex  Jyctis 
martyrum  genuinis,  tum  ex  coemeterioram  ii- 
scriptionibut  consulatu  signatis,  qua*  martyraaa 
cryptis  prope  Urbem  quotidieeffodiuntur.  RemiBiKi 
potcrat  S.  Clementem,  de  cujus  epocha  consulariii 
catalo;:isappositadubitat,  ipsum  fuisse,  qaiseplai 
notanos  instituit  ad  illa  martyrum  Acta  scribeiMia, 
qua*  exordium  sumunt,  uti  actorum  publicorumMi 
esL  ex  nola  temporis  per  consulatus  aut  anM 
principum  indicata.  Ne  pluribus  utarargumentisii 
hac  assumplione  refellenda,  iectori  auctor  sim.  8t 
e;i  dignetur  repetere,  quae  in  praefatione  primi  lomi 
edita  sunt  numero  praesertim  18  et  consequeoti  19. 

11.  Methodus  ergo  veraciorls  criterii  postulal,  ot 
his  in  codicibus  exigantur  potius,  et  corriguitir 
notainumeralesannorumad  nomina  etcoUegiacoiii* 
lum,qiiamconsuIum  nomina  etcoIlegiatransformeD- 
tur,  et  permutentur  juxta  notas  numeraies  innoroa. 

Fateor  quidem  errari  posse,  atque  erratumM 
semel  fuisseab  amanuensibus  et  librariis  in  deicrh 
bendis  nominibus.  el  collegiis  consulum,  prabcrlia 
veroubiconsulalussub  AugustisiteratuscamecdM 
C(dlega  in  magistratunotis  numeralibus  secemeDdm 
est  a  proximis  laterculis:  quemadmodum  hiceveitt 
in  Vespasiano  ac  Tito,  annos  complures  simalii- 
spicantibus  per  communes  fasces  in  quarto,  qiiiH 
aliisque  Vespasiano  patris  consulatious,  asquiai 
nonum,  semper  jugatis  cum  11  ct  subseqoeitilMi 
Titi  usque  ad  septimum.  Concedam,  librarli  M^ 
gentiie  perinde  fuisse  proclivem  lapsum  in  reddfwi 
consulatu  Vespasiani  viii  cum  Tito  vi,  proVesfi- 
siani  vi  cum  Tito  iv  consule,  ac  facile  fuit  8aBlii 
ascribcre  solidos  Cleto,  qui  fuerant  6exprimaiii* 
Erroris  enim  facilitas  in  describendo  ac  tnnsfo^ 
mando  utrobique  versatur  in  numeris.  Qnarentift* 
cile  descriptor  errare  poterat  in  exprlmendo.  ili- 
necessario  criticus  haesitare  deberet  in  emeadindii 
nisi  pra^ccdentes  et  consequentes  inproximis  pimti' 
ficibus  consules,  uti  veram  annorum  summam,  itt 
respondentes  consulatuum  iteratorum  nnmerasii- 
dicarent.  Ihec  nutem  pra^sidia  eroendationis  ei cri- 
terii  parata  habemus  his  in  pontificibus  Clemeotect 
Cleto,  dequibusagitur:  uti  mox  ostendo. 

Tmchnlufi  ct  Wxlkus  primnm  est  par  coasolui 
tributum  Clementi :  bomitianus  ix  ct  Hufus  postre- 
mus  est  consulatus  ex  numeratis  in  Cleto  apad 
omnes  catalo^os,  et  codices  collegia  consulam  si- 
gnantes.  A  coss.  Trachalo  ct  Italico,  Christi  aDOO 
68,  ad  coss.  Domitianum  ix  ct  Rufum,  Cbrisli 
anno83.  suntanni  Kisolidi,  inclusoutroqueeitreaft> 
Extremi  autem  terniini  ejusdem  summae  r..ddoQtiir 
iterum  certi  ex  nominibus  consulum  proxime  pn^- 
cedentium  in  fine  sedis  Lini,  nempe  CapitKmt  ^ 


HISTORIA  DE  VmS  ROM.  PONT.  —  S.  CLETUS. 


4070 


hrisli  67.  et  ex  primis  consequentibus  in  A 
i  pontificatu,  exordium  ejussignantibus  Do- 

X  et  Sabino,  Chrlsti  84.  Cum  i<;itur  lot 
bus  certa  sit  summa  annorum  16  duos  inter 
es  dividenda,  Clementem  et  Cletum.  Cle- 
dabo  collegia  consulum  novem  ;  cum  anni 
solidi,  mensesduo,  acdies44  illiassignentur 
\sim\s  in  picturis  basilicse  S.  Pauli,'  et  in 
is  antiquis  codicibus  supra  recensitis  pag.  88, 
iinicum  a,  qui  decem  mensibus  hancsummam 
l\  hanc  summam  annorum  9,  mensium  2.  ac 

44,  numerare  incipias  ex  consulibus  Tra- 
)t  Italico  tributis  exordio  Clementis,  sive 
ex  die  '24  Septembris  proxime  praecedeotis, 
ie  23,  anno  67,  Capitoneet  Rufo  coss.,  Linus 
r  martyrium  fccerat :  videbis  postremos  con- 
lementis  novennio  tribuendos  esse  illos,  qui 
ser»  Christi  communis  76signarunt,  nerape 
anutn  vii  et  Titum  v.  Idcirco  his  non  per- 
Utribuitur  initium  Cleti  ab  omnibus  codi-  ^ 
idem  pagina  memoratis.  Oportet  itaquo  finem  ^ 
tis  consignare,  vei  his  eisdem  consulibus,  vel 
B  praecedentibus  Vespnsiano  vi  et  Tito  iv, 
icundum  universis  codicibus  et  picturis  re- 
it^cumsummam  nonimpleat  novenniisolidU 
em  codicum,  et  picturarum  consensu  Cie- 
ittributam.  Nunquam  vero  dififundi  potest 
lementis  ad  consulatum  Vespasiani  ix  et 
,  Christi  79,  cura  Vespasiani  vni  el  Titi  vi 
irCleto  successori.  Perspicueigiturapparet, 
onem  numeralis  notic  adhibendam  esse  co- 
flne  Olemeniis,  ubi  consulatus  Vespasianiix 
TUo  ostenditur  ex  epocha  consulari  succes- 
iprimendus  Vespasiani  vii,  collega  Tito  v, 
i6. 

atnm  itaque  sit  ex  consensu  documentorum. 
teatqueauctoritate  prsestautium,  et  omnino 
lantium  picturis  antiquissimis  basilicae  S. 
earnmque  siiperstitibus  numeris,  Clementis  q 

ehronologiam  ita  esse  disponendam. 
ena  seditannis9,  mensibus  2,  diebus  10,  ex 
rachalo  et  Italico,  aerae  Christi  68,  ad  coss. 
anum  tii  etTitura  v,  serx,  Chr.  76  :  nempe 

0  affecto  Lino  23  Semptemb.  anni  67,  ex 
leptembris  ejusdem  anni  67  ad  diem  3  De- 
Shr.  epoch»  76,  annis9,  mens.  2,  dieb.  40. 
▼ero  4  Decembris  anni  76,  curo  Clemens 
ilKlicasset,  cessavit  sedes  usque  ad  diem  45 
rii  proxlme  succedentis  anni  77.  Postridie 
si,  scilicet  die  46Febr,  qu?e  incidit  in  Domi- 
}aadragesimae  in  capite  jejunii,Cletus  ponti- 

Romanum  assumpsit. 

8  aedit  annis  6,  mensibus  2,  diebus  40,  ex 
linlca  46  Febr..  Vespas.  viii  et  Tito  vi  coss., 
77,  ad  diem  26  April.,  Domitiano  ix  et  Rufo 
hristiSS,  qua  niartyrium  consummavit  annis 
obitum  Clementis  decessoris  sui :  qui  cum 
»et  et  in  exsiliura  deportatus  in  pontura  se- 
st,  ad  tertium  Trajani  annum  Christi  400  ^ 
18  Eusebio  et  Hieronymo,  aliisque)  reserva- 
rtyrii  coronaroaccepit:  etidcircoinlibroPon- 
non  secus  ac  in  diptychiset  in  canone  mis- 
to  successori  in  sede  Romana.  sed  praecursori 
amartyrii  postponitur ;  licet  in catalogo Libe- 
natim  exhibente  hos  pontifices,  pr^eponatur. 
ta  constitutis  de  chronologia  pontificia  Cle- 
et  Cleti,  notas  historicas  ad  utriusque  vitam 
rdinem  Libri  Pontificaiis  attexam. 

USDEM  NOTiE  HISTORIC.€  IN  VITAM  S.  CLKTI. 

1  4.  —  De  regione  vico  Patj'icii.  Vicura  Patri- 
lisse «onstat  non regionis  nomen  ex quatuor- 
ib  Augusti  partitione  in  Urbe  designatis,  sed 

regionis  quintae  Exquilinie  uti  ex  Festo  ac 
s  tum  historicis.  tum  antiquariis  colligitur. 
phusmoresuo.  quem  supra  indicavi,  ita  nun- 
partem  regionis,  ubi  locum  natalem  obtinuit 


pontifex  ille  Romx  in  lucem  editus,  cujus  vitara 
describit.  Quaenam  autera  pars  quintse  regionis  Au- 
gustae  fuerit  vtcus  Patridus,  dubitari  rainime  potest 
quemadmodum  observat  Nardinus  libro  iv,  cap.  3. 
Satis  enim  perspicuum  reddiderunt  Festus  et  indi- 
cati  scriptores  vicum.  ejusque  situm,  et  appellatio- 
nem.  Est  vero  tractus  humilior,  vallis  in  morem 
protensus  intercolles  Exquilinum,  et  Quirinalem  : 
ubi  S.  Pudentianae  tituius  (de  quo  supra  Opusculo 
XV,  et  in  notis  ad  sect.  iii  ejusdem  Opusculi  litteris 
c  et  tj)  dictus  in  vico  Patricii^  seu  in  vico  Patricio^ 
secundo  Christi  saeculo  erectus,  et  a  S.  Pio  papade- 
dicatus,  ut  infra  in  ipsius  Pii  sectione  ostendetur, 
adhuc  superest :  ubi  etiam  S.  Euphemia.*  vetus  eccle- 
sia  perstitit:  isque  ad  ^tatera  S.  Pii  V,  quae  ab  eodem 
vico  nomen  acceperat ;  isquetractus  extenditur  per 
declivem  Exquiliarum  partero  ad  S.  Laurentii  in 
fonte,  donec  pertingat  ad  Subwram  subclivoS.  Petri 
ad  Vincula.  Festus  asseverj t  vwmto  Pa^icii/m  hunc 
ipsumessesub  Exquiliis,  ita  dict.um,  a  quod  ibi  Patri- 

ciihabitarent,jubenteregeServioTuilio,utsiquidno- 
vi  molirentur,  e  locis  superioribus  opprimerentur. » 

Adnotare  prsestat  Cletum  et  Clementem,  qui  primi 
leguntur  ex  Romae  natis  ordinati  episcopi  ab  ipso 
Principeapostolorum,  haeclocaincoluisse,ubi  Petrus 
hospitio  exceptus  traditur.  Cletus  e  vico  Patricio 
prope  titulum  S.  Pudentianae,  sive  etiam  S.  Pudentis 
ejusdem  patris  quem  e  gente  Cornelia  fuisse,  et 
fortasse  cognatione  junctum  Cornelio  centurioni 
cohortis  Italicae,  a  Petro  baptizatoin  Syria,  supra  in- 
dicabam, in  notis adS.  Petrum, videri  posse  satis  pro- 
babiliexconjectura.  Abaltera  Exquiliarum  partesu- 
perato  clivo  S.  Petri  ad  VinculaCIementis  primi  pa- 
terna  domustraditurin  eum  titulum  conversa.  quem 
interantiquissimosUrbiscorpprobantdocumentamu* 
sivi,  structurae,  et  scriptoruro,  illustrataaCiampino 
in  veteribus  Monuraentis  Ecclesise  Romanae,  et  a  ca- 
nonicis  Piazza,  et  Rcndinino  in  descriptione,  et  hi- 
storia  ejusdem  tituli,  praeservata  vero  diligenticura 
a  sanctae  roerooriae  pontifice  Cleroente  XI,  illius  re- 
paratore  magnifico.  Inter  utramque  vero  sedem 
Cleti  et  Clementis  natalibus  illustratam;  medio 
ferme  loco  assurgit  titulus  S.  Petri  ad  Vincula,  sive 
Eudoxiae,  quo  ioco  apud  roilites  Neronianae  dorous 
hospitari  consuevisse  utrumqueapostolum  Petrum. 
et  Pauium  collegit  Florentinius  suo  in  Martyrologio 
veteri  in  notis  ad  Kal.  Augusti.  Haec  omniafirraant 
conjecluras  superiusproductasde  prima  Petri  rece- 
ptione  in  regione  Exquiiina :  ubi  antiquiores  ac 
praestantiores  discipulos  ita  forroavit  suis  moribus, 
etdomestica  hospitii  consuetudine,  ut  prae  c^teris 
digni  sint  habiti,  qui  eidera  apostoloruro  Principi 
maxiroo  in  pontificatu  succederunt. 

Linea  eadem.  —  Patre  JEmiliano.  iEmiliani  cogno- 
mentum  indicat  patrem  Cleti  •;  gente  iEmilia  ortum 
in  aliam  faroiliaro  adoption«>  transisse :  non  secus  ac 
ducentis  circiter  ante  ipsuro  annis  CorneliusScipio 
Africanus  mlnor  JEmiliajius  dictusest,  quod  e  gente 
iEroilia  ortus,  nerope  ex  celebri  iEmilio  Paulo,  qui 
de  Macedonia  ac  rege  Perseo  triumphaverat,  a  P. 
Scipione  praetorio  Africani  majoris  filio  adoptatus, 
in  Corneliaro  gentem  relatus  fuit :  uti  Vallanius 
erudite  observat  ad  nurorouro  438  gentis  Corneliae. 
An  ejusdero  gentisCorneliae  stirpe  JEmiliana  pater 
Cleti  habendus  sit,  divinare  non  ausira.  Vicus  Pa- 
tricius  ipsi  nat;ilis,  et  iEmiliae  gentis  origo,  ex  eo 
cognomine  in  patre  indicata  suadent,  ut  praesuroa- 
rousgeneris  nobilitatero  :  praesertiro  curo  lasti  con- 
sulares  ostendant  cognomenturo  ^roiliani  iuFabiis. 
Fulviis  et  Corneliis  inveniri. 

Linea  eadero . — Annos  dnodecim^  mensem  unum,  dies 
undecim.  TeroporaCletisatisconstabiiitasuntinno- 
tis  chronologicis,  ubi  ostendi  ex  consuiibus  assi- 
gnatis  praeferendum  numeruro  annoruro  6  expres- 
suro  in  vetustissimo  catalogo  aetatis  Liberii  ;  cum 
hanc  earodero  epocharo  ostendat  consensus  codicuia 
consules  eosdem  ferentiuro. 


1071 


ANASTASII    IJIBLIOIIIKCAKII 


10/2 


Linea  3. —  A  consulatu  VcspnHiaui  \\i  H  Domi-  A 
tiani  v.  In  seplimo  consulatu  Vespasiani  palris  col 
lega  ordinarius  annum  apcruit  lilius  nalu  major 
Titus.  Spartiano  tes;e  in  Viia  Adriani,  qni  hoc  anno 
nalus  est,  uli  Pauvinus  observat.  faslis  Gnecis  id 
comprobantibus.  Anonymus  tamcn  quarti  sseculi  ex 
Mbliotheca  Ca'sarea.  le^endus  apud  Norisium  post 
«pochas  Syromaccdonum,  in  catalo^^o  consulum  or- 
dinariorum  Domitianum  assi{;nat  collegan)  patri 
septimo  in  consulatu  :  cujus  auctoriUitem  sequitur 
liber  Pontificalis.  SufifectumTitopost  KalendasJulii 
fralrem  Domitianum  Panvinius  crcdit,  et  inde  an- 
sam  arreptam  substiluendi  fratrem  suflectum  ordi- 
nario.  Catalojjus  Liberianus,  et  altero  proximus  Fe- 


nuaril  pariter  processisse  cum  patre,   historici  et 
inscriptiones  veteres  manifestant. 

Linea  5.  —  Trigint^i  quiuqut'  pirslnjtt^ros  ordinant  p 
m  M/''>t»  i{o»m.CodicesC  el  B  habent  2^3,  quemad- 
modumetCasinensis,  Vatiiuinus  Morenlin.,  Thua* 
nus  alter,  primus  Ocriculensis  terlius,  ac  ferme 
omnes  impressi  leclionarii  tam  anto,  quam  post 
editionesS.  IMi  V.  Ilunc  numcrum  25  presbylero- 
rum  Komanx  urbis,  qui  postea  cardinalesdictl  sunt 
ex  prajcepto  B.  l^eiri  fuisse  a  Cleto  institutum,  an- 
liqua  iradiiio  est,  per  iria  priora  siecuia  plurium 
succe.ssorum  exemplis  comprobata.  Nam  presbyteris 
2')  a  Clelo  ordin.itis  totidem  litulos  ab  Kvaristo  di- 
visos  f:iisse,  in  ejus  Vita  lcfjemus  infra  num.  6. 
Eumdem  numerum  titularium  ac  litulorum  reslitui 
curarunl  alii  ponlilices,  stalim  ac  persecutionum  vis 
aliquoldisjecissetiquod  pra?slitumasanctol)ionysio 
papa  sub  Gallieno  principe  post  iinmancm  Decii  et 
Valeriani  persecutionemostendetnum.  2(i.elrursum 
a  sancto  Marcello  post  alrocissimam  Diocletiani  et 
Maximiani  peraclum  docebit  num.  31.  Kusiwsper- 
traciatum  hoc  argumenium  ieclor  inveniet  in  scripto  q 
quod  Komae  edideram  anie  annos  15,  cum  luerer  cau- 
sam  fontis  baptismalis  pro  venerabili  basilica 
Sancti  Laurentii  in  Damasco,  cujus  inter  canonicos 
numerabar. 

Trobatum  ibi  fuit  compluribus  tciitimoniis,  pres- 
byteros  iilos  i'5ex  pra^cepto  Pnncipis  aposiolorum 
RomaMnstitutos,  ac  titulos  totidem  eisdem  assigna- 
tos  praitulisse  imajjinem  iiuamdam.  ac  speciinen 
universalts  Ecclesia',  et  omnium  principis,  quale 
specimen  obtinuerat  ante  Chri^tum  nalum  Judieo- 
rum  Ecclcsia  inteniplo  Ilierosolymitano.  In^titutai 
fuerant  ad  Dei  cultum  eodem  in  templo  exercen- 
dum24  vices  secerdotales,  juxta  numerum^^/ma- 
pum  Sauctuariij  et  principum  Dci,  uti  Scriptura  no- 
minat  (/  l'ar.  xxiv),  quibus  cum  adderelur  sub 
sacerdote  summo,  caaeros  principes  s;nictuarii.  ac 
Levitas  omncs  sua  potestate  com|)lexo,  alter  ab  eo 
proximus,  veluti  vicariu^  (qui  et  Saoan  liebraiis 
audit)  reliquis  prxstans  ;  is  vigesimam  quintam 
vicem  quodammodo  implebat.  Ecclesia  igitur  Ko-  D 
mana,  adDci  cultum  educatura  tideles  omnes,  pe- 
nus  electum,  re$rale  sacerdolium,  gentem  sanciam, 
lyopulum  acquisitionis,  iUi  conpruecompacta  viginti 
quinqueprincipibus  sanctuarii,  ad  exemplum  prio- 
ris  saccrdotii  constitutis  oC  distrlbulis  per  totideni 
titulos  (nempe  domos  sacerdotales  ad  baptismum 
solemniter  confcrendum,  quo  gcnus  hoc  elcclum  in 
Christo'  nascitur  ac  projiajxatur),  mirilice  respon- 
(lebal  iiiiagini  totidem  vicium  sacerdotalium  in  Ve- 
leri  Teslameiilo  eam  adumbrantiu.i;,  cum  sacro  suo 
principatu.  llinc  lcgimus  apud  Anaslasium,a  Mar- 
collo  papa,  d'.ini  eosdem  titulos  Pctri  dcsijznationc 
ab  Evarislo  erectos,  et  a  persccutoribus  labefacla- 
los  rcslitueret,  haberi  voluisse  tnnfjuam  (//axrscs 
quasdnm  proptvr  baptisma,  jiwnitcutiam  corum, 
tjui  convtrtchantur  cx  paganis.  Tanli  vero  fuit  vis 
(trimai  hujusdesignationis  numeri,  a  Principe  apo- 
stoiorum  traditi,  ut  no^tris  etiam  temporibus  io 


fontium  baptismalium  summa  inte^re  custodiatur, 
etiam  i  ost  aucium  numerum  titulorum  :  ita  san- 
cienle  Pio  Quinto  post  annos  millequiDgentos,  uU 
Dionysius  et  Marcellus  censuerant,  ac  restiluerant 
secundo,  ac  tertio  sa^culo  labenie  a  prima  Petri  de- 
signatione.  IKtc  ibi  inter  plura  protuleram,  aoiee 
peitinentlaad  causam  fontium  25  in  Urbe  retineo- 
dorum,  de  qua  lunc  agebatur.  Locus  nuncpostalat, 
ut  de  aucto  numero  titulorum  etcardinalium  no&- 
nulla  attingamus,  qua;  ostendant,  hujusmodi  ar^ 
menta  eodem  consilio a  Fetri  successoribus  institnti, 
quo  apostolorum  Principes  priorem  iilam  Kcclesis 
universalis  ima^iinem,  apertis25  titulis,  acdomibos 
sacerdotalibusdesignaverat  in  Romana,  cxterania 
primaiu  ac  magisterio  donata. 

Let^tio  ipsa  sug^erit  in  varietate  codicum,  saccM' 
sionem  incrementicardinalium  in  titulis,  acftnniiia 
presbyterorum,  constanter  directam  fuisse  aponti- 
licibus  Komanis  ad  exprimendum  principatum  Ro- 
iiian;r  sedis  et  Ecclesise  supra  c^fteras.  earomqoe 
omiiium  inarticulatlonem,acjuncturam,quasiCbri- 
sti  corporis  mystici  sub  uno  capite.  Legunt  ilaqiie 
codices  iiidicati  viginti  quiw/ue  presbyteros  orduiitm 
in  urbe  homa  :  alii  vero  exprimunl  Presbyttros  tri- 
ginta  quiuque.  Constat  utrique  lectioni  suaaocUm- 
tas,  si  temporadistinguantur.  Vidc  etiaminfrawitM 
ad  S.  Caiuni.  Exponam. 

Quin  Petri  institutio,  et  lectura  germaoa  qos 
mandati,  a  Cleto  atque  Evaristo  perfei*.ti,  prsiiterit 
'2-5  presbyteros  et  titulos,  dubiUire  nos  minime  si- 
nunt  sMbsequentes  resiituiiones  per  Dionysiniiet 
xMarcellum  peracta;,  ad  camdein  suinmam  exigenies 
titulares  domos,  baptismo  fidelium,  et  poenitentue 
administrandie,  cieterisque  t^hristianis  sacriso^ 
cundis  tanquam  dioeceses  altributas  presbyteris ra- 
rumdemprincipibus,qulposteadiclisunlcanJinaIes. 
(ktnstante  discrimine  persecutioncin  satis  fuit  ibUh 
rum  vicium  sacerdotulium  summain  teneri,  ad  int- 
ginem  sacri  principatus  condervandam  :  noii  secus 
ac  Juda.H)ru  II  in captivitatibus satis cunsultom  foenl 
eorumdem  Ecclesix'dignitati,  cum  stirpes  sjcerdout- 
les d i I igenter  custod irentur cu m  propriis  vicibns, oti 
custoditas  fuisse  cognoscimus  ex  Evaneelio,  lesUDte 
Zachariam  patrern  Joannis  fuisse  roinisierio  fnie- 
tum  de  Vit  e  Abia.  Verumtamen  gloria  domus  Dti 
magniticentius  erai  explicaoda  in  basilicis  psitriar' 
chalibus,  post  lapsum  trium  saeculorum  efectisi 
Conslantino,  dedicatis  a  Silvestro,  eta  successon- 
bus  :  quibus  placuit  per  principessanctuariiaPetro 
constitutos  in  titulis  hebdomadaria  partitione  ni- 
nisterii,potioribusinbasiIicisexercendi,juncturaa, 
et  imagincm  Ecclesix  universalis,  ac  nierarclix 
Christiani  sacerdotii  apud  Homanam  sedem  loci' 
lentiusexhiberi.  Quemadmodum  igitur  in  titnlisS 
collecia  erat  summa,  et  adnmbrata  imago  velens 
saccrdutii  J:idieorum  iinibus  inclusi ;  itaiabasiiicis 
patriarcii.ilibusexplicata  erat  amplitudoChristiatt 
hierarchia;  per  orbem  universum  diffusx,  ac  certis 
sub  sedibus  a  Komana  dirigendis  collecta?.  Dooec 
ternarionumerocensebantur  ni  throni  palriarcbales, 
in  Komatia,  Alexandrina,  et  Antiochena  Ecele&ia 
Petri  auctoritate  fundaii,  Romanusepiscopus  cob 
duubii5episcopisadjutoribus(qualesPelroadbibilos 
fuisse  Liiium  ei  Cleium  jam  vidiinus),  hanc  imagi- 
nem  satiscxprimebat.  Quare  jam  tum  praeter  orbi' 
nos  |)resbyteros2o,  adhiberecoansueveruntexeoplu 
apostoli  cdocti  successores  suburbanis  ex  epibiopi» 
adjutorcs.  puta  Osticnsem,  Albanensem,  aut  episcv- 
pum  ordinare  apostolico  vicariatu  functurum  Id 
Urbc  sacerdotem,  vicinis  oppidis  subindedestina' 
tuin  prasulem,  quando  opportunitas,  etsecurita^ 
adeundi  forct  inter  procellas  persecutiouuffl.t-bru- 
nologicisinnotisobservavimusperconsulumindicii 
ea  de  re  constare  *  cum  sa^pecontigerit  eos  subinde 
electosfuissesuccessorespostiilorummartyriom,qDi 
eosdem  vicarios  suos  constituerant :  uti  Lious,  Cle- 
tus  et  Cicmens  Petro,  Kvaristus  Anacleto,  £Tarlsto 


HFSTORIA  DJi  VITIS  liOM.  PONT.  —  S.  CLRTUS. 


1074 


mder,  et  compluresalii  dcligebanlur  vicarii,  el  A 
utores,  qui  i^ostmodum  successerunt  in  Homu  • 
mtiticatu,  cujus  tyrocinium  pra.'cIaro  iu  minis- 
exercueranl.  Credibiie  esl  hos  adjutores  apo- 
.usconstante  persecutione  nonsemper  adhibi- 
c  episcopis  ejusdem  civiiatis.  sed  providenter 
Qptos  modoab  hac,  modo  ab  illaexvicinioribus 
I,  ct  alterum,  quorum  pr<i*sentia  moruiis  inler- 
i  pateretur,  utapud  pontiticem  maximum  dc- 
t  nullo  su;c  plebis  detrimcMto,  aut  pericuio, 
vis  persecutionis  remissis  agerel  apud  Oslien- 
oloniam,  aut  Albanensem  civitatem,  aut  byl- 
^andiJam,  seu  Pra^nestinis  inoppidis,  siveiu 
is.  l'ersecutoribus  tandem  sublatis,  co^jjnosci- 
::ertos  episcopos  ex  suburbicariis  delectos  ad 
iteria  frequentanda  apud  summum  ponliticem  : 
j  nomine  Marcus  a  Silvesiro  proximus,  et  a  flne 
sutionum,  ita  delegit  Ostiensem  antislitem  ad 
idacerta  munera  in  Uoman^escdis  obsequium, 
llii  quoquegestandi  jure  eum  donaverit,  et  au-  r» 

privilegio  Komani  pontificis  cons»ecrandi,  et  *^ 
crationis  ab  Romano  ponlilicc  percipiendie. 
vero  cum  pax  Eccl^*siae  permitterei  liberc  com- 
i  proximos  Urbi  episcopos,  frcijuentius  poie- 
R01D.T  vcrsdTi  citra  ullam  plebis  su.r  jacturam 
uotex  his  Romanus  episcopus  adhibere  vellet 
utores  (jravioribus  in  causis  suo  cum  pre.sby- 
tractandis.  ne  dum  consecrandis  pra?sulibus, 
e  pontiticalis  ministerii  muncribusexercendis. 

demum.  facilitas  in  Urbe  permanendi  quibus- 
oit,  ut  fermeiC(|uaIis  copia  assidendi  Romano 
fici  episcopis  illis  daretur,  ac  presbyteriu,  ur- 

Quare  in  unum  collegium  coalescere  cocpit 
•  hujusmodi  episcoporum  el  presbyterorum  : 
adquotidiana  munera  hebdomadarii  obcunda 
ecusallecti  sint  episcopi  in  basilica  Latera- 
s  patriarchii,  apud  quam  pontifex  maximus 
Jbat,acincaHerisbasilicisdeslinatisintpresby- 
irdinales,  uteodem  hebdomadario  circulo  sa-  i^ 
JrajfcrenL 

Coucilio  ConstaptinopoliliUiO  sub  Damaso, 
i  anliquis  Datriarchls,  Romano,  Alexandrino, 
cheno  additus  fnerat  quarlus,  honoris  pnero- 
illa  decoratus,  utproxiniusa  Romano  habere- 
:ui  numero  paulo  post  Hierosolymitanaj  Kcclc- 
lotistitem  admovendum  esse  censuit  synodus 
edonensis,  utquintumlocum  intcr  patriarchas 
am  obtinuerit.  Totidem  vero  basilic;p  ex  Ro- 
5  eodem  patriarchatus  exprimerecensebantur, 
esertim,  ires  illos  antiquiorcs  a  Pelro  consiitu- 
>lbus  igilurin  basilicis  die  Dominica  lotidem 
opos  sacrum  oflferreconsuevisse  nos  doc»a  Pan- 
sde  septem  Urbis  ecclesiiscap.  1  quam  consue- 
lera  saeculo  quarto  inchoatam  proxime  a  lunda- 
earuindcm  basilicarumsuadelpsalmodiir.  ritus, 
stributio  perciimdemictatem  aDainasoordinaia 
ntentia  Ilieronymi  per  cir.  ulum  hebdomiid.c. 
e  iia  mullo  postad  locum  pairiarcharum  erec- 
5r  Conslantinopulitanum  concilium  ejusdemi^ 
i  epicopo,  el  quaternario  basiliciirum  Uomio 
itutoperamiiliticationem  Liberiauiea  Sixto  III 
iificenter  peractam*,  i)  tiiulorum  presbyteri 
nales  pcr  siiijjulas  hebdomadx  ferias  .,ua- 
riamdivisidiebussingulisin  unaquaquecarum 

perjgeresingillatim  poleranl :  lequantcnume- 
iuin  pLscoporum  Romano  a^sisteniium  cum 
resbyteris  cardinalibus  summam  (luadrupli- 
;ptcnarii,  totidcm  vicibus  basilicarum  quatuor 
ibdomadic  circulo   respondentem.  (Juiiito  de- 

patriarchaiu  orbis  Christiani  decLirato  inse- 
ierosolymitana  circa  medium  sicculi  ({uinti  per 
ilium  Chalcedonense,  quiiita  similiter  basilica 
lurentii  extra  muros  ejusdem  sedis  imagi'iem 
ens  iii  Uomana,  univcrsalis  Kcclesiii;  s])ccimeu 
)niterhabitura,similemcultum  btiucn!c(rpit; 
li.*gamus  in  Vita  Simplicii  papie,  (jui  scderc 
t   anno  467,  non  secus  ac  in  basilicis  SS.  Te- 


tri  et  Pauli,  etiam  in  Laurcntiana  constitulam 
fuisseAf'6do/wa<i'////ministeriipresb>lerorum,Mtpres- 
bi/teri  mancrent  ibiproptcr  pivnitmtes  et  baptismum. 
Tum  vero  necesse  fuit  summ%  viginti  t>cto  vicium  sa- 
cerdotalium  addere  septem  novos,  utessent35.  Qua 
ratione  id  perfectum  fuerit,  cognoscimus  ex  hoc 
codem  libro  l^ontifii^ali:  non  ea  untum  de  causa, 
quod  codices  aliquot  hunc  numerum  ordinatorum 
35  serius  completum  attribuani  Cleto  ex  Petri  sen- 
lentia,  confundentes  ampliflc.itioncm  coile^ii  cum 
prlma  designatione ;  sed  etiam  ex  nova  partitione 
hebdomadaria  episcoporum  septem  et  presbytero- 
rum  viginti  octo  idem  collegium  constituentium, 
quam  refert  liber  Pontift(^.alis  in  VitaStephani  Quar- 
ti :  ubi  narrat  attributosfuisseepiscopos  septem  ex 
finitimis  et  suburbicariis  basilicx  Lateranensi,  ad 
singillatim  iidministrandum  inillaintra  hebdomadae 
circulum  oflicium  hebdomiidarii  per  dies  singulos. 
Quod  egocrediderim  itaesse  intelligendum,  ul  vices 
sacerdotales  3>  quiE  per  hebdoraadam  in  quinque 
Romanisbiisilicis  multo  ante  pera*>ebantur  partim 
abcpi.scopisT  flnitimis  in  collegium  Romani  pres- 
byterii  allectis,  partim  :i  23  presbyteris  cardinali- 
biis  totidem  titulorum  urbis:  ita  ut  bominicisdiebus 
episcopi,  ca^teris  autem  feriis  per  hebdomadam 
presbyleri  sacrum  nfferrent:  post  decrelum  Stepha- 
ni,  sepiem  episcopi  in  Laieranensi,  presbyteri  vero 
28  in  reliquisquatuor  basilicis  pat^-ian^-halibus  per 
singulosdies  hebdomadae  sacris  operarentur. 

Certe  cum  numerentur  in  concilio  Romano  sub 
Symmachopapa  in  finesieculi  quinti  ex  presbytero- 
rum  subscriptionibus  tltuli  Urbis  28,  eaque  summa 
appareatexacie  custodita  pluribus  sa?culis  conse- 
quentibus,  necessario  aflSrmandum  est,  quarto,  vel 
(|uinlo  sapculotitulos  tresurbanos  addilosfuissean- 
tiquioribus  illis  25,  quos  a  Petro  designatos  Eva- 
ristus  inslituit,  Dionysius  restituit,  et  Marcellus 
quarto  ineunte  sgeculo  iterum  instauravii.  Quin 
etiam  deflnire  licei  exactius,  additamentnm  trium 
tiluHorum^  quo  summa  28  completa  fuit,  esse  opus 
sjeculi  quarti :  qua  scilicet  aiiate  cum  Marcellus 
po^tinitium  pontiflcalum  anno30G,primigeniosilIo 
25  instaurasset,  Silvester  ante  annum  335  quo 
carnesolutusesi,  Equitiititulum  veteribusaddidit; 

Marcus  ab  eo  proximus  suam  ecclesiam  m  Palaci" 
nis  dictam  fundavit,  quie  inter  Romanos  tilulos  in 
(^oncilio  quinti  saeculi  sub  Symmacho  censebatur ; 
et  Damasus  tertinm  ex  memoratis  tilulis,  S.  Lau- 
rentii  nomine,  et  suo  adhuc  celebrem,  ad  iheatrum 
Pompeii  constru\it.  at(iue  ditavit.  En  igitursum- 
mam  28  tilulorum  Urbi  quario  sieculo  completam 
sub  Damaso.  Hoceodem  pontiflcesedenie  conciliura 
Constiinlinopolitanum  adnumerandum  es.se  censuit 
illius  regiaj  urbis  episcopum  iribus  anliquioribus 
patriarchis,  imo  honoris  gradu  proximum  haberi 
voluit  a  Komano,  ct  cajieris  duobus  Alexandrino  et 
Antiocheno  praepimcndum  duxil.  Opportune  con- 
struxeratdecessorDamasi,  Liberius,  basilicam,  quae 
haberi   subinde  cuepil  quarta  palriarchalis,   ut  in 
Kcclesia  Roinana.  Christiani  orbis  imag.nem  inte- 
gram  reddiiura  quartum  illum  patriarchalum  refer- 
ret.  Erat  igitur  causa  cur  Damasus  compleret  (fuar- 
luin  scpteiiarium  Romani  presbyterii,  ac  titulorum 
28,  uldiebus  singulis  unaquaxque  basilica  palriar- 
chalis  unum  ex  presbyteris  cardinalibus  oblineret 
suoinaltari  sacris  operantem,  si  forie  episcopum 
ex  flnilimissibi  desiinatum  avocasset  (*.ura  sui  gre- 
gis.  llac  Itaque  lege  (juatuor  septenariorum  vices 
28   presbyteros  per   quatuor  basilicas  distributic 
hebiloniiidariis    muncribus  occupabant  universos 
presbyleros  cardinales.  Debcri  autcm  Damaso  hanc 
p.irtilionem  episcoporum,  et  presbyterorum  sacris 
opcrantium  per  hebdomadae  circulum  in  basilicis, 
arguere  possumusexcnuntiatisinejus  Viia  perAna  • 
slasium,  ubiait  ,//«/>*.  54): «  Hic  cunstituit  ut  psalini 
diu  noctuque(Uinercniur  pcr omnesc«cIesias.  (^ui boc 
priecepit  presblyeriseiepiscopis,^vftl^v^>\'ib&\vt,\\vb.  > 


im 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4076 


Ut  quintum  septenarium  subleji^ereDt  setate  pro-  A  tii  extra  muros  via  Tiburtina ;  tum  ita  prosequitur 


xima  Roiftani  ponlifices  suasil  quinta  sedes  palriar- 
chalis  quatuor  superioribus  addita  per  concilium 
Chalcedonense  ;  cui  quinta  basilica  Roniie  utassi- 
gnaretur  priora  exempladeposcerevidebantur.  Recte 
cum  processisset  universitatis  symbolum  in  septe- 
nario  numero  demonstrari,  tam  in  presbyteris,  ac 
titulis  urbanis,  quam  in  diaconis  regionariis,  visum 
est  congrue  adhibendum  septenarium  etiam  in  de- 
lectu  episcoporum  finitimis  ex  oppidis,  et  coloniis, 
quos  praesules  jam  pridem  vidimus  astare  consiie- 
visse,  a«:  prxsto  esse  Romano  pontifici :  id  etiam 
indicante  sexlo  canone  concilii  Nicaepi.  Hunc  vero 
numerum  episcoporum  maxime  commendari  com- 
plures  colligunt  ex  Asianis  septem  a  Joaniie  nume- 
ratis  Apocalypseos  capite  primo.  Illorum  aliquot 
etiam  quarto  saeculo  diebus  Dominicis  consuevisse 
prxcipuis  in  basilicis  Romanis  sacrum  facere,  et 
eulogias  transmittere,  seu  fermentum  ad  presbyteros 


((  Cur  autem  hoc  ita  constituerint  veteres  Rco 
mani  ponlifices  cum  mults  traduntur  caus<e,  tam 
illa  potissimum,  quodha:  quinque  sedes  patriarcb- 
les  pro  quinque  praecipuis  orbis  Christiani  patriar- 
chis  honoriscausa  antiquitusdesignataedicuntor,  et 
Lateranensis  quidem  utpote  caeterarum  omnium  pri- 
marla  pro  pontifice  Romano,  Sancti  Petri  pro  Gaiis- 
tantinopolitano,  Sancti  Pauli  pro  AIexandrino,Saii€- 
t£  Mariae  Majoris  pro  Antiocheno,  et  Sancti  Laoreih 
tii  extra  Muros  pro  Hierosolymitano.  Ita  fiebat,m 
quoties  eos,  vel  ad  generalia  concilia,  vel  ad  alu 
Christianae  religionis,  seu  propriarum  EcclesiaraB 
negotia  obeumia  ad  Urbem  se  conferre,  in  eaqoe 
morari  contingeret,  suas  qnisqueaedes,  SDamqne  Er 
clesiamquasi  propriam  sedem,  acin  soa  qnodam- 
modo  provincia  positam  haberet ;  qua  ex  re  Incrt- 
dibile  dictuestquantumdi,£;nitatis  a(  iue  ornameBti 
ad  Romanam  Ecclesiam  perveniret,  quae  speciem  ea 


hebdomadarios,  colligimus  ex  Anastasio  in  Vita  Si-  3  ratione  vere  gubernantis  omnia,  et  orbi  ChristiaBO 


ricii  {nwn.  o5) :  a  Hic  conslituit,  ut  nullus  presbyter 
missas  celebraret  per  omnem  hebdomadam,  nisi 
consecratum  episcopi  loci  designati  susciperet  de- 
claratum  quod  nominaturfermentum:  »  quoscilicet 
indicio  nexus  ille  communioni  presbyterorum  cum 
episcopodiligentiusetevidentiuscustodiretur,quem 
eodem  quarto  saecuio  Siricii  praeceperat  observari 
Melchiades,  paulo  antequam  basllicae  construeren- 
tur  a  successore  Silvestro,  ita  scribente  Anastasio 
in  ejusdem  Vita  (num.  33) :  «  Hicfecit,  ut  oblationes 
consecratae  per  ecclesias,  ex  consecratu  episcopi 
dirlgereniur,  quod  declaratur  fermentum :  »  quae 
verba  ita  exponit  Altaserra :  «  A  Melchiadedecretum, 
ut  fermentum,  id  est  panis  fermentatus  benedictus 
ab  episcopo  vice  eulogiae  mitteretur  per  ecclesias  in 
symbolum  communionis:  »  et  iilustrantur  nitidius 
ex  litteris  Innocentii  primi  ad  Deeentium  suo  loco 
afferendis  cum  ejusdem  Altaserrae  notis  in  Viiam 


universo  praesidentis  pulcherrimam  referebat.  Qiub* 
doquidem  omnes  quatuor  mundi  plagse^  in  qnataor 
hujusmodi  basilicis  eieganterexpressae,  Ortusfide- 
licet  et  Occasus,  Meridies  atque  Septentrio  illiis 
auctoritati  ac  potestati  sese  subjicere  videbantBT. 
Quod  quidem  ex  antiqua  pictura,  quae  olimin  Ule> 
ranensipatriarchiohisexpressasimulacrisvisebatBr, 
luculenter apparebat.  Caeterum  omnino  constat  iater 
has  palriarchales  basilicas  obtineri  prlncipem  locon 
a  basilica  Lateranensi,  quse  Romanse  Ecclesiae  typoai 
gerit ;  ipsa  est  enim  Romanorum  pontificnm  sedes, 
qui  in  patriarchio  juxta  eam  exstructo  per  anooi 
mille  et  viginti  quinque,  plus  minus,  perseveraotcr 
resederunt,  hoc  est  a  sancto  Sylvestro  papa  nsqoc 
ad  Clementem  Quintum,  qui  Romanam  curiamin 
Gallias  Avenionem  transtulit.  Ad  haec  cum  basiiicz 
Lateranensis  tantu  sit  dignitas  et  majestas,  septen 
Episcopifinitimarum  Urbi  civitatum  fuerant coosti- 


Siricii.  Tradit  enim  ibidem  Innocentius,  die  Domi-  />  tuti,  ut  singulis  hebdomada^  diebus  cum  pneseote, 


nica  in  Ecclesia  Romana  per  tiiulos  Urbanos  mitti 

consuevisse  fermentum  ab  episcopo  benedictum, 

quia  presbyteri    propter   plebcm  sibi  commissam 

convenire  secum   ipsa  die  minime  poierant :  mitti 

autem  per  parochias  (hoc  est  vicinas  dioeceses)  non 

oportere,  quia  nec  longe  portanda  sunt  sacramenta. 

Unde  satis  colligimus,  cur  in  basilicis  pairiarchali- 

bus  episcoporum  finitimorum  ministerio  diebusDo- 

minicisutendum  esse  censuerint  Romani  pontifices 

Innocentii  decessores:  atque  ita  coaluerint   vices 

hebdomadariaeeorumdem  episcoporum  in  memora- 

tisbasiliciscum  vicibus  presbyterorum  per  reliquas 

hebdomadae  ferias  ibidem  exercendis:  et  cur  aucto 

post  Innocentium  I  numcro  basilicarum  partriarcha- 

lium  quinta;  adjeclione,  viccs  hebdomadariie  35  per 

sepienariumepiscoporumnumerumcum^presbyte- 

ris  complerentur.  Unde  in  codicibus  aliquot  Anasta- 

sianisirrepsitinordinationesCIetinumernspresbyte- 

ri»rum35,  assumptuslocosummaeparisposteriuscon- 

stitutaeexlepiscopis,  et28presbyieriscardinalibus.  j)  episcopos  cardinales  de  basilica  Lateranensi' scri- 


tum  etiam  absente  pontifice  super  aram  ejnsmaxi- 
mam  divina  mysteria  |)er  vices  singuH  celebrareot, 
aut  certe  pontifici  celebranti  ad  constitutos  solea- 
niores  anni  dies  assisterent.  Ut  autem  septemsaot 
hebdomadae  dies,  qui  ea  evoluta  denuo  recurfoot; 
ita  septem  episcopi  electi  fuerant,  qui  hebdomadan 
celebrando  explerent,  et  ministerium  de  integroea 
circumacta  rite  obirent,  atque  inde  potissimum  fac- 
tum  est,  ut  ii  septem  episcopi  cardlnales  sintappel- 
lati.  Horum  porro  institutioantiquissimaest,  eteoin 
apud  Bibliothecarium  in  Vita  Stepbani  papae  lY,  qoi 
et  Tertius  dictus  est,  creatusque  pontifex  annosalih 
tisseptingentesimosexagesimooctavo^haeclegnntor: 
Hic  constituit,  ut  omni  die  Dominico  a  septem  episcffii 
cardinalibus  hebdomadariis  qui  in  ecclesia  SsKti 
Salvatoris  observant  missarum  solemnia^  super  aitirt 
divi  Petri  celebraretur  et  Gloria  in  excelsis  Deo  ca»- 
tarettir.  » 
«  Accedit  auctoritas  cardinalis  DamianL  goi  ad 

•  ^  ^    *   mt^  0^    ^  11«.  'I*  T  M  •  • 


Quae  hactenus  adnotavi  de  numero.  et  incrementis 
Romani  presbylerii,  ac  de  imagine  hierarchiae  per 
universam  Christi  Ecclesiam  florentis,  apud  Roma- 
nam  conspicienda,  audire  praestat  magna  ex  parte 
collecta  a  cardmali  Raspono  libro  i  de  basilira  et 
patriarchio  Later:^nensi  cap.  3.  non  minus  docte 
quam  eleganter.  et  comprobata  tum  ab  ipso,  tum 
a   Panvinio   scripiis    atque  auctoritate  majorum. 

Ostendit  igitur  (indicante  id  libro  Provinciali 
Romanae  Ecclesiie  ex  apostolicae  Camerae  scriniis 
produclo)  veteres  Romanos  pontifices  constituisse 
quinque  majores,  ac  praestantiores  in  urbe  Roma 
ecclesias,  qu%  patriarchatium  nomine  censerentur : 
nempe  hasilicam  Salvaloris;  ad  Lateranos;  Sancli 
Petri  apostoli  in  Vaticano  ;  Sancti  Pauli  via  Ostiensi 
extraUrbismoenia;  Liberianam,seuXistipapaeinEx- 
quiliis,  quae  Sanctae  Mariai  ad  Pnesepe  ac  Majoris 
nomen  obtinuit;  elbasilicamSS.  ^tephanietLauren- 


bens  hiec  habel :  Uinc  est,  quod  ipsa  ecclesia  eixtlr 
lentionbus  prx  cxttris  totius  Urbis  ecclesiis  nitUur 
privilegiiSy  sed  et  mysticis  etiam  institutaj  atque  disjiO- 
sita  non  ambigitur  sacramentis.  Nam  ut  de  pluribus 
pauca  perstringam,  Lateranensis  ecclesia  sicut  Scl" 
vatoris  est  insignita  vocabulo,  qui  nimirum  omnim 
caput  esi  eleetorum  ;  ita  matei\  vt  quidam  npex,  (K 
vertex  est  omnium  pcr  orbem  ecclesiarum.  Hsecs^i'^ 
cardinales  habet  episcopos,  quibus  solis  post  apositoli' 
cum,  sacros  sanctum  illud  altare  Ucet  accedere,  ac  dt- 
vini  cidtus  mysteria  celebrare^  »  etc. 

a  Inter  hos  autem  septem  episcopos  per  vices  hu- 
jusmodi  offioium  ita  partitum  erat,  ut  Ostiensi  dies 
Dominicns,  sequentis  feriai  episcopoSilvaec  andids. 
qui  urbi  Leoninx,  tanquam  propriae  dioecesi  pra^^i' 
debat,  moxPorluensi,  qui  TransiyberinamUrbis  re- 
^ionem  episcopali  auctoritateadministrabat.  ac  c^ 
teri  deinceps.    Sabinus  videlicet,  Praenestioosque 


1077 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  CLEMENS. 


1078 


ac   Tusculanus.   ac  denique  Albanus,  qui  omnes  A  sertim  Eugenii  Quarti  quindecima,  el  Sixti  Quinti 


eti^m  exstant  hodieque,  praaer  episcopatum  Silvae 
Gaodidae,  qui  obejus  oppidi  infrequentiamcum  Ec- 
clesia  Portuensi  auctoritate  Callisti  Secundi  coaluit, 
eademque  de  causa  Osiiensi  deinde  Ecclesiae  sub- 
venlum  est  unilis  eidemab  Eucenio  TertioVeliiris. 
lo  haceadem  Lateranensi  basilica,  qui  rem  divinam 
facerent,  oflScia  divina,  horasque  canonicas  persol- 
verent,  ii  olim  erant  prior  et  canonici  Sancli  Au- 
gustiui.  Dein  hupc  munia  «)bivepuntarchipresbyteret 
saecalares  canonici  cum  beneficiatis,  capellanis,  cle- 
ricis,  cantoribus,  etaliis  ministris  quos  Bonifacius 
|>apa  Octavus  canonicis  reguiaribus  ejectis  suflfecit, 
ul  infra  dicemus.  Exstat  in  archivio  Laieranensi 
aulographum  lillerarum  Anastasii  Quarti  datum  de 
aono1154,  ubi  multahabenturderaiioneinserviendi 
Lateranensi  Ecclesiae,  quae  referenda  necessario 
suntadeaquaedicimusdecardinaliumepiscoporum 
celebratione,  qua;  libet  hic  subjicere :  Ad  suggestio- 


quinquagesima,  quae  universam  Sacri  Collegii  sum- 
mam  septuagenario  numero  capitum  definivit,  quo- 
rum  sex  episcopi  cardinales.  Quinquaginta  presby- 
teri,  diaconi  vero  quatuordecim  crearentur.  Tam 
Eugeniana,  nihil  de  numero  definiens,  quam  Sixtina 
sic  eum  determinans,  diserte  docent,  in  quacunque 
numeri  varietate  pro  temporis  opportunitate  a  deces- 
soribusordinata,  sacerdotale  hoc  synedrium  princi- 
pisomniumEccIesiaespecimenexhiberctam  praestan- 
tissimi  virorum  coetus  in  populo  verum  Dei  cultum 
professo  apud  Synagos:am,  quando  sub  Moyse  ejus- 
que  legiiimis  successoribus  apostolicae  Ecclesiae 
Christi  figuram  praetulit,  quam  coelestium  ordinum 
hierarchiae,  cui  altera  ex  parte  respondet.  In  ea 
constituiione  Sixtus  duplicavit  numerum  presbyte- 
rorum  ac  diaconorum,  a  Petro  et  Cleto  institutum  -, 
cum  presbyleros  quinquacinta.  diaconos  quatuor- 
decim  legt   mandaveriL   Numerum  quoque  trium 


nem  auctontate  fratrum  nostrorum  cardinalium  epis-  yt  episcoporum,  quem  in  Petroexhibet  Bibliothecarius 


eoporwn  sancimus,  ut  eadem  ecclesia  tanquam  prin^ 
cipalis  mater  et  domina,  omnino  libera  sit  et  nulli 
penitus  nisi  soli  Romano  pontiflci  sit  subjecta,  atqut 
adem  episcopi  salubri  providentia,  veluti  cooperatores, 
et  vicarii  nostri  ipsius  venerabilis  hasilicaB  utilitati 
et  honestati  provideant.  Et  paulo  inferius.  Forro  ce- 
W}rantibus  ibidem  episcopis  sacra  missarum  solemnia, 
cum  clericalibus  tunicis  praesentes  sitis,  cantum  im^ 
ponatis,  atque  ex  vobis  presbyterum,  diaconum,  sub- 
di(iconum,  atque  acolytum  semper  providere  curetis. 
Dein  unumquemque  praedictorum  cardinalium  epi' 
tCQporumy  qui  sunt  in  principalis  altaris  servitium 
deputati,  semel  in  hebdomada  de  observantia  regulse, 
6lC-  per  ipsos  vtce  nostra  emendari  statuimus,  etc. 
«  At  caeteris  patriarchalibus  templis  ministri  sep- 
tem  erant  assign^ti,  non  episcopi  tamen,  sed  pres- 
b^teri  cardinales,  qui  universi  erant  octo  supra 
viginti ;  hunc  siquidem  numerum  conficiunt  quatuor 
aeptenaria,  cum  enim  hae  basilicae  essent  minoris 


duplo  majorem  reddidit  :  referens  suminam  70 
totiusCoIIegii  ad  parem  seniorum  numerum  a  Moyse 
allectum  ('ivinojussu  ad  onera  principatus  secum 
ferenda  ;  ut  illuslri  figurae  universalis  Ecclesiae  jam 
tum  praemissae  in  Judaeorum  gente  catholicae  nostrae 
veritas  perpetuo  responderet.  Manet  igitur  Petri 
consilium  in  multiplici  disciplina  a  successoribus 
nunquam  dimissum,  tum  ostendendae  Christianae 
hierarchiae  summo  ejusdem  antistiti,  et  capiti  hac 
in  Romana  Ecclesia  trium  ordinum  per  collegium 
connexxet  indicatse  ;  tum  declarandi  symboli  uni- 
versitatis,  mysticoinnumerosempersignificatae,sive 
pervicessacerdotales25modo  in  presbyteris  iteratas, 
sive  per  septenaria  in  hebdomadariis  partitionibus 
servata  tam  in  presbyteris  28  quam  in  episcopis  7, 
eo  quo  diximus  modo  (quae  vigere  censenda  est  etiam 
in  contracto  ad  senarium  numero,  adhuc  cum  ipso 
pontificemaximoomniumcapiteseptenariumconsti- 
tuente) :  ncn  discrepantibus  ab  hoc  symbolo  etiam 


dignitatis,  quam  basilica  Lateranensis,  cui  deser- ^  diaconiscardinalibus,  duplicisseptenarii  summam, 

^£  :^lk^    ^A^  •.  •  ••  I  ••  ««I  A  !•  A  ■•  -A^  «.•^•*_        «  w^AA ..        ^L         :IIS..  _        /^  A.  m^ 


viebant  episcopi  cardinales,  ideo  habebant  cardina- 
les  presbyteros,  ad  quos  viginti  octo  Romanae  urbis 
tltaii  pertinebant,  de  quibus  titulis.  ac  de  cardina- 
llum  origine  Honuphrius  Panvinus  accurate  atque 
erudite  scripsit.  » 

Licet  haec  suflQcere  videantur  ad  illustrandum 
textum  Bibliothecarii  et  utrumque  numerum  25 
et  35  in  diversis  codicibus  consignatum;  attamen 
Intempestiva  fore  non  judico  pauca,  qua^  addenda 
sunt  de  postremis  incrementis  numeri  presbytero- 
rom,  ac  diaconorum  cardinalium  Romanae  Eccle- 
81»,  ut  evidentius  constet,  in  hac  designatione 
principum  sanctuarii  perinde  ac  in  alia  qualiter 
vetustiori,  eosemper  consilio  usos  Pelri  successores, 
iit  imaginem  totius  ecclesiasticx  hierarchiae  spec- 
tandam  exhiberent  fidelibus  in  Romano  ponlifice, 
una  cum  suo  urbano  presbyterio,  sive  sacro  collegio, 
ex  iisdem  sanctuarii  principibus,  episcopis,  pres- 
byteris,  diaconis  cardinalibus  constituto.  Id  vero 
perspicuum  fit  ex  pontificiis  constitutionibus,  prae- 


tum  diu  ante,  uti  Sixtus  narrat,  tum  ab  illius  Con- 
stitutione  complentibus. 

CIACONII. 

Linea  4.  —  Hic  ex  praecepio  B.  Petr.  triginta 
quinque  presbyteros  ordinavit.  Cletus,  praecipiente 
B.  I^etro,  cum  coepiscopus  et  coadjutor  ejus  esset, 
viginti  quinque  presbyteros  ordinavit  in  urbeRoma, 
et  sub  ejus  pontificatu  secunda  a  Domitiano  impe- 
ratore  in  Christianos  persecutio  suscitata,  in  qua 
Nereus  et  Achilleus  relegati,  martyrium  passi  fuere. 
Et  demum  sanclissimus  pontifex  cum  sedisset  in 
pontificatu  annos  1i,  menses  7,  dies  2,  ab  eodem 
Domitiano  martyrio  coronatus  est  vi  Kal.  Maii. 

PAGII. 

Llnea  4.  —  Ex  prxcepto  B.  Petri  35  presbyteros 
ordinavit.  Ex  praeceptoS.  Petri  viginti  quinque  pres- 
byleros  ordinasse  in  urbe  Roma  dicitur  m  libro 
Pontificali,  id  est  Urbem  in  totidem  parochiasdistin- 
xisse. 


IV.    8ANCTUS   CLEMENS. 

ANNO   GHRISTI   93,    DOMITIANI  IMP.  10. 


4  Clemens,  natioiie  Romanus,  de  regione  CcBliomonte  *  ex  patre  Pausti- 
no,  sedit  annos  ix,  inenses  ii,  dies  x  ^.  Fuit  autem  temporihus  Galbx  et 
Vespasiani  <^,  a  consulatu  Trajani  et  Italici  usque  Vespasianum  ix  et  Titum  ^.  Hic 

NOTUL^  MAROINALES    FABROTTI. 

a   B.   raRlii    montis.  i>  B,  m.  6,  d.  6.  ^B,  Domitiani,  Nervae  et   Trajani.  d  B.  et  Glabrionis  usque  ad 
Trajani  UI  et  Frontonis  III. 


1079 


ANA^TASII  BIBLIOTHECARIl 


4080 


dum    multos   libros   zelo   fidei   Christiaaee    relig^ioiiis   ascriberet,   martyrio   corona- 

5  tur.  a  Hic  fecit  septeni  regiones  dividi  notariis  fidelibiu  FcclesuB,  qui  gesta  mar- 

tyriim  sollicite  et   cnriose  unusquisque  per  regionem  suam  diligenter  perqnire- 

rent.    Hic    fecit    duas    epistolas,   quae    Catholicae  *»  nomiaantur.    Hic    ex    precepto 

beati    Petri    suscepit    Ecclesiam    et    pontificatum    gubernandum  «  sicut   ei    fuerai 

a    Domino    Jesu    Christo     cathedra    tradita    vel    commissa.     Tamen     in    epistola 

10  qu8B  ad  Jacobum  scripta  est,  qualiter  ei  a  beato  Petro  commissa  est  Ecclesia,  re- 

peries  ^.   Ideo  Linus  et  Cletus   ante   eum  conscribuntur,  eo  quod  ab  ipso  Princi- 

pe    apostolorum    ad    ministerium    sacerdotale    exhibendum    sunt    episcopi    ordina- 

ti.    Hic  fecit    ordinationes  duas   per  mensem   Decembrem  :  preshyteros    x,   rfia- 

conos   II,    episcopos  per    diversa   loca   ix.    Ohiit   martyr   anno    Trajani   ra,   q%i 

15  etiam   sepultus  est  in   Griecia,  «  viii  Kalendas  ^  Becemhris,   et  cessavit  episcopa- 

tus  dies  XXII ». 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 

Clemens  annis  9,  mensib.  11,  diebus  12.  Fuit  temporibus  Galbae  et  Vespasiani,  a  con- 
sulatu  Trachali  et  Italici,  usque  Vespasiano  vii  et  Tito. 


NOTUL^   MARGINALES   FABROTTI. 

»  Vide  Baron.  ad  ann.  98.  ^  C,  canonicae.    Vide  Bar.   ann.  95.  ^  Bcclesiae  gubernandae    pontil- 
calum.  ^  Quod  in  epistola,  etc.  reperietlir.    Vide  Baron  ad  ann.  69  e  Vide  Baron.  MartyroL  d.  2j  Jfo- 


vemb,  ^  C,  l\  Kal.  g  B.,  plures  menses  et  dies. 


VARIiE  LECTIONES. 


Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri. 

Num.  4,  lin.  3,  B,  Tragali  et  Italici.  lin.  i.  B,  et 
Ghristianae  relig.  lin.  13,  B,  hic  fecit  duas,  etc. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano. 

Lin.  3,  a  cons.  Tragali.  Reu.  et  M.  ibid.,  usque 
ad  Vespas.  ix  et  Titum.  Hic  fecit  vii  regiones,  lin. 
8.  s.  Ecciesiae  pontiflcatum  gub.  lin.  9.  com.  quod 
epistola,  quse  ab  eodem  Glemente  ad  Jacobum  epi- 
scopum  Hierosolymorum  scripta  est.  lin,  10,  comm. 
sitEccl.  pleniusreperitur.  Ideoautem  Linus.  lin.  13, 
(liac.  2  lin,  14,  loca  15.  Qui  dum  multos  libros  zelo 
Ghristianae  fldei  religionis  ascriberet,  martyrio  co- 
ronatus  est  sub  Trajano,  et  sepultus  in  Graecia  xix 
Kal.  Dec.  et  cess.  ep. 


Ex  altero  codice  Thuano. 


Lin.  3y  usque  Yespasiani  IX  etTiti.  lin,  5,  hicfecil 
VII  regioneSf  et  divisit  not.  lin.  6,  perquireret.  Itn.  8, 
suscepit  Ecclesix  pontiflcatum  gubernandae.  lin.  11, 
ideo  propttrea  L.  lin  13,  diaconos  2.  Hn.  44.  Tra- 
jano  3,  q.  etiam  s.  est  in  Gr.  viii  K.  D.  Tanc  cessa- 
vit  ep.  d.  21. 

Apud  Holstenium  et  Schelestratium. 

Lin.  3,  Vatic,  Flor.  duo  et  Coss.,  Tragali.  /«1.5 
Cassin.,  et  divisit.  Lin.  cad.  Flor.,  Ecclesiae  pontifical 
tum.  Lin.  14,  Trajani  III.  Intelligitur  tertius  consu- 

latus. 


mTM  VARIORUM. 


A  SGHELESTRATE. 


Plura  in  Glemente  narrat  auctor  Libri  Pontiflcalis, 
quae  aliunde  quam  ex  secundo  catalogo  desumpta 
sunt,  neque  id  ipsum  occultat:  nam  qux  de  Gle- 
mentis  pontiflcatu  refert,  ex  epistola  Glementisad 
Jacobum  se  desumpsisse  affirmat.  Quamvis  autem 
epistola  illa  suppositiiia  sit.  anliquissima  lamen  est, 
et  Ruflni  aetatem  superat,  jamque  a  tertii  sseculi  flne, 
aut  initio  quarti  sub  Glementis  nomine  circumfere- 
batur.  Quae  autem  in  Glemente  tradunlur  in  ediiione 
Anastasii,  in  Petro  exhibentur  a  duobus  codicibus 
Florentinis,  Gassiniensi,  utiet  Mazarino,  Thuanoet 
altero  Marquardi  Freheri. 

MOT/E    IN   CATALOGOM   LIBCHIANUM. 

Clemens  tertio,  Gletus  quarto  loco  ponunlur;  qua 
veroratione,ignoratur:cumcanonmissdetraditionem 
Ecclesiae  Romanae  his  verbis  exhibeat:  Lini,  Cleti, 
Clementis.  —  VV.  GG.  Henscheniuset  Papebrochiusin 
editione  catalogi  Felicis  IV  Glementem  ante  Glelum 
exhibuerunt,cumtameninms.  codicereginiPSueciai, 
quem  pluribus  mensibus  penes  me  habui,  et  ex  quo 
prima  hujus  catilogi  editio  fiicta  est a  pnrfatis  viris, 
Gletus  ordine  tertius,  et  Glemens  ordine  quar- 
tus  exhibeantur.  Eodem  autem  modo  exhibetur 
Gletus  in  ms.  in  codice  Golberlino,  ex  quo  Ba- 


Alnzius  in  notis  ad  me  missis :  Cletus  ponitur  (otf 
Clementem. 

ALTASERRA. 

Linea  5.  —  Hic  fccit  septem  regiones  dividi  mtarui 
fidclibus  Ecclcsix  qui  gesta  marlyrum  soUicite  et  eu- 
riose  unusquisque  per  rcgionem  suam  diligenter  ftf' 
quirerent.  A  Glemente  pontiflce  notarii  per  sept^ni 
regiones  Urbis  dispositi,  qui  gesla  martyrum  scribe- 
rent,  et  in  acta  Ecclesiae  referrent.  Notarii  ennt 
scriptores  qui  celerrime  per  nctas  scribebaot.  De 
quibus  Martialis  libr.  xiv,  epigr.  208: 

Ciirpant  verba  licet,  manus  csl  velocior  ilHs : 
Nondiim  lingua  suum,  dexlra  peregit  opas. 

Inde  dicti  nolirii,  quod  per  notas  quae  atyXadicon- 
lur,  celeritalis  causa  scriberent.  Augustin.,deDor- 
trin.  Christiana  libr.  ii,  cap.  ^6  :  a  Ex  eo  genere 
sunt  etiam  notx,  quas  qui  didicerunt,  propriejaffl 
notarii  appellantur.  »  Hocgenerescriptorum  passim 
usi  sunt  veieres.  Hieronym.  in  Isaiam  cap.  xni  in 
Prolog  :  «r  Dictamus  haec,  non  scribimus,  currente 
notariorum  manu  currit  oratio.  »  Idem  ad  Alipiumel 
Augustin :  ((  Si  autem  Dominus  vii.';n  tribuerit,  el 
nolariorum  habuerimuscopin  :\  pauris  lucubralio- 
.3  nibus  respondebimus.  » Idem  .tci  Augusiin. :  «  Gran- 
^  dem  Latini  sermonis  in  ista  proviucia  notariorum 
patimur  penuriam.  »  Idem  genus  scriplorum  majori 


1081 


HISTORIA  DE   VITIS  ROM.  PONT.  —  S  CLEMKNS. 


1082 


sumpiu  conducebatur.  Idem  advers.  Yigilantium  :  A 
<r  Parce  saltem  nummis  tuis,  quibus  notarios  iibra- 
riosque  conducens,  eisdem  et  scriptoribus  uteris,  et 
fautoribus.  »  Ecclesia  Romana  suos  habuitnotnrios, 
qui  gesta  martyrumexciperent.  Prseter  bunc  locum 
Anastasius  in  Antero  :  a  Hic  gesta  martyrum  dili- 
grenter  a  notariis  exquisivit,  et  in  Ecclesia  recon- 
didit.  »  Eorumdem  munus  fuit  notitiam  Ecclesiae, 
id  est  omnia  gesta  Ecclesiae  conficere.  puta  donatio- 
nes,  permutationes  rerum  Ecclesiae,  manumissiones 
servorum  Ecclesix,  et  caetera.  Anast.  in  Juiio  :«rHic 
constitutum  fecit,  ut  notitia,  quaeomnibus  pro  fide 
«!cclesiastica  est,  per  notarios  colligeretur,  et  omnia 
monumenta  in  Ecclesiam  per  primicerium  notario- 
rum  confecta  celebrarentur,  »  etc.  Erant  quatuor  de- 
cim  regiones  Urbis,  quae  a  Clemente  in  septem  con  • 
tractae,  et  singulis  i  npositi  notarii,  qui  martyrum 
gesta  exciperent.  Inde  dicti  sunt  notarii  regionarii. 
Anastas.  in  Adriano  :  cc  Domnus  Paulus  papa 
eum  clericari  jussit,  quem  notarium  regionarium  q 
in  Ecclesio  constituens,  postmodum  eum  subdiaco- 
num  fecit.  » 

Linea  15.  —  SepuUus  est  in  Grxcia.  Clemens  Ro- 
manus  pontifex  in  Graecia  sepultus,  hac  occasione, 
quod  in  persecutione  Trajani  in  Cbersonesum 
relegatus,  anchora  collo  illigata,  in  mare  praeceps 
missus,  inde  corpus  ejus  Romam  translatum 
Nicolao  I  pontifice,  de  quo  Martyrolog.  Rom. 
Nov.  23  ;  Gregore.  Tur.,  ae  Glor.  martyr.,  cap. 
35,36. 

BENCINL 

Linea  4.  —  J)um  multos  libros.  Consarcinator 
hujus  Vitae  plura  inseruit  desumpta  ex  pseudepi- 
graphisS.CIementis,  uti  est  de  ejus  electione  facta  a 
S.  Petro  ex  epistola  subClementis  npmine  vulgata  ; 
ita,  etde  libris,  quos  plurimosscripsisseadnotavtt, 
dum  uti  Clementis  forsitan  recognoscit  recogni- 
tionum  libros  decem,  in  quibus  personatus  Clemens  q 
alioslibrosedidissecommemorat.duminlibropriori 
scribit  se  librum  edidisse  de  vero  Propheta  in  libro 
i\i,  de  Prxfinitione  Dei :  in  quinlo  alios  decem  reco- 
gnitionum  libros.  Vide  Cotelerium  de  Patribus  aposto- 
licis. 

Linea  eudem.  —  Martyrio  coronatur.  In  Domitiani 
persecutione*  de  qua  haec  Brutus  scriptor  velustissi- 
mus  laudatus  in  chronico  Alexandrino.  «  Brutus 
narrat  magnam  Christianorum  copiam  ad  14  Domi» 
tiani  anno  sublatam  et  martyrio  aifectam.  »  In  utra- 
que  itaque  priori  persecutione.quam  moverunt  Nero 
et  Domitianus,  magna  multitudo,  et  magna  copia 
martyrum  coronatur,  ut  de  priori  dixerat  Tacitus, 
etBrutus  de  posteriori.  Hinc  etiam  convellitur  nu- 
perum  de  paucitate  martyrum  primitivae  Eccle- 
six  commentum,  dum  utrique  imperatores  post 
motam  persecutionem  non  dlu  viventes,  magnam 
tamen  Chrislianorum  lanienam  fecere ;  majorem, 
qui  diuturniori  lempore.acundique  Christiana  reli-  y. 
gione  propagata,  viventesinChristianosexarserunt.  ^ 
De  qua  etiam  Lactantius  de  mortibus  Persec.  c.  3, 
pag.  50 :  ff  Post  hunc  (Neronem  nempe)  interjectis 
aliquotannis  alter  non  minus  tyrannus  oriusest, 
qui  cum  exerceret  invisam  dominationem,  subje- 
ctorum  tamencervicibus  inrubavit,  quamdiutissime 
tutusque  regnavit,  donec  impias  manus  adversus 
Deum  tenderet.  Postquam  vero  ad  persequendum 
justum  populum  instinctu  daemonum  incitatus  est, 
tunc  traditus estin  manus  inimicorum,  luit  poenas  » 
Brevi  intervallo  durasse  observavit  Tertulliianus  in 
Apolog.  c.  5 :  a  Tentaverat  et  Domitianus  portio  Ne- 
ronis  de  crudelitate  ;  sed  quia  et  homo,  tacile  coe- 
ptum  repressit.  restitutis  etiam  quos  relegaverat.  » 
Clemens  in  persecutionis  fervore  relegatus,  nequil 
tamen  uti  principis  indulgentia,  cum  ante  promul- 
gationem  martyr  obierit. 

Linea  5.  —  Mtariis.  Prior  ecclesiasticorum  nota- 
riorum  mentio,  qui  deinde  in  conciliorum  actis  ex- 


cipiendis,aliisquechartisecelesiasticisconficiendis, 
celebres  evaserunt.  Romae  praecipue,  ubi  eorumdem 
pondus  exindeeruitur,  quod  eorum  praesidens,  pri- 
miceriusnotarioriumdictur.summxeratdignltatis, 
ac  sede  vacanie  ipsi  concredita  cura  Ecclesiae  una 
cum  archipresbyiero  et  archidiacono.  Septem  de- 
legit  Clemens,  ut  acta  et  gesta  martyrum  conscri- 
berent,  notantes  nom*^n.  tormenta,  dicta,  ac  tandem 
sententiam  judicum.  Huic  solliclludini  motivum 
dederesacerdotum.  aliorumque  pravorum  hominum 
in  Christianos  confictae  criminationes,  quibusi^hri- 
stianaminstitutionem,  uti  superstitionem  exitiabilem 
disseminabant,  aliaeque  calumniae,  quas  recenset  et 
diluit  in  Apologetico  Tertullianus.  Recensere  porro 
martyrum  gesta,  opportunum  efat  remedium  ad 
retundendam  calumniantium  proterviam  ;  ex  dictis 
etenim  factis,  et  mirabili  in  perferendis  tormentis 
patientia,acfortitudineinnocuaChristianorumvita, 
et  religionis  perfectio  relucedat.  Institutio  optime 
cessit  religioni,  dum  acta  ubique  perlata  et  recitata 
splendorem  Christianitatisauxerunt,  adeoutChri- 
stiani  de  recensitis  triumphis  veluti  de  censihgloria- 
rentur.  UndeTertullianus  deCor.  mil.  ad  hos  inspi- 
ciendos  fidoles  hortatur :  «r  Habes  tuos  census,  tuos 
fastus,-  nihil  tibi  cum  gaudils  saeculi,  imo  contra- 
rium  debes.  »  De  horum  fastorum  lucubrationibus 
luquiturPontius  S.  Cypriani  diaconus,  dum  causam 
scriptionis  expendit,  qua  acia  S.  martyris  conscri- 
bere  voluit,  et  initio  operum  S.  Cypriani  ita  loqui- 
tur  :  a  Cum  roajores  nostri  plebeis  et  caiechumenls 
martyrium  consecutis  tantum  honoris  pro  martyrii 
ipsius  veneratione  dederint.  ut  de  passionibus 
corum  multa,  aut  ut  prope  dixerim,  pene  cuncta 
conscripserint,  ut  ad  nostram  notitiam,  qui  non- 
dum  nati  fuimus,  pervenerint.  d  Unde  omnium 
indiscriminatim  martyrum  gesta,  etsi  de  plebe, 
etsi  tantum  essent  catechumeni,  describebantur. 
Haec  porro  avide  a  fidelibus  legebantur,  qui  de  no- 
bilioribusagonibus  per  mutuas  epistolas  fiebant  cer- 
tiores,  et  acta  ab  una  Ecclesia  excepta,  ab  eadem 
viciniori  transmittebantur,  et  ab  ista  aliis.  Circa 
hanc  consuetudinem  haec  leguntur  in  epistola  en- 
cyclica  Smyrnensis  Ecclesise  de  martyrio  S.  Poly- 
carpi  :  «  Quae  vos  postquam  arceperitis,  rogamus 
ut  ad  fratres  ulterius  positos  epistolam  transmitta- 
tis,  qjod  illi  Dominum  benedicant.  x>'Hisverogestis 
suam  ecclesiasticam  Historiam  illustravit  Eusebius, 
ut  ipse  non  semel  testatur. 

Linea  eadem.  —  Fidelibus.  In  electione  notario- 
rum  commendat  et  «xigit  Clemens  fidelitatem  ac 
sinceritatem,  ouae  erant  necessariae,  et  ad  fidelium 
fidem  roborandam,  et  ad  retundendas  in  Cbristianos 
conflatas  criminationes.  Fidelitatis  requisitum  spe- 
cialiter  in  notariis  animadversum  docet  (^ypriani 
epist.  37,  epistola  data  Clero  Carthaginensi,  dum 
laudat  Tertulluro  diaconum  notarium,  quem  fidelia- 
5imu?7i  appellat.  Loquensenimde  officiis  praestandis 
martyribus  sive  in  carcere,  sive  gloriosis  ob  con- 
summatum  martyrium,  sic  de  Tertullo  :  a  Denique 
ut  dies  eorum,  quibus  excedunt  adnotare,  ut  com- 
memorationeseorum  inler  memorias  martyrum  ce- 
lebrare  possimus  :  quanquamTertuilus  fidelissimus 
etdevotissimus  fraternosterprocetera  sollicitudine 
et  cura  sua,  quam  fratribus  in  omni  obsequio  ope^ 
rationis  impertit(qui  nec  illic  circa  curam  corporum 
deest)  scripserit,  etscribat,  et  significet  mihi  dies, 
quibus  in  carcere  beati  fratres  nostri  ad  immortali- 
tatem  gloriosae  mortis  exitu  transeunt.  et  celebren- 
tur  bic  a  nobis  oblationes  et  sacrificia  ob  comme- 
morationes  eorum,  quae  cito  vobiscum,  Domino 
protegente,celebrabimus.  j>  QuoIoco  explicat  actuale 
et  juge  exercitium  in  martyrum  gestis  notandis, 
expressum  illisverbis,  scripserit,  scribat,  et  signifi" 
cet.  Erat  diaconis  olim  hocce  munusoptime  com- 
missum,  concreditumque,dumfrequensdiaconorum 
ad  carceres  commeatus  pro  mari^^^iveiTv^v^'^'^'?^^»^:^^ 
sublevandis,  ml  m  ^^v^tWxw^  ^^«^w^.^Qjaa.^^xwv^'^ 


im 


ANASTASII  BIBLIOTHECARIl 


4084 


rimarentf  ac  cerlius  gesta  eorum  describerent.  De 
quo  antiquo  diaconorum  munere  in  Ecctesia  Carlha- 
{^inensi  servala  hiec  Cyprianus  ep.  51  :  «  SeraptTab 
antecessoribus  noslris  factum  est,  ut  diaconi  ad 
carceres  commeantes  martyrum  desideria  consiliis 
suisetScripturarum  praeceptis  gubernarent.»  Etau- 
ctor  Martyrii  SS.  Felicilaliset  Ferpetuaeex  editione 
Uolstenii  iaudat  Tertium  et  Pomponitim  benedictos 
martyrcs,  eis  in  carceribus  ministrantes,  qui  inter 
aiia  ab  ipsis  sanctis  feminis  commendantur:  a  Qui 
nobis  ministrabant,  constituerunt  praemio,  iit  p  lU- 
cis  horis  emissiin  meliorem  locumcarceris  refrige- 
raremur,  »  etc.  Moribus  iisdem  irobutam  Erclesiam 
Carthaginensem  archidiacono  Ecclesiae  sollicitudi- 
nem  hanccommisisse,  eamqueTertuIloaS.Cypriano 
datam  usque  ad  finem  sxculi  tertii  declarant.  Acta 
SS.  Damasi  et  sociorum,  quae  etsi  a  Donalistis  foe- 
.data  et  interlopata,  nihilominus  vetustissima  cen- 
sentur.  Haec  Donatistae  protuleriint  ad  calumnias  in 
Mensurium  primatem  Carthaginensem,  ac  ejus  tunc 
archidiaconuraCaecilianumconflandasacprobandas, 
et  una-  ex  criminationibus  erat,  post  Optatum  pag. 
403 :  (i  Postremo  cum  nec  Mensurius,  nec  minister 
ejus  Caecilianus  ab  hac  immani  crudelitate  cessare 
vellent;  Anulino  proconsule,  aliisque  persecutoribus 
circa  alia  negotia  occupatis,  beati  martyres  isti 
corporeis  alimentis  destituti  paulatim,  et  per  inter- 
valla  dierum  naturali  conditiuni,  famis  atrocitate 
cogente,  cesserunt,  ad  siderea  regna  cum  palma 
martyrii  migraverunt.  »  Officium  enim  quod  per- 
urgente  persecutione  Diocletianea  martyribus  illi 
praestare  non  poterant,  calumniatores  in  crimen 
vertere  non  dubitarunt.  Interim  si  persecutio  saeva 
diaconis  interdicebat  ad  carceres  commeatum,  cle- 
rici  ibi  existentes  per  epistolas  martyrum  gesta  exa- 
rantes,  Ecclesiis  denuntiabant.Horum  aliquot  exem- 
pla  afTert  Eusebius,  inter  quae  fra^mentum  epistolae 
Fhileae  Thumitarum  episcopi,  qui  nedum  Ecclesiis 
actadeferenda  curavit  •,  verum  et  martyribus  in  pro- 
ximo  agone  positis  ad  calcar  addndum  pro  fidei 
defensione  impigre  aiiorum  exemplo  suscipiendam 
epistolamdeditThumitanismartyribus,  inquassuas 
et  sociorum  calamitates  exponit,  et  alios  hortatur 
ad  fldei  confessionem  ;  additque  Eusebius  I.  viii, 
c.  40  :  «  Haec  sunt  veri  philosophi  non  minus  Dei 
quam  sapientiae  amatoris  martyris  verba,  quae  ante 
extremam  judicis  sententiamadhucin  custodlacon- 
stitutus  ad  fratres  Ecclesiie  suae  scripsit,  partim  eos 
adhortans,  ut  pielatem  in  Christum  etiam  post  obi- 
tum  suum  jamjam  imminentem  mordicus  retine- 
rent.  »  Eadem  egit  Dionysius  Alexandrinus  infra 
laudandus  similiter,  et  alii.  Ex  hisce  Actis  Ecclesiis 
denuntiatis  antiquissima  Martyrologia  conficiuntur 
et  Lectionaria.  Si  vera  est  quorumdam  opinio,  quod 
Clemens  scripseritepistoIamCorinthiisdatam  prio- 
rem  immediate  postobitum  et  martyrium  S.  Pauli, 
exinde  deduci  posset  Clementem  pfimo  suo  exem- 
plo  ideam  notariis  praemonstrasse,  ac  reliquis  in  de- 
nuntiando  Ecclesiis  martyrum  illustres  agones:  et- 
enim  dum  cap.  5  laudat  Alhctas  qui  proxime  fucrnnt, 
alii  intelligi  nequeunt,  nisi  SS  apostoli  Petrus  et 
Paulus,  et  signanter  quaedam  feminae  di^natione 
martyrii  illustriores  inibirecensentur  :  cc  Viris  istis 
(nempe  Petro  et  Paulo)  sanctae  vitam  instituentibus 
magna  electorum  multitudoaggregata  est,  quisup- 
plicia  multaet  tormenta  propteraemulationem  passi, 
txemplar  optimum  inter  nos  exstiterunt.  Propter 
aemulationem  mulieres  persecutionem  passae  Danai- 
des,  et  Dirce  postquara  gravia  et  nefanda  supplicia 
sustiniiissent,  constantem  fldei  cursum  consumma- 
runt,  et  debiles  corpore  nobile  lolerantiae  praimium 
acceperunt  »  Forsitan  in  speciali  Iractatu  acta  di- 
gessit,  qme  deinde  impostori  cuidam  occasionepra?- 
buisse  conlingendi  itinerarium  l^etri  et  acta  Pauli, 
quae  sub  Clementis  nomine  vulguta  fuere.  Vide  It- 
tigium  de  Pseuiiegipraphis,  pag.  95. 
Linea  7.  — Dms  epistolas,  quxcatholicx  nominan- 


A  tur.  DujB  istiusmodi  epistolae,  quae  lacem  haboere, 
postquamdiutius  inbibliothecis  incognitaejacueraot 
postinitia  sxculi  elapsi,  catholicaedicuntur  acollec- 
tore  Gestorum  Clementis,  ea  nempesensn,  <)uo  vox 
illa  sumebatur  pro  auctorilativa  institutione.  Prioris 
pondus  desumitur  ex  Patribus  primi  aevi,  cum  Dio- 
nysius  Corinthiorum  episcopus  in  die  Dominico  in 
Ecclesiae  conventu  legi  consuetum  asseverat,  sic 
Homanisscribens,  a  quibus  alteram  acceperat,  apud 
Euseb.  i.  V,  c.  23:  «  Hodie  sacrum  diem  Dominiconi 
transegimus.  In  quo  epistolam  vestram,  quam  qui- 
dem  perpetuo  deinde  legentes,  perinde  ac  priorem 
illam  nobis  a  Clemente  scriptam  epistolam  optimis 
praeceptisac  documentis  abundabimus.  »  Nedum  a 
Corinthiorum  Ecclesia,  verum  a  reliquis  in  eodem 
censu  habebatur,  Eusebio  I.  iii.  c.  46,  teste:  «  Uih 
jusClementis  epistola  ab  omnibus  uno  consensare- 
cepta,  eximia  prorsus  atque  mirabilis,  quam  no- 
mineEcclesiae  Romanx  ad  Corinthiorum  Ecclesiam 

3  scripsit...  Hanc  in  plerisque  ecclesiis,  et  nostra.ei 
superiori  memoria  palam  recitari  consuevisse  com- 
perimus.  »  Quod  repetit  cap.  38.  i)e  secunda  non 
erat  haec  aestimatio,  et  pondus  auctoritatis.  Verlu 
porrohiec  in  libro  Pontiflcali  inserta  longe  postGe- 
lasianum  decretum  videntur,  in  quo  duIU  harim 
epistolarummentiooccurrit.Dehisadeundustncti- 
tus  de  apostolicis  Palribus,  qui  variorum  ootis  ii- 
lustratus  prodiit  Amstelidami  anno  469^,  in  qno 
uberrime  de  his  Clementis  epistoiis.  Viris  aotem 
apostolicis  in  primitiva  Ecclesia  honos  servatasr  at 
dilii^entiori  custodia  reciperentur  el  inquirerentor 
epistolai.  Exstat  apud  Eusebinm  I.  iii,  c.  46,  \nsifpit 
servatae  consuetudinis  testimonium^  dum  ad  Philip- 
pensium  pelitiones  S.  Polycarpus  mi&it  cum  sois 
Ignatianas  epistolas,  commendatquelectionero.Qaod 
hisverbisexplicat  :  cc  Epistolas  omnes  Ignatli.  qaas 
ad  me  scripsit,  et  quascunque  denium  apud  nos  re- 
perirepotuimus,  quemadmodum  nobismandastis,ad 

G  vos  misimus.  Ex  his  magnam  utUitatem  percipere 
nobis  licebit.  Continent  enim  fidem,  patientiam,  et 
cxtera,  quae  ad  augendum  Domini  nostri  caltam 
pertinent.  »  Has  vero  epistolas  cum  eo  nominevo- 
centur  hic,  et  ambae  catholicae  dii-antur,  quamvis 
secunda  potius  sit  homiliae  fragmeniuro,  ande  id 
desumpserit  liber  Pontiflcalis,  praecipuecuminGe- 
lisiano  decreto  de  his  alium  silentium,  omnino 
ignoro.  Vide  Mormumin  exercit.  biblicisexg,  c.  viil, 
et  Doduvel.  in  disscr.  ad  Iren,  pag.  53. 

IJnea  eadem.  Hic  ex  prxcepto  beati  Petri  suseepit 
Ecclesiam  ct  pontificatum  gubemandum.  Bx  epistoli 
ad  S.  Jacobum  ai)  ipso  Clemente  scriptadaodedo- 
citscriptor  Vitae  S.  Clementis,  et  hanc  ab  ipsoCIe- 
mente  esse  exaratam.  el  revera  S.  Petrum  saccesso- 
rem  in  pontificatu  Clementem  designasse.  Veroo 
cum  falsa  et  supposititia  sit  epistola,,  qaae  olim  exsta- 
bat  pra^fixa  actis  spuriis  S.  Petri,  corrait  qaae  hie 
inseruntur  desuccessiriselectione.  Duo  tamen  bi<^ 
animadvertenda,    antiquam  fuisse  opinionem,  Pe- 

Dtrum  Clementem  in  successorem  desi^nasse.  Qaod 
aevo  TertuIIianeo  vulgatum  erat,  dum  refert  Clemen- 
tem  a  Petro  ordinatum,  de  ouo  in  nota  sequeoti.  D^ 
istiusmodi  vetustissima  traditione  non  desnntcoD' 
jecturae,  quod  ita  evenerit:  et  haec  probabilior  eva- 
dere  posset,  si  vera  est  quorurodam  recentioron 
opinio,  qui  volunt  Clementem  scripsisse  epistolan 
priorem  ad  Corinthiosimmediate  ab  obito  S.  Pauli. 
Fundant  opinionem  in  latore  hujus  epistolae  qoen 
Fortunatum  nominat,  eumdemque  esse  voloDtde 
quo  haec  scribitPauIus  in  priori  ad  Corinthios  c  ^9, 
V.  47  :  «  Gaudeo  autem  in  praesentia  Stephanae*  et 
Fortunati,etAchaici,quoniam  id  quod  verbisdeerat 
suppieverunt ;  refecerunt  enim  etmeum  spiritomiet 
vestrum, cognoscite ergo  qui  hujusmodi sunt.iSop- 
ponunt  enim  a^mulationes,  ad  quas  retardaadas 
Apostolus  epistolam  dedit,  etiam  post  apostolicjs 
monitiones  perdurasse,  ad  quas  sopiendas  Fortona- 
lum  delectum  ob  Pauli  testimonium  comneodabi- 


4085 


HISTORIA  DE  VmS  ROM.  PONT.  —  S.  CLEMENS. 


1086 


lem,  et  ob  propria  merita,  et  Corintho  Romam  mis-  A 

su  II,  ut  universa  Paulo  renunliaret :  sed  cum  Ko- 

mam  pervenit,  jam  martyr  obierat  Paulus,   el  Cle- 

inenti  epistolam  dedil.  qui  prosuscepto  munere  epi- 

stolam  Fortunalo  dedil.  ad.litis   Ephebo  ei  Valerio, 

quoslegalionissociosCIemens vocat  infine  epislolae. 

Doduvellus,  qui  huic  opinioni  accedit,  pulat  epislo- 

lamscriptamuliimisimperiiNeronianiannis.Neque 

aliterintelligi  posse  a  Clemente  susceptam  provin- 

ciam   ut  loco  P.iuli  scriberet,  responderet,  et  admo- 

neret,  et  quidem  suo  et  Ecclesiae  Roman»  nomine, 

uteo  tituloscriptam  dicit  Irenaeuslib.  iii,adv  haer., 

c.  30,  nisi  quia  pontifex  esset.  Ad  pontificem  enim 

spectasse  ex  persuasione  aevi  decurrentis  ad  exteros 

orbisprovinciasscribercetveradenuntiaresupponit 

antiquissimusscriptorCIementi,  ut  putaturcoaevus. 

Hermas  I.  n,  vis.  11,3,  cuiinvisionehaecdenuntian- 

tur:  «Scribesduoslibellos,  etmittesunumCIementi, 

eiunum  Grapte :  mitiet  Clemensinexteras  civitates, 

illi  enim  permissum  est.  Grapte  autem  commonebit  g 

viduas  et  orphanos.  Tu  autem  leges  in  hac  civitate 

(de  Romana  loquitur,  ut  visio  aiebat)  cum  senioribus, 

qui  praesunt  Ecclesiae.  »  Verum  cum  Isaacius  Vossius 

in  responsione  ad  ea  quae  Blondellus  sugillat  in 

notis  ad  epistolas  Ignatii,  ubi  probat  epistolam  a 

Clemente  scriptam  uno,  aut  altero  anno  ante  ever- 

sam  Hierosolymam  ;  Wendelinus  vero  fervente  Do- 

mitiani  persecutione  circaannum  95,  exinde  nihil 

certi  ex  ea  conjectura  deduci  potest.   Secundum 

quodanimadvertendum  occurrit,  et  quidem  sedulo, 

id  est  librum  hunc  Pontificalem  ex  antiquis  catalo- 

ffis,  qui  olim  in  archiviis  Romanae  Ecclesiae  exsta- 

bant,  esse  conflatu  n,  quorum  aliqui   electionem, 

aiiiobitum,  alii  ordinationesfactas,aliidonationes, 

sive  principum.  sive  r.ontificum,sive  fidelium  desi- 

enabant :  ex  his  conflatus  secundus  vulgo  dictus 

Romanorum  pontificum  catalogus  vetustus  ac  indu- 

bisp  fidei,  cujus  verba  exscripsit  liber  Pontificalis, 

ac  deinde  sive  unus,  sive  plures  factis  additionibus  Q 

in  eam  formam  molemque  dij^esserunt,  quae  modo 

retineiur.  Additiones  plerasque  faclas  reor,  sive  in 

schedulis,  verius  in  marginelibri  Pontificalis,  quae 

irum  deinde  aptandae  forent  suis  locis,  iricuria,  aut 

aroanuensium  ignorantia.  evenit  ut  foeda  quandoque 

interveniat  tr  nspositio,  sive  saepe  nutet  hisioriae 

ftdes,  quod  in  Fehce  III  notabimus,  ubi  factae  addi- 

tiones,  suis  locis  restitutae, gesta  illustrant.  De factis 

additionibus  vario  tempore,  et  a  diversis  non  esi 

ambigendi  locus,  et  quidem   post  editum  librum 

Pontificalem.  Eienim  sero  factae  suntaddilionesde 

donationibus  factis a  Komanis  pontificibus  in  nostro 

libroPontificaIi,cujus  exemplarsit  Vita  S.  Damasi, 

cujus  prior  pars  totidem  verbis  legitur  exscripta  ex 

cod.  archivii  basilicae  Viiticanai,  unde  eam  excepit 

editio  operumS.  DamasiRomae  publicataanno  1638, 

quaetamendonationum  catalogum  non  exhibet,  uti 

iii  nostro  legitur.  Sic  donatio  integra  Constantini 

inseritur  in  quibusdam  codd.  Anastasiania,  quaein 

aliis  omittitur.  Pariter  praesens  periochede  Clemen-  D 

tls  elcctione  per  Petrum  facta,  quae  in  secundo  ca- 

taloffoomittiturinaliquibusassuitur  gestis  S.  Petri, 

in  aliis  vero,  uti  in  n<»stro  inter  acta  Clementis  po- 

nitur.   Prior  enim  liber  Pontiflcalis.  qui  eo  tiiulo 

exstabat  anno  650,  plerasque  has  additiones  non 

habebat  insertas,  quod  evinci  possetex  pluribus, 

satisque  erit  commemorare,  quod  in  Anacleto  ha- 

betur,  dum  in  quibusdam  codicibus  hisc  verba  le- 

guntur  :  «  duas  etiam  decretalesepistolasomni  sa- 

pientia   plenas  conscripsit : »  quae  tamen  nec  in 

nostro,  aut  in  aliis  codicibus  leguntur,  nec  inseri 

poterant,  quando  vulgala  est  prior  libri  Ponlificalis 

editio,  scd  post  annum  800,  quando  haec  decreta- 

lium  pontificum  prioris  ievimercesa  mercatore  in- 

▼ecta,  publicari  coepit.  Tandem  in  quibusdam  codd. 

aliqua    addita   habentur,    quae    potius    nationum 

Suarumdam   sunt    ornamepta  :   et  additio    facta 
eprehenditur  ex  diversitate  styli.  In  codd.  Reg., 


Maz.  et  Thuano  pag.  133,  in  Vitaliano  sequentia 
verba  habentur :  (r  Codem  tempore  missi  sunt  a 
Vitaliano  papa  in  Britaniam  Theodorus  archiepisco- 
pus,  et  Adrianusabbas,  utriquedoctisstmi,  qui  pln- 
rimas  ecclesias  Anglorum  doctrinae  ecclesiasticic 
fruge  fecun  darunt.  Theodorus  archiepiscopns  pec- 
cantiumjudicia,quantossciIicetannos  pro  unoquo- 
quepeccato  quis  pcenitere  debeat,  mirabili,  acdis- 
creta  consideratione  de&cripsit.  »  Similiter  in  Gre- 
gorio  lil  iidem  codices  habent  pag.  180  :  <r  Hujus 
temporibus  conciissa  est  provincia  Romanorum  di- 
tionisubjecta  nefandorum  Longobardorum,  seu  regi 
eorum  Leuprando.  Veniensque  Romam  in  campo 
Neronis  tentoria  tetendit,  depraedataque  Campania 
multos  nobiles  de  Romanis  more  Longobardorum 
totondit  atque  vestivit.  Pro  quo  vir  Dei  undique 
dolore  constrictus  sacras  claves  ex  confessione 
beati  Petri  a(  ostoli  accipiens  partibus  Franciae  Ca- 
rolo  sagacissimo  viro,  qui  tunc  regnum  regebat 
Francorum,  navali  itinere  per  missossuosdirexit. 
Idem  perAnastasium  sanctissimum virumepiscopum 
necnon  et  Sergium  presbyterum  postulantes  a  prae- 
fato  excellentissimo  Carolo,  ut  eos  a  tanto  oppres- 
sione  Longobardorum  liberaret.  »  Quae  excerpta  vi- 
dentur  ex  Annalista  Metensi,  etcontinuatore  Fre- 
degarii.  Posterioribus,  ac  ultimis  ante  Anastasium 
temporibuspracsentem  periochem  additam,  assutam- 
quesecundoRom.  pontificumcatalogo,  puto,  quando 
monachi  Graeci  occasione  Monothelismi,  et  lcono- 
machismi  ad  sedem  apostolic^m  confugientes,  plu- 
rima  opuscula,  quae  tantum  Graece  exstabant  ad 
Urbem  advexerunt  ;  unde  ex  episiola  supposititia 
Clementisad  Jacobum,  quaehic  referentur,  deprom- 
psit.  et  gestiSjaut  Peiri,  aut  Clementis  assuere  non 
dubitavit. 

Linea  8.  —  Sicut  ei  fuerat  a  Domino  Jesu  Christo 
cathedra  tradita^  vel  commissa,  Consarcinatori  ge- 
storum  placuit  periochen  ex  epistola  Clementis  sup- 
posititia  inserere  ad  demonstrandam  a  Petro  suc- 
cessionem,  et  apostolicum  censnm,  dequo  gloria- 
bantur,  veluti  de  veritatis  lessera  Ecclesiae,  et  ca- 
thedrae  origineapostolic^  constitutae  prxro^ativam  ; 
forsitan  etiam,  ut  tunc  occurreret  ex  eo  euiam  mo- 
tivo  placitis  Constantinopolitani  episcopi,  qui  eo 
tempore,  quo  advecta  ex  Graecia  farrago  pseudepi- 
graphorum,  primatum  sibi  vindicabat  ex  praero- 
gativa  regia^  urbis.  Quisquis,  vel  primis  labiis  an- 
tiquas  primitivae  EccK  siae  consuetudines  degusta- 
verit,  cerio  novit,  Ecclesias  primo  tempore  gloriari 
assuetasde  origine  apostolica,  qua  vel  apostoli  ca- 
thedram,  vel  episcopum  ab  ipsis  delectum  consti- 
tuerini,  ab  hissuos  census  et  catalogos  deduceret. 
Quod  sic  expressit  Tertullianus  de  Pnescript.  c.  32  : 
<t  Hoc  enim  modo  Ecclesiae  apostolicae  census  suos 
delerunt.  Sicut  Smyrnaeorum  Ecclesia  Polycarpum 
a  sancto  Joanne  cunsecratum  refert :  sicut  Roma- 
norum  Clementem  a  Petro  ordinatum  itidem.  Per- 
inde  utique,  et  caeteraeexhibent,  quas  ab  apostolis 
in  episcopatum  constitutosapostolici  seminis  tra- 
duces  habeant.  Consignent  tale  aliquid  haeretici.  » 
Apostolicam  designationem  habitam,  uti  grande 
privilegium  explicat  S.  Joannes  Chrysostomus  hom. 
4^,  t.  V,  pag  687,  dum  I^natium  martyrum  eo 
etiam  titulo  commendat,  quia  Antiochenae  Ecclesiae 
S.  Petrus  tradidit  prxff^cturam^  seu  episcopatum^ 
etaddit :  «  quoniam  illiinepiscopatus  Antiochensis 
dignitate  siiccessit.  Nam  ut  si  quis  a  fundamento 
magnum  lapidem  eruat,  alterum  omnino  parem  in 
ejus  loco  conatur  constituere,  alioquin  totum  aedi- 
ficium  labescct  etcorruet :  ita  cum  Petrus  Antiochia 
essetdicessurus,  alterum  Petro  parem  praeceptorem 
graiiaspiritussubstituit,  neinchoata  jamaedificatio 
successoriscontemptu  debiliorfieret. »  Successionis 
istiusmodi  gradus,  quo  ad  originem  apostolicam  as- 
cendebatur,  uti  veritatis  tesseram  agnoscitlrenaeus 
lib.  IV  advers.  haeres.,  cap,  44.  ^c  ^^x^^w^^^wsv  <t«^- 


io^n 


ANASTASH  BIBLIOTHECARII 


4088 


tatur  fides,  ut  in  dubiis  decurrant,  «  liis  qui  suc- 
cessionem  hahentab  apostoiis,  qui  cum  episcopatus 
^nccessione  charisma  veriiatis  rerlum  secundum 
ptacitum  Patris  acceperunl,  reliqucs  vero,  quiab- 
sistunta  principali  successione.  et  quocunque  loco 
colligantur  suspectos,  vel  quasi  h;ereticos,  et  mal:c 
sententix.  o  Quo  argumento,  et  lcssera  Donatista- 
rum  schismaticos  sugsllat  coMitus,  et  phnntasticum 
Romanum  episcopaium  a  Donatistis  in  Urbe  consti- 
lutum  Optalus  1.  i  dum  sic  :  «  Video  te  adhuc  i;:no- 
rare  schisma  apud  Carthaginem  a  vestris  princi- 
pibus  factum.  Quaere  harum  originem  rerum,  et 
invenies  hanc  sic  in  vos  dixisse  sententiam,  cum 
schismaticis  haereticos  sociastis.  Non  enim  Caeci- 
lianus  recessit  a  cathedra  Petri,  vel  Cypriani.  sed 
Majorinus,  cujus  tucathedram  sedes,  qu;c  ante  ip- 
sum  Majorinum  originem  non  habel>at.  »  Et  Luci- 
ferianis  alteram  communionem  extra  catholicam 
Ecclesiam  propugnantibus,utostenderent  puriorem 
esseeorum  societatcm  haec  Hieronymus  adv.  Lucif. 
c.  9,  opponit :  a  Brevem  tibi,apertamque  animi  mei 
sententiam  proferam.  In  illa  Ecclesia  esse  perma- 
nendum,  quse  ab  apostolis  fundata  usquead  diem 
huncdurat.  »  Ex  qua  communi  primitiva;  Ecclesiae 
persuasione  motus,  qui  in  secundo  catalogo  prae- 
sentemadditionem  interposuit,verum  putavit^quod 
inClementisadJacobumsupposititiaepistola  invenit 
de  successoris  Ciementis  electione  per  S.  Petrum 
facta.  Ex  ea  vero  tantum  permotum  epistola  ad  id 
addendum  docent  duo,  primo  quod  hanc  comme- 
moret,  etinsuperquod  In  reliquisadditionibuscon- 
sarcinator  nuspiam  nisi  hic  laudet  monumentum 
unde  desumpsit  additionem,  inquiens  lin.  9  et  10 : 
«  Tamen  in  epistola,  quie  ad  Jacobum  scripta  est, 
qualiter  ei  a  beato  Petro  commissa  sit  Ecclesia  re- 
peries.  »  Unde  liquet  post»*riori  manu,  el  sero  hanc 
additionem  assutam  aclis  S  Pelri,  cum  nempe  ex 
Ctraecia  istiusmodi  pseudepigraphorum  merces  per 
Urbem  et  per  Italiam  disseminata  est 

Linea  11.  —  Idro  Linus  et  Cletus  ante  eum  eon- 
scribuntur,  Conciliaresicconaturconsarcinator  libri 
Pontificalis  dissidium  de  ordine  successionisponti- 
ficiae :  eleclum  nempe  successorem  Clementem,  verae 
pacisstudioreliquissesedem,quousque  electus  Cle- 
mensa  rieio  sedem  a<*cepit.  Celebriserat  Epiphanii 
aevo  controversia  de  imraediato  Pelri  successore, 
dum  plerique  Linum  et  Clelum  non  Petri  succes- 
sores,  nec  ordinarios  pontifices,  sed  chorepiscopos 
exstitisse  putabant,  ab  eoque  vice  sua,  quo  praeser- 
tim  temporeabesset,  Romae  praefectos.  Aliilegitimos 
et  ordinarios  faciunt.  Onuphrius  sequens  librum 
Pontificaiem  scribit  a  Petro  adhuc  superstite  chore- 
piscopos  duos  constitutos  Linum  atque  Cletum,  et 
quidem  pontificatus  sui  anno  14.  Deinde  paulo  ante 
mortem  successorem  ordinasse  Clementem.  De  qua 
opinione  sic  Epiphaniushapr.27,  pag.  107;  «  Quan- 
quam  vel  hac  quidem  ralioiie  poterant  viventibns 
3dhucaposlolis,Peiro  scilicetac  Paulo,  episcopi  alii 
subrogari,  quod  iidem  illi  pra)dicandi  Evangelii 
gratia,  in  alias  urbes  regionesque  profectionem  sus- 
ciperent.  carere  autem  episcopo  Homa  non  posset. 
Siquidem  Paulus in Hispaniam  pervenit.  Petrus  vero 
Ponlum  ei  Hilhyniara  saepe  numero  peragravil.  Ac 
fieri  sane  poiuit,  ut  primum  Clemente  constituto, 
cum  isdisfugeret  (si  ita  tamen  contingit,  quod  ego 
opinandopotius  quamasseverando  dixerim),  postea 
Lino  Cletoque  mortuis,  annorum  1i  spatio  sin- 
gulatimepiscopatumoblinuerunt  post  apostolorum 
Petri  Paulique  necem,  qui  in  annum  Neronis  12  in- 
currit,  tum  deinum  poniific^tum  capessere  sitco- 
aclus.  »  Epiphanius  itaque  affirmat  hanc  suo  xvo 
controversiam  agitatam,  de  qua  tamen  ipsejudi- 
cium  pfferre  nonaudet.  AnexClemcntis  .•iupposititia 
epistola,  autaltero  certiori  monumento  id  depre- 
henderint  opinionisauctores.  Epiphanius  noii  judi- 
cat;  id  lamen  iiidubium  esse  asseril  (quod  magis 
nostram  //a/jcsuccessionem  pontiticium  cou\m^r.udJLi^ 


A  et  primitivic  Ecclesiaediligentiam  in  retinendis  spe- 
ciali  custodia  suoccssorum  S  Pctri  catalogis) quod 
ex  ea  successione  veritasostendatur.  Assignata  enim 
pontificum  seric,  et  velitationibus  deordine  sucr.e- 
dentium  iui  remconcludit : «  Acneminisane  miraiR 
videatur,  cur  singula  tanta  cum  diligentia  percorre- 
rim.  Per  hiccenim  perpetuo  certa,  accuralaque  ve- 
ritas  ostenditur.  »  Decepit  forsitin  hjjus  opini'.>ni$ 
auctores  vetustos,  unde  ab  imposiore  conflata  est 
epistola  ad  Jacobum,  institutum  apostolicum,  qoo 
plures simul  episcoposordinatos  ad  easdein  regiones 
transmittebat,  utpraestoessent  ad  ordinationes  sive 
clericorum,siveepiscoporumagendas.Ita  concilium 
llierosolymitanum.  Paulum,  et  Barnabam  episcopos 
direxitad  intimandaapostolicapraecepta.  Petrusiti- 
dem  Linum,  Cletum,  et  Clemente:n  ad  eadera  me- 
nera  ordinandoscensuit,sicutegerat  Antiochiae,abi 
Evodium  etlgnatium  constituit.  Indeconfluta  bisto- 
ria  de  successore  designato  a  Petro,  itidem  electo. 

13  Ordinatum  quidem  asserit  Tertullianus  a  PetroCle- 
inentem,  sed  non  successorem  constitutum  :  qoo 
m4'do  Antiochix,  ubi  S.  Ignatius  etsionlinatus  dica- 
tur  a  Chrysostomo,  constans  tamen  est  opinio  E?o- 
diumPetroAntiochiaesuccessisse,  non  Ignatiam.Iii- 
postoriutiquededitoccasionemconfigendiepistolam 
talemque  seseprodereobservatPhotius,  dumdeepi- 
stola  Clementis  ad  Jacobum  hO(d  judicium  firm:it 
(Cod.  112,  113):  «  Haec  neque  ead»^m,  neque  abeo- 
dem  profecto,  sed  in  libris  nonnullis  velut  a  Petro 
apostolo  ad  Jacobum  missa.  in  aliis  rursus  tanquam 
a  Clemente  ad  Jacobum  alia,  atque  alia.  »  An  vcro 
Petrusslve  Homa»,  sive  Antiochite  duosconstituerit 
episcopos,  unusqui  praeessctconversis  exGenlibos, 
aller  qi^  ex  Judacis  juxta  id  quod  Petro  ei  Pauln 
evenera-SJut  ille  Judaeis,  hic  Gentibus  ev.-ingelizaret, 
non  est  disserendilucus.  Inlerim  ordiiiatum  abnliis 
aposiolis  episcopum  in  eadcm  cathedra  successisse, 
prouit  patriarcharum  Alexandrinorum  series,  qu» 

QAnaniam  a  Marco  consecratum  episcopum   eidem 
Marco  successorem  fuisse  refert. 

BINIL 

Linea  4.  —  Multos  libros.  Praeler  episloUs 
scripsitconstitulionesapostolorum.  Canonesaposio- 
lorumnonquidemcondidit,  sed  traditosab  aposlolis 
Graiceconscripsil.  CircuitusPetri  lOlibrisdescripti 
inier  ;«pocrypha  a  Gelasio  rejiciuntur. 

BLANCHINI. 

NOT^  CHRONOLOGI^. 

Notaschronologicas,  utrique  pontifici  communes, 
Clementi  et  Cleto  superius  rctuli  num.  .3,  ut  oslen- 
derem  B.  Clementem  Romano  pontificatu  functum 
fuisseantc  B.  Cleium  :  hunc  vero  iionnisi  ex  illius 
abdicatione  vacante  cathedra  Petri  ad  eamdcnevw 
ctum  cleri  Romani  sufiragiis,  illamque  tenuissedo- 
nec  martyr  occumberet  sub  Domiiiano,  pluribasan- 
D  nisante  martyriumClementis.reservatura  adanDum 
Trajani  tertium  :  et  idcirco  Cletum  maturiusCle' 
inente  relatum  in  diptychas  martyrum,  et  in  caDO- 
nem  missae  utroque  in  loco  praeponi  Clementi :  cui 
tamen  in  serie  pontificum  Romanorum  vetustissima 
(Calalogo  scilicet  Liberiano)  jure  postponitur,  cum 
Clemenssederit  PelrietLini  successor,  atquesedem 
dimiserit  ante  Cleti  pontificalum.  Exempla  non  de- 
sunt  volunlaria;  istius  dimissiunis,  el  succe^sioQis 
piurium  episcoporum  ^Tadatiin  ante  obitum  Jimit- 
tentis.  eliam  in  aliissedibus  praecipuis  qualemin 
Hierosolymitanare<'ensetEusebiusHist.  Kccl.  lil».  vi. 
cap.  10,  ul>i  Narcisso.  qui  fuga  se  sublraxeraL  Dias 
primum,  deinde  Germanio,  tniu  Gordius  suble«^^li 
suntsuccessores  :  el  cum  rcdux  cx  solitudine  Nar- 
cissus  rogalu  fratrum  ad  resumendam  Kcclesia*di- 
missaecurara  pertrahcretur.extreinasenecluieferrae 
confi^ctus  (annu:r.  quippe  agebat  sextuin  deoimuin 
supra  centesimum)  obiinuit  levamen,  nonsinecie- 


1089 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  Cf.EMENS. 


1090 


lcstisvisionissuffragio,  ipsi  substilutum  episcopum  A 
Alexandrum. 

Pi-aeier  iilas  vero  notas  chronologicas  Glementi  el 
Cleto  communes,  proprias  hic  altexam  solius  cle- 
mentis,  qua;  illustrare  etiam  poterunt  verba  Bibiio- 
thecarii  num.  4  ita  dispositas: 

Linea  2.  —  Sedit  annos  9,  rnenses  %  dies  10,  et 
lin.  eadem,  et  seq.  —  Fuit  autem  temponbus  Galbie 
et  Vespasiania  eonsulatu  Trachali  et  ItaUci{\i3L  enim 
corrigenda  Trajani  et  Italici  mendosam  leclionem 
ex  correctiori  textu  codicum  Vaticani,  Casinensis, 
etduorum  Florentinorum  monuimuscum  Schelestra- 
tio^suffraganteeiiamc^talogovelustissimoLiberiano 
supraopusc.  1  in  Prolegomenisedito.et  huic  numero 
subnexo)  usque  Vespasianum  viii  et  Titum  vi. 

Summam  annoruni  9,  mensium  2,  nc  dierum  10, 
csse  computandam  ex  proxime  superiori  consulatu 
Capiionis  et  Rufi,  in  quem  desinit  Linus  decessor 
Clementis,  ad  consulatum  Vespasiani  septimum^ 
(jHO  sijrnatur  in  laudato  catalogo  Liberiani  sirculi  B 
iinis  Glementis,  cum  supri  ustcnderi  si ;  contlrmo 
nunc,  ac  demonstro  evideniius  ex  antiquo  lapide 
Pastorum  municipaiiumin  agro  Gasinensi  reperto: 
ubi  raiiones  novennalis  hujusce  spatii  utrisque  ma- 
eistratibus  consignantur.  scilicet  indicio  consulum 
Komanorum  et  recensiune  magistratum  qualuor 
Virum,ct  quinquennalium  ejus  oppidi  vel  colonise, 
ad  quam  lapis  pertinuit,  per  annos  singulos  eidem 
summae  temporis  respondente.  Inde  aulem  perspi- 
cuuni  fiet,  quot  genuinisdocumentis  adjuvaretur  in 
hac  praeseriim  Itaiicse  parteUrbi  proxima  consularis 
chronologia  per  a^tatem  Liberii^dum  vetustissimiis 
ille  catalogus  Romanorum  pontificum  ederetur,  an- 
lequam  extene  naliones,  ad  perdendam  et  vastan- 
dam  Italiam  advocatx,  hxc  monimenta  disjicerent 
ac  dissiparenL 

Alarmoream  hanc  tabulam,  fragraentum  insigne 
amplioris  lapidis,  effossam  in  agro  Gasinali,  dono 
oliin  dederat  revcrendissimus  Paler  abbas  D.  Eras  C 
67  c.  Fonteio  CapiloNEG.  IVLIO  RVFO 

....  IVSPRISCVS 

....  RVFVS  Ihi  VIR.  I.  D. 
68.  Ti.  Gatio  Silio  Italico  VALERIO  TRACHALO 

....  TIVS  TIRO  QVINQ 

....  PA  VLVS 

69  Imp.  SER  gALBA  il.  T.  VINIO     

....  ALVIVS  VliRVS  illl  VIR.  L  D 
....  SRVLLVS     Tln  VIR.  P.  L.P. 

....  AIVS  NIGER  im  VIR.  P.  L.  P. 

70  Imp.  VespianO  II.  TITO  FiLIO    

....  IVS  MACRO      iillP.  L.  P. 

....  FIVS  LONGVS    

. . . .  S.  MARCELLVS  IIII  VIR.  P.  L.  P. 
....  3IARITIMVS 

71  Imp.  VespasiaNO  ill  M.  GOGCEIO  NERVA 

Post  consules  anni  67  G.  Fonteium  Capitonem  D 
C.  Juiium  Rufum,  sequuntur  coss.  anni  68,  Silius 
Itaiicuset  C.  Valerius  Trachalus,  legendi  apud  Gru- 
terum  pag.  300,  et  recte  aitributi  incataiogis  initio 
Clementis  pap%  ;  cum  primuin  Pascha  sub  h:s  coss. 
celebravent  Clemens  ex  quo  Lino  successerat  post 
diem  iliius  martyrii  43  Septembris  anni67.  Hiseis- 
dem  coss  Nero  sc  sua  manu  interfecit  die  9  Junii ; 
Galba  vero,  qui  in  Hispaniis  imperium  invaserat, 
imperator  a  senatu  dicius  est.  Anno  insequenii  G9 
imp.  Servius  SulpitiusGalba  ii.  T.  Vinius  consules 
hoc  in  marmore  signati  prucedunt  Kal.  Januarii, 
qui  etiam  leguntur  alio  in  marmore  apud  Gruterum 
lul.  CLXXxix,  4  et  apud  Fanvinium  in  Fastis,  et 
apud  Tacitum  Ilist.  lib.  i,aliosque  historicos.  Hic 
aunus  (ait  card.  Norisius  epistol»  consularis  pag. 
47)  (juatuor  iinperatores  liabuit:  Galbam.  qui  M. 
Saivii  Othonis  insidiis  die  15  Januarii  interen^ptus 
est;  Othonem,  qui  pugna  Bebriacensi  victus,  semet 
tertium  imperii  mensem  emensus  interfecit ;  Vespa- 


mus  Gattola.  tunc  prior  celeberrimi  illiusmonaste- 
rii,  et  Bibliothecarius.  pr»  eximia  sua  eruditione, 
et  rei  antiquari*  studio  su'pe  celebratus  a  VV.  CC. 
Mabillonio  et  Montfauconio  suis  in  diariis  Itilicis, 
dono,  inquam,  dederat  illustrissimo  ac  reverendis- 
simo  praesuli  Joanni  Giampino,  dum  ad  monasterii 
Casinensis  sacrarium  utrumque  nostrum  deduceret 
hospitem,  et  liberaliter  admodum  haberet,  sedente 
Innocentio  XIl.  Pretiosi  hujus  fragmenti  memoria 
ita  mihi  non  exciderat,  ut  hoc  pne  caeteris  dili- 
genter  quaesitum  inter  antiquitates  post  obitum  ejus- 
dem  praesulis  distractas  redemerim  ac  reservaverim, 
addendum  reliquis  lectioribus  marmoribus,  ad  chro- 
nolo^iam  illustrandam  studiose  collectis  ab  emi- 
nentissimo  ac  reverendissimo  Alexandro  card.  AI- 
bano.  Ex  consulum  serie  similiter  ordinata  in  Epi- 
graphe  apd  Gruterum  fol.  !^9,  et  ex  alia  serie 
coMsulum  magistratum  Romae  ineuntium  una  cum 
annuis  ludorum  curatoribus  apud  Antium,  reperta 
simul  cum  fra^mento  Kalendarii  Juliani  cura  so- 
lerti.  et  iiberalitate  munitica  ejusdem  principis  emi- 
nentissimi  anleannos  sex,  suo  temporeedenda,  in- 
tclligimus  parten  esse  Fastorum  municipalium.  per 
annos  singulos,  ordinariis  consulibus  distinctos, 
complectentium  nomimiQuatuor  Vit^vm  Juridicundo, 
et  Quinquentialium,  sub  principibus  Nerone,  Galba, 
Othone,  Vitellio,  ac  Vespasiano,  in  eodem  oppido 
seu  colonia,  magistratu  functorum.  Primum  par 
consulum  ex  superstitibus  in  laudato  fragmento  in- 
dicit  nomina  Gapitonis  et  Rufi,  seu  annum  aer» 
Christi  communi8  67,  Neroniani  autem  imperii  ter- 
tium  decimum  completum  iii  Idus  Octobris,  et 
ex  die  irroxima  quartum  decimum  ineuntem,  cum 
die  22  Septembris  Linus  martyrium  complevisset, 
uti  ex  iisdem  consulibus,  termino  pontiflcatus  Lini 
assignatis  in  catalogo  Liberiano,  perspicuum  flt.  En 
ipsum  iapidem.  in  quo  claritatis  gratia  consulatibus 
apposui  per  cifras  Ar.ibtcas  numerum  annorum  serae 
Christi  communis  quibus  respondent. 

COS  C.  AVILIUS  OCTA. 

M.  CLODIVS.... 

72  IMP.  VESPASIANO  IIII. 
COS  K.  APR.  C.  AVARIVS 

AVEDIVS_1VS.. 

73  DOMITIANO  II  CAES 

COS  K.  APR.  TITVS  ET  DOM. 

CN.  MVMM.  PIVS. . . 

M.  BARRONIVS.^.. 

74  IMP.  VESPASIANO  V.. 
COS  K.  APR.  C.  TITEDIVS. 

P.  GORNELIVS^. 

75  IMP.  VESPASIANO  Vi. 

C.  VIBIVSTIRO.... 
C.  SAFINIVS.  CE.. 

COS 
sianum,  qui  Kal.  Julii  imperator  ab  exercitu  salu- 
tatus  fuit ;  ac  denique  Vitellium,  qui  exeunte  anno 
necatus  principatum  uni  Vespasiano  reliquit.  Hic 
imperavit  annos  decem,  quorum  octo  Tito  lllto 
septies  collega  suis  consulatibus  in  Fastis  signavit 
(teste  Suetonio  in  Vespasiano  cap.  8  et  cap.  6  de 
Viia  Titi).  Porro  eosdem  consulatus  in  Gassiodoro 
aliisqua  turbalos,  ac  confusos  Panvinius  anouymo 
apud  Gusr  inianum  lampadem  praeferente  omnium 
primus  accurantissime  digessit,  ac  nummorum  lapi- 
dumque  inscriptionibus  abunde  conflrmavit.  »  An- 
onymusCuspiniani,  de  quo  hic  loquitur,  editnsfuit 
ai)  eodem  Norisio  post  epochas  Syromacedonum. 
dissert.  1  ad  Fastos  consulares:  ubi  decennium 
Vespasiani  principis  cum  ordinariis  consulibns  ita 
exhibetur. 
Mrx  Ghristi. 

69  Galba  ii  et  Vinio  Sol.  XV. 

70  Vespasiano  U  et  TVLci  Vjaa.^^^^VL. 

71  Nesp^s\m^\\V^\.^m^       ^^\.^^^ 


mi 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


1092 


Mtsb  Chrisli. 

72Biss.       VespasianoIlIIetTiloII.      Merc.  XXIX. 

73  Domitiano  et  Messaiino        Ven.  XXX. 

74  Vespasiano  V  el  Tilo  lil.      Sai    XI. 

75  Vespasiano  VletTito  IIII.    Sol.  XXII. 

76  Biss.      Vespasiano  Vli  Domitiano  V.  Lun.  III. 

77  Vespasiano  Vlli  etTito  V.      Merc.  XIIU. 

78  Commodo  el  Frisco  Jov.  XXV. 

79  Vespasiano  IX  et  Tito  VI       Ven .  VI. 
Quod  Panvinius  assecutus  est  operosa  inspectione 

plurinm  lapidum  et  nummorum,  unicus  apectus 
lapidis  Casinatis  plenissime  demonstrat  usque  ad 
consulatum  sextum  Vespasiani  (aerae  Christi  75)  in 
quo  completur  ejusdem  imperiiannus  sextus  pridie 
Kal.  Julii,  etinchoatur  ipsis  Ralendis  Juliiseptimus 
tribunicae  potestatis  et  imperii.  Cum  eodem  enim 
consulatu  sexto  in  nummis  utraque  tribunitia  pote- 
stas  componitur,  sexta  usque  ad  diem  30  Junii. 
septima  vero  ex  die  i  Julii.  Proximis  Kal.  Januarii 
anni  76.  Tribunitia  potestate  vii  adhuc  labente 
Vespasianus  septimum  c.msul  procedit,  testibus 
nummisetinscriptionibus,  etanonymoquarti  ssecu- 
li,  notain  quoc|ue  bissextilis  huic  anno  reote  appo- 
nente:  licetin  collega  DomitianolocoTiti  assignato 
Kal.  Januarii  jure  culpetur,  ct  corrigendus  esse 
ostendatursuffeclo  Domitiano  consule  ex  Kal.  Ju- 
lii.  testimonio  iapidum  etnummorum.  Consequitur 
annus  77,  signatus  consulatu  Vespasiani  octavo.  et 
collega  Tito  vi  suffecto  pariter  ex  Kal.  Julii  Doiiii- 
tiano  fratre  vi,  quoannodiximus  post  abdi«*.ationem 
Clementis  jam  peractam  Decembri  anni  76,  susce- 
ptum  fuisse  Romanorum  ponliQcatum  a  Cleto  anle 
Paschalia  festa :  et  idcirco  ]ure  tribui  initio  Cleti 
consulatum  Vespasiani  viii  in  catalogo  Liberiano, 
morem  secutochronicorum  Paschalium.  etepocham 
annorum  pontificalium.  Errat  tamen,  ut  prius,  in 
morem  secuto  chronicorum  Paschalium^etepocham 
annorum  pontiticalium.  Errat  tamen,  ut  prius,  in 
collega  Domitiano  assignando,  nisi  suffectum  intel- 
li(>at  ex  Kal.  Julii :  quemadmodum  et  anonymus  iste 
Ciispiniani,  qiii  Domitianum  suffectum  locoTiti  or- 
dinarii  consulis  obtrudit.  indulgentiustamenexcu- 
sandus  est  error  catalogi  in  collega  Domitiano  exhi- 
bendo ;  cum  dimissio  Clementis circa  (inem  anni  76, 
quo  processerant  consules  ordinarii  Vespasianus 
pater  vii  et  Titus  (iiius  v,  ex  Kal.  Julii  sufft^cto  Do- 
mitianohuncdeincepscumpatrecollegani  inveniret. 
Demonstrat  igitur  lapis  iste  Cassinensis  eum  pon- 
tiflcem,  qui  sedere  coeperit  post  diem  i^Septem- 
bris  S.  Lini  martyrio  celebratam,  Capitone  etRufo 
consuiibus  anno  Christi  67  ;  et  compleverit  pontifi- 
catus  annos  9,  menses  2,  dies  10,  antequam  abdi- 
caret;  Petri  sedem  tenuisse  usque  ad  diem  4  De- 
cembris  Vespasiano  vii  et  Tito  v  consulibus  ordina- 
riis,  et  huic  suffecto  ex  Kal.  Julii  Dumitiano  v  anno 
Christi  76.  Ostendit  pariter  successorem  posiejus 
abdicationem,  sui  pontiGcatus  exordia  in  proximis 
testis  Paschatibus  signare  debuisseanno  Christi  77, 
consulatu  Vespasiani  octavo,  qucm  aniiquissimus 
cataiogus  Liberianus  Cleto  ineunti  assignat.  Pari 
quoque  certitudine  confirmatilhus  novennii  tem- 
pora  numerari  sub  principibus  Galba  et  Vespasiano. 
et  successoris  Cieii  re^imen  recte  enuntiari  sub 
VespasianoacTiio  in  libro  Pontiflcali,  extendique 
ad  Domitiani  imperantis  triennium,  nempe  ad  diem 
26  Aprilis  ejus  martyrio  consignatam  Domitiano  ix 
et  Rufo  consulibus,  aer»  Christi8*),  quemadmodum 
collegimus  supra  pag.  35.  Quare  non  dubito  lectio- 
nem  germanam  codicis  Pontificalis  ex  catalogo  Li- 
l)erii  aliisque  documentis  allatis  ita  restitui  debere 
in  Clemente*«  Fuit  temporibus  Galbie  et  Vespa- 
siani,  a  consulatu  Trachali  et  llalici  usque  ad  Ves- 
pasianum  vii  et  Titum «  qu£  in  exemplaribus  Ana- 
stasianiscorruVte  legitur  »  fuit  tcmporibus  Galbae  et 
Vespasiani,  a  consulatu  Trajani  et  Italici  usque  ad 
Vespasianum  ix  et  Titum;  d  et  in  Cleto  pariter  red- 
dendam  esse :  «  Fuit  autem  lemporibus  Vespasia- 


A  ni  et  Titi  Domitianl,  a  consulatu  Yespasiani  yiii 
etTiti  usque  ad  Domitianum  ix  et  Rufum  consa- 
les,  »  licet  corrupte  legatur:  <r  Fuit  autem  tempo- 
ribusVespasiani  etTiti,  a  consulatu  Vespasiani  n\ 
et  Domifntni  v  usque  ad  Domitiannm  ix  et  Rnfam 
consules.  »  Ipso  enimex  contextu  patet,  fuisse  tera* 
poribus,  non  tantum  Vespasiani  et  Titi,  sed  etiam 
Domitiani  enm  pontificem,  qui  ad  consulatnm  Domi- 
tiani  nonum,  et  Rufl  pervenerit. 

Haec  habui,  quae  in  Clementis  Chronologia  snper- 
adderem  prioribus  notis  in  Cleti  numero  praemissis 
ad  ea  conflrmanda,  quae  ibidem  constituta  sunt  de 
utriusque  ponliflcis  epocba  et  successione. 

EJUSOEM  NOTJ;  HISTORlCiB. 

Linea  7.  — Hic  fecit  duas  epistolas,  qu»  catholi- 

cx  [al.  canonicse  nominantur.  Et  infra  lin.  9  et  <0. 

Tamen  in  epistola,  quae  ad  Jacobum  scripta  est,  qua- 

liter  ei  a  B.  Petro  commissa  est  Ecclesia,    reptries. 

Joannes  Raptista  Cotelerius  socius  Sorbonicus,  et 

t>  in  ParisinaacademiaregiusprofessorlingaseGraecae, 
qui  celebri  commentario  illustravU  Opera  SS. 
Patrum  temporibus  apostolicis  florentium,  recte 
admodum  observavit,  vera  hic  enuntiari  de  duplici 
Clementis  epistola,  et  ambas  nominari  catholicas 
(aliis  legentibus  canonieas);  ab  ulraque  tamen  dis- 
tingui  epistolam,  quae  circumfertur  Clementis  no- 
mine  ad  Jacobum  fratrem  Domini:  de  qua  Liber 
Pontificaiis  nullum  judicium  profert,  sed  tantum 
indicat  in  ea  contineri,  qualiter  ei  (Clementi)  a 
beato  Petro  eommissa  est  Eccl**sia.  Contra  vero  in 
alio  biographo  pontificum  Romanorum  (Luitpran- 
dumTicinensemdiaconumesseopinaturejusdemedi- 
torAntuerpiensi  .anni  1642).observat  jureCotelerius, 
gravi  nimis  errore  perperam  accipi  ea,  qaae  recte 
scripta  reperiuntur  hoc  in  libro  Pontiflcalidedua- 
bus  cptstolis  Clementis  I  ad  Corinthios,  tanqaam 
prolata  essent  de  commentiliis,  seu  apocryphis,  epi- 
stolisejusdemClemeniisnomenprieferentibus.  quasi 

G  datic  sint  ad  Jacobum  fratrem  Domini.  Duas  illas 
Clementis  epistolas  ad  Corinthios.  utpote  genuinas; 
tantostudio  suscepit,  et  veneratione  prosecutus  est 
orbis  Christianusetiam  temporibus  apostolicis,  at 
pleraeque  Ecclesiaediebus  Dominiciseam  publicele- 
gereconsueverint  in  coetu  fldelium.  quae  prior  est 
Romanx  tlcclesise  nomine  data  ad  Corinthios,  at 
Eusebius  in  historia  affirmai  non  uno  in  loco,  nempe 
libro  (11,  cap.  16.  «  Hujus  Clementis  epistola  habe- 
tur  ad  Corinthios  scripta.  pnecipua  plane  et  valde 
mirabilis  :  quam  velut  ex  persona  Kom  vnae  Ecclesix 
dictavit,  cum  dissensioapudCorinthiosessetexorta. 
Quam  epistolam  in  plurimisecclesiispublic^Iegi.et 
veterum  et  nostris  etiam  temporibus  consfat. » 
Deinde  lib  iv,  cap.  23,  producens  litterrs  a  Dionysio 
Corinthiorum  episcopo  datas  ad  Soterem  tum  tem- 
poris  in  Petri  cathedra  Clementis  successorem,  ad- 
dit  Eusebius  «  In  hac  ipsaetiamepistola  memioit 
Ciementis  epistolae  ad  Corinthios  scriptae,  quamex 

Q  prisca  consuetudine  in  ecclesia  legi  solitam  esse 
testatur  his  verbis.  Ilodie,  inquit,  sacrum  diemDo- 
minicum  transegimus,  in  quo  epistoiam  vestram 
legimus:  quam  quidem  perpetuo  deinceps  legentes, 
perinde  ac  priorem  illam  nobis  a  Clemente  scriptao 
epistolam,  optimis  praeceptis,  ac  documentis  aDun- 
dabimus.  »  Ea  nempe  fuit  disciplina  nascentis  Ec- 
clesite,  ut  Petri  successorum  epistolas  proximoloco 
adivinis  litteris  haberent  sancti  iili  antistites  ple- 
bium  Dei,  et  perpetuo  legendas  esse  constituerini 
Clementis  perinde  ac  Soteris  diebus  Dominicis  in 
publico  fidelium  conventu.  Ad  haec  respiciensCote- 
ierius,  dum  nostri  libri  Pontificalis  receptam  histo- 
riae  fidem  astruit,  et  Luitprandi  exscriptoris  sapini- 
tatem  redarguit,  hasce  notas  in  hunc  locum  mini- 
slrat,  quas  dabo  ejusdem  verbis. 

«  In  libro  Pontiflcali,  ubi  de  Clementis  Vita,  nec- 
non  in  ejus  operis  exscriptoribus,  memorantur  duae 
Ciementis  epistolae,  eaeque  canoni**^  et  catholicae. 


1093 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  CLEMENS. 


1094 


Quod  ita  acceptum  ab  aurtore  libri  de  (xestis  Roma- 
norum  pontificum.  credito  Luitprando,  quasi  agere- 
tur  de  duabus  primis  Clementis  decretalibus  ad  Ja- 
cobum.  Gravi,  ut  equidem  sentio,  errore.  Nam  si 
decretales  in  animo  habuisset  scriptor  Pontificalis 
libri,  non  solum  duas  dixisset,  verum  quinque, 
Quemadmodum  hio^pxz^oi  ille,  qui  mira  supinitate. 
postquam  de  duabus  epistojis  catholicis  a  Clemente 
ad  Jacobum  datis  retulit.  subjun^it^  quspnam  con- 
tineantur  in  illisduabus/et  in  rehquis  tribus.  Adde 
quod  in  Pontificali  opere  sejungi  videtur  epistola  ad 
Jacobum  a  duabuscanonicis  epistolis.  Ilic  feciiduas 
epistolas,  quae  canonicx  nominantur  ;  et  infra  :  Ta- 
men  in  epistola  quae  ad  Jacobum  scripta  est.  »  Hac- 
tenus  Cotelerius. 

Catholicas  dictas  fuisse  primam,  et  alteram  ad 
Corinthios  epistolam  Clementis.  a  quibusdam  etiam 
canonicas  reputatas  non  est  quod  miremur.  Tanta 
fuit  earumdem  existimatio,  ut  inveniantur  ambse  de- 
scriptae  proxime  post  libroscanonicos  in  vetustissi- 
mo  exemplari  Alexandrino  sacrorum  Bibliorum  quod 
Theclae  vocant :  cujus  scriptura  ad  quartum  Christi 
saeculum  pertinet,  ut  ostendit  V.  C.  Laurentius  Zac- 
cagnius,  consenlientibus  eruditis.  Codex  ad  Cccle- 
siam  Alexandrinam  cum  pertineret,  fuit  a  Cyrillo 
Lucari  ab  illa  sede  ad  Constantinopolitanam  trans- 
lato  lanquam  insigne  donarium  transmissum  ad 
Anglia:  re^em  Caroium  primum,  cujus  in  biblio- 
theca  Londini  custoditur.  Specimen  characteris  si- 
inillimum  vetustissimo  codici  Vaticano,  ex  quo 
Sixtus  y  editionem  Grsecam  Septuaginta  Interpre- 
tumvulgavit  typisZannetti  Rom;e1587.  Curapponan* 
tur  libris  canonicis  utriusqueTestamenti  Clementis 
papae  epistolse  ad  Corinthios  paulo  infra  indagare 
conabimur.  Demusante  ex  Prolegomenis  Cotelerii 
ad  priorem  epistolam  nonnulla  selectiora. 

((  Cum,  inquiU  quiecunque  de  epistola  a  B.  Cle- 
raente  Romanae  Ecclesise  nomine  ad  Corinthiorum 
Eixlesiam  scripta  proferri  potuissent,  fere  omnia 
paitimab  antiquis  tradita,  partim  a  recentioribus 
occupata  fuerint  ;  vice  prsefationis,  pauco  duntaxat 
adnotabimus  ad  ea  veterum  Testimonia,  quse  nonni- 
hilscrupuli  legentibus  forte  injicerent,  nisi  expone- 
rentur,  »  etc.  i'o.sI  )uam  nonnulla  promovit  dubia, 
prssertim  ex  dictis  liusebii,  et  Clementis  Alexan- 
drini,  qux  pugnare  inter  se  nonnullis  videri  pos- 
sent,  illa  ita  dissipat.  «  Gim  repugnantiam  tolle.s 
si  dixeris,  cunctos  quidem  opus  (epistolam  Clemen- 
tis  I  ad  Cor.)  agnovisse  pro  genuino,  sed  non  om- 
nes  habuisse  pro  scripto  canonico:  deprimo  nullam 
motam  antiquituscontroversiam  ;  de  secundo  mo- 
tam,  aliis  extra  canonem  ponentibus,  quce  sententia 
obtinuit,  aliis  intra,  ut  auctorcanonum  apostolornm 
canone  uttimo,  proindequeforsan^et  qnieoscanones 
In  numero  sacrarum  Scripturarum  collocat  Joannes 
Damascenus,  quique  eusdemadmittuntTruIlaniepi- 
scopi.  Atque  hujus  postremseopinionisdocumentum 
praebetantiquissimus  codex  Bibliorum  manuTheclie 
exaratus,  ex  quo  du;e  istae  epislolie  prodierunt  ; 
quandoquidem  eas  cum  libris  Novi  Testamenti  con- 
junctasexibet.  » 

S.  IrenaBusepiscopusLugdunensis,etmartyrmuIto 
ante  Euseblum,  utpote  a^qualis  Dionysio  Corinthio- 
rum  episcopo,  non  modo  luudat  Clementis  litterasad 
Ck)riiithios,  sed  easdem  vocat,  potentissimas  litteras. 
Causamadjuncti  adeo  pnestantis  retulit  in  commen- 
tariisad  eum  locum  P.  Feuardentius,  sacrai  Facul- 
tatis  Parisiensis  doctor  theologus  pag.  240,  n.  12 
editionis  Parisinae  1639,  hisce  verbis: «  Potentissimas 
litteras.  Hinc  observa  Romanam  Ecclesiam  etiam  ab 
initio  auctoritatem  suam  interposuisse  in  moderan- 
dis  quoque  Graecorum  Ecclesiis  i  quod  adeo  gratum 
fuit  illarum  episcopis,  ut  hic  commemoratam  episto- 
lam  non  tam  Clemeniis,  quam  Romanai  Ecclesia; 
nomine,  sua  ipsius  menioria,  plurimis  in  Ecclesiis 
publice  lectam  scribat  Eusebius  lib.  ii,  cap.  1*2  hist. 
Porro  fragmenta  non  contemnenda  hiijus  epistolae 


A  reperies  apud  Justinum  martyrem  quaest.  87  ad  Orth. 
Clementem  Alex.  lib.  i.  Strom.,  etlib.  iv  et  Ilb.  vi. 
Rasilium  Mapum  libro  de  Spiritu  sancto  cap.  99. 
Athanasium  in  disput.  contra  Arium  in  synodo  Ni- 
csena.  Epiphanium  contra  Haer.  27,  Eusebium  lib.  3. 
Hist.  cap  16et17;Hieronymum,  lib.  i.contraJovin. 
et  Comment.  in  1  et  4  cap.  ad  Ephesios.  » 

£st  alius  Irenaei  locus  lib.  iii,  cap.  3.  unde  lux 
major  affiilget  adjuncto  pittentiaB,  litteris  apostolicis 
Clementis  papae  attributo :  ubi  scilicet  potentiorem 
principalitatem  memorat  Romanae  Ecclesise :  cujus 
gratia  necesseest  reliquas  ad  hanc  convenire.  «  Ma- 
xiraa.  inquit,  etantiquissima,  etomnibus  cognita,  a 
gloriosissimis  duobus  apostolis  Petro,  et  paulo  Ro- 
mx  fundata  est,  et  constituta  Ecclesia.  Ad  hanc 
enim  propter  potentiorem  principalitatem  necesse  est 
omnem  convenire  Ecclesiam,  hoc  est  eos  qui  undi- 
quesunt  fideles.  j>  Quie  verba  Irenaei  dum  perpendit 
P.Chri.stianus  Lupus  Iprensis,  et  in  Lovaniensi  aca- 

Q  demia  doctor,  et  professor,  in  notisad  TertuIIianum 
de  Prxscriptionibus  contra  haereticos  capit.  36,  pag. 
565,  haec  censuit  esse  animadvertenda.  a  Adjungit, 
inquil  ipsam  (Ecclesiam  Romanam)  esse  in  in  dog- 
male  infallibilem,  custodemqueacjudicem  omnium 
dogmaticarum  controversiarum.  Adeofirmis,  atque 
anliquis  testimoniorum  anchoris  fulcitur  Romanae 
Ecclesiae  primatus,  atque  infallibilitaslrenaeo  siqui 
dem,  et  Dionysio  contestis  acceditTertullianusIau- 
dato  loco  ita  scribens  -.  Si  autem  Italiae  adjaces, 
habes  Romanam  (Ecclesiam)  unde  nobis  quoque 
auctoritas  praesto  est  statuta.  Felix  Ecclesia,  cui  to- 
tam  doctrinam  apostoli  cum  san^uine  suo  profude-* 
runt:  ubi  Petrus  passioni  Dominic^eadaequatus,  ubi 
Paulus  Joannis  exitu  coronatus,  ubi  apostolus  Joan- 
nes  posteaquam  in  oleum  ignitum  demersus  nihil 
passusest,  in  insulam  relegaturl  » 

Totam  Christi   doctrinam   ab   apostolis    Petro, 
Paulo,  et  Joanne  cum  sanguine  profusam  in  sinum 

Q  Romanae  Ecclesiae  Petri  successores  tanquam  se- 
questres,  et  promicondi  dum  proferunt,  ad  instar 
Clementis  Primi  potentissimis  litteris  traditionum 
paternarum  contestibus,  exercentpo^enhom/i  illam 
hujus  Ecclesiae  principalitatem,  ab  Irenaeo  toties 
agn  ta m,  a^l  quam  necesse  est  convmire  totam  Ecck" 
siam,  hoc  est  omnes  qui  undique  sunt  fideles.  Pluribus 
id  exponunt  laudati  doctores  sacrae  facultatis  theolo- 
gicae  Parisiensis  Feuardentius  et  de  la  Barre.  Non 
transcribam  hicinlegraspaginasFeuardentii,  quibus 
illustrat  Romanae  Ecclesiie  privilegium  ab  Irenaeo 
oelebratum  iis  verbis  lib.  iii,  cap.  3 :  «  Sed  quoniam 
valde  longum  est  in  hoc  tali  volumine  omnium 
Ecclesiarum  enumerare  successiones,  maximae,  et 
antiquissimae,  et  omnibus  cognitiB  a  gloriossimis 
duobus  apostolis  Petro  et  Paulo  Romae  fundatae, 
el  coTistituiae  Ecclesiae,  eam  quam  habet  ab  aposto- 
lis  tradilionem  et  annuntiatam  hominibus  fidem, 
per  successiones  episcoporum  perveiiientem  usque 
ad   nos,  indicantes  confundemus  omnes  eos,  qui 

L^  quoquomodo  vel  per  sui  placentiam  malam,  vel 
vanam  gloriam,  vel  per  cjecitatem,  et  malam  sen- 
tentiam  praeterquam  oportei  ''olligunt.  Ad  hanc 
enim  Ecclesiam  propter  potentiorem  principalitatem 
necesse  est  omnem  convenire  Ecclesiam,  hoc  est 
eos  qui  sunt  undique  fideles,  in  qua  semper  ab  his 
qui  sunt  undique  conserva  a  est  ea,  quae  est  ab 
apostolis  traditio.  »  Ad  haec,  inquam,  verba  Irenaei 
non  transcribam  paginas  inlregras  Feuardentii, 
quibus  luculenter  ostendit  undique  terrarum  con- 
quisitus  exemplis  Ecclesiarum,  Patrum,  et  concilio- 
rum  per  Urientem,  Occidenlem,  ad  primatum,  et 
ad  doctrinam  sedentium  in  Romana  Petii  cathedra 
omnes  fideles  Christi  necessario  convenire.  In  com- 
pendiiim  redigit,  ea  quae  fusius  ille  prosequitur, 
alter  Parisiensis  iheologus  de  la  Barre,  itu  scribens 
ad  indicatuir.  locum  Pertullianide  Praescriut.  adv. 
haeret.  num.  36,  editionis  Parisinae  pagina  8^ :  Uncte 
nobis  auctoritas  praesto  est.  «  In  causis,  inquit,  fldei 


1095 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


1096 


Patres  Ecclesiae  Romanae  pontificii  supremum  ju-  A 
dicium  detulisse  semper  testes  babeo  quotquot  ea 
verba  inlerpretali  sunt :  Tt6t  dabo  duves  regni  c-u- 
lorum^  et  Quodcunqtie  ligaveris,  elc,  Rogavi  pro  te, 
ut  non  defiLiat  fides  tua.  Tu  es  Petrus,  et  super  hanc 
petram  aedificabo  Ecclesiam  meam.  »  Augustinus 
in  Psalmo  contra  partem  Donati  tomo  Yl  (seu  potius 
initio  tomi  VII)  :  «  item  enarrat  in  psalm.  lxix 
Chrysostom.  homil.  !26,  ex  variis  locis  ia  Matth.  Cy- 
prianus  lib.  vi,  cap.  12  in  Joann.  Praeter  hos  Tbeo- 
doretus  epist.'  ad  Monacbos,  Cyprianus  epist.  42 
creberrime.  D.  Hieronym.  epist.  ad  Eustochium  oc- 
cidentaiium  Ecclesiarum  dissensiones,  vel  etiam 
Ecclesias  ipsas  Romam  contractas,  et  evocatas 
scribit,  ut  Basilius  epist.  52.  Divus  Athanasius  Hie- 
ronymo  antiquior,  et  cum  eo  totius  iCgypti  episco- 
pi,  Marcumsanctsesedis  apostolicx  atque  universa- 
fis  EccIesiiB  papam  nummant  epist.  ad  Marcum 
papam,  sanctamque  ejus  sedem  matrem,  et  caput 
omiiium  Ecclesiurum  agnoscunt,  cui  cum  omnibus  B 
sibi  commissis  perpetuo  futuros  obedientes  pollicen- 
tur.  D.  Augustinus,  contra  Julianum  Pelagianum 
disputans,  sufflcereei  debere  docet  solam  Komanae 
Ecclesi;e  sententiam,  et  serm.  2  de  verbis  Apostoli 
contra  Cresconiun  lib.  iii,  cap.  34,  ad  Carthaginis 
episcopum  Romano  praetermisso,  nunquam  orien- 
talis  catholica  scriberet.  Optatus  lib.  i  in  Parme- 
nianum  in  causa  Donatistarum.  Judicium  inquit, 
Miltiadis  papse  sententia  clausum  est.  Imperatores 
quoque  cathedrae  Romanae  principatum  veneranlur. 
Valentintanus  3  epistola  ad  Teodosium  juniorem  ; 
Martianus  imp.  ad  Leonem  papam  ;  Justinanusimp. 
const.  novell.  131,  summi  pontiGcatusapicem  apud 
Romanum  pontificem  esse  nemo  est  qui  dubitet.  In 
concilio  Chalcedonensi  omnium  episcoporum  vox 
est,  omnem  primatum.  et  honorem  prsecipuum  Ro- 
mano  episcopo  deberi.  Iren^eus  lib.  iii,  cap.  3,  apo- 
stolis  docentibus illud  viva  voce  acteptum  prodidit : 
omnes,  inquit.  Ecclesiarum  successores  enumerare  q 
longum  est.  Romanae  Ecclesiae  fidem  indicantes 
conTundimus  eos  qui  seorsuro  colligunt :  atque  sta- 
tim,  ad  hanc  enim  Ecclesiam  propter  potentiorem 
principalitatem  necesse  est  omnem  convenire  ec- 
clesiam,  id  est  eos  qui  sunt  undique  fideles.  Ad  ea 
verba  doctus  Feuardentius  texuit  catalo  um  Eccle- 
siarum  Gallicae,  Italicae,  Ilispanicse,  Anglicae,  Scoticae, 
Hibernicae,  Germanica;,  Gothicae,  Sarmaticae,  ea- 
rumque  orientalium,  tum  Australium  Carthaginen- 
sis,  Numidicae,  Mauritanicae,  Hipponicae,  Asianse, 
Arabicae,  Orientalium  demum  Cesareae,  Cappadociae, 
Phoeniciae,  Syriae,  Armeniae,  Ponti,  Galatia;,  Ly- 
diae,  Phrygiae,  Pisidiae.  Pamphyliae,  Isauriae,  quae 
orones.  utverbo  finiam,  controversias  fidel  remi- 
sisse  ad  Petri  successores  ostendit,  cui  cum  Sa- 
cramento  fidelitatis  praestitere  obedientiam.  Reli- 
qua  petet  diligens  lector  ex  bierarch.  Ecclesiae  Al- 
berti  Pighii  lib.  iv,  cap.  8,  et  Alphons.  Script.  in 
dict.  papa  11,  et  Stapletonii  controvers,  cap.  17, 
lib.  VI.  Idem  Pighius  controversiarum  Ratisbonen-  D 
sium  controv.  16,  Melchior  Canus  lib,  vi  locorum 
communiuro.  »  etc. 

Haec  esse  memoranda  censui  ex  de  la  Barre  bre- 
viatore  fusioris  scripti  Feuardentii  in  laudatum  lo- 
cum  S.  Irenaei,  ut  vim  yerbipotentiorisprincipalitatis 
exponerem  Romanae  Ecclesiae,  ei  potentissimarum  liP 
terarum  S.  Clementis  primi  ad  Corinthios,  hic  nec^s- 
sario  attendendam,  ut  facilius  assequeremur,  cur 
duaeillaead  Corlnthios  a  Clemente  datae  nomine 
Ecclesiae  Romanae  dicantur  catholicae,  et  ab  ali  - 
quibus  putatae  sint  intercanonicasscripturas,  etcur 
in  antiquissimo  eiemplari  sacrorum  bibliorum  li- 
bris  canonicis  Novi  Testamenti  solae  subdantur  : 
adeo  ut  liberiste  Pontificalis,  qui  in  Petro  recensutt 
libroscanonicos  Novi  Testamenti  ipsius  auctoritate 
contextos,  et  probatos,  in  Clemente  seli^at  nomina- 
tim  ex  pluribus  ipsius  operibus  indicatis  duas  epi- 
stolas,  de  quibus  est  nobis  sermo  claudendus. 


Ut  breviter  enuntiem  quod  sentio,  cam  ▼ideam 
epistolam  primam  Clementis  ad  Corinthlos  ita  ser- 
vatam,  et  lectam  apud  complures  Ecclesias,  et  in 
antiquissimo  illo  codice  bibliorum  appositam  post 
libros  canonicos  una  cumstcunda;  suspicor  esse 
signaculum,  quo  traditio  apostolica  ftrmareturde 
numerolibrorumdivinaeScripturaeeorumquelectio- 
ne  approbata  :  non  secus  acsaeculo  quarto  desinente 
Damasi  papx  litteraesacris  bibliis  apponi  coeperunt 
cum  prologo  B.  Hieronymi,  apostolicis  Damasi  jos- 
sionibus  obsecuti  In  restitutione  ^ermanae  lectionis 
divini  textus :  nequealiterachodie  fttpostS.  Pium 
V  et  Clementem  VIII  poniifices  maximos,  cum  ap- 
probatae  lectionisediiioni  eorumdem  litterae  praefi- 
guntur.  ostendentes  catholicae  Ecclesiae  summum 
sacerdotemtraderefidelibusuniversiseoslibroseam- 
demque  lectionem,  quam  ipse  a  suis  decessoribus, 
istique  ab  apostolis  acceperunt. 

Observari  potest  in  priore  illa  Clementis  epistola 

firoduci  testimonia  et  documenta  ex  singulis  ferme 
ibris  Veteris  Testamenti,  necnon  ex  novi  Testa- 
menti  i^artibus:  quae  illa  aetate  prodierant.  com 
nondum  scripsisset  Evangelium  Joannes  apostolus, 
neque  Apocalypsim.  Colhgunt  enim  illius  epistolc 
editores  datam  fuisse,  vel  paulo  antequam  HieroMH 
lymae  a  Tito  expugnarentur,  stante  adbuc  templo, 
vel  non  ita  multo  post  *,  Evangelium  vero  et  Apoca- 
lypsim  serius  edidisse  Joannem  testantur  cumHie- 
ronymo  interpretes  universi  :  illud  scilicet  post  na- 
tam  Cerinthi  haeresim,  banc  vero  post  annum  qua^ 
tum  decimum  Domiiiani.  Quare  ex  hisce  postremis 
partibus  Novi  Foederis  nondum  editis  testimoDia 
proferre  non  poterat  illa  epistola  raaturius  perseri- 
pla.  Ex  caeteris  vero  libris  canonicis  fere  universis 
loca  indicari  comperio  in  numeris  juxta  Cotaieril 
editionem  ita  distinctis. 

Ex  libris  Veteris  Testamenti  : 

Geneseos  liber  occurrit  nnm.  4,  6,  9,  10, 17,  20, 

32,  etc. 
Exodus  num.  4,  17,  51. 
Leviticus  indicatur  num.  32. 
Numeri  4,  17,29,  43,51. 
Deuterononium  3,  29, 34,  53. 
Josue  12. 
Judicum  et  Ruth. 
Regum  letll,  num.  4  ; 

Hlet  IV,  num.  31. 
Paralipomenon. 
EsdraeletlL 
Tobiae. 
Judith55. 
Esther  55. 

Job  18,  20,  26,  39,  49,  56. 
Psalmi  14,  15,  26,  28,  35,  36,  46,  48, 50, 52,56. 
Proverbia  14,  21,57. 
Ecclesiastes  30. 
Cantica 

Sapientiae  3,  27. 
Ecclesiastici  9. 
IsaiaB3,8,  13,  14,  16,  34,  50. 
Jeremiae8,  13. 
Baruch. 

Ezechielis8,  29. 
Dianielis  4o. 
XU  Proph.  min.  7,  23. 
Machabaeorum  2. 

Ex  libris  Novi  Testamenti. 

Matthaei  27,  46. 

Marci  46. 

Lucae  46. 

Act.  apostol.  18. 

Pauli  epistola  ad  Rom.  30,  35. 

Ad  Corinth.  prima  13,  24,  34,  47,  40. 

Ad  Cor.  secunda  30,  35. 

Ad  Ephesios  46. 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  CLEMENS. 


4098 


GralaUs. 

Philippenses21. 

Ck)lossenses 

rbessalonicenses  prima  42. 

rhessal.  secunda. 

rimotheum  primaSl9,  47,  50. 

rim.  1(. 

fitam. 

Philemonem. 

Hebneos  2, 16,  H,  36. 

i  prima  ±  30,  38,  49,  57. 

i  secundall,  23. 

►bi  10,  17,  23,  30. 

B. 

caiypsis. 

CDum  igitur  est,  in  hac  una  Giementis 
nniversos  propemodum  libros  canonicos 
.  Nam  illi  perpauci,  quorum  verba  produ- 
;amentum  epistolae  non  requirebat,  veluti 
icum,  Paralipomenon,  Tobiae,  Ganticorum, 
et  Epistolae  ad  Galatas,  ad  Golossenses,  ad 
it  ad  Philemonem,  et  Judae  apostoli,  vei  in- 
;ur  jugali,et  approbati  cum  proximis,  qua- 
iclesia  eiiam  Judaica  Baruch  cum  Jeremia, 
cnm  reliquis  Sapientialibus,Paralipomena 
ris  Regum,  Judices  cum  Heptateucho,  et  in 
oa  Epistolae  indicataecum  caeteris  Apostoli- 
fortasse,  et  ilii  producebantur  in  partibus 
Glementis,  quae  hodie  desiderantur,  uti  in- 
icQnae  circa  finem  adhuc  hiantes ;  vel  op- 
m  minime  fuit  eo  loco  produci  testimonia 
n  partibus  bibiiorum ;  cum  satis  confirmata 
gnosceret  exallegatis  B.  Glemens,  dum  Ro- 
cclesiae  nomine  eas  litteras  daret.  Quantum 
)menti  jam  tum  afferret  Romanae  Ecclesiae 
as  in  stabiliendo  canoneScripturarum  intel- 
satis  ex  Patribus,  praecipue  vero  ex  B.  Au- 
in  libro  contra  epistolam  Manichaei  cap.  4  et 
Togantibus  enim  cur  crederet  Evangelio 
,  Marci,  Lucae^  Joannis;  non  crederet  vero 
Bvangelio  Manichaei,  aliorumque  sectario- 
ipondet  se  idcirco  primum  iliud  recipere, 
i  Ecclesia  catholica  traditum  sibi  fuerit; 
I  autem  postremum  hoc  Manichaei,  quod  ab 
catholica  id  non  acceperit.  Quae  autem  es- 
ssia  catholica,  cui  sincerissimam  hanc  sa« 
1  tradenti  fidetn  adhibere  cogatur,  et  adhae- 
tis  aperte  monebat  cum  haec  praemitteret 
c  Tenet  ab  ipsa  sede  Petri  apostoli,  cui 
is  oves  suas  post  resurrectionem  suam  Do- 
ommendavit,  usque  ad  praesentem  episcopa- 
cessio  sacerdotum.  »  His  etiam  respondent 
protulit  lib.  11  de  Doctr.  Gbrist.  cap.  8.  ante- 
T  concilia  generalia  canon  integre  perficere- 
Bellarminus  monet('.ontrovers.  lib.  i,  cap.  10 : 
micisautem  Scripturis  Ecclesiarum  plurium 
arum  auctoritatem  sequamur:  inter  quas 
e  sunt,  quae  apostolicas  sedes  habere,  et  epi- 
Miipere  meruerunt.Tenebit  igitur  hunc  mo- 
Scripturis  canonicis,  ut  eas  quaeab  omnibus 
itnr  Ecclesiis  catholicis,  praeponat  eis  quas 
1  non  accipiunt.  In  eis  vero  quae  non  acci- 
ab  omnibus,  praeponat  eas  quas  plures  ^ra- 
accipiunt  eis  quas  pauciores  minorisve 
atis  Ecclesiae  tenent.  »  Tutissime  igitur  pete- 
uxta  regulam  Augustiniab  hac  Ecclesia  Ro- 
uae  eodem  teste  supra  caeteras  ita  praestat 
ate  ac  primatu,  quae  et  apostolicam  sedem 
meruit  el  apostoiicas  litteras,  ut  proinJe 
toreiauc  oramentum  omnium  validissimum 
>  accedere,  quos  illa  divinae  auctoritatis  esse, 
M)ncreditos  affirmaret :  praesertim  cum  me- 
it  historiae  Ecclesiasticaecondilores,  haclii 
datas  Petriapostolornm  principis  litteras, 
linasepistolascum  reliquisdivinis  Scriptu- 
isendas  esse  nos  doceant,  hic  Acta  apostolo- 
Eica  perscripta,  hic  Evangelium  Marci,  Petro 
Patrol.  GXXVU. 


A  approbante,  conditum,  hic  omnium  Evangeliorum 
fontemejustestimonio  ac  responsisindicatum,  qui- 
bus  in  scriptisVeteris  quoque  Instrumenti  sacra  ora- 
cula  librique  aperinntur.  Quare  mirandum  non  est, 
si  banc  praecaeteris  epistolam  Ecclesiae  Romanae  no- 
mine  a  Clemente  ad  Gorinthios  datam  providus  ille 
descriptor  utriusque  Testamenti  in  eo  codice  vetu- 
stissimoqnartisaeculiapponendamcuraverit,eamque 
lot  in  Ecclesiis  publice  recitari  stnduerint  illarum 
episcopi  statim  ac  edebatur.  Neque  enim  poterat 
exhiberi  documentum  illuslrius  recepti  census  Scri- 
pturarum  canonicaruin,  quam  illud  quod  petebatur 
ab  assertionibus  et  usu  EcMesiae  catholicae  et  apo- 
stolicae,  omnium  praestantissimaauctoritatepollentis 
ac  principis  universarum,  ita  scribentis  aevo  illo 
apostolico,  quo  Joannes  evangelista  superstes  erat. 
Hunc  ipsum  divino  consilio  sub  extrema  Domitiani 
tempora  Romam  fuisse  perductum  cognovimus  (uti 
perhibet  TertuUianus) :  ne  scilicet  quippiam  deesset 

B  huic  Romanae  Ecclesiae,  jam  tum  custodi  et  promi- 
condae  sacri  eloquii  a  Petro  et  Paulo  suscepti.  ad 
complementum  sacri  canonis  Scripturarum,  proxime 
claudendicumlibrishujusapostoiidilecti,quiEvan- 
geiii  fluenta  de  Dominici  pectoris  fonte  potaverat. 
vix  enim  ab  Urbe  relegatus  in  insuiam  Pathmos  tum 
Evangelium  suum,  tum  Apocalypsim  mandavit  lilte- 
ris.  Has  vero  partes  novi  Foederis  supremas  Ro- 
manae  Ecciesiae  fuisse  statim  concreditas  cum  caete- 
ris  divinis  litteris  colligere  possumus  ex  martyre 
Justino :  «  Hic  (ait  Hieronymus  de  Script.  ecclesia- 
sticis)  cum  in  urbe  Roma  haberet  ta;  BiaTpi6a;,  et 
Grescentem  Gynicum,  qui  multaadversns  Ghristia- 
oos  blasphemabat,  redargueret,  gulosum,  et  mortis 
timidum,  luxuriaeque  et  libidinum  sectatorem,  ad 
extremum  studio  ejus,  et  insidiis  accusatus  quod 
Ghristianus  esset,  pro  Ghristo  sanguinem  fudit.  » 
Inter  caetera  vero  scripta  Justini  martyris,  Romae 
Ta;  8iaTpt6a(  habentis,  Hieronymus  recenset  inter- 

n  pretationem  Apocalypseos :  Quam^  inquit,  interpre^ 
tantur  Justinus  martyr  et  IrenasuSj  aiter  sciiicet  a 
Justino  interpres  ejusdem  saeculi,  qui  legatus  Lugdu- 
nensis  Ecclesiae  ad  pontificem  Eleutherum  litteras 
Romam  peitulit.  Suntet  qui  colligant  multo  matu- 
rius  memoratum  codicem  epistolarum  canonicarum 
nomine  Apostoli  in  epistola  Ignatii  martyris  ad  Phi- 
ladelphios  num.  5,  ejus  scilicet  apostolici  viri,  qui 
non  modo  Romae  versatus  est,  sed  in  Urbe  marly- 
riumsubiit,  juxta  Hieronymum  anno  Trajani  nnde- 
cimo.  Quare  non  modo  ante  annos  20  ab  obitu  Joannis 
evangelistae  ut  illi  coliigunt,  Pandectes  ille  apostoli- 
cus  Novi  Testamenti  Romana  in  licclesia  fuerit,  sed 
etiam  intra  decennium  a  dormitione  Joannis,  si 
Hieronyml  chronologiam  sequamurin  librodeScri- 
ptoribusecclesiasticis,  ubi  eam  retulit  ad  initia  Tra- 
jani.  Verum  de  codice  apostolicarum  litterarum 
apud  Ignatium  memorato,  uti  Millius  ex  Grabio 
(Proiegomen.  censet  (nec  fortasse  immerito)  sit 
penes  alios  judicium.  Nobis  abunde  sufficiet  ex 

D  Justino  martyre  et  Irenaeo  censum  utriusque  Testa- 
menti  librorum  in  Romanae  Bcclesi»  scriniis  col- 
ligere.  Gum  enim  duo  illi  scriptores  adeo  illustres, 
et  interpretes  Apocalypseos  Romae  versati,  et  hunc 
postremnm  Novi  Testamenti  iibrum  haberent  ita 
perspectnm,  ut  praeter  corticem  litterae  etiam  medul- 
lam  spiritussibi  traditam  caeteris  aperirent,  mani- 
festum  est  collectionem  integram  Scripturarum 
utriusque  foederis,  statim  ac  edebatur,  huic  pras- 
stantissimae  omnium  Ecclesiae  fuisse  concreditam. 
Quare  hoc  etiam  nomine  ejusdem  aucloramentuin 
divinis  libris  intemoscendis  expetebatur ;  cum  jam 
tum  Tertulliano  teste  (de  Prjescript.  contr.  hasr., 
cap.  36)  talis  haberetur  Romana  licclesia,  cui  totam 
DOCTRiNAM  apostoli  cum  sanguine  suo  profuderunt,  et 
idcirco,  at  ibidem  sequitur,  legem  prophetas  cum 
evangelicis  et  propheticis  litteris  miscet,  et  inde  putat 
fidem,  Axloma  enim  est  ratum  habitam  etiaoi  Aksl* 
broslo  serm.  28  ia  iisiAni.  cw\\\.  w^tikbj\V\^^ 


( 


1099 


ANASTASII  BIBLIOTHBCARII 


m 


Ganticorum  vii :  Nova  et  veiera  dilede  mi,  servavi 
tibi.  «  Teneo,  inquit,  mandalaomniaNovi  et  Vete- 
ris  Testamenti.  Soia  hocdicere  Ecclesia  potest.  Non 
dicil  alia  congre^alio :  non  dicil  Synagoga,  nec  se- 
cundum  litleram  nova  tenens,  ncc  secundum  spiri- 
lum  vetera.  Non  dicit  haeresis  Manichaea,  Vetera  ser- 
vavitibi,  quseprophetasnonsuscipit.  Meritodealbata 
cernitur,  quae  utriusque  fulgetgratia  Testamenti.  » 
Ratum  fuisse  novimus  ducentis  ante  Ambrosium 
annisetiam  viro  apostolico  Dionysio,  Corinthiorum 
episcopo,  ita  scribenti  ad  Soterem  pontificem  Ro- 
manum,  uti  Eusebius  retulitHist.  ecci.  tib.  iv,  cap. 
^ :  a  Hodie,  inquit,  sacrum  diemDominicum  trans- 
egimus:  in  quo  epistolam  vestram  legimus,  quam 
quidem  perpetuodeincepslegentes,  perindeac  prio* 
rem  iilam  nobis  a  Clemente  scriptam  epistolam 
(de  qua  scilicet  paulo  ante  narraverat  Eusebius  ex 
prisca  consuetudine  ejus  lectionem  pariter  frequen- 
latam  in  solemni  conventu  Ecclesia;)  optimis  prae- 
ceptis  acdoctrinis  abundabimus.  »  Tum  subdit, «  se 
rogatum  a  fratribus  epistolas  scripsisse.  Sed  illas  mi- 
nislriquidamdiaboIizizaniiscompIeverunt:qu£dam 
ex  illis  expungentes,  quaedam  adjicientes.  Quoscerte 
manet  feralis  ilh  sententia,  Vac  vobis.  Non  mirum 
igiturvideridebet,sisacrosanciaDominiscriptaqui- 
dam  adulterare  aggressi  sunt,  quandoquidem  in 
longe  inferioribusscriptisfuisseausiidem  deprehen- 
duntur.  »  Haic  omnia  comprobanl,  contra  corrupto- 
res  insidiososet  falsarios  divinorum  librorum  quae' 
rendum  fuisse  praesidium  ab  auctoritate  apostoiicae 
Ecclesl£  Romanae,  cui  totam  Christi  doctrinam  una 
cum  sanguine  apostoli  protuderant :  atque  adeo  Cle- 
mentis  etSoteris  epistolas  recitandas  suscepisse  Hc- 
clcsias  Corinthi  et  compluresad  quas  pervenerant, 
diebusDominicisincoetu  fidelium,  tumaliis  decau- 
sis,  tum  etiam  utadhiberentur  tanquam  signacula  et 
auctoramenta  librorum  qui,  cum  habendi  sint  cano- 
nici,  proptereii  adhibebantur  in  praidictisRomano- 
rum  pontificum  litteris  ad  confirmationem  doctrinae 
catholicae. 

Linea  7.  —  Ex  prxcepto  bcaii  Petri  suscepit  Ec^ 
clcsiam,   et  pontiflcathm  gubtrnuivium,  Notae  docti 
prxsulis  Schelestratii  in  hunc  numerum  monent, 
auctorem  libri  Pontificalis  multa  fuisse  mutuatum 
aliunde  quam  ex  secundo  catalogo.  Qui  d  autem  de 
pontificatu  Clementis  bic  refert,  videtur  illi  afiir- 
masse  a  se  desumptum   ex  epistola  Clementis  ad 
Jacobum.  «  Quamvis  autem,  ait  Schelestratius»  epi- 
stolailla  supposititiasit,  antiquissima  tamen  est,  et 
Rufini  aetatem  superat,  jamque  a  tertii  saeculi  fine, 
aut  initio  quarii  sub  Clementis  nomine  circumfere- 
batur. »  Hanc  supposititiam  epistolam  exsiareutique 
scribitauctor  libri  Pontificalis.  Verum  se  ilii  satis 
fidere,   potius  quam  superioribus  documentis,  ac 
veracioribus,  aut  haec  ignorasse,  mihi  non  apparet. 
Erant  autem   vetustiora  et  veraciora  documenta, 
qux  recenserent,   ordinatum  fuiss^e  Clementem  a 
Petro  apostolo,  cui  in  episcopatu  Romano  inde  suc- 
cessit.  Exstant  adhuc  in  libro-TertuIIiani  de  Prae- 
script.  hxret.suprarelatacumnotisSommierpag.SO, 
col.  2.  «  Edant  ergo  origines  Ecclesiarum  suarum,  » 
etc,  ubi  post  illa  verba  :  a  Primus  ille  episcopusali- 
quem  ex  apostolis,  vel  apostolicis  viris  habuerit  au- 
ctorem,  velantecessorem,  »  ita  prosequitur  Tertul- 
lianus  :  a  Hoc  enim  modo  Ecclesiae  apostolic<e  cen- 
sus  suos  doferunt,  »  sicut  Smyrna^orum  Ecclesia 
«  Polycarpum  a  Joanne  consecratum  refert :  sicut 
Rumanorum  Clementem  a  Petro  ordinatum.  »  Sub 
initium  igitursaculitertii,  quoTertuIIianusscripsit, 
exstabaniea  documenta  vetustiora,  undeSeptimius 
hausit,  antequam  prodiret  epistola  supposititia  Cle- 
mentis  nomine  ad  Jacobum  :  quam  elaboratam  se- 
rius,  et  vulgatam  circa  finem  saeculi  tertii,  aut  ini- 
tium  quarti  recognoscit  Schelestratius.  Illis  vero 
firmamentis  antiquioribus  nitebatur  Septimius,  et 
nixa  est  notitia  in  Ecclesia  vigens  de  ordinatione 
Clementis  in  episcopum,  ejusque  designatione  ad 


A  successionem  Romanae  sedis :  licet  hanc  sincerain 
notitiam,  etvetustiorem,  infarciverit  ineptis,  etmen- 
dacibus  additionibus  fabularuro  male  feriatDsiile 
auctor,  qui  compegit,  et  obtrusit  spuria  S.  Petri 
acta  nomine  prxfixo  epistoiae  Clementis  Romaniad 
Jacobum,  et  disputationem  cum  Apione,  et  Itioera- 
rium,  rejecta  cum  apocryphis,  et  reprobata  non  so- 
lum  a  S.  Gelasio  papa,  verum  et  muito  anteab  Atba- 
nasio  in  Synopsi.et  a  B.  Hieronymo  inlib.  deScript. 
eccl.  ut  omnes  noverunt.  Exce).tionis  potius  vin 
habere  videtur  particulasubjunctionis  tamenui  texta 
Anastasii,  seprans  affirmationem  superiorem  ordi- 
nationis  beati  Clementis,  et  praeceptl  a  S.  Petro  adje 
cti,  de  acceptando  muneresuccesslonis  etiam  inEc- 
clesiae  universae  regimine  (si  aliquando  se  mortoo 
deiigeretur)  separans,  inquam,  hanc  ordinationeiB 
episcopalem,  et  hoc  praeceptum  a  modo  et  bistoria 
aJmissionis  perperam  expressae  In  supposititiaepis- 
tola  Clementis.  Quare  in  textu  Anastasii,  prooar- 

3  barx  aetatis  vitioso  stylo  a  scriptore  Yltae  obscarias 
indicatos  animi  sensus  itaexplicandos  esse  opinor: 
a  Hicex  pru^cepto  beati  Petri  suscepit  Ecclesiam,  e( 
ponlificatumgubernandum,  sicutei  fuerataDoMiiio 
Jesu  Christo  cathedra  tradita  vel  commlssa ;  »nempe 
prxcepit  Petrus  Ciementi  a  se  ordinato  pontifici,  nt 
non  modo  alacriter  ferret  onus  episcopi  ad  annui- 
tiandum  Evangelium  in  aliqua  Ecclesia,  qoae  sibi 
committeretur,  sed  etiam  non  detractaret  In  Roma- 
na  sede  multo  laboriosius  regimen  universalis  Ee* 
clesiie  administrandum  recipere,  eadem  amplltudiiie  i 
potestatis,  quam  sibi  collatam  noverat  aClirisU  k 
Domino,  si  quando  post  mortem  Petri  ad  ejus  cath^ 
dram  implendam  eligeretur.  a  Attamen,  Inauit, 
quasi  excipiens,  in  epistola  Clementis  ad  Jacooaa 
reperi^^s,  qualiter  ei  a  beato  Petro  commlssa  est 
Ecclesia.  »  Modus  iste  contradendi  propriaro  cath^ 
dram,  mendaciterexpressus  in  damnata  lllaepisto- 
la,  cum  aliissupposititiis  rejecta  aCotelerio  Incalce    ' 

Q  sccundi  tomi  sect.  U5,  146, 147,  quasl  Petrusadhoc 
vivensalium  episcopum  Romanum  Clementem  prat- 
sidere  jam  tum  fecerii  toti  Ecclesiae,  non  admittitor 
a  Ribliothecario,  sed  nobiscum  reprobatur .  Ne  av- 
tem  facilitas  admittendi  hujus  erroris  subrepatei 
prxcedenti  veraci  notitia  per  Tertullianum  asserta 
de  ordinatione  episcopatus  suscepta  a  Clemente  per 
impositionem  manuum  Petriapostoli,  cum  pnecepto 
recipiendi  etiam  regiminis  totius  Eccleslae,  sievifis 
excedente  Petro  ad  illud  quoque  vocaretur ;  divideo- 
da  censuit  scriptor  Vitas  falsa  asseria  supposititiae 
epistoiae  Clementis  ad  Jacobum  per  particuiaai  to- 
men  a  superioribus  veris,  et  plane  enuntiatls  exfid^ 
libus  scriptis,  ac  traditionibus  de  ordinationeCle' 
mentis  ad  episcopatum  a  Petro  ceiebrata,  etde 
praecepto  successionis  aliquando  non  detrectaods 
etiam  in  sede  Romana  :  in  cujus  partem  se  soper- 
stite  neque  Clementem,  neque  uilum  quempiam  se- 
cum  admisit  Petrus,  nolens  Ecclesiam  Christi  esse 
bicipitem,  qtalem  exhibet  spuria  illa  eplstola  Cle- 

D  mentis  ad  Jacobum  sectionil)us  indicatls. 

Redeo  ad  intermissimam  declarationem  temporis, 
(]uo  S.  Clemens  a  R.  Petro  fuit  ordinatus  eplscopas: 
in  unumindicarenon  praetermittens,  legendamesse 
P.  Christianum  Lupum  in  doctis  Schollis  ad  laoda- 
lum  caput  32  Tertulliani  de  Praescriptionlbus :  abi 
post  varias  auctoritates  expensas  veterum  scripto- 
rum,  ac  recentium,  ita  conciudit :  «  Cerlum  est,  io- 
quil,  Clementem  fuisse  consecratum  a  Petro,  et  qai- 
clem  in  successionem.  Diserte  id  asserit  nosterSe- 
ptimius,  cujus  auctoritas  non  potest  facile refDtari.> 
Qua  ^.liones  etiam  complures  ibidem  excitat  da  \»mr 
pore,  etcausaordinationisClementis,  etansacr^Mk  J 
tuerit  episcopus  simul  cum  Lino,  et  Cleto,  Ju9^' 
Onuphrium  anno  56,  ex  sua  vero  sententia  anno  54 
aerae  communis  Christi  ad  episcopalem  ordineffl 
pfomotos.  Aliorum  sententiis  Indlpatls,  quae  mihi 
praeferenda  esse  videatur  aperiam. 
Linus  et  Cletus  a  Petro  ordtnabaotur  episcopi 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  CLEMENS. 


1102 


res,  et  vicarii    circa  annum  Christi  56  A  ^ionum,  indicta  a  Caio  accitis  undique  copiis  ad 
.:. /. ..!-,. _..!._  : it  __.        Brilannicam  expeditionem :  cui  allera  proxime  ac- 

cessit  subCiaudio,  eaque  feliciter  absoluta.  Utraque 
potuit  cum  Cornelio  centurione,  ac  caeteris  commi- 
fitonibus  suae  praesertim  cohortis  Italic»  aut  alia- 
rum  secum  degentium  in  Palaestina,  et  domesticis 
secum  baptizatis,  ac  lestibus  oculatis  gestorum 
Christi  Domini,  et  apostolorum.  tot  praecones  no- 
strae  fidei  eo  transferre,  quot  miiites;  aut  militum 
socios,  conturbernales,  amicos  Novi  Testamenti 
ministrosdiaconos,  presbyteros  qui  ordinaticsscnt, 
secum  habere.  Exploremus  modo  an  parata  esset 
eadem  occasio  transmissionis  usque  in  Britanniam 
sub  Nerone  post  annum  Christi  60,  qui  erat  a  com- 
pleto  ejusdem  mitioris  imperii  primo  quinquennio 
proximus,  ipso  Nerone  iii,  et  Cornelio  Cossocon- 
sulibus. 

Tacitus  Annalium  lib.  xiv,  sequentis  anni  (Chri- 
sti  61)  consules  subdit  Caesonium  Paetum,  et  Pelro- 
nium  Turpilianum  :  quo  anno  narrat,  Suetonium 
Paulinum  obtinentem  Britannos,  el  concertatorem 
Corbulonis,  anno  superiori  gloriam  adepti  singula- 
rem  ob  receptam  Armeniam,  contendisse  aequare, 
autsupergredi  aemuli  suidecoraegregio  aliquo  gesto 
contra  rebelles  insulae  Britannicae  :  a  quibus  tamen 
hoc  anno  talem  tantamque  cladem  sustinuit,  ut  in 
coloiiia  Camaloduno,  recenter  ducta  sub  Claudio, 
Londini,  et  in  municipio  Verulamio  septuaginta  mil- 
lia  civium  et  sociorum  occisa  fuisse  compererit. 
Tanta  amplitudo  numeri  deductorum  civium  et 
sociorum  sub  Claudio  in  Britanniam  satis  super- 
quedeclarat,  quot  legionariis  Romanis,  aut  sociis 
auxiliaribus  tum  ab  Urbe  missis,  tum  ex  Syria  ac- 
citis,  se  adjungere  potuerint  Petrus  aliique  praeco- 
nesEvanpelii,  et  uovis  le^atis,  procuratoribus,  prae- 
fectislegionum,centurionibus,eorumvefamiIiaribus 
se  comites  dare.  In  colonia  Camaloduno  templum 
divo  Claudio  jam  constitutum,  deiectosque  sacer- 


ipse  constituerat  Occidentales  imperii  pro- 
seragrare  ad  inferendam  in  eas  lucem  Evan- 
i  supra  retuli  et  confirmavi  documentis  in 
S.  Petrum  Lino.  Clemensvero  adjutor  Pauli 
ninetur  in  epistola  ad  Philippenses  data 
num  60,  et  paulo  ante  una  cum  Anacieto 
tur  inter  diaconos  Petro  ministrantes  (nisi 
ten  periocha  epistolselgnatii  ad  Traliianos, 
.  7  iil  refert,  uii  supra  expendi  in  notis  ad 
lis  vcrbis  apud  Coielerium  in  Interpolatis, 

Quid  vtTO  diaconi  quom  imitationt  Angcli' 
irtutum  ?  pnrum  ct  sanctum  ministerium  illi 
ps,  ut  sanctus  Stephanus  bcato  Jacobo^  Ti" 
et  Limis  Pauh^  Ariaclctus  et  Clemens  Pe- 
itur  eodern  anno  60,  nundum  consecratus 
is.  Ab  anno  igitur  60  ad  65,  quaerenda  esl 
inatio  episcopalis. 

linus  apud  laudatum  Cotelerium  tomo  I,  pag. 
anonymo  scriptore  Grxco  de  certaminibus,  q 
alionibus,  vita  cl  morte  Pelri  et  I*auli  sta- 
iscum  teinpus,  et  causam  ordinationis  Lini, 

et  profectionis  Petri  ex  Urbe  in  provincias 
ales  imperii,  ita  ut  etiam  perducat  in  Bri- 
.  In  reditu  vero  ex  Briiannia  conliglsse nar- 
nationem  Clementis.  Verba  Vendelini  sunt: 
io  sublato  a.  d.  in.  Idus  Octobris,  anno  no- 

successit  Nero,  primo  imperii  sui  quin- 

clementissimus  princeps.  Sub  quo  Petrus 
iRomam,  non  illicsedentariam  vitam  trans- 
i  ^raviter  atque  impigre  alias  quoque  orbis 

provincias  circumiil^  ac  denique  in  Britan- 
letravit.  Dum  vero  abest,  ne  iloma  sine  ca- 
rimageret,  Linum  illi  constituitepiscopum, 
Ln  Neronis  et  Veteris,  anno  nostro  55.  Is 
lit  annos  duodecim  (inchoatos  interpretor), 
,  undecim  exactos  cum  mensibus  quatuor, 
luodecim,  quottdem  menses  ac  dies  habent 


Qic  Bucherianae.   Desiit  ergo  vivere  anno  n  dotes  memorat  Tacitus.  Quidni,  et  Christiani  verae 


religionis  cultum  tentaverint  propagare?  At  consi- 
deremus  copias  militares  ac  legiones  Suetonio  tra- 
ditas,  et  alias  subinde missas  post cladem  indicatam. 
Paetus  Cerialis  legatus  legionis  nonae  hanc  ducebat. 
Suetonius  quartamdecimamcum  vexillariis  vicesi- 
mae:etex  proximis  auxiliares,  decem  fere  millia 
armatorum.  Poenius  Postumius  praefectus  castro- 
rum  secundae  aderat  cum  sua  legione.  <r  Auxitque 
copias  Gaesar  fait  Tacitus  sect.  38)  missis  e  Ger- 
maniaduobus  legionariorum  millibus,  octoauxilia- 
riorum  cohortibus,  ac  milleequitibus.  »  Tandem  ad 
dirimendam  Suetonii  legati  discordiam  cum  Julio 
Cassitio  procuratore,  a  et  ad  spectandum  Britanniae 
statum  missusest  ex  libertis  I'oIycletus  magna  Ne- 
ronis  spe,  posse  auctoritate  ejus  non  modo  inter  le- 
gatum  procuratoremque  ejus  concordiam  gigni ;  sed 
et  rebelies  barbarorum  animos  pace  componi.  Non 
defuit  Polycletus,  quo  minus  ingenti  agmine  Italiae 
Galliaeque  gravis,  postquam  Oceanum  transmisisset, 
igitur  56  ita  prombtis  ad  ordinem  episco-  D  militibus  quoque  nostris  terribilis  incederet.  »  Justo 
Lino  et  Cleto,  Petrus  modo  ad  orientales,  igiturexercitui  subSuetonio  militanti  t7H/en« a^ymen 
j       ,,  — .._  , .i  s^.i.-  nA^  t^       irato  GoWiajaue  graresuperaddidit  hocannoliber- 

tusNeronis,  futurusterrioilisetiammilitibusRoma- 
nis :  licet  hostibus  irrisus  fueritj  quod  dux,  et  exerci^ 
tus  belli  confector  servitiis  obedirent.  Dum  Roma  di- 
greditur  Polycletus  libertus  Caesaris  anno  61  cum 
eodem  ingenti  agmine^  nonne  versabantur  Romae 
Christiani  complures  de  domo  Cxsaris  ?  q  lorum  no- 
mine,  vel  hoc  eodem  anno,  vel  proxime  conseguenti 
Paulus  ab  Urbe  scribens  salutat  Philippenses  in  fine 
epistolae :  Salutani  vos  omnes  sancti,  maxime  autem 
qui  de  Csesaris  domo  sunt.  Hanc  enim  Epistolam ' 
plerique  Patres,  interpretes  et  historici  ecclesie  hoc 
ipso  anno  61,  vel  proximo  62,  scriptam  fuisse  sta- 
tuunt,  necnon  aiias  ad  Ephesios,  ad  Colossenses,  et 
ad  Timotheum  secundam :  in  qua  cum  salutet  no  - 
mine  Bubnli,  Pudentis,  Lini,  et  GlaiidV^^i^>9k\fiLH^^ 
santiam,  po&aem  lu  m^\^m  ^t^tot^  %«OLVwx\asft. 


86  omnino,  vivente  adhuc  Petro,  quod  lu- 
confirmat  scriplor  anonymus  de  certamini- 
*egrinationibus,  vita  et  morte  Petri  et  Pauli  *, 
rundellaecomitissaceIIanus(Pertaeus)eGrae' 
tm  advexit  in  Angliam,  ex  quo  Patricius  ju- 
BStrem  bunc  locum  citat,  Graece  quidem,  sed 
jo  sic  Latine  repraesento :  Moratus  Petrus  in 
\a  dies  aliquot^  cum  multos  illuminasset  verbo 
Ecclesiasque  constituisset ;  postquam  episco-- 
'pte  et  presbyteros  ac  diaconos  ordinasset,  im- 
nanibus  duodecimo  Nei^onis  anno  (is  fuil  no- 
jam  indicatus)  iterum  Romam  rediit ;  ubi 
am  mortuum  inveniens^  Clementem  loco  illius 
it  invitum^  dignitatemquc  istam  rccusantem, 
loneis  rationibus  persuasum,  ac  confidere  ad- 
tt,  in  cathedram  divinorum  eloquiorium[quam 
inuerat)  sublimavit,  Profectionem  hanc  in 
iam  ahunde  vidit  etiam  Baronius,  et  est  lu- 
rastructa,  non  ita  pridem,  »  etc. 


d  occidentales  imperii  provincias  fide  im- 
s  Roma  profectus,  fundamenta  Ecclesiarum 
t,  et  episcopos  in  compluribus  statuebat,  prae- 
eos  in  Occidenlalis,  quos  in  notis  Sommier 
i.  4  supraretulimus,  exiliarumEcclesiarum 
entis  ac  traditionibus  recensitos.  Ad  Britan- 
am  penetrasse  (quod  luculenter  astructum 
fion  ita  pridem  Vendelinus  aflirmat)  per  hos 
annos  qui  in  aera  Christi  communi  subse- 
:r  cx  60  el63,  admodum  probabile  mihi  rod- 
X  occasione  constituendi  status  illius  provin- 
^enda  apud  Tacitum  Annalium  lib.  U  et  15. 
avidimus  in  notis  ad  num.  4,  quantum  fa- 
s  addiderit  Petro  ex  Syria  Komam  advenien- 
ospitandi  inUrbe,  tumetiamejusdiscipulis, 
gatis  in  perferendo  Evangelio  ad  gentes  per 
itales  imperii  provincias,  convocatio  illa  le- 


4403 


ANASTASU  BIBLIOTHECARII 


m 


complurium,  praesertim  Anglorum  referenlium  in-  A 
lerBritannas  feminas  hanc  eamdera  Claudiara.  quam 
Pudenlis  uxorem  judicant  a  Martiali  laudatura  lib.  iv, 
epigr.  13,  inscripio  de  Nupliis  Pudentis  el  Claudi», 
necnon  lib.  n,  ep.  54,  ubi  el  forma  el  morum  com- 
mendatione  illam  ac  raaritum  ita  prosequitur: 

Qaudia  cairulcis  cum  sit  Rufflna  BrilanDis 

Edila,  cur  LaticB  pectora  plebis  habel  ? 
Qualc  dccus  formaB  ?  Romanam  credere  malres 

Italidcs  possunt,  Atthides  esse  suam. 
Di  bene,  quod  sancto  peperil  fccunda  marilo 

Quolsperat  generos,  quolque  puella  nurus, 
Sic  placeat  superis,  ut  conjuge  gaudeat  uno, 

£t  scmper  natis  gaudeat  illa  tribus. 

Ex  eo  autem  Pudente  marito  Linum  edidisse  putant, 
qui  pontificum  Romanorura  primus  successit  Petro. 
Huic  tamen  Claudia  Britannaj  valde  non  immoror : 
quamdiversam  putoaClaudia  matre  Lini.  Siquidem  n 
in  hoc  Libro  Pontificali  is  dicitur  Herculano  palre  " 
natus,  non  aulem  Pudente.  AflTerri  tanlummodo 
ha;c  i-ossunt  ad  ostendendum  tantum  societatis  stu- 
dium  Romanos  inier  et  insularesBritannos  jam  tum 
intercessisse,  post  additam  imperio  Britanniam  sub 
Claudio;  ut  connubia  ct  affinitates  inter  utrosque 
contraherentur :  quae  nova  facilitas  addebatur  Ro- 
manis  Christum  professis  transvcheadi  ad  insulam 
prcsbyteros  et  fideles,  a  quibus  posset  Christiana 
religiopropagarifipsumqueapostolorura  principem, 
aut  ab  eo  transmissos  ad  annuntiandum  Evangelium 
hospitio  excipere. 

Ad  eosdem  annos  61  et  62  post  vincula  secunda 
Pauli  apostoli  referunt  illius  iter  ab  Urbein  Hispa- 
niam  Patres  Grseci  et  Latini,  videndi  apud  Baro- 
niura  ad  annura  61,  n.  2,  quos  inler  Hieronymus  in 
Isaiae  ca  put  xi  scr  ibi  tporta^Mm  navibus  alieniyenarum, 
Alii  vero  cum  S.  Innocentio  I,  in  epistoia  ad  Decen- 
tium,  paulo  ante  producta  inter  notas  C.  V.  abb.  ., 
Sommier  ad  S.  Petrum  iter  illud  uni  Petro  susce-  ^ 
ptura  affirmant,  quos  taraen  cum  praecedentibus  con- 
ciliare  studet  Annalium  parens  iaudato  loco.  Sive 
igitur  per  Christianos  de  domo  Caesaris  Petrus  ad- 
junctus  sit  in  comitatu  ingentis  agminis  quod  Poly- 
cletusliberlusNeronisinBrilanniamhocannoduxit 
ex  Itaiia  et  Gailia  ;  sive  cum  Paulo  navibus  aiienige- 
narum  delatus  in  Hispanias,  inde  irajecturus  ad 
Britannos,  sivc  cum  legionibus,  cohortibus,  centu- 
riis,  quae  prius  coiiocatse  in  Syria  el  Paiaestina, 
deinde  traduciae  sub  Caio,  Claudio  et  Nerone  in  Oc- 
cidentem,  hoc  anno  tum  ex  Germania  tum  ex  Urbe 
iussu  principis  diristtbantur  ad  insulas  in  auxilium 
Britannici  praesidii  Romanorum,suiscum  veteranis 
et  centurionibus,  testibus  oculatis  in  Palaestina  ge- 
storum  Domini  et  aposlolorum  (uti  ante  expende- 
ram)  parata  erat  multiplici  hac  occasione  facultas 
adeundi  eos  insulares,tractumqueimperii  occiden- 
talem,  aeque  oc  orientalem,  et  sitas  in  eo  regiones 
Asiae  minores,  et  Ponti :  quas  a  Petro  non  semel  per-  D 
aeratas  nemo  inficiatur,  id  affirmantibus  Chryso- 
stomoaliisquePatribus  a  Baronio  citatis  ubi  supra : 
et  ad  quas  hoc  etiam  anno  profectos  et  a  se  directos 
discipulos  suosPaulusenumerat  inEpistola  secunda 
ad  Timotheum  cap.  iv  dicens,  Crescentem  in  Ga- 
latiam  concessisse,  Tychicum  vero  a  se  missum 
Ephesum. 

CumigiturBritanniciitinerissuscipiendi,actotius 
Occidentis  perlustrandi  copia  tanta  fuerit  apostolo- 
rum  Principi  ex  anno  61  ad  64,  et  cum  hujusce  tra- 
ctus  Ecclesiae  earumque  monimenta  nosdoceant  pri 
mos  earumdem  episcopos  fuisse  sibi  a  Petro  conse- 
cratos  aut  daios ',  faciie  admittam  illuc  profectum 
Petrum,  et  subiiide  huc  reversum  in  Urbem  circa 
annum  64  praecepisse  Clementi,  ut  ad  episcopalem 
gradum  promoveri  pateretur  se  consecrante,  ac  de- 
slinari  aliquando  successorem  etiam  in  cathedraRo- 
maaSf  qaoii  iUe  deprecjibatur.  Nec  tam  .n  concesse- 


rim  ordinationemCIementis  a  Petro  reduceexOcci- 
denlali  itinere  peractam  fuisse  post  mortem  Lini; 
cum  ex  docuraentis  supraexpensis  in  notis  chroDO- 
logicisad  ejus  sectionem  constare  intelllgam,  Lioaa 
superstitem  fuisse  Petri  martyrio.  Euseblus  hocdi* 
serte  testatur  lib.  iii,  2,  Hist.  Eccl.,  {|uemadno- 
dum  alii  observarunt  cum  Cotelerio  in  notis  ad 
pseudo-CIementis  Constitutiones  lib.  vii,  cap.  46. 

Causam  Clementis  promovendi  ad  episcopatea 
gradum  repeti  posse  credo  a  proxima  consamD)- 
tione  martyrii  Petro  divinitus  revelata,  nt  Ipse  le- 
statur  in  epistola  secunda  illis  verbis  :  Certus,  quod 
velox  est  depositio  tabemaculi  mei  secundum  qmd  H 
Dominus  noster  Jesus  Christus  significavit  mtAi.  Ne- 
que  id  modo  praenoscebat,  sed  etiam  sabingressaros 
post  obitum  suum  magistros  mendaces,  qui  introdfh 
centsectas  perditionis.  Apostolos  autem  Christi  pn 
caeteris  quxrendos  ad  necem,  et  veraces  episeopos, 
ac  fidelesdoctoresab  apostolis  constitatos,didieen( 
a  predictione  divini  Magistri,  et  confirmatumvide- 
rat  experimento  Herodianae  persecutionis,  exciutz 
Hierosolymis.  in  qua  Jacobusapostolus  fraterJoaD- 
nis  occisus  ciadio  fuerat,  et  ipse  apostoloramPriB- 
ceps  morti  destinatus  post  Pascha  prodacendospo- 
pulo,  nisi  eum  an^elus  liberasset.  ALuno  igitor  U 
cum  Neronian%  persecutionis  fax  e  feraii  Urbisii- 
cendio  emicuisset  post  diem  xiv  Kalendas  S^utiles 
(unde  initium  conflagrationis  arcessit  Tacitnsliisl 
XV,  sect.  41)  ct  abolcndo  rumori,  quodjussum  crtd/t' 
relur  inccndium,  Nero  subderet  reos  ;  et  obtento  fla- 
gitii,  a  nostris  moribus  adeo  remoti,  ad  necera  qoay 
rerentur  Chrisiiani,  quorum  multitudo  ingens  kaad 
perinde  crimine  incendii  quam  odio  htimani  genem 
atrocissimae  morti  addicebatur ;  intelligens  beatis 
Petrus  providendum  fore  Christi  Ecclesiae,  ejosqee 
regimini  per  idoneos  successores,  a  quibusinea 
desolatione,  et  orbitate  imminente  post  suam  Paoli- 
que  necem  arcerentur  vigili  cura  magistri  mendaefty 
etauctoressectarumperdilionis,  Nerone  ipsocrodeliis 
in  animas  saevituri ;  consilium  ceplt  praemopstniDdi 
Ecclesiae  Komanae  virnm,  quem  interdiscipalonido- 
neum  prae  caeteris  ad  docendum  expertus  faerat,ac 
tenacem  apostolicaedoctrinae,  Clementem.  Licetvero 
Linum  et  Cletum  episcopos  creasset,  et  adjotores 
adhibuisset  in  primis  uiiles ;  ea  tamen  de  caasaei- 
positos  prae  caeteris  persecatorum  ictibus,  acdelato- 
rum  insidiis  fore  sentiebat.  Quare  ut  praeroeatin 
judiciisuiCIemensquoquecommendaretarEcclesix, 
et  electorum  suffragiis,  qui  in  parem  autamplioren 
spem  Christiani  nominis  cum  Lino  et  Cleto  jaa 
adoleverat,  et  si  episcopatus  honorem  deprecareUr; 
consecrandum  esse  duxit  pontificem,  eique  prcci- 
piendum,  ne  successionem  apostolicam  declioarei 
etiam  in  cathedra  Liomana,  si  fratram  sententiisid 
eam  vacantem  implendam  sublegeretur.  Ita  enlnia- 
terpretor  verba  textus  Anastasiani  lin.  7  :  <  Hieei 
praecepto  beati  Petri  suscepit  Ecclesiam,  et  pontil- 
catum  gubernandum,  sicut  ei  fuerat  a  Domino  JesB 
Christo  cathedra  tradita,  vel  commissa,  »  relatt  sd 
sensus  expressos  linea  44.  «  Ideo  Linus  et  Gletos 
ante  eum  conscribuntur,  eo  quod  ab  ipso  priicipe 
apostolorum  ad  ministerium  sacerdotale  exhiteidas 
sintepiscopi  ordinati.  »  Dum  hos  ordinaret  PetroSf 
non  imminebat  periculum  Ecclesiae  uniyersalis  Petro 
viduandae,  Pastore  scilicet  universi  fidellum  gregisa 
Donuino  constituto.  Quare  facilius  suaderi  potertat 
ad  onus  episcopale  subeundum  gratia  exhlbendi  mi- 
nisterii  sacerdotalis,  et  vicario  tantum  munerePe- 
trum  adjuvandi ;  cum  vivente,  et  in  vivis  saperfutoro 
diu  Petro,  totius  Ecclesiae  re^endae  discrimen  iisnon 
impenderet.  Verum  ordinari  ad  episcopale  officioo 
capessendum  in  proximesecutura  Petri  morte,  eidi- 
vinitus  revelata,  et  apertis  testata  litteris,  arbitror  d^ 
precaturos  ita  fuisse  Linum  et  Cietam  perinde  ac 
Clemens  deprecabatur :  cui  propterea  Judlcayit  Apo- 
stolus  praeceptum  esse  adjiciendam  sasGipieadi  epi- 
scopalis  officii  non  modo  td  minislerioA  ncerdotii 


HISTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  CLEMENS. 


4406 


saa  vice  peragendum,  sed  etlam  ad  regimen 
e  Ecclesiae  cum  maximopontificatu  in  se  re- 
im,  qaando  per  eos,  ad  quos  pertineret  ele- 
stro  decedenti  successor  cooptaretur.  Vix 
a  ratione  exponi  posse  video  delectus  duo- 
ni  et  Cleti)  ad  ministerium,  ac  tertii  (Cle- 
designatio,  et  praeceptum  ad  successionem 
nitudine  potestatis,  et  cathedrae  traditione  : 
rtum  est  ex  catalogis,  et  asserto  Patrum, 
;,  tnm  hunc  gradatim  obtinuisse,  et  admini- 
ingillatim  post  mortem  sui  dece<tsoris.  Re- 
antem  hujusmodi  explicatio  apostolicx  vir- 
m  illorum  sanctissimorum  pontificum  :  qui 
tesentirent  tum  de  amplitudinedignitatis 
humanum  supergressa,  lum  de  onore  gra- 
maximi  sacerdotis,  vadlsaDeo  constituti. 
jadicio  responsuri  de  saluteuniversi  gregis, 
limarum  omnium  concreditarum  rationem 
;ari  ;  formidabant  tum  illam  sublimitatem, 
pria  humilitatecomponere,  tum  illud  discri- 
1  propria  infirmitatc.  Quare  gradatim  ani- 
t  confortandi  fuerant  ad  pondus  non  dectt- 
:  illi  quidem  duo  longa  consuetudinevica- 
inistrationis  exercendx  sub  prxcipua  pote- 
ncipis  apostolorum,  Romanse  Ecclesiae  epi- 
Q  anice  gerentis  quoad  viveret ;  hic  vero 
;]  urpendo  ipsum  pra?ceptis  etiamad  suc- 
m,  si  in  tantoEccIesiae  discrimine,  et  proxi- 
iltale  divinitus  evocaretur  ad  Petri  cathe- 
cct  nulla  exercitatione  praevia  ejusdem  vi- 
,  quem  Linus  et  Cletus  tot  jam  annis  admi- 
rant,  ipse  se  judicaret  minus  idoneum  pr» 
illo,  ac  tanto  fastigio  longe  imparem,  nec 
sadmovendum.  Rerum  gestarum  memoria 
li  allatam  expositionem.  Constatenim)  Li- 
Q  Clemenlem  fuisse  Petri  proximum  suc- 
I,  ex  omnium  Patrum,  ac  documentorum 
I.  Constat  eorumdem  Patrum  afiirmatione, 
na  Clementis  epistola  ad  Corinthios  com- 
hancse  abdicasse  suscepto  post  Linum  pon- 
Nec  minus  evidens  est  ex  canone  missae, 
)as,  etcatalogis,  Cletum  quoque  pontificem 
m  seriem  successionis  continuasse.  Quare 
debet  desingulorum  studio  humilitatis  in 
l^nitate  deprecanda,  et  obedientiae  in  admit- 
|uam  in  hujus  libri  Pontificalis  contextu  et 
libas  satis  elucere  arbitror ;  si  nativa  signifi- 
rerborum  ita  retenta  plane  exponatur. 
iro  servata  sententia  et  chronologia  succes- 
lam  illorum  pontificum,  Lini,  Clementis, 
rspicuum  fit  cur  ordinatio  Clemenlis  recte 
tarcumreditu  Petri  in  Urbem  paulo  ante 
im  saum  ex  occidentali  itinere.  asserta  etiam 
lilloanonymoVendelini :  cujusgratia  hasce 
ionescontexui. 

14.  —  Ohiitmartyr  anno  Trajani  tertio,  Quis 
itet,  in  Libro  Pontificali  epocham  pontifica- 
ani  a  Clemente  gesti  distingui  ab  epocha 
abdicationem  summi  sacerdotii  diu  produ- 
martyrio  tandem  consummatae  ?  Linea  2 
meri  affirmatsedisseCIementem  in  cathedra 
tnnos  9,  menses  l^,  dies  10,  sub  Galba  et 
no.  Linea  vero  U,  addit  obiisse  martyrem 
'ano:  quod  etiam  cumEusebio  testatur  Hie- 
^  Scriptor  Vitae  optime  noverat,  inter  Ve- 
prlncipatum  et  Trajani  intercedere  duos 
•res,Titum  biennio,  Domitianumtribus  fere 
eram  potitos.  Cum  itaque  scribit,  Clemen- 
mnio  rexisse  Ecclesiam  suh  Oalha  et  Vespa-' 
post  novennium  illud  superfuisse  annis  sal- 
declm,  quot  fluunt  a  fine  Vespasiani  ad 
«rtium  ;  necesse  est  ut  admittat,  illum  se 
llcasse  pontificatu  maximo,  eoque  tempore 
res  habuisse  in  dimisso  a  se  episcopatu  Ro- 
eiom  8ub  Vespasiano  ac  Tito^  donec  is  sub 
to  mariyriam  subiret  (quod  asseritinCIeto) : 
.nacletam  sub  eodem  Domitiano  per  annos 


A  9,  postmodum  Evaristum  in  fine  Domitiani,  et  per 
consequentes  principes  Nervam  et  Trajanum  :  quae 
omniasibiconstantiadistincteretuIitBibliothecarius 
et  ante  illum  auctor  catalogi  Liberiani  quarto  Chri- 
sti  saeculo,  eosdem  Caesares  attribuens  singulis  pon- 
tificibusmemoratis,  necnon  consulum  paria  iisdem 
temporibas  respondentia.  Quare  mirari  satis  non 
possum,  contr^  hujusmodi  chronologiam,  et  histo- 
riam,  slbi  undique  cohaerentem,  et  firmatam  docu- 
mentis  Patrum,  ac  monimentorum  aetate  proximis, 
et  loco,  advocari  ex  ^gypto  Eutychium,  decimi  sae- 
culi  infelicis  Imumscriptorem,  qui  necsua  satis  no- 
verat,  in  nostris  vero  hospesomnino  fuit,  ac  destitu- 
tus  quocunque  firmamento ;  quasi  JBgyptius  iste 
Batricidesanilium  fabularum  consutor,  ut  apud  eru- 
ditos  audit,  idoneus  medicus  futnrus  sit  languentis 
(quod  ejus  patroni  putant)  apud  nostrates  chro- 
nologiae. 
Linea  15.  —  Sepultus  est  in  Graecia,  De  loco  ubi 

B  exsulaverlt,  martyriumsubierit,atquesepultusfuerit 
B.CIemens,  complures  orudite  scripserunt.  CoIIegit 
eorum  sententias  Phili  pus  Rondininus,  Faventinae 
Ecclesiae  canonicus,  in  opere  Romae  impresso  anno 
M(^de  S.  Clementepapa  et  martyre,  ejusque  basilica 
in  urheRoma,  Libro  i,  cap.  1.  n.  41,  Baronii  notas 
indicat  in  Martyrol.  ad  diem  23  Novembris,  statuen- 
tes  Chersonam  oppidum  Tauricae  Chersonesi  ad 
Bosphorum  Cimmerium,  dictam  quoque  Herac/ium, 
eo  quod  fnerit  Heracliensium  colonia,  et  noliorem 
factamexsilioJustiniani  Junioris,  esse  iocum  exsilio 
et  martyrio  sanrti  pontificis  celebratum.  Inde  enim 
translatum  fuisse  Romam  corpusejusdem  martyris, 
opera  SS.  Methodii  et  Cyrilli,  qui  Slavorum  et  Mo- 
ravorum  apostolidicti  sunt  snb  AdrianoII,  probatex 
Actis  apud  Petrum  de  Natalibus  idem  Baronius 
etiam  in  notis  ad  diem  9  Martii.  Quod  autem  .m 
Gra?cta  sepnltusdicaturab  auctoreLibri  Pontificalis, 
sive  in  Lycia,  mendum  putat  amanuensis,  et  red- 

G  dendum  Bycia,  palude  a  Byco  fluvio  ibidem  recensito 
per  Ptolemaeum  in  tabula  Europae  octava  :  «  Al  He- 
ribertusRosweidus(sequitur  Rondinin.  n.  12)  in  notis 
ad  libellum  Adonis  archiepiscopi  Viennensis  de  Fe- 
stivitatibus  sanctorum  apostolorum,  et  reliquorum  qui 
discipuli,  aut  vicini  successoresque  apostolorum  fue- 
runt  ad  diem  23  Novembris,  locum  Adonis  adnota- 
tionibus  exornans:  Transmare  Pontum,  in  eremo 
quod  ac^jacet  civitati  Chersonae,  relegatur,  erudito 
admodum  examinequaeritetdisputat  ubinam  reipsa 
sanctus  Clemens  papa  exsulaverit.  Animadvertit  si- 
quidem  Breviarium  Romanum  ante  postremam 
correciionem  haec  olim  exhibuisse  :  A  Traiano  tm- 
peratore  relegatus  est  in  insvlam  LycuB,  uni  deinde 
pro  in  insulam  Lycix  substi^utum  fuit  trans  mare 
Pontum,  In  Actis  apud  Mombritium  de  insula 
Lyciae,  haec  leguntur:  Passus  est  autem  sancths 
Clemens  episcopus  urbis  Romx  ^ub  Trajano  imperar- 
tore^  et  Aufidiano  duce  in  Cersona  dvitate  Lyciae  sub 
nona  die  Kalendarum  Decembrium,  quam   lectionem 

^  confirmat  Insignismembranaceuscodexbibliothecae 
Barberinae  a  Rondinino  conspectus.  Rosweidi  sen- 
tentiam  luculentiusastruitn.  12,  ejusdemverba  ita 
producens  :  Venia  spero  mihi  dahitur,  si  certum  exsi* 
lii  locum^  in  quem  Clemens  papa  relegatus  fuit,  coner 
producere^  idque  non  tam  conjecturis^  quam  certo  tn- 
dicio,  Existimo  igitur  eum  in  Leucam  insulam  (quae 
et  Achillea  dicitur)  Chersonas  proximam  relegaium. 
Quod  si  quis  Leucae  nomm  post  in  Lydae  migrasse 
velit,  non  magnopere  refragahor^  In  Leucam  autem 
insulam  ableqatum  Clementem  papam  astruo,  Ita 
Rosweidus.  Leuca  hodie  insula  parva  est  Sarmatiae 
Europeae  in  Ponto  Euxino,  ostio  fiorysthenis  fluvii 
objecta  cum  oppidulo  cognomine,  quae  et  Achillea 
dicta  fuit  a  Pomponio  Mela.  Id  etiam  veteri  Anastasii 
codici  de  Romanis  pontificibus  in  Vita  Glementis 
consenianeum  esse  probat  Rosweidus,  nbi  leffitur.^^ 
Qui  etiam  sepultus  est  in  Graeda  ;  quem^lQ^ammic4-|]\ 
mius^  ut  praemislmus,  tanquam.  vsi«^^^i^m^i:<^t^^ 


4107 


ANASTASU  BIBUOTHEGARU 


MOB 


at  sanum  esse  Rosweidusdefendit,  qui  vel  indepa-  A  Heracleenses  complura  reliquerunt  vestigia  loco- 


tet,  quod  MariusNiger  geographiae  peritissimusns- 
serit,  adhuc  hodierna  tempesiate  Leuc^im  insulam 
Yulgo  vocari  Grxcinriam,  quod  parum  abit  ab  Ana- 
stasii  Grxcia  :  apud  quem  forte  etiam  Graedoria  le- 
gendum  quls  divinaverit:  ideo  Graecia,  ve!  Graecia- 
ria  fortassis  dicta,  quia  Taurica  Chersonesus,  ubi 
sita  est,  teste  Ammiano  Marcellino  libro22,  plena 
sit  coloniarum  Graecarum.  Prceterea  hanc  insulam 
Leucam  fuisseexeo  itidemar^uit  quiaexsiliisaptis- 
sima  atque  deserta ;  unde  Arrianus  in  Periplo  Ponti 
Euxini  :  Insula  haec,  inquit,  deaerta  est  ab  Aomim- 
btis,  Necnon  Ammianus  Marcellinus  loco  citato  :  In 
hac  Tauricia  (scilicet  Chcrsoneso)  insula  Leuce  sine 
habitatoribus  ullis  Achilli  est  dedicata,  Et  demum 
hanc  putat,  quia  tota  saxosa  est,  et  rupibus  ardua, 
ut  pneter  Acta  notat  Festus  Avienus  in  orbis  terrse 
descriptione  : 

ubi  concava  saxa. 

Cedit  in  antra  sinu  rupes,  ubi  saxa  dehiscunt 
Molibus  extensis,  et  curvo  fornice  pendent. 

Atque  haec  Rosweidusde  locoexsiliiCIementis  papae, 
tum  ad  lucem  veteris  Breviarii  cum  ad  Anastasii 
lectionem  stabiliendam  et  explicmdaro.  » 

Hactenus  Rondininus:  qui  merito  observat,  ex 
his  vindicari  a  Rosweldo  utramque  lectionem,  Ana- 
stasii  scilicet  et  Breviarii.  Ad  hanc  Rosweidi  vindi- 
cationem  confirmandam,  et  extendendam  ad  con- 
textumr  Actorum  apud  Mombritium,  ac  veteris 
Breviarii,  ubi  insulam  Lycia:  nominant,  quae  aliis 
ab  auctoribus  Leuce  dicitur,  nonnulla  conferam 
documenta,  quae  comprobant,  eumdem  ferme  lo- 
cum  indicari  per  tres  illas  circumscriptiones  paulo 
ante  memoratas  :  «  Sepultus  est  in  Graecia  :  rele- 
gatus  est  in  eremum  adjacentem  civitati  Chersonae ; 
et  passus  est  in  Cersona  civitatae  Lyciae.  »  Tres  haec 
circumscribendi  formulae  sisnificanteamdem  insu- 
lam  inhospitam  Lewce  Achiili  sacram,  et  proximam 


rum,etnominumDatriaeoriginis.Nametipsacolonia 
Chersona,  seu  Chersonesus  nomen  obtinuit  soz 
metropoleos  Heraclium,  ita  appellante  etiam  Ptole- 
mao,  uti  card.  Baronius  observat  in  notis  ad 
Martyrologium  ad  diem  23  Novembrls,  et  Baudrand 
in  Lexico  geographico.  Patrii  quoque  fluminisLyci 
cognomentum  a  sua  metropoli  acceptum  indidit 
fluvio  proximum  littus  alluenti,  et  memoratoapud 
Valerium  Flaccum  simuIcumTanai,  et  Hypani,  quem- 
admodum  observat  idem  Baudrandus.  «  Lycu, 
inquit,  fluvius  Scythiae  Enropeae  a  Valerio  Flacco 
cum  Tanai,  et  Hypani  memoratus,  qui  Lycus  dici- 
tur  Ptolemaeo.  »  Et  paulo  postde  allo  LycoHera- 
dex  Ponti  allabente  ita  scribit.  a  Lycus  flavios 
Paphlagonix  Plinio,  in  Pontum  Euxinum  apud Hen- 
cleam  Ponti  per  mediterraneos  fluens,  et  cujus  me- 
minit  Ovidius  lib.  iv  de  Ponto,  elegia  40.  »  Repetit 
subinde  sub  cognomine  appellatione  Lycum  illam 
n  Sarmati»  Europex,  antea  indlcatum  sub  verbo 
^  Lyces,  ejusque  situm  et  influxum  describit  in  Maeo- 
tidem  paludem,  satis  proximum  tractul  littorali 
Achillis  memoriae  sacrocum  insula  Inhospitaeidem 
dicata  prope  Chersonam,  uti  videre  estinTabala 
geographia  imperii  veterum  Romanorum,  edita 
Romae,  Parislis,  et  Londini.  Baudrandl  verba  sont: 
a  Lycus  fluvius  Scythiae  Europae  Ptoiemaeo,  in  paln- 
dem  Maeoticam  influens  inter  Cneroam  et  Hygrim 
urbes,  qui  Lycrs  :i  Flacco  appellatur.   b 

Quare  sive  insula  Lyct  dicta  fuerit  Leuca^  utpote 
ab  ostiisfluvii  non  valde  remota,  sive  Lycia  nomina- 
retur  a  Colonis  Heracleensibus  pars  agri  Chcrso- 
nesii,  et  Leuce  insulaeobjecti.  etfluvio  Lyco  (qucii- 
admodum  etiam  tractus  Troadi  adjacens,  Lyeis ap- 
pellatione  censetur,  licet  ingenti  terrarum  spatio 
distet  a  Lycia  provincia  Asiae  minoris);  sive  ut 
Achillis  de  nomine  littoralis  portio  Chersonesi,  et 
insula  vocata  est  ab  eisdem  colonis,  ita  etiam  de 

^^, ,  _  ^. .„...      Lyci  regis  memoria  celebris  fuerit  tum  Lycuj  ille 

civitati  ChersonaecoloniaeHeracIeensium,  a  qua  non  ^  fluvius,  qui  et  Lcuces  promiscue  dictus  invenitur 


lonce  aberat  fluvius  Leuces  dictus  Valerio  Flacco, 
Ptolemaeo  autem  Lycus,  de  nomine  alterius  Lyci 
fluminis  allabentis  Heracleae  Ponti,  matri  ejusdeni 
Celoniap  Chersonae  :  cujus  proinde  tractus  littoralis 
potuit  Lycix  vocabulum  apud  indigenas  obtinere, 
non  secus  ac  prope  Trojam  Lyciensis  ager  plane 
diversus  invenitur  a  Lycia  provincia. 

Celebratur  ab  antiquariis  nummus  Insignis  Ife- 
raclepe  Pontit  a  Vaillantio  aliisque  memoralus  in- 
ter  Graecos  imperatoris  Gordiani  Pii,  doctissimis 
vero  expositionibus  itlustratus  ab  ill.  senatore  Flo- 
rentino  Philippo  Bonarrota  inter  selectiora  numis- 
mata  musei  eminentissimi  card.  Gasparis  deCar- 
pineo.  Antica  nummi  pars  refert  laurea  coronatum 
caput  Gordiani  cum  epigraphe  consueta  m.  ant. 
rOPALVNOC  AYr.  M.  AntoniusGoRDiANusAuGusTUS. 
Aversa  in  parte  spectatur  circus,  templum  exastv- 
lum,  simuIacrumHercuIis,  et  imagoathletae  victoria'm 


deductis  coloniis,  non  sccus  ac  insula  Leuce,  et 
Lycm  appellata  ;  satis  perspicuum  fitex  origine.ac 
deductione  istarum  coloniarum  in  Tauricam  Cher- 
sonesum  ab  Heracleensibus  Ponti,  tum  apud  geo^- 
phos  privato  studio,  tum  etiam  in  nummis  publlco 
testimonio  signaia,  non  adversari  sibi,  neque  iaTi- 
cem  pugnare  lectiones  libri  Pontificalis,  qm  m 
Grxcia  sepultum  perhibent  sanctum  Ciementem, 
eum  lectionibus  Breviarii,  etactorum,  quae  inLycia 
r/icrsomT  m.su/a,  sive  tractu  littorali,  Lycifluminis 
ostia  aperienie  inler  Tanaim  et  Hypanim,  merao- 
rant  ejusdem  mariyrium  et  sepulcrum  :  cum  di- 
versa  ejusdem  loci  nnmina  habenda  sint  Grxcia  et 
Grxciaria,  Lycia  et  Leuce,  Lyco  seu  Lcuci  flufio 
proximi,  et  Chcrsoneso  sive  Chersonce^  coloniae  Hcra- 
cleensiiim  trans  Pontum  Euxinum  ductae«  sabjecii, 
aut  vicini. 
Censoriam   itaque  virgam  cohibepnt  necesse  est 


consecuti  ;  legunlur  autem  litterae,  HPAKAEQTAN  D  criticirigidiores,  quinon  verenturfabulisaccensere 


MATPOCAnOiKQNnOAEQN,diaIeclumDoricamin- 
dicantes,  et  Latine  reddendaj,  Heracleotarum  matris 
coLONiARUM  civiTATUM.  Heracleam  Ponti  hoc  In 
nummo  expressam  demonstrateruditissimus  inter- 
pres  conditam  ad  Sangarii  ripas,  et  Lyco  fluvio  ita 
proximam,  ut  Eustachius  asserat  duobus  tanlum 
lateribus  jugeri  ab  illo  distare.  A  Boeotiset  Mega- 
rensibus  fundatam  fuisse  circa  olympiadem  o5, 
quando  Cyrus  obiinuit  Medos,  confirmat  pluribus  ex 
auctoribus,  praesertim  ex  Juslino,  Pausania,  ApoIIo- 
nio  el  Scymno  Chio.  Ab  Hercule  quoque  dictam 
Jierac/eam  refert  pluribusdecausis  :  ejusdem  vices 
prosperas,  et  adversas  perstingit :  et  colonia,  a 
suis  civibus  ea  florente  deductas,  et  in  nummo  indi- 
catas,  Aristoteli  quoque  memoratas,  enumerat,  no- 
minatim  recensitas  a  Strabone.  Sunl  vero  Cherso- 
nesus  ista,  seu  Chersona,  de  qua  loquimur,  et  Cala- 
tis,  sive  Cailatia.  in  his  autem  coloniisa  se  deductis 


ea,  quic  recitantur  ex  Actis,  et  documentis  vctcn- 
bus,  iicgenuinisde  exsilioCIementis  transmarePon- 
ticum,  qu!B  de  martyrio  Chersonx  consummato  sob 
Trajano,  quai  de  mortis  genere  eidem  illats  per 
submersioncm:  quasi  petita  sintcx  interpolatis,aat 
confictis  narratiunculis,  et  somniis  apocryphoruin. 
Concedunt  Joannem  apostolum  in  Pathmos  insulam 
Asiae  minori  adversam  in  ^^«'eo  relegatum  a  Domi- 
tiano,  postquamaTertullianoacceperint,  eum  Komx 
in  ferventis  olei  dolium  fidei  Chrlstianse  assereodae 
causaimmersum  fuisse,  undedivinitusabiitillaesas. 
Conceduntphilosophos,  prsesertim  Stoicos,Urbepnl' 
sos  sub  Vespasiano  Domitiani  patre,  et  in  Insulas 
relegatos,  quosdametiam  truncatos  capite,  itaaffir* 
mante  Dione.  Verentur  tantummodo  admittere  unum 
C]em«)ntem  actum  in  exsilium  fuisse  sub  Vespasiano, 
vel  Dom.tiano,  paulo  ultra  ^Egxura  et  Pathmos,  qao 
relcgubatur  Joannes  sub  eodem  Domitiano.  De  sub- 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  CLEMENS. 


im 


*ne  solius  Clementis  dubitant  sub  Trajano, 
laec  non  fuerint  exempla  mitiorum  temporum : 
nen  genuinas  fatentur  epistolas  optimi princi'- 
inio  rescribentis,  e  Ciiristianis  delatis  in  By- 
quod  sacrificare  diis  nollent,  quosdam  esse 
:io  afficiendos  :  et  veracem  putant  historiam 
Suetonii,  ac  Dionis,  sub  ieque  miti  principe 

0  nddicentem  morti,  ac  naufra^^io  integram 
a  reorum,  undeviginti  hominummillia  jugu- 

aut  mergenda,  aut  incendio  absumenda,  si 
ndetrectarent,  spectacuii  causa  in  dedicatione 

1  operis  ad  lacum  Fucinum.  Nos  vetera  Ec- 
monumenta  honestius  habentes,  cum  Cusebio 
*onymo,  Clementem  superstitem  fuisse  asse- 
ad  initia  Trajani ;  cum  libro  Pontiflcaii,  et 
;is,  abiisse  pontiflcatu  Romano  credimus  sub 
iano,  pulsumque  in  exsilium  Chersonam 
ibl  martyrio  affectum  :  et  sacrum  ejus  corpus 

jacuisse  tandiu  sepultum,  donec  S-^.  Metho- 
jt  Cyrlllus  episcopi  Slavorum,  ac  Moravorum 
I  dicti,  Romam  transferri   curarunt  nono 

saeculo,  Gcclesiam  regente  Nicoiao  I. 
Ksunda  transiatione,  qua  in  Piscariam  insulam 
itum  fuisse  corpus,  sive  corporis  partes  non- 
ontendunt,  nihil  attinet  hic  disserere  ;  licet 
ib  iis,  qni  astruunt,  referatur  ad  tempora 
I  I[;attamen  in  libro  Pontiflcali  nec  vola, 
itigium  illius  invenitur.  Quare  notarum  no- 
n  curam  non  exigit.  Hanc  assertam  transia- 

maturo  examini  subdidit  laudatus  Rondini- 
ipud  quem  videri  possuntargumenla,  quibus 
ur.  Unuin  moneo,  scilicet,  in  nolis  R.  P.  Pa- 
iloris  ad  hunc  numerum  mox  producendis 
im  videri  novum  crrorem  de  Piscariensi  hac 
tione  sub  Ludovico  II,  dum  Piscariam  insuhm 

Benacensi  ditionis  Venetae  Pagius  obtrudit, 
tonterrancis  icnolam,  pro  Piscaria  insuIaCa- 
isi  ad  Aternum  fluvium  in  Aprutio  citeriore 
^ia  regni  xNeapoIitani,  cum  qua  de  translatis 
s  S.  Clementis  papie  et  martyris  lis  est  in- 
tores  expensos  a  Rondininio. 

CIACONII. 

1 5.  —  Hic  fecit  aeptem  regioncs  dividi  notariis, 
isS.  Clemensordinavil  numero  septem,  qui- 
t>i8Regiones  xiv  divisit,  ut  singuli  res  gestas 
nm  soliicite  et  diligenter  per  regiones  suas 
sitas  describerent.  Quorum  umbram.  Roma- 
Is  prutonotarii,  qui  participantes  vocantur, 
II,  nunc  autem  xii,  tenent. 
17.  —  Hic  fecit  duas  epiMas,  qux  cathoUcx 
mur,  Scripsit  sanctissimus  et  doctissimus 
X  potentissimam  etgravissimam  nomine  Ro- 
Ecciesiae  epistolam,  qua  schisma  Corinthiorum 
cuit,  et  nulantem  eorum  fldem  confirmavit : 
nen  injuriatemporum  intercidit.  Quibusol)- 
ir  Romanam  Bcclesiam  etiam  ab  initio  au- 
lem  suam  interposuisse  in  moderandis  quoque 
'um  ecclesiis.  Eusebius  characterem  in  ea 
i  Ipsissimum,  ctstylum  expressisse  scribit  lib. 
.  Eccl.  que.n  Paulus  in  sua  ad  Hebrieos. 
mta  non  contemnenda  hujus  epistoia^  repe- 
*  apud  Justin.  Mart.  47  ad  Orlhod.  Clem. 
trom.  lib.  i,  iv  etvi,  Basil.  Mag.  lib.  de  Spi- 
ncto  c.  29,  Alhanasium  disp.  contra  Arium 

Nic,  Epiphanium  contr.  hieres.  27,  Euseb. 

Hist.  cap.  46  et  37,  Hierou.  lib  i.  contra  Jo- 

Comment.  min.  et  4.  c.  ad  Ephes.  et  Ire- 
Fertur,  eisecundaejusnomincepistola,  quam 
ibns  reprobari  dicit  Hieronymu;^.  Exstant 
inque  Ciementis  epislolse  de  vera  fide,  ei  recte 
aenda  regendaque  Ecclesia  ad  Jacobum  fra- 
)mini  Hierosolymorum  episcopum ;  quem  id- 

80  canones  aposlolorum  collecH,  et  libri 
nstltutionum  apostolicarum. 
i  \\,  —  Ideo  Linus  et  Cletus  ante  eum  ron- 
tur,  Paulo  ante  mortem  Petrns  Clementem 


ARomanum  pontificem,  et  successorem  suum,  summa 
cum  auctoritate,  quam  a  Christo  acceperat,  desi- 
gnavit.  Yerum  Petro  ex  hac  vita  sublato,  divino 
consilio  cessit,  et  subire  illud  munus,  et  onus  Cle- 
mens  recusavit,  ne  suprema  dignitas  Ecclesiae,  et 
potestas  haereditaria  fieret,  et  arbitrio  unius,  non 
totius  multitudinis  electione  administranda  crede- 
retur ;  proinde  Lino  et  Cleto,  qui  coadjutores  B.  Pe- 
tri  anteafuerant,  praelatis,  quartus  ipse  pontificatum 
inivit. 

Linea  44.  —  06«^  martyr  anno  Trajani  tertio, 
Anchora  scilicet  ad  colium  ligata,  In  mare,  prope 
civitatem  Chersonesum,  submersus,  anno  Christi 
400,  Trajani  iii,  nono  Kalendas  Decembris.  Sub  hu- 
juspontiAcistemporeJoannesapostolus,Evangelium, 
Epistolas  et  Apocalypsim  scripsit. 

PAGII. 

Linea  4.  Multos  libros.  Illas  duas  epistolas  ge- 
B  nuinas  et  germanas  esse  probatur  ex  Veterum  te- 
stimoniis,  qui  illascitant.  Priorem  quidem  S.  Irenaeus 
lib.  i  adversus  Haereses,  cap.  3.  memorat  ul  tradi- 
tionis  promptuarium.  Eam  itidem  laudant  Origenes 
lib.  11  de  Principiis  cap.  3,  S.  Clemens  Alexandrinns 
lib.  I  Stromatum,  Eusebius  lib.  3.  Hist  Ecclesiast. 
cap.  38,  S.  Hieronymus  in  catalogo  scriptorum  Ec- 
clesiast.,  inClemente,  Photius  in  Bibiioth.  cod.  143 
aliique.  Posterioris  meminere  idem  Phothius  cod. 
426,  etS.  Epiphanius  haeresi  30,  num.  45.  Quantum 
autem  ex  his  fragmentis  colllgilur,  haec  posterior 
epistola  s.alutaria  documenta,  admonitionemque  vitse 
melioris  continebat,  ut  scribit  ibidern  Photius.  Quae 
adversus  lllas  adducuntur  argumenta  refellit  Nata- 
lis  Alexander  sseculo  primo. 

Prxter  has  duas  epistolas,  qainque  aiiae  sub 
S.  Clementis  nomine  circumferuntur,  quarum  duae 
priores  sunt  ad  Jacobum  fratrem  Domini ;  terlia  ad 
omnes  episcopos,  presbyteros,  et  fideles ;  quarta  ad 
P  Julium  et  Julianum ;  quinta  ad  Jerosolymitanos  : 
sed  cum  illac  omnes  tanquam  supposititiie ab  eruditis 
rejiciantur,  sicuti  et  decem  libri  Recognitionum, 
Itinerarlum  S.  Petri,  Disputatio  ejusdem  apostoli 
cum  Appione,  et  Liturgia,  quaeeidem  Clementi  ascri- 
buntur,  de  iis,  utpote  jam  ab  omnibus  rejectis,  et 
damnatis  agere  superfluum,  el  inutile  judicamus ;  de 
quibus  legendus  idem  Natalis  Alexander  laudatus. 
Porro  omnia  Clementis  opera,  tum  genuina,  tum 
spuria,  in  unum  collecta,  et  annotationibus  illustrata 
Graece  et  Latine  edidit  idem  Cotelerius  In  Patribus 
apostolicis.  Parisiis,  4672,  fol. 

Sed  hic  paucis  agendum  de  Constitutionibus  et 
vanonibus  apostolorum  nomine  inscriptis,  quarum 
duarum  coifectionum  auctorem  multi  faciunt  san- 
ctum  Clementem  ;  quia  licet  ambs  inter  apocrypha 
recenseantur,  Canones  tamen  apostolorum  vulgo 
dicti,  singulari  quadam  Ecclesise  primitivae  doctrina 
referti  sunt,  Constitutiones  quidem  octo  libriscom- 
prehensas  Carolus  Bovius  Ostunensis  episcopus 
D  anno  4573,  in  lucem  emisit,  et  e  Graeco  in  Latinum 
sermonem  transtulit :  eas  poslea  Franciscus  Tur- 
rianus  Latine  interpretatus  est,  et  commentariis 
illustravit.  Yerum  harum  constitutionum  auctor 
non  est  Ctemens  Romanus,  qiiia  Eusebius  lib.  iii, 
cap.  45,  et  Hieronymus  de  Script.  ecclesiast.  cum 
de  scriptis  S.  Clementis  agunt,  unam  duntaxat 
illius  ad  Corinthios  epistolam  recensent.  Praeterea 
Humbertus  cardinalis  episcopus  Sylvae  candidae, 
Leonis  IK  apud  Constantinopolim  legatus,  Nicetae 
Pectorato  Constitutionum  apostolicarum  loca  quae- 
dam  contra  Sabbati  jejunium  objicienti,  his  verbis 
respondet :  «c  Hoc  asserere  conaris  ex  apocryphis 
libris,  et  canonibus  pari  sententia  SS.  Patrum  repu- 
diatis.  »  Bt  paulo  post:  «  Unde  nos  quoque  omne 
apocryphum  abjicientes  dedignamur  andire  eorum 
fabulosastraditiones,  quianonsuntutlexDomini. » 
Citaverat  autem  Nicetas  quintnm,  et  septimum 
librum  Ordinationum,  seu  Constitatioau.^^^'^V2Xv- 


uu 


ANAS  TASll  BIBLIOTHEGARII 


4H2 


carum.  Ex  qua  Humberli  responsione  GhristianusA 
Lupus  in  parle  ii  ad  canonem  2  Trullanum  colligit, 
Constitutiones  iilas  apocryphas  esse,  fuisse  sen- 
tentiam  sedis  apostolica;,  cujus  legationem  Hum- 
bertus  gerebat.  Praeter  Lupum  legendi  etiam  Sche- 
lestratius  in  parte  ii  Antiquit.  illustr.  dissert.  ii, 
cap.  2,  Nataiis  Alexander  saeculo  primo,  aliique  qui 
plura  de  his  Constitutionibus  habent. 

Quod  attinet  ad  Collectionem,  quae  sub  ejusdem 
Clementis  nomine  circumfertur,  qui  apostolorum 
canones  numero  85  in  unum  corpus  collectos  Ode~ 
Hbus  proposuisse  perhibetur,  eam  Marca  lib.  iii, 
cap.  2,  num.  5,  anteriorem  synodo  Nicaena,  sed 
posteriorem  anno  258  videri  scribit.  Ratio  prioris 
est,  quia  Constantinus  imperator  in  epistola  ii  ad 
Eusebium  et  Antiochenos  citat  canonem  decimum 
tertium,  ex  quo  eruitur  eos  canones  ante  Nicaenam 
synodum  cognitos  fuisse.  Eos  vero  fuisse  posteriores 
anno  ducentesimo  quinquagesimo  octavo  ex  eo  dedu- 
cit,  quod  Firmilianus  Caesare»  episcopus  iis  usus  B 
non  est  ad  probandam  consuetudinem  quae  vigebat 
in  Oriente  repudiandi  haereticorum  baptismi:  cum 
tamen  ipsi  aperte  faverent :  canon  enim  45  sic 
conceptus  est :  a  Episcopum,  vel  presbyterum,  qui 
haereticorum  baptismum,  vel  sacrificium  admiserit, 
deponi  jubemus.  Quae  enim  est  conventio  Christi 
cum  Belial  ?  vel  quae  pars  est  fideli  cum  infideli  ?  » 
Et  canon  46  :  «  Episcopum,  vel  presbyter  eum,  qui 
vere  habet  baptismum,  si  de  integro  baptizaverit, 
vel  si  eum,  qui  ab  impiis  pollutus  est,  non  baptiza- 
verit,  deponatur,  ut  qui  irrideat  mortem  et  crucem 
Domini,  et  non  discernat  sacerdotes  a  falsis  sacer- 
dotibus.  »  Cum  itaque  Firmilianus  in  epistola  ad 
Cyprianum  contra  haereticorum  baptisma  militans, 
consuetudinem  a  Stephano  pai)a  laudatam,  stylo 
acriori  quam  oportebat  catholicum  episcopum,  exci- 
piens,  anno  256  autS  »7,  quo  eam  scripsit,  canones 
praedictos  non  allegarit,  exejus  silentio  colligere  est, 
incognitos  ea  a;tate  fuisse  canones  apostolicos.         q 

Eos  canones  post  concilii  Nicaeni  tempora  tam  in 
Oriente,  quam  in  Occidente  apud  quosdam  catholi- 
cos  praevaluisse  (varia  tamen  de  eorum  nume.ro  for- 
tuna)  licet  colligere  ex  antiquissima  canonum  col- 
lectione,  quae  primum  in  Oriente  a  Grxcis  fuit  con- 
fecia,  et  ante  tempora  Dionysii  Exigui  exstitit.  Unde 
quod  Getasius  papa  in  Komana  septuaginta  episco- 
porum  synodo  posuit :  Liber  canonum  apostolorum 
apocryphus,  commodo  sensu  venit  intelliG^endum. 
Praeterquam  enim  quod  haec  verba  non  habentur  in 
codiceJustelli,dici  potest,  id  apapaGelasiodictum, 
quia  hi  canones  non  sunt  ab  apostolis,  sed  ab  aliis 
collecti :  unde  recte  Marca  laudatus  n.  7 :  «  Variae 
sunt  classes  apocryphorum  in  notitia  Gelasii,  utob- 
servarunt  viri  eruditi,  cum  non  tantum  figmenta 
haereticorum  veniant  in  hunc  sensum,  sed  etiam 
Opuscuiatractatoru[n,inquibussuntnaeviquidam.» 
Nec  alio  exemplo  indigemus,  quam  Eusebii  Historia, 
quam  apocryphis  accenset  Gelasius,  cum  tamen  pa-  ^ 
rum  antea  illam  recipiendam  statuisset,  quod  nimi-  ^ 
rum  velit  hus  Historiarum  libros  naevis  quibusdam 
permistos,  licet,  inquit,  a  propter  rerum  notitiam 
singularem,  quaead  instructionem  pertinent,  usque- 
quaque  non  dicimus  renuendos.  x>  Idem,  inquit 
Schelestratius  laudatus  cap.  4,  dicendum  de  Cano- 
nibus  apostolorum.  singulari  quadam  Ecclesiae  pri- 
mitivae  doctrina  reiertis,  licet  aliunde  ob  certos  nae- 
vos  inter  apocrypha  a  G^lasio  recensitis. 

Neque  ab  antiquis,  tam  Gr^cis,  quam  Latinis 
Scriptoribus,  subdit  idem  Schelestratius,  hi  canones 
fuere  rejecti,  ut  patet  ex  quinquaginta  canonibus 
ubi.iue  olim  receptis,  et  confirmat  post  Gelasium 
coUeciio  Dionysii  Exigui.  Post  Dionysium  Cresco- 
nius,  nescio  cujus  civitatis  in  Africa  episcopus,  qui 
in  sua  collectione  usque  ad  quinquaginta  canones 
apostolorunn  enumerat,  et  ad  titulos  suos  compro- 
bandos  adducit.  Meminitet  Anastasius  Hibliotheca* 
rius  Stephani  papae  IV  seu  potius  UI,  qui  in  syncdo 


Lateranensi  anno  709  statuit  actione  iv  :  «  Nod 
amplius  suscipiantur  apostolorum  canonum  prolau 
per  S.  Clementem,  nisi  quinquaginta  capita,  qaz 
suscepit  sancta  Dei  catholica  Romana  Ecclesia.  j»  Pu- 
blicavit  hoc  concilium  Holstenius,  ct  laudatam  ei 
eo  decisionem  confirmat  Huml>ertas  Leonis  IX  le^^ 
tus  in  responsione  ad  libellum  Nicaetae  presbyleri,  et 
monachi  contra  Latinos  editum :  a  Clementis  libram, 
id  est,  Petri  apostoli  Itinerarium,  et  apostoloram 
Canones  numerant  Patres  inter  apocrypna  exceptis 

Suinquaginta  capitulis,  quae  decreverunt  orthodoxs 
dei  adjungenda.  a  Ethaecquidem  de  EcclesiaOcci- 
dentali,  quinquaginta  apostolorum  canones  ooo 
improbante,  seid  demum  per  pontifices,  et  synodos 
approbante,  et  (ibique  fere  recipiente. 

Ut  latius  sese  extendit  Orientis  Ecrlesia  in  reci- 
piendis  apostolorum  canonibus,  quosoctoginta  quin- 
que  omnium  primus  suae  quinquaginta  tituloram 
collectioni  inseruit  Joannes  Scholasticus«  ut  notat 
Justellus  in  praefatione  ad  tomum  II  bibliothecae Jaris 
Canonici,  et  idem  Joannes  Antiochenae  Ecclesiae  pre- 
sbyter  ex  ordine  Scholasticorum,  qui  in  praefalione 
ait :  a  Sancti  Domini  discipuli,  et  apostoli  octoginia 
quinque  canones  Clementis  operi  ediderunt. »  Eos, 
posi  hanc  Joannis  collectionem,  recipit  et  probavit 
synodus  Trullana  canones  2  et  post  eam  synodus  ge- 
neralis  vii  quae  actione  i  consensit  ex  bibliotheca  pa- 
triarchii  Constantinopoleos,  tam  canonum  SS.  apo- 
stolorum,  quam  SS.  synodorum  libros  in  mediom 
afferri :  a  Et  notarius  venerabilis  patriarchii  legit : 
Canon  SS.  apostolorum  quinqua^esimos  tertias 
(nunc  quinquagesimus  secundus] :  Si  quis  presbyter 
eum,  qui  convertitur  a  peccato,  non  susceperit,  sed 
adjecerit,  deponalur,  »  etc.  Usque  ad  77,  recenset 
Alexius  Aristinus  Ecclesiae  Constantinopolitanaedia- 
conus  in  Synopsi  canonum,  quae  nunc  primum  pa- 
blicata  est  in  tomo  II  bibliothecae  Juris  CanoDici, 
ubi  post  Aristinum  subnectitur  epitome  canonam 
Symeonis  magistri  et  La^othetae,  in  qua  exbibentur 
canones  apostolorum  octoginta  duo.  Subnectiturei 
Synopsis  canonum  Arseni  monachi,  qui  ad  cap.  i 
subdit ;  SS.  apostolorum  canones  octoginta  quinque, 
et  alios  apostolorum  canones  passim  exhibet,  ut 
octoginta  quinque  canones  admisisse  constet,  qao> 
etdiu  ante  illoscollectores  admisit  Photius  inXo- 
mocanone,  ad  quem  edita  praefatione  scribit: 
a  Canones  qui  SS,  apostolorum  dicuntur,  Ckmmtk 
opera  collecti  octoginta  quinque,  »  Ex  quibus  videre 
licetOrientales  passim  omnes  octoginta  quinqueca- 
nones  admisisse,  qui  de  facto  post  decretum  Gra- 
tianijussuGrep:oriiXIIl,  editum,  inveniuntur,utiel 
passim  in  omnibus  conciliorum  editionibus.  Plara 
Schelestratius  laudatus,  et  Natalis  Alexander,  dissert. 
saeculi  primi  Ecclesiae.  Videndus  etiam  Cotelerius 
in  notis  ad  canones  apostolicos,  quae  habentur  in 
parte  secunda  Operum  SS.  Patrum  qui  temporibus 
apostolicis  floruerunt. 

Linea  15.  —  Sepultus  est  in  Grxcia,  etc.  Ejus 
corpus  sedente  Adriano  li  Romam  translatum  est, 
etdeinde,  petente  Ludovico  Augusto  hujusnominisll, 
ad  monasterium  Casae-aureae  ab  ipso  fundatum  in 
insula  Piscaria,  ad  Benacum  lacum,  bodie  in  ditione 
Venetorum,  asportatum  eodem  Adriano  II  annuenie, 
ut  legere  est  tom.  Hi  Criticae  Baronianae. 

SOMMIER. 
(Tom.  I  Hist.  dogm.,  pag.  422.) 

Linea  7.  —  Hic  fecit  duas  epistolas,  Una  nobls 
superest  ex  ejus  epistolis,  scripta  ad  Corinthios, 
quaecuminterceptafuisset,acdeperdita  pluribussx- 
culis,  ante  annos  circiter  octoginta  feliciter  reperta 
est  in  fine  codicis  Bibliorum,  cujus  aetas  fertur  ad 
Nicaeni  concilii  tempora  pertinere.  Codicem  hunc  al- 
Litum  fuisse  constat  ex  Turcirum  ditione  ad  Caro- 
lum  I  Magnae  Britanniae  regem  (narrante  Patritio 
Junio  in  Praefat.  ad  eamdem  epistolam  a  se  editam; 


4413 


HISTORU  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ANACLBTDS. 


nu 


Antiqui  Patres  magnis  landibus  efferunt  oreroora- 
taoi  Clementis  epistolam,  quam  recognoscunt  tan- 
quam  validissimum  testimonium  auctohtatis  Roma- 
nae  Ecclesiae,  ad  pacem  et  unionem  interfideles  con- 
servandam,  ad  eos  firmius  in  fide  stabiliendos  qui 
nutarent,  et  ad  annuntiandam  et  altius  imprimen- 
dam  animisapostolicam  traditionem.  Hisenim  iis- 
dem  vocibus  utitur  Irenapus  :  «  Sub  hoc  igitur  Cle- 
niente(inquitiib.  iiiadv.Haeres.  cap.  3)  dissensione 
non  modica  inter  eos,  qui  Corinihi  erant  fratres, 
facta,  scripsit  quaeest  Romoi  Ecclesia  polentisstmas 
litterasCorinthiis,  ad  pacem  eos  congregans,  et  re- 
parans  fidem  eorum,  et  annuntians  quam  in  recenti 
ab  apostolis  acceperant  traditionem.  »  Eusebius 
Caesareensis,  qui  eadem  ferme  sententia  de  illemen- 
tina  epistola  loquitur,  addlt  aeiate  sua  consuetudi- 
nem  viguisse  pluribus  in  Ecclesiis  ut  publice  lege- 
retur.  [Hist,  Ecd.  lib.  iii,  cap.  12.)  a  Hujus  vero 
Clementis  una  fertur  esse  epistola,  omnium  judicio 
approbata,  illuslris  illa  quidem,  et  digna  plane  ad- 
miratione,  quamtanquamexRomanaeEcclesiae  per- 
sona  ad  Corinthiorum  Ecclesiam  tunc  quidem  ex 
aravit,  cum  jam  (.orinihigravis  esset  inflata  seditio. 
Hanc  sanecum  veterum,  tum  nostra  ipsorum  me- 
moria  plurimis  in  Ecclesiis  publice  lectam  usur- 
patamque  cognovimus.  » 

Ejusdem  et)istoIae  summam  proponit,  eaque  in  pri- 
mis,  quae  de  humilitatis  custodia,  de  fuga  aemulatio- 
nis,  de  obedientiae  regulis,  et  reverentiie  erga  eos 
qui  divina  auctoritate  nobis  praesunt,  ibidem  enun- 
tiantur,  quemadmodum  ex  versione  Patrici  Junii 
leguntur,  uti  pag.  126  :  a  Servetur  itaque  corpus 
niistrum  in  Christo  Jesu,  et  unusquisque  proximo 
suo  snbjiciatur  juxta  ordinem,  etdignitatem,  in  quo 

gratia.  et  dignatione  ejus.  positus  est Summo 

qoippe  sacerdoti  sua  munera  tributa  sunt ;  sacerdo- 
tibus  locus  proprius  assignatur,  et  levitis  suu  mi- 
nisteria  incumbunt:  laicuspraeceptislaicisconstrin- 
gitur.  Unusquisque  vestrum,  fratres,  in  suoordine, 
statione  manens,  Deo  in  bona  conscientia  gratias 
agat,  et  cum  decore  intra  praescripti  ministerii  sui 
canonem  se  contineat.  Conlra  presbyteros  seditio- 
nem  movere,  et  hic  quidem  rumor  non  tantum  ad 
nos,  sed  ad  eos  etiam,  qui  a  nobis,  et  a  fide  animo 
suntalieniore  manavit.  Tollite  i^itur  hoc  de  medio 
quam  celerrime.  Melius  est  enim  in  ovili  Christi 
parvos,  et  in  aestimatione  bona  reperiri,  quam  sibi 
videri  aliis  eminentiores,  et  extra  ejus  cancellos  fo- 
ras  ejici.  »  His  ex  epistola  Clementina  productis, 
ita  prosequitur  Sommier  pag.  126. 

Utinam  hodiecomplures  Occidentis  Ecclesiae  ita 
frequenter  leclitarcnt  epistolam  Clementis,  uti  olim 
Orientalesin  ejubdemlectionedetinebantur!  Utinam 
eodem  succ^ssu  lectio  nunc  procederet,  qua  anti- 
quitus  apud  Corinthios  !  Similes  plane  sensusvene- 
rationis  perctperent  erga  Clementem  XI  ac  versus 
Clementem  I,  cujus  successor  ille  est :  et  inde  col- 
ligerent,  non  secus  ac  Irenaei  aetate  coinpertum 
fuit,  a  qno  testimonium  tenemus  adeo  illustre,  ab 
Ecclesia  catholicaremedium  praestantissimum  sem- 


A  per  habitum,  et  adhibitnm  ad  morum  corruptionem 
avertendam,  ac  reserandam,  necnon  ad  perversa  et 
falsa  dogmata  confundenda  atque  expugnenda  :  ut 
nempe  ad  illum  traditionem,  ac  fidem  nrovocatio, 
et  recursus  fiat,  quam  Ecclesia  Romana  ab  apostolis 
accepit :  ut  teneamus  ad  Ecclesiam  hanc,  ubique 
gentium  ab  universa  antiquitate  recognitam  tan- 
quam  principemomnium  Ecclesiarum,etauctoritate 
praecipuapr%stantem,  cujus  insinu  Christianae  re- 
ligionis  puriias,  et  integritas  semper  enituit  per 
successionem  episcoporum  non  interruptam,  neces- 
sario  convenire  debere  omnem  eeclesiam,  hoc  est 
eos  qui  sunt  undique  fideles.  o  Maximae(aitlrenaeus 
adv,  n%re$,  lib.  iii,  cap.  3)  et  antiquissimae,  et  om- 
nibuscognitae,  a  gloriosissimls  duobusapostolis  Pe- 
tro,  et  Paulo  fundatse,  et  constitutae  Ecclesiae.  eam 
quam  habet  abapostolis  traditionem,  et  annuntiatam 
liomiaibus  fidem,  per  successionem  episcoporum 
venientem  usque  ad  nos  indicantes  ;  confundlmus 

3  omnes  eos,  qui  quoquo  modo,  vel  per  sui  placentiam 
malam,  vel  vanam  gloriam,  vel  per  caecitatem.  et 
malamsententiamprieterquam  oportetcolligunt.  Ad 
hancenim  Ecclesiam  propter  potentiorem  principa- 
litatem,  necesse  est  omnem  convenire  Ecclesiam, 
hoc  est  eos  qui  sunt  undique  fideles  :  in  qua  semper 
ab  his  qui  sunt  undique  conservata  e^t  ea,  quae  est 
ab  apostolis,  traditio.  » 

S.  Clemens  ad  eosdem  Corinthios  secundam  quo- 
quedederatepistolam,  cujus  nonnullatantum  super- 
sunt  fragmenta,  quae  nobis  indicant  salntaria monita 
ad  viiam  recte  instituendam in  ea  fuisse  complexum. 
Phot.  Biblioth.  cod.  126:  a  Altera  quoque  epistola, 
et  ipsa  institutionem  vitae  continei  melioris.  »  Vi- 
dendus  etiam  Euseb.  hist.  Eccl.  lib.  iii,  cap.  32,  et 
Hieronym.  de  Script.  Eccl.  in  Clemente.  Hujus  se- 
cundae  epistolae  auctoritas  non  adeo  certa  est  ac 
superioris. 
Prioribus  Ecclesiae  saeculis  attributa  invenimus 

Q  Clementi  papaealia  quoque  opera,  veluti  libros  Re- 
cognitionum,  seu  acta  S.  Petri,  quorum  testimonio 
usus  est  Ori^enes  lom.  III  Commentar.  in  Genesim, 
a  Rufino  Latinercddita  :  Constituiionesapostolicas, 
a  S.  Epiphanio  productas  haeresi  25,  45,  70  et  80, 
quarum  plureseditiones  hodie  tenemus:  Clementi- 
nas,  nempe  collectionem  epistolarum  aliorumque 
operam  praefixo  hujus  Clementis  nomine.  Yerum 
cum  ex  his  aliqua  sint  evidenter  supposititia,  alia 
mutilata,  et  erroribus  interspersa,  a  nobis  non  pro- 
ducentur,  ut  eorumdem  testimonio  comprobem  ea 
quae  de  S.  sede  mihi  dicenda  sunt. 

Linea  14.  — Episcoposper  diversa  loca  quin^ue. 
Martyrolo^ium  Romanum  die  xi  Augusti  meminit 
S.  Taurini  episcopi  a  Clemente  ordinati.  Yvo  Car- 
nutensis  etBaroniusaliosquoque  sanctos  episcopos 
memorant  ejusdem  pontificis  jussu  in  Galliam  pro- 
fectos.  a  Iste  (Clemens)  ilestinavit  Lugdunensibus 
Fotinum,  Narbon;e  Paulum,  Turonis  Gratianum, 

i^  Cenomanis  Julianuin,  d  etc.  Yvo  Carnot.  in  Chron. 

^  Mss.  citato  a  Junio  Patricio.  Vide  Baronium  ad  an- 
num  95,  n.  7. 


V.    SANCTUS    ANACLETUS. 

ANNO    GHRISTI    403,     TRAJANI      IMP.     4. 


5  AmcleCus,   natione   Grmcus,   de   Athenis,   ex  patre  Antiocko,   sedit  annos 
novem,  mensesduos  *  ,  dies  decem.  Fuit  autem  temporibics  Domitiaui  ^  ,  aconsulatu 


NOTULiE     MARQINALES     FABROTTI. 


»  CB,  m.  3.  *>  B,  Trajani. 


H1S 


ANASTASII  BIBUOTHECARn 


UK 


Domitiani  decimo,  et  Savini  usque  ad  Domitianum  XVII  et  Clementem  consules  *. 
Hic  memoriam  ieati  Petri  construxit  et  composuit,  dum  preshyter  factus  fuisset  a 
5  beato  Petro,  seu  alia  loca,  uii  episcopi  reconderentur  sepulturse.  Ubi  autem  et  ipse 
sepultus  est « juxta  corpus  beati  Petrl,  m  Idus  Julii.  Hic  fecit  ordinationes  duas  per 
mensem  Decembrem,  presbyteros  quinque,  diaconos  tres,  episcopos  per  diversa  loca 
numero  sex  ;  et  cessavit  episcopatus  dies  xm. 

CATALOGUS  SUR  LIBERIO. 

Anacletus  annis  xii,  mensibus  x,  diebus  iii.  Fuit  temporibus  Domitiani  a  consulibus  Do- 
mitiano  x  et  Sabino,  usque  Domitiano  xvii  et  Clemente. 

NOTUL^  MARGINALES  FABROTTL 

a  Sabini  C.  ^  B,  Trajani  IV  et  Articulcei  usque  ad  Pisonem  et  Hastam,  c  CB,  in  pace. 

VARLE    LECTIONES. 


Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri, 

Num.  5.  lin,  ead.  2.  A,  dies  ?3,  B,  21,  /m,  2,  A, 
ann.  12,  m,  \0.  d.  7,  B,  ann.  11,  ro.  1,  d.7.  lin.  3, 
AB,  Sabini. 

Ex  codice  Begio,  Mazanno  et  Thuar^o. 

Lin,  2,  lempore  Do.  lin.  3,  Sabini.  lin,  4,  el  po- 
suit  dom  presbyterordinatus  fuisset  a  B.  Petro  ubi 
alia  episcoporum  corpora  in  sepultura  reconderen- 
tur.  Hic  constituit  ut  clericus  comam  non  nutriat : 
duasetiam  decretalesepistolas  omni  sapientia  ple- 
nas  conscripsit.  Hic  sub  Domitiano  principe  marty- 


Arii  gloriam  capitis  obtruncatione  &uscepit,  sepnltas 
qui  est  j.  c.  B.  P.  iii  (Maz,  iv)  iv  Id. 

Apud  Holstenium  et  Schelestratium. 

Lin.  2,  Cassin.,  annos  12.  lin.  3,  Flor.  prim., 
Sabini.  lin.  8,  episcopos  per  diversa  loca  xv,  J/or., 
septem. 

Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi. 

Lin.  1,  sedit  annos  ix,  mens  n,  dies  x,  sed 
alia  lectio  superposita,  ann.  xi,  m^fis.  iij  dlesvii, 
lin.  3,  Domitiano  decimo  etS^vino,  Im.  4.  Hic  me- 
moria  B.  Petri.  lin.  6,  iii  Idus  Julia^. 


NOTJE  VARIORUM. 


ALTASERRA. 


Linea  4.  —  Hic  memonam  beati  Petri  construxit, 
et  composuit.  Anacletus  furente  ipsa  persecutione  B 
memoriam,  id  est^  aedem  sacram  dicavit  B.  Petro. 
Memorix  apostolorum  et  martyrum  dictae  xdicuhe 
sacrae,  quae  tempore  persecutionis  aedificataesunt  in 
ipsorum  memoriam,  quod  eorum  memoria  ibi  cele^ 
braretur.  Optatus  Milevit.  lib.  ii  :  a  Deniquesi  Ma^ 
crobio  dicatur,  ubi  illicsedeat,  nunquid  potest  di~ 
cere  :  In  cathedra  Petri,  quam  nescio  si  vel  ocuiis 
novit,  et  ad  cujus  memoriam  non  accedit  quasi 
schismaticus  ?  »  Et  mox:  «  Ecce  pra^sentes  sunt  ibi 
duorum  memorix  apostolorum.  »  Et  infra  :  a  Si  ne- 
fas  tibi  videtur,  aut  reatum  putas,  memoriisaposto- 
lorum,  et  sanctorum  omnium  communicasse.  »  Au- 
gust.  in  psal.XLiv  :  v  Ostendaturmihi  Romae  in  bo« 
nore  tanto  templum  Romuli,  in  quanto  ibi  ostendo 
memoriam  Petri.  d  Idem  in  psal.  lxv  :  a  Melius  est 
utRomam  cum  venerit  imperator,  deposito  diade- 
mate  ploret  ad  memoriam  piscatoris,  quamut  pisca- 
tor  ploretad  memoriam  imperatoris.  »  Idem  in  psal. 
cxL  :  ff  Imperator  venit  Romam  :  quo  festinat  ?  ad  q 
templum  imperatoris,  an  ad  memoriam  piscatoris?  » 
Idem  de  Civit.  Dei  lib.  xxii,  cap,  10  :  a  Nos  autem 
martyribusnostris  non  templa  sicut  diis,  sed  memo< 
rias  sicut  hominibus  mortuis,  quorum  apud  Deum 
vivunt  spiritus,  fabricamus.  » 

BENCINI. 

Linea  4.  —  Hic  memoriam  heati  Petri  construxit, 
et  composuit,  dum  presbyter  factus  faisset  a  beato 
Petro.  Ultima  verba  exstantia  etiam  in  secundo  Ro- 
manorum  pontificumcataiogo,  originem,etvetustam 
Presbyteri  martyrwn  institutionem  insinuant,  quam 
jejune  abaliis  attactam,  in  praesenti  observatione 
enucleandam  susciplmus,  dum  plura  ex  ea  observa- 
tione  illustrantur,  quae  in  sequenlibus  occurrunt. 
Duosabecclesiis,etepiscopis  legunturadministeria 
marlyribus  praestandadelectosinprimitlva  Ecclesia, 
diaconos  ad  corporalia  martyrum  ofBcia  obeunda, 
presbyteros  vero  pro  animarum  cura,  et  spirituali 


earumdem  salute.  Dediaconorum  olliclo  martyribns 
exhibito,  et  sollicitudine  in  ministerio  obeundo  in- 
sii^nia  suni  loca  apud  veteres,  et  quia  de  his  a  scrt- 
ptoribus  plura  notantur,  ad  marlyrum  presbyero- 
rum  notitiam,  de  quibus  hic  liber  Pontificalis  ajrit, 
tradendamsubsisterepaulispercoglmur.Episcop^lis 
sollicitudinis  fuisse  hanc  provinciam,  et  in  officio 
promovendo  specialem  curam  docent  laudata  verba. 
Ltber  enim  Pontificalis  ait,  Anacletum  memoriam, 
seu  sepulcrum  construxisse,  el  constructioniscau' 
sam  assignat,  quia  presbyter  factus  er  a  a  Pciro. 
Presbyleralis  porro  hacc  curaordini  annexa  nonest 
ex  sua  institutione,  sed  e^  superadditadeputaiione, 
quae  alia  non  est  censenda,  nisi  ministerium  assi- 
gnatum,  etofficium  presbytero  demandatum  specia- 
lissimum  pro  martyrum  necessitatibus  in  Splritu 
sublevandis,  et  pro  universosalutis,  et  propositi  in 
fide  exercitioeis  exhibendo.  Hancsollicitudinemin 
cligendo,  aptandoque  presbytero  pro  martyrum  cultn- 
ra  in  ils,  qu£ speciatim  ad  animarum  salutem  respi- 
ciebant,proprie  episcopalem  fuisse  ostendit  Cypria- 
nus.qui  eofineopuscuhimediditde£a;^rfa^ii«  mar- 
<j/ru,ad  prece8Fortunati,forsitan  martyrum  presby- 
teri  elaboratum.  Enucleatum  eo  fiue,  ut  propriam 
episcopaiem  sollicitudinem,  et  presbyteri  martyrum 
officiumrepraesentaretipsoinlibriliinineaperit^ffD^ 
siderasli,  Fortunatecharissime,  ut  quoniam  perse- 

cutionum  et  pressurarum  pondus  incumbit ad 

praeparandas  et  corroborandas  fratrum  mentes  de 
divinis  Scripturis  hortamenta  componerem,  quibus 
milites  Christi  ad  cceleste  et  spirituale  certamen 
animarem.  Optemperandum  fuit  desiderio  tuo  lam 
necessario,  ut  quantum  sufiicit  mediocritas  nostra 
auxilio,  divinae  inspirationis  instructa,  quasi  arma, 
et  munimenta  quaedam  pugnaturis  fratribus  de  pra^- 
ceptis  Dominicis  promerentur.  »  Necessarium  dixli 
Cyprianus  sive  ex  onere  episcopali,  sive  ex  officii 
Fortunato  demandati  obligatione,  arma,  et  muni^ 
menta  pugnaturis  praebere  ;  ad  hoc,  ut  in  angustia 
agonis  militesad  dimicandum  alacri,  constantiqne 
animo  in  aciestarent :  quod  it^iexponere  prosequi- 
tur :  «  Parum  est,  quod  Dei  plebem  classico  nostrae 


4117 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ANACLETUS. 


1118 


vocis  erigimus,  nisi  credentium  fldem,  et  dicatam 
Deo,devotamquevirtutem  divina  lectionefirmemus. 
Quid  autem  potius,  aut  majuscurae  et  sollicitudini 
congruit,  quum  incommissura  nobisdivinilus  popu- 
lum,  el exerciium  in  castris coelestibus constilutum, 
adversus  diaboli  tela,  et  jaeula  exercitaiionibus  as- 
siduis  pneparemus?  Neque  enim  idoneus  polestesse 
milesad  bellum,  qui  non  exercitatus  prius  in  campo 

fuerit Aut  qui  agonisticam  coronam  qusrit  adi- 

pisci,  in  stadio  coronabitur,  nisi  usum,  et  peritiam 
virium  ante  meditetur.  »  Presbylerum  Fortunalum 
instituere,  ac  inslruere  voluissead  muneracondigne 
obeunda,  directio  ipsa  opusculi  ostendit,  et  probat, 
dum  non  ad  martyres  (etsi  eorumdem  sit  exhorlalio 
ad  virililer  dimicandum),sed  adForlunatumdirigi- 
tur,  quia  ipsi  nempe  concreditum  fueratofficium 
presbyteri  martyrum,  cujus  speciale  erat  ministe- 
rium  martyribus,  in  carcere  consiitutis,  ac  pro  fide 
pugnaturis  arma  spiritualiaaptare,  eosdemque  vir- 
tutum  exercitio  consolidare.  De  fine  assignato  lau- 
dati  opusculi  ulterior  probatio  desumitur  ex  tribus 
testimoniorum  libris  ad  Quirinum,  quos  eodem  plane 
scopo  Cyprianus  enucleavit,  colligens  ex  Scripturis 
loca  prajcipua  provirtutum  exercitio.  Argumentum 
operistransmissisicdescribit:  «Profide,etdiIectione 
tua  quamDominoDeotuoexhibes,  filicharissime,  pe- 
tisti,  ut  ad  instruendum  te  excerperem  deScripturis 
sanctis  qusdam  capitula  ad  religiosam  sectac  nostrae 
disciplinampertinentia:  lectionisdivin.^succinctani 
diligentiamquxrens,  utanimusDeodeditiisnon  lon- 
gis,  aut  muliis  librorum  voluminibus  fatigetur,  sed 
eruditus  breviario  pneceptorum  coBlestium,  habeat 
ad  fovendam  memoriam  suam  salubre  et  grande 
compendium,  et  quia  libi  plenum  dilectionis  obse- 
quium  debeo,  feci  quod  petisti ;  ut  laborarera  semel, 
ne  tu  ^emper  laborares.  »  Quirinum  vero  eo  fine  a 
S.  Cypriano  instructiones  expostnlas«e,  ut  ad  ma- 
tyrum  presbyteri  oflicium  obeundum  aptiores  trade- 
ret ;  imo  juxta  habitas  instructiones  impigre  munus 
exsecutum  fuissc  declarant  ipsi  martyres,  Cypriano 
scribcnles,  Quirinumquelaudanles,  quoet  episcopa- 
lem  hanc  curam,  et  designaii  martyrum  presbyleri 
munus  commendant  {epist,  78):  «  Agunt  ergo  tibi 
nobiscum  damnati  maximas  apud  Deum  gratias, 
Cypnane  dileclissime,  quod  litteris  tuis  laborantia 

pectora  recreasti Fecii  autem,  ei  prosecutum 

ministerium  tuum,  et  Quirini  dilectissimi  nostri.  » 
Quatuor  itidem  episcopi  in  sequenti  episiola  eidem 
Cypriano  rescribentes,  edicunt : «  Accepimus  itaque, 
frater  desideralissime,  id  quod  a  Quirino.  et  a  te 
ipso  misisti.  sacriticiiim  ex  omni  operc  mundo.  » 
Rogatianus  alter  martyrum  erat  presbyter,  quem 
ex  officio,  ouod  iiiter  martyres  exsequebatur,  ad 
eosdem  coniessores  scribens  Vestrum  presbytcrum 
indigitat  Cyprianus,  illumque  in  epistola  oad  mar- 
tyres  commendat,  et  ut  sequantur  monita  hortatur: 
«  Utsequamini  in  omnibus  Kogalianum  presbyte- 
rum  gloriosum  senem,  viam  vobis  ad  gloriam  tem- 
poris  nostri  religiosa  virtute,  et  divina  dignatione 
facientem,  quicum  Felicissimo  fratre  nostroquieto 
semper,  etsobrio,  excipiens  ferocieutis  popnli  im- 
petum,  primum  hospitium  vobis  in  carcere  pncpa- 
ravit,  quemadmodum  Vesler,  nunc  quoque  vos  an- 
tecedil;  quod  ut  consummetur  in  vobis,  assiduis 
orationibus  Dominum  deprecemur,  ut  initiis  ad 
summa  pergentibus,  quosconfiteri  facit,  faciatco- 
ronari.  a  Qua  expressione  clare  ostendit  munus,  et 
muneris  prxrogativam,  dum  ait:  quemadmodum 
Vester  nunc  quoqiie  vos  antecedit,  nempe  extra  cor- 
cerem  presbyterali  munere  eos  serviens,  in  carcere 
positusantecedebat,  et  munere  commissi  ministerii, 
et  opere,  dum  proprio  exemplo  ad  foriiier  marty- 
rium  consummandum  gloriosa  confessione  hortator 
astabat.  Quo  sensu  Celerinum  presbyterum  eodem 
munere  donatum,  dura  eiiani  carceribus  inclusus 
impigre  in  officio  perseveraret  obeundo,  antistitem 
Dei  appellat,  quia  nedum  presbyterali  eo  munere 


A  fungebatur,  verum  etcarcerum,  et  pcenarum  socius 
erat  (m  seq.):  Et  nunc  super  ipsos  factus  antistes 
Dei.  Tantae  necessitatis,  dignitatisque  putabatur 
hocce  munus  a  Cypriano  epistol.  37  ut  scripserit 
Cartliaginensi  clero,  dum  ad  diligendosaptosmini- 
stros  pro  sublevandis  martyrum  necessitatibus  cle- 
rum  horiatur,exoptareseofficiumexercere,  ac  pro- 
prlo  ministerio  confessoribus  adesse.  a  Quanquam 
sciam,  fratres  charissimi,  litteris  meis  frequenter 
admon4tos  esse,  ut  gloriosa  voce  Dominum  con- 
fessis,  et  in  carcere  constitutis  omnis  diligentia 
prsebeatur  *,  tamen  idcntidem  vobis  incumbo,  ne  quid 
ad  curam  desit  iis,  quibus  ad  gloriam  nihil  deest. 
Atque  utinam  loci,  etgradus  mei  conditio  permitte- 
ret.  ut  ipse  nunc  pnesens  esse  possem :  promptus, 
etlibenssolemni  ministerio  cuncta  circa  fortissimos 
fratres  nostrosdilectionis  obsequia  complerem  :  sed 
officium  meum  vestro  diligentia  repraesentet,  et  fa- 
ciat  omnia,  qu%  fieri  oportet  circa  eos,  quos  in  ta- 

Q  libus  meritis  fidei  et  virtutis  illustravit  divina  di- 
gnatio.  »  Optabat  sanctus  antistes  solemni  ministcrio 
cuncta  circa  fortissimos  martyres  complere.  itaque 
specialis  horum  presbyterorum  cura,  quam  in 
tota  epistola  urget,  et  prosequitur  S.  Cypria- 
nus  erat  adesse  spiritualibus  martyrum*  ne- 
cessitatibus.  Munera  porro  presbyteri  martyrum, 
quse  ex  Cypriano  collegimus,  cui  hanc  inte- 
gram  observationem  ecclesiasticam  debemus  se- 
quentia  erant :  primo  prospicere  martyrum  saluti, 
et  hortamentis.  et  sacrificiis.  De  priori  sollicitudine 
supradictum  est.  De  secundo  solemni  ministerio,  ut 
caute  ageretur  advertit,  ne  invidia  excitaretur  per- 
secutorum.  Hanc  porro  adhibendam  cautionem  scri- 
bit  clero:  a  Consulite  ergo,  et  providete,  ut  cum 
temperamento  hoc  agi  tutius  possit:  ita  ut  presby- 
teri  quoque,  qui  illic  apud  confessoresoflferuntsin- 
guli  cum  singulisdiaconis,  per vices  alternent :  quia 
mutatio  personarum,  et  vicissitudo  convenientium 

Q  minuitinvidiam.  »  Secundoutministeriasciantpro- 
videpraBbere,dumdiscriminandi  confessores, et  qui 
coronandi,  quique  signo  in  corpore  excepto  evase- 
rantgloiiosi,etsingulishortamentasubministranda. 
Sic  presbyteros  martyrum  admonendos  clero  Car- 
tha*;inensi  mandat  {epist.  6):  «  Confessoribus  etiam 
gloriosis  imperliatur  cura  propensior ;  et  quanquam 
sciam  plurimos  ex  his  fratrum  voto  et  dilectione 
susceptos ;  tamen  si  qui  sunt,  qui  vel  vestitu,  vel 
sumptu  indigeant,  sicut  etiam  pridem  vobis  scripse- 
ram.  cum  adhuc  essent  in  carcere  constituti,  sub- 
ministrarentur  eis  quaecunque  sunt  necessaria; 
modo  ut  scient  ex  vobis,  ut  instruantur,  et  discant, 
quid  secundum  Scripturarum  magisterium  eccle- 
siastica  disciplina  disposuit:  humiles,  et  modestos, 
et  quietos  esse  debere,  ut  honorem  sui  nominisser- 
vent,  et  qui  gloriosi  voce  fuerint,  sint  et  moribus 
gloriosi.  »  Praecepta,  et  distincta  hortamenta  prae- 
benda  a  presbyteris  martyrum  confessoribus  ob- 
servat  inquiens:  Gloriosis  {quo  nomine  veniebant 

l)  confessores,  qui  signo,  seu  cicatrice  ostentabant 
confessionis  factae  indicia,  quique  ob  stigmata,  quae 
circumferebant,propensiorisollicitudinehonorandos 
decernat:  quo  nomine  Cornelium  pontificem,  qui 
carcere  stigmata  haec  receperat,  gloriosum  confesso^ 
rem  saepius  indigitatS.  Cyprianus,  Novatianum  vero 
suggillat.  qui  se  gloriosum  confessorem  dictitabat 
absque  signo,  ut  legere  est  in  epistola  Cornelii  ad 
Cyprianum)  Gloriosis,  inquam,  confessoHbus  mini- 
stranda  praecepta,  ut  in  incoeptis  perseverent:  qui 
vero  absque  stigmate.  sed  sola  confessione  Christi 
carceres  evaserunt  et  juxta  Evangelium,  et  eccle- 
siasticam  disciplinam  presbyteris  praecipit,  eo  mo- 
nitadirigere,  ne  inflentur,  sed  in  timore  persistent, 
ostenditque  Scripturarum  maguterio  humiles^  quie^ 
t(s,  et  modestos  eos  esse  oportere.  Quorum  praece- 
ptum  in  libris  testimoniorum  occurrunt  saiuberrima 
dicta  a  Cypriano  collecta  Monitum  vocat  ecclesia- 
sticamdisciplinam,contra(i[uam.TtL«tfiLViN!^^^^^ 


im 


ANASTASn  BIBLIOTHEGARII 


1120 


observavit  Apollonius  supra  laudatus  apud  Euseb. 
1.  V,  c.  18:  «  Themsion  speciosa  avaritia  obvelatus, 
qui  confessionis  signuni  non  pertulit,  sed  magna 
pecuniae  vi  erogata  vlncula  abjecit,  cum  ob  eam 
causam  modestius  deinceps,  et  submissius  agere 
deberet,  tanquam  martyr  sese  ofiferens,  »  etc.  Hinc 
tertium  presbyteri  martyrum  occurrit  officium  ex 
spirituaii  cura  descendens,  quam  raartyribus  prae- 
stabant,  ut  scriberent  qui  essent  consummati  mar- 
lyres,  qui  gloriosi  conressores,  qui  sola  voce  Chri- 
stum  confessi  carcerem  evaserant,  ut  singulis  vel 
honores,  vel  reliqua  hortamentu  prsebereiit.  De 
quibus  plures  existunt  epistolae  Cyprianicae,  et  alio- 
rum  Patrum  observationes.  Taiis  erat  Tertulius, 
de  quo  supra,  qui  a  Cvpriano  electus  universa 
martyrum  gesia  enucleabat.  Quarto  si  persecu- 
torum  immanitas  commeatum  ad  confessores  in- 
terdicebat  (de  qua  conqueritur  Dionysius  Ale- 
xandrinus  scribens  apud  Euseb.  1.  vii,  c.  I^,  pag. 
261 :  a  in  hunc  usque  diem  non  cessat  praefectus 
nostros,  qui  prsesentiae  ipsius  exhibentur,  par- 
tim  interficere  crudelissime,  partim  tormentis  di< 
laniare,  partim  squalore  carceris,  et  vinculis  ma- 
cerare,  interdicens,  ne  quis  ad  eos  accedat,  et 
perscrutans  num  quis  videatur  accedere  »),  tunc 
ne  incarceribus  detenti  eo  presbyterali  ministerio 
destituerentur,  ac  necessario  exhortationis  subsidio, 
per  epistolas  clam  immissas  presbyteri  martyrum 
eadem  officia  supplebant.  Talis  censenda  est  Tertul- 
liani  hortatio,  seu  liberad  martyres  inscriptus,  qui 
ineacircumstantiaeditus,  videtur,  uiinipsoopuscu- 
li  limine  satis  intelligitur,  dum  sicrem  aggreditur 
(Lib.  n,  adMartyrcs)  :  «  Inter  carnis  alimenta  bene- 
dicti  martyres  designati,  quae  vobis,  et  domina  ma- 
ter  Ecclesia  de  uberibus  suis  et  singuli  fratres  de 
opibus  suis  propriisin  carcerem  subministrant,  ca- 
pitealiquida  nobis,  qnod  faciatad  spiritum  quoque 
educandum. »  Quo  loco  exprimitur  Ecclesia;  sollici- 
tudo  utraque,  et  subministrandi  confessoribus  ali- 
menta,  et  acucndi  spiritum,  eorum  praecipue  qui 
proximiores  erant  certamini,  quos  consueto  titulo 
Tertullianus  designat :  Benedkti  martyres  designati, 
Otriusque  vero  curam  sic  prosequilur  expendere: 
Carnem  enim  saginari,  et  spiritum  esurire  non  pro- 
dest :  imo  si  quid  inflrmum  est,  curetur  ;  aeque  quod 
infirmius  est,  ncgiigi  non  debet.  Non  tantus  ego  sum^ 
ut  vos  alloquar...  Verumtamenut  gladiatores  pcrfe- 
ctissimos  non  tantum  magistri,  et  prwpositi  sui,  sed 
etiam  idiotx,  et  supcrvacue  quisque  adhortantur  de 
hnginquo,  ut  saepe  de  ipso  populo  dictata  suggesta 
profuerint.  Tertullianus  forsitan,  ut  presbyter  Car- 
thaginensis  huic  muneri  incumbens,  dum  s^va  per- 
secutio  in  carcerem  commeatum  inierdiceret,  ne 
proximi  ad  pugnam  necessario  hortamento  desti- 
tuerentur,  voluit  a  longinquo  veluti  gladiatoribus 
pugnantibusdiciata  suggestadirigere.  Quozelo  per- 
citus  Cyprianus,  dum  audiretRofatianum  martyrum 
presbyteram  carceribus  cum  reliquis  recludi^etsi 
commendatissimum  illum  haberet,  cunctosque  post 
primum  certamen  proxime  ad  martyrium  consum- 
roandum  ex  judicissententiacoractari,voluitnihilo- 
minus  per  plures  epistolas  hortatorias,  et  Roga- 
tianum,  et  reliquoshortari  ad  fortitudinem,  et  pa- 
tientiam.  Sic  enimdeepistolis  conscriptis  loquitur 
ad  eosdem  martyres  (epist.  7) :  «  Et  in  primis  vo- 
bis,  fratrescharissimietfortissimi,litterasmiseram, 
quibus  fldei,  et  virtuti  vestrae  verbis  exsultantibus 
gratularer...  Hortamur  tamen  percommunem  ftdem, 
per  pectoris  nostri  veram  circa  vos,  et  simplicem 
charitatem,  ut  qui  adversarium  prima  haccongres- 
sione  vicistis,  gloriam  vestram  forti  et  perseveranti 
vlrtute  teneatis...  Dandaopera,  utposthaecinitia  ad 
incrementa  quoque  veniant,  et  consummetur  in 
vobis,  quod  jam  rudimentis felicibus  esse  coepistis.  d 
Arctiorem  custodiam,  qua  omnis  cum  martyribus 
commeatus  erat  interdictus,  indigitatam  invenlmus, 
In  actis  m|rtyrum  forsitan  ab   ipsis  presbyteris 


A  conscriptis',  ibi  namqne  legimus,  vel  delicaiamctisUh 
diam  sicuti  in  Yita  S.  Cypriani  inquit  Pontius,  vel 
diligentem custodinm^  ut  Heraldus  in  Tertulliani  apo- 
logeticum  pag.  97,  et  Cujacius  observanl  I.  xiv,  c 
46.  Hinc  si  quandocunque  parum  remissum  ab  ea 
arctitudine,  illicoconfluebantsacriministriadspiri- 
tualem  ineundam  collationem.Quospectarevidentor 
acta  pag.  16.  laudata  SS.  Perpetuae  et  Felicifatis, 
cum  Pudenscarcerum  praepositusobvirtutem  earum- 
dem  paululumremisit  ab  angustia  priori :«  Postdies 
paucos  Pudens  miles  optio  praepositus  carceris,  qai 
nos  magni  faciebat,  coepit  intelligeremagnam  virta- 
tem  esse  in  nobis,  qui  multos  nos  admittel)at,  ut 
etnosetilli  refrigeraremur.  »  Equidem  sollicitio- 
rem  curam  incumbere  debuisse  presbyteris  com- 
meandi  ad  carceres  docet  S.  Cyprianus  [epist.  5), 
qui  temperaturus  zelum  quorumdam,  designatis 
martyrib  ;s  suppetias  ferre  contendentium,  Ita  cle- 
rum    Carthaginensem    admodum    duxit:    «    Peto 

^  quoquead  procurandam  quietem  solertia  et  sollici- 
tudo  vestra  non  desinat.  Etsi  fratres  pro  dilectione 
sua  cupidi  sunt  ad  conveniendum,  et  visitandoscon- 
fessores  bonos,  quos  illustravit  jam  gloriosis  initiis 
divina  dignatio,  tamencaute  hoceinonglomeratim, 
nec  per  multitudinem  simul  junctam  puto  essefa- 
ciendum  :  ne  ex  hoc  ipso  invidia  concitetur,  et  in- 
troeundiaditusdenegetur,  ut  dum  Insattabiles  mul- 
tum  vohimus,  totum  perdamus.  »  Quo  benedictos 
marlyresdesignatos  vocavitTertullianus  ttonos  con- 
fessores^  quos  illustravit  jam  gloriosis  initiis  divina 
dignatio.  His  opponuntur  qui  falsi  erant  martyr^, 
de  quibus  idem  Tertullianusad  Scapul,  c.  4  :  Vide- 
rint  qul  sectam  mentiuntur,  quos  et  ipsi  recusamus. 
Tandem presbytcri  martyrumsi  inobeundo  ministe- 
rio  bene  sese  gerebant,  ad  altiorem  gradum  promo- 
vebantur.  Numidicus  presbyter,  qui  strenuam  opo- 
ram  exhibuit,  ad  primum  ofdinem  inter  presbyteros 
Carthaginensis  Ecclesiae  evehitur,  jussu  Cypriani, 
dum  epist.  35cleroCarthaginensi  scribit  :  «  Admo- 

C  nitos  vos,  et  insiructos  sciatls  dignationedivina,ut 
Numidicus  presbyterascribaturpresbyterorumCar- 
thaginensium  numero,  et  nobiscum  sedeat  in  clero 
luce  clarissima  confessionis  illustris,  et  virtutis,  ae 
fldei  honore  sublimis,  qui  hortatu  suo  copiosum 
martyrum  numerum  lapidibus  et  flammls  necatum 
antese  inisit....  et  promovebitur,  cum  Deus  permi- 
serit  ad  ampliorem  locum.  » Aliuslocus  non  resta- 
bal,  nisi  ut  in  episcopum  promoveretur.  Tanta  a 
Cypriano  habita  haec  presbyteri  martyrum  sollici- 
tudo.  Anacleto  itaque  a  Petro  tribuitur  primo  baec 
provincia,  quam  in  humandis  corporum  sacris  exu- 
viis,  et  memoria  erigendaadimplevit.  Erat  cnim,  el 
istiusmodi  sollicitudo  propria  martyrum  presbyteri, 
ut  vel  Ipse,  vel  ipsius  mandato,  industrla,  autcura 
martyrum  corpore,  ac  dilaniata  membra  reconde- 
rentur  in  apto  loco.  De  qua  presbyteri  soIIicitudiDe 
haec  scribit  Dionysius  in  epfstola  ad  Domitium,  ei 
Didymum,  cumdeEcclesiaeministrisagit,  qui  mar- 

j^  tyrum  ministerioab  Ecclesiaerantdeputati,  laudat- 

^  que  inler  alios  Eusebium  ubi  supra  huic  operi  invi- 
gilantem.  a  Eusebius  quem  Deus  jam  inde  ab  initio 
roboravit,  impulitque,  ut  confessoribus  in  custodia 
positiis  (ulique  arcta,  et  cui  accessus  denegabatur) 
ministeria  strenue  exhiberet ;  utque  consummato- 
rum  ad  beatorum  martyrum  cadavera  non  sine  ca- 
piiis  sui  periculo  sepeliret.  »  Clerus  Romanus  sede 
vacante  dum  Ecclesiae  Carthaginensi  scribit,  apad 
S.  Cypr.  epist.  3,  etrecenset  martyrum  clericos  mi- 
nistros,  hanc  curam  speciatiter  commendat  his 
verbis  :  \  Et  quod  maximumestcorpora  martyrum, 
autcaeterorumsi  nonsepeliantur,grande  periculam 
immineteis,  quibusincumbit  hocopus.Cujuscureque 
ergo  vestrum  quacunque  occasione  effectum  fuerit 
hoc  opus,  certi  sumus  eum  bonum  servum  setima- 
rl.  »  Et  S.  Cyprianus  (epist.  37)  genera  martyram, 
quibuseacuraimpendenda  proponit  :  «  Ut  corpori- 
busomnium,  qui  etsi  torti  non  sunt,  in  carcere  ta- 


im 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  -  S.  ANACLETUS. 


im 


men  glorioso  exilu  roortis  excedunt,  impertiatur,  A 
et  vigilantia,  et  cura  propensior.  »  Et  baec  de 
martyrum  presbytero  occasione  Anacleti,  quem 
antiqui  catalogi  proponunt,  et  commendant 
etiam  ex  eo  quod  presbyter  a  S.  Petro  constitu^ 
tus,  memoriam  supra  ejus  sacras  reliquias  exstru- 
xerit. 

Linea  5. —  Seu  alia  loca^  ubi  episcopi  reconderentur 
sepulturae.  In  secundo  catalogo  haec  perioche  sic  ie- 
gilur :  Hic  memoriam  beati  Petri  construxit.  et  com  - 
posuit,  dum  presbyter  factus  fuisset  a  beato  Petro, 
ubi  episcopi  reconderentur.  Liber  vero  Pontificalis 
addidit  illa  verba,  seualia  loca^  ut  designaret  initia 
celeberrimi  Vaticani  ccemeterii,  ubi  exusta,  et  la- 
cera  priorum  marlyrum  in  Neroniana  laniena  cor- 
pora  recondita  fuere,  ac  simu!  pontificum.  Loca 
vero  hsec  nedum  ad  corpora  reservanda  destina- 
bantur,  verum  etiam  ad  sacros  tempore  persecu- 


BLANCHINI 

NOTiE    CHRONOLOGICiE. 


tionis  ineundos  ecclesiasticoscoetus.  Consuetudinis 


B 


hujus  meminit  Tertullianusc.  3  ad  Scapulam  dum 
re^rt  ferocientis  populi  clamores,  qui  obnitebatur 
omne  jus  sepullurae  Christianis  adimere,  prout  ad- 
emit,  et  in  poenamsterilitatevexatafuit  Africae  regio. 
«  Doleamus  necesse  est,  quod  nuila  civitas  impune 
latura  sit  sanguinisnostri  effusionem,  cumdeareis 
sepultarum  nostrarum  acclamassent:  Areaenonsint: 
areae  ipsorum  non  fuerunt,  messes  enim  suas  non 
egerunt.  »  Hinc  manavit  mos  apud  alias  principes 
sedes,  utad  apostoii  recondili  viciniaepiscopi  suc- 
cessores  reconderentur,  quod  testantur  acta  S.  Petri 
Alexandrini  ex  editione  Cambefisiana,  dum  de  ejus 
obitu  sic :  a  Peractis  autem  vir  beatus  precibus, 
oscuiatusque  evangelistae  Marci  sepulcrum,  et  illic 
cum  illo  positorum  antistitum,  reversusest  ad  tri- 
bunos:  »  Et  mox:  a  Tollentes  eum  ad  evangelistae 
Marci  sacrae  aedis  partem  australem,  ducunt  in  val- 
lem  in  qua  sita  monumenta  erant.  »  In  his  vero 
locis  sacros  coetus  congregari  consuevisse  docent  q 
laudata  acta,  dum  referunl  contentionem  de  loco 
sepulturae  corporisD.  Fetri,  volentibusnonnuliisut 
cum  aliis  episcopis  ad  vicinia  S.  Marci  recondere- 
tur,  aliis  alibi.  Priores  volebant  recondendum  ad 
apostoU  Marci  vicinia,  ubi  etiam  conversatus  fuerat, 
Conversatio  isla  denotat  locum  ubi  sanctus  marlyr 
sacrum  agebat  conventum.  Perduravit  usque  ad 
Gregoriilll  tempora  istiusmodi  usus,  ac  inter  cle- 
ricosRomauos  erat  presbyterelectus,ut  incumberet 
pontificum  sepulturae.  Talis  erat  Gregorius  III,  de 
quo  liber  Pontificalis,  cumdixisset,  quod  per  gradus 
a  pervenitad  sacmm  ordinem  presbyteratus, »  mox 
addit  (pag.  i73):  «  Quem  viri  Romani,  seu  omnes 

populi  a  magno  usque  ad  parvum subitoeum, 

dum  ejus  decessor  de  hoc  saeculo  migrasset,  dum 
ante  feretrum  in  obsequio  sui  antecessori  esset 
intentus,  vi  abstolientesin  pontificatusordinem  ele- 
gerunt.  » 

BINII  ET  LABBEL  q 

Ex  BiN.  Linea  4. —  Hic  memoriam  beati  Petri 
c^struxit,  atque  composuit,  Per  memoriam  beati 
Petri  intellige  quamdam  aedificii  structuram  ab  Ana- 
cleto,  dum  adhuc  presbyter  esset,  in  Yaticano  ex- 
structam,  quam  olim  antiquitas  usitatius  ecclesiam 
nominare  consuevit.  Nam  et  Augustinus  de  Civit. 
Dei  lib.  xxn,  c.  10:  «Nos,  inquit,  martyribus  no- 
stris  non  templa,  sicut  diis,  sed  memorias,  sicut 
hominibus  mortuis,  quorum  apud  Deum  vivunt 
spiritus,  fabricamus.  »  Has  merito  Caius  antiquus 
theologus,  qui  tempore  Zephyrini  pontificis  cla- 
ruit,  teste  Eusebio  lib.  iii  llistor.,  c.  24,  Trophaea 
appelat. 

Ex  Lab.  Linea  7.  —  Ordinationes  duas.  Juxta  Pla- 
tinam,  unam. 


Anacletum  a  Cletodecessoredistinguendum  esse, 
quos  confuderant  aliquot  antiqui  scriptores  etiam 
ex  Patribus,  nominis  affinitate  permoti  (non  secus 
ac  Eusebius  ex  Marcellino,  etMarcello  unicumcon- 
flavit  pontiflcem)  pervicit,  Schelestratius  Antiquit. 
illustr.  dlssert.  ii,  cap.  %  ostendens  id  valide  com- 
probari  ex  Romanae  Ecclesiae  documentis;  cum  pa- 
tria,  parentes,  epochae  utriusque  sedis,  et  mariyrii 
sintadmodum  diversae:  uti  constare  potest  ex  con- 
sulibus  utriqueassignatis  apud  omnes  catalogos,  et 
libros  Lectionarios,  mirifice  in  iis  consentientes, 
etiamsi  codices  illi  differant  in  numero  annorum, 
mensium  ac  dierum,  iisdem  pontifibus  attributo. 
Cum  itaque  omnium  codicum  tanta  concordia  sit 
in  primo,  ac  postremo  consulatu  sedis  Anacleti, 
nempe  ex  decimo  Domitiani  coliega  Sabino  (Chri- 
sti  84)  a<l  Domitiani  decimum  septimum  coUega 
Clemente  (Christi  95);  et  cum  Cieti  martyrium 
consignetur  die  26  Aprilis  Domitiano  IX  et  Rufo 
coss.  (Christi  83),  Anacleti  vero  die  13  Julii  Domi- 
tiano  xviietClemente  coss.  (Christi  95);  consequi- 
tur,  uthisce  ex  testimoniis  numeriannorum,  vitiati 
a  descriptoribus,  et  variantes,  redigantur  ad  veram 
lectionem,  assignatisconsulibus  respondentem.  Erat 
annus  martyrii  S.  Cleti  signatus  coss.  Domitiano  IX 
et  Rufo  (Christi  83) :  dies  vero  26  Aprilis.  Inde  ad 
diem  26  Aprilis  Christi  epochae  95,  Domitiano  et 
Clemente  coss.  numerantur  anni  solidi  42:  et  ad 
proximosconsules  Valentem  et  Veterem,  aerae  Chri- 
sli  96  attributos,  et  primos  ex  Evaristo  assienatis, 
praedictadie26  Aprilis  clauditannossolidos  iS.  Tum 
a  die  26  Aprilis  ad  diem  13  Julii  martyrio  Anacleti 
notatum  consequuntur  mensesduo,  etdieslT.  Exea 
summa  annorum  13,  mensium  2,  ac  dierum  17^ 
demptisannis  12,  mensibus  10,  diebus  7,  qui  sedi 
Anacleti  assignantur  tum  in  picturisbasilicaeS.  Pauli, 
tum  in  vetustissimiscatalogis,  aetate  Liberii  ac  Fe- 
iicis  quarti  collectis  quatriduo  tantum  abea  summa 
discrepantibus ;  reliqui  sunt  menses  4,  et  dies  10, 
tribuendi  vacationi  sedis  inter  martyrium  Cleti  et 
pontlflcalemordinationemAnacIeti,incidentemjuxta 
hujusmodi  computationem  in  diem  Dominicam  7 
Septembris  anni83.  Nam  inde  si  coeperis  numerare 
summam  annorum  12,  mensium  10,  et  dierum  7, 
quos  exhibent  in  Anacleto  picturae  S.  Pauli,  mar- 
tyrium  Anacleti  pariabitur  cum  die  13Julii,  qua 
colitur,  et  cum  anno  Christi  96,  Yalente  et  Vetere 
coss.,  Evaristi  primo  in  Catalogis  constituto. 

Causa  vacationis  tam  diuturnae,  ad  quadrimestre 
spatium  extensae,  satis  probabilis  reddi  potest,  si 
Ecclesiae  Romanae  constitutio  perpendatur  per  ea 
tempora,  quae  martyrem  effecerant  Cletum,  et  prae- 
cipuorura  virorum  Cleto  superstitum  conditio.  ac 
gesta  animo  repetantur.  Martyrium  subeunte  Cleto, 
fn  vivis  agebat  B.  Clemens,  quem  supra  vidimus  se 
abdicasse  pontificatu  Romano,  per  novennium  a  se 
gesto  post  decessum  Lini,  et  ex  Hieronymo  aliisque 
Patribus  constat,  ad  tertium  annum  Trajani  vitam 
produxisse.  Tam  Graeci,  quam  Latini  tradunt  Cle- 
mentisexsiliumtrans  mare  Ponticum  circaCherso- 
nam.  Inde  autem  suppetias  tulisse  laboribus  et 
discriminibus  Ecclesia^,  ejusdem  opem,  et  consilia 
implorantis,  etiamsi  regimen  universarum  cum  pon- 
tificatuRomano  jam  dimisisset,  comprobat  epistola 
Clementis  ad  Corinthios  scripta  Ecclesiae  Romanae 
nomine :  quam  Vendeiinus  (eidit.  Cotelerii  tomo  I, 
fol.  139|  col.  2)  datam  judicat  fervente  persecuiione 
Domitiani,  anno  Christi  95,  octodecim  annis  post 
dimissionem  maximi  pontificatus,  sponte  depositi, 
nc  concepta  ethnicorum  odia  in  pastorem,  eorum- 
dem  rabiem  ac  saevitiam  accenderent  in  gregis 
universi  perniciem.  Cum  igitur  decedente  Cleto 
tanta  esset  existimatio  Clementis  in  Ecclesia  Rq- 
maoa,  pastore  vidnata^  qjiab  ^'^^^'^^^vfii^x^  %^RMd^^ 


4423 


ANASTASU  BIBLIOTHEGARn 


4m 


consecratos  episcopos  Linum  et  Cletum  martyrio 
absumptos  videbat,  terti umque  superstitem  Clemen- 
tem  ab  eodem  apostolorum  Principe  pariler  initia- 
tum,  imoetsuccessorem  sibi  destinatum,  ab  experto 
per  novennium  regimine  se  abdicasse  aegreferebai ; 
credibileest  nullius  successoris  ad  electionem  proce 
dere  voluisse,  nisi  tentaret  prius  num  flecti  Clemens 
pateretur  ad  hujus  Ucclesi»  cathedram  iterum  con- 
scendendam.  Multo  autem  aegrius  consensurusfuis- 
setquisquiseligereturconstanteCIementisvila,ejus- 
dem  animo  non  explorato,  aut  certe  non  exspectato 
consilio,  et  adhortatione  ipsius  Clementis  (quando 
is  in  abdicatione  persisteret),  quibus  conflrmaretur 
novus  electus  ad  subeundum  onus  maximi  sacer- 
dotii.  His  vero  nuntiis  ullro  citroque  perferendis, 
sive  trans  mare  Ponticum  jam  tum  Clemens  ageret, 
sivealiisperegrinationibusapostoiici  munerisdisti- 
neretur  (certe  ab  Urbe  dissitis,  constante  causa  se 
subtrahendi  a  vicinia  sedis  Romanae,  quam  supra 
aitigimus),  quadrimestre  spatium  videri  nondebet 
mora  diuturniorquam  necessitas  ferat. 

Ab  hac  vero  constanlia  in  recusando  removeri 
non  debuit  C^lemens  in  morte  Cleti  (anno  83)  cum 
eaedem  causae  sub  Domitiano  tunc  imperante  vige- 
rent,  qusesub  imperio  Yespasiani  pairis  illum  adege 
rant  ad  exsulandum  anno  aerae  Christi  76,  atquc 
ad  abdicandum  se  ab  honore  summi  pontificatus. 
Dix^ram  in  notis  chronologicis  ad  Vitam  S.  Cle- 
mentis,  num.  7,  propugnationem  nostrorum  dogma- 
tum  et  vaticiniorum  Christo  Domino  praenuntian- 
tium  principatum  pacis,  quem  assentatioservilisJu- 
daeorum  atque  ethnicorum  Vespasiano  aptare  stu- 
duerat,  cum  pacis  templum  dedicaret  anno  76  aerae 
Christianx,  dedisse  ansam  Clementi  non  solum  voce, 
sed  etiam  scriptis  vindicandi  oracula  fldei  Chrislia- 
nx:  eoque  nomine  odium  incurrisse  assentatorum, 
atriensium  ejusdem  principis,  quasi  maledicta  con- 
scriberet  in  imperatorem,  quem  divinis  honoribus 
non  prosequebatur,  sed  longe  diversum  affirmabat 
a  pacis  principe  per  Isaiam  indicato.  Id  vero  in  se- 
cunda  quam  vulgodicunt  Clementis  epistola,  quam 
priorem  esse  habendam  Vendelinus  probavit  (editus 
a  Cotelerio  tomo  I,  pag.  UO,  col.  2,  cum  utraque 
Epistola  G  L.)  et  memoratam  a  Dionysio  Corin- 
thiorum  episcopo  apud  Eusebium  lib.  iv,  cap.  23,  re- 
peritlaudatus  Vendelinus,  ita  nos  admonens  de  at- 
tenta  Clementis  cura  in  advertendis  fidelibus  a  fosda 
assentationeCaesaris,  etconfirmandis  in  confessione 
fidei,  principatum  pacis  cum  Isaia  tribuentis  non 
mortali  cuipiam  nihil  supra  hominem  gestanti,  sed 
homini  Deo  Christo  Domino,  divinam  humanam- 
que  naturam  in  se  uno  admirabiliter  complexo.  De 
tempore  enim  conscriptae  epistolae  agens  ita  pronun- 
tiat.  <(  Tempus quoque  insinuat  pacatissimum,  nullis 
in  Ecclesiam  periculisturbidum,  tantoquemagisad 
charitatem  mutuam,  fovendamque  pacem  hortato- 
riam.  Ad  quam  (pacem)  obtinendam  non  oporteat 
inveniri  hominem,  qui  eam  largiatur,  sed  Deum 
scllicet.  Quibus  verbis,  vel  ego  faltor,  vel  innuitur 
Vespasianus  imperator,  qui  anno  nostro  75  festo  suo 
consulatu  templum  pacis,  aeternse,  omnium  toto 
orbe  pulcherrimum  dedicavit;  semet  existimans 
illum  principem  pacis,  patrem  futuri  saeculi,  prae- 
nuntiati  apudlsaiam,  cujusimperii  non  foretfinis. 
Non  hunc  ergo  mortalem  hominem,  sed  Deum  in- 
veniri  debere  monet  Clemens,  qui  aeternam  pacem 
suis  iargitussit.  Tanto  ergo  epistola  haec  prior  illa, 
quae  post  20  demum  annos  missa  fuit  Corinthum. » 
Haec  Yendelinus,  referens  hancepistolam  vulgo  di- 
ctam  secundam,  re  autem  vera  priorem  Clementis 
ad  Corinthios  ad  annum  75,  alteram  vero  a  Cle- 
mente  scriptam  ad  eosdem  Corinthios  non  suo,  sed 
Ecclesiae  Romanae  nomine,  ad  annum  95  aeraeChristi 
communis. 

Pacatissimam  quod  dixit  tempus,  nullisque  in 
Ecciesiam  periculisturbidnm  prius  illud  sub  Vespa- 
siaoo  principe  anno  75  epochae  Chr istiaDae  quo  epi- 


A  stola  memorataconscripta  fuit,  paulopost  turbulen- 
tum  evasit  tumChristianis,  tum  philosophis  et  so- 
phistis,  utiexplicavi  superiusinnotischronolo^icis 
ad  Vitam  Clementis  numero  7.  Christianis  quidem 
ob  principatum  pacisChristoDeoassertum,  uti  Ven- 
delinus  in  epistola  Clementis  deprebendit ;  philoso- 
phis  vero  ac  sophistis  ob  maledicta  in  principem  ja- 
ctata  a  nonnullis,  quorum  causa,  omnestum  sontes 
tum  insontesexUrbeexcederejussisunt,p6rtinacium 
vero  ex  numero  Hostillus  ac  Demetrius  in  insulas 
relegari,  Diogenes  virgis  caisus,  Eras  capite  plexus. 
uti  cx  historicis  Graecis  ac  Latinis  ibidem  rctuli. 

Iil;e  i^itur  causae  asserti  principatus  pacis  i'hri- 
sto  Domino,  qu;e  suspicionem  novarum  rerumexci- 
tare  poterant  sub  Vespasiano  principe  in  supremo 
hierarcha  Ecclesise  Clemente,  si  in  urbe  perstitis- 
set,  eumque  providenter  impulissecredimus  ad  exsa- 
landum,  et  ad  abdicandum  a  se  primatum  cathedrz 
quem  gerebat,  non  segnius  urgebant  sub  Domitia- 

Q  no,  ut  oblatum  honorem  successionis  post  roortem 
Cleti  constanter  recusaret.  Quis  enim  dubitat  per- 
inde  excitatum  iri  rumorem,  aut  opinionem  affecta- 
ti  imperii  a  tanto  religionisnostrae  duce,  et  antesi- 
gnano  Clemente,  si  primus  inter  episco|)08,  et  parti- 
cipesregaIissacerdotiiChristiiterumhaDeret.ir,dum 
Flaviui  gentis  liberi  superessent,  quibus  aeternitas 
imperii,  et  principatus  pacis  in  Urbe  caeterarum  do- 
mina  publica  assentatione  deferebatur?  praesertim 
cum  Domitiani  ambitio  supra  paternam  adeo  excre- 
visset,  utDeusac  Dominusinscribi  passim  et  baberi 
vellet :  fortasse  nequidpiam  sibideesse  vulgus  crede- 
ret,  quo  minushaerespaternaeconditionis,  etprinci- 
patus  pacis  Quiritibus  apparerei. 

Ne  igitur  odia  intempestiva  in  universam  fide- 
Ilum  coetum  urbanum  praesentia  Clementis  revoci- 
ret  sub  Domitiano,  quae  declinaverat,  ac  suppresse- 
ratlegeexsiliisuscepta,acdimissionevo1untariama- 
ximi  sacerdotii  sub  Vespasiano,  satius  duxerit  absti- 

p  nere  a  regressu  inUrbem,  et  a  cathedra  jam  relicta: 

^  atque  satius  ducensapostolici  episcopi  munerefun- 
^i  ultra  solitudines  Ponti,  auctor  Romanis  clericis 
tuerit,  ut  ad  liberam  electionem  procederent  succes- 
sorisCleti,  quemadmodum  hi  praestiterunt,  evectoad 
sedem  Petri  Anacleto.  Notarunt  pridem  indicia 
hujusmodi  providentiae,  ac  dilectionis  in  Clementis 
epistola  ad  Corinthios  data  Ecclesiae  Romanae  nomi- 
nevirieruditi :  quaedetegunt  animi  sensuspraeferen- 
tes  voluntarium exsilium,  quando  immineret  perica- 
lum  turbarum,  uniuspr.nesentiae  causaexcitandaram. 
Si  propterme,  inquit,  seditio,  contentio,  et  schismata 
orta  sunt,  emigrabo,  ahibo,  qiiocunque  volueritis: 
sive  ut  Epiphaniusrefert  in  haeresi  Carpocratiano- 
rum  27,  cap.  G,  quando  memorat  abdicationem  Cle- 
mentis,  Secedo,  abeo,  bcne  stabiliatur  populus  Dei: 
qnx  verba  in  commentariis  quibusdam  a  se  reperta 
asserit,  adnolante  Vendelino  pag.  439,  col.  2  edit. 
Cotolerii,  et  habentur  etiam  in  Graeca  editioneanui 

1544,  fol.    51,  *Avaya)cu).    an£t|xi,    sOaaOijTO  6   Xao;  to3 

D  0300-  et  aptius  respondentoccasioni  snpra  indicatae 
abstmendi  a  pontificatu  maximo,  et  abcedendi  ab 
urbe  Roma,  ne  toti  Ecclesiae  discrimen,  et  pecse- 
cutio  immineret  ex  unius  prxsulis  dignitate  resum- 
pta,  qua  volens  lubensque  paucos  ante  annos  se 
exemerat,  ut  bene  stabiliretur  populus  Dei, 

Caetera  reservamus  notis  historicis.  Haec  autem 
ut  delibaremus  in  chronologicis  suasit  necessitas  de- 
finiendi  tempora  istorum  pontificum :  quae  in  Ana- 
cleto  ita  videntur  assignanda. 

Martyrii  coronam  adepto  Cleto  die  26  Aprilis 
anno  83,  Domitiano  IX  et  Rufo  ooss.  sedes  vacavlt 
mensibus  quatuor,  ac  diebus  decem  (qui  ex  summa 
duplici  in  principio  notarum  hiccollata  resultantj: 
sciiicet  usquead  diem  6  Septembris,  dum  Clementis 
exsulis  sententia  exploratur,  an  iterato  velit  cum 
pontificaiu  Romano  totius  Ecclesiae  clavum  capes- 
sere,  licet  antea  abdicasset.  Clemente  constanter 
recusante  ab  Urbem  reverti,  et  Petri   cathedram 


im 


HISTORIA  DE  YITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ANACLETUS. 


mo 


iteralo  conscendere,  ne  scilicet  occasio  dareturA 
ethnicisChristianum  populum  persequenditanquam 
factiosum,  si  contra  legem  exsiliiab  imperatoribus 
prolatam  in  Clementem  fama  notum,  et  scriptis 
suis  celebrem,  eumdem  revocarent  in  patriam,  ac 
principem  sacerdotii  denuo  constituerent.  Romanus 
itaque  pontifex  eligitur  Anaclelus  die  6  Septem- 
bris  Sabbato  :  et  die  proxima  7  Septembris  Domi- 
nica  consecratur  episcopus  eodem  anno  83.  Primum 
vero  Pascha  sui  pontiflcatus  celebrat  anno  84.  Do- 
mitiano  X  et  Sabino  coss.  Sedet  ex  die  Dominica  7 
S  plembris  anni  83  ad  diem  43  Julii  anni  96,  Va- 
lenteetVetereconsuIibus,  successorisinitio  tributis 
ex  causa  ad  initium  lllius  notarum  afferenda.  Ita 
enlm  Ot,  ut  ejusdem  pontiticatus  constet  per  annos 
42  menses  10  ac  dies  7.  Anacleto  attributos  tum  in 
picturis  basiltcieS.  Pauli,  tumin  vetustissimiscata- 
logis  aetatis  Liberii  ac  Felicis  quarti,  tum  in  plu- 
ribus  Colbertinis  supra  editis  inter  Prolegomena. 
Qua  autem  de  causa  postremi  consules  assignaii  g 
sint  Anacleto  Domitianus  xvii  et  Sabinus,  respon- 
dentes  serse  Chrisli  9),  et  cum  his  consonet  anno- 
rum  M  numerus,  in  quaiuor  catalogis  ex  codici- 
bus  MskWdd  Bergometisi,  Cavensi,  Parfensi,  et  Lucensi 
ejusdem  sedi  attribuius,  exponam  loco  indicato, 
scilicet  sub  initium  notarum  afferendarum  in  Eva- 
risto. 

EJUSDEM  NOT^  HISTORIC£. 

Linea  2.  —  Temporibus  Domitiani,  a  consulatu  Do- 
mitiani  dedmo,  etc.  In  notis  chronoiogicis  plura 
deiibavi  ex  historia  tum  Glementis,  tum  Anacleli. 
Inter  fabulas  forlasse  rejicient  ii,  qui  Peaisonium 
ac  Doduellium  sequuntur :  derogantes  Odem  tum 
Grarcis,  tum  Latinis  scrlptoribus  Historiae  pontifi- 
calis  :  etasserentes  se  propius  sequi  vesligia  veri- 
tatis,  quaeoffendisseautumantapud  auctorem  pror- 
sus  incognitum  :  ex  quo  hausta  fuisse  non  dubitant 
ea  quae  Eutychius  scriptor  Alexandrinus  decimi  ^i 
sa;culi  suis  in  Annalibus  digessit  de  Romanorum 
poniiflcumepochisetsuccessione.  Hacautem  ratione 
permoveri  profltentur,  quod  videant  Eutychiana 
asserta  «  maxime  conspirare  suis  cum  observatio- 
nibus,  ex  historix  monumentis  magno  labore,  ac 
diligentia  deductis,  sine  dure,  sine  comlte,  »  ut 
ingenue  fatetur  Pearsoniusdissert.  1,  de  successione 
pr*morum  Romae  episcoporum  in  genere ;  llcet  in 
judicio  ferendo  de  Annalibus  Eutychii  affirmet  se 
non  valde  dissentire  a  sententia  Labbaei,  et  erudi- 
torum,  eosdem  putant  vix  unius  assis  habendos 
ubi  dissentiunt  a  probatis  auctoribus  Graecis  ac 
Latinis. 

Qnx  ita  affecta  sunt  ingenia,  ut  a  scriptore  de- 
cimi  saeculi,  quem  supponunt  abauctore  antiquo,  sibi 
nobisque  prorsus  incognito,  descr  i  psi  sse  i  I  la  quae  ed  ide- 
rit,affirment  tuto  repeti  posse,  acdebererationestem- 
porum,  et  gestorum,  a  Graecis  ac  Latinis  omnibus 
historiae,  et  Ghronologiae  ecclesiasticae  scriptoribus 
dissentientes,  ea,  inquam,  ingenia,  quae  itaaffecta  D 
sunt^  valde  non  moror,  si  velint  fabulis  accensere 
universa  haec,  quaeducibus  et  comitibus  Graecis  ac 
Latinis  coHigere  nos  sategimus.  Pearsonio  ipso  ju- 
dice  adducl  deberent  ad  diffidendum  de  Euiycnii 
laboribus,  ac  de  suis.  Neque  enim  tanti  hos  habuit 
Cestriensis,  utsuasdisseriationes  constante  vita  in 
publicum  produxerit,  imo  nec  perfecerit  quidem. 
Imperfectum  enim  opus  editores  fatentur  inepistola 
nuncupatoria:  qui  Umen SMbduni suis  tandem numc- 
ris  absolutum  ab  amico  decedentis  Doduello,  dum 
posthumum  ederetur.  Habeant  igitur  sibi  editores 
integram  laudem  quam  nemo  illis  invideat  (fortasse 
nec  ipse  Doduellus)  ;  si  laus  est  jactare.  se  veritatis 
vestigia  premere  in  Ilistoriaet  chronologia  sineco- 
mite,  sine  duce,  facem  pr<eferente  tum  iEgyptio 
scriptori  Eutychio,  tum  sectatoribus,  ad  res  Roma- 
nae  Ecclesiae  pervadendas,  suppositoauctore,  nulli- 
que  cognito,  vel  de  nomine.  Arbitror  cordatos 
quosque  lectores  libentius  secuturos  vestigia  Euty- 


chii  el  Pearsonii,  vel  ipsiuseditorum,  ut  notaper 
monumenta  Romana,  et  cerlis  auctoribus  ducatum 
atque  comitatum  praestantibus,  atque  indicantibus 
non  minus  vetusta  quam  genuina  documenta,  eaque 
proximis  3etate,  loco,  officio  scriptoribus  insignita^  et 
communita,  veritatem  bistoricam  et  chronoiogicam 
consectentur.  Satis  infirmantur  Pearsonii  ac  Do- 
duelli  cogitata  ex  eorumdem  teslimoniis,  ita  clau- 
dentibus  indicatam  dissertationem  primam  cap.  U, 
numeris  3  et  4.  Pearsonii  verba  integra  reeitabo  : 
ut  prudentia  lectoris  Judicet,  num  ea  quaede  Chro- 
notaxi  pontificia  pernostrammethodumcotliguntur, 
subverti  possint  ab  incertis  documentiset  auctori- 
bus,  unde  Eutychius  scrii:>tornihili  habendus ommixm 
eruditorum  suffragio  supponitur  sua  consarcinasse 
ex  alterius  centonibus,  quem  nemo  indicat,  neque 
ubi  aut  quando  praecesserit. 

«  Cum  autem  (inquii  Pearsonius  pag.  140  editiO' 
nis  Londini  1688)  ego  vuigarem  Romanorum  ponti- 
ficum  praecipue  priorum  Chronologiam  valde  suspe- 
ctam  haberem.  eamque  ad  veritatem  Historiae  ec- 
clesiasticae  reformandam  esse  censerem,  idque  ali- 
quo  modo  propria  industriapraeslitisse  me  putarem : 
vidi  Annales  Eutychii  aliam  priorum  pontificum 
Chronotaxim,  et  tum  a  Latinis,  tum  aGraecis  insi' 
gniter  discrepantem  exhibuisse  :  el  quod  mihi  mi- 
rum  videbatur ;  cum  observationibus  meis,  ex  histo- 
riae  monumentis,  magno  labore  et  diligentia,  sine 
duce,  sine  comite  deductis,  maxime  conspirantem. 
Unde  sua  hauserit  Eutychius  sane  nescio  :  ab  anti- 
quiore  aliquo  nobis  prorsus  incognitoea  sine  dubio 
habuit,  qui  annos  pontificum  cum  annis  imperato- 
rum  ad  modum  Chronici  Eusebiani  contexuerat,  sed 
cum  maximoab  ipsodiscrimine,  tum  in  initio  pon- 
tificatus  Lini,  tum  in  annis  Anacleti,  ex  quibus  male 
disposilis  reliqui  errores  apud  Eusebium  praecipui 
dimanasse  videantur. 

a  Haud  equidem  ignoro,  quid  hactenus  viri  doctU 
deAnnalibusEutychianussenserint,  eorumquejudi- 
cium  video  ex  Labbaeo  recle  percipi  posse,  qui  ad 
calcem  concilii  Antiocheni  haec  iiberrime,  ut  solet, 
adnotat.  a  Tam  crassi  porro  tamque  frequentes  in 
rebus  praeseriim  chronologicis  errores  Eutychiano- 
rum  Annalium  hocapuderuditos  lectores eflfecerunt, 
ut  vix  uniusassis  aestimentur,  cum  ab  Socrate,  So- 
zomeno^  Evagrio,  aliisque  probatis  Graecis  Latinis- 
que  scriptoribus  dissentiunt.  d  Neque  ego  ab  hac 
sententia  multum  dissentio.  Ut  enim  in  vindiciis 
Ignatianis  late  ostendi,  erat  hic  Batricides  veteris 
historiae  valde  ignarus,  neque  cum  priorum  saecuto- 
rum  scriptoribus  ipsedecimi  saeculiscriptor  confe- 
rendus.  Sed  non  d.ibito  quin  auctorem  vetustiorem 
aliquem  in  chronologicis  habuerit,  quem  secutus 
est.  Hujus  itaque  vestigia  eruenda,  et  in  iis  tempo- 
ribus  tantummodo  premenda  esse  censui  ;  quorum 
nequeGraecorum  veterum,  neque  Latinorum  quis- 
quam  satis  certam  notitiam  habuisse  deprehendi- 
tur.  In  summa^  hujus  Eutychii  auctoritate  haud 
leviter  conOrmatus,  sed  observationibus  nostris  ex 
historia  veteri  ecclesiastica  petitis  prascipue  fretus, 
prioribus  Romae  episcopis  annossuos.  eo  quisequi- 
tur  modo,  in  posteriori  dissertatione  tribuendos 
esse  putavi.  » 

Paucis,  ut  spero,  lectoribus  suadebunt  editores 
posthumi  operis  Pearsoniani.  per  divinationes  hu- 
jusmodi,  ex  fonte  supposito  in  Arabum  libros,  et  ad 
Kutychium  derivatas,  subverti  posse  documenia  Ec- 
clesixRomanae,  abexordio  suo  consignantisnontan- 
tuiii  in  Actismartyrum,etcommentariis  notariorum, 
sed  frequenter  etiam  in  iapidibus  coemeteriorum 
diem,  et  consulatum  depositionis  martyrum  ac  fide- 
lium  :  quae  document::  inde  transcripta  et  relata  in 
dipiycha  catalogos  et  in  series  pontificum  de- 
pictas  a  quarto  Christi  saeculo  ad  subsequentia 
tuentur  in  praecipuis  basilicis  Chronotaxim  pontifi- 
ciam,  per  nos  sub  certis  ducibus,  certisque  comltl- 
bus  uniuscujusqae  aataiUs  «ANftR.NaxDL^XSXA-^^^^^'^ 
stitetU,  Tvoti  toT\o\^T\  ^vwws^\Jv?m  ^^\Aa^«««^ 


4127 


ANASTASU  BIBLIOTHEGARn 


4128 


lis  vilam  producit  ad  annum  lertium  Trajani,  neque  A 
Epiphanium  nobis  illudere,  quando  indical  abdica- 
tioncm  i.lementis  in  antiquis  codicibusase  reper- 
tam,  neque  canonem  missa,  aut  martyrologia  con- 
fingere  Cletum  et  Anacletum  pontifices  dlsiinctos, 
sed  desipere  Joanem  Tbane,  editorem  prxcipuum 
operis  posthumi  Pearsoniani  acDodueiliani,quando 
in  nuncupatoriaepistola  suis  assentatus,  et  jactans 
vcritatem  a  Petri  cathedrajam  diu  di-pulsam  confu- 
gere  ad  sedem  Cantuariencem,  impcrfecta  Pearsonii 
suis  numerisabsolutadepraedicat  aDoduello,  etcum 
his  rejiciens  inter  fabulas  documenta  veterum,  con- 
slgnantia  distinctis  consulibus  initia  ac  terminos 
Cleti  et  Anacleti,  totum  vicennium  eorumdem  regi- 
minis  coarciat  intra  biennium,  ex  auctore,  ipsis  per- 
inde  ac  caeteris  ignoto  ac  supposito  Eutychii  prae- 
centore  ;  causa  quoque  cadent  recentes  hi  defenso- 
res  Arabicae  ac  Eulychianae  chronoiogiae,  doctisqui- 
busqueviris  cum  Labbaeo  nihili  habendae:  qui  ad 
dissipanda  tempora  memoratorum  pontifieum  ita  q 
animantur,  etad  Clementis  annos  minuendos  pro- 
cedunt,  ejusnue  exsilium,  ?iesta,  martyrium  cum 
fabeliis  exsufllandum  puUnt ;  utdisciplinam  et  in- 
stitula  nascentis  Ecclesiae  de  sacris  praeserlim  virgi- 
nibusconvellant.  Suo  se  Jaculo  satis  conflciunt,  cum 
fundamenta  ita  infirma  proferuntpropriaesenientiae. 
Ad  oblitterandas  enim  notas,  et  oi)elos  suopte  in- 
genio  ita  infixos  annis,  et  consulatibus,  spongiam 
ipsimetministrant  in  postrema  partedissertationis 
primae,  quam  recitavi. 

At  inquiunt  in  catalago  Bucheriano  quatuor  ex 
primis  pontificibus  hoc  ordine  recensentur  :  Linus, 
Clemens,  Cletus,  Anaclctus.  In  catalogo  posteriore, 
ct  in  libroPontificali,  Linus,  Cletus,  Clemens,  Ana^ 
cletus,.  Apud  Pseudo-Terlullianum,  Linus,  Cletus, 
Anacletus,  Clemens. 

Quando  haec  objiciunt,  primum  cratulor  nostrae 
.Chronologiae,  quod  haec  documenta  longe  vetustiora 
Eutychianis,  nonsecusac  picturae  S.  Pauli,  Cletum  q 
ab  Anacleto  distinctum  recognoscant,  a  Pearsonlana 
et  Doduelliana  confusos  in  uno  Anacleto.  Deinde 
laetor,  quod  ordinent  diiersimode  hanc  primam  te- 
tradem  pontificumKomanorum.  Causaenim  diversi- 
tatissi  requiratur,  illa  manifesiabit  satis  perspicue 
duplex  testimonium  antiquitatis,  unde  catalogi  con- 
firmantur  ;  unum  scilicet  sacrorum  diptychorum, 
seu  canonis  missae,  in  quo  nomina  apponebantur 
juxta  epocham  martyrii  morte  consummati ;  aite- 
rum  vero  seriei  et  successionis  pontificum,  dispo- 
sit£  in  annalibus  libris,sive  in  Elenchis  pontificali- 
busjuxtaordinem  electionis  et  initiationis.Catalo- 
gus  Bucherianus  hanc  posteriorem  manlfestat,  uti 
perspicuum  fit  ex  consulibus  per  universos  catalo- 
gos  attributis  :  unde  colligitur  electum  fuisse  Cle- 
mentem  post  mortem  Lini.  Canon  missae  et  poste- 
rior  catalcgus  (qui  videtur  res[>exisse  ad  eumdem 
canonem,  et  ad  indiculos  seu  diptycha  marlyrum) 
Linoet  Cleto  pro  Christo  occisis  ante  Clementem, 
serius  martyriocoronatum,  hunc  ipsum  postposuit.  q 
PseudoTertullianusetiam  Anacletum.Clementiprae- 
misit,  eadem,  ut  reor,  ex  causa :  licet  catalogus  se- 
cundus  postponat  et  plerique  omnes  non  satis  cerli 
de  triennio  inter  utriusque  martyrium  computando. 
Canon  vero  missae  non  memorat  Anacletum,  sed  a 
Clemente  unum  tantummodo.  et  alterum  per  sin- 
gula  saecula  enuntiat  ex  successoribus,  eo  consilio, 
quod  moxaperiam.  Summis  pontificibus  constitu- 
tum  non  fuit,  dum  canonem  ordinarent,  universa 
nomina  decessorum  percensere,  qui  martyrium  fe- 
cissent,  ut  justae  brevitati  consulerent:  quam  con- 
suetudinem  nostra  etiam  £iate  retinendam  censent^ 
tum  in  canone  missae  tum  in  publicis  precibus,  quas* 
litaniasappeilamus,  ubi  non  universa  nomina  san-l 
ctorum,  sed  insingulis  classibus  pauca  tantummodo 
recitantur.  Contenti  i^iiur  fuerunt  in  canonis  or- 
dinationeiam  in  precibns  ififra  oc^nm dictis(alii 
maluDt  intra  actionem)  qutm  in  proximi»  a  conse* 


cratione,  post  illos  tres  a  Petro  apostolo  inltiatos, 
uni(*.um  e  singulis  dnobus  consequenttbus  sseculis 
nominatlm  recensere.  Ita  Xystus  e  secundo,  Corne- 
liuse  tertio  Christi  saeculo  seligunturante  consecra* 
tionem.  Post  consecrattonem  vero  Alexander  e  se- 
cundo,Marcellinusetertioexprimendiassamuntnr: 
nequealiusapponitury  neque  ille  Telesphorns,  quem 
tamen  Doduellusita  non  dnbitat  martyrem  foisse; 
ut  affirmet  hunc  ipsum  esse,  quem  primwn  inier  epi- 
scopos  Romanos  legerit  apud  veteres  scriptores 
gloriosum  martyrium  subiisse,  Par  est  credere,  no- 
stros  antistites  imitari  voluisse  exempla  sacrornn 
codicum,  praesertim  iibri  Ecciesiastici  :  cujus  au- 
ctori  cum  propositum  fuisset  cap.  44  laudare  viroi 
glorlosos  parentes  suos,  licet  possetquampluressan- 
ctitate  et  gestis  illustres  enumerare,  selegit  e  singu- 
lis  classibus,  vel  paucos,  vel  singulos,  nempe  e  pa- 
triarchis  antediluvianis  llenoch,  ex  Abrahamltldis 
Isaac,  e  judlclbus  Josue,  atque  ita  e  classibus  caete- 
ris  prophetarum,  pontificum,  regum.  Hoc  itaque 
exemplum  imitati  nostri  Canonis  conditores  ;  deli- 
butis  per  singula  saecuia  paucis  nominibus,  maloe- 
runt  complecti  reliquos  martyres,  et  sanctorum 
universitatem  generis  vocabulo,  omnium  scilicet 
sanctorum  appellatione  communi  :  satis  consultam 
fore  arbitraii  successioni  pontificum  et  martyrnm 
in  Ecclesia  perstringendae  per  illa  priora  a  Christo 
saecula  quibuscanon  adornabatur  ;  si  abunoquoqne 
saeculo  post  apostolicum  singull  nominatim  efferendi 
ex  praedictisclassibus  legerentur.  Litem  itaque  no- 
bis  intentare  desinant  super  diverso  numeroetor- 
dine  nominum,  qui  in  catalogis  et  in  canone  depre- 
henditur,  cum  ambo  illa  ita  respondeant  instituto 
diverso  utriusque  libri,  prout  e  gestis  pontificali- 
bus  petebantur  epochaeelectionis  et  consecrationis, 
aute  diptychis  martyrum  ordo,  et  aera  mortis  ac 
depositionis  :  observante  etiam  card.  Bellarmino 
lib.  II  de  Missa,  cap.  26,  martyres  in  canone  re- 
ccnseri  juxta  ordinem  passionis,  non  dignitatis; 
cum  Stephanus  diaconus  praeponatur  apostolo  Mat- 
thix. 

Obiter  bic  adnotabo,  ut  removeam  objecta,  io 
opere  |)Oslhumo  Pearsonii  promota  contra  epocbas 
et  gestaCIementis.  aliorumque  pontificum  proxi- 
morum,  quando  illa  apud  scriptores,  Irenaeo  et 
Cypriano  aequales,  vel  Eusebianae  saltem  aetatis,  non 
reperiuntur.  menimerint  velim  subtiles  isti  indaga- 
tores  historiae  et  chronologiae,  in  censu  yeteraoi 
documentorum  Historiae  ecclesiasticae,  praesertim 
Romanae  complura  haberi  oportere,  quae  nec  Euse- 
bius  vidit,  neque  Ignatio,  iren%o,  Clementi  Alexau- 
drino,  TertuIIIano,  aliisve  scriptoribus  eornmdem 
xtatis,  aut  Eusebianae  aitingere  necesse  fuit ;  cum 
non  scriberent  historiam  Romanae  sedis  antistitum, 
sed  libros  didacticos  et  apologeticos.  Documenta  hi- 
storica  Ecclesiae  Romanae  martyrum  sanguine  con- 
signata  spectantur  adhuc  in  tabulis  marmoreisoc- 
cludentibus  eorumdem  loculos  et  non  semel  decla- 
rantibus  per  consules  annum,  et  per  reliquas  notas 
mensem,  ac  diem  depositionis  plurimorum  etiam 
fidelium  cum  martyribus  quiescentium,  in  titulis 
urbanis,  ei  suburbanis  cryptis  :  ubi  non  tantum 
recitabantur  acta,  et  passionesMartyrum  excepuea 
septemnotariisper  Clementem  institutis,  sed  etiam 
quotannis  cum  sacrificio  et  precibus,  a  ccetu  fide- 
iium  frequeniabantur  in  memoriam  eorumdem 
martyrum,  eadem  die  coronatorum,  eodemquc  loco 
depositorum.  Oblattones  pro  defunciis,  pro  Tialaiitiis 
annua  diefacimus  :  scrlpsit  Tertullianus  in  libro  de 
Corona  militis  :  et  clarius  etiam  Cyprianus  lib.  in 
epist.  6,  ad  presbyteros  etdiaconos  suos  data,  qux 
est37  editionis  Pamelii.  a  Dies  eorum  (pro  cbristo 
coronatorum  martyrio)  quibus  excedunt  adnotate, 
ot  commemorationes  eorum  inter  memorias  marty- 
rum  celebrare  possimus :  quanquam  Tertuiias  fide- 
lissimus,  etdevotissimus  frater  noster  pro  caetera 
sollicitudine,  et  cura  stta,  quam  fratribus  in  omni 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ANACLETUS. 


4130 


0  operationis  impendit(qui  neciliicirca  cu-A  regulas    supra    constitulas    \n    opusculo    M   ca- 


porum  deest)scripserit,  et  scribat,  ac  signi 
liii  dies,  quibus  in  carcere  beati  fratres 
id  immortalitatem  gloriosae  morlis  exitu 
il,  et  celebrentur  hic  a  nobis  oblationes,  et 
a.ad  conimemoraliones  eorum,  quae  ciio  vo- 
Domino  protegente^ceiebrabimus.»  Indicavi 
mnumero  18  praefationis  in  primum  tomum 
ii ;  quam  pracfationem  si  lector  adire  veiit, 
numero,  tum  consequentibus  ad  32,  perci- 
am  injuste  rejiciant  critici  severiores,  Do- 
ac  Pearsonius,  chronologiam,  marlyria  et 
^mplura  priorum  pontificum  Romanorunu 
1  catalogos  quarti  saeculi  ex  documentis  in- 
Rominae  Ecclesiie,  licet  ea  non  memorentur 
isebium,  vel  apud  Scriptores  Eusebio  anti- 
;  cum  ipsemetEpiscopusCa^sariensis  optime 
Qon  fuisseuniversa  perscripta  abHegesippo, 
aeo,  a  Clemente  Alexandrino,  aiiisque  :  et 


pite2. 

8.  Discussis  opinionibus  prsejudicatis  Pearsonii, 
Doduelli,  eorumque  editoris,  convertor  ad  Anacleti 
tempora,  et  historiam  comprobandam  ex  ipso  Euse- 
bio,  qui  iibro  iii,  cap.  15,  scribit :  «  Anno  ejusdem 
imperii  (Domitiani)duodecimo,  Anencletus,  exactis 
in  Episcopatu  annisduodecim,  successorem  reliquit 
Ciementem.  »  Duo  aflSrmat :  primum  est,  duoden- 
nalem  episcopatum  Anacleti  pariari  cum  duodecen- 
nio  Domitiani  ;  alterum  est,  Anacleto  successisse 
Clementem  in  episcopatu  Roinano,  anno  12  Domi- 
tiani.  Secundum  hoc  negamus :  primum  illud  ad- 
mittimus,  sed  paulo  aiiter  ac  statuat  Eusebius. 
Nam  cum  caialogls,  et  cum  picturis  basilicae  Pau- 
linae  tribuimus  Anacleto  sedis  Komanae  annos  12, 
et  pra^terea  menses  decem,  et  quidem  sub  imperio 
Domitiani  in  quo  consentienlem  habemus  Eusebium. 
Hic  tamen  pariat  primum  imperii  Domiliani,  qui 


lectorem  moneat,  a  Romanis  titulis,  ac  coe-  B  ^"^^  ^''^  Christianie  82,  cum   primo  episcopatus 


icomplura,  ascriptoribus,  vel  districta  levi- 
praetermissa,  colligi  et  comprobari  ila  scri- 
.  11  hist.  Eccl.  cap.  25:  a  Ac  Pauius  quidem 
apitetruncatus,  Petrus  vero  crucifixus  fuisse 
Nerone)  regnante  traduniur.  Quam  quidam 
»nem  abunde  confirmant  Petri  Paulique  no- 
isignita  monumenta,  quae  in  urbis  Roinae 
riis  etiamnum  visuniur.  »  Ostendit  quoque 
obandi  methodum  placuisse  Caio,  virocatho- 
?ef'sus  Proculum  Cataphrygarum  patronum 
ti  sub  pontitice  Zephyrino;  cum  diceret: 
'ero  apostolorum  tropaea  possam  ostendere. 
ve  in  Vaticanum,  sive  ad  Ostiensem  viam 
libet,  occurrent  tibi  tropaea  eorum  qui  ec- 
illam  fundaverunt. 


» 


re  itaque   nostro  utimur,  si   Romanorum 
uro  tempora,  gesta,  martyria.  anotariisEc- 


Anacleti;  nos  vero  iniiium  Anacleti  componimus 
cum  tertio  imperii  Domitiani,  qui  fuit  annus  aerae 
Christi  84,  a  qua  parte  assertionis  nostrae  dissentit 
Eusr*bius.  Hujus  tamen  historici  lapsum  ex  consu- 
lum  nominibis  perperam ab eo  intellectis,  sed  recte 
consignatis  apud  nostrorum  Latinorum  catalogos. 
ita  detegendum  putamus.  Uterque  annus  82  et  8i 
Domitiani  primus,  ac  tertius  signatur  consullbus 
ordinariis  Domitiano  ci  Sabino  ;  nam  anno  82  ape- 
ruerunt  Kalendas  Januarii  Domitianus  VIII  et  Titus 
Flavins  Sahinus :  qui  consules  leguntur  in  lapidibus 
vetustis  apud  Panvinium,  in  Fastis,  et  apud  Grute- 
rum  fol.  68  n.  1,  etanno  84  Kalendis  Januarii  pro- 
cesserunt  Domitianus  X  et  T.  Aurelius  Sabinus, 
in  antiqua  inscriptione  legendi  apud  Almeloveen  in 
sua  praefatione  ad  Fastos  num.  14.  Exegit  quidem 
juxta  Eusebium  ac  nostros  Latinos  Anacletus  pon- 


^. ,,    ,..,^  ...  ..       ^,      ,         tifex  annuos  duodecim  (et  quidem  solidos)  sub  im- 

nandata  iitteris,  incisa  marmoribusetlocula-      perioDomitiani  ;quorumprimusinciditinconsuIes 
martyrum  affixa  una  cum  sanguine  quera  ^  bomitianum  el  Sabinum.  Sed  consulatus  ab  Euse- 

bio  assumptus  fuit  Domitiani  viii  cum  priori  Sabino 
ex  gente  Flavia  Christi  82 ;  in  nostris  vero  catalogis 
consulatus  Domiiiani  x  cum  altero  Sabino  exgente 
Aurelia  Christi  84  is  est  qui  attribuitur  primo 
Paschati  sub  Anacleto :  biennii  dilferentia  interce- 
dente,  eaque  suborta  ex  similitudine  nominum 
utriusqne  consulis,  ita  indicati  in  Fastis  anonymi 
Bucheriani  apud  Norisium,  videndis  post  epochas 
Syromacedonum. 

Anni  Kal.  Jan. 


mt,  ut  testis  locuples  est  Prudentius,  malu- 
peterea  nostris  tabulariis,  diptychis,  eorto- 
catalogis,  basilicis,  tilulis,  xtate  proxima  ab 
se  gerebantur  fundatis,  ornatis,  depictis  pu- 
ira;  quam  expiscari  ab  Eulychio  Alexandrino, 
saeculi  scriptore,  secuto  nes  ;io  quem  veiu- 
I,  suppositum  a  Pearsonio,  a^  Doduello, 
iqne  rationibuscontra  Graecorum  ac  Latino- 
nninm  calculos  respondentem.  Neque  aliter, 
facturum  fuisseconstatilegesippum,  Clemen- 
exandrinum,  atque  Eusebium:  quorum  in 
i  cnm  tradantur  facta  complura  unici  viri 
mio  comprobata  quem  apostolicae  aetati  proxi- 
ludivissent,  aut  legerent  (qualia  de  Joanne 
0  habet  EusebiusHist.  Eccl.  lib.  iii,  cap.  23 
necnon  de  aliis  aposlolis  eodem  libro  cap.  30, 


Annl              Anni                         Kal.  Jan.  iEtas  Anni 

Urbis             Cycli                             Feria  Lunae  Chr. 

835    37  Domitiano  VI  et  Sabino  Marl.  IX.  82 

8:<6    38  Domitiano  IX  ct  Rufo      Merc.  XXI  83 

837    39  B  Domitiano  X  et  Sabino  Jov.  IL  84 


Imposuisse  autem  Eusebio  homonymiam  con- 
sulum  per  anachronismum  biennii  colligimusex  do- 
cumentis  Romanis,  tribuentibus  in  catalogo  Libe- 

le  Tn"nnbHcis"pTiis3pm   tahlliu  "dp^rrTb^  n  "anoconsules  postremos Cleto  papaeDomitianum  ix 
s  m    puDiicis  ejusdem   labuiis   «e:>criDe- u  ^^  j^yf„j„  Qj^^jgji  ^  i^pg^jj  D^jj^^^j^^j  5^^^^^^^^^. 


leonecap.  32,  hisque  simil-bus)  mullo  lu-      ZmZfil' iT^"^^^^^^ 

I  admis^sisset'  111^"  qu^   testimonio   coetus      ^^'^«"^•L??.?^^^^^^^^^^^^^^ 


inquiunt,  recitantur  publica  auctoritate  le- 
.  variatae  postremis  curis  saeculo  superiori, 
i  Trajani,  aut  Adriani  nomina,  ac  tempora 

pontificibus  apposita  in  superioris  aeiatis 
)ns,  expunctaet  permutata  sunt  in  recentio- 
Hoc  ipsum  vero  comprobat,  curam  in  Romana 
a  nunquam  dimissam  castigandi  posteriora 
lacodicum  ad  fidem  autographi,  aut  veiustio- 

ejusdem  archivis  custoditi  et  comparandi 
sriptis,  ac  traditionibus  aevi  apostolici,  ac 
iorum  documentorum.  Namerroresamanuen- 
ac  descriptorum  praeverlere,  aut  impedire 
i  datum  est:  recognoscere  vero,  atqueemen- 
ic  restituere  germanie  Icctioni  ad  ejus  diligen- 
)ertinet :  quam  nos  conseclamur,  labore  non 
0  vetustiora  hujus  Ecclesise  monumenta  con- 
es,  et  publica   auctoritate  proposita,  juxta 

Patrol.  CXXVIL 


quos  proxime  excipiunt  Domitianus  x  et  Sabinus, 
nostris  in  catalogis  assignati  exordio  Anacleti,  anno 
teriio  labente  imperii  Domitiani:  cujus  consula- 
tus  viii  cum  Sabino  cum  sit  primus  imperii,  subse- 
qui  nunquam  potest  tertium  imperii  signatum  coss. 
eodem  imperatore  Domitiano  X  et  Sabino. 

9.  Asserlo  igitur  exordio  Anacletidie  vii  Septem- 
bris  anni  83  (uti  supra  explicatum  fuit  in  notis 
Chronologicis  num.  1)  anni  12,  menseslO,  etdiesT 
sedi  ejusdem  tributi  in  picturis  Paulinls,  et  in  Ca- 
talogis,  pertingunt  ad  diem  43,  Julii  Christi  96, 
consulibus  Vulente  et  Vetere,  quibus  iidem  catalogi 
assignant  exordium  Evaristi,  et  Eusebium  corri- 
gunt,  qui  loco  Evaristi  successorem  Anacleto  tribuit 
Ciementem. 

Error  Eusebii  in  hac  secunda  assertione  demon- 
straturex  ipsius  libris.  Nam  libro  iii,  cap.  2  scribit : 
Post-  Pauli   Petrique    martyrium   ^imu^    lgA^\^iv.^ 


1131 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


1132 


RomanaB  episcopatum  stiscepit  Linus.  Capite  vero  12  A  numeris  vetustissimis  scriei  pontiflciae  in  Basilica 


refertanno  imperantisTili  secundo  a  Lino  lra«li- 
tum  Ancicleto  Romanae  Ecclesix  episcopaium.  quem 
duodecim  annis  Linus  administraverat :  utique  a 
Pelri  martyrio  computandis.  Petri  marlyrium  iii 
Kal.  Julii  signatum  in  universis  Ecclesix  Fastis  cum 
Eusebius  recenseat  sub  Nerone,  uti  omnes  admit- 
lunt:  necessario  praevertere  debet  anno  ferme  so- 
lido  Neronis  mortem  :  quam  sibi  cum  ipse  consci- 
verit  iii  Idus  Junii,  aerae  Ctiristi  69.  C.  Silio  Italico, 
L.  Valerio  Trachalo  coss.,  fatendum  est,  non  serius 
affectos  morte  Petrumet  Paulum  quam  die  29  Junii 
anno  Christi  67.  Inde  autem  ad  secundum  Titi  ia- 
bentem,  quando  juxta  Eusebium  Anacletus  a  Lino 
accepit  Romanum  episcopatum  Christi  aSrae  82, 
juxta  eumdem  historicumfiicetbiennioprajverteniera 
exordiuejusdemAnacietiexerroreconsulatusSabini) 
sunt  anni  15.  Non  igitur  potest  duodenninm  Linl 
implere  quindecim  ordinarios  consulatus.  Alius  ita- 


S.  i^iuli,  aliisque  Rumanis,  et  inde  translatam  in 
catalogos  italiae  codicumfideliusquam  in  exoticos: 
confirmant  nos  in  tradita  ratione  temporum,  ac  ge- 
storum  eonstanter  retinenda  :  et  destruunt  objecta 
Pearsonii  ac  Doduelli  contra  historiam  memorato- 
rum  pontificum  ;  cum  eadem  objecta  petantor 
a  Chronologiie  perturbatione,  ac  discordia,  qiue 
nostris  in  rationibus  et  monumentis  non  iove^ 
niiur. 

12.  Ad  lineam  4.  —  Hic  memoriam  B,  Petri 
construxit  et  composuit,  dum  presbyter  factus  fuiistt 
a  beato  Petro,  seu  alia  loca  ubi  episcopi  recondereih 
tur  sepulturse,  Vanyiniufi e\\iomi  in  libro  desepten 
Ecclesiis  cap.  4,  ut  intelligamus,  ab  Anacleto^queB 
B.  Petrus  presbyterum  ordinaverat,  dum  adhac  ii 
eo  gradu  consisieret,  constilutam  fuisse  aedicalan, 
seu  cond  itori  um ,  in  memoriam  Principisa|)ostolonii 
ad  radices  Yaticani  collis,  a  juxta  viam  triumphaleio, 


que  successor  inter  Linumet  Anacletum  quncrendus  3  Caiique  ac  Neronis  circum,  quoioco  idem  apostolos 


Eusebio  fuit,  etiam  si  toto  duodennii  spatio  Lini 
pontificatu  n  extenderet  a  morte  apustolorum  :  quem 
tamen  contrahere  debuerat  intra  limites  biennii; 
cum  Linus  habeaturcoadjutor  Petri  pernovennium, 
et  per  biennium  circiier  a  Petri  martyrio  successor, 
uti  perspicuum  fuit  ex  consulibus,  eidem  recte  assi- 
gnatis  per  catalogos  antea  expensos  et  comproba- 
tos  in  notischronologic  s  ad  Vitam  Lini  num  2. 

10.  Eusebii  anachronismo  ita  detecto,  ejusque 
occasioni  subortae  ex  consulatibus  Domitiani  cum 
duplici  Sabino  gestis  (sive  prior  ipse  arripuerit,  sive 
Chronologus  antiquior  secum  in  lapsum  traxerit) 
novus  error  accessit  ex  notitia  vitae  Clemenlis  pro- 
Iractae  ad  annum  Trajani  tertium,  aerae  Christi  cen- 
tesimum.  Celebre  nomen  tanti  pontificis  rele^ati 
perannospIuresintrasoIitudinesPonti,  nonreliquit 
Asianos  incertos  de  producta  ejusdem  vita  et  corona 
martyrii  dilata  ad  eadem  Trajani   tempora :  quae 


Neronis  jussu  pedibus  in  sublimeelatis  cruci  affitos 
fuerat,  etc.  Idem  vero  Anacletns  postea  pontifei 
factus  instituit,  ut  reliqui  episcopi  Romani  eo  lori 
sepultura^  traderentur.  Hinc  Linus,  Cletus,  ipse 
Anacletus,  Xystus,  Telesphorus,  Hyginus,  Pios, 
Eleutherus,  Victor,  sancti  benedictique  pontifices, 
eodem  loco  sepulli  traduntur  a  Damaso,  i>  id  esta 
scriptoribus  Vitarum  quas  illustramus.  Mortoos 
fraudare  sepullura  ita  refugiebant  Romani,  utetiani 
publice  supplicio  affectis  supremum  illud  officion 
sepultura?  persolvi  a  pia  necessnriorum  cura  pleram* 
que  permiserint.  Iia  Pilatus  Romanus  pr%ses  Jose- 
pho  ab  ArimalhiaoccuItoChristi  discipulo  permisit 
ut  divino  magistri  corpori  e  cruce  deposito  sepal- 
crum  novum  in  petra  excisum  tribueret  condiloriDm, 
de  quo  Isaias  vaticinatus  fuerat :  Et  erit  sepulcrum 
ejus  gloriosuin.  Petrus  apostolus  in  secunda  Epistola 
prapdicens  proximam  depositionem  tabernaculi  sui 


ostendebant  Clementem  diu  superstitem  post  annos  n  juxta  revelata  sibi  a  ChristoDomino  ita  promiserat: 


duodecim  priores  Domitiani,  quibus  placuilEusebio 
claudere  pontificatum  Anacleti.  Quare  successorem 
opinatus  est  fuisse  Clem^ntem  ;  cum  constaret  tan- 
diu  fuisse  superstitem.  Accessit  ad  confirmandum 
errorem  imperitia  amanuensium :  quae  Clementis 
exordium  perperam  signavitconsulatu  Trajani,  ab 
aliis  recte  expresso  veris  nominibus  Trachalict  Ita- 
lici.  Primus  consulatus  Trajano  gestus  anno  91, 
prajcessit  novenniotertium  annum  ejusdem  imperii, 
aerie  ChristianiE  centesimum,  ad  quem  refertur 
martyrium  Clementis.  Videbat  Husebius  ex  docu- 
mentis  Ecclesiae  per  annos  novem  sedisse  Clemen- 
tem  in  Romana  sede  pontificem  ;  et  in  Faslis  vide- 
rat  annum  nonum  ante  ipsius  mortem  (ad  tertium 
Trajani  relatam)  praeferre  consulem  Trajanum, 
quem  amanuenses  mendose  descripserant  loco 
Trachali,  ejusdem  initia  signantis  cum  collega  Ita- 
lico,  uti  in  exemplis  aliquot  Anastasii  contingit, 
quorum  variantes  lectiones  dedimus  ad  S.  Clemen- 


Daho  autem  operam,  et  frcquenter  habere  vos  post 
obitum  meum^  ut  honim  memoriam  faciatis  (II  Petr. 
i,15).Stelitpromissis.  Eodem  loco,  ubi tabernaculaiii 
corporis  deposueral,  coliigi  curavitChristianum  po- 
pulum,  undique  geatium  ad  apostolica  haec  limiiu 
confluentem,  excitata  per  Anacletum  aedicalafpro 
recepta  apud  Romanos  consuetudine  conslraeodi 
juxta  vias  consulares  hujusmodi  monum8nta);(fuse 
in  basilicam  omnium  maximam  subinde  excrevit, 
ut  frequenter  haberet  nos  post  obitum  suaoi,  ac 
memores  redderel  mysteriorum  ejus  Fidei,  quam 
nobis  attulerat  pignus  salulis  et  gloriae.  Anacleto 
presbytero  h.TC  officia  pietatis  divinitus  inspirata 
fuisse  rei  probavil  eventus.  Pontifex  enim  renun- 
tiatus  inter  Petri  successores  quartus  collegit  cqoi 
apostolorum  Principe  duos  ab  illo  proxiraos,  qui 
Roiiiae  passi  fuerant  ac  necati  ;  nam  Clemens  io 
Ponti  regionibus  pro  Christo  occisus  ac  sepultos. 
l  S.  Clemen-  Romam  serius  perlatus  est.  Additus  ipse  qnartos 
lem.  Arbitralus  est  hoc  novennium  ex  Christi  epo-  D  in  designatione  conditorii,  ad  se  pertraxit  cjeleros 


chae  91  ad  100,  respondens  utrique  termino  consu- 
latus  inchoantis  sedem  Clementis,  ac  signantis 
ipsius  vitae  finem,  pertinere  ad  ejusdem  pontifica- 
tum.  Quare  Anacleto  successorem  dedit  ex  primo 
consulatu  Trajani  eum,  quem  ex  consulatu  Trachali 
enuntiare  debuerat  decessorem  Cleti  et  Anacleti 
per  annos  novem,  a  Trachalo,  et  Italico  coss. 
Chrisli  68,  quibus  Clemens  inivit,  ad  coss.  Vespa- 
sianum  ix  et  Titum  vii,  quibus  deposuit  ponti- 
ficatum,  uti  ex  genuinis  catalogis  supra  expo- 
suimus. 

11.  Hiec  omnia  diligenter  considerata  et  invi- 
cem  collata  cum  satis  detegant  originem  erroris  et 
anachronismi  in  annis  permiscendls  trium  pontifi- 
cum  Clementis,  Cleti,  et  Anacleti,  necnon  osten- 
dant,  incat;:logisnon  vitiatis  veraconsulum  nomina, 
veramque  Chronotaxim,  et  ordinem  successionis 
eorumdem  pontificum,  respofid^ntem  picturis,  et 


subsequentes,  paulo  ante  a  Panvinio  relatos.  Caius 
Christianus  scriptor  in  fine  secundi  saeculi  honc 
locum  indicans,  m  via  Triumphali,  qusead  TtiftVa- 
num  ducit,  non  secus  ac  via  Ostiensi  ostendebat 
tropxa  apostolorum,  sepulcrura  scilicet,  a^icular»', 
et  coemeterium  Petri  in  Vaticano,  et  proximorua 
ab  illo  pontificum  :  quorum  memoria  in  canooe 
missae  Rominae  nominatim  cum  referatur  et  inre- 
nialur,  ut  infra  dicemus,  tam  in  antiquis  v:)sis  ad 
sacrificium  pertinentibus,  quam  in  diptychis,  seo 
tabulis,  et  indicuiis,  complexis  nomina  in  sacri- 
ficio  missx  post  oblationem  recitanda  iisdem  in 
coemeteriis  ul)i  quiescebant.  satis  commendatanti- 
quitatem  sacri  rilus,  et  consuetudinis  supparem 
conslructioni  ejusmodi  aediculic,  ac  memoriae,  B. 
Petro  excitatae  per  Anacletura  presbyterum,  et 
amplificatae  per  Anacletum  ex  presbytero  pon- 
tificem    Maximura,  ut  attribueret  eamdem  com- 


HISTOREA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ANACLETUS. 


4134 


Lino,  Cleto  et  Clementi  decessoribus 
uos  idcirco  nominatim  recitari  tum  tem- 
Drtasse  instituit  in  precibus  ante  conse- 
»m,  etconsueludinem  ostendit,  a  sequenti- 
tibus  constanter  custoditam,  et  ad  nos  de- 
,  non  sine  auctoritate  atque  insinuatione 
leApostoli  hujusRomanaeEcclesiae  institu- 
etri  scilicet  ac  Pauli  :  cum  ille  in  secunda 
i  cap.  III,  versiculosecundo,  nostram  excitet 
Qonitione  sinceram  mentem,  vt  mcmores  si- 
ostolorum  nostrorum  ;  hic  vero  in  cap.  xui 
3  ad  Hebr.,  (juam  Hieronymus  affirmal  re- 

plerisque  dictante  Apostolo  a  Clemente 
»  conscriptam,  nos  moneat,  vers  7 :  «  Me- 
prsepositorum  vestrorum,  qui  vobis  locuti 
bamDei:  quorum  intuentesexitum  conver- 
,  imitamini  fidem.  »  His  enim  communi" 
quod  est  intuentes  exitum  conversalionis 
nitari)  et  mcmoriam  eorum  venerautes  no- 
citamus.  Verum  de  nominibus  apostolorum, 
um  et  marlyrum  in  missae  actione  recitan- 
opportunior  dicendi  locus.  Hic  sistimus  in 
tione  et  constructione  memoriae  beati  Petri 
:ano  per  Anacleium. 

iStravoltiusPoIonus,primiceriusTarnovien- 
Vitis  pontificum  Romanorum.  quas  edidit 
iciliorum  Epitome,  de  Anacleto  ita  scribit : 
lemoriam  beati  Petri  construxit,  hoc  est 
maedificii  structuram,  quae  postea  in  Eccle- 
tconsecrata  :  ubi  et  ipse  sepultus  est  in  pace 
•rpus  beati  Petri  iii  Idus  Julii.  »  Addit  vero, 
1  pontificem  suodecreto  sanxisse,  quo  loco, 
*  testibus  sit  sacrificandum,  Hausit,  credo, 
ias  hoc  secundum  ex  prima  epistola  decre- 
cletoattributa:cujus  in  notisBiniussapien- 
uit,  id  potius  esse  repetendum  ex  canone  9 

Sostolico.  Licet  autem  nobis  non  constet, 
apostolis  priores  illi  canones  conditi  fue- 

ab  apostolicx  sedis  prsesulibus,  qui  aposto- 
etatem  proxime  attigerint,  et  ab  ipso  Ana- 
Itamen  constat,  priores  quinquaginta  esse 
isimos.  Quod  autem  attin«;tad  reputandum 
im  auctorem  structurae  Vaticanae,  et  Petri 
e,  ac  designationis  lcci  ad  sacrificiunti  Deo 
nmcum  recensione  tum  ipsius  nominis,  tum 
)ram  praesuium  ac  martyrum  ibidem  cumeo 
itium.  tam  proximum  habendum  est  histo- 
rtitudini  quam  maxime.    Nam,    ut  infra 

num.  6  et  7,  proximusab  Anacleto  pontifex 
is  divisxt  titulos  presbyteris  in  urbe  homa^  et 
iccessor  Alexander  Passionem  Domini  misruit 
ifmibus  sucerdotum  quando  missx celebrantur. 
aque  tituli^  seu  loca  certa  ecclesia;  conven- 
mnata,  atcjuemysteriisperficiendis;  si  hosce 
Ivaristusdivisit.  Evsiniprecationcs  saccrdotum 
i$SB  celebrantur,  id  esl  ordo  precum  et  rituum 
%  canoni  missx  respondens,  cum  memoria 
rnm,  unde  illas  accepimus  ;  si  Alexander 

Passionem  Dominicam  iisdem  precibus. 
mtem  forent  ?  cum  Justinus  martyr  eodem 

saeculo  quo  vixit  Evaristus,  et  paucis 
nferior  Tertullianus  (hic  in  libro  de  Co- 
Mtis,  num.  6,  et  in  Apologetico  advers. 
p.  3,  ille  in  Apologia  1,  num.  87)  eum- 
ne  ordinem  nostrarum  synaxeon  ad  sacra- 
icharistica  peragenda  et  percipienda  recen- 
lembodieservamus  :  ubi  etiam  preces  me- 
r  tamantequam  post  oblationem  paniset 

rursus  aliae  ante  consecrationem  ab  eo  qui 
spraeest,aliae  postconsecrationem  ab  eodem 
ecitandae,populouniversoacclamanteAmen. 
itur  universa  hac,  eralque  locus  antealios 
mciissimussemper  habilus,  idest  confessio 
tri,  tropaeum  ac  limen  aposlolorum :  ubi 
mvigiliie,  psalmodia,convenlusantelucani, 

sacrificium  celebraretur  ;sed  etiam  ordi- 

sacerdotum  haberentur  ac  ministrorum, 


A  quae  sine  sacrificio  praestari  non  consueverunt  ex 
traditionecontinenter  servata,  et  luculenter  asserta 
in  sermonibusLeonisMagni,  fideles  convocantis  per 
quatuor  jejuniorum  tempora,  ut  Sabbato  de  more 
visilarent  ad  S.  Petrum. 

His  igitur  observatis,  comprobantur  ea  quae  tra- 
duntur  nic  de  Anacleto,  primo  constructore  Vati- 
canae  memoriae  beati  Petri,  et  designatore  certi  loci 
ad  sacra  Christiana  celebranda juxta  morem  ab  apo- 
stolisacceptum,  et  adnos  derivatum:  cujus  protulit 
documenta  magnus  Annalium  conditor  ad  annum 
Christi  57,  n.  i9  et  sequentibus. 

CIACONH. 

Linea  4. —  Anacletus  nationc  Grsecus.  Qoidam 
vel  vitio  scriptoris,  vei  nominum  affinitate,  velalia 
occasione,  perperam  Anacletum  cum  Cleto  confun- 
dunt ;  cum  tamen  alter  ab  altero  nomine,  parente, 
patria,  rebus  gestis,  mortis  anno,  et  die,  multum 
6  dissideant. 

Linea  4. — Hic  memoriam  beati  Petri  construxit, 
etcomposuU,  Hocest,  iocum  sepulcri  ejus  exornavit, 
et  seorsima  plebe  locain  coemeteriis  et  cryptis,  ubi 
martyres  sepeliuntur,  distinxit. 

PAGII. 

In  additionem  Fabrotti  ex  codicibus  Regio,   Mazarino 
et  Thucmo,  apud   nos  inter  varias    lectioncs. 

Duas  etiam  decretales  epistolas,  etc.  Tres  circum- 

feruntur  Anacleti  papae  decretaie&  epistolae,  qnas 

^eruditi  supposititias  judicant.  Prima  estad  ommes 

'episcoposet  fideles,  sed  consuta  est  tam  ex  locis 

Scripturae  secundum  Vulgatam  versionem,  quam  ex 

Clementis  ad  Jacobum  Epistolis,  uti  ex  Rufini,  Da- 

masi,  aliorumque  auctorifatibus  ;  secunda  est  ad 

episcopos  Italiae,  in  qua  sunt  testimonia  ex  Augu- 

stino,  Idacio,  Gregorio  Magno  deprompta  ;  tertia  ad 

G  omnes  episcopos,  agltque  de  patriarchis,  quorum 

nimien  hocet  sequenti  saeculo  ignotum.  Denique  ba« 

bet  tedtimonium  ex  conciiio  Romano  sub  Gelasio,  et 

ex  aliis  posterioribus  Patribus. 

Quod  attinet  ad  alias  Romanorum  pontificum 
decretales  epistolas  usque  ad  Siricium,  quas  ex  Isi- 
dori  Mercatoris  collectione,  conciliorum  editores  in 
suas  editiones  transtulerunt,  licet  eae  magna  con- 
sensione  receptae  fuerint  etiam  ante  medium  saecu- 
lum  undecimum,  quo  publice  in  scholis  coeperunt 
recitari  ;a  quo  tempore  non  solum  posteriorum  Ro- 
manorum  pontificum  epistolae  illaram  testimoniis 
abundarunt,  sed  etiam  omnium  doctorum  scripta 
ubique  pNersonarunt :  eas  taroen  non  genuinas,  sed 
supposititias  esse  omnesfereeruditi  ingenne  faien- 
tur,  interquos  Petrus  deMarca  lib.  iii  de  Concordia 
sacerdotii  et  i  iiperii,  et  Schelestratius  in  parte  ii 
Antiquitatts   illustratae  dissert.  3. 

Rationesarguendi  hasepistolas  suppositionisatti- 
D  git  idem  Marca  laudatus  cap.  5,  §  4.  Primo,  ob 
verborum  sordes,  a  secundi  saeculi,  quo  datae  dicnn- 
tur,  elegantia  et  nitore  alienas.  Secundo,  ob  styli 
dissimilitudinem^eteumdem  scribendicharacterem, 
qui  in  omnibusepistolis  occurrit ;  ita  ut  abuno  au- 
ctore,  non  a  diversis  pontificibus  conscriptae  esse 
videantur.  Tertio  ex  usu  frequentissimo  Vulgatae 
Scripturarum  versionis;  undefit,  ut  post  Hieronymi 
aetatem  effictas  esse  necesse  sit.  Quarto,  quod  et 
Hieronytno,  qui  scriptorum  ecclesiasticorum  cata- 
logum  teiuit,  et  Innocentio  et  Leoni,  caeterisque 
pontificibus,  quarum  germanae  epistolae  ad  nos  per- 
venerunt,  omnino  fuerunt  incognitae,  uti  Dionysio 
Exiguo,  qui  dumRomae  ma^no  studio  et  diligentia 
praeteritorumapostolicaesedis  praesulum  constituta 
colligebat,  tempore  Justiniani  imperatoris,  aSiricio 
initium  sumpsit.  Quinto,  ex  observatione  Antonii 
Augustini  Tarraconensis  archiepiscopi,  qni  in  notis 
ad  capitula  Adriani  papae  omnium  primus  axi\!L^V^N\v. 
a  Ipsa  legum  im|^taXox'mm  >^t\^>  ^V  ^a^  ^"^ 


4135 


ANASTASII  BIBLIOTHEGARIl 


4436 


Aniani  nomine  exstant  ad  codicem  Theodosianum  A 
scholia,  in  iilis  epistolis  usurpata  fuisse:  quamvis 
pontifices,  quibus  epistoise  tribuuntur.  duobus  et 
tribussaeculicodicis  Theodosiani  editionemprxces- 
serint.  »  Videri  potest  Antonius  Augustinus  in  lau- 
datis  notis  capp.  7,  8.  46  et  seqq.  Sexto,  quia  Blon- 
delli  industria  ab  aliquot  annis  eo  processerit,  ut 
sententiasetverba  ipsa,exquibusepisto1ae  contextae 
sunt,  et  a  quibus  auctoribus  petita,  accuratissime 
demonstraverit  in  Iibro,  «lui  inscribitur  Psetido^ 
Isidorus,  et  Turrianus  vapulantes.  Franciscusenim 
Turrianus  eas  antea  ut  genuinas  publicaverat  sub 
Isidori  Mercatoris  nomine.  Septimo,  quia  usque  ad 
Adriani  primitempora  nuiluscatholicorum  scripto- 
rum,  nullus  Romanorum  pontlficum,  synodorum 
nuIIse,testimonium  aliquod  exhisceiitterisadduxe- 
rint ;  quinimo  Photius  tempore  Nicolai  primi,  eas 
sese  in  Oriente  nusquam  vidisse  testatussit  ;  cui, 
licet  earum  auctoritatem  admiserit,  favcre  videtur 
Hincmarus,  metropolita  Rhemensis,  qui  et  ideo  fre-  B 
quentiusa  litteris  Siricii  papaeinitium  duxit,  etin 
tesiimoniis  subsequentium  Siricio  pontificum  hsesit. 
Octavo,  ex  Leone  papa  IV,  qui  ante  Nicolaum  I  in 
epistola  ad  episcopos  Angliae  de  his  decretalibus 
consultus,  reposuit,  Sedem  apostolicam  admittere 
regulas.  «  PrsBsuIum  Romanorum  Silvestri,  Siricii, 
Innocentii,  Zosimi,  Coelestini,  Leonis,  Gelasii.Hi- 
lari,  Symmachi,  Hormisdae,  Simplicii  et  Gregorii 
Junioris,  qui  omnino  sunt,  et  per  quos  judicant 
episcopi,  et  per  quos  episcopi  simul  judicantur.  j» 
Haec  circa  annum  840  Leo  IV  scripsit,  ubi  non  epi- 
stolas  decreiales  a  Clemente  aut  Anacleto,  sed  post 
statuta  Silvestri  papse,  a  Siric.  inchoat.  Nono,  ex  . 
codice  Vigilano,  quem  a  Vigila  monacho  anno  876 
compilatum  tradit  Garzias  Loaisa  in  praefatione 
Conciliorum  llispuniae,  aitque  continere  epistolas 
decretales  centum  et  unam,  sed  incipere  u  Damaso, 
eifinireadGregorium  primum.  Decimo,denique,  ex 
vetericodicecanonumEcclesiaRRomanae  ilerumedito  C 
Moguntise  anno  4525,  ut  adversus  Lutht^um  Eccle- 
sia  eo  se  tueretur.  Habet  titulus  hunc  codicem  ex 
tribus  vetustissimis  exemplaribustranscriptum,  et 
tamen  solas  epistolas  decretalesexhibet  a  Siricio 
usque  ad  Gregorium  M:ignum.  Quse  a  Turriano, 
aliisque,  qui  eas  epistolas  nt  genuinas  agnoscunt, 
in  medium  afferuntur,  levia  sunt,  eta  vlris  eruditis 
soluta. 
Quis  praefatas  decretales  epistolas  sub   ementito 


Isidori  Mercatoris  nomine  fabricaverit,  ac  priscis 
pontificibus  supposuerit,  incertum  ;  illum  solum 
constat  Kiculphum  Moguntinum  episcopum,  qui 
circa  finem  sa^cull  Ecclesiae  octavi,  et  initium  noni 
floruit,  Pseudo-Isidorilibrum  exHispaniain  Gallias 
allatum.  primum  Gallorumaccepisse  ac  publicasse, 
utscribitHincmarusRhemensismetropolitaupuscalo 
contra  nepotem,  cap.  54,  a  quo  tempore  fideliaiB 
non  minus  quam  episcoporum  erga  decretales  iWis^ 
epistolasnataveneratio;licetenimsuppoFititiaesint, 
et  laudandum  sit  Blondelll  criterium,quo  illas  pri- 
scispontificibusadjudicavit,  immerito  tamen  abeo, 
aliisque  hiereticis,  atrocionbus  verbis  dilacerantur, 
cum  e  sententiis,  et  verbis  legum,  canonum  anti- 
quorum,  et  SS.  Patrum,  qui  quarto  sxculo  floriu- 
runtj  si  pauca  demas,  concinnatie  sint,  ut  inqoit 
Marca  laudatus.  Porro  omnium  epistolarum  pseudi- 
grapharum  inscriptiones  in  uno  quoque  pontifice 
afferemus,  ne  imperitus  lector  existimet  omnes 
onmino  Romanorum  pontificum  epistolas  genainis 
non  esse  :  cumcertum  sitepistolas  S.  Cornelii,  qo£ 
exstantinteroperaS.  Cypriani ;  epislolasJulii  primi, 
quaereferuntura  S.  Athanasio,  apolo^ia  2;  epistolas 
Liberii,qu«a  S.  Hilario  in  Fragmentis  recensentur; 
episiolam  Damasi  ad  Illyrici  episcopos,  quam  Ttieo- 
doretus  lib.  ii  Hist.  ecclesiast.  cap.  22  exscripsil, 
aliasqueejusdem  pontificisepistolas  apud  S.  Hiero- 
nymumexstantes,  omnesdenique  veterum  pontificom 
epistolas,  quae  a  sanctis  Patribus,  aut  priscis  Histo- 
ri^ecdesiasticae  scriptoribus  referuntur,  genuinnin 
eorumdem  pontificum  foetum  esse. 

Hic  sub  Domitiano,  etc.  Secundam  in  Christianos 
persecutionem  excitavit  Domitianus  Augustas,  et 
quidem  anno  Christi  nonagesimo  tertio.  Ra  gravis- 
sima  fuit  \  in Chronico  euim  Alexaadrino  ad  anoun 
944  legitur  :  Brutus  (legendum  Brutius,  ut  apad 
Eusebium)  «  narratmagnam  Christianorum  copiam 
ab  XIV  Domitiani  anno  sublatam,  et  martyrio  aife- 
ctam.  »  Diu  etiam  duravit,  ut  legere  est  in  Critica 
Baronii.  Ea  saeviente  sanctus  Joannes  apostolas  in 
insulam  Patmos  relegatus  est,  postqu.sm  Romzin 
ferventis  olei  dolium  immissus  esset.  Qua  in  iDsnla 
scripsit  divinam  Apocalypsim.  Periit  etiam  inea 
persecutione  FlaviusCIemens  vixdeposito  oniinario 
consulatu,  anno  94  eum  ipso  Domitianogesto.Fla- 
via  Domitilla  ejusdem  Flavii  Clementisneptis  io  io- 
sulam  Pontiam  deportata.  De  hac  persecutione  le- 
gendus  Eusebius  lib.  iii,  cap.  17  et  seqq. 


VI.    SANCTUS   EVARISTUS. 


ANNO    CHRISTl    112,   TRAJANI    IMP.  13. 


6  Evaristus,  natione  Craecus,  ex  patre  Judaeo  nomine  Juda,  de  civitaie 
Bethlehem^  sedit  annos  tredecim,  menses  sex  a  dies  duos.  Fuit  autem  temparibns 
Domitiam  et  Nervo^  Trajani  *> ,  a  consulatu  Valentis  et  Veteris  usque  ad  Gal- 
lum  et  Braduam  consules  <^ .  Martyrio  coronatur.  ^  Hic  titulos  in  urbe  Roma  di- 
5  visit  presbyteris,  et  septem  diacon^os  constituit,  qui  custodirent  episcopum  prxdi- 
cantem  propter  stylum  veritatis.  Hic  fecit  ordinationes  tres  per  mensem  De- 
cembris,  presbyteros  sex,  diaconos  duos,  episcopos  per  diversaloca  quinque*.  Q?^t* 


NOTUL^  MARGINALES  FABROTTL 

»  B,  an,  9,  m,  b  B,  Trajani  et  Hadriani.  c  B,  Pisonis  et  Hastae  usque  ad  Aviolam  et  Pansam  d  \ideBar. 
adann.  142.  «  B.  4,  presb.  17,  episc.  45. 


HISTORIA  DE  VmS  ROM.  PONT.  —  S.  EVAR!STUS.  4438 

tiam  sepuUus  est  juxta  corpus  beati  Petri  in  Vatica^ium  %  vi  Kal.  Novembris,  et 
essavit  episcopatus  dies  xix  b 

CATALOGDS  SDB  LIBERIO. 

Btus  annis  xii,  mensibus  vii,  diebus  ii,  fuit  temporibus  novissimis  Domitiani,  et 
et  Trajani,  a  consulatu  Valentis  et  Veri  usque  Gallo  et  Bradua. 


anoC.  b  CB48, 


NOTULiE  MARGINALES  FABROTTI 


VARI^  LEgTIONES. 


Apud  Fabrottum  ex  codice  Preheri, 
»,  lin.  4,  AetB,  tamen.  lin.  6  A,duas. 
codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano. 

ann.  9,  m.  40,  d.  !28.  lin.  4,  consules. 
)s.  lin.  5,  diaconos  ordinavil,  qui  cust. 
)pter  stimulum  veritalis.  Maz.^  per  stylum 
t8numero5,  quietiammartyrio  coronatus 
[)uitus  j.  c.  beati  P.  in  Vaticano. 


Aptui  Holstenium  el  Schelestratium. 

Lin.  9i.Cassin.  etPlor.  duo,  an.  IX.  Plorent.  sec, 
ann.X.  lin.  4,  hic  titulos,  etc.  Deusdedit  lib.  ii 
cap.  76,  tnm.  s.  collectiore  citat  hunc  locum  usque 
ad  veritatis-  hn.  G,  Cass.,  ordin.  duas.  lin.  7, 
presb.  6.  Plar.  sec.  et  Cass.,  presb.  XVII.  lin.  ead, 
Cass.  et  Plor.  sec,  loca  45.  lin.  8,  Plor.,  Vaticano. 
lin.  9,  Vat.  XVI  Kal. 


NOT^  VARIORUM. 


ALTASERRA. 

.  —  Hic  titulos  in  urbe  Eoma  divisit  pre^ 
Bvaristus  in  urbe  titulos  divisit  presbyte- 
t,  singulis  ecclesiis  imposuit  presbyteros, 
inatossubearum  titulo.  Ecciesiae  diceban- 
,  quia  cum  preslivteri  ordinabantur,  ordi- 
itsub  earumtitulo.  Ordinatio  non  fiebat 
),  id  est  ascriptione  certse  Ecciesiae,  in  qua 
titulatusdicebatur,  can.  Neminem,  can. 
1, 70dist.  Augustin.  de  Bon.  conjugal., 
emadmodumsifiatordlnatiocieriadplebem 
idam,etiam  si  plebis  congregatio  non sub- 
manettamen  in  iilisordinandissacramen' 
lationis.  »  Ilincordinandus  in  episcopum, 
resbyter,  priusordinabaturinpresbyterum 
certae  EccIesian.Regin.2.  Chronic.  «  Porro 
.gripina;  rexHilduinum  abbatem  prsepo- 
vitin  pontificali  cathedra,feoitquea  Fran- 
;opo  Tungrensis  Dioecesis  in  Aquis-Pala- 
terum  ordinari  ad  titulum  sancti  Petrl 
metropolis.  »  Titulif  quos  Evaristus  insti* 
tituli  cardinales,  id  est  Ecclesiae  ascriptae 
scardinalibus,  quarum  numerus  per  tem- 
ctus  est.  Anastas.  in  Marcello  :  a  Et  viginti 
tulos  in  urbe  Roma  constituit  quasi  dicece- 
srbaptismum  et  paenitentiam  multorum, 
rtebantur  ex  paganis,  et  propter  sepultu* 
rum.  j> 

—  Et  septem  diacunos  constituit,  qui  cu- 
piscopum  prasdicantem,  propter  stylum  ve- 

constitutione  Evaristi  septem  diaconi  de- 
;episcopo  priedicanli,  utcustodes  habeat 
nsidiantes,  et  testesveritatis  praedicatasad- 
ractores  can.,  Diaconi,  93dist.  Ex  synodo- 
ibita  sub  Gregorio  episcopus  debet  habere 
iprivatofamuiatu,  ut  testes  habeat  con- 
$,  can.  Cura  pastoris  2,  qu.  7.  Imo  ex  con- 
Lucii  episcopusin  omni  ioco  circa  sede::6t 
os  presbyieros,  et  tres  diaconos  propter 
im  ecclesiasticum,  can.  Jubemus,  de  con- 

.  4,  dequoet  Anastas.  in  Lucio. 

BENCINI. 

—  Septem  diaconos  constituit.  Numerum 
ionemordinavit  poniifex,  ut  tot  essent, 
lisoliicitudineadessentpontificisministe- 
•us  respicit  instituiionem  seplem  diacono- 
olicam  ;  minislerium  vero  specialem  sol- 
n  in  diaconis.  episcopo  servilium  exhi- 
Denumero  diaconorum  EcclesiaeRomaniC 
ornelius  in  episloia  ad  Fal)ium  Antioche* 

Euseb.  1.  VI,  c.  43,  pag.  244,  in  quare- 


A  censens  clerum  scribitesse  s^^em  diaconos,  totidem- 
que  subdiaconos.  Episcopis  vero  aliis  speciales  mi- 
nistros,  et  comites  diaconos  datos  docet  epistola 
Dionysii  Alexandrini,  inquade  exsilio  et  comiti- 
bus  agit :  a  Veni  ad  ^Emilianum  non  solus,  sed  comi- 
tantibus  me  Maximo  compresbytero,  et  Fausto, 
Eusebio,  et  Chremone  diacono.  »  Quae  eadem  socie- 
tas  legilur  infra  in  Alexandro  martyrium  consum- 
mante.  Martyrio  coronatur,  et  cum  eo  Eventius  pre- 
sbyteret  Theodorus  diaconus.  Et  de  PontioS.  Cy- 
priani  diacono  de  Scrip.  Eccl.  5,  Hieronymus :  Pon- 
tius  diaconus  Cypnani  usque  ad  diem  passionis  ejus 
cnm  ipso  exsilium  sustinens,  egregium  volumen  vitss 
et  passionis  Cypriani  reliquit.  Novatus  episcopatum 
invadens  Felicissimum  diaconum  et  comitem  ele- 
gilex  Cypriano  ep.  47,  ubi  de  Novato:  Jpse  est 
qui  Felicissimum  satellitem  suum  diaconum  nec  permit- 
tente  me,  nec  sciente,  sua  factwne  et  ambUione  con-^ 
stituit.WincinWbro  Pontificaliaddilur^septemRom^ 

o  diaconos  constitutos:  ut  citstodirent  episcopum.  De 
istiusmodicomitatudiaconaliapudepiscopum  Roma- 
num  loquiturllegesippus.  dum  refert  suam  ad  apo- 
stolicasinspiciendas  Ecclesias  peregrinationem.  Ao- 
mam  cum  venissem,  mansi  ibi  apud  Anicetum,  eujus 
tunc  diaconus  erat  Eleutherus.  Post  obUum  deitide 
Aniceti  successor  Soter,  quem  excepit  Eleutherus. 
Ex  diaconorum  istiusmodicomitatudeligebanturab 
episcopis,  qui  ecclesiasticas  chartas  deferrent,  aut 
constituladenuntiarent.  Hincsiepius  inepistojis  de- 
cretalibus  commemorantur  diaconi  dc  latere,  seu  qui 
pontificio  famulatui  desenriebant.  Designatio  haec 
putabatur  necessaria.  Unde  Eunomius  haeresiarcha 
ad  negotiadissolvenda  primodiaconatum  assumens, 
legationem  perfecit  ex  Philostorgio.  1,  iv,  c.  8,  pa^. 
(>8:  aCum  Eunomiusfamaaccepis.seteaquaeaBasilio 
facta  fuerunt,  Antiochiam  protecius  ordinationem 
diaconi  suscepit,  legatusque  ad  Constantinm  missus 
quo  decreta  solveret.  » 

Q  Propter  stylum  veritatis.  In  Lucio  infra  clarius  ei- 
primitur  diaconale  hocce  ministerium  :  Hic  prxce- 
pit  ut  duo  presbyteri  et  tres  diaconi  in  omni  loco 
episcopum  non  desererentpropter  testimonium  ecclesia' 
sticum.  Olim  enim  diaconis  concredita  erat  solli- 
citudo,  non  solu m  cha rtas ecclesiasticas  custod iendi, 
verum  etiam  dirigendi  acta  insynodis,  et  epistolas, 
ne  ulla  falsitas  aut  interpolatio  interveniret.  Quare, 
ei  custodiendo,  et  flrmando  praeerant,  atque  ab  iis- 
rieui  germana  compilatio  et  indubia  postulabatur, 
actaque  ab  iis  s  ibscripta  auctoritate  pollebant.  Op- 
tatusacta  Citrensissynodi  probaturus,  torumdem 
veritatem,  identitatemque  petit  exDiaconi  subscri- 
ptionibus(L  i,  pag.   46) :  Ui^  ei c».\»t'v  ^^  v^Wi- 


4139 


ANASTAS!!  BIBLIOTHECARH 


4140 


cipessuos  fuisse  paulo  posldocebimus,  post  perse- 
cutionem  apudCitramcivitatem  (quia  basilicae  non- 
dum  fuerant  restitutae)  in  domum  Urbani  Carisi 
consederunt  die  III  iduum  Maiarum,  sicut  scripta 
Nundinarii  tunc  diaconi  testantur,  etvetustasmem- 
branarum  testimonium  perhibet,  quas  dubitantibus 
proferre  poterimus.  »  Ita  Meletio  Antiocheno  concio- 
nanti  astitit  Antiochenae  Gcclesiae  archidiaconus, 
dum  electus  primam  concionem  populo  recitavit:  et 
cum  praeterspem  Arianorum,  qui  ejusordinationem 
promoveranl,  de  consubstantialitate  Verbi  dissere- 
ret,  archidiaconus  os  obturare  conatus  fuit,  ex  So- 
zomeno  I.  iv,  c,  27.  Pariter  cum  de  identitate  con- 
ciHi  ConstantinopoHtani  primi  sub  Flaviano  ab 
Eiitychete  dubium  moveretur,  Aetius  archidiaconus 
fuit  expostulatus,  ut  videre  est  in  actione  4  Chalce- 
donensi.  Inconciliis  primis  si  chart^e,  libri,  etalia  es- 
sent  commemoranda,  a  diaconis  h^c  expostulata  et 
prolata  leguntur.  Unde  cum  Bardas  tyrannus  mono- 
theHsmiinstauratoracta6synodiincendisset,Agatbo 
diaconus,  quiactaexceperat,jacturam  reparavit,  uti 
testatur  in  epilogo  addito  actis  ejusdem  synodi  his 
verbis  :  «  Ego peccator,  et  omnium  minimus  Agatho, 
indignusdiaconusetbibliothecariussanctissimaehu- 
Jus  magnaeEccIesiae,  et  venerandi  secreti  patriarcha- 
lis  protonotarius  et  cancellarius  secundus,  triginta 
duobus  plus  minus  annis  eum  essem  adhuc  aetate  ju- 
venis  in  lectoris  gradum  connumeratus,  et  inutilis 
notarius,  fui  administer  huic  sanctaeetoecumenicae 
sextae  synodo,  omnia  quae  in  ea  acta  sunt  ordine  pers- 
crutatus,  simul  cum  Paulo,  qui  fuit  sanctae  hujus  ci- 
vitatisarchiepiscopuset  patriarcha,  cum  esset  adhuc 
laicus,  et  a  secrelis  imperatoris,  et  quibusdam  aliis. 
Omnes  autem  Actorum  tomos  litteris  ecclesiastiris 
pure  et  nitide  propria  manu  scripsi  :  qui  etiam  in 
palatio  imperatoris  obsignati,  tuto  fuerant  repositi 
cum  fidei  decreto,  quod  in  scriptis  fuit  editum  ab 
ipsa  sancta  synodo.  Quin  etiam  quinque  patriarcha- 
Hbussedibus  tradita  exempla  hujus  decreti  scripsi 
similiter,  sic  jussus  a  piae  memorise  Constantino : 
qui  hoc  imperavit  sic  fieri,  ut  puritas  et  sinceritas 
orthodoxae  fidei  nullisappetereturinsidiis. »  Diaconi 
itaque  pontifici  astantes  erant  ex  officio  veluti  testes 
agendorum,  et  in  ecclesiasticis  expediendis  negotiis 
pontifici  praesto  aderant.  Quare  ipsis  cura  archivo- 
rum  commissa,  ferendarum  epistolarum  sollicitudo 
demandata,  utque  in  conciliisactorum  exceptoribus 
praeessent  injunctum,  ne  falsitas  obreperet.  Quod  si 
quaeadversus  canones,  interdum  actitari  continge- 
ret. eorum  munus  erat  prolatis ^anonibus jura tueri. 
HilariusS. Leonisact.  4  Chal.diaconusinlatrocinali 
Ephesino  Dioscori  tyrannidi,  impigre  el  audacter 
contradixit :  et  Aetius  actlone  4  Chalcedonensi  in- 
victerefra^atusestquibusdam  monachisrefractariis, 
ut  ibi  legitur  (46,  act.  4)  singulis  contra  canones 
postulatis  opponenscodicem  canonum,  et  adducens 
ac  concilio  commemorans  regulas,  quas  pervicaces 
monachi  infregerant,  ut  ad  normam  canonum  con- 
tumacia  reprimeretur. 

BINII  ET  LaBBEI. 

(Ex  BiN.)  Linea  4.  —  Evanstus.  Hujus  Evaristi 
pontificis  Iren^us,  lib.  ii,  c.  3 ;  Optat.,  contra  Parm. 
lib.  II  ;  Epiphan.,  haeresi  26  ;  August.,  epist.  465, 
meminerunt. 

Linea  4.  —  Hic  titulos  in  urbe  Roma  divisit  pres- 
byteris. —  Per  titulos  intellige  domos  divino  caltui 
roancipatas,  in  quibus  Christiani  synaxes  agere 
consueverant.  Vide  epistolas  Pii  Pont.  ad  Justum 
Vienn. 

(Ex  Labb.)  Linea  4.  —  Natione  Graecus.  Antio- 
chenus. 

BLANCHINI 

NOTiE  CHRONOLOGICiE. 

In  chronologia  pontificum  singillatim  elucidanda, 
ne  cogamur  saepius  repetere  easdem  regulas  eadem- 


A  que  observata,  quae  compluribus  eorum  adhibiia  ita 
conveniunt.  ut  constantis  normae  specimen  oste»- 
dant;  semel  hic  indicare  sufficial  nonnuHa  capita, 
unde  commensus  temporum  illustratur,  et  veritas 
documentorum. 

In  praefatione  prioristomi,  namero  47  et  sequea- 
tibususque  ad  23,  ostendi  annum  ac  diem  consecra- 
tionis  pontificumin  Ecclesiapraesertim  Romanadi- 
Iigenterannotariconsuevissepluribusdecausi8:tai 
scilicetexempIosacordotumyeterisTestameDtifCajBs 
specimen  dedi  ex  sacris  litteris  in  AaroneetEIeazaro 
ejus  filio  -,  tum  documento  novi  foederis,  nobis  consi- 
gnante  inelectione  apostoli  Matthiae  (Acl.  i)  tempusiD- 
terAscensionemDominietPentecostem,quando  isco- 
optabatur  incollegiumapostolorum:  quamconsuetB- 
dinem  in  caeteris  gradibus  studiose  retinendam  po^ 
teri  receperunt,  postquam  legibus  canonum  caotoai 
fuit,  ut  vocati  in  sortem  Domini  certo  annorumnQine- 
ro  exercerentur  in  ministeriis  inferiorum  sacerdotii 

Q  graduum,  antequam  ad  superiores  promovereotor. 
His  accedebat  apud  Romanos  receptus  mos,  ac  de- 
rivatus  a  summo  pretio,  in  quo  sacra  ministerialu- 
bebantur  etiam  apud  ethuicos  in  superstitionis  pi- 
triae  cultu,  ut  ponlificatus  eorum  maximi  periode 
ac  minorum  collegiorum  acta  et  cooptationes  iod- 
derentur  marmoreis  tabulis,  referentibus  epoc^ 
singulorum,  insignitas  die  mensis,  et  indicatiooe 
anni  per  nomina  consulum,  quandoaue  etiam  ab 
Urbecondita,  uti  videmusin  tabulis  tratrum  Arvt- 
Hum,  non  secusac  in  Fastis  triumphalibusCapitoli- 
nfsdies,  menses,  et  annos  uniuscujusque  triompbi 
videmusincisos.  Quare  apud  Chrisiianos,  religioois 
verae  professores,  et  conscios  divini  sacerdotii,  a 
Cbristo  Domino  instituti,  et  communicati  ministris 
qui  legerentur,  ut  comprobaretur  vigere  longe  im' 
pensior  cura  sacrorum,  Romanae  ^ciesiae  notarii 
regionarii  ^a  Clemente  paulo  ante  instituti,  ut  ii 
ejus  num.  4,  lin.  5)  in  tabulas  referre  sata^^ebaot 

Q  sacerdolalium  actorum  epochas  pontificales,  dob 
segnius  quam  acta  martyrum.  Inde  autem  collecti 
sunt  catalogi  pontificales,  a  SS.  Patribus  indicati, 
qui  sub  Libcrio  aliisque  successoribus  ad  sua  tea- 
pora  producti  inveniuntur.  Confirmat  usum  Romi- 
nae  Ecclesiae  caeterarum  magistrae  par  ferme  mtioob- 
servata  in  reliquis  occidentalibus,  et  in  Africaois: 
cujus  luculentum  testimonium  dedi  ex  ActibasUip- 
ponensis  Ecclesiae,  quando  ab  Augustino  Eradios 
presbyter  designabatur  illi  coadjutor  episcopos^et 
successor,  relatis  inter  sancti  doctoris  epistolas, 
n.  440,  atque  itaexordientibusabepochaecoosigoa- 
tione.  Gloriosissimo  Theodosio  duodecies,  et  Foifli- 
tiniano  Augusto  iterum  consule,  sexto  Kal,  Octobris 
cum  Augustinus  episcopus  una  cum  ReffiHanOy  et 
Martiniuiio  coepiscopis  suis  consedisset  in  Ecclem 
pacis  Hipponensium  regionum,  eic.  Demum  osten- 
dit  sedulam  curam  episcopalis  aerie  singulorum  pra- 
sulum,  eorumque  successionis  in  ecclesiae  tabolas 
referendai,  naialis  dies  eorumdem  cathedrx  qaot- 

13  annis  celebratus  cum  statis  precibus,  in  sacrificio 
recitandis  eorumdem  constante  vita  ;  post  mortea 
vero  consecrationis  illorum  dies  in  lieortologiis  et 
Martyrologiis  signatus,  tum  apud  Latinos,  qaema<i* 
modum  in  Ambrosio,  tum  apudGraecos,  utinBasi- 
lio,  aliisque  in  ecclesiastica  Historia  passimoccur- 
rentibus.  Unde  inferre  debemus,  non  esse  levibus 
de  causis  variandas  epochas  pontificum  itaconsigoa- 
tas  per  consulatus,  aut  pernumerosannorum,  meo- 
sium,  ac  dit^rum  in  publicis  monumentis  apud  eas 
ecclesias  antiquitus  constitutis,  quas  ipsi  sede  illo- 
strarunt  sua.  etsi  aera  illorum  duplex  inveoiator; 
sed  indagancium  esse  num  conciliari  possit  una  ei 
his  cum  electione,  altera  cum  ordinatione,  aut  suc- 
cessione,  pluribusdecausisnonsemel  protracta,  uti 
in  Gregorio  Magno  omnes  norunt. 

Caput  alterum,  quod  generatim  observandum 
proponimus,  versatur  circa  necessitatem  sublegeodi 
non  semelepiscopi  adjutoris,  quae  successionis  epo- 


H44 


HJSTORIA  I)E  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  EVABISTUS. 


4U2 


cham  turbare  posset,  nisi  provide  distingueretur.  A  ad  fundatas  in  Asia  ecclesias  visitandas  et  conQr- 


Apud  omnes  in  cpnfesso  est,  ab  apostolorum  aetate 
inductum  fuisse  hujus  provideniia;  modum,  ut  ubi 
necessitasChristianlpopuli  posceretsubsidiumcoad- 
jutoris,  sublegeretur  episcopus,  qui  munia  pontiti- 
calia  exerceret  tunquam  vicarius  in  ecclesia  suo  pa- 
store  nondum  viduata.  Linum  et  Cletum  a  principe 
apostolorum  ita  ordinatos  fuisse  fere  universi  con- 
sentiunt,  ut  in  notis  chronoiogicis  ad  Lini  Vitam 
supra  observavi  :  id  asserente  etiam  auctore  libri 
Pootificalis  lum  in  4  num.  Clementis,  tum  in  prxce- 
dentibus  ex  codicibus  Regio,  Mazarino,  ac  Thuano 
edilis  tomo  I  foL  2,  et  ante  ilium  Rufino  presbytero, 
sive  eo  qui  sub  Rufini  nomine  latet  juxta  Schelestra- 
tium  (pag.  136  Antiquit.  Eccles.,  dissert.  %  cap.  4, 
n.  4)  ad  libros  Recognitionum  :  cujus  testimonium 
relatum  quoque  a  P.  Christiano  Lupo  in  cap.  32 
Tertulliani  de  Prajscript.  ha;rct.  pag.  o2(i,  tale  est : 
«  Accepimus  (inquit)  quod  Linuset  Ciemens  in  urbe 


mandas,  sive  etiam  ad  novas  eri^endas  per  Occiden- 
tem,  uti  comprobatur  singularum  ex  originibus  et 
mohimentis. 

Terlium  vero  caput  ex  utroque  praecedenti  descen- 
dens  erit ;  ut  in  sede  Romana  aliquando  cum  eveni- 
ret,  priEsertim  fervente  persecutione,  ut  is  qui  vica- 
rius  et  coadjutor  adhibebatur  pontifici  in  vinculis 
detento,  sive  in  longum  exsilium  aclo,  post  hujus 
mortem  cleri  Romani  suffragiis  ipse  successor  elige- 
retur,  duplex  epocha  episcopalis  signanda  fuerit, 
ordinationis  una,  successionis  altera  :  quemadmo- 
dum  in  Eradii  cooptatione.  Hipponensis  ecclesia  si- 
gnavit  per  consules  epocham  prioris  exordii,  nempe 
designationis  ratae  habitae  adjutoris  in  episcopatu, 
paulo  post  adjectura  aeram  alteram  episcopatus 
Uipponensis  adepti  ab  Eradio  in  successione.  Qus 
cum  ita  sint,  consequitur  ut  admittamus  non  esse 
statim  rejiciendos  consulatus,  qui  vetustis  in  cata- 


Roma  fuerint  quidem  ante  Clementem  episcopi  in  t:>  iogis  Romanae  EcclcsiiB  attributi   leguntur  initio 


urbe  Roma,  sed  superstite  Petro,  ut  illi  episcopa- 
tus  curam  gererent,  ipse  vero  apostolatus  impleret 
oiBcium.  »  ^).  Kphiphanius  ad  haeresim  !27,  cap.  6, 
licet  baesitando  potius  quam  affirmando  enuntiet 
Cleraentem  a  Petro  aposiolo  consecratum  fuisseepi- 
scopum  ;  attamen  certo  definit,  causam  legitimam 
fuisse,  unde  possent  viventibusapostolis  alii  subro- 
gariad  hujusepiscopatus  Romani  curam  gcrendam, 

3uod  scilicet  canre  cpiscopo  Roma  nojiposset,  quando 
iutumior  mora  erat  apostolis  protrahenda  extra 
TJrhem,  Quanquam  (ait)  vel  hac  ratione  potcrant  vi- 
verUibus  adhuc  apostolis,  Petro  scilicet  et  Paulo,  alii 
subrogari,  quod  iidcm  illi  prxdicandi  Evangelii  gratia 
in  alias  urbes  ac  regioncs  profcctionem  suscipcrent ; 
carere  autem  episcopo  Roma  non  posset.  Siquidem 
Paulus  in  Hispaniam  penenit.  Petrus  vero  Ponturn, 
et  Bithyniam  sxpenumero  peragravit.  Card.  Baronius 
ad  annum  69,  num.  43,  affirmat  hanc  esse  commu- 


uniuscujusque  pontificis  ;  nisi  constiterit  eosdem 
consules  componi  minime  posse,  aul  cum  epocha 
ordinationis,  quando  is  consecrabatur  episcopus  ad 
vicarii  munus  exercendum  sub  vivente  pontifice  per 
eum  adjuvando  ;  aut  cum  sera  successionis,  quando 
idem  ordinatus,  qui  vicarius  fuerat  constante  vita 
pontificis  cooptantis,  post  hujus*mortem  cleri  suf- 
fragius  Romanus  pontifex  demortui  successor  elige- 
batur. 

Temperandum  itaque  sentiant  ab  acrimonia  cul- 
pandi  quicunque  succensent  scriptoribus  Histori» 
pontificiae,  vicariorum  aeram  distinguentibus  a  suc- 
cessione,  quasi  fulcrum  labantis  Chronologiae  sub- 
lesio  ingenio  conquirant.  Vicarios  non  semel  ad- 
hibitos  perspicuum  est  ex  ipsa  Petri  institutionc. 
Usum  illorum  non  antiquatumevincit  disciplina  ad 
nos  usque  perducta  :  licet  episcopi  suburbicarii  sex 
inter  cardinales  lum  antiquitus,  tum  hodie  nume- 


nem  Latinorum  sententiam,  Linum  scilicet  et  Cle-  Q  rentur.  Epochasordinationis,  etsedisadeptsesignari 


ium  tum  tempor<?  Petri  sedis,  per  hujus  absentiam 
munere  pontificio  functos  fuisse,  ut  coadjutores, 
tum  post  martyrium  Petri  alterum  post  alterum 
usque  ad  obitum  tenuisse  maximum  pontificatum  ; 
Clementem  vero,  etsi  a  vivente  Petro  fuerit  episco- 
pus  Romanae  Ecclesiie  pra?electus  et  ordinatus,  hoc 
tamen  munere  sponte  cessisse :  uti  ad  singuiorum 
Viias  paulo  anie  meminimus.  Quae  dum  hic  recolo, 
nolim  referri  ad  comprobandam  seriem  successionis 
irium  istorum  poiitificum  in  sede  Romana,  sed  eo 
consilio  hic  memoranda  duxi,  ut  ostenderem,  con- 
suetudinem  hanc  rcceptam  fuisse  ab  apostolica 
;etate,  ut  censeretur  gravissima  causa  ad  episcopu'n 
adjutoremassumendum  in  Ecclesia  suo  pastore  non- 
dum  viduata,  praesertim  vero  in  ea  qu;e  ex  priecipuis 
haberetur,  et  nominatim  in  Romana  omnium  prin- 
cipe,  ac  magistra,  si  proprius  ejusdem  episcopus 
praevideret  se  ipipeditum  iri  necessitate  ineluctabiii 
ad  totius  Christiani  populi  bonum  directa,  a  sui 


consuevisse  jam  demonstravi.  Quis  itaque  recuset 
in  veteribus  monumentis  ea  recognoscere,  quae  pro 
consuetudineillorumtemporuminseridebuissenemo 
nega>erit?  Prxsertim  cum  nihil  adversans  apostoli^ 
cis  legibus  inferant  cooptationes  episcoporum  in 
vicarios  citra  conditionem  futurx  successionis  : 
qu;im  studiose  vitavit  Ecclesia  Romana  ;  etiamsi 
tacilitas,  et  abusus  desigiiandi  episcopos  non  adju- 
tores  modo,  sed  successores  ita  obrepsisset  in  Afri- 
canas  ecclesias  ;etate  Augustini,  ut  memorati  Hip- 
ponensium  gesta  inter  sancti  doctoris  epistolas  ma- 
nifestant. 

Tribus  hisce  capitibus  constitutis,  expeditior  erit 
progressus  ad  sequentium  pontificum  tempora  stabi- 
li.^nda  ex  genuinis  documentis  Romanae  Ecclesiae. 
Experiamur  in  Evaristo,  cujus  martyrii  diem  refe- 
runt  Tabularia  Ecclesiae  Romanae,  et  veterum  Mar- 
tyrologi;;  inde  sumpta  ad  diem  26  Octobris,  annum 
vero  catalogi  Liberii  et  Felicis  IV  ad  consules  Gallum 


praeseniia  praistanda,  ita  utdiutius  arceretur  a  cura  ^  ei  Rraduam,  seu  annum  Christi  108.  Terminus  con- 


Urbani  episcopatus  per  seipsum  gerenda.  Id  vero  in 
persecutionibus  non  semel  conti},Mt:  sive  cogeretur 
episcopus  ab  Urbe  exsulare,  quemadmodum  sub 
Claudio  principedum  pellerentur  Judsei,  remigran- 
duui  fuit  etiam  Petro  in  Asiam  ;  sive  arctioribus 
viuculis  ita  constrinjzeretur,  utadesse  minime  posset 
maximo  in  discrimine  lidelibus  confirmandis,  aut 
ministrorum  sacrorum  supplere  numerum,  (|uem 
pluribuscaedibusimminuissetpersecutorum  saevitia. 
in  Homana  ven)  sede,  universi  Domini  gregis  cu- 
ram  complexa,  si  apostolici  muneris  officium  hujus 
pastorem  alio  avocaret  ad  corporis  totius  unitatein 
tuendam,  aut  connextendum  ordinem  cum  novis  re- 
gionibus  fide  illuslralis,  sive  illustrandis,  iianc 
eliam  causam  Epiphanius  duxit  idoneam  ad  vica- 
rium  episcopum  Romano  tribuendum,  exemplo  VeXvi 
fundatoris  :  qui  Linum  ei  Cleium  adjulores  adhi- 
buit  per  sui  abseutiam  ab  Urbe,  quando  avocabatur 


firmatur  ex  initio  Alexandri  successoris,  signato 
coss.  Tullo  et  Palma,  pertinentibus  ad  annum  Chri- 
sti  109.  lidem  catalogi,  picturae  S.  Pauli,  et  caetera 
documenta  collecta  in  Prolegomenis  hujus  lomi, 
fol.  89,  attribuunt  Evaristo  sedis  episcopalis  annos 
tredeciin,  menses  septem,  dies  duos.  Incidet  itaque 
exordiiim  Evaristi  in  annumChristi  95,  etin  Martii 
diem  25  signatam  et  sacratani  etiam  antiquilus  M- 
carnatione  et  Passione  Damini,  quemadmodum  spe- 
ctatur  incisa  in  marmorea  cathedra  S.  Hippolyti 
episcopi  et  martyris  anno  primo  Severi  Alexandri, 
e  ccemeterio  S.  Laurentii  extra  muros  effossa,  et  a 
pluribus  edita  atque  iliustrata,  cujus  typum  affere- 
mus  in  notis  ad  Vitam  S.  Victoris.  Consules  si- 
gnanies  annum  aene  Lihristi  communis  95  sunt  DO" 
mitianus  xvn  et  Clemens  :  qui  tribuuntur  postremi 
Anacleto  pioximo  decessori :  quemadmodum  Eva- 
risti  successoris  exordio  assi(^iiaalac  ^torkwsX^^^^^ 


1U3 


ANASTASII   BIBLIOTHECARII 


m 


el  Yetus  Ghristi  96.  Ab  his  tamen  consulibus  ad  A 
coss.  Gallum  et  Braduam  non  anni  i3,  sed  i2  tan- 
tummodonumerantur.  Ut  i$;ilur  summaannorum  13 
inte$i;ra  sit,  necessarioasserendum  fuerit,  Gvaristum 
ordinatum  fuisse  episcopum  ab  Anacleto  anno  95, 
quo  Pascha  celebraverat  die  Dominica  29  Martii. 
DomitianoxviietClementeconsulibus,  quadrimesiri 
fere  spatio  antequam  ipse  martyrio  amceretur.  Ex 
eo  anno  si  ordinatus  fuerit  episcopus  die  25  Martii, 
anniversario  Incarnationis  et  Passionis  Dominicc 
(apud  Christianos  celebri  etiam  setate  S.  Hippolyti 
ac  Tertulliani ;  cum  in  marmore  et  cyclo  Paschali 
illius,  hujus  vero  in  scriptis  sub  Severo  utroque 
facto  iilustris  habeatur)  ad  diem  26  Octobris  anni 
108,  constat  summa  annorum  13,  mensium  7,  dic- 
rum  2,  Evaristo  attributa  in  documentis  genulnis  ac 
vetustissimis  Romanse  Ecciesix,  supra  indic:itis. 
Anacletus,  paulo  post  qiiaesitus  ad  necem,  martyrio 
coronatur  Julii  die  7,  iisdem  consulibus  Domitiano 
XVII  et  Clemente,  qui  ejusdem  sedi  jureassiRnantur  3 
postremi.  Sederit  itaque  Evaristus  Anacleti  vicarius 
ad  eam  diem  :  qui  deinde  a  clero  Romano  post  Eva- 
risti  martyrium  electus  successor,  pontificatum  Ro- 
manum  suo  aomine  ^esserit.  et  primum  Pascha  ce- 
lebraverit  anno  proximo  (Christi  96),  Valtnte  et  Ve- 
tere  coss.  Hi  vero  consuies  ejusdem  sedi  merito  tri- 
buuntur  primi  in  catalogis*,  cnm  annorum  pontifica- 
lium  epocha  referatur  ad  tempus  Paschale,  lUi  su- 
pra  ostendi  in  notis  chronologicis  ad  S.  Peirum.  El 
in  prologo  antiquissimi  catalogi  actatis  Liberianae 
auctor  distincte  moneat,  se  inde  numerare,  scilicet 
ab  Ascensione  Domini  in  successione  pontificum 
quot  annis  quis  pra^fuit,  Repetatur  ex  iisdem  notis 
chronologicis  supra,  ubi  ait:  Imperante  TibcvioCx- 
sare  passus  est  Dominus  noster  Jesus  CnniSTUS  duo^ 
hus  Geminis  consulibus,  viii  Kal.  Aprilix  ;  et  post 
ascensum  ejus  beatissimus  Petrus  episcopatum  susce- 
pit.  Ex  quo  tempore  per  successionem  dispositum, 
quis  episcopus,  et  quot  annis  praefuit,  vtl  quo  impc-  (J 
rante, 

Causa  si  requiratur  cooptandi  episco|)um  inadju- 
torem,  seu  vicarium  fervente  persecutione  Domilia- 
ni,  simiiis  assignabitur  illi  qu%  Petrum  impulerat 
ad  Linum  ita  ordinandum  et  praeficiendum  quando 
ipse  cum  Judseis  ilrbe  expellebatur  sub  Claudio ;  aut 
etiam  alteri  qua^  Nerone  in  Christianos  s£viente, 
et  i^etrum  morti  proxime  addicente,  eumdem  apo- 
stolum  suasit  ut  Clementem  ordinaret  episcopum 
et  successorem  eligendum  commendaret  Ecclesiae, 
etiamsi  Linus  ei  Clelus,  vicariatu  jam  perfuncti, 
essent  adhuc  superstites.  Prima  illa  aetas  Ecclesiae 
Romanae  fovenda  erat  institiitis  virorum  apostolico- 
rum,  qui  plurimum  consuevissent  cum  Petro  sedis 
islius  fundatore.  Ostendendi  erant,  ei  quasi  candi- 
dati  successionis  in  publicum  deducendi  a  principe 
sacri  senatus,  ejusque  suffragio  commendandi.  ne 
schismata  facile  suborirentur,  qualeCorinthi  conti- 
gil,  ubi  praesertim  convocatio  coetus  Ecclesiae  in 
aestu  persecutionis  difficiliset  periculi  plena  redde-  ^ 
batur.  Beatum  vitae  cursum  claudente  Evaristo  anno 
Christi  108,  Trajani  12,  nemo  jam  supererat  ex  or- 
dinatis  a  Petro  in  Ecclesia  Romana  episcopis  adju- 
toribus,  cum  trium  illorum  novissimus  Clemens  ter- 
tio  Trajani  anno  jam  decessisset.  Anacletus  a  Petro 
quidem  presbyter  ordinatus  (et  ea  fortasse  de  causa 
post  Linum,  Clemeniem,  et  Cletum  sedis  Romanae 
episcopus  a  clero  electus,  ac  caeteris  praelatus)  epi- 
scopum  ordinavit  Evaristum,  et  vicaria  potestate 
augere  voluit,  ut  quodam  pastorali  tyrocinio  jam 
exercitum  ad  pascendum  totius  Ecclesiae  gregem 
ostenderet  Romano  clero  expedite  eligendum.  ac 
CLeterispraeferendumdifficilliniislemporibusillarum 
priorum  perseculionum.  Plures  igitursuberantcau- 
sai  cur  episcopus  ordinatus  habealur,  et  vicarius 
adhibitus  Anacleto  Kvaristus  per  annum  95,  ante- 
quam  succederei  coadjuto  suo  decedenti,  affirmetur 
ex  ratalogis,  miro  consensu  ei  tribuentibus  annos 


tredecim  solidos,  licet  aeram  annalium  pontificatus 
Romani  ab  eodem  suscepit  referani  de  more  ad 
tempus  Paschale  anni  96  rite  consignatum  comuH" 
bus  Vetcre  et  Valente  in  iisdem  catalogis. 

EJUSDEM  NOTiE  HISTORICiE. 

Linea  4.  —  Hic  titulos  in  urbe  Eoma  divigit 
presbyteris.  Quos,  inquies,  titulos  ?  Domesticas  scili- 
cet  ecclesias  hospitum  ac  discipuSorum  Petri  a 
Pauli :  quas  ad  conventus  fidelium  et  synaxes  per- 
agendas  concedebant.  Puta  domesticam  ecclesiam 
Priscae  et  Aquilae,  quam  S.  Paulus  memorat  in  Epi- 
stola  ad  Rom.  cap.  xvi,  vers.  3,  Romanum  titulani 
inter  antiquissimos  etiam  nunc  celebrem  in  Aventi- 
no ;  Lucina^  senioris,  apostolorum  pariter  hospit», 
hodie  titulum  primi  presbyteri  cardinalis  ;  Pudentis 
in  vico  Patricio,  ubi  Paulum  baptizasse  veiera  mo- 
nimenta  testantur ;  Clementis  ad  radices  Coelii  in 
paterna  illius  pontificis  domo  (ut  ferunt)  qui  Lino 
successit:  Claudiae  quoque  aedes,  et  illorum  qoide 
domo  Caesaris  erant,  ab  Apostolo  indicati  dum  ex 
Urbe  ad  Philippenses  scriberet.  His  adde  domos  mi- 
litum  Romanorum,  sive  eorum  qui  in  Palaestinaad 
fidem  conversi  cum  centurione  evangelico,  vel  cdid 
Cornelio  centurione  cohortis  ltalic;e  baptizati  fue- 
rant  a  Petro  apostolo,  et  subinde  revocati  in  Italiam 
sua  cum  legione  sub  principibus  Caio  et  Claudio; 
sive  etiam  Roma^,  Antiochiae,  in  Asia  minori,  ia 
Graecia,  apostolorum  Petri,  Pauli,  Barnabae  praedi- 
catione  Christum  professi,  et  in  Urbem  reversi  suis 
cum  doctoribus  hic  morabantur.  Adde  quos  indicat 
Florentinius  in  notis  ad  suum  Martyrologium  anti- 
quum  Kal.  Augusti  ex  testimonio  gravissmoram 
auctorum  Ambrosii,  Theodoreti ,  Theophylacti, 
OEcumenii,  Primasii.  Recense  Judaeos  Romae  a 
Paulo  fidem  edoctos  per  biennium  in  suo  condocto 
(Actorum  xxviii,  2i,  29)  ubi  diaconiam  S.  Marix 
in  via  Lata  postmodum  erectam  scriptorum  coDsen- 
sus  tradit :  necnon  reliquos,  qui  post  Hierosolymo- 
rum  excidium  a  Tito  Romam  perducti,  vel  sub 
Nerva  principe  revocatidomesticasecclesiasinTrans* 
tiberina  regione  fidelibus  aperiebant.  Denique  ad- 
denda  nobilium  Romanorum  domicilia,  qui  equestri 
loco  nati,  aut  etiam  ex  ordine  senatorio  ad  Cbristuin 
vocati  (quandoquidem,  et  Clemens  inter  consalares 
sub  Domitiano  Christi  martyr  effectus  est)  intcr  fra- 
tres  recensebantur  sub  consecutis  principibus  Nem 
et  Trajano :  cujus  anno  14  eliam  in  provinciis  tantus 
Christianorurn  numerus  florebat,  quantum  demon- 
strant  litterx  celebres  ejusdem  principis,  et  1'linii 
proconsulis  in  Biihynia  epist.  93  et  seqq.  libride- 
cimi.  Praefulgebant  vero  inter  nrimos,  ac  praecipuos 
nnblles,  accivesRomanosin  UrbeChristumcolentes, 
cquites  illi  Caesariani,  qui  verbum  Dei  Petroannun- 
tiante  palam  susceperani  ex  sen  entia  Clementis  Ale- 
xandrini,  et  alterius  gravisauctoris  (ut  Florentinius 
supra  laudatus  indicat)  impressi  tomb  I  Bibl.  Patrum 
ad  calcem  commentarii  in  primam  Kpistolam  B. 
Pelri :  «  Ibi  enim,  inquit,  non  modo  illius  praedica- 
tionis  meminit,  sed  Petrum  a  Ca^sarianis  rogatum 
eisdem  Iwangelium  a  D.  Marco  scriptum  dedisse  ita 
testalur.  Marcus  Petri  sectator  palam  praedicanteD. 
Petro  Evangelium  Romae  coram  quibusdara  Cajsareis 
equitibus,  et  multa  Christi  testimonia  ferenlem, 
penitus  ab  eis  ut  possent  quae  dicebantur  merooriie 
commendari,  scripsitex  hisGvangelium,  quod  secun- 
dum  Marcum  vocatur.  »  Tum  subdit  Florentinius: 
a  Hos  autem  Caesarianos  equites  in  quorum  gratiam 
Petrus  apostolus  Evangeliumdictavit,  cum  jamfide- 
les  et  perfecti  valde  essent,  probabile  etiam  vaMe 
est,  propriam  ac  non  longe  a  Palatinis  sedibusdo- 
mum  et  ecclesiam  habuisse.  » 

Cum  igitur  Ecclesia  Komnna,  inl.um  in  modum 
aucta  sub  pontificatu  Evaristi,  salis  abundareido- 
mibus  civium,  positis  in  unaiiuaque  Urbis  regione: 
et  cum  numerus  25  presbyterorum,  Petro  mandanie 
a  Cleto  impletus,  probatus  esset  sub  Anacieto  per 


4445 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ALEXANDER. 


4U6 


ministeria  plurium  annorum  ;  successor  Evaristus 
pulavii,  tutoconcredi  posse  singulis  presbyieris  do- 
mos  seu  iitulon,  singulis  in  regionibusUrbanis  sitos, 
quo  facilior  esset  Qdelium  conventus  ad^ynaxes  per- 
agendas,  et  ad  reliqua  Christiana  sacra  frequen- 
tanda,  eodem  plane  ritu,  atque  exemplo,  quoHiero- 
solymis  apostoH  post  appositadie  una  animarum  tria 
millia  (Act  n  vers,  44  et  46)  quotidie  perdurantes 
unanimiter  in  templo,  et  frangentes  circa  domos  pa- 
nem,  sumebant  cibum  cum  exsultatione  :  et  Actorum 
V.  42  :  Omni  die  non  cessabant  in  templo,  et  circa 
DOMOS  docentes,  et  Evangelizantes  Christum  Jesum  : 
et  Actor.  iv  plerisque  ad  Christum  conversi  non  so- 
lum  oflferebant  domos  ad  peragendas  synaxes,  et 
conventus  fratrum  ;  sed  etiam  (ibi  vers.  34)  studiosi 
KvangeUcae  perfectionis  quotquot  possessores  agro- 
rum,  aut  domorum  erant,  vendentes  afferebant  pretia 
eorum,  quae  vendebantur,  et  ponebant  ante  pedes  apo^ 
stolorum.  Dividebatur  autem  smgulis,  prout  cuique 
opus  erat.  Hxc  intra  annum  a  Christi  Domini  morte, 
etabadventu  divini  Spiritus  gesta  Hierosolymis  sa- 
iisevincunt,  quantum  domorum,  et  incrementi  titu^ 
lorum  potuerit  in  Urbe  addi  Christiano  coetui,  ejus- 
dem  Spiritus  sancti  gratia  aspirante,  eodemque  Pe- 
tro  annuntiante  magnalia  Dei  per  annos  25  quibus 
cathedram  Romanam  vivens  tenuit,  et  per  totidem 
consequentes,  et  quod  excurrit  usque  ad  Evaristum, 
quibus  per  successores  hanc  ipsam  Ecclesiam  rexit 
et  propagavit. 

Linea  S.  —  Et  sepiem  diaconos  constituii,  qui  cu- 
stodirent  episcopum  praedicantem  propter  stylum  veri" 
tatis.  Hic  numerus  diaconorum  llomanae  Ecclesiae 
assignatusa  Petro  fundatore(supra  num.  4)qui  etiam 
in  Hierosolymituna  constitutus  fuerat  ab  universo 
coetu  apostolico  (Actorum  vi),  quemadmodum  et 
summa  25  presbyterorum  totidem  vicibus  sacerdo- 
talibus  (adnumerata  cum  24  reHquis  etiam  vice  il- 
lius,  qui  vicarius  legebatur  summi  pontificis),  uti 
supra  dictum  fuit  in  notis  historicis  ad  Vitam  S. 
Cleti,  ministerii  levitarum  in  templo  Domini,  dum 
Judaeorum  popuius  Dei  Ecciesiam  constituebat,  et 
Christianam  figurabat.  Duplicari  tamen  placuit  in 
hac  primaria  Novi  Foederis  Ecclesi^,  quando  novis 
accessionibus,  et  quidem  maximis  aucta  est,  tam 
presbyteros  cardinales,  ac  tituios  Romanos,  ex  25 
qui  prius  fuerant  amplificalos  .id  quinquaginta  \ 
quam  diaconos  cardinales,  seplenario  eorum  nu- 
mero  ab  his  sepiem  adaucto,  qui  liicciesise  Romanae 
sacrum  collegium  constituit  una  cum  sex  episcopis 
suburbicariis.  Addit  Biographus  decretum  fuisse  ab 
Evaristo,  ut  episcopum  praedicantem  septem  diaconi 
custodirent  propter  stylum  veritatis.  Prneter  causas 
decreti,  expositas  ab  Altaserra,  hanc  videtur  con- 
textus  indicare,  ut  episcopo  praedicanti  adesse  te- 
neanturdiaconi  septem,  id  est  quoiquot  in  Ecclesia 
tunc  temporis  numerabantur  :  et  quidem  propter 


A  stylum  veritatis  (interpretor  addiscendum  in  ministe- 
rio  prxdicationis)  :  in  quo  sciHcet  ministerio  etiam 
diaconos  exerceri  ex  officio  non  semel  oportebat^ 
quos  in  ordinatione  ita  monetEcclesia  Latina  :  Oio^ 
conum  oportet  ministrare  ad  altare,  baptizare  et  prae- 
dicare.  Ex  primis  seplem  Siephanus  protomartyr,  et 
Philippus  >ivenlibus  etiam  apostolis,  quanta  cum 
laude,  quantoque  animarum  fructu  praedicaverint, 
Acta  apostolica  satis  demonstrant.  Docente  igitur 
plebem  pontifice,  nemo  e  septenario  diaconorum 
numero  abesse  debuerat.  Universi  adstare  jussi 
sunt,  tanqnam  discipuli  a  doctore  formandi  ad  ma- 
gisterium  veritatis,  ejusque  stylum,  ul  pari  cum  fide, 
simplicitate,  acdignitate  Verbum  Dei  populisannun- 
tiarent  :  quando  mandante  episcopo,  aut  Spiritu 
sanclo  jubente  per  suos  pr«positos,  el  ipsi  ad  prae- 
dicandum  mitterentur.  Quomodo  enim  audient  sine 
praedicante?  aut  quomodo  praedicabunt,  nisi  mit- 
tantur?Quareet  ApostolusTimotheum,  quem  primo 

Q  diaconum  suum,  deinde  presbyterum,  et  episcopum 
ordinavit  adjutorem,  ita  monuit  tipistola  II  capite  i, 
versic.  423,  dum  ait :  Poi'mam  habe  sanorum  verbo- 
rum,  quae  a  me  audisti  in  fide,  et  in  dilectione  in 
Christo  Jesu. 

CIACONII. 

Linea  4.  —  Hic  titulos  in  urbe  Roma  divisit  pre^ 
sbyteris ;  ut  unusquisque  suae  paroeciae  terminis,  cae- 
terisque  limitibus  distingueretur. 

Linea  5.  —  Et  septem  diaconos  constituit,  qui  cu-^ 
stodirent  episcopum  praedicantem  propter  styium  veri- 
tatis,  quasi  verae  doctrinx  testes  ;  ne  ab  aemuHs 
episcopo  praedicanli  imponerenlur  errores,  qui  ei 
ascriberentur,  quos  tamen  ipse  non  commisisset. 

PAGII. 

Linea  4.  —  Hic  titulos  in  urbe  Roma,  etc.  Sunt 
qui  Evaristo  originem  consecrationis  templorum 
ascribunt,  sed  multo  certius  est  apostolicum  institu- 
n  tum  esse,  quod  e  Veteri  Tesiamento  ad  Novum,  ab 
apostolis  ad  successores  emanavit,  quem  ritum  ser- 
vavit  Ecclesia,  totius  Orientis  et  Occidenlis  con- 
sensu,  nisi  dicamus  cum  cardinali  Bona  lib.  i 
Rer.  Liiurg ,  cap.  30,  n.  3,  ab  hoc  Pontifice 
scripto  promulgatum,  quod  sola  traditione  abante- 
cessoribus  acceperat.  Aut  forSe  addit  ad  veteres 
cseremonias,  ut  sine  missae  sacrificio  basilicae  non 
consecrarentur,  ut  ex  illo  referunt  canonum  colle- 
ctores.N.imquodaliqui  seribuntanteimperiumCon- 
siantiniMagninullasfuisseEcclesiarumdedicationes 
propier  metum  persecutionis,  id  de  publicis,  et  so- 
lemnibus,  non  vero  de  privatis  et  clam  peractls  in- 
telligendum  existimatBona  laudatus,  apud  quem  hac 
de  re  plura.  De  benedictione  ac  dedicatione  Eccle- 
siarum  legendus  etiam  Edmundus  Martene  lib.  ii  de 
Antiquis  Ecclesiae  Ritibus  cap.  43,  ubi  plura  singu- 
laria  habet. 


VII.   SANCTUS   ALEXANDER. 


ANNO     CHRISTI     121,    ADRIANI   IMP.    2. 


7  Alexander ,  natione  Romamis ,  ex  patre  Alexandro ,  de  regione  Caput 
Tanriy  sedit  annos  octo,  menses  quinque,  dies  duos  ».  Fuit  autem  temporibus  Trajani 
usque  ad  Ilelianum  ^  et  Veterem  ^.  ^  Hic  passio7iem  Domini  miscuit  in  precatio- 

N0TUL.E    MARGINALES    FABROTTI. 

a  B,  an.  iO,  m.  5,  d.  20.  "^  JB,  a  Coss.  Aviola  et  Pansa  ad  Catullinum  et  Aprum.  c  C,  et  Vet,  coa?AiAft.%* 
<*  Vide  Bar.  ann.  132. 


4U7 


ANASTASII  BIBLIOTHEGARII 


1418 


nem  sacefdotum ,  quando  missaB  celebrantur.  Martyfio  coronatur ,  et  cum  eo 
5  Eventius  presbyter  et  Theodorus  diaconus  *.  ^  Hic  constituit  aquam  aspersio- 
nis  cum  sale  henedici  in  hahitaculis  homi7ium,  Hic  fecit  ordinationes  tres  per 
mensem  Decembrem  ;  preshyteros  sex ,  diaconos  duos ,  episcopos  per  diversa 
loca  numero  v.  Qui  etiam  sepultus  est  via  Num^ntana,  uhi  decollatus  est^  ab 
urhe  Boma  non  longe,  milliario  vii,  quinto  Nonas  Maii,  et  cessavit  episcopatus 
10  dies  XXXV  « 

CATALOGDS  SUB  LIBERIO. 

Alexander  annis  septem,  mensibus  duobus,  die  uno.  Fuit  temporibus  Trajani  a  con- 
sulatu  Palmae  et  TuUi,  usque  -^liano  et  Vetere. 

NOTULiE    MARGINALES    FABROTTI. 

a  B,  Evenius  el  Theodulus  presbyteri.  ^  Vide  Bar,  loco  cit,  c  CB.  25. 

VARI^  LEGTIONES. 


Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri, 

Num,  7,  lin.  2.  B,  16. 

Ex  codice  Begio,  Mazarino  et  Thuano, 

Num.  7,  lin,  %  an.  10,  m.  7,  d.  11  (Maz.,  d.  2). 
Fuit  autem  tempore  Tr.  ii.  a.  II.  et  V.  consules.  Hic 
misc.  pass.  Dom.  in  praedicalione  sac.  q.  m.  cel.  Hic 
constituil  aquam  sparsionis.  lin.  8,  locit  5.  Hic 
martyrio  coronatus  est,  et  cum  eo  Eu.  pr.  et  cum 
eo  Theodotus  diac.  sepultusque  est  in  via  Numen- 
tana.  lin,  40,  d.  25. 

Ex  codice  Thuano  altero. 

Lin,  2,  ann.  40,  m.  7,  d.  26,  in  praedicationem 


sacerdotum  q.  missa  celebratur.  lin.  5,  Tbeodolos. 

Apud  Holstenium  et  Schelestratium. 

Lin,  2,  Vat.  Cass,  et  duo  Flor,  an.  X,  mcn.  VU. 
lin.  3,  Flor.  Vat.  et  Cass.,  prsedicatiooe.  lin.  4, 
Flor.  duo,  Vat.  et  Cass.,  Tbeodotus.  lin.  9,  deest 
in  Flor,  %  non  longe. 

Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi. 

Lin.  %  sedit  ann.  viii,  M.  vii,  dies  ii.  lin.  5,  el 
Theodorus  diac.  etc.  ibi  aquam  sparsionis.  lin.  8. 
sepultus  est  in  via  Numentana. 


NOT^  VARIORDM. 


A  SCHELESTRATE. 


NOTiE   IN  TEXTUM  ANASTASII. 


De  Eventio  et  Theodulo,  qui  cum  S.  Alexandro 
martyrii  palmam  adepti  sunt,  ita  referunt  Alexandri 
Acta  :  «  Vadens  autem  (S.  Severina)  in  septimo  mil- 
liario  de  urbe  Roma  via  Numenlana  in  pr^dio  suo, 
S.  Alexandrum  et  S.  Evenlium  uno  posuit  monu- 
mento.  S.  Vero  Theoduium  in  aHo  loco  sepeiivit.  » 
Ex  quibus  patel,  non  Theodorum.  vel  Theodotum, 
sed  Theodolum,  ut  habet  secundus  Catalogus,  esse 
legendum.  — ^Elianuset  Vetus,  subquibus  Alexander 
obiisse  dicitur,  consules  fuerunt  anno  416,  et  juxta 
morem  hujus  Catalogi  (FelicisIV),  anno  duntaxai  se- 
quenti  obiit  Alexander,  quo  etiam  obiit  Trajanus, 
prout  testantur  Acta  Alexandri  his  verbis  :  «  Nutu 
Dei  eodem  anno  defunctus  est  Trajanus.  » 

ALTASERRA 

Linea  3.  —  Eic  Passionem  Domini  miscuit  in  pre- 
cationem  sacerdotum,  quando  missx  r.elebrantur.  Con- 
stitutum  de  memoria  PassionisChristi  in  missae  sa- 
crificio  celebranda.  non  est  proprium  Aiexandri,  sed 
potius  ipsius  Christi,  cum  prsecepit  apostolis  ut 
quotiescunque  facerent,  hoc  est  sacrificarent,  in 
ejus  memoriam  agerent :  Hoc  facite  in  meam  cofn- 
memorationem  (Luc  xxii).  Quae  verba  secutus  Pau- 
lus  (n  Cor.  {):  Quotiescunque,  inquit,  manducabitis 
panem  hunc,  et  calicem  bibetis,  mortem  Domini  an- 
nuntiabitis,  donec  veniat.  Momoria  Passionis  Christi 
fiebat  semel  in  anno.  Au^uslinus  de  Tempore  serm. 
144:  «  Passio  autem,  quia  uno  die  legitur,  non  so- 
let  legi,  nisi  secundum  Matthaeum.  Voiueram  ali- 
quando,  ut  per  singulos  annos  secund  um  omnes  evan- 
gelistas  etiam  Passio  legeretur.  Factum  est  \  non 
audierunt  homines  quae  consueverunt,  et  perturbati 
8unt,  » 


A  Linea  5.  —  Hic  constituit  aguam  aspersionis  cm 
sale  benedici  in  habitaculis  hominum,  Ex  constitu- 
tione  Alexandri  aqua  sale  benedicia  non  modo  ini 
Ecclesia,  sed  et  in  aedibus  privatorum  haberi  debet- 
can.  Aquam,  de  Consecrat,,  dist.  8.  Usum  aquae  la 
stralis,  seu  benedictae  in  Ecclesia,  apostolicae  instr 
tutionisesse  tradit  AuctorConstit.  apostolic.  lib.  vii* 
cap.  44.  Eumdem  etiam  in  aedibus  singulorum  baberl 
statuit  Alexander,  non  abs  causa,  quia  sparsio  aqaae 
benedictae  valet  ad  arcendos  daemones,  avertendas 
calamitates  frugum  et  segetum,  et  vitandos  noctur- 
nos  terrores.  Marcellus  episcopus  Apam^ensis  io 
Syria  sparsa  aqua  benedicta  fugavit  daemonem,  qui 
fani  Jovis  eversionem  impediebat.  Theodorir.  lib.  t, 

cap.  2i  :  *A~eopa{xEv  6  oa^jjitav  oux  Iveyxcov  zt^w  TO*J58ato; 
7cpo(j6oAT;v.  Aufugit  dsemon,  non  fere/is  vim  aqux 
aspers3s.  Daemones  qui  aegro  insultabant,  sparsione 
aquae  benedictae  pulsos  narrat  Petrus  Cluniacensis 
de  Miracul.  lib.  i,  cap.  7  :  a  Unde  alta  voce  sociura 
g  Olivum,  ut  surgeret,  inclamans,  vas  quod  foriecum 
aqua  benedicta  in  proximo  dependebat,  fide  pienus 
arripit,  et  santificatum  elementum  huc  iliucquecon- 
tidenter  aspergens,  omnia  illius  habitaculi  ioca  in* 
fundit.  )>  Et  infra  :  «  Quibus  penitus  aegro  qui  hoc 
solus  cernebat  testificante  exclusis,  et  ille  a  d^emo- 
num  infestatione  liberatus  est,  et  quantum  ad  si- 
milia  valeal  salutaris  aquae  cum  fide  aspersio,  d^ 
monstratum  est.  />  Cladem  locustarum  vastanUum 
segetes  aqua  benedicta  per  a^ros  sparsa  averlit  ^te- 
phanus  VI  pontifex.  Anastas.  m  ejus  Vit. :  «  Surrexit, 
etaquam  propriis  manibus  benedicens,  mansionariis 
priecepit  dicens :  Tollite,  et  singulis  distribuite,  mo- 
nentes  ut  in  nomine  Doinini  agros  suos  circumeant, 
et  hanc  aquam  sparpnt  per  sata  et  vineas,  petentes 
divinum  sibi  suffragium  etsubsidium.  »  Quin  Ansel- 
musabbasinCanluariensemarchiepiscopumelectus, 
et  ad  Ecciesiam  raptus,  electionis  impatientia  pene 
exanimis,  a(j[ua  benedicta  aspersa,  et  pota  statim  ad 
animum  rediit.  Testis  ipse  lib.  ni,  epist.  1  ad  fratres. 


1U9 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ALEX.\NDER. 


4150 


Beccenses  :  «  Dc  longe  audienles  accurrerunt,  et  vi- 
dentes  me  aut  animam,  aut  sensum  amissurum,  ti- 
muerunt,  et  hoc  timore  aqua  benedicia  me  asper- 
gentes,  eam  milii  potandam  porrexerunt.  »  Aqua 
benedicta  etiam  prodest  ad  curandas  febres  etalios 
morbos.  Gregor.  Turon.  de  Glor.  Gonfess.  cap.  24  : 
a  Qiiartanariis  quoqueet  gulam  dolentibus  data  be- 
nedicta  aqua  ssepius  medebatur.  » 

BENGINI. 

Linea  1.  —  De  regione  Caput  Tauri.  Indeclinabi- 
liter  nomen  etiam  in  Anastasio  II,  ubi  sic  :  Anastar 
sius  natione  Romanus.,.,  de  regione  quinta  Theuma, 
caput  Tauri.  Kxstabat  haec  regio  in  Palatino  colle, 
ubi  etTaurus  aeneus,  de  quo  Piutarchus  in  Mario  : 
a  Induciis  poslulantibus  concessis,  sub  %nei  Tnuri 
juramento  dimiserunt.  Hunc  capium  post  pugnam 
tropxi  loco  in  domum  Gatuli  delatum  ferunt.  »  In 
regione  vero  quinta  Palatina  erat  Gatuli  domus  ex 
Piinio  I.  XVII,  c.  4  :  «Grassus  orator  fuit  in  primis 
nominis  Romani :  domusei  magnifica,  sed  aliquan* 
tulo  praestantior  in  eodem  PalatioQuinti  Gatuli,  qui 
Gimbros  cum  G.  Mario  fudit. »  In  tropaei  itaque 
signum  taurus  aeneus  in  Gatuli  sedibus  positus, 
a  capite  nomen  dedit  regioni  quam  quidam  volunt 
appellatum  etiam  Capita  Bubula. 

Linea  3.  —  Hic  Passionefn  Domini  miscuit  in 
precationem  sacerdotum.  Alii  codices  iegunt  in  prae  li- 
catione  sacerdotum.  Duplicem  sensum  ea  verba  fa- 
cere  videntur,  primum  quod  voluerit  pontifex^  ut 
specialis  mentioChristipassionisincelebratione  fie- 
ret,  juxta  datum  Petri  praeceptum  in  priori  Epistola 
c.  IV,  V.  \  :  Christo  igitur  passo  in  carne,  et  vos 
eadem  cogitatione  armamini.  In  soiemni  sacrificio 
excitare  fidelium  fortitudinem  interingruentes  per- 
secutionumprocellas  conabatur  Aiexanderexemplo 
Redemptoris  pro  omnium  salute  in  carne  passi.  Se- 
cundo,quod  versimiiius  puto.adoccurrendumquo- 
rumdam  haereticorum  pravitati,  delirantium  Chri- 
stum  in  carne  apparenter  passionem  sustinuisse.  De 
(|ua  haeresi  ejubdem  saecuii  scriptores  Irenaeus  et 
Tertullianus  loquuntur,  iile  quidem  dum  scribit : 
«Secundum  nuiiam  sententiam  haereticorum  Verbum 
Dei  caro  factum  est.  Si  enim  quis  regulasomnium 
perscrutetur,  inveniet  quoniam  sine  carne,  et  im- 
passibiiis  ab  omnibus  illis  inducitur  Dei  Verbum, 
et  qui  est  in  superioribus  Christus.  »  Et  Tertuliia- 
nus  c.  51^  sive  auctor  appendicis  ad  iibrum  de  prae- 
scriptionibus,  cumdeCerdone,ac  erroribus  ejusdem 
circa  Ghristum,  interalia  hxc  deChristo  delirasse 
scribit  hunc  in  substantia  camis  negat,  in  phanta- 
smate  solum  fuisse  pronuntiat,  nec  omnino  passum, 
sedquasi  passum.  In  praedicatione  itaque  sacerdo- 
lum  in  ceiebratione  divinorum  officiorum  decrevit 
Alexander,  ut  specialis  mentio  fieret,  et  continuata 
memoria  Passionis,  quam  Christus  vere  in  carne 
propria  sustinuerat. 

BINU  ET  LABBEI. 

(Ex  BiN.)  Linea  i.  —  De  regione  Caput  Tauri.  Gum 
nulla  apud  antiquos  e  quatuordecim  regionibus  eo 
nomine  dicta  habeatur,  Baron.  anno  i^l,  n.  2, 
existimat  locum  illum  circumscriptum  esse  juxta 
palatium,  quem  Suetonius  in  Octavio,  cap.  5, 
nominat  Capitabubula,  Ubi  Octavium  natum  fuisse 
tradit. 

Linea  3.  —  Hic  passionem  Domini  miscuit  in 
precatione  sacerdoium.  Ilaec  ab  Aiexandro  potius 
scriptis  mandata,  ac  decreto  roborata,  quam  recens 
statuta  dici  debent. 

(Ex  Lab.)  Linea  4.  —  Quando  missde  celebrantur. 
Absunta  G.  A. 

BLANCHINI. 

N0Ti€  CHRONOLOGICiE. 

Epocha  martyrii  S.  Alexandri  papae  stabilitur  ex 
Actls  ejusdem,  a  Scheiestratio  vindicatis  disserta- 


A  tione  2,  cap.  3  Antiquit.  Ecciesiae  :  in  quibus  nihil 
reperirl  oslendit,  quod  ea  conscriptafuissedemon- 
stret  post  llonorii  et  Arcadii  aetatem.  «  Unde,  inquit 
n.  i%  semper  manebit  Actis  illis  auctoritas,  quam 
apud  aequos  rerum  aestimatores  obtinere  debent  ea 
quae  anie  mille  et  ducentos  ferme  annos  (nunc  vero 
dicemus  milie  irecentos}ex  antiquioribus  descripta 
sunt.  »  His  igitur  Actis  docemur  mortem  pro 
Christo  iiiatam  fuisse  Alexandropapaejussu  Aure- 
liani  judicis  in  urbe  Roma  die  3  Maii  eodem  anno, 
quo  TrajanusobiitSelinunte  in  provincia  Giliciaeex 
Dione,  vel  apud  Seleuciam  Isauriae,  uti  se  alibi 
scriptum  legisse  refert  in  Ghronico  JEusebius,  die  iO 
Augusti.  MorsTrajani,  etadoptio  Adriani  contigit, 
Nigro  et  Aproniano  coss.,  anno  Ghristi  ^^7.  Quare 
mirum  videri  non  debet,  si  in  Gatalogo  Romanorum 
pontificum  Caroli  Magni  aetate  exarato,  alia  quident 
manu  antiqua  tamen  adjuncta  fait  (observante  lau- 
dato  Scheleslratio)  in  pontifkatu  Alexandri  illa  pe- 

g  rioche  sm6  Trajano  imperatore,  et  sub  Mlio  Adriano 
imperatore  :  unde  Baronius  occasionem  desurapsit 
variandi  veterum  lectionem  Martyrologii,  quae  Mar- 
tyrium  SS.  Alexandri  papae  et  sociorum  referebat 
cumactis  laudatisad  imperiumTrajani,  putans  eam 
esse  differendam  ad  imperium  Adriani :  qui  eodem 
quidem  anno  imperator  renuntiatus  est,  sed  bi  mestri 
saltem  spatio  post  mortem  S.  Alexandri.  Verum 
Beda,  NotlLerus,  Ado  antiquam  et  genuinam  lec- 
lionemretinenteorumdem  Actorum.  uti  monetSche- 
lesiratiusquampariterexhibentlibrilectionarii  tam 
scripti,quamimpressianteBreviariumS.  Piiquinti. 
Certus  itaque  cum  reddaiur  his  documentis  ter- 
minus  mortalis  vitaeet  pontificatus  S.  Aiexandri  ad 
diem3  Maii  aerae  Christi  anno  1i7,  Nigro,  etApro- 
nianocoss.,  qui  primi  tribuuntur  Sixto  successori 
Aiexandri  ;  superest  ut  ejusdem  sedis  initium  sta- 
tuamus.  Indicato  tamenprius,  incatalogis  assignari 
S.  Alexandro  postremos  consules  Mlianum  et  Vete- 

C  rem(seu  verius  exprimendosexadnotatis  in  epistola 
consulari  card.  Norisii  Mlium  Lamiam,  et  Mlianum 
Vetemm)({\x'\  pertinent  ad  annum  Ghristi  i46,et  eos, 
quiannum  signabantH7,quoiIlemartyriam  subiit, 
attribuiSixtosuccessori.  Facile  assequimur  causam 
istiusattributionisex  methodo  Chronotaxeos  ponti- 
ficalis,  et  consularis  cum  paschali  tempore  his  in 
catalogis  colligandae,  quam  supra  exposuiinexordio 
notarum  chronologicarum  ad  sancium  Pelrum,  et 
circa  finem  not.  chronol.  ad  sanctum  Evaristum. 
Utroque  in  ioco  adnotavi,  annos  pontificaies  caput 
aerae  su;e  fixisseindiebus  paschalibus,  etcum  anno 
Romanocivili,  et  sacerdotalium  collegiorum  con- 
suetudini  accommodato,  exordium  in  Urbe  habuisse 
ex  nataliinPalilibus,  seu  dieSI  Aprilis.  Quare  con- 
sulesordinarii  qui  signabantprogressumiiiius  anni 
Juliani  ex  ea  die,  vel  ex  Paschali  tempore,  tribuun- 
tur  in  catalogis  pontifici  tunc  sedenti  :  et  consules 
proximesuperiorisanni  tribuunlur  postremi  deces- 
sori  ejusdem,  qui  ante  Paschale  tempus  diem  clau- 

D  sissetextremum.Gum  igitur  electio  Sixti  postmor- 
tem  Alexandro  papae  illatam  die  3Maii  vix  decem 
diebus  consequatur  Palilia,  et  anno  1 17,  quo  Pascha 
contigit  die  5  Aprilis  cadat  intra  tempus  Paschale  ; 
Gonsulesanni  i17Nigeret  Apronianus  tribuuntur 
initio  Sixti ;  et  praecedentes  consuies  i£iius  Lamia, 
etiElianus  Vetus  anni  116,  clauduntepocbam  pon- 
tificalem  sancti  Alexandri. 

Paulodifficiliorvideri  potestdeterminatio  exordii 
pontificatus  suscepti  ab  Alexandro.  Sed  per  regulas, 
chronologica  in  methodo  ante  constitutas,  ita  coi- 
lectum  iri  confido.  Alexandri  decessor  Evaristus 
martyrio  coronatus  est  die  26  Octobris  anno  108. 
Gallo  et  Bradua  consulibus,  ut  per  documenta  pro- 
ducta  in  Prolegomenis  fol.  lxxxix,  et  in  Notis  ad 
ejus  num.  pag.  76,  probarijam  vidimus.  Ex  ea  die 
ad  diein  martyrii,  seu  natalem  S.  Aiexandri  3Maii 
anni  117,  numerantur  anni  8,  menses  6,  dies  7.  Li- 
ber  Poniiflcalis,  et  cataLo^vi^  C^VWMwiXis»  s^bV^v»^^^ 


iibi 


ANASTASII    BIBLIOTHECARII 


im 


hanc  summamtribuil,ut  infraexpendamfComputata 
vacaiione  sedis.  Verum  cum  catalogi  universi,  ei 
lectiones  antiquae,  ac  pictura^  S.  Pauli  annos  Ale- 
xandri  numerent  decem  (pra'ter  unicum  catalogum 
Liberii,  qui  septem  assignat),  videtur  epocha  ista 
decem  annorum  repeti  debere  ex  ordinatione  Ale- 
xandri  ad  episcopatum  :  qucC  propterea  incidet  in 
autumnumannilOG.  Is  eratTrajanidecimus,  quando 
persecutio  terlia  vexare  coeperat  Chrisllanos,  ulex 
litterisPlinii  adTrajanumconstarejamdiximus.  Non 
deeral  itaque  causa,  cur  hvaristus,  exemplum  secu- 
tussuidecessoris  Anacieti,  vicariumepiscopum  sibi 
RomaBsubiegenlisinperseculione  Domitiani  elPiin- 
cipis  apostolorum  in  Nero  liana  consecianlis  Cle- 
mentem,  manus  et  ipse  imponeret  Alexandro,  utex 
presbylero  ordinaret  episcopumadjutorem  suum,  et 
vicarium  in  Urbe  :  cujus  ad  cathedram  et  successio- 
nem  Cleri  suffragiisdeindevocatus  diebus  proximis 
a  martyrio  Kvaristi,  novam  epocham  sedis  adeptae 
inchoavit,  rectesignatamincalalogoLiberiano  Palma 
ct  Tullo  consulibus  (Christi  109)  quando  primum 
Faschale  tempussui  pontificatus  ipsi  numcrabatur. 

Cur  autem  catalogus  Liberianus  signet  annos 
septem.  ac  menses  duos,  cxieris  omnibuscatalogis, 
et  codicibus  decennium  tribuentibus.  et  Pontificali 
nostro  ociennium  decernente,  ita  statuendum  cen- 
seo.  Picturye  basilicae  S.  Pauli,  cataiogi  veteres,  et 
Lectionarii  codices  universi  concordi  numero  refe- 
rebant  annos  x,  menses  vii,  et  dies  ii,  vel  iii.  Su- 
spioor  membranas  Bucherio  memorat.is(quae  unicae 
olim  spectaucsuntLeunclavioexhibentes  catalogiim 
LibtTii,  et  hodie  tantum  in  exempiis  praeservantur) 
eosdem  numeros  exhibuisse.  Sed  viiio  velustatis 
forlasse  detrit*  in  eo  versu.  Alexandri  epocham  in- 
dicante.  minus  evidentes  litteras  annorum  indices 
retinebant.  Quare  numerus  mensium  vii  in  locum 
annorum,  etnumerusdierum  iii  in  locum  mensium 
II  a  descriptore  transponebatur,  reservata  unilate 
postrema  perinde  ac  si  ea  sola  ad  dies  pertineret. 
Nulla  certe  facilior  est  occasio  promovendi  notas 
numerales  in  classem  pr  iximam  :  praeseriim  cum 
s;epe  contingat,  ut  in  catalogis  scriptor  exprimat 
solummodo  numerales  notas  x,  vii,  iii,  qubusini- 
lio  catalojji  indicationesapposita»  annos,  menses,  ac 
diesdistinguendos  significarent.  Vitiala  ijjiturprae 
vetustate  membrana,  ita  ut  evanesceret  liitera  x 
index  annorum  sequentes  sijilaj  vii,  quae  menses 
indicabant,  a  descriptore  inier  annales  numeros 
suntrelatae  *,  etconsequenles  uiiitales  iii,  quae  die- 
rumindices  esse  debuerant,  fuerunt  mensibus  aitri- 
butae  :  sive  etiam  divisie  (si  forle  postreaia  unitas  a 
duabus  praecedentibus,  paulodistantiorapparebat  ii 
i)  ut  duae  priores  pro  mensibus,  postrema  pro  die 
acciperetur.  Cum  igilur  scriptum  fuissel  Alexander 
X,  VII,  III,  in  membranis  autographis,  evane- 
scente  sigla  x,  a  descriptore  redditum  est  Alexander 
VII,  II,  I.  Verum  pictura  superstites  in  basilica 
S.  Pauli,  quae  notam  evidentem  denarii  oslendunt 
in  sede  annorum,et  ternarium  iii  manifestumexpri- 
muntin  dierumserie,  retinentibus  mensium  nume- 
rum  VII  inter  utramque  summam  codicibus  tribus 
Italicis  veiustissimis,  catalogo  Felicis  IV  et  com- 
pluribus  aliis  supra  reiatis  inter  Prolegomena, 
ostendunt  genuinam  lectionem  tribuere  Alexandro 
annos  x,  menses  vii,  dies  iii,  ex  quo  ad  ordinem 
episcopalem  promotus  fuit. 

Octennium  verosedis  Romanag  ab  Anastasiicodi- 
cibus  assignatumAlexandrocum  mensibusquinque, 
et  diebus  duobus  post  vacationem  sedisdierum  i9 
a  morte  Evarisli  expressam  in  hac  sectione,  recte 
pariatur  cum  epocha  utriusque  martyrii.  Si  enim 
Evaristus  pro  Christo  necatus  est  anno  108.  die26 
Oclobris  qua  colitur,  et  inde  vacatio  sedis  dierum 
19  perducta  fuit  ad  diem  14  Novembris  assignandam 
electioni  Alexandriin  Romanum  pontificem  ;  potuit 
istius  evOpoviajjLo;  perfici  Dominica  prima  Adventus  ; 
quaBeodem  anno  incidii  in  diem  3  Decembris.  Inde 


A  vero  ad  diem  3  Maii  anni  117,  martyrio  Aleiandri 
celeLrem.  fluunt  anni  viii,  menses  v,  et  dies  duo, 
si  computentur  extremi  hujusmetsummae. 

Quare  constat  ratio  utriusque  epocb;e  in  S.  Ale- 
xandro,  ordinationis  scilicetad  episcopatum,  et  eo- 
thronismi  ad  Romanam  sedem,  ex  fide,  testimonio 
et  concordiacodicum,  ac  monimentorum,  si  statua- 
tur  B.  Alexander  ordinatusepiscopus  coadjutorS. 
Evaristi  sub  initium  persecutionis  Trajani  anno 
Christi  107,  die  Dominica  29  Septembris  :  et  post 
obitum  Evaristi  martyrio  coronaii  die  26  Octobris 
anno  108  dicatur  electus  successor  die  14  Novem- 
bris,  et  in  pontificiasede  collocatu?  die  3  Decembris 
ejusdem  anni  108.  Nam  adieordinationis  sinume- 
rentur  anni  decem  solidi,  menses  septem,  ac  dies 
tres,  quotlegimus  in  picluris  basilicae  S.  Pauli  ;erit 
terminussummae  dies  !2  Maii  anni  117  aen£  Christi, 
et  dies  proxima  3  Maii  fuerit  dies  depositionis.  AI- 
teriiisautem  epochae  a  collocatione  in  ponlificiase- 

Q  de  Romana  die  3  Decembris  anni  108  (post  mortem 
decessoris,  et  suam  electionem),  quae  in  libro  Ana- 
stasii,  et  in  catalo^o  7  Colbertino  sinatur  annoram 
VIII,  mensium  v,  dierum  ii,  rationes  pariantur cum 
hoc  intervallo  temporis,  et  consulibus  assignatis 
hoc  in  libro  Pontificali,  quam  in  Catalogis,  et  libris 
Lectionem. 

EJUSDEM    NOT^    HISTORICiE. 

Linea  3.  —  Hic  passionem  Domini  miscuitinpre- 
catione  sacei'dotum  qmndo  missae  celebrantur.  Pne- 
cipuum  religionis  cullum,  nempe  sacrificium  respi- 
ciunt  prima  Romanorum  pontificum  decrela. 
Ministeriumsacerdotaleattendit  Petrus  inpromotio- 
ne  Lini  et  Cleti  ad  ordinem  episcopatus  (supra, 
num.  4).  Numerum  presbyterorum  viginti  qiiinque 
ex  praecepto  ejusdem  Cletus  instituit  (  num.  30). 
Diaconos  septem  episcopo  solemni  ritu  sacra  pcr- 
agenti,  et  verbum  Dei  administranti  apostolorum 
exemplo  aitribuit  Evaristus(  num.  6  ).  Gradibussa- 
P  cerdotii  ita  procuratis,locasacrificiis  apta,  et  syna- 
^'  \ibusfideliumdestinavitAnacletusinVaticano(num. 
5).  Evaristus  in  titulis(num.  6)  :  decessorum  vesli- 
giarelegens,  etapostolorum,  qui  publice  et per  dmoi 
panem  frangebant,  ut  fideles  persev**rantes  essent 
unanimiter  in  fractione  paniSy  et  dor.trina  apostolfh 
rum.  Ministris, et  locis  ita  constitutis et  enumeratis, 
precum  quoque  certarum  ratio  persummos  ponli- 
fices  ordinata  est  ad  sacrificium  adhibenda.  Domi- 
nicam  precationem  apostolos  jam  docuerat  sacerdos 
in  aeiernum  (.hristus  Dominus.  Ad  h;i?c  in  sui  memo- 
riam  ea  facienda  praeceperat,  qua»  ipsi  in  coena 
pricstitisset.  Paiilus  apostolus  eadeni  recensuit  in 
prima  ad  Corinthios  cap.  ii ;  Dominus  Jesus,  in  ye/a 
jiocte  tradebatur,  acctpit  panem,  etc,  qua  totidem 
fermeverbisrecensentur  in  canone,  non  aetatemodo 
nostra,  sed  etiam  Ambrosii,  lib.  iv  de  Sacramentis, 
uliadnotavit  card.  Bona  rerum  Litnrg.  lib.  n,c4p. 
13,  memorans,  in  vetustis  quoque  Liturgiis  Jacobi, 
etClementisnominedonatis,  eadera  reperiri.  Tcne- 
D  bant  ex  eodem  Aposlolo  (PhiUpp.  w)  oporiere  in 
omni  oratione,  el  obsecratione,  ut  cum  gratiarm 
actione  petitiones  nostrse  iunotescant  apud  Dewn 
QuaTe  prxceptis  salutaribus  moniti,  et  divinainstUu- 
tione  formati,  una  cum  petitionibus  orationis,  for- 
mulas  quoque gratiarum  actionis  in  hymnis,  acpne- 
faiione,  obsecrationum  pariter  perSanctum  sancto- 
rum,qui  ofi^ertur,  una  cum  memoria  eorum,  inquos 
idemsanctificaturomniumgratiam,etgioriamsuam 
contulerat,  complectebantur.  His  autem  omnibus 
miscenda  erat  Dominica  Passio  tumverbis,  acseii- 
teniiis  ex  Evangelio  petitis,  tum  crucis  signaculo, 
passionisscilicetcompendiariosignosaepiusadhibito 
pro  more  nascentis  Ecclesiae,  traditionem  hancde- 
rivantisiul  posteros  (Tertulliano  teste  in  lihroder.»- 
7'ona  militis,  ut  ad  omnem  ^^rogressum,  atquc  promo- 
tum,  aditum,  exitum,  vestitum,  calceatum,  ad  lavacrn, 
ad  mensas,  ad  iumina,  ad  cubilia,  ad  stdHia,  crucis 
Signaculo  frontemteramus).  Ethaecquidem  mefflorat 


4453 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ALEXANDER. 


4454 


Tertullianus  statim,  ac  meminit  calicis,  et  panis 
nostri,  cujus  aliquid  in  terram  decuti  auxie  patimur, 
Connexaeeniraerant  (Jisciplinae  quarum  traditio  aM- 
ctrix,  consuetudo  co^ifirmatnx,  et  fides  observatrix, 
Miscuii  Alexander  Dominicam  Passionem  precibus 
sacerdotum  in  missae  obiatione.  Utique  ad  omnem 
progressum.  atque  promotum  :  utique  ex  traditione, 
ex  consuetudine,  ex  fide  apostolorum,  et  apostoli- 
corumvirorum,  quos  incanonerecensemus.  Miscuit, 
ex  Evangeiio  Joannis,  edito  paucos  ante  annos  quam 
Alexander  poniificalum  iniret.  Inde  enlm  elevatio 
oculorum  (Joan  xvii,  4)  oratio  pro  praesentibus 
cum  ipso  in  veritate,  et  pro  universis  per  iilorura 
verbum  in  se  credituris.  Nemo  non  videt,  in  preci- 
bus  tam  ante,  quam  post  actionem  iia  raisceri  in 
canone  memoriain,  gesta,  ac  mysteria  Passionis  : 
quorura  plurima  cumTertuIiianiex  indicatione  te- 
neamus  consuetudine  ac  traditione  ita  firraatu  in 
fine  secundi  sieculi,  uiChristianae  fideicoaeva  fuisse 
jam  tum  intelligantur  ;  Aiexandri  cura,  acdecreto 
ex  lege  non  scripta  consuetudinis  in  scriptamcano- 
nis  transierunt.  Quare  in  sac.  coiic.  Tridentino  sess. 
XXII,  cap.  4,  merito  asseritur,  canonem  missae  con- 
stare  ex  ipsis  Dominl  verbis,  ex  apostolorum  tradi- 
tionibus,  ac  sanctorum  pontificum  institutioni- 
bus. 

Linea  4.  —  Martyrio  coronatur,  et  cum  eo  Even- 
tius  presbyter,  etc.  AclaS.  Alexandri,  et  sociorura 
martyrura  genuiua  ab  interpolatisdistinxit,  et  vin- 
dicavit  saepe  laudatus  priesul  a  Schelestratio  torao  I 
Arttiq.  Ecci  dissert.  ii  cap.  30,  quorura  summa  ca- 
pita  hic  delibanda  mirifice  iilustranttum  ipsius  vi- 
tam,  tura  historiara  Christi.inae  fidei,  accessioiie 
nobiliura  virorura,  ac  ferainarum,  in  Urbe  plurimum 
amplificatae.  Antiquitatera  Actorura  commendant 
Martyrologia  Bedae,  et  Ralsani,  et  Adonis,  quorura 
priraura  saeculo  octavo,  alterum  nonoab  iisdera  inu- 
tuantur  quidquid  releruntde  Alexandri  papae  raar- 
tyrio,  et  sociis  in  agone  presbyteris,  Eventio,  ac 
Theodulo.  Coraraendat  discipiina  arcani,  in  iis  ob- 
servata.  Coramendat  consensus  cumchronologii,et 
Historia  Caesarea,  ac  tertiae  persecutionis  sub  Tra- 
jano,  dum  memorant  Acta  missum  a  Trajano,  Se 
leucise  agente  (quando  expeditionem  susceperat  in 
Parthosante  consulatumPedonis,  incidentem  in  an- 
num  Christi  415)  judicem  Aureiianum,  qui  tum  Her- 
meti  praetecto  Urbis,  et  sorori  ejus  Theodorae,  tura 
Alexandro  pontifici  Roraano,  et  Eventio,  ac  Theo- 
duio  presbyteris,  tuin  Qi^irino  tribuno,  atqueejus 
filiae  Baibinae  martyrura  intulit,  etcompluribus  vi- 
ris  ab  Aleiandro  papa  in  carcere  baptizatis  :  quos 
naviculae  fatiscenti  impositos  altius  in  raare  prove- 
closdemergi  jussit.  Istorum  martyrum  corpora,  coe- 
meteria,  tituli,  et  in  eis  inscriptiones  pervetustae 
adbncsuperstiteshistoriam  tuentur.  Hermetis  prae- 
fectiUrbis,coemeterium  viaSalariaad  secunduraab 
Urbe  lapidera,  cura  aedicula  subterranea,  spectatur. 
Legisapud  Aringhiura  lib.  iv,  cap.  37,  n.  37.1nscri- 
piiones  vetnstas,  reliquiarura  indices  Herraetis  prae- 
fecti  Urbis,  servat  titulus  S.  Pudentianae  in  lapide 
iociso  sub  Gregorio  Septimo :  Balbinae,  ac  Theodorae 
nomina  refertantiquior  epigraphe  superstesinpavi- 
raentopresbyterlidiaconiceS.Mariae  inDomnica,no- 
no  clrciter  saeculo  insculpta  :  quoetiam  loco  aetate 
nostra  beatae  Balbinae  ossa  complura  reperta  sunt 
cum  plumbea  lamina  inscripta  :  Corpus  S.  BALBiNiE 
yiRG.  inclusa  marmoreo  loculamento  subara  maxi- 
ma  constituto,  et  quidem  in  publicis  tabulisactu  re- 
lato.  cum  demandante  sanctissimo  Patre  Ciemente 
XI  praefecti  sacris  reliquiis  recognoscendis  et  cu- 
randis  viri  clarissimi  Alexander  canonicus  Bona- 
ventura  paulo  post  creatus  episcopus  Nazlanzenus, 
et  Marcus  abb.  Boldelti  nunc  S.  Maria;  Transtibe- 
rim  canonicus,  eo  convenerunt,  uti  latiusexplicui 
in  opusculo  ea  de  re  contexto.  Corpus  B.  Quirini 
iribuni,  Balbina*.  Patris,  Roma  transmissumaLeone 
iX  Gepie  abbatissae  clrca  annum  4050  publicis  ex 


A  documentis  docent  Bollandiani  socii  ad  diem  30 
Martii  fol.  813.  Corpus  denique  S.  Alexandri  papae 
cam  sociis  raartyrii  presbyteris  Evenlioac  Theoduio 
translatum  ex  ipsius  catmeterio  via  Nomentana  mil- 
liario  vn,  in  Urbem,  ac  titulum  S.  Sabinae  sub  Eu- 
genio.  II  vetus  inscriptio  ejusdera  corf)oris  custodi 
capsulae  insculptacoraprobat,  docenteAringhio  lib. 
III,  cap.  m.  Cum  igitur  constet,  inter  antiquissima 
coemeteria  martyrura  agri  suburbani  re/erri  ea,  quae 
nubilitarunt  Alexander,  ac  socii  ejusdera  in  Actis 
memorati,  suiscorporibuseo  illatissecundosaeculo, 
inde  vero  translatis  saecuio  ix,  x,  et  xi  rairum  prap- 
sidium  Ecclesiae  ab  iis  mutuatum,  ipsorum  Acta,  et 
Ecciesiae  Romanae  historia  in  Actis  hujusmodi  prae- 
servat.  Nequeenira  tanluramodoevincilur.  nol)ilita- 
tis  Komanae  partem  non  exiguam  sub  eo  pontifice 
nd  fidem  fuisse  conversam,  quae  scilicetpostconsu- 
larem  virum  Clemeiitem  jara  inter  aluranos  nuraera- 
bat  in  llerraete  praefectura.  cum  sorore,  in  Quirino 

3  tribunum  cum  filia.  Sed  etiam  intelligitur,  qui  fa- 
ctum  sit,  ut  catenae,  quae  Principem  aposlolorum 
pro  Christo  arctaverant,  et  in  Aclis  leguntur  a  filia 
tribuni  Balbina  doiiatae  sorori  praefeoti  Theodorae, 
ita  asservatae  sint  a  Christianis,  ut  tribus  ab  illa  sae- 
culis  quando  Eudoxia^  titulus  erigebatur  novum  ab 
hiscognomentum  receperit.  Nihil  dissimile  praesta- 
retposita  pra;  foribus  «liaconiae  S.  Mariae  in  Domni- 
ca,  marmorea  figura  naviculje,  et  ad  exemplum  ve- 
teris  ibi  renovala  sub  Leone  X,  si  referretur  hoc 
signum  :id  instrumentum  martyrii  tot  fortiuin  Chri- 
stianorum,  quibuscum  nobilis  virgoBalbina  perge- 
bat,  dum  ad  mare  submergendi  deducerentur.  a  Eo- 
detn  tempore  (Acta  referunt  de  Aureliano  judice) 
jussit  omnes  Christianos,  qui  erant  in  oarcere  ba- 
ptizati  (ab  Alexandro  papa),  duci  ad  mare,  et  in  na- 
viculam  vetuslam  imponi,  et  in  altura  deduci,  et 
illico  omnibusraanuad  manumligatis.saxisincoUo 
suspensis,  ita  ipsam  naviculam  vetustam,  quassa- 

(^  lam,  et  perforatam  mergl  in  profundum  :  cuin  qui- 
bus  et  virgo  Christi  (Balbina)  perrexit  glorificans 
Deum,  »  elc.  Haec  fusius  prosequebar  in  memorato 
opuscuio  de  reliquiis  S.  Balbinae.  Attingendatamen 
obiter  hic  fuerunt,  ut  ostenderem,  Bibliothecarii 
historiam,  in  Vita  Alexandri  rauniri  docuraentis 
aequalibus  aetati  ejusdera  pontifii  is,  aut  proximae.et 
per  consecuta  sa*cula  asservatis,  ac  lectis  intra  sacra 
coemeteria,  ac  titulos  Romanos,  ubi  deposita,  et  cu- 
stodita  quiescebantcorpora  SS.  Aiexandri,  Quirini, 
Hermetis,  Balbinae,  et  Theodorae,  et  annuis  .«acris 
Deo  super  ilia  obiatis  publica  fidelium  veneratione 
eorumdem  memoriae  recolebantur. 

Non  negatSchelestratius,  in  exemplaria  nonnulla 
Actorum  S.  Aiexandri  sequiori  aetate  descripta  ir- 
repsisse  aliquot  menda  ;  imo  admonuitessedistin- 
guenda  interpoiata  a  genuinis  (diss.  ii,  cap.  3,  n,  4). 
Indicat  cura  Baronio.  ex  Aureiiano  judicesub  irape- 
rio  Trajani  ab  araanuensibus  mendose  redditum 

P^  Aurelianum  imperatorem.  Kortasse  etiaraexComite 

^  Trajani  in  Parthica  expeditione  perperam  procusus 
fst  comes  utriusque  militiae.  Titulum  enim  hunc  se- 
rius  auditura,  quam  fuerant  Trajani  tempora,  non 
negarira.  Comites  tamen  expeditionum  Komainis  pnn- 
cipibus  adfuisse,  eoque  noraine  honestatos  legi  in 
publicis  inscriptionibus  annis  plusquam  sexagenis 
ante  imperiura  Trajani,  probat  celebre  monumen- 
tum  Ti.Plautii  Siivani,  in  agroTiburtinoad  pontem 
Lucanum  adhuc  superstes,  ita  incisum,  et  in  Grut- 
teri  Thesauro  excusum  pag.  453. 

TI.    PLAVTIO.    M.    F.  ..  AN.  (SILVANO  AELIAN.).   etC. 
PR.  VHB.  LEGAT.  ET  rX)MIT  I.  CLAVDl  I. 
CAESARIS.  IN.  BRITANNIA.   CONSUL  I. 
PROCOS  ASIAE.  LEGAT.  PROPUAET.  MOESIAE. 

Hunc  igitur  comitem  Claudii  imperatoris  in  expe- 
ditione  Britannica  per  varios  dignitatum  gradus  ad 
praefecturam  Urbis  promotum,et  Ie%ata^  V^^&lv^v^- 


4455 


ANASTASII    BIBLIOTIIECARII 


4456 


niam  subinde  missum,  et  ad  praeferAuram  Urhis  re- 
missum. 

SENATVS.  IN.  PRAEFECTURA:  TRIVMPHALfBVS. 
ORNAMENTIS.   HONORAVIT.  AVCTORE.  »MP. 
CAESARE.  AVGVSTO  VESPASIANO,  etC. 
IIVNC.  IN.  EADEM.  PRAEFECTVRA.  VRBIS  IMP.  CAESAR. 
AVG.  VESPASIANVS.  ITERVM.  COS.  FECIT. 

Haec  autem  atligisse  non  piget,  ut  inteiligamiis 
primo,  Schelestratium  hsc  jure  praeservasse  a  se- 
veriore  censura  Pearsonii,  contra  fidem  gestorum 
Alexandri  exercita  pag.  227  operis  posthumi,  de 
serie  et  successione  pont.  Rom.  occajiione  comita- 
tus  utriusque  militiae  Aureliano  attributi,  et  prse- 
fecturae  Urbis  Hermeti  assignatae ;  si  Acta  genuina 
ab  interpolatis  secernantur.  Displicet  etiam  Blon- 
dello  aetas  immatura,  tam  Eventio  presbytcro,  qiiam 
Alexandro  pontifici  in  Actisefficta,  iion  tam  mendo- 
sis,  inquil,  quan  jneridadbus  :  quo  etiam  nomine 
culpantur  a  Blondelio  in  delegatione  Aureliani  ad 
internecionem  Chnstianorum  omnium  :  quasi  non 
exstarent  apud  Plinium  Trajani  littera»,  acrescripla 
mitiora  ad  relaiionem  Tiberiani.  Verum  de  aetale 
initiandorum  ad  presbyterium,  vel  ad  pontificalum 
^aevo  illoapostolicorumvirorum,  aegre  pronuntiave- 
ritquisquis  meminerit,adolescentemvocariSiulum 
in  Actisapostolorum  (xii,  o7)dum  lapidaretur  Ste- 
phanus :  quem  tamen  adolescentem  ex  pcrsecutore 
redditum  apostolum  decennio  post«*>um  Barnaba  or- 
dinatum  impositionemanuuminsuisannalibusPau- 
linis  re<*ognoscit  in  eodem  posthumo  libro  Pearso- 
nius  ex  cap.  Act.  xiii.  Adolescentiam  Timothei, 
episcopi  ab  se  ordinati  exprimit  Paulus  in  prima 
ad  eumdem  Epistoia  cap.  iv,  vers.  42,  cum  aureo 
illo  saeculo  nascentis  Gcclesiae  ietas  senectutis  esset 
vita  immaculata  :etnondumdisciplinae  necessitasse 
oblulisset,  quae  consecutis  temporibus  reservaba- 
tur,de  provecliori  aetatein  sacerdotibusrequirenda  ; 
imo  dum  Alexander  eligerelur  pontifex,  in  ferventis 
olei  dolium  immissusRomx  pauloantefuerat  apo- 
stolus  ille  Joannes  quem  pene  puerum  electum  fuisse 
a  Domino  Hieronymus  affirmavit  lib.  i  contra  Jovi- 
nianum.  Yerum  ea  de  re  legendus  Baroniusad  an- 
num  Christi  404,  n.  8  et  9.  DeSOautemietatisanno 
in  Actis  Alexandri  signato,  ejusque  numeri  corre- 
ctione  videndus  Schelestratius  diss.  ii.  cap.  3, 
n.  42. 

Quod  vero  attinet  ad  moderationem  Trajani  in 
Christianorum  sanguine  parcius  fundendo,  nemo 
negaverii  plurimum  interesse  inter  efferalas  perse- 
culiones  Neronis  et  Domitiani,  ac  mitiorem  Tra- 
jani.  Sed  nemo  non  agnoscet  ex  ipsis  Trajani  re- 
sponsis  ad  Plinii  epistolas,  tertiam  Ecclesi»)  perse- 
cutionem  iia  sub  eo  principe  exercitam,  ut  ii  qui 
nostrae  religionis  titulo  deferrentur,  arguendi,  et 
puniendi  extremo  supplicio  forent.  Quare  cum  Acta 
producantur  omnium  Christianorum  ca?dcm  jubentia : 
vel  de  omnibus  qui  deferrentur  el  arguerentur,  ea 
caedes  et  sententia  intelligenda  est  ;  vel  omnium 
dictio  abundut  in  actis  interpolatis. 

Linea  5.  —  Hic  constitiiit  aquam  aspersionis  cum 
sale  benedici  in  habita<'ulis  hominum,  Gardinales 
Baronius  et  Bona,  ille  ad  annum  christi  432,  ex 
num.  3ad  5,  hic  rerum  Liturg.  lib.i,  cap.  20,  n.  5. 
probanl  ex  SS.  Patribus,  ab  apostolica  institutione 
ad  nos  derivasse  ritum  aequae  benedicenda^  non  ad 
baptismum  tantummodo  ministrandum,  sed  ad 
quemcunque  usum  purgandi  per  invocationem  di- 
vini  nominis,  et  per  sacerdoialem  benedictionem, 
ac  preces  sanctificandi  aquae  elementum.  Quare 
Alexandri  decreto  vetustam  consuetudinem  stabili- 
tam  docent.  Cur  autem  salis  admistio,  benediclioni 
sit  copulanda,  et  cur  in  habitaculis  hominum  collo- 
canda  haic  aqua  aspersionis,  non  ita  difficuller 
assequimur  ;  si  ritum  ablutionum  atiendimus  veteri 
lege  a  Domino  constitutum,  et  ab  apostolis  in  novo 
fcedere  non  rejectum,  sed  providenter  aptatum  im- 


A  plemento  Scripturarum,  et  figurarum,  quae  praemit- 
tebnntur  fidei  Christianae. 

Ita  enim  illi  temperarunt  disciplinam,  utperfru- 
gaiem  aspersionis  usum  excitarentanimum  ad  pur- 
gandos  dedicatione  Christiana  mentis  afifectas,  et 
ionge  arcerent  superstitiosam,  et  quotidianam  to- 
tius  corporis  ablutionem.  ab  hemerobaptistis  exco- 
gitatam,  uti  providenter  admonuerat  Tertallianus, 
ejusque  interpres  de  la  Barre  in  lib.  de  Oratione 
cap.  42.  Baronius  an  ann.  57,  n.  406  et  seqq.  osten- 
dit,  in  more  positum  apud  Hebraeos,  ut  non  solnm 
pontifex,  et  sacerdotes  ante  ingressum  sanctuarii 
manus  ac  pedes  lavarent  in  labro  aeneo,  de  qno 
Exodi  cap.  30,  verum  etiam  Judaei  omnes  nonnisi 
manibus  lotisadorarent,  Aristaea  id  affirmante.  Inde 
autem  putat  descendisse  ad  Christianosaetatis  apo- 
stolicse,  et  ad  consequentes  eam  consuetudinem : 
n  Fluxisse,  inquit,  haec  consuetudo  videtureJudaeo- 
rum  ritibus.  Nam  non  tantum  (ut  dictum  est)  ipso- 

3  rum  sacerdotes,  sed  et  caeteros  Judaeorum  nonnisi 
manibus  lotis  adorare  consuevisse  tradit  Aristaeas 
de  Septuaginta  duobus  Interpretibus  h£cscribens: 
Rrg^;  consnlutato.  ad  consueta  loca  divertunt ;  atqiu 
(ut  mos  est  Judaeis  omnibus)  manibus  prius  in  mari 
lotis  Deopreces  effundunt.  Et  paulo  \iOSl  i  Interrogam 
equi.dem  et  illud  quoque,  cujus  gratia  cum  vota  face- 
rent,  manus  prius  lavarent  ?  Quxrenti  talia,  demon- 
strarunt:  illud  testimonlum  esse,  ne  quid  perperam 
agant,  scd  pie  sancteque  perficiant,  quandoquidm 
univcrsa  opera  manibus  exercentur :  recte  singala  ad 
veritotem  et  justitiam  referentcs,  »  Subdit  vero  ad 
num.  406  Baronius  :  <r  Sed  quod  ad  Christianos  per- 
tinet.  consuevisse  eos  ante  precationem  manas 
abluere,  secundumquod  monet  Apostolusf/  Tim.  iij : 
Volo  viros  orare  in  omni  loco,  levantcs  puras  manus, 
non  tuntum,  quae  diximus  docent,  sed  et  antiqua 
ecclesiasticorum  scriptorum  testimonia  confirmant. 
Nam  eiapudClementem  legiturfCo/isr.  Ap.  lib.  viii, 

p  cap.58),  ut  Christianuslotus  oret :  sed  et  Tertullia- 

^  nus  hocipsum  demonslrat,  dum  ait  [de  Orat.  c.4l]). 
Caeterum  quie  ratio  est,  manibus  quidem  ablutis, 
spiritu  vero  sordente,  orationem  obire.  »  His  addit 
complura  ineamdem  sententiamexS.  JoanneCbry- 
sost.  aliisque  Patribus.  Meminit  quoque  ad  annum 
401.  num.  6  saepc  a  se  probatum  fuisse,  tum  Domi- 
num.  tum  etiam  apostolos  multa  esse  mutuatosex 
legali  instituto. 

Mihi  placet  in  TertuIIiani  testimonio  paulisperpro- 
cedere:  in  quo  videtur  origo.  et  causa  apostolics 
consuetudinis,  etdecreti  per  Alexandrum  firmati,ut 
admisto  sale  benedictio  aquae  perficeretur,  et  fide- 
lium  in  habitaculis  custodiretur.  Sequitur  itaqoe 
Tertullianus  percontari,  et  reddere  causam  ablutio- 
nis  manuum  anteorationem.  «  Id  cum  scrupulose 
perconUrer  (inquit)  et  rationem  requirerem,  com- 
peri  commemorationem  esse  in  Domini  dedicatio- 
nem.  »  Et  paulo  post  subdit :  a  Nos  vero  (Chrislia- 
ni)  non  attollimus  tantum,  sed  etiam  expandimns 

D  (manu.^)  et  Dominica  passione  modulantes,  et  oran- 
tes  confitemur  Christo.  »  Ex  quibus  verbis  apparet, 
a  presbytero  secundi  ac  tertli  s'.eculi  causam  per- 
quisitam,acredditamfuissetumablutionismanuuin, 
tum  expansionis  apud  Christianos  pridem  recepUe 
in  precibus  ad  Deum  fundendis.  Commemoratio  est 
indedicntionem  Domini,  ejusdem  passionis  signifi- 
catione,  ac  fide  peracta.  IIujus  rei  gratia  cum  orare 
nos  veiitAposloIus,  in  omni  ioco  levantes  puras  ma- 
nus,  utique  in  dedicationem  Domini  hostiam  laudis 
oblaturis,  praestoesse  conveniebatritum  aDeo  insti- 
tutum  in  veteri  foedere  abluendi  manus  offerentium, 
sed  aliius  provectum  invocatione  divini  nominis  per 
Yerbum  Deum  nobis  revelati,  et  passionis  ejusdcm 
fide,acmerito  s:inctiQcatum  in  ea  aqua  aspersionis; 
qua^  non  cinere  vitulae  commisto,  ut  in  legalibus  sa- 
crificiisademundationemcarnisdivinojussuparatis, 
sed  Christi  Domini  cruce,  et  singuine,  ad  spiritum 
purgandum  profuso,  nos  docent  sperare,  ac  petere. 


H57 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ALEXANDER. 


4158 


Cum  aulem  nulla  oblatio  rite  Deo  fieret  nisi  adjeclo  A 
saie,  quod  praeceperat  Dominus  Levilici  ii,  vers.  13: 
Quidquidobtulcns  sacnficii,  sale  condies  ;  nec  auferes 
sal  f<ed^ris  Dei  tui  dc  sacHficio  tuo :  in  omni  obhitione 
tua  auferes  sal,    apostoli,  et  pontiOces,  ut  insinua- 
rent  Christianis  oraturis,  sive  in  ecclesia,  sive  do- 
rai,  precum  suarum  ubique  offerendarum  dedica- 
tionem  a  Dominica  passione  vim  percipere,  quae 
universas  eminenter  conlinet,  ac  superat  oblalio- 
nes,  sal  admiscere  congruum  duxerunt  in  aquadis- 
solvendum,  qu*  invocationedivini  nominis,  acpro- 
ductosuper  eam  sijjnaculo  crucis  Gliristi  exprimeret 
veteres  oblationes  in  novo  foedere  dissolutas:  etal- 
tius  provectam  ad  spiritum  expiandum  novam  hanc 
aspersionemsanguinis,etaquie,  e  Ghristi  laterepro- 
fluentis  :  multoque  praeclarius  conscienlias  nostras 
)nde  mundatum  iri,  ut  ait  Apostolus ;  quam  Aaron 
et  Levitaj  leg:alium  victimarum  sanguine,  ac  cinere 
aqua  perniisto  mundarentur.  liuc  vero  pertinct  ad- 
notatio  adm.  R.  P.  Galmet  ad  caput  Levitici  octa-  g 
vum  vers.   13:  In  omni  oblatione  tua  offercs  sal,  et 
ad  NumeroruVn  cap.  viii.  v.  7,  et  ad  cap.  xix,  vers. 
47,ubi  ritus  aquaeiustrationispraecipitur.lbiexPhi- 
lonis  iib.  iii,  de  vita  Mosis  (cui  addi  potest  aliud 
ejusdemPhilonisopusculumdeVictimasofferentibus) 
nonnuila  protulitadsignificationemejusmodi  rituum 
pertinentia  apud  Hebraeos:  et  plura  indicata  ex  Au- 
gustino.  ac  Theodoreti  quanstionibus  in  Numeros, 
quae  in  figura aspersionum  legalium,  Ghristi  mortem 
prsenuntiante,  purgationisnostraeauctorem,  acfon- 
lem  ut  contempiaremur  nos  admonent:  hoc  ipsum 
curante  Ecclesia  in  benedictioneaquae,  ac  salis,.  qua 
ut  conspergeremur  instituit.  Quemadmodum  igitur 
ex  Tertulliani  testimonio  patet,  ritum  expansionis 
manuum  interorandum,  apud  Ghristianos  abaetate 
apostolicaprofectum,  significare  passionemDomini- 
cam,  quam  confitemur,  et  ex  qua  vim  impetrandi 
precibus  a  Deo  tribui  speramus  per  Dominum  no- 
strum  Jesum  Ghristum,  cujus  invocatione  preces  C 
concludimus:  itaenim  initiumorandi  facimusafide 
passionis  Ghristi,  ea  nos  aqua  aspergentes,  in  cujus 
ritu  appareat,  fateri  nos,  et  credere,  omnem  oblatio  - 
nem  veterem    longe   superari  a   commemoratione 
Dominicae  dedicationis,  seu  Passionis  et  sacrificii, 
quod  cruce  producta,  et  sacerdotum  precibus  super 
aquam  fusis  Ecciesia  riterecolendum  accepitexaetate 
apostolica,  ejusque  indicium  perenne  asservari  tum 
in  publicis  (^hristianorum  conventibus,  tum  in  pri- 
vaiis    domibus :   uti   Aiexander    papa    mandavit, 
auctoritatem   secutus  hujus  instituti  ad  superiora 
tempora  referendi.   quemadmodum  ex  Tertulliano 
colIigitur.aliisquescriptoribusaBtronio  productis. 
iEquum  vero  fuit,  ut  Aiexandri  aetate  hujusmodi 
decretumstabiliussanciretur.Gumenimilliusproxi- 
mus  decessor  Evaristus  titulos  Romanis  presbyteris 
divisisset,  quiconventuserant  fidelium  ad  synaxes, 
etprecespubiicas;curandumfuit,utritusinchoandae 
orationis  a  majoribus  tradilus  in  titulis  diligentius  ^^ 
observaretur.  Crescente  autem  fidelium  numero  per  *^ 
accessionem  Homanae  nobilitatis  ad  Ghristum  sub 
Alexandro  pontifice,  nova  in  dies  oratoria  funda- 
bantur.  et  coemeteria  aperiebantur,  ubi  fierentcoT- 
lectae.  Neque  his  deesse  debuit  eadem  tessera  pur- 
galionis  ante  orationem.  Quo  enim  accuratius  abs- 
tergerentur  maculae  pra^cedentes  a  fidelium  animis 
ad  orandum  se  comparantibus,  exciianda  fuit  fides, 
spes,  charitas,  in  hac  aspersione,  quam  Tertullianus 
appellat  memoriam  dedicationis  Christi.  Et  quo  cave- 
retur  efficacius,  ne  alias  imposterum  conlraherent 
labes,  quae  preces  vitiarent ;  invocandum  fuit  contra 
malignosspiritus,  felicitati  nostrae  invidentes,  etin- 
sidias  parantes,  nostri  Hedemptoris  praesidium,  sa- 
cerdotis  voce  jussuque  rite  piiceunte  in  aquai  hujus 
dedicatione,  ac  exorcismis,  ad  impetus  rebellium 
Deospirituum  virtuleGhristi  frangendos,  etcoercen- 
dos.  Haec  omniacumsalis  explicet  antiquissimus  ri- 
tus,  et  usus  aquae  benedicendae,  et  asservandae,  tum 


ad  baptismum  in  fonte,  tum  ad  aspersionem  in 
atriis  ecclesiarum,  a  prima  aetate  illarum  fundatio- 
nis,  qua^  originem  ostenditGhristianaereligionisex- 
ordio  supparem  ;  nonest  cur  diutius  immoremur  in 
Alexandridecreto,  aut  opportunitate  ejusdem  com- 
probanda;  eo  potissimumtempore,quotituIorumdi- 
visio  pera^ebatur,et  Ghristianarumaedium  frequen- 
tia  quotidianis  augmentis  majorem  orandi  copiam 
praebebat  sive  in  conventu  universi  coetus  fidelium, 
sive  in  privatis  recessibus  singulorum. 

Linea  8.  —  0*^^  etiam  septdtus  est  via  Nomentana 
ubi  decollatus  est^  ab  urbe  Roma  non  longe  milUario 
vii.  Gcemeterium  ibi  a  fidelibus  constructum:  ex 
quo  etiam  aetate  nostra  extracta  fuisse  aliquotcor- 

fiora  sanctorum  martyrum  memorat  V.  G.  Boldettus 
ib.  11,  cap.  18,  pag.  569,  Observationum  ad  Goeme- 
teria. 

CIAGONII 

Linea  3.  —  Jlic  passionem  Domini  miscuit  in  pre-^ 
cationem  sacerdotum,  quando  missx  cclebrantur. 
S.  Alexander  inmemoriam  passionisChristi,  primus 
in  sacrificio  missae  addidit,  0"*  pridie  quam  pate^ 
retur,  usque  ad  verba:  Hoc  est  corpus  meum. 

Linea  5.  —  Hic  constituit,  aquam  aspersionis  cum 
sale  benediciin  habitaculis  hominum;  ad  horum  sci- 
licet  purlficationem,  ddemonesque  fugandos. 

PAGII. 

Linea  3.  —  Hic  passicnem  Doniini  miscuit  in 
precatione  sacerdotum,  qwmdo  missw  celebrantur. 
Ad  quae  verba  Petrus  Urbevetanus  in  Scholiis  in- 
edilis  notat,  ibividelicct  tam  beat ae  passionis.  A\ii 
etiam  passim  scribunt  hanc  orationem,  Unde  et 
memores,  Domine,  quae  post  consecrationem  a  sacer- 
dote  dicitur,  ab  Alexandro  institutam.  Sed  si  pre- 
cisede  memoria  passionis  sermo  sit,  sive  istis.  sive 
aliis  verbis  fiat,  ea  certe  non  fuit,  inquit  cardinalis 
Bona  lib.  ii  rer.  Liturgic.  cap.  13,  n.  3,  ab  hoc 
sancto  pontificeinstituta,  utprxclare  observat  Baro- 
nius  anno  132,  num.  3,  habemusenim  hac  de  rc 
expressum  in  Evangeliis  praeccptum  Domini,  et 
Paulus  in  iadGorinth.  cap  11,  luculentum  ejusdem 
rei  testimonium  praebet  dicens:  Quotiescunque  man- 
ducabitis  panem  hunc,  et  calicem  bibetis,  mortem 
Domini  annuntiabiti^,  donec  veniat.  Idem  libri  Pon- 
tificalis  auctor  ait,  Alexandrum  decrevisse  ut  aqua 
benedicta  in  habitaculis  hominum  asservaretur : 
quem  usum  aquae  benedictae  ab  apostolis  traditione 
emanatum,  et  Alexandri  decreto  stabilitum  probai 
Baronius  loco  citato.  Saccdos  ad  consecrationem 
accedens  pnemiitit  hanc  orationem :  Quem  oblatio- 
nem,  elc.  Tum  ait  sacerdos  :  Qui  pridie  quam  pate- 
retur,  accepit  panem,  etc.  Quam  clausulam,  qui  pri- 
die^  etc.  idem  auctor  libri  Pontificalis,  Valfridus, 
et  alii,  ab  Alexandro  additam  opinati  sunt.  Sed  re- 
ctius  sentit  Aicuinus  etiam  apostolis  in  usu  fuisse, 
de  quo,  sicuti  et  de  consecratione,  ejusque  forma 
et  ritu,  lege  Bonam  loco  laudato ;  qui  et  cap.  9,  n. 
3,  observat,  aquam  in  caiice  vino  misceri  exGhristi 
institutione,  non  vero,  ut  quidam  perperam  scri- 
bunt,  ex  decreto  Alexandri  :  qui  ideo  dicitur  hujus 
mistionisauctor,  quia  adversus  haereticorum  erro- 
res,  quod  ex  Domini,  et  apostolorum  traditione  ac- 
ceperat,  scripto  firmavit.  Prolixam  de  hoc  argu- 
mento  scripsit  epistolamS.  Cyprianus  adGaecilium 
ordine  63,  quam  laudat  S.  Augustinus  lib.  iv  de 
Doctr.  Christ.,  cap.  21. 

Linea  4  —  Martyrio  coronatur.  Tertiam  Ecclesiae 
persecutionem  ab  anno  Christi  centesimo  septimo, 
Trajani  imperatoris  decimo  orditur  Eusebius  in 
chronico.  quia  scilicet  eo  anno  plurimum  aucta, 
usque  ad  Trajani  obitum  est  continuata.  Anno  111, 
cum  Plinius  Secundus  Bithynia^  proconsul  habita 
quaestione  de  Ghristianis,  eos  falsis  criminibus  accu- 
sari  deprehendisset,  ad  Trajanumscripsitepistolam 
xcvii,  libri  x.  retulitque  eos  nullius  impietatis,  aut 
violationis  legum  esse  reos :  se  sc^Vm.  ^\C\\S!a.^x«^- 


m9 


ANASTASII   BIBLIOTHECARII 


4460 


tisse,  quod  primo  diluculo  asomno  excitati,  Christo  A  I^natius  episcopus   Antiochenus  ex  eodem  Eusehil 


tanquam  Deo  hymnos  canerent :  cxterum  adulteria, 
homicidia.  el  reliqua  hiijusmodicrimina  illosetiam 
aversari,  cunctaque  ex  pncscriplo  lejjum  ajjere  Re- 
scripsit  Trajanus  iii  h;ec  verl)a  :  Conquirmdi  non 
sunt :  8i  dcfirantur  rt  arguantur,  puninidi  stunt.  In 
illa  persecutione  Simeon  Cleophx  filius  llierosoiy- 
morum  episcopus  annos  natus  1  iO  cruci  affixusest, 
cujus  martyrium  ex  Ilep:esippo  describit  Eusehius 
lib.  Hi.  cap.  32.  Martyrium  pariter  subiit  sanctus 


librocap.  IWk  uterque  anno  416,  ut  legere  estcri- 
ticae  Baronianx  anno  107.  Haec  perseculio  duravit 
usque  ad  annum  Adriani  imperatoris  decimum, 
Christi  426,  qui  ejus  irstum  miti{^vit,  suorum  de- 
cennalium  occasione,  dequo  legendus  Eusebius  lib. 
IV,  cap.  8,  ubi  isla  refert  ex  S.  Justino  in  Apologii 
ad  imj^eratores,  et  cap.  9  Adriani  epistolam  exhibet, 
ne  quis  Christianorum  indicta  causa  puniatur.  Le- 
genda  itidem  Baronii  critica. 


\ni.   SANCTUS    SIXTLS 


ANNO   CHRISTI     132  ADRIANI   IIIP.     13. 


8  SixtuSy  natiorte  Romanus,  ex  patre  Pastore,  de  regione  Via  lata^  sedit  annas 
d^cem^  nie)ises  tres^  dies  viginti  unum  * .  Fiiit  autem  tem-jwrifms  Adriani  ^  nsqu-e  ad 
Verum  et  Aniiiciihim  ^.  Martyrio  coronatur,  Ilic  constituit  ut  ^ninisteria  ^sa- 
crata  noji  tangerentur  7iisi  a  ministris «  .  Ilic  cojistituit  ut  quicunque  episcopo- 
5  rum  eTOocatus  fuisset  ad  sedem  apostolicam  ^ ,  et  rediens  ad  parochiam-  siiam,  m% 
susciperetur  nisi  cum  litteris  patriarch»  saliitatioiiis  plebi  ?  quae  est  formata.  Hic 
fecit  ordinationes  tres  per  mensem  Decembris  :  preshyteros  und-ecimy  diaconos  qua- 
tuor  ^  ,  episcopos  per  diversa  loca  numero  quatuor.  Qui  etiain  sepultus  est  juxta  cor- 
pus  beati  Petri  in  Vaticaymm  iii  Nonas  Aprilis  •  ,  et  cessavit  episcopatus  dies  duos. 

CATALOGDS  SDB  LIBERIO. 

Si.\tus  annis  decem,  mensibus  tribus,  diebus  vigrinti  uno.  Fuit  temporibus  Adriani  a  con- 
sulatu  Nigri  et  Aproniani  usque  Vero  III  et  Ambibulo. 

NOTUL.*:  MARGINALES  FADROTTI 

»  B  an.  40,  mense  4  etd.  22.  b  et  Antonini  Pii.  c  b,  usque  ad  Anl.  Aufj.  et  M.  Aurel.  Anton.cos. 
d  ?asa.  •  C,  m.  sacratis.  f  CB,  Komanam  apost.  «  CD,  nisi  cum  formalissalut.  ad  plebem  a  sede 
apost.  Vidc  Bar.  ad  an.  442.        ^  VB  tres.      i    CB  viii  Id.  April. 

VARI^  LECTIONES. 


Apud  Fahrottum  ex  codice  Frchan, 

Num.S,  lin.  6,  B  cum  litteris  apostolica^  saluta- 
tionis.  lin.  cad.,  quod. 

Ex  codicc  Bcgio^  Mazarino  et  Tkuano. 

Lin.  2,  tempore  Adr.  lin  3,  ann.  consules.  Hic 
constituit  ut  m.  s.  liu.  6Jit.  sedis  apostolicie  salut. 
p.  Maz.  ut  edit.  Ihid.  quod  esl  f.  lin.  7,  pr.  44.  Maz  , 
pr.  5.  diac.  44.  lin.  8.  loca  4 ;  liic  martyrio  corona- 
tus  est,  et  sepultusj.  c.  im.  9,  in  Valicano. 

Ex  codice   Thuano  altero. 

Lin,  2,  menses  2,  diem  4.  lin.  5,  apostolicam  re- 
dieus.  lin.  6,  salutationis  plebi,  quod  estformatam. 


llic  constituit  ut  intra  actionem  sarerdos  incipie&s 
populo  hymnum  decantaret,  Sanctus  s.  $.  Dominus 
DeusSabaoth,  elc.  Hic  fecit,  etc,  lin.  9,  in  Vaticano. 

Apud  Uolsteniumet  Sschelestratium. 
Lin  2,  Cassin.  et  Flor.  duo,  menses  duos,  dlea 
unum.  lin.  2,  Flor.prim  ,  Ambiguus  Bibulu.s.  /m5. 
et  rediens,  Deest  in  Vatic.  et  Flor.  et.  /in.  6,  Cassm, 
apostolicae.  Vatic.  et  Flor.  duo  sedis  apostolics, 
lin.  9,  Flor.,  Vaticano. 

Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi, 

Lin.  4,Xystus.   lin  9,  BP,  in  Baticanum  iii  N<h 
nas  April.  et  cessavit  episcopatum  dies  ii. 


NOTiE  VARIORDM. 


ALTASERRA 


a  Ambonem  etiam  marmoreum  in  eadem  ecclesii 

,..**.*.  fecit,  eamquediveraisdiUvitlinteis,  atqueminisie- 

Linea  3.  —  Hic  constitmt  ut  mintstena  sacra  non      nis.  »  Idem  in  Urbano :  a  Hic  fecit  ministeria  sacrau 
tanyerentur,  nisi  a  ministns  Decretum  Sixti  est,  ne  B  omnia  argentea.  » 
vasa  sacra  ab  aliis  quam  a  sacris  niinistris  conlre-         Linea  4.  —  Hic  constituit  ut  quicnnque  episcopo- 


ctentur  can.  In  sancta  dc  omsecr.  dist  4.  Ex  conc. 
Laodicensi,  can.  24,  non  lic.et  subdiaconis,  qunrum 
nondum  s;icer  erat  ordo,  sacra  vasa  coiitrectare.  Ex 
conc.  Bracar.  i.  can.  28,  idem  interdictum  est  le- 
ctoribus.  Can.  Non  oportet^  Non  licet,  23  dist. 
ministeria  sunt  vasa  sacra.  Anastas.  in  Gregor  II : 


rum  evocatus  fuissct  ad  sedem  apostnlicam,  ct  rediens 
ad  parochiam  suam,  non  susciperetur,  wsi  cwn  lit- 
teris  patriarchac  salutationis  plcbi,  qux  esl  formata. 
Sixti  alterum  decretum  est,  ne  episcopus  evocatus 
ad  sedem  apostolicam,  inde  rediens  in  snaecclesia 
admittatur  sine  formatis,   ut  liqaeat,  an  habeat 


HLSTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SIXTCS. 


U&i 


lionem  sedis  apostolicae.  Formatae  erant  lit-  A 
bussignificabatur,  portitores  litterarum  ha- 
inmunionem  sedis  aposlolicae.  Optat.  iib.  n 
tam  seriem  Romanorum  pontificum  a  Petro 
d  Siricium :  a  Cum  quo  nobis  totus  orbis 
sio  formatarum,  in  una  communionis  socie- 
icordat.  »  Et  Augustin.  epist.  463:  «Hic 
sserere  conatus  est,  ubique  terrarum  esse 
lionem  suam.  Quaerebam  utrum  epistolas 
licaiorias,  quas  Formatas  dicimus,  posset 
emdare.  » 

BENCINI. 

4.  —  Hic  constituit,  ut  quicunque  evocatus 
l  sedem  apostolicam.  Secundo  Christiano  sae- 
uaiem  fuisse  persuasionem  obsequii  hujus 
pponit  Irensus  eodem  tempore  vivens,  qui 
:er  asserit :  a  Ad  Romanam  Ecciesiam  pro- 
«ntiorem  principaiitatem  neccsse  est  om- 
venire  Ecciesiam.  »  Necessitas  conveniendi 
itiorem  principatum  exigit  eiiam  evocatio-  o 
currisse  vero  in  gravioribus  causis  Ecclesias 
n  apostolicam  probat  missio  ejusdemlrensi 
ficem  facta  ab  episcopo,  et  Ecclesia  Lugdu- 
xm  epistola,  in  qua  sic  apud  Euseb.  lib.  iv : 
Lteras  ut  ad  te  perterret,  fratrem  et  colle- 
strum  Irenaeum  hortati  sumus.  Quem  qui- 
t  commendatam  habeas  rogamus  utpote 
)rem  testamenii  Christi.  »  Et  in  fiiie  ejusdem 
ertullianusde  istiusmodi  evocatione  Eccie- 

Africanarum  ad  sedem  apostolicam  non 
ioquitur,  cum  scribit  de  Ecclesiis  aposto- 
modis  pro  veritatis  examine  {de  Prxscript.. 
^abes  Romam,  unde  nobis  quoque  auctoritas 
est,  Particula  vero  illa  quoque  designat, 
Africana  Ecclesia,  sic  a  reliquisexpostulata 
aactoritativa.  Quod  exemplo  probat  Asiana- 
*.iesiarum  quarumdam  in  causa  discernendae 
iae,  qu£  ad  Aniceium  recursum  fecerant,  et 
emanatis  (at/cron^a^es  vocat  Tertuliianus  lib. 
Praxeam)  deinde  utebantur.  ita  enim  ille  :  ^ 
dem  tunc  episcopum  Romanum  agnoscentem 
phetias  Montani,  Prisc^,  et  Maximiilae,  et 
gnitiones  pacem  E«xlesiis  Asi£  et  Phrygia; 
em,  faisa  de  ipsis  et  Ecclesiis  eorum  asse- 
,  et  Praecessorum  ejus  auctoritates  defen- 
ioegit,  et  iitteras  pacis  revocare  jam  emissas, 
iposito  revocandorum  charismatum  conces- 
Ejusdem  saeculi  Dionysius  Corinthiorum 
i.i  testis  accedit,  qui  fratres  commemorat 
ntes  ad  sedem  apostoiicam,  et  sermonibus 
ice  firmatos  in  epistoia  Romanis  data,  dum 
beueficentiam  laudat.  «  Atque  hunc  morem 
118  vester  Soter  non  servavit  solum,  verum 
dauxit,  tum  inunera  sanctis  destinata  sub- 
aos,  tum  fratres  peregre  advenientes  tan- 
beros  suospateramant.ssimus  bealis  sermo- 
M)nsolando.  »  Commercia  litterarum  cum 
ab  IJrbe  provinciis  a  sede  apostolica  eodem 
frequentaia,  et  sequenti  docet  alter  Dionysius 
Irinus,  cum  de  profnsa  sedis  apostolicae  iar- 
1  subveniendo  Ecclesiis  haec  Stephano  ponti- 
tripsit  apud  Euseb.  iib.  vii,  c.  5:  «  Syria- 
loque  provinci^  omnes  cum  Arabia,  quibus 
im  necessaria  suppeditatis,  et  quibus  iitteras 
ripsistis.  »  Erat  litterarum  a  Stephano  dire- 
argumentuin  denon  rebaptizandishaeretieis, 
Istoiasdeditcunctis  EccIesiis(Lirinensi  teste 
0  commonitorio)  ne  haeresis  rebaptizantium 
erperet,  neve  eo  errore,  in  oriente  disseini- 
eterae  coinquinarentur  Ecclesiae.  Dehacsedis 
cae  soilicitudine  in  dirigendisencyclicis  ad 
necavenda  ioquitur  clerus  Romaiius,  sede 
,  in  epistoia  data  ciero  Carthaginensi,  apud 
;>i8t.  3:  «  Nec  enim  hoc  soium  verbis  vos 
ir,  sed  discere  poteritisapiuribus  e  nobis 
venientibus,  guoniam  ea  omnia  nos  Deo 
ite  fecimos,  et  faciemus  cum  omni  soilicita- 

PlTROL.  GXXYII. 


dine,  etpericulo  saeculari,  ante  oculos  plus  habentes 
timorem  Dei,  et  poenas  perpetuas,  quam  timorem 
hominum,  et  brevem  injuriam,  non  deserentes  fra- 
ternitatem,  et  horiantes  eos  stare  in  fide.  »  Haec 
epistolarum,  et  missorum  directio  certo  supponit 
frequentesetassiduos  commeatus  uiriusque  partis. 
Ad  quod  facit,  quae  observantur  in  epistola  Gypriani 
ad  Antonianum.  dum  scribit  ailquos  Africae  episco- 

?ios,  inter  quos  Pompeius  et  Stephanus,  praesentes 
uisseelectioni  Cornelii,  etsi  tunc  saevissima  Daciana 
persecutio  yigevei  (epist.  52j:  Factus  est  episcopus 
a  plurimis  collegis  nostris,  qui  tunc  in  Roma  aderant ; 
legatur  et  epistola  41,  ubi  de  episcoporum  accessu 
ad  Cornelium  pontificem  loquitur,  et  eorumdem  in 
Africam  regressu,  ad  schismaticorum  causam  jam 
prostratam  denuntiandam  per  Caldonium,  Fortuna- 
tum,  Pompeium«  et  Stephanum  episcopos,  qui  in 
pleno  totius  Africae  conciiio  rem  exposuere,  uti 
Cyprianus  rescripsit.  «  Nam  et  ego,  et  coile^ae  plu- 
rimi  qui  ad  me  convenerant,  exspectavimus  adven- 
tum  coliegarum  nostrorum  Gaidonii  et  Fortunati, 
quos  ad  te  nuper,  et  coepiscopos  nostros,  qui  ordi- 
nationi  tuaeadfuerantiegatosmiseramus,ateisadve- 
nieniibas,et  rei  geslaeveritatemreportantibuspartis 
adversae  improbitas  frangeretur.  Supervenerunt  vero 
Pompeius  et  Siepuanus,  coilegse  nostri,  qui  et  ipsi 
quoque  ad  instruendos  istic  nos,  manifesta  secundum 
graviutem,  et  fidem  suam  indicia,et  testimonia  pro- 
tulerunt,  at  nec  necesse  fuerit  audiri  ultra  eos,  qui  a 
Novatiano  venerunt  missi.  »  Frequens  episcoporum 
ac  fidelium  commeatus,  et  epistoiae  responsivae  ad 
Ecciesias  directae  ob  Romanorum  pontificum  disci- 
plinam  ecclesiasticam  instaurandam  ostendunt,  li- 
brum  Pontificalem  poiuisse  adnotareadmissam  evo- 
cationem  ad  sedem  apostolicam,  et  certiori  forma 
ab  Aiexandro  constabilitam  esse,  quae  ex  usu  re- 
cepto  et  consuetudine  priori  observabatur. 

Linea  6. — Nisicum  litteris  patriarchx.  Haec  est 
una  de  additionibus  secundo  catalogo  Rom.  pontifi- 
cum  insertis,  et  quidem  posteriori  manu,  cum  in 
praesenti  Aiexandri  s2dcu\o  patriarchsB  nomenclatio 
inter  ecclesiastlcas  Christianorum  voces  frequentata 
non  iegjtur  (etsi  inter  iEgyptiorum  :^cros  gentiiitaiis 
ritus  usurpareturhoc  tempore,  utconstatex  Adriaoi 
imperatoris  epistoia),  et  aliena  censeatur  ab  usa 
ecclesiasticarum  epistolarum  trium  priorum  saeculo- 
rum-  imo  interpoiatorem  secundi  catalogi  non  scri- 
pslsse patriarchsB,&ed  solam  litteramP.  nempePetri 
iiomen  exprimentem  putamus,  qua  littera  veluti 
tessera  episcopi,  et  fideles  dignoscebant,  discrimi- 
nabantque  epistoias  canonicas  a  reliquis,  et  per 
eamdem  innotescebat  communionis  cathoiicae  eum 
esse,  qui  eadem  a  sede  apostoiica  dignabatur.  Nec 
aliter  intelligi  debere  additionem  ex  eo  coiligitar, 
quod  hisce  prioribus  temporibus  sicut  patriarchae 
nomen  inauditum,  sic  nullum  exstat  vestigium,  aut 
testimonium  formatas  epistolas  eo  patriarchae  no- 
mine  insigniri :  cum  tamen  frequentissimum  es* 
set  in  epistoiis  pro  tessera  nomen  Petri  apponi, 
uti  advertit  Atticus  Constantinopolitanus,  qai  de 
epistolis  canonicis  agit,  qaique  asserit  notam  prae- 
dictam  appositam  epistoiis  formatis  de  Petri  no- 
mine,  fuisse  a  Concilio  Nicaeno  approbatam.  Cum 
itaque  nailibi  iegatur,  in  epistolis  canonicis  ap- 
positam  primis  temporibus  notam  nominis  pa- 
triarchae,  bene  tamen  S.  Petri,  et  apponi  illis  tem- 
poribus  testatum  reliquerit  Atticus^  afflrmandum 
inde,  coUdarcinatorem  horum  actorum  addidlsse 
tantum  litteram  P.,  inteiligendo  nempe  Petri,  sed 
amanuensium  iicentia,  potius  ignorantia  litteram 
expianatam  per  patriarchae  vocem.  Hae  porro  notae 
nominum  additae,  ut  epistoiie  symbola,  plerumque 
iitterissolis  initialibus  indicabantur,  atiFerrarius 
iaie  observal  in  opusoalo  de  iitierii  ecclesiasticis, 
etalil  post  ipsum.  Credibiie  igitar  vldetur  Sixtum 
suodecreto  stataisse,  ut  Imposteram  proprla  episto 
laram  formataram  nota  esset  S«  ^^\xV  'Ql^\&»^  ^^- 


\m 


ANASIASII  BIBLIOTHECARIl 


4164 


tractam,  et  per  has  episcopis  directas  probatam  A  ea  communionedestitutisOptatusezprobrat:  l^un- 


unius  cathedrae  Petri  societatero,  et  communionem. 
uti  aiebat  Optatus  supra,  quam  osteniabantEpiscopi 
per  episiolas  hasce  comrounicatorias,  ut  probarent 
unitatem  Ecclesi<e  et  u*iius  communionis.  Imo  si 
quae  synodicae,  aut  encyclicae  episiolse  a  conciliis 
edebaniur,  prxmittebatur  pontiflcis  nomen  ante 
alios  episcopos,  ut  hxc  societas,  et  una  cathedrae 
Petri  communio  denoiaretur.  Observationem  S.  Au- 
g"Stino  debemus,  qui  lacessens  Cresconium  Dona- 
tistam,  inter alia  argumenta adducentem  communio- 
nem  totius  Orientis  cum  Donato  recognitam  a  Sar- 
dicensi  concilio,  advertit  synodum  scribentem  Do- 
naioesse  coetum  Arianorum,  qui  ut  seseopponerent 
Sardicensiconventuicatholicorum,aliumconventum 
eo  loci  habuerunt :  insuper  ex  eo  etiam  esse  pseu- 
dosynodum  deducit,  quia  si  universalem  consueiu- 
dinem  servasset,  debuisset  synodus.  aut  praemittere 
nomen  veri  pontificls  aut  saltem  episcopi  Dona- 


quid  potcns  app7*obarc  metuiacium  esse  caihedrm 
tetn,  ubi  est  nostra  societas  ?  Et  Augustinus  cath(h 
licos  a  Donatistis  discriminat  ex  societate  cum  ci- 
thedra  Petri  {adv,  Petil.l.  ii,  c.  41):  Qua  rwtm 
catholica  communione  connectimur^  ut  PetiliaooDo- 
natistae  opposuit,  ut  eorum  schisma  exprobrareL 
Inde  episcopi  a  sede  apostolica  regredientes  cum  for- 
matam  haberent,  et  hanc  plebibus  osti^ndereDt,  pon- 
tlfex  nomine  Petri  plebes  benedicebat  et  salutabat 
juxta  Pauli  consuetudinem.  Consuevisse  episcopos 
cuthollcos,  multo  magis  pontiflces,  plebesin  publicit 
coetibus  salutare  docuit  Optatus  I.  iii,  p.  84,  doi 
ita  Parmenlanum,  et  Donastistas,  et  Macrobil  schl- 
smaticumambitum  convellit:  c  Episcopalis  tractatii 
probatur  ab  umnibus  sanctitate  vestitus,  salatatiOM 
scilicet  geminata.  Nonenim  alii|uid  inclpit  episco|Mi 
ad  populum  dicere,  nisi  primo  in  nomine  Dei  sali- 
taverit.  Similes  Hunt  exitus  initiis.  Omnis  tneta- 


tistarum  nomen,  quem  uti  Petri  cathedrae  successo-  n  tus  in  Ecclesia  a  nomine  Dei  incipilur,  et  ejusdsa 


rem  gregalibus  venditabant  Donatistae,  cum  esset 
hxc  recepta  consuetudo.  ProponitarguroentumCre- 
sconii  cnntendeiitis  ecclesiam  Orientalem  in  Sardi- 
censi  concilio  cum  Donato  coromunicasse  (I.  m, 
c.  34,  pag.  186):  a  Sed  Orientales,  quos  modo 
nostrosesseconcedis,  nonlatuisse  hoc  facinus  dicis. 
Atque  ut  hoc  probes,  inseris  principium  epistolse 
concilii  Sardicensis,  ubi  Donaii  Carthaginis  episcopi 
vestri  nomen  invenitur  ascriptum.  Quod  ideo  facium 
putas  et  affirmas,  quod  videlicet  Orientalibus,  qui 
de  concilio  suo  haec  scripta  miserunt,  disciplicuerit 
traditoruro,etabeorumsecommunioneretraxcruntj 
et  propterea  Donatu  vestro  communicabant.  »  Cui 
Cresconiano  dicto  h£C  Augustinus:  a  Disce  ergo, 
quaenescis:  Sardieense  concilium  Arianorum  fuit, 
quod  notum  jamdiu  tst,  ut  habemus  in  manibus; 
contractum  maxime  contra  Athanasium  episcopum 
Alexandrinum  catholicum,  qui  eorum  errorem  ex 


Dei  nomine  terminatur.  Quis  vestrum  audet  diceit, 
Episcoporum   more  Maairium  populum  salnUre? 
igitur  cum  nec  salutaverit  antequam  aliquid  loqne- 
reiur,   nec  salutare  ausus  sit  postquam  locntis 
est...  quid  est  quod  dicitis,  pollui  potuisse  episco- 
paie  collegium,  cum  ab  omni  episcoporum  (Mdt 
Macarium  videtisalienum?  »  Cum  igltur  fideles  itl 
communionis  tesseram  haberent  formatam  ab  apo- 
stolica  sede  obtentam  ab  episcopis  in    regresso,  a 
hanc  iidem  populis  intimarent,  ut  probarent  socien» 
tem  cum  cathedra  Petri,  non  erat  inutile,  sipl^l- 
bus  pontifex  salutationempronuntiaret,  cum  sali- 
tatio  index  essct  episcopalis,  et  multo  magisponti- 
flcalis  officii.  Quomodo  inteliigenda  Teniunt  veriM 
postrema  S.  Gregorii  I.  vii,  ep.   S9,  pag.  296,  ad 
Eulogium  patriarcham  Alexandrinum    scribeoUs: 
a  Benedictiouem  S.   Marci  evan^elistae,   Imo  quoi 
est  verius  sancti  Petri  apostoli,  in  ea  dulcedine,  m 


ipsa  civitate  ortum,  prx  caeteris  acriter  arguebat  et  p  est  transmissa  suscepimus,  et  salutationisalloqiniui 
....      ...^ '  ''irmirumsiillihaTeticiDonatum  ^  persolventes.  »  etc.  Ilinc  elucet,  quomodo  saliitaio- 


refelleba..  Non  igitur 

sibi  asciscere  tentaverunt,  quos  per  totum  orbem 
catholica  damnabat  Ecclesia  *,  quanquam  nos  sine 
civiiatum  nominibus  episcopos,  ad  quos  hae  littera! 
datae  sunt  habeamus.  Aut  ergo  aliquis  Donatus 
fuitnonin  Africa  episcopus,  cui  nomini  Carthago 
a  vestrisestaddita,aut,utdixi,.\frlcanamOrientalis 
haeresis  tentavit  adjungere.  Quod  hinc  maxime  cre- 
dibile  est  quod  ad  Carihaginis  episcopum,  Romano 
praetermisso,  nunquam  Orientalis  catholica  scribe- 
ret:  ubi  saliem  vester  scribi  debuit,  quem  soletls 
Romam  paucis  vestris  mittere  ex  Africa.  »  Interim 
tamen  per  epistolasa  pontitice  directas  veramcom- 
munionem  indicatam,  ut  certum  ex  recepta  consue- 
tudine  supponitUieronymus,  in  schismate  Antio- 
cheno  a  Damaso  expostulans,  «  cui  apud  Antio- 
chiam  debeam  communicare,  »  et  mox:  a  Meletius, 


riae  epistolae  primis  saeculis  essent,  et  in  sanai 
pretiuhaberentur,accustodirentursingularidiiieei- 
tia,  utdocent  acta  Felicis.  Legitur  vero  in  Actii, 
quodAIfiusCaecilianus,cuitemporeDiocletianecpff- 
secutionisonusimpositumincendendisacroseodiees, 
haec  deposuit  in  Actis  (post  Optat.  pag.  96]:  c  Taoc 
mittunt  in  domum  episcopi  Felicis ;  ut  tolleret  vait 
Scripturas,  ut  exuri  possentsecundum  sacrumpr»- 
ceptum.  Sic  Galatius  nobiscum  perrexit  ad  locan, 
ubi  uraiionescelebrareconsueti  fuerunt.  IndecattK- 
dram  tulimus,  et  epistolas  salutatorias,  etonoia 
ostia  combustasuntsecundumsacrum  prseceptaa.' 
Addit  Alfius,  se  hxc  Felici  denuntiasse  per  episU>- 
lam,  in  qua  haec  legebautur.  »  Cum  Galatius  uaBS 
ex  lege  vestra  publice  epistolas  salutatorias  de  bisi- 
lica  protulerit.  »  Veluti  reum  traditionis  sacronui 


Yitalis,  atque  Paulinus  tibi  haerere  se  dicunt codicum  Felix  Caeciliani  ordinator  Iraducitur,  qoia 

Obtestor  beatitudinem  tuam...  ut  mihi  litteristuis,      epistolas  salutatorias  permiserit  ex  cathedn.  obi 
apud  quem  in  Syria  debeam   communicare  signi- D  reservabantur  extrahi   a  pagano    satellite.  Porro 


fices.  ]»  Qui  persuasione  imbutus  Graiianus,  con- 
stitutumanno  378edidit,  ut  illi  catholici  conseren- 
tur  qui  cum  Damaso  communicabant,  et  Ruffinus 
cum  a  Siricio  formalam  obtinuisset,  dum  Uomae 
esset,  el  deinde  ab  Anastasio  papa  ob  dogma  Ori^e* 
nianum  reprehenderelur,  protulit  veluticommunio-> 
nis  catholicae  tesseram  Siricii  formaiam.  Unde 
illud  S.  Uieronymi  Apolog.  ii  adversus  Rufinum  : 
«  Siricii  Jam  in  Dumino  dormientis  profers  episto- 
lam,  et  viventis  Anastasii  dicta  coutemnis.  » 

Salutationis  plebis.  Alii  codices  legunt.  Nisi  cum 
formatis  salutationis  ad  plcbem  a  sede  apostolica, 
Altera  lormatarum,  quas  tradebant  pontiGces,  erat 
nota  saluiationis  apostolicae  sedis  ad  plebes  directa, 
merito  S.  Petri,  cujus  nomen  uti  tessera  erat  appo« 
situm  in  formata.  Kormata  oamque  erat  communio- 
nis  index,  et  socletatis  tessera  cum  Petri  cathedra, 
de  qaa  glorlabantur  universi  fideles,  uti  Donatistis 


epistolas  salutatorias  inter  sacros  codices  recensere, 
in  cathedra  epicopali  reservare,  in  crimea  tradi- 
tionis  vertere  earumdem  raptum,  supponunt  pondos 
earumdem:  hxc  autem  iestimatio  aliunde  oriri 
non  polerat,  nisi  quia  haec  a  pontificib-is  exaraU 
indices  esseni  communioni.^  et  societatis  cumca^ 
thedra  Petri,  et  veluti  quoddam  sacrum  pignus  unius 
fidei  et  communionis  cum  catholica  Ecciesia  certi 
tessera. 

Qux  cst  formata.  Formatarum  epistolarum  vi- 
rium  est  discrimen.  Qui  addidit  banc  periochen, 
voluit  desighare  noiasapponi  consuetas  in  epistoUs 
datis  episcopis  ex  Urbe  regredientibus,  ut  habereot 
liiteram  P.,  et  simuldenuniiatam  iiaberenta  pooti- 
fice  salutationem  ad  plebem  factam  a  pontiflce;e( 
epistolam  sic  cunceptam  genus  esse  epistols  for- 
matae  edicit,  Per  has  tempore  persecutionis  reteBtas, 
ac  ad  invicem  missas  Ecclesiae  deprehendebantor 


fflSTORIA  DB  VmS  ROM.  PONT.  —  S.  SIXTUS. 


4166 


clesia  per  orbem  diffusa  ;  et  ubi  harum  A  parte  litterae  x  :  quemadmodum  in  Golbertino  sexto 

m    commercia  iion    deprehendebantur/     ^ ' — * — ^        ^  -   ..     

etatem  esse  hujus  corporis  populum,  seu 
intelligebatur  :  harum  autem  subsidio 
bique  locorum)  ubi  vigebat  catholica  Ec- 
inia  communis,  societatis,  et  hospita- 
;ia  experiebantur.  Hujus  generis  epistolae 
sseraro  quamdam  habebant,  per  quam  pro- 
esse  in  societate  cathedrac  Petri.  Quod  in- 
Optati  verbadeDamasodicentis:  «Gumquo 
sorbis  commercio  formatarum  in  una  com- 
societate  concordat ;  »  seu,  ut  Barthius 
m  quo  nobis  totius  orbiscommercio  forma- 
ma  communionis  sHcietateconcordat.  2>Ita- 
ita  erat  index  communionis  et  societatis 
draPetri,etexindecum  totoorbe.  Indicem 
ise  communionis  hanc  formatam,  adeo  ut 
nt  destituti,  cum  Ecdesiis  orbis  commu- 
n  censerentur,  ostendunt  verba  S.  An- 


ductus  fortuitus  i  ante  eamdem  decadis  notam  x 
variare  potuit  numerum  x  in  ix  :  et  in  septimo  co- 
diceGoIbertino  ductus,  seu  dislinctio  similis  i  post 
eamdem  denarii  siglam  x  reddere  potuit  xi.  Non 
secus  in  mensium  numero  Belgicus  codex  Papebro- 
chii  ostendit,  ab  amanuensisincuria  iteratam  notam 
annorum  x  extendisse  trium  mensium  summam 
ad  xin  ;  cum  nequaquam  credendun)  sit  deauctore 
catalogi,  post  annos  decem  x  recensere  voluisse 
menses  tredecim  xiii  separatim  :  nam  enuntiasset 
potius  annos  xi  et  mensem  unum.  Pari  observatione 
unum,  aut  alterum  scripturae  vitium  in  catalogis 
Italiae  deprehenditur  et  emendatur  ;  ut  in  Bergo- 
mensi  menses  vii  et  iii  intelliguntur  formati  solo 
inflexu  styli  in  exaranda  nota  primae  unitatis  vii  : 
qua  expuncta  alii  codices  numerant  menses  ii ;  sive 
accepia  pro  duplicis  binarii  sigla  aliud  exemplum 
exprimit  iiii.  Tanti  nonest  immorari  in  leviusculis 


uiex  usu  formatae  cathoIicaeEcclesiae,  qua  g  hisce  mendis  aroanuensium  :  quae  facile  cognoscun- 


)onatistae,  Fortunium,et  Donatistas  extra 
mem  esse  probat^^^pis^  153) :  a  Quxrebam 
istolas  communicatorias,  quas  formatas 
pnosset  quo  vellem  dare,  et  affirmabam, 
nifeslissimum  erat  omnibus,  hoc  modo 
iilam  terminari  posse  quaestionem.  Para- 
1,  si  consentiret,  ad  illas  Ecclesias  a  vobis 
Lterentur,  quasin  apostolicisauctoritatibus 
[eremusjam  illo  tempore  fuisse  fundatas.» 
!  reor,  quas  salutatorias  appellatas  supra 
qaasque  episcopi  in  propria  cathedra  in 
^ervabant.  Sedula  vero  haecSixti  animad- 
)  idenlitate  hujus  fcrmaiae,  et  pro  neres- 
isapponendis  occasionem  habere  potuit  ex 
im  impositorum  perversitate,  qui  ut  bonis 
,  qaorum  uberem  proventum  experiebantur 
in  hospitalitate,  Ghristianos  sese  jactabant, 
ade  personati  Gdelium  domos  et  ecclesias 


tur  et  in  concordiam  revocantur  cum  caeteris  codi- 
cibus  et  monimentis  tribuentibus  Sixto  annos  x, 
inenses  iii,  dies  xxi. 

Indicare  potius  praestat,  qua  ratione  consules 
Niger  et  Apronianus  sequentur  inilioSixti,  ejusque 
termino  Vertis,  etAmbibulus ;  cum  primi  pertineant 
ad  annum  Ghristi  H7.  secundi  vero  ad  annum  126, 
novennio  tantum  ab  illis  dissitum  ;  et  catalogi  toto 
decennio  solido,  et  mensibus  ferme  quaternis  exten- 
dantsedemSixti. 

Nodum  resolvimuscum  Henschenio^distin^uentes 

ordinationem  Sixti  in  episcopum,  Alexandri  Vica- 

rium  futurum  dum  is  carceri  manciparetur  per  Aa- 

relianum  Judicem,  ab  electione  ejusdem  Sixti  ad 

Romanam    sedem    promoti,    et  ad  successionem 

Alexandri  postquam  hic  martyrio  coronatus  in  coe- 

lum  migravit  die  3  Maii  anno  Ghristi  117,  Nigro  et 

Apronianor4)nsuIibus.  iEra  itaque  decennalis,  Sixto 

t.  Inier  quos  memorabilis  est  ille,  de  quo  q  assignata  in  catalogis  ostendit  illum  annis  x,  men- 

iani  Diaiogos  peregrino  inscripto,  rere-     sibus  iii,  diebus  xxu  antequam  subiret  martyrium 

«L  ,.,-_,_    ,.., ^T-_       annoGhristi  127,  die  3  iVonos  Apn/is  (qua  ^tiam  in 

hoc  libro  Poniificali  narratur  depositus  in  Vaticano 
juxta  corpus  beati  Petri)  ordinatum  fuisse  episco- 
pum  adjutorem,  seu  vicarium  ab  Alexandro.  Fuerit 
igiturdiesilliusordinationisDominicaUDecembris 
anni  aeraeGhristi  communis  116.  Gonsularis  auiem 
epocha,  ex  qua  supra  vidimus  flgendum  Alexandri 
martyriumaie3Maii  anno  117,  Nigro  et  Aproniano 
coss.,  producta  ad  annum  soIiduml26  ejusque  con- 
sules  Verum  et  Ambibulum  (postremos  ex  assignatis 
Sixto)  imo  et  ad  diem  3  Aprilis  anni  sequentis  127, 
ejusque  consules  ordinanos  Titianum  et  Gallica- 
num  tributos  initio  Telesphorl,  ex  methodo  catalogi 
referentis  annos  ponlificales  ad  Paschale  tempus 
circa  Palilia,  seu  natalem  Urbis,  dabit  Sixto  annos 
novem,  et  aliquot  menses,  ac  dies.  Hos  etiam  defi- 
niemus,  ei  admittere  voluerimu.s,  tempus  interpon-^ 
tifidi^  seu  vacationis  romanae  sedis  post  mortem 
.  .  DAIexandrifuissedierum35,  quot  scilicet  assignant 


oae  ea  arte  a  Ghristianis  obtinuerat.  Nar- 
n  ibi,  quod  a  suscepta  peregrinatione  egre- 
iturus,  satis  sibi  viatici  in  Ghristianis  re- 
esse  existimans,  a  quibus  quaquaversum 
,  stipalus  agebat  in  omni  rerum  abundan- 
isurius  primas  Garthaginensis  in  epistola 
om  Tigililanum  inter  aiia  ex  S.  Augustino 
lio  hi€c  habebat :  «  Quidam  etiam  in  eadem 
icinorosiarguebaulur,etfiscidebitores,  qui 
persecuiionis,  vel  carere  vellent  onerosa 
bitis  vita,  vel  purgare  se  pularent,  et  qu  isi 
icinora  sui,  vel  certo  acquirere  pecuniam^ 
odia  deliciis  perfrui  de  obsequio  Ghristia- 
Ad  has  itaque  imposterum  eludendas  ar- 
l  has  notas  epistolis  formatis  inserere,  et 
re  aditum  hujus  farin»  hominibus  per  no- 
itesseram  adjiciendam  in  formaiis. 

BINII  ET  LABBEI. 

l).  Linea  5  ei  6.  —  Non  susciperetur  nisi 
iti$.  Staiuitur,  ut  episcopi  ad  Romanam 
catia  suis  non  recipiantur,  niai  formatas 
lis  litleras  exhibuerint. 
).).  Linea3.  —  Anniculum  Augulum. 

BLANGHINI. 

nOTiS    CHRONOLOGlCiE. 

onenda  chronologia  S.  Sixti  tanta  est  con- 
M^umentorum,  quae  colliguntur  ex  catalo- 
ae  monumentis  supraeditis  inter  Prologo- 
0  xc,  ut  nemo  non  videat,  annos  x,  men- 
B8  XXI,  ab  ordinatione  episcopali  ad  marty- 
t  illi  tribuendos.  Annorum  decadem  omnes 
lalogi  perinde  legunt.  Exteri  quoc|ae  coa- 

J^neter  Colbertinum  quartum,  m  quo  v 
enarii  x  assumi  facile  potuit,  detrita  for- 
ezemplari  ex  quo  excipiebatar  inferiori. 


liber  Pontificalis  et  auctor  catalogi  ab  annis  sexcen- 
tis  descripti,  quem  supra  exgibuimus  in  Prolego- 
menis  opusculo  vii,  fol.  19.  Nam  Siiti  electio,  sTve 
evectio  ad  sedem  apostolicam,  et  lvOpoub(jLO(  ex  hac 
supputatione  indicet  in  diem  Dominicam  7  Junii 
memorati  anni  117,  et  inde  ad  martyrium  subsecu- 
tum  die  3  Aprilis  anni  127.  Pontificatum  maxlmam 
administraverat  Sixtus  annis  9,  diebus  9,  diebus 
26,  quiabordinatione  episcopatus  egerit  annos  x, 
menses  iii,  dies  xxi,  et  ex  his  vicarius  egerit  men- 
ses  v,  dies  xxv,  antequam  successor  eligeretur  et 
collocaretur  in  cathedra  Petri  Romana. 

Scio  contra  hunc  vicariatum  Sixti  opponi  a  Pear- 
sonio^  pag.  232  Operis  posthumi,  Acta  S.  Aiexandri ; 
si  veiimus  cum  Uenscnenio  haec  haberi  tanqaam  ge- 
nuina.  In  his  enim.cum  asseratur,  Severinaoi  isli^-- 
tronam,  postquam  insuo  pr£dl<^«i^^^\Vat^\x%d\^^- 
rat  corpora  ^.  A\«iw^t\  ^v«^^  ^V  ««Xo^t^m,  ^h^ 


ANASTASn  BIBUOTHBCARn 


1(61 


glivisse  se  cilicio,  et  landiu  jacuisse  ante  limina  a  f6,  conatilutum  abeo  pontlBce,  Qtminlslri  paleBis 


Rincloruni,  quos  illa  sepeliveral,  donec  veniret  ex 
Oriente  Sixtus  eiiiscopus^nconseciuivideturvicarlo 
munere  non  luisse  perfunclumSixlum  utpoieabsen- 
lem.  Verum  ex  die  1i  Decembris  anni  Mo,  qua 
ordinalam  opinamur  Sixtns  episcopum  vlcarium 
Aleiandri,ad  diem3  Uaii1l7,  quamarlyroccubuit, 
ac  deposilus  fuit  Alexander,  cum  sei  menses 
ertluxerint,  et  quod  excurrit,  plura  coniingere  po- 
luerunt,  qux  postularent,  ut  Slxtus  licet  vlcarius 
Aleiandri  in  orientemseconrerret,  undeeispecian- 
dus  fuerit  u  Severina,  postquam  eJRClusesselaclero 
Urbisad  maiimum  poniiDcatum,  Quare  nem|ie  Acia 
rerragantur  chronologiie  itadistributx  inter  vicaria- 
lum  et  pontiHcalum  Sixti  ;  neque  Actorum  fldes 
n  inuitur  admissa  biili  abseniia  ab  Urbe,  dum  suc- 
cessor  eligeretur  Aleiandrl,  cujus  Tuerat  vicarins. 

EJUSDEU    NOT^     HISTORICX 

Llnea  i.  —  Ex  patre  Pasfore.  Cognoraenlum  Pa- 
sloris  seciindo  Ctirisli  sxculo  frequens,  reperitur  in 
aliquibus  munumentis,  elapud  scriptores,  fjmilix 
nomine  non  expresso  ■  et  quidem  hac  ipsa  xiate.  S. 
Plub  dicitur  fraier  Pastoris  ex  civilate  Auuileia,  in- 
franum.  ft,  qui  et  Uermes  dicitur  appellatus.  Vide 
Baronium  ad  annum  159,  n.  i.  Lapis  e  Chrisiiano- 
rum  ctEmeteriis  paulo  ante  effossus  esl  iia  inscri- 
ptus:  PASTOitllN  PACB.  Familia;  noroina  bls  In 
Pastoribm  ignoramus,  non  secus  ac  in  Fastore,  qui 
consulatum  gessit  una  curaL.  PapiriojElianoChri- 
sti  anno  103,  licet  Panvioius  eum  judicei  ad  feniem 
Junlam  pertinere  ;  alil  veroad  Aureliam  ei  inscri- 
ptione  veieri.  in  eplstola  Cuperi  pnrflxa  Pastis  Al- 
meloveDii,  niim.  i. 

Linea  ead.  De  regionevia  lata.  Hegio  septima  inier 
AueustEeas  diciturviit  Jafa  ;  quo  etiam  numiae  niinc 
audit  regionisportio.  ad  radicesciillisQuirinalisex- 
tensa  ei  Varrone  ac  tlufo.  a  Nardino  dlligenter  Jc- 
scripta  [unde  etiam  diaconia  S.  Manx  tn  viaLntn 
nuncupatur),  et  ad  septimam  ex  ecclesiasticis  rete- 
renda.  Viite  supra  in  Protegomenis. 

Linea  2.  —  Tem-poribtis  Adriani  usque  ad  Verum 
et  Ambibulum.  Recte,  ut  in  nolis  cbronologicis  Jam 
expendimuB,  consentientlbusEusebi»,  Uartyrologig 
omnibus,  et  auctore  vetustissimi  catalogi ;  llcel  ab 
hisrecedere  non  vereatur  1'earsonius  pag.  SHi,  ita 
scribens  :>Sedit  igiturXystusabannoUomini  101. 
Trajano  iv,  et  Pselo  coss.  usque  ad  annuro  Domini 
ill.Pisoneet  Ruslicocoss.  Ilunc  obiisse  volunt  Ba- 
ronius,  Petavins  et  Labbxus  sub  Antonio  Pio  anuo 
Domini139,  imraani  meiauhronismo.QnemBuReblus, 
ei  martyrologia  omnia  obiisse  tradunt  sub  Adriano, 
etquidem  secundum  velusiissiml  catalogi  auctorem, 
YeroetAmbiguocoss  ,  anno  Dominl  126.  >Cum  iioc 
igilur  auctore  vetustisslmi  catalu^i,cumEusebio,et  _ 
cumoranibusMartyrologiisncsretinenlesmartyrium  ==^^ 
Xysti  sub  Adriano  et  sub  consuUbus  Vero  ei  Am  " 

binulo,  Pearsonii  Cbronoiaiim,  perinde  accxier; 
ab  Ipso  accusatas,  e&se  corrigendam  asserimus  lu 
In  Xjsto.  tum  in  Telesphoro  elHygino:  quod  eii:i. 
lnfraostendamluculentiusnumero10,ubideHygjno 
sermo  erit,  et  de  Cerdonis  hxresi,  eo  sedente  sub- 
orla. 

Linea  3.  —  ffii:  constituit,  ut  ministerit  sacmta  non 
tangerentur,  nisi  a  ministris.  Eranl  igilur  sacrjta 
DiniBteria,  Jam  tum  segregata  ab  aliis  usibus,  qux 
adbiberentur  tantummodu  adsacriflcium.  Quinui? 
cum  et  Fetatum,  frontalem  laminara  adhibitam  a  SS. 
aposiolis  Jacobo.  prlmo  Hierosolymorum  episcopo. 
et  Joanne  evangelista  teslentur  S.  Epiphanius  ^d 
hxresim  78,  ei  Polycrates  episcopus  Asije  octaviis  " 
Joanoe,lumapidEusebiumlliBl.eccl- tibrov,  cap.^t. 
tumapud  Uieronymum  de  Script.  eccl.,  de  Ni 


in  ecclesiamdeferrentantesacerdates,doiMt 
episcopus  missas  uelebraret :  quarnm  noDnolluii 
cceraeteriis  mariyrum  effossasediderunt  Aringtaiu 
et  Severanus  cum  Bosio,  et  lectissiina  erudltioK 
nuper  llluslravit  V.  C.  Pbilippus  Bonarroti  seiuitr 
Floreniinus.  Ei  Aringhio  duas  proferam,  qux  Siili 
nomen  et  imaginem  continent.  Ketulit  ille,  librair 
Romx  subterranex,  eap.  47,  pag.  40.i.  Primaiaa 
illis  hic  reddam,  dus  prxler  Xystuin  fseu  daatni) 
exbibeietiam  Tiiiiotheum,  in  sella  considentes,  «i 
Chrislo  Uominocoronadonatos.ForUsseTiaioUm 
ille  est  presbyter  ac  gerraanus  frater  Novati,  Pnde^ 
tian£,  atque  Praiedis,  cujus  et  pastoris  compresb;' 
teri  datas  ultro  cilroque  epistolas  recilat  BaniDiu 
adannuin162,  occasionededicatiunistituli  Putoir, 
seuS.  Pudcoiianx,  a  Piol  poniiflce  peractaioTbB^ 
mis  Novati.  Alieram  vero  imagiQem  reMmboad 
illustrandas  notas  in  vitam  S.  Damasi ;  cum  bnc 
eihibeat  cum  Xysto  II  eodem  ferme  ornatii,  qsii 
uterque  illurura  eipressus  conspicitur  iii  aaliqiiV 
simis  picturis  basilicx  S.  Pauli.  Prior  itaqoe  bB 
patera  vitrea,  (seu  patena,  ut  aliquibus  postinodM 
dicta  estj  ita  exhibet  imaginem  Sixti,  a  quo  Biblia- 
Ihecarius  afBrrajt  decrelum  luisse,  ne  sacn  e^dei 
ministerla  ab  aliis  tangerenlur,  qaaoi  a  miDittriL 
Sustus  hic  legiiur  snbstiiuta  v  latina  litterajioT 
Grxca,  ul  legiiurin  baai  Ubelisci  ad  portam nini- 
niara  inscriptio  Augusti  AIGVPTO  proAIGYPro.d 
alibi  Sy/2a  et  Sulln,  Syria  ei  Suriti  perindescripti 
nomina  videmus,  ul  plores  noiaruni.  Quod  alii  ui 
atLendentes  Justus,  loco  Suttiu,  legebaoL 


autem' erangetisu  iiem  scribidb  bistoricoejuidi>ml-f[ 
.  ..  innotisadlaudaiutn  lo-tLi 


passiOBlB observat  Valeslus  li  

cam  Basebii.  Prteterea  inZephyrino  ad  flnem  hDju» 
secandl  axcBli,  de  qno  3(imtu,  legemus,  infra  nam. 


HISTORIA  DB  VmS  ROM.  PONT.  —  S.  SIXTDS. 


UIO 


rtnas  de  sacris  Ordinatlonibus  parte  iii,  exer- 
ione  XII,  cap.  3,  n.  8.  considerans  contactum 
*Qin  sacrorum  laicisfuisseinterdirtum  peream 
m,  qua  ure:ente  perseciitionum  discrimine  per- 
ibatur  fldelibus  corpus  ipsum  Dominicum  tum 
ere  a  sacerdote,  tum  secum  deferre,  tum  domi 
&re,  et  propriis  manibus  ori  admovere  (ut  lucu- 
r  constat  ex  epistola  Magni  Basilii  ad  Caesariam 
ciam)  dubium  excitat  opportunum  ad  illu- 
dum  decretum,  de  quo  loquimur.  Quaerit  enim, 
X  aequo  non  fuerit  permissum  vasa  sacra  iisdem 
bos  contrectare,  quibus  Dominicum  corpus 
!  sacratius  licebat  recipere  et  retinere  ?  Et  qui- 
Basilii  epistola  perspicue  docet  eam  consuetu- 
i^diu  ante  fuisse  receptam.  a  Sacerdos,  inquit 
ilis,  particulum  tradit :  detinet  autem  eam  cum 
Hbertate  is  qui  accipit,  et  sic  ori  admovet  propria 
«  B  His  vero  prxmittit  in  eadem  epistola  haec 
:  «  Hoc  autem  persecutionis  temporibus  cogi 
em,  absente  sacerdote,  aut  ministro,  commu- 
im  propria  manu  accipere,  minime  esse  grave. 
Tacaneum  est  demonstrare  :  propterea  quod 
consuetudo  id  reipsa  conflrmavit.  Omnes 
,  qui  in  eremis  solitariam  vitam  agunt,  ubi  sa- 
s  nullus  est,  communionem  domi  servantes  per 
\s  participant.  In  Alexandria  verb  et  ^Egypto 
fuisque  etiam  ex  laicis,  ut  plurimum  habet 
8oae  communionem,  et  cum  vult  per  seipsum 
lonicat.  »  Postquam  universa  hacc  ex  Basilii 
>la  recitavit  Morinus,  et  confirmavit  ex  aliis 
bos,  tum  Graecis,  tum  Latinis,  merito  quaerit 
ro  47 :  «r  Cum  igitur  illa  consuetudo  tangendi 
ris  Christi  tam  antiqua,  vulgata,  et  constans 
^  auldni,  et  vasa  sacra,  ('alicem  et  patenam  ?  » 
atlonem  solvit  per  ea,  qu.ne  sequuntur.  «  Re- 
leo,  inqult,  longe  disparem  esse  utriusque 
lem.  Nam  corpus  Christi  res  est  sacriflcata, 
lo,  per  quam  panis  fit  corpus  Christi,  est  sa- 
iQm.  Sed  de  ratione  sacrificiorum  est«  si 
I  holocaustum,  ut  sacrificio  assidentes  lllius 
ptrticipes,  ut  docetur  Deuteronomil  xii,  et 
mii  Initio.  Et  Numerorum  xviii,  vers.  9  et 
tqoe  allbi.  Ergo  Christi  corpus,  quod  est 
im  antiquorum  sacrificiorum  veriias,  et  per- 
,  ib  omnibus  participari  debet,  et  Ideo  con- 
.  Deinde  Christi  corpus,  sive  Eucharistiae 
nftntum  est  veritas,  cnjus  figura  erat  apud 
Magnus  Paschalis,  quem  unaquaeque  familia 
lere  tenebatur.  Denique  jubetChristus  in  in- 
lone  missae  omnes  accipere,  consequenter  et 

re.  Corpus  igitur  Ghristi  a  fidelibus  contingi 
est  necessitatis :  imo  ideo  fit  panis  corpus 
tl  maximo  cum  miraculo,  ut  contingatur  a 
»  et  contractu  suo  nos  sanctifii-et,  atque  ad 
rlalitatem  nos  disponat.  Eadem  erit  conse- 
bB  Tis,  sl  Christl  corpus  in  sacramento  consi- 
ir  qjiatenus  scilicet  animarum  nostrarum  me- 
el  aXc^t^appLaxov.  Prorsus  etiam  hoc  mado 
lQ8  est  necessarius,  et  ejus  participatio.  Sed 
am  longe  dispar  ratio.  Nulla  est  laicis  impo* 
eeessitas  ea  contrectandi ;  nihil  est  illis  cum 
eommune ;  nulla  cum  iis  participatlonis  et 
Is  realis  utilitas ;  nulla  fl^urarum  cum  veri- 
slatio.  Quapropter  potuit  illis  ejusmodi  con- 
;  prohiberi.  Populus  carnibus  sacriflciorum 
i^bat,  vasa  tamen  sacra  tangere  prohibe- 
,  Vasorum  ministerio  deputati  erant  Levit^ : 
I  ministerio  nihil  erat  opus.  Sunt  igitur  ratio- 
ridentes,  propter  quas  vasorum  sacrorum,  non 
i  corporls  Christi  contactus  fuit  prohlbitus 
.  Verum  concesso  parem  esse  utrobigue  ratio- 
inod  esse  non  potest ;  in  iis,  quae  sunt  institutio- 
elesiastlcae  alterum  c^lligi  non  potest  esse  pro- 
im  ex  alterius  prohibitione.  Potisslma  enimra- 
wmodi  prohlbitionum  est  penes  voluntatem  et 
liim  insiitoentls.  Sufficere  debet,  legem  de  uno 
esse,  dealtero  nollam  esse. »  Hactenos  Morlnus. 


A  Libenter  addam,  ab  Ecclesia  praecepti  Dominlci 
conscia  de  perceptione  corporis  Christi,  ac  de  co- 
mestlone  oris  et  gutturis  contactu,  atque  degluti- 
tione  perflcienda  citra  necessitatem  contactus  ma- 
noum  ministris  reservata,  perinde  constitutum 
fuisse  post  illa  persecutionum  discrimina.  et  sacer- 
dotum  absentiam  ab  eremis,  quam  Basilius  indica- 
bat,  ne  imposterum  domi  a  privatis  custodiretur, 
aut  propriis  manibus  ori  admoveretur  corpus  Doml- 
nicum  :  quemadmodum  eidem  Ecclesiae  placult  sub 
Sixto  manus  laicorum  removeri  a  contactu  sacro- 
rum  vasorum,  decreto  interposito,  quod  ante  Six- 
tum  non  memoratur  edltum.  Abusus  quorumdam 
fidelium,  irreverenter  contrectantium  sancta,  quae 
acceperant.  pluribus  In  conciliis  perpensus,  quae  a 
Morlno  ibidem  indicantur  numero  xv,  jure  commo- 
vit  pontifices,  ut  plebem  Christi  contentam  esse  ju- 
berent  necfessario  lantuKt  contactu  oris  et  gutturls 
in  deglutlendis  et  comedendis  speciebus  eucharisti- 

B  cis.  Serius  attamen  ille  abusus  obrepsit ;  cum  se- 
cundo  Christi  saeculo,  de  quo  nunc  agimus,  ac  ter- 
tio,  vigeret  disciplina.  de  qua  testantur  Justinus 
martyr  in  Apologia,  Tertullianus  de  Corona  militis, 
et  Origenes  homilia  xiri  in  Exodum  :  «  Nostis,  ait, 
qui  divinis  mysteriis  Interesse  consuevistis,  quod 
cum  suscipitis  corpus  Domini,  cum  omnl  cautela 
et  veneratione  servatis,  ne  ex  eo  parum  quid  deci- 
dat,  ne  consecratl  muneris  aliquid  dilabatur.  » 
Quousque  constitit  apud  plebem  Christianam  vigor 
discipIinaeetcautelae,abOrigenecom'nendatus,  nihil 
obstititquominuscontradereturEucharistiamanibus 
reverenter  ac<:ipientium  et  caute  servantium.  Pote- 
rant  enim  fideles  singuli  dilistentissime  curare  par- 
tem  oblationis  sibi  concreditam,  ne  parom  quid  ex 
llla  decideret.  Vasorum  autem  sacrorum,  in  quibus 
oblata  munera  frangebantur.  et  sanguis  Christi  as- 
servabatur  omnibus  erogandus,  si  cura  et  custodia 
uniuscujusqueeplebeChrlstiana,  omniumque  mani« 

G  bus  concrederetur,  res  periculi  plena  futura  erat. 
Nam  fragmenta  decidua,  et  guttulae  Inter  paterarum 
toreumata,  et  callcum  anaglypha  spargl  ac  dissi- 
pari  saepe  contingeret,  si  temere  ac  passtm  per  ma- 
nus  omnium  accedentlum  ea  vasa  porrigerentur. 
Quin  etiam  timendum  foret,  ne  frequenter  accide- 
ret,  ut  calices  vltrei  (quales  tunc  fuisse  infra  vide- 
bimus  In  Zephyrino)  confrlngerentur,  et  sanguis 
Dominl  effunderetur,  si  promiscuus  vasorum  con- 
tactus  populo  esset  permissus.  Solis  itaque  minl- 
stris  fuit  reservandus,  non  tantum  vasorum  graiia, 
sed  potius  Eucharistiae  causa  accuratissime  procu- 
randae,  ne  quid  minimum  haerens  vasculis  imperi- 
tia,  aut  negligentla  popull  dilaberetur :  quod  a  ml- 
nistris  timendum  non  erat,  ad  haec  munera  rite 
obeunda  formatis  experlmento  diuturno,  ac  moni- 
tis  episcopi  et  presbyterorum.  Hanc  autem  haberi 
oportere  sententiam  decreti  Sixtinl  colllgo  ex  allo 
decreto  postmodum  edito  sub  Sotere,  ne  ulla  mona^ 

I  ^  cha  pallam  sacratam  contingeret,  nec  incensum  pone- 

^  ret  insancta  Ecclesia,  Colligitur  etiam  ex  Vita  Ur- 
bani :  ubi  cum  legamus,  fecit  ministeria  sacrata  om- 
nia  argentea,  et  patenas  tirgentens  viginti  quinque  po- 
suit,  perspicuum  fit  sacrata  ministeria  auctori  Vi- 
tarum  non  esse  altaris  vela,  aut  thuris  capsulas, 
sed  calices  et  patenas,  ad  continendum  corpusDo- 
minicom  elaboratas.  Gur  autem,  et  pallae  sacratae 
contactos  (cujus  par  est  ratio  cum  calicibus  et  pa- 
tenis)  et  praeterea  thurls  adolendi  usus  Interdictus 
sit  sanctimoniallbus,  suo  loco  dicere  conabor  in  no- 
tis  historicis  ad  Vitam  Soteris. 

Linea  6.  —  Nisi  cum  Htteris  patriarchaB  salutatiO" 
nis  plebi,  quae  est  fimnata.  Deest  In  codicibus  Yati- 
cano  et  Plorentlno  perioche  illa :  PatriarchaB  saluta- 
tionisplebi,  quasesi  fbrmata,  annotantibus  Holstenlo 
et  Schelestratio.  Pairiarchm  nomen  serius  attribu- 
tum  episcopis  Christlanis,  et  primom  Leoni  Magno 
in  conclllo  Chalcedonensi  monuit  Thomassinus  de 
Benef.  par.  i  lib.  i,  cap.  3,  num.  43i  qoi  Ofi^\.  %.V^- 


i\l\ 


ANASTASU  BIBUOTHECARn 


4472 


dxorum  Patriarchis  id  nominis  esse  profectum,  A,  rectam  praedicationis  EwingelicaB  regalam  depfaiare 


multo  autem  minus  a  Montanistis,  quorum  Patriar 
ehas  memorat  Hieronymus  epistola  54.  Formatae  quo- 
que  appellatio  serius  usurpata  est,  quam  aetas  Siiti 
ferat.  Quare  vel  inserta  est  periocha  ad  exponenda 
ea  verba  cum  litteris,  post  aetatem  Leonis  Magni, 
dum  ex  catalogis  aliisve  documentis  auctor  Vitae  ea 
decreta  desoriberet ;  vel  in  aliquot  codicibus  libri 
Pontiflcalis  veluti  glossema  a  posteris  est  apposita. 
Veram  excluso  etiam  adjectitio  commaie  (Patriar- 
chae  salutationis  plebi,  qux  est  formata)  vis  decreti 
Sixtini  percipitur  Jubere,  ut  litteras  apostolicae  Se- 
dis  signaculo  munitas  perferat  episcopus  ad  Roma- 
nam  sedem  evocatus,  quando  hinc  ad  suam  paroe- 
ciam  est  reversurus.  Luitprandus  ita  exponit  sen- 
tentiam  hujus  decretl.  «  Hic  constituit,  ut  quisque 
episcopus  aliqua  adversitate  pulsatus  licenter  appel- 
let  Romanam,  et  apostolicam  sedem,  et  illuc  voca- 
tus  venire  non  renuat :  nec  inde  absque  apostolicis 


niterentur.  Sed  postquamsacer  Apostoloroai  choros 
vario  mortis  genere  exstinctus  est«  efflaxeratqne 
Jam  setas  hominum  illorum  qui  divinam  ipua 
sapientiam  suis  auribus  auscultare  meruerant :  taic 
demum  exorta  esl  impii  erroris  conspiratio  fraode 
et  malitia  falsorum  doctorum.  Qai  utpote  nallo  am- 
plius  ex  apostolis  superstite,  post  haec  nudo,  qood 
aiunt,  capite  adversus  praedic^tionem  Ycritatis  adot 
terinam  doctrinam  obtrudere  aggressi  sant.  >  Hse 
Hegesippus. 

Devixerat  sub  Trajano  Joannes  evangelista,  apo- 
stolorum  superstes  ultimus.  Sub  eodem  principe, 
constante  persecutione  a  Plinio  descripta,  aecaot 
ab  Eusebio,  atque  idcirco  referenda  ad  finem  En- 
risti,  et  ad  hunc  ipsum  de  quo  agimus  Sixti  Pooti- 
ficatum,  Symeon  filius  Cleophae,  HierosolymoniB 
secundusepiscopus,  Redemptoris  nostri  consobrinos, 
martyrio    dedicaverat   aetatem   centam   et  vig^Dti 


litteris  ad  propriam  redeat ;  ut  vicini  sui  ex  hoc  in-  B  annorum.  Tum  vero  haereticorum  licentia  ex  occoltis 


telligant,  qualiter  ibi  suam  aliorumque  causam  fi- 
niverit.  > 

Usus  formatx,  sive  commendatitiae  epistolae,  in- 
ductus  fuit  exemplo  apostolorum  :  quibus  in  conci- 
lio  Hierosolymitano  ita  placuit  munire  legationem 
Pauli,  Barnabae,  Judae  ac  Silae  ad  Ecclesiam  Antio* 
chcnam  (Act,  xv)  ut  haec  secernere  posset  missos 
apostolorum  ab  aliis  absque  legitima  Jussione  ad 
eam  profectis,  quibus  apostoli  non  mandaverant. 
InPaulinisquoquelitterisnonsemelincluditurconi- 
mendatio  eorum  qui  easdem  perferrent.  In  calce 
epistolae  ad  Ephesios  commendatur  Tychicus  :  et  in 
ea,  quae  data  est  ad  Colossenses  Tychicus  et  One- 
simus.  Sed  etiam  sigm  appositio  ^unde  formatas  a 
forma,  seu  typo  qui  apponebatur  dicias  voluit  aetas 
posterior  testante  apud  Can<fium  in  Lexico  mediae 
Latinitatis  Sirmondo,  aliisque  scriptoribus  eruditis 
suffragantibus)  videri  debet  profecta  ab  cxemplo 


latebris  in  apertum  proruens  palam  aggressa  est 
adulterinam  docirinam  obtrudere  et  in  agro  Em- 
gelico  zizania  disseminare  :  qujsi  dormientibos  in 
Christo  iis,  qui  eumdem  in  carne  Tiderant,  neao 
vigilum  reperiretur,  qui  possel  a  tritico  loliamse' 
cernere.  Quid  igitur  consilii  caperent,  aut  quaenaa 
praesidia  opponerent  custodes  agri  Dominici,  isqoe 
mprimis  Sixtus,  qui  Petro  successerat  in  magiste- 
rio  cathedrae  caeterarum  principis  ad  confirmaodos 
fratres  suos?  Idem  plane  remedium  opposuitsoln 
orienti  morbo,  quod  Actorum  xv  apost.oli,  et  » 
niores  adhibuerant  contra  descendentes  ex  Jadaea  ad 
seditionem,  et  turbas,  et  falsa  dogmata  introduceoda 
in  Ecclesiam  Antiochenam.  Opposuerant  illi  jodicia 
concilii  ac  presbyterii,  decreta  collegii  apostolici, 
legatos,  et  litteras,  quibus  testatam  facerent  lo- 
ctoritatem  ablegatorum,  et  commendarent  veriti- 
tem  doctrinae,  ab  apostolis  eisdem  viris  traditae,  doi 


Pauli :  qui  omnes  epistolas  suas  certo  salutationis  G  remittebantur.  Hoc  ipsum  praesidium,  et  firmamerh 


signo  ab  se  apposito  muniri  consuevisse  testatur  in 
epistola  ad  Thessalonicenses  secunda  :  Salutatio 
mea  manu  Vauli  :  quod  est  signum  in  omni  epistola, 
Ita  scribo,  Gratia  Domini  nostri  Jesu  Christi  cum 
omnibus  vobis.  Amen.  Romani  pontifices  morem 
hunc  apostolicum  imitati  signare  consueverunt  si- 
mile  quippiam  in  suis  epistolis,  graviori  prxsertim 
de  causa  scriptis,  quas  bullas  diciinus  consistoria- 
les.  Nam  crucis  signaculo  [quod  salutis,  et  gratiae 
a  Christo  fidelibus  adprecandae  indicium  est  quoti- 
dianum)  late  expanso  includunt  monogramma  sui 
nominis,  sive  nomen  extensum,  et  praeterea  inscri- 
bunt  circulo,  eidem  monogrammati,  et  crucis  figurae 
circumducto,  aliquem  versiculum  e  sacris  litteris 
desumptum  :  olim  post  siglam,  quse  redditur  Bene 
valete :  nunc  post  clausulam  supremam  epistolae, 
respondentem  indicalae  salutationi.  Hornm  exem- 
pla  vides  frequentia  apud  bullarum  collectores,  tum 


tum,  ac  tesseram  doctrinae  atque  unitatis  catho* 
licae  Sixtus  paravit  contra  haeresum  violentias  u 
insidiasex  aequo  adhibendum.  Constituit  enim,  sl 
episoopi  axiti  ad  Romanam  sedem,  utpote  in  Eccle- 
sia  universa  obtinentem  Christiani  synedrii  prioci- 
patum  per  Jura  Petro  <'ic  successoribus  tradita.  itase 
sisterent,  ut  causa  cognlta  remittendi  cum  loreot, 
recipi  minime  possent  absque  litteris  apostolicis: 
per  quas  in  majoribus  hisce  causis  opportune  decli- 
raretur,  num  recta  et  consentanea  fidei  regalis  re^ 
periaesset  ipsorum  doctrina.  Litteris  quoqoeeoq- 
clicis  usum  fuisse  Clementem,  Petri  discipulamei 
successorem,  contra  haeresim  Ebionis,  testaiosest 
Epiphanius  iis  verbis.  quae  a  card.  Baronio  referao- 
tur  ad  annum  74,  nu;n.  40:  «  Idem  Ciemens  ipsos 
(Ebionem  ejusque  sectarios)  per  omnia  redarguitia 
epistolis  quas  scripsit  encyclicis,  quae  In  saoctis 
Ecclesiis  leguntur,  quod  alium  habeat  characlerea 


apud  UghelUum  in  Italia  sacra,  tum  apud  Mabillo-      fidesejus  etsermo  ab  his  quse  sub  nomine  ipsiosii 
j       rvt_i        =__   .^t.  -      .^._ .  qyijjQg  j^j^ii  D  circuitionibus  corrupta  sunt.  »  Haec  nimirum  vesti- 


mum  de  re  Diplomatica,  libro  quinto 

possunt  adnotata  a  Cotelerio  in  can.  12apostoIicum 

tomo  II,  pag.  462,  ad  Opera  SS.  PP.  saeculi  aposto- 

1*     • 
ici. 

Verum    his  opportuniori    loco  servatis,    pauca 

taniummodo  hic  subdam  de  causa  decreii  a  Sixto 

vulgati,  716  uUus  episcopus  a  Romana  sede  evocatus 

reciperetur  a  propria  paroscia,  si  f  ediret  absquc  litteris 

apostolicis,  Ita  consulendum  putavit  unitati  Ecclesiae 

servandae  sub  uno  capite,  unaque  doctrina  catho- 

lica,  avertens  periculum  quod  imminebat  post  mor- 

tem  apostolorum  et  aliorum  e  praecipuis  viris.  qui 

Christum  Dominum  in  carne  viderant.  ImmineDat 

autem  id,  quod  Eusebiusretulitex  librisHegesippi, 

celebris  Christianorum  historici,  hisque  temporibus 

aequalis,eJusdemverbisitaconceptumIib.iii,cap.32: 

«  Ecclesiam  ad  haec  usque  tempora  instar  cujusdam 

virginis  integram,  atque  incorrupiam  permansisse: 

adhuc  in  obscuro  recessu  delitescentibus  quicunque 


gia  signabat  illi  per  eamdem  aetitem  apostolns  Joao- 
nes  suis  in  epistolis  contra  Menandrum.  Ebiooea, 
aliosque  ab  eadem  schola  profectos  haereticos  etpn^ 
fecturos,  ita  conscribens,  in  I  quidem  Bpistola,  cap. 
II,  vers.  18.  19 :  Et  nunc  antichristi  muUi  faetisunt: 
unde  scimus  quia  novissima  hora  est.  Ex  nobis  pnh 
dierunt,  sed  non  erant  ex  nobis,  Nam  si  fuisscnt » 
nobis,  permansissent  utique  nobiscum,  Bt  in  II,  vers. 
7-1 1  :  Multi  seductores  exienmt  in  mundum,  qui  non 
confitentur  Jesum  Christum  venisse  in  came :  hic  at 
seductor  et  antichristus.  Videte  igitur  ne  perdatis  qta 
operati  estis,  sed  ut  mercedem  plenam  aceipUitis. 
Omnis  qui  recedit  et  non  permanet  in  doctrina  Christi, 
Deum  non  habet :  qui  permanet  in  doctrina,  hie  el 
Patrem  et  Filium  habet.  Si  quis  venit  ad  vos,  et  hanc 
doctrinam  non  affert,  nolite  recipere  eum  in  domum, 
nec  Ave  ei  dixeritis.  Qui  enim  didt  ei  Ave,  commuHi- 
cat  operibus  ejus  malignis,  Gum  igitur  dlsciplina 


H73 


HISTORIA  DB  VITIS  ROX.  PONT.  —  S.  SIXTUS. 


tm 


apostolica  ostenderet,  per  eni^yclicas  lltteras  de- 
monstrari  oportere  communionem  cam  Bcclesia 
catholica  eorum  qui  essent  legitlma  mlssione  ab 
eadem  Ecclesia  able^rati  ad  annuntiandiim  Christi 
Evangelium,  neque  suflficeresi  quondam  fuissent  ex 
ccetu  cum  apostolis  congrejicato,  nisi  ronstaret  cum 
eodem  coRtu  ipsos  permanereet  perseverare  in  do- 
ctrina  eidem  coetui  concredita,  aliter  nec  redpiendos 
in  domum,  nec  Ave  eis  dicendum ;  multo  diligentius  id 
exigendum  esse  intellexerunt  Ecclesi»  prxsules, 
prsesertim  Sixtus  cxteris  prxstans  in  Romana  scde, 
quando  sub  ejusdem  pontificatu  id  monstro  simile 
primum  auditum  fuit,  hxreses  disseminari  ab  iis 
qui  episcopatum  obtinuissent,veIeplscopatumappe- 
terent:  quorum  antesignanus  utiapostolorum  aetate 
fuit  Slmon,  ita  post  morlem  apostolorum  fult  e 
schola  sectariorumSimonis(Menandri.  Ebionis,  Ba- 
silidis)  Valentinus.  Menander  enim  et  Basilidesma- 
gos  et  philosophos  sese  jactabant.  Valentinus  vero 
probe  cum  nosset,  non  sati ;  auctoritatis  ex  iis  no- 
minibus  apud  Chrlstianos  sese  habiturum,  episco- 
pale  fasiigium  ambiebat  :  quemadmodumTertullia- 
nuscapite  4,  contra  eumdem  asseverat.  Providus  igi- 
tur  pontifex  Sixlus  vidit  majus  pericnlum  seducendae 
Christianae  plebisab  lis  imminere,  qui  jure  episco- 
patus  cum  haberentur  successores  apostolorum,  do- 
cendi  quoque  potestatem  inter  potiorasui  officii  mu- 
nera  obtinuissent ;  si  post  adeptum  eplscopatnm 
di^nitatis  suse  juribus  abuterentur.  Edixit  itaque 
episcopos  ad  tribunal  Petri  evocatos  ita  se  sistere 
oportere,  ut.  causa  discussa,  recipi  a  suis  plebibus 
roinime  possent  sine  litterisencyclicisprimariaese- 
dis.  Provide  id  factum,  ea  potissimum  tempestate> 
qua  persecutiones  frequentes  non  ita  facilem  redde- 
Dunt  conventum  episcoporum,  qualisfuerat  aposlo- 
lorumad  concilium  super  dissidiis  apud  Antioche- 
nossubortis  incausalegaliumobservatiooum.Quare 
dictatoria  veluti  auctoritate  in  Petri  sedea  Christo 
Domino  jam  constituta,  utendum  fuit  ad  consulen- 
dum  unitati  Ecclesiae  atque  indemnitati  fidei,  ubi 
roaximum  immineretdiscrimen  abepiscopis  ad  falsa 
dogmata  declinantibus,  nec  ralio  temporis  sineret 
concilia  praesulum  cogi  sub  oculis  persecutorum, 
aut  pastores  removeri  ab  ovibus  sibi  concreditis  in 
illa  temporumdifficultate,  qua  plebibus  in  perlculo 
constitutls  praesentia  fldelium  vigilum  erat  maxime 
necessaria. 

Rursns  Clemens  Alexandrinus  Stromatum  II- 
broviidocet,  Basilidis,  Valentini,  et  Marcionis  haere* 
ses  ccepisse  sub  Adriano.  Ait  enim  pag.  769 :  a  Infe- 
rius  autem  circa  tempora  Adriani  imperatoris 
fnerunt  qui  haereses  excogitaverunt,  et  pervene- 
rant  usque  ad  aetatem  Antonini  natu  majoris. 
Sicut  Basilides.  etsi  Glauciam  sibi  ascribat  ma- 

gistrum,  ut  ipsigloriantur,  qui  fuit  Petri  interpres. 
imiliter  autem  Valentinum  dicunt  audisse  Theo- 
dadem.  Is  autem  fuit  Paull  familiaris.  Marcion 
enim  cum  natus  esset  eadem  qua  ipsi  aetate.  versa- 
batur  ut  senex  cum  junioribus.  »  Haec  a  Clemen- 
te  scripta  recitans  Lupus  in  scholiis  ad  cap.  30 
Tertulliani  de  Praescript.,  subdit :  «  S.  Clemens  se- 
cundo  dicit,  quod  Basilides,  ct  Valentinus,  et  Mar- 
cion,  fuerint  coaevi.  etomnescoeperint  sub  imperio 
Adriani.  Quaestio  esl,  quid  coeperint?  An  vitam,  an 
baereticarn  praedicationem  ?  Respondeo,  quod  haere- 
ticam  pnedicationem.  Etenim  Basilidem  sub  impe- 
rio  Adriani  praedicassediserte  scribit  S.  Hierony- 
m  s  in  encomio  illustris  viri,  Agrippae  Castoris.  » 
Idem  Lupus  observaverat  pauio  ante,  scilicet  pae. 
479,  ex  S.  Epiphanio,  et  ex  appendice  libri  Tertul- 
liani  de  Pr;escript.  Marcionem  fuisse  episcopi,  et 
quidem  sunctissimi  viri,  degenerem  filium.  Addit, 
ab  Optato  Milevitano  affirmari^etipsum  Marcionem 
fuisse  episcopum.  «  Sunt,  inquit,  qui  existimant, 
Marcioiiem  sub  patre  Amaseno  episcopo  ac  totius 
provinciae  metropolita  fuisse  Sinopensem  episco- 
pum,  et  ab  illius  synodali,  qua  degradaius  fuerat, 


A  sententia  Romam  appellasse.  Fundant  se  In  referen* 
dis  infra  exS.  Epiphanio.  >  Hajus  textum  producit 
pag.  484«  et  cum  illo  varias  opiniones  de  episconatu 
Marcionis.Sed  siveMarcion  fuerit  tantummodo  filius 
episcopi,  sive  et  ipseepiscopus ;  cum  haereslm  suam 
disseminare  coeperit  snb  Ad.lano  ;  et  cum  Valenti- 
nus  episcopatum  ambiverit  in  insula  Cypro,  uti  ex 
S.  Philastrio  admonet  P.  Lupus  pag  480,  ubi  etiam 
probat  sub  pontificatu  B.  Telesphori,  qul  huic  Slxto 
successit  proxime.  delirasse  palam,  ac  praedicasse 
Valentinum  (  ex  Justini  Apolosia)  et  Marcionem  Ger- 
donis  discipulum  sub  eodem  Telesphoro  corruptum 
et  seductum ;  Cerdonemque  ipsum  memoret  ex 
S.  Irenaeolib.  ni.  cap.  4,  modoexomologesim  fecis- 
se  et  poenltentlam  simulasse,  modo  ad  vomitum 
rediisse  ;  universa  ista  probant,  providentia  Sixti, 
Jam  persplcientis  haeresum  afflatu  siderari  viros 
sacratissimo  ordini  episcopatus,  vel  initialos,  vel 
proxime  initiandos,  cautum  fuisse  per  saluberri- 

B  mam  illiusdecreti  sanctionem,  ne  quispiam  episco* 
porum  postulatus  ad  judicium  Romanx  sedis,  ab 
eaque  redux  reciperetur  sinelitterisencyclicis,  cer- 
tum  testimonium  profprentibus  de  veritate  et  con- 
fessione  doctrinae  apostolicis  dogmatibus  consonae. 
Satis  ergo  intelligitur  ex  Ecclesiae  constitutio- 
ne  siib  Sixto  f,  imperante  Adriano,  nem|>e  ex  histo- 
ria  hxreseos,  tum  primum  ansae  inter  episcoporum 
cathedras  se  audacter  intrudere.  postquam  mortali 
huic  vitae  erepti  fuerant  apostoli,  acdiscipuli,  qul 
Christum  Dominumln  carne  viderant,  Intelligitur. 
inquam,  occasio  et  vis  decreti  Sixtini,  providenter 
prospiclentis  Ecclesiae  unitati  ac  fidei  integritati 
servandaeperencyclicashujusmodi  litteras,  quaepost- 
modum  formatx  dictae  sunt,  certa  documenta  profe- 
rentes,  aiUesseramcommunionis  omnium  episcopo- 
rum  cum  Petrisedeprimaria  utin  reditu  ad  proprias 
plebes  tuto  reciperentur  a  fidelibus  eorumdem  curae 
concreditis. 

G  CIACONH. 

Linea  5.  —  liediens  ad  parochiam  suam  non  su- 
scipcretur^  nisi  cum  litteris  patriarchx,  Censuit  san- 
ctus  pontifex  Sixtus,  ne  episcopi,  ad  scdemapo- 
stolicam  quacunque  ex  causa  vocati,  redeuntes,  a 
suis  plebibus  reciperentur,  nisi  secum  deferrent 
litieras  Romani  pontificis,  populum  salutantes,  eos- 

3ue   purgatos,  vel  instructos,  causamque  eorum 
Iscussam  fuisse  cognoscerent. 


PAGII. 

Llnea  3.  —  Hic  constituit^  ut  ministeria,  etc.  Con- 
stituit  etiam  ex  eodem  libro  Pontificall,  ut  sacra 
vasa  ab  aliis  quam  a  sacris  ministris  non  t  inge- 
rentur.  Ideoautem  id  vetuit  Sixtus,  quiatamcalix, 
quam  patena  erant  vasa  consecrata  ;  exstat  enim  in 
ordine  Romano  utriusque  consecratio,  unctlone 
T^  Chrismatis,  cenisque  precibus  adhibltis.  Idem  de« 
^  crevit  postea  concilium  Laodicenum  anno  circi- 
ter  363  celebratum,  in  quo  canone  24  sanciium 
est,non  oportere  subdiaconum  vasasacrata  contin- 
gere  ;  et  concilium  Agathenseanno506,  sub  Sym- 
macho,  canone  66,  statuit  non  oportere  insacratos 
minislros  contingere  vasa  Dominica.  Subdiaconis 
tamen  data  facultas  ista  est  in  concilio  Bracarensl 
sub  Joanne  UI,  anno  563,  canone  40.  «  Placuit  ut 
non  liceat  cuilibet  ex  lectoribus  sacra  altaris  vasa 
portare,  nisi  his  qui  ab  episcopo  subdiaconi  fuerunt 
ordinati.  »  Acolythis  etiam  eamdem  licentlam  con- 
cessam  ex  ordine  Romano  manifestum  est. 

Plerique  scribunt,  Sanctus,  sanctus,  sanctus,  etc., 
a  Sixto  sacrificio  missae  additum  esse,  sed  auctius 
Chronicon  veterum  pontificum  Id  solum  a  Slxto 
constilutum  ait,  ut,  sacerdote  hymnum  illum  inci- 
piente,  etiam  populus  eumdem  cantaret.  Quia  vero 
progressu  tem|)oris  quidam  abusus  irrepserant,  ut 
nonnisi  insolemnibusmissis  diceretur,  eotolleada 


1175 


ANASTASU  BIBLIOTHBCARII 


4r76 


hic  canon  a  concilio  Yasensi  anno  529  editus  est  :*A 
«  Ut  in  omnibus  mlssis,  seu  in  matutinis,  seu 
in  quadragesimalibus.  sive  in  illis  quae  pro  de- 
funetorum  commemoratione  fiunt,  semper  San- 
ctus,  sanctus,  sanctus,  eo  ordine  quo  modo  sid 
missas  publicas  dicitur  dici  debeat;  quia  tam  sancta 
et  tam  dulcis,  et  desiderabilis  vox,  etiamsidiu  no- 
ctuque  possitdici,  fastidiumnon  poterit  generare.  » 
Altera  pars  hymni,  Benedictus  qui  venit  in  nomine 
Domini,  Hosanna  in  excelsis,  Christo  Domino  a  tur- 
bis  in  solemni  Hierosolymae  ingressu  ante passionem 
decantata  fuit.  De  hujushymniritu  et  origine  legen- 
dus  cardinalis  Bona  lib.  ii  rer.  Liturgic,  cap.  40. 
Linea  4.  —  Hic  constituit,  ut  quicunque  episcopo^ 


nm.  Decrevitez  libro  Pontificall,  ut  qufCQnqiie  epi- 
scopus  evocatus  fuerit  ad  sedcm  Romanam  apostoli- 
cam,  rediens  ad  parochiam  suam  non  susci|ieretur, 
nisi  cum  formatis  salutationis  ad  plebem  per  seden 
apostolicam.  Litteras  enim  formatas,  sea  comranni- 
catorias  dabat  episcopis  sedes  apostolica,  etcom- 
mercioearumtotusorbis  in  una  communionlssocie- 
tate  concordabat,  nt  affirmat  sanctus  Optatus  Mile- 
vitanus  Ad  hunc  porrolocum,  tam  auctloris  Chroni- 
ci  veterum  pontiflcum  quam  libri  Pontificalis,episto- 
larum  decretalium  auctor  secundam  Sixti  epistohD 
composuit,  quaeest  de  vasis  sacrisa  &olis  ministrls 
tangendis,  et  de  non  redeundosine  formaiisepisto^ 
lis,  inquit  Schelestratius  in  nota  ad  Sixtum. 


IX.    SANCTUS   TELESPHORUS. 


ANNO    GHRISTI    142,    ANTONINI     PU     IMP.    3. 


9  Telesphorus,  natione  Gracus,  ex  anachorUa,  sedit  annos  undecim,  met^ 
ses  tres,  dies  viginti  duos  *  .  Fuit  autem  temporibus  Antonini  et  Marci  ^.  «  Hic  conHi- 
tuit  ut  septem  AebdoTnadas  ante  Pascha  jejunium  celebraretur,  et  Natali  Do- 
mini  noctu  missx  celebrarentur ,  cum  omni  ^  tempore  ante  hor»  terti»  cur- 
5  8um  nuUus  prsesumeret  missam  celebrare,  qua  hora  Dominus  noster  ascendit 
crucem,  et  ante  sacrificium  hymnus  diceretur  angelicus,  hoc  est,  Gloria  ik 
EXCELSis  Deo.  Martyrio  coronatus  est.  Qui  sepultus  est  juxta  corpus  beati  Pe- 
tri  in  Vaticano  iv  Nonas  •  Januarii,  Hic  fecit  ordinationes  quatuor  per  menr 
sem  Decembrem :  ^  presbyteros  duodecim,  diaconos  octo  e ;  et  cessavit  episcopatus  dies 
10  quatuor. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 

Telesphorus  anni  undecim,  mensibus  tribus^  diebus  tribus.  Fuit  temporibus  Antonini 
Macrini  a  consulatu  Titiani  et  Gallicani  usque  Csesare  et  Albino. 

NOTULiE   MARGINALES  FABROTTI. 

»  JB,  m.  9,  minus  d.  3.  ^  fi,  Antonini  Pii  tantum  usque  ad  coss.  Glabrlonem  etVerianum.  «  FtdeBtfr. 
ann.  554,    CJB,  omni  alio.  •CB^  Nonis.  f  C£,  episc.  per  d.  loca  432.  er  Septem  CB. 


VARIiS  LECTIONES. 


Apud  Tabrottum  ex  codice  Freheri, 

Num.  9,  Un.  40,  £,  duos.  Ad  not.  marg.,  d.  epi- 
scopos  per  diversa  loca  43. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  ct  Thuano, 

Lin.  4,  ez  patre  Anach.  lin.  3,  utper  septem  h.  a. 
P.  j.  c.  et  utin  natale  Doroini  n.  m.  c.  et  ut  omni  t. 
lin.  5,  qua  scilicet  D.  n.  a.  c.  et  ut  ante  s.  lin.  7, 
Deo.  Hic  fecit  ordin,  lin.  9,  diac.  8,  episcopos  per 
diversa  loca  43.  Hic  martyrio  coronatusest  etsep. 
j.  c.  B.  P.  inVat.  ivNon.  J.  etcess.  ep.  d.  7. 

Ex  codice  Thuano  altero. 
Lin.  i,  annos  xi,  m.  iii,  d.  xxi.  lin.  4,  nam  omni 


tempore.  lin. 5,  missas  cel.  lin.  6,  in  crucem.  Itii.8' 
III  Non.  J.  lin.  40,  dies  7. 

Apud  Holstenium  et  Schelestratium. 

Lin.  4,  Vatic.  et  Flor.,  missa  celebraretur,  tOM 
constituit  ut.  lin.  7,  Floret  Cass.,  coronatar.  im.  9. 
Vat.  et  Florent.  addunt,  episcopos  per  diversa  loci 
tredecim. 

Apud  Peniam  ex  codice  Cixvensi. 

Lin.  4,  Telesphorus.  lin.  40,  dies  yii. 


NOTiE  VARIORDM. 


A  SCHELESTRATE. 


NOTiB  IN  TEXTUBf  ANASTASII. 


B  secundo  catalogo.  ut  rationem,  quam  addit  de  dob 
incipienda  missa  ante  horam  diel  tertiam,  idest 
Juxta  computum  horarum  in  Pal^tioa  fieri  assoe- 
In  Telesphoro  incipitauctor  Libri  Pontificalis  ad-     tum,  ubi  dies  hora  sexta  ante  meridiem  incipiebat, 
J  ungere  nonnulla  quae  aliunde  desumpsit,  quam  ex     et  in  meridie  sexta  flniebat«  Caeterum  ex  eo  doo 


im 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  TELESPHORUS. 


4478 


auctorlibriPontiflcalisnonnumeretconsules,  quide-  A 
snnt  in  secundo  catalogo,  et  reperinntur  in  primo,  col* 
ligitur,  non  quidem  primo,  sed  secundo  usum  fuisse. 
Linea  4.  —  Cum  (mni  tempore  ante  horae  tertiae 
cursum  nullus  praesumeret  missam  celebrare,  qua 
Dominus  noster  astendit  crucem,  Hora  diei  tertia 
juxla  modum computandi  horas  diei  in Palaestina  usu 
receptum,  ut  supra  adnotavimus.  Praeclarum  est 
autem  hoc  Telesphori  decretum,  quod  in  primitiva 
£cclesia  locum  habere  potuit,  dum  unum  altare  in 
singulis  Ecclesiis,  et  non  plusquam  una  missa  per 
diem  in  illiscelebrabatur. 

NOTiE  IN  CATALOGUM  FELICIS  IV  »  . 

Tantum  noctu  natalis  Domini,  Undenam  au- 
ctor  catalogl  desumpserit,  Hymnum  angeli- 
cum,  Gloria  in  excelsis  Deo^  tantum  noctu  na- 
talis  Domini  cantari  debuisse  juxta  Telesphori  de- 
cretum,  fateor  me  ignorare:  initio  tamen  Eccle- 
siae  non  adeo  frequenter  recitatum  fuisse,  ut  nunc  g 
fit  in  omnibus  festis,  vel  ex  antiquo  Sacramentario 
Gregorii  M.  patet,  quod  tempore  Caroli  M.  scriptum 
asservatur  in  Bibliotheca  Palatino  Vatic,  ubi  initio 
legitur :  «  Item  dicitur  Gloria  in  excelsis  Deo,  si  epi- 
scopus  fuerit  tantummododieDominico  sivediebns 
festis :  a  presbyieris  autem  minime  dicitur,  nisi  solo 
in  Pa8«'.ha. » 

NOTiC  IN  CATALOGUM    LIBERIANUM. 

Linea  4 — •  Loco  Antonini  Macrini  legunt  Hcn- 
s<*hen.  et  Papebrochius  Adriani,  cum  tamen  in  ms. 
codice  habeatur  ut  nos  hic  edimus. 

ALTASERRA. 

Linea  2.  —  Hic  constituit,  nt  septem  hebdomadas 
ante  Paschajejunium  celebraretur.  JejuniumQuadra- 
l^esimab  non  est  i»rimitus  instituium  a  Telesphoro  ; 
id  enim  institulionis  apostolicac  esse  jam  observa- 
tum  ex  can.  69  apostolorum  \  sed  pontiflcia  lege 
sancitum,  can.  Statuimns,  d^si.  4.  Jejunium  enim  ^ 
Quadragesimae  a  Domino  institutum  agnovere  Pa- 
tres.  Hinc  illud  fidei  nostraeopus  vocitat  Ambros., 
serro.  33  ;  a  Diximus  superiore  Dominira  hoc  esse 
fidei  nosirae  opus  primum  ut  horum  quadra^inta 
dierum  curriculo  devoiissime  jejunemus.  »  Et  illud 
jt>junium  a  quibusdam  infringi  contra  praeceptum 
Domini  conqueritur  idem  serm.  35  :  a  Qualis^utem 
Cbristianuses,  cum,  Domino  jejunante^  tu  prandes? 
Dicite  enim  niihi,  interrogo  vos,  qui  in  Quadrage- 
sima  prandetis,  si  non  in  conscientiis  vestris  rei 
estis,  quod,  abstinentetoto  populo,  vos  soli,  contra 
praeceptum Domini,  devoraiis. » Jejunium  Quadra^e- 
simae  ad  exemplum  jejunii  Christi  insiitutum.  Hie- 
ronym.  in  Jonam  cap.  3  :  a  ipse  quoque  Dominus 
Yera8Jona,missusadpraedicationemmundi,jejunavil 
quadraginta  dies,  et  haereditatem  nobis  jejunii  dere- 
linquens.  ad  e.sum  cori>oris  sui  sub  hoc  numero  no- 
stras  animas  praeparat.  »  Jejunium  Quadragesimae 
constituiiur  septem  hebdomadis.  Hinc  Gregorius|D 
bomil.  46  in  Evangel.  in  Dominica  iQuadragesim. : 
c  A  praesenti  etenim  die  usque  ad  Paschalis  solem- 
Ditatis  gaudia,sex  hebdomadaeveniunt,  quarum  vi- 
delicet  dies  quadraginta  duo  fiunt,  ex  quibus  dum 
sex  Dominiciabstinentiaesubtrahuntur,  non  plus  in 
abstinentia,  qmim  triginta  et  sex  dies  remanent.  i 

Linea  3.  —  Et  natali  Domini  noctu  missae  cele^ 
brarentur,  cum  omni  tempore  ante  horad  tertiae  cursum 
nullm  praesumeret  missam  celebrare  qua  hora  Do^ 
minus  noster  ascendit  crucem.  Telesphori  constitutum 
est,  ut  in  nocte  nativitatis  Dominicae  missae  cele- 
brentur,  cum  extra  hunc  diem  missae  non  celebra- 
rentur  ante  horam  tertiam,  qua  Christas  crucifixus 
est,  can.  Nocle  sancta  de  consecr.  dist.  i.  In  natali 
Domini  missa  celebratur  de  nocte  in  galli  cantu. 
Abbas  Urspergens. :  a  Centius  quidam  civisRoma- 
ous,  ex  fautoribus  Henrici  IV  in  nativilate  Domini 

*  Yid.  Prolegomena. 


Gregorium  papam  (is  est  Gregor.  YH)  in  galli  cantu 
missam  celebrmtem,  de  altari  graviter  vulneratum 
rapuit,  et  in  turre  sua  in  custodiam  misit.  »  In  die 
natali  Domini  in  missa,  quae  celebratur  in  galli 
cantu,  Evangeliiim  alta  voce  legit  Carolus  IV  imp. 
de  quo  Albert.  Argentinens.  in  Chronic. :  a  In  die 
quoqnesanctonativitatisDomini  rex  communicatus 
fuit,  legitque  in  missa  ealli  cantu  alta  voce,  habens 
in  manu  evaginatum  gladium,  Evangelium  :  Exiit 
edictuma  Ca?sare  Ai/^M.sto.  »  Mediam  noctem  signat 
galli  cantus,  quo  Christiani  surgebant  ad  orandum. 
Augostin.  in  psalm.cxviii:  a  Postgallicantum  con- 
suevit  essetempusorandi.  »  In  honorem  nativitatis 
Domini  multa  singularia  Introducta  sunt.  Primum, 
quod  missa  celebratur  de  nocte  Secundum,  quod 
eodem  die  tres  missae  celebrantur :  prior  media  nocte, 
qua  hora  natus  est  Chris^us;  secunda  diliculo,  id 
esl  sub  lucem ;  tertia.  hora  tertia  qua  solent  cele- 
brari  missae  publicae.  Gloss.  in  d.  can.  Nocte,  cap. 
Consuluisti,  de  celebrat.  missar.  Tertium,  quod  si 
nalalis  Domini  incidatin  feriam  sextam,  licet  vescl 
carne  ex  consuetudine  generali ;  cap.  ult.  de  observ. 
jejun.  de  quo  Matih.  Paris  ad  ann.  1255:  a  Erat 
autem  illo  anno  dies  natalis  Domini  feria  sexta,  et 
comederuntaliqui  carnes.  ob  reverentiam  Christi, 
quia  Verbum  caro  factum,  ea  die  prodiit  in  lucem 
saeculi,  unde  quidam  admirativeait:  0  carni  con- 
cessus  honor  I  »  Missae  publicapcelebrantur  hora  ter- 
tia,  can.  Et  koc  d^  consecr.  dist.  1,  conc.  Emeri- 
tens.  can.  49,  Aurelianens.  iii,  can.  44,  de  quo  dixi 
Dissert.  lib.  vi,  cap.  2. 

Linea  6.  —  Et  ante  sacrificium  hymnus  diceretur 
angelicus,  hoc  est,  Gloria  in  excelsis  Deo  Poslrema 
pars  decreti  Telesphori  est,  ut  initio  sacrificii  missae 
caneretur  hymnus  angelicus,  hoc  esL  Gloria  in 
excelsis  Deo.  Primum  hoc  institutum  a  Telesphoro, 
ut  hymnus  angelicus  caneretur  in  missa  in  natali 
Domini,  d.can.  Nocte  sancta.  Deinde  usu  receptum 
ut  idem  hymnus  decantetur  semper  in  missis  solem- 
nibus,  eliam  In  Coena  Domini.  can.  Vorro,  de  con- 
secr.  dist.  4.  Symmacho  hoc  tribuit  Anastas.  in  ejus 
Vit. 

BINII  ET  LABBEf. 

(Ex  BiN.)  Linea  3.  —  Hic  constituit  ut  septem  heb-- 
domadas.  Quadragesimale  jejunium  ab  apostolis 
Domini  institutum  alqueuniversaeEccIesiaetraditum 
est,  ut  ex  can.  apostol.  68  constat;  nam  diu  ante 
Telesphorum  hujus  Jejuniiquadragesimalislgnatius 
in  Epistola  sua  ad  Philippenses  meminit  hisce  ver- 
b"is :  a  Quadragesimale  jejunium  ne  spernatis ;  con- 
tinent  enim  exemplum  conversationis  Dominicae.  » 

(Ex  Lab.)  Linea  4.  —  Cum  omni  tempore .  Absunt 
aC.  H. 

BLANCHINI. 

NOTiE  CHBONOLOGICfi. 

In  hoc  pontifice  piclura  basilicae  S.  Pauli,  tum  in 
vetusta  serie  colorata  musivo  cum  opere  Leonis 
Magni,  et  Gallae  Placidiae,  tum  in  recentiori  itera- 
tione  ejusdem  epochae,  perNicoIaum  HI  inferiusde- 
lineata,  uti  dixeram  m  Prolegomenis  opusc.  xi, 
cap.  3,  num.  3  et  4,  nitide  ostendunt,  nunie- 
rum  annorum  undecim,  mensium  trium  die- 
rumvigintiuniusbeatoTelesphoroessetribuendum. 
Par  consensus  in  annis  est  omnium  catalogorum  et 
codicum,  memoratorumeodem  folioxa,  soloColber- 
tino  sexto  vitium  ostendenie  in  nota  numerali  vi 
quam  loco  xi  substituit  scriptor  illiuscodicis :  con- 
sueto  vetustatis  damno  fortasse  deceptus  ;  dum  eva- 
nescentibus  inferne  ductibusdecussatissigladenarii 
X  notam  quinarii  v  arbitratus  est  se  videre  in  dimi- 
diata  illa  littera  x,  quam  integram  picturae,  et  codices 
manif^stant.  Caetera  errata  leviora  adjectae,  vel  detra- 
ctae  unitatis  in  mensibus  intelliges  ex  iis,  quae  supra 
dixeram  in  Alexandro.  Quarc  ad  c.'5\<:.^\ft.  ^Oixi^^ 
S.  Telesptkoti  \u  YtoV^m^oX^  ^vs.^^  ^^^  ^^" 


U19 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4480 


lius  annos  44,  menses  3,  dies24  ex  omnibus  mo- 
numentis  deduci. 

Dies  martyrii  5  Januarii,  qua  colitur,  spectabit  ad 
consulesanni  438Camerinuin  etNigrum  ;  cum  prae- 
cedens  consulatus  Caesaris  ii  et  Balbini  postremum 
tempus  Pasrhale  demonstret  celebratum  constante 
Vita  Telesphori  :  ct  Pascha  primum  assignatum 
successori  Hygino  per  catalogum  Felicis  TV  (iiam  la- 
cuna  prohibet  id  cognoscere  in  Liberiano),  prseferat 
consules  indicatos  anni  438  Nierum  et  Camerinum. 
Bx  dieigitur5Januarii  anni  4^  retrocedentes  per 
annos  undecim  solidos,  menses  tres,  dies  viginti  et 
unum  episcouatus  Telesphori,  cognoscimus  illius  or- 
dinationem  ruisse  peractam  die  Dominica  16Septem- 
brisanni  426,  VeroetAmbibulocoss.  semesiriferme 
spatio  antequam  Sixtus  martyrio  coronaretur.  Quare 
illud  semestre  spatium  exegerit  Sixti  virarius  ei 
coadjutor,  more  satis  frequenter  usurpalo  in  perse- 
cutionibus  a  ronliflcibus  Romanis,  ut  episcopalem 
ordinem  suo  Vicario  conferrent,  ob  causas  jam  in- 
dicatas  in  adnotationibuschronoiogicisad  VitamS, 
Evaristi,  numero  2. 

A  morte  Sixti  sedein  apostolicam  vacasse  refert 
codex  Anastasianus  biduotantum.  Hxc  igitur  chro- 
notaxis  assi^nanda  erit  Telesphoro. 

Anno  Christi  426,  die  Dominica  46  Septembris, 
Vero  et  Ambibulo  coss.,  ordinatur  episcopus. 

Annoproximo427.die5ApriIis,  eligitursuccessor 
Sixti,  biduo  ante  martyrio  coronati. 

Anno  438,  die5  Januarii,  Camerino  et  Nigro  coss. 
(Nigrum  consulem  aliqui  appellanl  Magnumj,  pro 
Christo  occiditur,  post  aiinos  14,  menses  3,  dies  21 
impensos  administrando  episcopatui  Romano,  per 
primum  quidem  semestre  vicaria  potestate  illi  a 
Sixlo  collata,  reliquo  vero  tempore  a  Sixti  morte, 
et  ab  electione  ad  pontiticalum  maximum,  uti  suc- 
cessor  Petri,  et  Sixti  in  cathedra  Romana. 

EJUSDEBf  miM    HISTORICiS. 

Linea  4.  —  Ex  Anachorita.  Fuisse  anachoretas 
aetate  Telesphori  nemo  negaverit,  qui  attendat  ex 
Evan^elio,  ante  praedicationem  Christi  Domini,  Joan- 
nem  illius  priecursorem  deserti  accolam,  zona  pel- 
licea  succinctum  lumbos,  et  locustis  ac  melle  silve- 
stri  famem  sedantem,  antra  deserti  subisse  teneris 
sub  annis.  EJusdem  certeexemplo  Patres  attribuunt, 
etcum  hiscatholiciomnes,  originem  vitaemonasticae 
apud  Christianos :  quem  propterea  monachorum 
principem  dixerunt  SS.  Joannes  Chrysostomus  et 
Hieronymus:  aliique  siinili  elogio  commendant,  vi- 
dendi  apud  Baroniumad  annum  Christi  34,  n.  44  et 
45.  Quin  etiam  divinus  ipse  praeceptor  nosterChri- 
stus  Dominus,  uti  virtutuin  omnium  exemplar  et 
norma,  ita  eniin  in  deserto  agens  per  dies  quadra- 
ginta  videtur  insinuasse  vitae  solitariae  institutum, 
antequam  activae  prsecepta  daret.  Quare  Basilius 
agens  de  laudibus  eremi,  ubi  eam  commend^vit  ab 
exemplis  Moysis,  Eliae,  Elisei,  ei  Joannis  praecurso- 
ris,  aliorumque  prophetarum.  altius  orationem  ex- 
tollensait:  «  £t  quid  amplius  memorem?  Quando- 
quidem  ipse  Salvator  omnium  in  exordio  suae  ma- 
nifestationis  inviserit,  ac  propria  dignatus  est  se 
habitatione  consecrare.  Postquam  enim  baptismatis 
aquam,  qua  lotus  est,  lavit,  ut  evangelista  testatur, 
statim  Spiritus  expulit  eum  in  desertum....  Debito- 
rem  se  tibi  mundus  agnoscat^  unde  praedicaturum, 
ac  mirabilia  facturum  suscepisse  Deum  non  igno- 
rat. »  Merito  itaque  referunt  scriptores  nostri  cum 
Hieronymo  etCassiano,  aliisque  ad  Marci  evangeli- 
stae discipulos  Alexandrinos  rationem  illius  instltuti, 
qtiam  in  Essenis,  hoc  esl  in  prima  illa  Ecclesia  Chri- 
stiana  tantopere  co  nmendavit  Philo,  ejusdem  for- 
mam  describens  plane  anachoreticam,  nequeadmo- 
dum  diversaa  consuetudine  primoru.n  fidelium  per 
apostolos  c  nversorum  post  adventum  divini  Spiri- 
tus  :  quos  iisdem  Essenis  in  Christum  credentibus 
per Marci  prxdicationem  in  ^gypto  peraequat  Hie« 


A  ronymus  in  elogio  Philonis.  c  Ex  qao  apparet,  in- 
quit,  talem  primum  in  Christo  credentium  fuisse  Ec- 
clesiam  quales  nunc  monachi  esse  visantor,  et  cu- 
piunt,  ut  nihil  cujusquam  proprium  sit^  nullas  inter 
eos  dives,  nullus  pauper,  patrimonia  egeniibus 
dividantur^  orationi  vacetur,  et  psalmis,  doctrins 
quoque  et  continentiae  ;  quales  et  Lucas  refert  pri- 
mum  Hierosolymis  fuisse  credentes.»  Viguisse  quo- 
que  in  Judaeaeademaetateapostolica  Essenorumasce- 
tarum  copiam  luculenter  ostendit  Caronius  ad  ao- 
num  64,  invictis  argumentis  comprobaDscontra  No* 
vatorumcommenta,  plerosque  illorum,  qui  a  Jose- 
pho  laudantur,  fuisse  Christianos,  ex  Judaeorum  Es- 
senis  quidem  conversos,  neque  habendos  illius  anti- 
quitatis,  quam  Plinius  et  Sollnus  iisdem  affinguDi, 
sed  circa  aetatem  Christi  Domini,  et  Herodis  Magoi 
a  scriptoribus  tantummodo  memoratos :  qui  cum  cs- 
teras  Judxoruro  sectas  superioribus  aetatibus  de- 
scribere  non  omiserint,  de  his  ne  verbum  quidem 

^  proferunt.  Cum  vero  de  Essenis  fateatur  SoliDos, 
interiora  Judaeae  illos  colere  praeditos  morali  disci- 
plina,  recessissea  ritu  gentium  universarum,  venere 
se  penitus  abdicare,  pecuniam  nescire,  palmisYi- 
ctitare,  et  plunmos  undique  gentium  ad  eos  prope- 
rare:  neque  tamen  ullum  admitti,  nisi  quem  casti- 
tatis  fides  et  innocentiae  meritum  prosequatur ; 
jure  Annalium  parensin  eis  recognovit  Christianos, 
ad  fldem  facilius  perductos  ex  Essenorum  secla, 
quam  ex  caeteris  apud  Judaeos  tunc  vigentibus.  Sive 
igitur  Telesphorus  anachoreta  Christianus  fuerit 
ex  prioribus  illis  consilia  Evangelica  professis  in 
Judaea,  aut  Alexandriae  sub  apostolis,  et  Marco, 
sive  anachoreta  primum  inter  Judseorum  EsseDos, 
ad  quos  undique  gentium  convolabatur,  adeoqae 
et  ipse  adveniens  iUuc  e  Graecia  perfeclioris  vitx 
studio  seillisadjunxerit,  mox  certior  factusDostra; 
professionis  in  schola  Christi  eam  adinvenerit 
relictis  Judaeorum  Essenis;  potuit  Dtroque  mudo 
dici  ex  anachoreta  ad  tnaximum  sacerdotium  eve- 

L'  ctus  in  hac  Romana  sede  ab  auctore  libri  PoDii- 
flcalis. 

Linea  9.  —  Hic  constituit  ut  septem  hebdmadas 
ante  Pascha  jejunium,  etc.  et  JNatali  Domini  metu 
missae  celebrarentur,  etc.  Tam  cardinalis  Baroniusad 
annum  454,  num.  2,  quam  Altaserra  ad  hanc  sectio- 
nem  Anastasiani  textus  observant,  jejunium  Qoadn- 
gesimae  manasse  ex  apostolica  institutione,  id  atte- 
stantibus  nraeter  Eusebiumetiam  pluribusepiscopis 
secundi  saeculi  ex  Asia  scribentibus,  se  id  traditiooe 
praecepisse,  apud  eumdem  Eusebium  lib.  v,  Hist., 
cap.  24,  ubi  non  solum  quaestio  erat  de  Paschali  die. 
verum  etiam  de  jejunii  varietate  singulis  Ecclesiis 
se  tueri  affirmantibus  proprios  ritus,  ab  apostolis 
acceptos.  Quod  autem  attinet  ad  nocturnas  horas 
missae  sacrificio  celebrando  primum  destinatas  a 
Telesphoro,  idque  tantummodo  in  Dominico  oatali, 
quasi  antea  nemini  liceret  horam  diei  tertiam  pne- 
vertere  in  missae  celebratione,  opponit  merito  cardi- 

p.  nalis  Baronius  morem  antelucani  coetus,  a  Christii- 

^  nis  passim  frequentatum  diu  ante  TeIesphoruai,el 
in  Plinii  litteris  evidentem.  Quare  monet,  itaesse 
intelligenda  ea  quae  hic  affirmantur  de  jejunio  Qoa- 
dragesimae,  utdicamus  id  aTelesphoro  primumesse 
connrmatum  scripta  lege,  quod  traditioneantea  non 
scripta  laudabiliter  tenebatur  ab  Ecclesiis,  rituoffi 
apostolicorum  observantiam  professis. 

Receptae  interpretationi  ac  sententiae  Baronii, 
aliorumque  auctorum  de  scripto  conllrmata  per  Te- 
lesphorum  lege  consuetudinis  apostolicae  ita  respon* 
dent  inilicia  gestorum  istius  aetatis  ;  ut  nos  mann- 
ducantad  perspiciendaincrementasacrorum  ritQum, 
celebritati  mysteriorum  potiorum  adbibita  per  sam- 
mos  pontiflces  pro  temporum  ac  locorum  opportQ- 
nitate,  ac  providenler digestain  eos  comrentarios 
sacerdotales,  ex  arcani  disciplina  tum  temporls  con- 
creditos  ministris  sacrorum,  unde  in  ptce  Beclesiap 
postea  collectus  est  codex  Ordinis  Romani  per  anni 


4484 


HISTORIA  DB  VITIS  BOM.  PONT.  —  S.  TELESPHOROS. 


4482 


circulum.  Telesphori  en!m  setate  plurimum  per-  A 
fectionis  accepisse  ritus  eodem  in  potioribus  myste- 
riis  religionis  nostrae  anniversaria  celebritate  leco- 
lendis  probe  intelligimus ;  si  complexum  attendi- 
mus  thum  decretorum  quae  liic  memorantur  a  Te- 
lesphoro  prescnpta,  eaque  comparamus  cum  testi- 
rooniisfatrumistiusaetatis,  mores,  acritusCiiristia- 
norum  attingentibus,  quantum  illis  permisitcautela 
sanctiorisdiscipiinaenostrae.nequeinfidelibusneque 
catechumenis  tum  temporis  apertius  propaland». 
Triaigitur  ha?c  decretu  Telesphori  manifestant  cele- 
britatem  ritus  potius  quam  rei  instituiionem  esse 
illi  tribuendam  :  utscilicetlex  a  Telesphoro  perscri- 
pta  non  invexerit  in  Ecciesiam  morem  jejunii  Qua- 
dra^esimae,  jam  ab  apostolis  inductumex  imitatione 
Ghrisli  Domini,  cujus  exemplum  ipsis,  ac  nobis 
norma  vivendi  proposilum  semperfuit;sed  ut  in  se- 

Etem  hebdomadibus  Quadragesimam  constituenti- 
us  certus  delectus  precum  stabiliretur,  aptedispo- 
nens  ad  mysteria  Paschalia  clero  et  populo  devote  B 
celebranda,  et  adbaptismum  novis  Ecclesix  fetibus 
administrandum  praeviadispositione  catecheseon, 
ei  scrutiniorum,  quae  cum  ^eniculationibus,  etpre- 
vigiliis.etorationious  crebris  jam  tum  oportere  ob- 
servari  ab  ingressuris  ad    baptismum  Tertullianus 

firesbyter  proximus  Telesphori  aetati  eommemorat  in 
ibro  quem  de  eodem  sacramento  perscribit.  Siata 
vero  tempora  solemnioris  baptismi  administrandi 

fier  eam  aetatem  cumhaberenturnontantum  pascha- 
ia  Resurrectionis  Dominicae,  et  Pentecostes,  sed 
etiam  Natalitia,  et  Epiphaniae,  quae  ita  junctaNati- 
vitati  sunt,  ut  apud  iEgyptics  dicalur  eadem  die 
utraque  solemnitas  celebrata  (quemadmodum  Ec- 
clesia  Latiha  manifestationem  Domini.Baptismum, 
etmiraculum  nuptialein  Epiphaniarecolia  se  testa- 
tur) ;  consequens  erat,  ut  Nativitatis  etiam  Domi- 
nicae,  etEpiphaniorum  ritus  peculiares  hiscemyste- 
rlisconvenienter  adminislrandis  aptarentur  a  Tele- 
sphoro  in  titulis  Romanis,  quos  paucis  ante  ipsum  q 
annis  diviserat  25  presbyteris  Evaristus.  Proxi- 
mus  Evarisli  successor  Alexander  statim  actitulis 
singillatim  praefectos  vidit  a  decessore  presbyteros, 
legem  scriptam  canonis  quotidiani  sacrificii  contra- 
dendam  illis  curavit,  et  passionis  Dominicae  me- 
moriam,  a  Christi  prima  institutione  etab  aposto- 
lorum  traditione  contincnter  alligatam  ;  licet  tum 
eam,  tum  formulam  certorum  verborum  ad  sacra- 
menti  integritatem  pertinentium  sartam  tectamque 
sempercustodit^msciret,  praeviistamen  precibus,ao 
ritibus  ad  ejusilem  passionis  tremenda  mystecia  at- 
tentiusrecolenda  sacerdotem,  ministros,  et  populum 
excitantibus  instruxit,  ut  abunde  notavi.  Hoc 
etiam  instituto  providit,  ut  uihil  diversum  in 
titulis  presbyteri  inducerent  ab  eo  quod  servari 
per  episcopum  viderent  in  quotidianis  sacris 
exemplo  apostolorum.  Pari  igitur  cura  acsollici- 
tudineTelesphorus,  postquam  curatam  vldit  provi- 
denter  legemquotidianisacriflcii,ejusquerituumin  j^ 
tltulis  per  Alexandrum,  censuit  sibi  esse  consulen-  ^^ 
dum,  ut  in  iisdem  titulis  annua  sacra  potiorum 
celebriutum  Paschalis  et  Naiivilatis(sive  Epipha- 
nlae  Dominl)  occasione  baplismi  solemnis  tunc  ad- 
ministrandi  frequentiores  coeius  fidelium  habitura 
(quandoquidem  ad  baptismum,  et  pcenitentiam 
administrandam  tituli  praecipuefuerant  instituti,  ut 
diserte  legimus  num.  41  et  31)  certam  legem  rituum 
obtinerent,  qua  pietas  confluentium  aptius  dispone- 
retur  per  easdem  celebritaies  ad  gloriam  Deo  exhi- 
bendam^  et  uno  spiritu  unaque  voce  honorifican- 
dum  Deum,  ut  apostoli  nos  monuerant.  Procura- 
tioni  Alexandri  tuit  adjumento  complementum  ca- 
nonis  librorum  Novi  Testamenti,  in  Joannis  apo- 
stoli  morte  peractum  :  ut  posset  a  receptis  perse,  ac 
decessores,  et  ab  universa  cui  praeerat  Ecclesialibris 
eosdem  ritus,  et  preces  non  minus,  quam  a  traditio 
nlbus  derivare.  Eorumdem  vero  librorum  sacratus 
census  paulo  jaro  vulgatior  sub  Telesphoro,  non  in 


Romana  modo,  sed  etiam  in  recentius  fundatisin  Ec- 
clesiis,  auxit  ipsius  flduciam  ad  impetrandum  a  Deo 
spiritum  consilii,  utcertislectionibusutriusqueTe- 
stamenti  praescriptis  per  septem  jajunii  hebdomadas 
inQuadragesima  pararetDominoplebem  perfectam. 
Ut  vero  id  feliciter  cedere  animadvertit,  conversus 
etiam  ad  Nativitatis  Dominicx  mysteria  cultu  cele- 
briori  disponenda,  iterandum  ea  noctedivinum  sa- 
crificium  praecepit :  fortasse  ut  consuleret  affluentiae 
fidelium.  plurimum  auctae  sub  Alexandro  ex  con- 
versione  Romanae  nobilitatis  ad  Christum,  quo  sci- 
licet  copiam  sacrisassistendi  parationem  praeberet  in 
tanta  solemnitate.  Hymmum  quoque  angelicum, 
ea  nocte  concinendum  statuisse  fertur,  ad  beneficia 
praeterita  recolenda  partae  pacis  Deum  inter  et  ho- 
mines,  atque  in  Nativitate  Christi  annuntiatx.  His 
igitur  incrementis  pro  temporum  opportunitate  apte 
dispositis,  ad  celebritatem  jejuniorum  et  Paschatis 
aeque  ac  Nativitatis  Dominicae  recolendaro  Teles- 
phori  decreta  instruxerunt  Roman»  Ecclesiae  Ritua- 
ies  libros :  quorum  indicia  satis  manifesta  nobis  prae- 
servant  ApologiaJustini  martyris,  etscriptaTertul- 
liani.  Quod  enim  pertinet  ad  ritum  jejuniorum  so- 
lemnium  per  Quadragesimam^  manifestum  est  com« 
paranti  ritus  memoratosaTertulliano,  indlcatosque 
a  Justino,  atque  adeo  usurpatos  secundo  saeculo  de 
quo  loquimur,  cum  descriptis  ab  Augustino  per 
quartum  sseculum,  a  Gelasio  vero,  et  aGregorioMa- 
gno  in  ordinem  Romanum,  et  in  Sacramentaria  re- 
ductis  quinto,  sexto,  et consecutis saeculis,  nihil  esse 
similius.  a  Ingressurosad  baptismum  (aiiTertuliia- 
nusIoquensdesoIemniPaschae)  orationibus  crebris, 
jejuniisetgeniculationibus,etpervigiliisorareopor* 
tet,  etc.  ^  Haec  nempesunt  scrutinia,  quae  vocantur  in 
Ritualibus  Romanae  Ecclesiae^ex  mediana  praesertim 
hebdomade  illarum  septem,  quse  Quadragesimam 
constituunt,  et  jam  tum  constituebant  juxta  hoc  de- 
cretumTelesphori  ipsoadministrante  pontificatum,  et 
undemajora  jejuniaa  Patribus  atpellata  solent  vete- 
res  auctores  arcessere,  vivendi  apud  R.  P.  D.  Martene 
deantiquisEcclesiae  ritibus  tomo,  etlib.  i,  artic.  u. 
Ex  illa  hebdomade,  ac  Dominica  mediana  insacris 
quotidianis  Evangelii  le  tionem  ex  Joanne  ferme 
dietim  Fcciesia  Romana  mutuatur  :  inicium  plane 
manifestum  hujus  delectus  non  habiti  ante  initium 
secundi  saeculi  ;cumdilectusChristiapostolusEvan- 
gelium  suum  seriusmandaveritlitteris,quamutan- 
tea  legi  potuerit.  Ritus  vero  scrutiniorum  per  has 
hebdomadascoaevos  habendos  esse  cum  plerisque  il- 
lorum  consequentium,  quos  usurpamus  inipsama- 
jori  hebdomada  ;  sacrisque  solemnibns  feria  vi  in 
Parasceve,  etSabbato  sancto,  et  Paschalidiead  no- 
stram  aeiatem  ex  hisce  fontibus  derivatos,  persplcue 
comtemplarl  possumus  in  Apologia  prima  Justini, 
sect.  35.  ubi  recensbaptizatos  deducense  sacrofonte 
ad  synaxim  cum  caeteris  fldelibus  celebrandam,  de- 
scribit  seriem  rituum,  et  precum,  aetate  Telesphori, 
ac  sua  servatorum.  ita  conceptam,  ut  videri  potuerit 
compendiariamTmagiuem  ek  officio  majoris  hebdo- 
madae  Ordinis  Romani,  Gelasiani,  Gregoriani,  ac 
nostri  fideliter  transcripsi8se,nisi  anteipseedidisset, 
quam  Gelasius^ei  Gregorius,  et  nostri  Ritualeslibri 
Ordinem  missae,  expendissentad  memoratum  sabba- 
tum,  et  Dominicam  Resurrectionis  post  ordinem  so- 
lemnis  baptismi.  Ita  enimscribit  'Hfi£t;6l,eic.Yertit 
R.  P.  Joachimus  PerioniusBenedictinus  :  aNosau- 
tem,  postquam  itaabluimus,  expiavimusqueeumqul 
credidit,  et  assensus  est,  eum  ad  eos  qui  fratres  di- 
cuntur  ducimus  eum  in  locum  qno  convenerunt 
comprecandi  causacontentisanimis,  et  prose,  etpro 
eo  qui  illustratus  est,  omnibusque  aliis  qui  ubique 
sunt,  ut  et  veritatis  discipuli,  et  reipsa  bonaesanctae- 
que  vitaecultores,  etpraeceptorum  custodespossimus 
inveniri,  ut  aeternam  salutem  adipiscamur,  j>  Haec 
vero  omnino  respondent  statis  precibus  Paschalis 
ociavae,  per  quas  a  Deo  comprecamur.  ut  renati  in 
Qhtisio  sacramentum  mvendo  teneavvV.  ^\»a^  ^k^ '^«t- 


4483 


ANASTASII  BIBUOTHBGARn 


1484 


ceperunt :  qaemadmodum  series  precum  pro  se,  pro 
neophytis,  pro  caeteris  omnibus  qui  ubique  sunt, 
collectas  referunt,  ferise  sextae,  et  Sabbato  majoris 
hebdomadae  singillatim  addietasab  Ordine  Romano, 
utpro  Ecclesia  universa  ejusque  partibus,  omnibus- 
que  aliis  qui  ubique  sunt,  et  ad  eamdem  vocari, 
aui  revocari  possunt,divinaegratiaemuneraChristus 
largiatur.  Tum  vero  a  precibus  proceditur  ad  obla- 
tionem.  «Sub  finem,  inquit«  precum  inter  nososculo 
salutamus  :  deinde  ei.  qui  praepositus  estfratribus, 
panis  offertur.  et  poculum,  aqua,  et  vino  tempera- 
tum,  »  etc.  Et  paulo  post  sect.  87,  eadem  dilip:entius 
prosequitur  desolemnicelebrandi  ritu  diebus  festis. 
«  Die  qui  solis  dlcitur  omnes  qui  in  oppidis,  ait,  vel 
in  agrismorantur,  unumin  locum  conveniunt,  com- 
mentarlaque  apostolorum,  et  prophetarum  scripta 
leguntquandiu  horapatitur:deindeubi  is  qui  legit 
desistit,  is  qui  pneest  admonet,  et  hortatur,  ut  ea 
quaelectasuiit,bonaimitemur.  Tumsurgimusomnes, 
ac  comprecamur,  conclusisque  nostris  precibus,  pa- 
nis,  jam  ut  dixi,  vinufnque,  et  aqua  offeruntur :  tum 
is  qui  primum  locum  tenet,  »  etc. 

Si  quis  perpendat  mature  utrumque  Justini  testi* 
monium  ac  Tprtulliani,  secumque  reputet,  per  eam 
aetatem,  qua  disciplina  arcani  parcius  ut  dissererent 
de  his  coram  infldelibus  Christianos  monebat,  tam 
multanihilominus  Justinum  retulissede  ritibusTe- 
lesphori,  aetate,  ac  sua  constitutus  in  celebrando  jeju- 
nio  Quadragesimae,  quod  baptismati  solemni  prae- 
mittebatur,  necnon  pervigiliis,  ac  festis  hactenus 
indicatis,facileintelligit  optimojureassignari  huic 
pontifici  decreta  superius  recensita.  licet  jejunium 
Quadragesimae,  et  sacra  antelucana  diu  ante  sa- 
cerdotium  Telesphori  apostoiica  ex  institutione  vi- 
gerent. 

Ilanc  etiam  opinari  possumusftiisse  causum,  cur 
Irenaeus  ud  Vict  »rem  scribens  (apud  Eusebium  Lib.  v, 
Hist.  cap.  23)  de  constantia  Romanorum  pontiticum 
Victorisdecessorum  in  die  Paschali  nunquam  sepa- 
rando  a  die  Dominica,  neque  aliis  permittendo,  ut 
aliter  observarent,  non  ascendit  ennmerando  ultra 
Sixtum,  Telesphori  proximum  decessorem  :  a  quo 
inchoata  fortasse,  vel  meditatarituumcelebritnsfuit, 
auam  subinde  Telesphorus  vel  perfecit,  vel  decreto 
nrmavlt.  Ita  enim'  scribit :  «  Presbyteri  ante  Sole- 
rem,  qui  EcclesiiP,  cui  tu  jam  praees,  praeficiebantur, 
Anicetum  dico,  Pium,  Hyginum,  Telesphorum,  Six- 
tum,  licet  neque  ipsi  hocfestum  ea  die  qna  episcopi 
Asiae  obsprvarent,  neque  aliis  post  se  ita  observari 
permitterent,  »  etc. 

Aliud  hincacuteintulitPearsonius,  collatisAnato- 
IiiverbisexejuscanonePaschali,ubideAsianisepis- 
copis,  Pascha  celebrantibus  statim  a  luna  xiv,  post 
aequinoctium  vernum,nonexspectata  Dominica  die, 
itascriblt:«Nonacquiescensauctoritatiquorumdam, 
idestPetrietPaulisuccessorum:quiomnesEcclesias, 
inquibusspirituaIiaEvangeliisemin:ijeceruntsolem- 
nitatem  ResiirrectionisCnristi  Domini  die  tantum 
Dominica  posse  celebrari  docuerunt.  »  Ipsi  videb.i' 
tur,  ex  histestimoniis  inferri  posse  morem  Pascha- 
lis  celebrandi  die  Dominiro  non  esse  tribuendum 
apostolis  Petro  et  Paulo.  sed  quibusdam  Petri 
successoribus,  quos  nominatim  percensei  Irenaeus, 
dum  ordine  retrogrado  memorat  decessores  soteris 
Anicetum,  Pium,  Hyginum,  Telesphorum,  Sixtum. 
«  Xystus  igitur  primus,  intulit  Pearsonius.  post 
sancti  Joannis  obitum  Romae  episcopus  constitutus 
Romanae  Ecclesiae  morem  stabilivit  :  quod  ante 
sancti  Joannis  mortem  nemo  facere  ausus  est  : 
eaque  de  causa  putat,  »  Aniceium  Polycarpo  sua- 
denti,  uteadem  die  celebraret,  qua  Joannis  disci- 
puli,  respondisse,  «se  morem  praedecessorum  debere 
retinere :  »  ut  legitur  in  Epistola  Irenaei  ad  Victo- 
rem  apud  Eusebium  :  «  Nullam  (subdit  Pearsonius) 
ab  apostolis  In  ea  re  traditionem  asserebat  Anice- 
tus ;  sed  tanlummodo  morem  apud  praedecessores 
saos  obtioentem,  p  Romanos  scilicet  pontifices  Jy- 


A  stum,  Telesphorum,  et  successores.  Yeram  si  Ana- 
tolius  et  scriptor  iste  recentior  respicere  voiuiftseDt 
ad  omnes  Ecclesias,  praedicationePetri  saccessornm 
in  tribus  patriarchalibus  sedibus  fondatas,  in  qui- 
bus  dies  Dominica  Resurrectionis  festo  perinde  ad- 
dictafuit,  ac  quinquagesimus  ab  illa  dies,  qui  pari* 
ter  in  Dominicam  incidit.  Pentecostes  oeiebritati 
deputatus,  ut  omnia  orientalium  et  occidentaliQm 
heortologia  testantur,  concilia,  Patres,  el  auctor 
apostolicarum  Constitutionum  quem  consUt  scri- 
psisse  ante  Nica^ni  concilii  tempora.  vidissent  pro- 
fecto  istorum  concordi  suffragio  dlem  Doaiinicam 
idcirco  delectam  fuisse  episcoporam  consecrationi, 
(|uiaSpiritum  sanctum  fldelibus  illapsum  noveraot 
in  coenaculo  simili  die;  et  inferre  debuisset.  anu 
Sixtum,  ac  Telesphorum  ab  aetate  apostolica  inva- 
luisse  una  cum  jejunio  Quadra^esimae  morem  Pa- 
schatis  Christiani  celebrandi  Dominica  die.  tum 
apud  Ecclesias  occidentales,  tum  apud  c^eteras  per 

B  Africam,  iEgyptum,  Libyas,  per  Asianam  et  P«nti- 
cam  dioecesim,  et  perCiciliam,  indicatas  in  epistola 
Constantini  apud  Eusebium  de  ejus  Yita  lib.  m, 
cap.  49,  et  Hist.  Eccl.  lib.  v,  cao.  23,  ubi  Synodi 
plures  ea  de  re  testimonium  adjiciunt.  Hanc  vero 
morem  constantissime  prae  caeteris  observatum  in 
Ecclesia  Romana  si  celebrioris  officii  ritu  decorao- 
dum  censuit  Telesphorus,  uti  ex  ejus  decreto  colligi 
potest;  sive  etinm  Sixtus,  uti  ex  Irenaei  recensione 
quispiam  deduxit;  non  ad  hos  tantum  respexit 
Anicetus,  sed  ad  caeteros  quoque  pontifices  supe- 
riores,  quorum  consuetudinem  inconcassam  s;bi 
caeterisque  proposuit  ex  aequo  servandam,  ac  Siiti 
alque  Telesphori  decreta,  quando  respondit,  femo' 
rem  praBdecessorum  debere  retinere. 

Linea  6.  —  Hymnus  angelicus  :  Gloria  in  exeekis 
Deo.  De  antiquitate  hujus  hymni  sacra  Bvangelia 
testantur,  cum  primam  illius  periodum  referantto- 
tidem  verbis  a  coelestibus  spiritibus  prolatam.  Reli- 

n  quas  etiam  partes  ab  Ecclesia  additas  vetu^tate 
excellere  ex  eo  intelligimus,  quod  idem  hymnns  ita 
completus  reperiatur,  et  Graecesr.riptusiaantiqnis- 
simo  bibliorum  codice,  quem  Theclae  dicunt,  et  V. 
C.  Laurentius  Zaccagnius  scriptum  fuisse  ostendit 
labente  quarto  Christi  saeculoaliisque  in  exemplan* 
bus  pervetustis  Psalmorum  et  Canticorum.  Quio 
etiam  Graece  cantari  consuevisse  in  Ecclesia  Tnro- 
nensi  observat  R.  P.  Martene  de  antiqua  Ecd. 
disciplina  in  divinls  celebrandis  officiis  tomo  lY, 
cap.  12.  n  20,  pag.89.  Verum  de  illiusantiquitate, 
et  de  auctore  consule  cardin.  Bona  rerum  Liturgi- 
carum  lib.  ii,  cap.  4. 

Cum  in  hoc  libro  Pontificali  recenseantur  noo- 
nulladecreta  pontificum  Romanorum,quibusadoo- 
tationes  atteximus  pro  munere  susoepto,  obscon 
istius  libri  loca  pro  viribus  illustrandi,  semel  hic 
praemittenda  esse  duco,  ea  quae  pertinent  generatia 
ad  decreta  pontificum,  qui  sederunt  ante  Siriciofli 
ne  in  singulis  eadem  repetere  sit  necesse,  quaodo 

D  in  illis  se  quippiam  offeret  observandum. 

Huiusmodi  decretorum  origo  compluribus  videre' 
tur  obscura.  si  eorumdem  documenta  repeterentor, 
aut  firmamenta  ex  litteris  decretalibus,  quassub 
conficto  Isidori  nomine  primum  vulgavit  Riculfus 
episcopus  Moguntinus  octavo  Christi  saeculo.  Ex  his 
addiscenda  non  proponam  decreti  priorum  pooti- 
ficum  ;  probecum  noverimdecollectione  bujusmodi 
pseudo-Isidori  quid  sentiant  eruditi,  atque  inter  hos 
duo  clarissima  lumina  Ecclesiastic;e  antiquitatis, 
cardinales  scilicet  Baronius  et  Bona.  Satis  est 
hujus  posterioris  sententiam  (quae  alterius  collegs 
sui  testimonium  includit)  describere  ex  libro  ii 
cap.  3  rerum  Liturgicarum,  ita  conceptam :  c  Da- 
dum  ab  eruditis  observatum  est,  inquit.  illoronD 
epistolas  decretales  usquead  Siricium  supposititias 
esse  a  quodam  Hispano  sub  nomine  Isidon  (quicoO' 
que  ille  fuerit)  sub  finem  septimi  saeculi  pia  fraode 
confictas,  et  ex  sententiis  veteram  etnonaffl,  legon 


448S 


fflSTORIA   DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  HYGINDS. 


4486 


etiam  civilium,  et  sanctorum  Patrum,  qui  et  quarto  A 
ei  quinto  saeculo  floruerunt,  turpi  anachronismo, 
eodemque  fere  stylo,  ac  dicendi  charactere  magna 
ex  parte  contextas  :  quas  primum  ex  Hispania  in 
Galliam  detulit  labente  octavo  saeculo  Riculfus 
episcopus  Moguntinus  ;  et  inde  in  alias  regiones 
disseminatx,  ac  communiter  receptae  sunt.  Sed 
tandem  impostura  deiecta  est,  et  Baronius  de  his 
epistolis  disserens,  anno865,earumfalsitatem  agno- 
scit,  et  aperte  fatetur,  ne  quis,  inquit,  calumniari 
possit,ab  Ecclesia  Romanaaliquid  nujusmodi  com- 
mentum  esse.  Earum  i^itur  testimoniis  tanquam 
falsis,  et  inutilibus,  rejectis,  certiora  exveriset 
legitimis  pontiQcum  et  Patrum  scriptis  proferenda 
sunt.  » 

Hanc  regulam  Baronii  et  Bonae  cardinallum 
tencndam  proposui  in  his  seligendis,  quae  illustrare 
possent  decreta  pontiflcum  anteSiricium.  Utenim 
Bona  laudato  loco  exemplum  Baronii  secutus,  se- 
positoque  falso  Isidoro,  et  epistolisconfictiSf  absti-  g 
nendum  essejudicat  ab  iis  quae  originis  incertae 
sunt,  necproximisxtatibus  notae,  solasque  adhiben- 
das  ad  historiae  firmamenium,  quae  petuntur  a 
senuinisfontibus  probatorumscriptorum,  historica 
fide  praestiintium^autex  operibus  Patrum  in  quibus 
recitantur;itamihipraestandumsentioinexponenda 
eorumdem  decretorum  notitia,  origine,  occasione, 
sententia,  praxi,  proutin  singulis  visum  fuerit  op- 
portunum. 

NOTiE    IN    CATALOGUM     LIBERIANUM. 

Linea  4,  2.  — Antonini  Macrmi. Mendum  manife- 
stum  amanuensis  in  primocatalogo.  Legendum  est, 
ut  in  secundo,  Antonini  et  Marci,  hoc  est  Pii  et 
M.  Aurelii :  quorum  tempora  indicant  consuies  in 
primo  catalogo  recensiti. 

Linea   2    —   Caesare    et   Albino.    Corrige    C«- 
sare  ii  et  Balbino  ex  inscriptionibus  editis  a  Gru- 
tero  xxiii,  12,et  445,  lO;  necnon  a  Fabretto  pag.  513. 
Inscript.  n.  480,  aliisque  flglinis  simiiibus  Romae  ^ 
spectatis,  et  omnibus  fastis. 

CIACONIL 

Llnea  4.  —  Telesphorm  natione  Grrsecus.  Sanctus 
Telespliorus  Graecus,  patria  Thuriensis,  in  Calabria, 
quae  olim  MagnaGraecia  dicta  fuit,  hodie  lerranova 
in  Sybaris  reliquis  aediflcata. 

Linea  ead. — Ex  anachorita .  Quoniam  Telesphorns 
fuit  anachoretae  fliius,  ;'pparet  in  prima  Eccle- 
sia  aliquos  hujus  sancti  instituti  fuisbC  sectato- 
res. 


Linea  2.  —  Hig  constituit  ut  septem  hebdomades 
ante  Pascha  jejunium  celebraretur.  Quadragesimae 
jejunium  jam  abapostolis  traditum  can  6  Apost.  et 
apud  Clem.  iib.  v.  et  vii.  Const.  Ignat.  epist.  4ad 
Philipp.,  sedamultisfortassispropter  persecutiones 
neglectum,  nova  edicto  restauravit. 

PAGII. 

Linea  2.  —  Hic  constituit.  Institutio  jejunii  Qua- 
dragesimalis  Telesphoro  a  quibusdam  tribuitur 
apud  Eusebium  in  Chronico,  adannum  Christi  144, 
ubi  ita  legitur  :  «  Quadragesimale  jejunium  a  Te- 
l^sphoro  per  hoc  tempus  institutum,  ac  praeceptum 
quidam  scribunt.  »  Verum  haec  verba  in  Mss.  codi- 
cibus  desiderari,  ideoque  Chronico  Eusebii  inserta 
esse.  jam  animadverterunt  Arnaldus  Pontacus,  et  Jo- 
sephusScaligerin  notfsad  illud  Chronicon  Rabanus 
quidem  Maurus  lib.  iide  institut  clericor.  cap.  34,  et 
Rupertus  Tuitiensis  abbas  lib.  ivdedivinis  Officiis, 
cap.  9,  idem  scribunt  ac  Eusebiusjsed  dicendum 
Rabanum  et  Rupertum  deceptos  fuisse,  sive  testi- 
monio  libriPontificalis,  siveinterpolatojam  Eusebii 
Chronico,  et  recentiores  esse  auctores  quibus  prae 
sanctis  Hieronymo  et  Leone  fides  sit  adhibenda,  ut 
habet  Natalis  Aiexander  saeculo  ii,  dissert.  4,  art.  3, 
ubi  probat  antipaschale  iejunium  ex  apostolorum 
traditione  acceptum  probabilius  asseri. 

Linea  3.  —  Et  natali  Domini.  Denique  Anastasius, 
sive  libri  Pontificalis  auctor,  scribit  Tele.sphorum 
constituisse  ne  quis  praesumeret  ante  cursum  horae 
tertiae  missas  celebrare:  quod  decretum  referunt 
Amalarius  lib.  ni,  cap.  42,  et  Strabo  cap.  25.  Sed 
hos  decepit  pseudo-Isidorus,  quiprimorum  pontifi- 
cumepistolas  decretalesausu  temerario  finxit,  toti- 
que  Ecclesiae  tanquam  legitimas  merces  obtrusit. 
Quid  enim.  inquitcardinalisBona  lib.  i,  rer.  Litur- 
gic.  cap.  21,  n.  5,  magis  alienum  a  conditione  illius 
saeculi,  quo  Ohristiani,  furentium  imperatorum  gla- 
dios  declinantes,  summo  studio  latitabant,  quam 
hujus legis editio, quaenullo  modo  poteratobservari ? 
Noctu  et  in  occultissimis  locis  convenisse  fideles  ad 
synaxim  TertuIIianus  in  libro  de  Fuga  in  persecu- 
tione,  et  alibi  nos  docet,  qui  aiiquot  annis  post  Te- 
lesphorum  scribere  coepit,  imperante  Severo  ;  nec 
aliter  sane  poterant,  utet  dignitati  sacrificii  et  pro- 
priae  vitae  securitati  prospicerent.  Probabilis  igilur 
sententia  est,  magisque  congrua,  quam  refertBaro- 
nius  anno  382,  hanc  tertiae  horae  praefixionem  a 
sancto  Damaso  sancitam  luisse,  ex  praescripto,  ut 
aiunt,  canonis  Nicaeni,  qui  tamen  non  exstat.  Qui 
plura  de  his  cupit  legat  Bonam  card.  laudatum. 


X.    SANCTU3  HYGINUS. 


ANNO    CHRI8TI  154,  ANTONINI    PII  IMP.    15. 


10  Eyginus,  natione  Graecus,  ex  philosopho  de  Athenis,  cujus  genealo- 
gia  non  invenitur,  sedit  annos  quatitor,  menses  tres,  dies  octo  *  Fuit  au- 
tem  temporibus  VeH  et  Marci,  a  consiilatu  Magni  et  Camerini  usque  Or^ 
fidum  et  Priscum  ^.  Hic  clerum  composuit,  et « distribuit  gradus.  Hic  fecit  ordinationes 
5  tres  per  m^nsm  Decembrem  :  presbyteros  quindecim,  diaconos  quinque,  episcopos 
per  diversa  loca  septem  ^  .  Qui  etiamsepultus  est  juxta  corpus  beati  Petri  in  Vaticano, 
tertio  Idus  Januarii,  et  cessavit  episcopatus  dies  tres. 

NOTULiE  MAROINALES  FABROTTI 

•  A.  an.  4,  minus  d.  2.  b  Ant.  Pii  a  cos.  Glabr.  et  Vsriano  ad  SUvanum  et  Augurinum.  C,  ad  Opphi- 
tam.  e  Yide  Bar.  an.  458.  ^  CB,  sex, 


4487  ANASTASn  BIBLIOTHEGARII  H88 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 
Ex  editione  Bucherii, 

Hyginus  annis  duodecim,  mensibus  tribus,  diebus  sex.  Fuit  temporibus  Veri,  a  consu- 
latu  Gallicani  et  Veteris  usque  Prsesente  et  Rufino. 

Idem  ex  editionc  Schelestratii,  exacta  ad  ms,  Caesareum,  etc. 
Hyffinus  annis  duodecim^  mensibus  tribus,  diebus  sex.  Fuit  temporibus 

I^otx  Srhelestratiiin  Catalogum  Ltberianum. 

Lacunae  in  Hygino  et  Anicelo  reperiuntur  in  ms.  Gacsareo,  quae  tamen  ex  secundo  catalogo  suppleri 
possunt,  utpote  cujus  auctoris  temporibus  in  ms.codice  exstabant,  ex  quo  imperatorum  et  consulatouo 
notas  colligere  licet. 

Blanchini  monitum  ad  eumdem  Catalogum  Liberianum  et  lacunas  inillo  indicatas, 

Observant  eruditl  editores  catalogi  Liberiani,  Bucherlus  et  Schelestratius,  lacunas  freqaentes  depre- 
hendi  eodem  in  catalogo  ex  Ilygino  ad  Callistum  ;  easdemque  suppleri  posse  Schelestratius  advertit  ei 
catalogo  secundoquem  apposuit  in  sua  editione,  pertinentead  aetatem  Felicis  IV  et  Justinlani.  Supplentnr 
autem,  ni  fallor,  multo  felicius  tum  his  ex  monumentis,  tumex  pluribussupra  relatis  inter  Prolegomena. 
Lacunarum  indicia  tantum  in  margine  indicavit  Bucherius.  PluraSchelestratius  etiam  in  textu.Ne  priora 
repetam  inutiliter,  quae  impressa  jam  sunt,  ad  fldem  exempli  Bucheriani,  supra  in  Prolegomenls,  dabo 
lacunarum  sedem  in  conlextu,earumquesupplementum  exnostrasententla.  Hujusautem  supplementl  pro' 
bationes  habebit  lector  infra  in  nostris  chronologicis  notisad  Anicetum  sectionexii.  Quod  hic  subdamde 
supplendis  lacunis  catalogi  Liberiani  in  Hygino,  praestabo  etiam  in  pontificibus  subsequentlbus  osquead 
Gallistum  :  ubi  lacunaecum  desinant,  occasio  nulla  erit  supplendi  textum  catalogi  Liberlani. 

Lectio  Catalogi  supplentis  Liberianum  ejusque  lacunas  ex  infra  relatis  probationibus  in  notis  chronologicis 

Blanchini  ad  Anicetum. 

Hyginus  annis  IIII,  mensibus  III,  diebus  VIII.  Fuit  temporibus  Antonini  a  consulata 
Magni  et  Camerini  usque  Severo  et  Priscino. 

VARI^  LECTIONES. 
Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri  et  ex  Regio,     A  Apud  Holstenium  et  Schelestratium. 

Mazarino  et  Thuano.  im.  1,   Vat.,  cujus  genealogiam  non  Invcnimiw. 

JVum.  40. /m.  4,c.  genealoeiam  noninvenl  s.  a.  4,  /tn.  3,  Vat.^  usque  ad  Orfidum,  lin.  6.  Floreat. 
m. 3, d.  4. /in.  3, usqueadOrphitianumetP.consules.      Cass  ct  Vat.,  sex. 

Maz.,  Orphilum,  et  in  ora,  al.  Orphllianum.  lin.  5,  Apud  Peniam  ex  codice  Cavemi. 

diac.  3,  Moz.,  diac.  5.  tin.  6  loca  6.  lin.  7,  dies4.         j^.^  I.cujusgenealogiam  noninveni.scdltann.x. 

Ex  Thuano  altero.  (supra  manu  Peniae script.  iv),  m.  iiiy  dies  vni.  lin.  6, 

Lin.  4,  cujus  genealogiam  non  inveni.  s,  a.  4,  m.  per  diversa  loca  vi.  lin.  6  et  7,  in  Balicano  iii  Idon 
3,  d.  4.  lin.  6,  loca  numero  6.  Januariarum,  etc. 

NOTJS  VARIORUM. 
EX  SCHBLESTRATIO.  editionem  Annibalis  Fabrottl  in  corpore  Byzantli» 

Notx  pei^tinentes   ad    Hyginum,   Pium,    Anicetum,  ^^^^'iT^L^^^^^^  ^??^"* 

SoJem  et   Eleutherium  ;    seu  caput  K  hisserta^  "^^Tkl^^^^^^^ 

tionis  2  Schekstratii.  tomo  I  A ntiquitatis  Ecclesix,  ."?'[?  ^?^?\H:ni  !"...&/  ^lull  tk  "? «  ^^'  ^M?"' 

pag.  4'  5.  quod  inscnbitur  :  De  Pio.  Aniceto,  So-  J^^,^'^"  ^Is         ^escriplus,  alier  Thuanus,   lertiiis 

TEBE    ET  ELEUTHERIO  :  QUO  ORDINE    ET  QUIBUS  TEM-  o     rnati-Mm   «/.«    ^«,«^c    m»       a««c»^    •       • 

DnniniTvQirnwiiiNT  ^.  Caeierum  non  omnes  Ms.  Anastasiani  opens 

PORiBus  sEDERiNT.  codiccs  hac  de  re  conveniunt,  sed  magna  inler  Ulw 

L  Duplex  est  diffoulta^  circa  Pii,  Aniceti,  So-  diversitasreperitur,  pluribus  quoad   ordinem  Ani- 

teris  et  Eleutherii  pontiflcatum  :  quarum  alleraad  ceti  et  Pii  cum  supra  allatis  pugnantibus.  Notavit 

ordlnem  quo  Anicetus,  et  Pius  ;  altera  ad  tempus  ^  enim  Annibal  Fabrottus,  quod  in  duobcs  Ms.  codi- 

quo  Soteret  Eleuiherius  sederunt,  pertinent.  Prima  ^  cibus  Gallicis  Regio  et  Mazarino  ponatar  Pius  aote 

quaestio  orta  est  ex  nonnullis  antiquorum  catalogo-  Anicetum.  Et  Lucas  Holstenius  in  notis  Ms.  ad  Ana- 

rum  et  Patrum  testimoniis,  quibus  Anicetus  Pio  stasium  Bibliothecarium  refert  post  pontlficatan 

praeponitur:  sicenimin  antiquissimocatalogo  tem-  Hygini :  Hic  in  Ms.  Florentinis  ponitur  Pius^  cm 

poreLiberii  papaeconcinnatopost  Hy^inumponitur  subjicitur  deinde  Anicetus ;  et  $ic  Regius,  nimiraia 

Anicetus,  et  post  Anicetum  Pius.  Idipsum  ex  hoc,  codex  nunc  bibliothecse  Alexandrinae  Yatican».  Bx 

aliove  catalogo  desumpsissevidenturS.  Optatus  Mi-  quibusapparet,  inter  Anastasianos  codlcesreperiri, 

levitanus  lib.  ii  contra  Parmenianum,  et  D.  Augu-  in  quibus  Pius  Aniceto  praeponitur,  et  quldem  re- 

stinus  epist.  165,  ubi  successionem  Romanorum  ctisslme,  si  consules  ab  auctore  Ilbrl  Pontlficalis 

poniiftcum  exhibent  his  verbis :  Yginio  Anicetus^  adductos  sequamur.  Habet  enim,  Pium  sedisse  a 

Aniceto  Pius,  Pio  Soter,  Soteri  Eleutherus.  Auctor  consulatu  Clari  et  Severi,  qui  in  annum  446  inci- 

secundicatalogi  tempore  Justini  imperatoris,  anti-  dit ;  Anicetum  vero  coepisse  a  consulatu  GaHleaDi, 

quiorem  catalogumsecutus,  Anicetum  Pio  prseponit.  et  Veteris,  qui  cum  aera  150  concurrit :  adeo  ut  ex 

Idem  ordo  servatur  in  membranis  Antuerpiae  apud  Ipsa  temporis  nota  constet,  Pium  Aniceto  praepo- 

V.  Cl.  Danielem  Papebrochium  exstantibus,  et  in  nendum  esse.  Desumpsit  autem  Anastaslas  illain 

catalogo  Yaticano,  saeculo  nono  exarato.  Concinit  consulum  notam  ex  auctore  libri  Poniiflcalis  ;  ao- 

auctor  libri  Pontiflcalis  juxtaedltionomMoeuntinam  ctor  vero  ille  ex  daobus  antiquioribas  eatalogis,  io 

ex  bibllotheca  Velseri  Duumvirl  Augustani,  et juxta  quos  prlmum  Inslgnis  error  irrepsit,  dum  ta  illis 


4489 


HISTORIA  DE   VITIS  ROM.   PONT.  —  S.  HYGINUS. 


4490 


Anicetus  Pio  praepositus  fuit.  Hunc  errorem  agnovit  A 
postobitum  Henschenli  Papebrochius,  qui  inconalu 
Chronico-Historico  fateiur,  quod  sediu  multumque 
in  omnem  partem  verterit,  ut  antiquioris  cataio^i 
chronotaiis  ex  consulibusdesumpta  vero  calculo 
responderet.  «In  tanta  perplexitale,  inquit  pag.  22, 
ambiguus  haesi,  fateor,  diu  multumquef  et  me  in 
oronem  partem  torsi.  Tandem  tamen  incidit  anci- 
pitis  consiliidivinatiO)  quie  nodum  non  solvere,  sed 
scindere  videatur;  bisgemino  consulum  pari  inter 
duos  pontifices  aliier  digesto,  sic  tamen,  ut  eo* 
rumdem  nomina  serventur  intacta.  et  Pius  prae- 
ponatur  Aniceto,  levi  fucia  mutatione  in  antiquis- 
simo  omnium  catalogo,  unde  confusio  in  caeteros 
omnes  velut  ex  fonte  profluxlsse  potuit.  »  Mutaiio- 
nem  illam  proponit  in  divinationesua  pag.  23,  ubi 
pro  consulibus,  qui  nunc  ita  in  catalo^o  exhiben- 
tar:  Anicetus , . .  *  a  consulatu  GaUicam  et  Veteris 
usque  Prxsente  et  Rufino. —  Pius.,.  a  consulatu 
Clari  et  Severi  usque  Duobus  Augustis ;  petit  sibi  B 
li«;ere  haec  verba  ita  inverlere.  — Pius. . .  a  consulatu 
Clari  et  Severi  usque  Prxsente  et  Rufino,  —  Ani- 
cetus, . .  a  consulatu  Gallicani  et  Vetcris  usque  Duobus 
Augustis. 

a  Hac  enim  mutatione  permissa, »  inquit  conse- 
quenter  Papebrochius,  «  videor  mihi  sic  ordinare 
omnia,  ut  continuata  successtonepontiticum,  vica- 
riorumque,  etiam  in  his  duobus,  et  consequenti  So- 
tere,  eoloco,  ubi  alias  requireretur  interpontificium 
plusquam  semestre,  pauci  dies  sufficiant,  quibus 
sedes  vacaverit.  x> 

3.  Hactenus  Papebrochius,  qui  utantiquioris  ca- 

talogi  auctoritatem  tueatur,  duoi>  in  primis  errores 

corrigendos  esse  putat.   Verum  cum  catalogus  ille 

opus  habeat  istis  i.orrectionibus,  memo  non  videt^ 

eumdem  abeoconcinnatum  fuisse,  qui  accuratiori 

Homanorum  pontificum  notitia  indigebat.  £t  si  ita 

liieret  mutare  in  Actis,  prout  sibi  circa  hunc  cata- 

logum  licere  petiit  vir  eruditus,  vix  ullummonu-  .. 

mentum  supposititium  reperiretur  quod  verisimile 

reddi  non  posset.  Agnovit  hoc  Papebrochius  ipse 

in  Anamnesi  de  Cleio  et  Anacleto  pag.  247,  ubi 

ingenue  fatetur,  primum  antiquissimumque  cata- 

logum   in  hisce  principiis  non  ita  certum  esse,  ut 

pos9it  fidem  facere  indubitatam  post  animadversam 

tn  Aniceto,  et  Pio  dtfficaltatem.  Relictis  itaque  iis, 

qux  ad  antiquioris  catalogiauctoritatem  spectant, 

veniamus  ad  primum  errorem,  quem  Papebrochius 

corrigendum  duxit,  et  monstremus  Pium  Aniceto 

praeponendum  esse,  prout  praeponuntcomplures  ca- 

Uilogi  ante,  et  post  tempora  Anastasii  bibliothe- 

carii,  inier  quos  repentur  unus  Vaticanus  siecuH 

nndecimi,  alterliibliothecaequoiidam  sapieutissimae 

reginae  Sueciae  saeculi  noni,  tertius  Palatino  Vati- 

canussaeculi  octavi,  alii  Corbeienses  duo,  quorum 

alter  initio  saeculi  octavi,  alter  saeculo  sexto  sub 

Vigilio  papa,  concinnati  sunt.  Catalogorum  vero 

auctores  hac  in  re  secuti  sunt  testimonium  sancti 

Prosperi,  qui  in  Chronico  postHyginum  Pium,  post  D 

Pium  Anicetum  retulit;sicut  Kpiphaniushaeresi^ 

eos  exhibet  his  verbis :    Anicetus,  qui  Pto,  aliisque 

T^ntijicibus  successxt.  Desumptus  estautem  hic  ordo 

ex  Eusebii  Pamphili  Chronico,  et  Historia  eccle- 

siastica:  libro  namque  4,  cap.  44,  diserte  affirmat: 

c  Hygino  post  quartum  episcupatus  annum  mortuo, 

Romanae  bcclesiae  sacerdolium  suscepit  Pius.»  Ki 

ibidem:  a  Cum  Pius  anno  episcopatus  sui  xvvitam 

cum  morte  commutasset,  Amcetus  Kcclesiae  illius 

antistes  factusest. »  Porro  hanc  Komanorum  ponti- 

ficum  successionem£usebiusab  iisdidicit,  qui  Ani- 

cetum,  et  Pium  per  aetatem  videre  potuerunt,  et  sub 

Aniceto,  el    Kleutherio  Aniceti   successore  Homae 

fuerunt.  PrimuminteriiosIocumobtinetD.  Irenaeus, 

qui  sub  Eieutherio  ad  Urbem  missus  est  a  marty- 

ribus  Lugbunensibus ',  secundum  Hegesippus,  qui 

Romae  usque  ad  tempora  Aniceti  permansit.  Irenaei 

testimonium  exstat  lib.  iii,  cap.  3,  ubi  In  catalogi 


Romanorum  ponlificum  ita  scribit:  Hyginus,  post 
Pius,  post  quem  Anicetus.  Hegesippi  testimonium 
reperitur  apud  Kusebium,  lib.  iv,  cap.  21,  ubiHege- 
slppusafflrmat:  <rCum  essem  Roma;,  mansi  ibi  usque 
adpontificisAnicetitempora,cujustumquidemEieU' 
therius  diaconus  erat.  Huic  successit  Soier,  quo 
morteexstincto,  F.leutherius  munus  episcopale  ca- 
pessit.  9  Quo  testimonio  nullum  mani^stiusdeside* 
rari  potesl,  cum  omni  exceptione  majus  sit,  etclare 
ex  eo  appareat,  Aniceto  successisse  Soterem, 
adeoque  Pium  Aniceto  praeponendum  esse. 

4.  Cum  itaque  ex  diciisconstet  quid  statuendum 
sil  de  primadifficulialerirca  ordinem  quo  Piuset 
Anicetusin  serie  Romanorum  pontificum  collocari 
debent;  agendum  nunc  est  de  secunda  difficulute, 
quae  movetur  circa  tempus  guo  Soter  et  Kleuthe- 
rius,  Aniceti  successores,  sedem  apostolicam  obti- 
nuerunt.  Ac  de  annis  quidem  Soteris  papae  consen* 
tiunt  fere  omnes  catalogi  Ms.  et  typis  editi,  in 
quibusSoteri  novemanni,  etaliquotmenses,  acdies 
tribuuntur.  AntiquissimuscatalogustemporeLiberii 
papae  conscriptus  refert,  Soterem  sedisse  annis  no- 
vem,  mcnsibustribus,  diebusduobus:  cui  concinit 
catalofus  Vaticanus  saeculo  nono  exaratus.  Cor- 
beiensis  tempore  Vigilii  papaeconcinnatus  habetto- 
tidem  annos.  menses  duos,  et  dies  viginti  unum. 
Membranae Antueriienses  saeculi  sexti habent annos 
novem,  menses  tres,  dies  viginti.  Catalogus  Pala- 
tino-Vaticanussa?culi  oclavi  affirmat  sedisseannos 
novem,  menses  sex,  dies  duodecim  quot  annos 
et  menses  ei  tribuunt  alii  catalogi  antiqui,  in  hoc 
solum  diversi,  quod  dies  duodeciui  in  viginti  unum 

commutent.QuibusconsentitauctoriibriPontificalis 
in  tribusMss.  codicibus,  Florentino  nimirum,  Re- 
gio  et  Vaticano:  namjuxta  illorum  lectionem,se(<t( 
annos  novem,  menses  sex,  dies  viqinti  unum.  Series 
pontificum  inecclesiaS.  Pauli  ante  quingentos  an- 
nos  depicta  habet  annos  novem,  menses  tres,  dies 
vigintiunum:  a  quibus  alii  catalogi  non  dissentiunt: 
ita  ut  juxta  communem  horum  caialogorumconsen- 
sum  Soter  sederit  annos  novem.  Differt  ab  hac  tra- 
ditione  catalogus  tempore  Justini  imperatoriscon- 
scriptus,  in  quoSoteri  tribuuntur  annts  octo,  menses 
sex,  dies  viginti  unus,  ejusque  auctor  hac  in  resecu- 
tus  est  Chronicon  S.  Prosperi.  in  quo  legitur :  Ro- 
manae  Ecclesiae  episcopatum  xi  suscepit  Soter  annis 
octo.  Desumpsit  auiem  S.  Prosper,  tempus  Soterisex 
Chonico  Kusebii,  in  quo  eadem  omnino  verba  ha- 
bentur.  Confirmat  haec  omnia  Kusebius  in  historia 
lib.  V,  ubi  persecutionem  in  Galliis  sub  Antonini 
filiomotam  descripturus,  his  verbis  prooemiumdicti 
libriincipit:  «  IgiturSotere  Romanae  urbisepiscopo 
post  octavum  episcopatusannum  vitafuncto,duode- 
ciinusabapostolisKleutherusinejuslocumsuccessit. 
Annus  tunc  agebaturdecimusseptimusimperii  An- 
tonini  Veri.  Quotemporecum  in  nonnullis  terrarum 
partibus  violentior  adversus  nosiros  persecutiocom- 
motaesset  ex  incursione  popularium,  innumerabiles 
prope  martyres  per  universum  orbem  enituisse,  ex 
iis,  quae  in  unica  provincia  contigerunt,  conjicere 
est.  »  Kt  cap.  4 :  «r  Porro  Regio  ipsa. . . .  Gallia  voca- 
tur.  In  hac  duae  prae  casteris  insignes  praestantesque 
urbium  matrescelebrantur,  Lu^dunum,  el  Vienna.  > 
Atquehaecestilla  persecutio,cujusmeminit  Severus 
bulpitius  lib.  II  Historiae  sacrae,  his  verbis:  «  Sub 
Aurclio  Anionini  filio  persecutio  quinta  agitata:  ac 
lumprimum  intraGalIiasmartyriavisa,seriustrans 
Alpes  Dei  religione  suscepta.  » 

r>.  Persecutio  itaque  in  Galliis  mota  fuit  tempore 
Kleutherii  papae,  cum  M.  Aureliusdecimum  septi- 
mum  imperii  annum  ageret,  in  qua  persecutione 
passi  sunt  S.  Pothinus  episcopus,  etalii  quamplu- 
rimi,  de  quorum  martyrio  caeteri  confessores  carce- 
ribus  inclusi  ad  Kcclesias  Asiae  et  Phrygiae  retuld- 
ruut.  Kxstat  ea  de  re  martyrum  Lugduhensium  epi- 
stotaapud  Knsebium  lib.  v^  cap.  2,  in  qaa  Pothinum 
prope  nonagenariQm  diris  crmsiaiibaa  ea.%^Wk 


mi 


ANASTASII   BIBLIOTHEGARII 


U92 


faisse  perhibent ;  et  addit  Eusebius  cap.  5 :  « Igitur 
cum  Pothinus(PhotiDum  alii  male  legunt)anno  seta- 
lisnonagesimounacum  Gallicanis  martyribusc;esus 
essei,  episcopatum  Lugdunensis  ficclesia;  posi  illura 
suscepit  Lren^us. »  idem  habet  divus  llieronymus 
libro  de  Scriptoribus  in  Irenseo:  affirmat  enim, 
quod  «  Pothino  prope  nonagenario  ob  Christum  mar- 
tyrio  roronato,  in  locum  ejus  substitutassii. »  Bi 
quibus  omnino  sequitur,  Irena^um  in  persecutione 
M.  Aurelii  Antonini,  quae  anno  imperii  ejusxvii  seu 
asra  177  coepii,  et  cum  morte  ejus  anno  180  Qnem 
accepit,  Pothino  in  sede  Lugdunensi  successisse, 
cum  jam  antea  auiartyribus  Lugdunensibus  Uomam 
missus  fuisset  ad  Eleutlierium  papam,  ut  paiet  ei 
eorumdem  martvrum  litieris,  quas  refert  liusebius 
iibro  V,  cap.  l,  ubi  testatur  Irenaeum  nondum 
episcopum  fuisse^  sed  solum  presbyterum,  dum  a 
martyribus  Eleutherio  cummendatus  fuit.  Verba 
Eusebii  sunt:  «  Sed  iidem  martyres  irenxum,  qui 
tunc  temporisadhuc  presbyter  LugdunensisEcclesiae 
erat,  supradicio  Eleuthero  pcr  litieras  commenda- 
runt.  »  Et  presbyteri  confessores  in  ipsis  litteris: 
ff  Te  per  omiiia,  ac  perpetuo  optamus  in  Deo  va- 
lere,  Pater  Eleuthere.  Has  Jiiieras,  ul  ad  le  pei- 
ferret,  fratre.n,  et  collegam  nostrum  Irenaeum  hor- 
tati  sumus.  » 

6.  His  posiiis  sequitur,  durante  M.  Aurelii  per- 
secutione  Eleutherium  Romae  sedisse:  quod  utemi- 
nentissimus  cardinalis  Baroniussuo  calcuio  accom- 
modaret,  aSotereannos  aiiquot  auferendos  essecen- 
suit,  et  cui  omnes  antiqui  .scriptores  ac  catalogi 
tam  Mss.  quam  typis  editi  ad  ininimum  octo,  vel 
novem  anno»  pontilicatus  tribuunt,  ipse  solum  qua- 
tuor,  minus  diebu»  duodecim,  reliquiL  Posuerat 
BaroniusSoterisinitiumanno17o,  cuisuicumEuse- 
bio  et  S.  Prospero  octo  annos,  vel  cuin  catalogis,  ac 
libro  PontiQcaliannos  novemlribuisset,  Eleutherius 
nonnisi  anno  183  vel  184,  sedere  ccepisset.  Hoc 
autem  cuin  martyrium  Lugdunensium  testi.nunio 
repugnare  videret,  doteii  taiitum  tresannos,  unde- 
cim  menses  et  octodecim  dies  tribuit,  ad  hoc  ut  mors 
illius  anno  179  coliocari,  et  anteobitum  M.  Aureiii 
Irenaeus  ad  Eleutherium  Soteris  successorem  le^a* 
tione  funi;i  potuisset.  Notat  tamen  ad  annum  1/9, 
n.  51 :  ff  Si  quis  autem  certiorem  de  annis  Soteris 
inveneritchronographiam,  quatamen  non  rejiciatur 
Cletus  e  nuaiero  Romanorum  pontiflcum,  neclilte- 
rarum  mariyrum  Lugdunensium  sincerum  iestimo« 
nium  coutemnatur;  haud  inviti  assentiemur.  o  Iliec 
cum  annotaverit  ipse  Baronius,  debitam  ipsi  reve- 
rentiam  servanits,  recessimus  ab  ejus  sententia, 
certiorem  chronotaxim  staluendo  circa  nonnuilos 
pontifices,  de  quibus,  aut  ei  antiquis  moninentis, 
aut  ei  veterum  testimoniis,  adeo  clare  constat,  utde 
tempore  quo  pontiQcatum  gesseruni  ambigere  mi- 
nimeiiceat.Sutuimus  id  de  Petri  apostolorum  Prin- 
cipis,  Ciementis,  et  Aleiandri  temporibus,  quibus 
martyrio  coronali  sunt.  Idem  de  Soteris  pontificatu 
ostendere  coepimus,  de  quo  certum  est  decimum 
septimum  M.  Aurelii  imperatoris  annum,  quo  per- 
secutio  coepit,  eicedere  nonpotuisse.  Temporeenim 
illius  persecutionis  martyres  Lugdunenses  saepius 
ad  Eleutherium  papam  scripserunt,  ut  testatur  Euse- 
bius  in  historiaiib.  v,cap.  1,  ubi  epistolam  illorum 
exhil)et,  quam  D.  Irenaeo  ad  Eieutherium  deteren- 
dam  tradiderunt. 

7.  Porro  circa  tempus  Soteris  papae,  quo  mar- 
tyrium  subivit,  et  Eleutherio  cathedram  iiomanam 
reiiquit,eminenlissimuscardinaIisB<irjniusanobis 
dissentittantuminduobusannis,  quibusa  verachro- 
notaii  primorum  pontificum  perpetuo  deflectit. 
Quare  omnia  gesta  ecciesiastica  duobus  annis  posl- 
posuit;  qua  ratione  etiam  factum  est,  quod  M.  Au- 
relii  imperatoris  annum  decimum  septimum,  qui 
cum  aera  427  concurrit.  ad  annum  4/9  retuiit.  Si 
autem  annns  17  Marci  Aurelii  aerae  suae  477  resti- 
tiiaturi  nobiBCum  sentiet  Baronius  circa  tempus  per- 


A  secutionis,  quo  Soter  martyrii  palmam  adeptusest, 
et  lilldutherius  Romanam  cathedram  obtinuit.  Au- 
dienda  sunt  Baronii  verbaad  annum  179,  ubi  ageos 
de  persecutione  in  qua  martyres  Lugdunenses  occa 
buerunt,  ita  scribit  num.  59:  ff  Hac  item  persecu- 
tione  sublatum  fuisse  Soterem  papam,  litterae  mar- 
tyrum  Lugdunensium,  qus  hoceodem  persecutionis 
tempore  scriptaesunt  ad  Rleutherium  ejussucces- 
sorem,  necessario  nos  affirmare  compellunt-,  licet 
aliiannos  novem  eidcm  tribuerinL  Sed  quod  tres 
tantuin  ordinationes  fecisse  reperiatur,  haud  loo- 
giori  tempore  sedisse,  possumus  opinari  Eusebius 
autem  in  Chronico,  anno  superiori,  nempe  decioio 
sextoMarciimperatoriSfPonitEleutheriumsuffectas 
in  locum  Soteris,  sed  in  historia  hoc  ipso  anno 
decimo  septimo:cui,  quoniam  credimus  id  acce- 
plsse  ei  litteris  martyrum  Lugdunensium,  baod 
ii)vitiastipulamur;cumaIioqulinreliqulspraeteritis 
Romanis  pontlflcibus,  quod  praetermisent  CletQBf 

Q  haud  possumus  eidem  assentiri.  Sic  igitur  inre 
ambigua,  non  tam  ei  ipso  liusebio  quaro  eilitteris 
sanctorum  Lugdunensium  martyrum,  hoc  teinpoit 
ad  Gleutherium  scribentium,  Soterls  obituro,  atqoe 
Eleutherii  ingressum,  consulto  ponendum  esse  eii- 
stimamus. »  .vtque  haec  Baronius.  cujus  regalaa 
de  temporibus  praedictorum  pontificum  ei  litteris 
martyrum  Lugdunensinm  secuti,  veram  eorumdem 
chrouologiam  tradidimus. 

ALTASERRA. 

Linea  4.  —  Hic  clerum  composuit,  et  distribuit 
gradus.  Ordines  ecclesiastici  distincti  erant  jama 
tcmpore  apostolorum,  et  gradns  cujusque  compo- 
situs:  verum  aliquid  additum  prioridlsiinctiODi,et 
gradui  ordinum  ab  Ilygino  credenduro  est. 

BENCINI. 

Linea  4.  —  Hic  clerum  composuit,  et  distrihuit 
gradus,  Persecutio  priorante  Anioninum  penrerte- 
P  rat  clerum,  adversusquem  ferociori  impetueiarae- 
^  rat.  Sub  Antonino  Pio  et  Marco  imperatoribus  pai 
Ecclesiae  redditur,  uti  constat  ei  rescriptodatocofi- 
muni  Asiae  (apud  Euseb.  1.  iv,  c.  43).  a  Multi  ad  me 
de  illis  retulerunt:  quibusego  patris  mci  constita- 
tionem  secutus  respondi :  Quod  si  quis  adbuc  pergit 
cuiquam  illorum  negotium  facessere,  ei  eo  quod 
Christianussit,  delatus  quidem  crimiueabsolfatar, 
tametsi  constet  eum  reipsa  Christianuin  esse:  deli- 
tor  autem  ipse  poenas  luet.  »  Pontifei  itaque  perta^ 
bato  ordini  suppetias  daturus,  clerum  composuitel 
ad  pristinoseradas  restituit.  Componere  enim  im- 
portat  rem  ad  ordinem  reducere,  reformare,  in  me- 
lius  distribuere.  Quo  sensu  Cyprianus  scripsent, 
cum  Novatianum  schisma  Ecclesias  perturbusel 
(epist.  4i):  «  Ad  catholicx  Ecclesiae  unilaiem  scissi 
corporis  membra componerent.  »  Gradus  distribaere 
est  ordinem  inducere  cujusdam  praerogativae.  Qoe 
sensu  scripsitMichaeli  imperatori  Nicolaus I  [ep.tSj: 
ff  Hinc  enim  confessorChristiSylvesterfecit  grados 
rv  in  gremio  synodl,  ut  non  presbyter  ad  episcopam, 
nun  diaconus  adversus  presbyterum. . .  det  accosft- 
tionem  aliquam.  »  Quandoque  dignitatem,  atcam 
simplei  sacerdos  ad  presbyteratuni,  seu  ad  prcpo- 
situram  in  Ecclesia  evehitur,  quo  sensu  Cornellas 
in  epistola  ad  Fabium  diiit  (apud  Bused.  i.  iv, 
c.  43):  Presbyterum  gradumc^usequi,  etCypriaaas 
Numidicum  presbyterum  martyrum  elcTavit  ad  di-  , 
(;nitatem  presbyleratus  Carthaginensis  Eccleslm« 
insuper  quod  (epist,  33) :  ff  Promovebitur  ad  ampiio- 
rem  locum,  o  et  alibi ;  ff  Merebatur  talis  clericc 
ordinatiouisulterioresgradus^etincrementamajon, 
nondeannis  suis,  sed  de  meritisaestimandis:  sed 
interim  placuit,  ut  ab  officio  lectoris  incipiat.  > 
Presbyteratum  vero  gradum  honoris  putatum  esse 
supra  sacerdotium  deciarat  Pontius  in  Vita  saocti 
Cypriani :  ff  Presbyterium  et  sacerdotlQm  statim 
accepit.  Quis  enim  non  omnes  hononim  gradnscre- 
deret  tali  menti  tredenti  ?  >  yarios  vero  f oisae  etlam 


HISTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  HYGINUS. 


4494 


a  Ecclesia  gradus  et  ministeriadistincta  A 
.  SS.  Eusebii  et  Procopii,  quae  censentur 
ne  Actorum  martyrum  Eusebii,  ubi  de 
isebiofapud  Valesium  in  notis  ad  Euse- 
ia  Ecciesiae  ministeria  praebebat:  unum 
officio ;  aiterum  in  Syri  interpretatione 
ettertium  adversus  daemones  manus  im* 


BINII  ET  LABBEI. 

Linea  4.  —  hic  clerum  composuit,  et 
ribuit,  Quod  hierarchicuscatholic»  Ec- 
s  quo  presbyteris,  et  diaconis  subditus 
;ino  compositus  esse  hicdicitur,  non  aii- 
i  potest,  quarn  quod  Hyginus  hierarchiae 
X  Jam  tempore  apostolorum  a  Christo 
istitutae,  eta  sanctis  Patribu^pso  anti- 
comprobatae,  quaedam  duntaxat  injuria 

et  scriptorum  deperdita  addiderit,  vei 
ae  divino  jure  instituta,  et  a  Patribus  r> 
i  sant,  hac  constitutione  sna  illustra- 

Linea  4.  —  Cvjus  genealo§iam.  Absunt 

—  Fert.  Lege  Severi. 
BLANCHINI 

OLOGlCiE  AD  VITAS    SS.    PONTIFICUM    HYGINI, 
Hll,  ANICETI  ET  SOTERIS. 

B  chronologiae  studiosis  crucem  flffit 
)uentium  pontificum  successionis  ordo, 
regiminisinsedeRomana.Origodifficui' 
>questatuendo  manavitex  lacunisjamdiu 
vetnstissimo  in  catalogo  Liberiano  ab 
itore  Bucherio,  utipsius  verbadeclarant, 
in  margine  opusculi  primi  inter  Prole- 
{us  tomi  folio  vii.  Deest  hic  Anicetus. 
um  Eleutherius,  Deest  item  Zephirinus. 
)nsulesimplexi,  et  permutati,  nonsecus,  Q 
annorum,  mensium  ac  dierum  in  IMo 
Qt  indicatum  fuit  eisdem  in  Proie^o- 
.  olia  vestigia  temporum  nobis  relin- 
e  sibi  invicem  non  adversentur.  Hinc 
8,  cur  loc  in  sententins,  tamque  diversas 
m  veteres  scriptores  post  Optatum  Mile- 
am  recentes  historici  post  Baronium: 
eratSchelestratiusAntiquit.  Bccl.  tomol, 
cap.  4,  quod  integrum  ut  ederetur  cu- 
jasdem  breves  notas  ad  sect.  10.  S.  Hy- 
*epetam  ea  quae  de  Nodo  historico  inter 
10«  Hygini  successores  P.  Papebrochius 
alit  in  conatu  Chronhistorico  pag.  22  et 
|aae  opposuit  partim  Biondeilo,  partim 
nostn  Anastasii  Pearsonius  in  posthu- 
8  objectis  in  nostram  Chronologiam,  si 
)runt,  faciam  satis.  In  hac  igiturdifficui- 
todi  certis  vestigiis  num  feliciter  procedat 
Ihronotaxeos  a  nobis  proprosita  in  Pro- 
et  cui  nos  insistere  profltemur,  lector  D 
abitex  hisquae  nobis  hic  eruntconsti- 

eam  sit  series,  et  chronologia  pontiflcum 
n,  consensu  catalog.  Vetustioris,  aliorum- 
entorum,ad  finem  Telesphori,  consulibas 
*€  H,  et  Baibino,  anno  Christi  137,  quae- 
era  proximior  inter  successores,  in  qua 
t  eadem  documenta,  et  catalogi.  Erit  au- 
la  initium  Soteris:  cui  anni  novem  tri- 
ima  catalogo  vetustiori^tum  a  picturisS. 
areliquiscatalogis,  etcodicibus  recensi- 
!  pHontificum  Romanorum  inter  Prolego- 
i,  inquam,  novem  ante  consulatum  Severi 
iniani  (Cbristi  171),  unde  iidem  catalogi 
lerianum  mutilum)  et  codices  ordiuntar 
liam  pontificatus  liieutherii,  claudendum 
Materno  et  Bradua,  Ghristi  185.  Quare 
tesilmonia  Soteris  Inltlam  cadit  in  an« 

iTROL.  cxxvn^ 


num  Christi  162,  Rustico  et  Aquilino  coss. ,  quos 
etiam  consules  catalogus  FelicisQuarti,  liber  Ponti- 
ficalis,etOcric'iIensescodicesassignantexordioSote- 
ris.Sunt  igiturexannopostremoTelesphori,  c.hristi 
137,  ad  annum  primum  Soteris  Christi  162,  anni 
intermedii25,  dividendi  tres  in  pontifices,  Hyginum, 
Pium,  Anicetum:  quos  enumerant  inter  Telespho- 
rum  etSoterem  non  modo  catalogi,  et  liber  Ponti- 
ficalis,  sed  etiamscriptores  gravissimi  eisdem  ponti- 
ficibus  aeqaaies,  nempe  Hegesippus  et  Irenaeus: 
uterqueRomaedegenscircaeorumdem  aetatem,  adeo- 
que  istorum  Chronologiae  testes  omni  exceptione 
majores.  Irenaeus  lib.  m,  cap.  3  :  "Emi-za  TtTvo?, 

th(x  niO{,  (jleO'  Sv  'Av^x7)to{,  8i«8eEa(jL^vou  tov  'Av^xr,TOv 
SwTTjpo?.  Deinde  Hyginus,  postmodum  Pius,  post 
quem  Anicetus  :  cum  successisset  Aniceto  Soter.  Et  in 
epistola  ad  Victorem  eosdemenumeratordineretro- 
grado.  Hegesii)pus  quoque  apud  Busebium  lib.  iv, 
cap.  22,  ita  scribit:  FEVf^fxEvo;  8s  ev  'PciS(jl7),  diaSoxYfv 

E7:oir|aafX7)v  (i^XP^^  'AvixtJtou,  oOv  Bioxovo;  ijy  'EX^uOEpo;* 
xai  7:apa  Avix:^too  ha^f/txai  ScoTrfp,  jiaO'  ov  'EXE(S0EpO(* 
Romam  vero  cum  ventssem,  mansi  ibi  apud  Anicetum, 
cujus  tum  diaconus  erat  Eleutherus;  post  obitum 
deinde  Aniceii  successit  Soter,  quem  excepit  Eleur 
therus. 

Dividendi  sant  igituranni  25,  quorum  primussit 
aeraeChristi  138,  Camerinoet  Nigro  consulibus,  et 
postremus  sit  Ctiristi  161,  duobus  Augustis  coss.  in- 
ter  Hyginum,  Pium,  et  Anicetum.Hygino  quadrien- 
nium  Romanae  sedis  assignant  universa  documenta, 
pari  consensu  tres  etiam  mensesaddeniia,  ut  in  serie 
RomanorumpontificuminterProlegomenaedidi.Hu- 
jus  etiam  quadriennii  primosconsulesGamerinum  et 
Nigrum  recenset  tam  catalogus  Felicis  IV,  quam  Li- 
ber  Pontificalis;  qui  pertinent  ad  annum  138.  Dif- 
funditur  ergosedes  Hygini  ad  annum  soiidum  141, 
ejusque  coss.  Severum  et  Prisclnum.  Priscum  nomi- 
nat  Liber  Pontificalis  ioco  Priscini,  collega  Orflto : 
et  successori  Pio  tribuit  Severum,  collega  Claro.  Sed 
germana  iectioconsulaiuum  huic  tempori  responden- 
tium  facilerestituiturexannorum  numeroconstanter 
definito  perquaiiriennium  utrobiqueassignatum:  et 
cum  primi  consules  llygini  sint  Camerinus  et  Niger 
(Christi  138)  ex  catalogo  Felicis  quarti,  perlnde  ac 
ex  LibroPontificali  ;quartusconsulatusdeflnienster- 
minum  illius  sedis  necessario  pariari  debet  cum  Se- 
vero  et  Priscino,  qui  signant  annum  Christi  141. 
Quadriennio  Hygini  sicas^i^nato,  supersunt  ex  25 
annorum  samma  anni  21  dividendi  inter  Pium  et 
Anicetum  exconsulibus  memoratisanni  141  adcon- 
suies  anni  162  Rusticum  ei  Aquilinum :  qui  cum  So- 
terls  initinm  constituant,  tam  in  catalogo  FelicisIV, 
quam  in  Libro  Pontificali,  et  in  libris  Lectionariis, 
uti  supra  recensitum  fuit  inter  Proleeomena; 
relinquunt  paria  consulum  unum  et  viginti,  seu 
vicennium,  et  annum  solidum  partiendum  inter 
Pium  et  Anicetum :  duos  pontifices  intermedios 
inter  liyginum  et  Soterem,  quos  enumerat  Irenxus, 
sub  iisdem  Romae  agens,  ut  ab  ipso  perscriptumle- 
gimus,  contesteHegesippo.  Catalogi  Italiae  vetustio- 
res,  inter  Prole^omena  relati,  vicennium  ipsum  ita 
dividunt  inter  Pium  et  Anicetum ;  ut  uni  istoruman- 
nos8  vel  9et  menses  3,  aiteri  veroannosll  et  men* 
ses4  constanter  assignent.  I^ariantur  itaquerationes 
vicennii  recte  distriouti  hac  in  chronologia :  quae  a 
genuinis  fontibus  Romanis  proxime  derivatanativam 
retinet  puritatem.Superest  ut  ostendamus  cuinam  ex 
duobus  pontificibus,  Pioet  Aniceto,  hoc  vicennium 
implentibus, conveni:)nt  anni  8et  menses 3 ;  utalteri 
supersint  reiiqui  1 1  et  menses  4  iis  in  catalogis  Italia) 
constanter  asserti.  Picturae  basilicae  S.  Pauli  cum 
Irenaeo  et  Hegesippo  litemdefinient.  Licet  enim  circa 
imaginesatriusque  pontificisnominaexciderint;at- 
tamen  superstites  numeri  mensium  3in  priori  ima- 
gine,  et  annorum  11  in  secundasatis  indicant  sedem 
et  epocham,  Inde  petitam,  ac  translatam  in  eo^  ^.tiVV- 
quissimos  Italiae  catalocos^  E«t%m<^tAKCfiL>  ^%^«ql' 


4195 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


1196 


sem,Cavensem,et  Lucensem  :  atque  ostendunt  Pium  Ascopatus  sui  numerasset  annos  4,  menses3,  dies8; 
Driore  loco  vindicare  sibi  annos8,  menses  3,  dies      ordinilus  itaque  fueral  episcoi 


pnore 

lotidem  ;  Aniceium  vero  posleriori  in  sede  obtinere 
annos  11,  menses4  dies21,  ciim  de  ordine  succes- 
sionisleslenturlreniPusetHej^esippus  uiriquesequa- 
Ic8  et  Romajversati.  Quareacceplum  feranius  Leo- 
nis  Magni  providentiaR,  quod  ita  praeservat»  sinl 
decessorum  suorum  epocha;  in  basilica.ejusdem  pio 
studiodecoratamusivo,piclurisetimaginibus:  ^uo- 
rum  monimentorum  opeatque  indicio  difficillimum 
hunc  nodum  chronologiae  solverefeliciter  conligit. 
Superest  postremo  loco,  ut  consulatus  utrique 
pontiflci  respondenles  stabiliantur.  Sunt  vero  in  ca- 
lalogis  expressi ;  iicet  lacunae  adhuc  hiantes  in  ve- 
tustiori  Liberiano  occasionem  prxbuerint  imperitiae 
et  audaciae  descriptorum  commiscendi  fragmenta 
versuumdetriliexemplaris,  etsusdequemovendi  at- 


episcopus  circa  iniliu[nO& 
tobris  :inni  137. 

DiesSO  Septembris  eo  anno  incidit  in  diem  Dooi- 
nicam.  Quare  si  Telesphorns  excitatae  persecotioou 
causa  marlyrio  proximus  (quo  coronatus  foit 
die  5  Januarii  proxime  consecuti)  vicarium  sibi  de- 
li;]^endum  esse  censuit  exemplo  decessorum,  etca 
die  ad  episcopatum  promoverit  Hyginum  ;  jare 
numerantur  hujus  episcopatus  anni  4,  menses  3, 
dies  8,  tam  in  picturis  S.  Pauli,  quam  in  cata- 
logis,  aiiisque  codicibus  antiquis  Romanx  Eccle- 
siic,  editis  supra  inter  Prolegomena  quod  tea- 
poris  spatium  exegerit  partim  vicarius  Telespbori 
|)er  menses  3,  dies  o,  partim  successor  post  bre- 
vem  vacath)nem  sedis  (diebus  quatuor  aut  se- 
ptem  in  Libro  Pontificali,  definitam)  per  anBtti 
solidos  quatuor  die  una,  vel    altera  imroinnloi 


que  vertendi  nomina  consulum.  Qualuor  pariacon- 

sulum  in  his  memorantur :  GalHcani  ct  Vcteris,  qui  ^  Referenda  igitur  est  ordinatio  episcopalis  Hygiii 
coss.  pertinent  ad  annum  Christi  l.iO,  duorum  Au-  °  ad  diem  Dominicam  pridie  Kalen.  Octobris  aBM 
gustorum  (Marci  Antonini  et  LHcii  Veri)  quibuscon-  -137.  Eleclioad  pontificatum  Ro.uanum  die  lOwHJ 
sii^nalurannus  161.  En  annos  11  debito*  Aniceto  :      Januarii  138.  CoIIocatio  in  throno  aposiolico  die 


iignal 
cui  recte  succedit  Soter,  juxta  Ilegesippum  et  Ire-     Dominica  14  Januarii  ejusdem  anni  138.  Mors,?d 

nxum^  Rnstico  et  Aquilino  consulibus  anni  ^oz^  rite  • —    ~    - 

tributis  ejusdem  Soteris  initio  a  catalogis  et  a  Bi- 
bliothecario. 

Residui  anni  fluentes  ex  141  ad  149,  qui  Piode- 
cessori  convenient,  ostendunt  consules  Ruflnum  et 
Quadratum  anno  142,  signantes  eiordium  Pii,  post 
terminum  Hygini  signaium  Priscino  ct  Severo  '^oss, 
anno  141,  eruntque  postremi  consules  qui  claudant 
octennium  Pii  anno  14v),  Orfitus  et  Priscus:  priorera 
secundus  catalogus,  et  Uibliothecarius  utrosque 
transtulit  in  Periochen  Hygini,  fortassequia  eodem 
anno,  vel  Hoenius  Severus,  vel  Orflius  consul 
suffectus  est  collega  Priscini.  Gruter.  clxxxii,  4. 
Erunt  itaque  ita  ordinandatempora  horum  quatnor 
pontificum 


sepultura  diell  Januarii  anno  142,  RufinoetQch 
drnto  ooiiiulibus:  (non  RuUno  et  Praesente,  utmeB- 
doic  transcripserunt  librarii  ex  lacunis  catal.  U- 
ber.,  et  inde  in  Bibliothecarii  librum  ad  Anicetn) 
qui  consulesjureassignabuntur  successoriPio,  pO!t 
obitum  Hyglni  electo;  cum  ejusdem  anoi  Pucba 
sui  pontiUcatus  primum  iisdem  coss.  ipseeelebn- 
veHtdie  24  Aprilis,  uti  coilegimus  ex  docainefltis 
hactenus  explicatis. 

Ex  iisdem  documentis  hucusque  adductishaberi 
posseautumo  satisconstabilita  Hygini  te!npon,x 
trium  successorum.  Respondendum  attamen  est ar- 
gu  nentiseorum,  qui  cum  diversa  a  nobis  seotiant, 
et  noverint  plurimum  difficultatis  expertos  foiw 


Hyginus'post  martyrium  Telesphori  die  5  ja- C  f '"'P^P^es  "on  paucos  in  iis  constituendisexpeodi 
nuafii  ex  Camerino  et  Nigro  coss.  anno  Christi      ?  n?^»^  r!^"»?"f  ?»  testimonia  et  momenla,<ra(h 


138,  usque  ad  consules  beverum  et  Priscinum 
(seuOrfltum  et  Priscinum)  anno  141,  obtinet  sedis 
annos  4. 

Pius  ex  initio  sequentis  consulatus  Rufini  et  Qua^ 
drati  (pro  quibus  Hu[iwjs  ct  Prxscns  ex  anno  153 
male  petiti  sunt  alibrariis  ad  implendam  lacnnam 
catalogi  Liberiani)  primum  Pascha  celebrat  anno 
Christi  14^,  et  sedem  perducit  ad  consules  Orfitum 
et  Priscum  (male  trunslatos  ad  periocham  llygini) 
anno  149,  sibi  vindican^  annos8. 

Anicetus  ex  coss.  Gallicano  ct  Vctcre,  recte  ipsi 
tributis  in  catalogo  vetustiori  exempIiCa^sarei  apud 
Schelestrat.  pag.  414,  ex  annoloO,  pertingitad  con- 
sules  duos  Auguslos  xrx  Christi  1(it,  perperam 
transpositos  ab  Amanuensibusad  signandum  lermi- 
num  Pii,  dum  audacter  implere  student  lacunam 
catalogi  Liberiani,et  suppresso  Aniceto,  vicennium 
integrum  assignant  Pio. 

ita  recipit  Anicetus  suos  annos  11. 

Soter  ex  consulibus  Rustico  et  Aquilino,  eidem 
recte  attributis  tum  in  catalogis,  tum  apud  Bibiio- 
thecarium,  et  reliquos  codices  anno  1G2,  sedet  usque 
ad  consules  Cethegum  et  Clarum  eidem  recte  assi- 
gnatos,  anno  solido  170.  Ita  impietsui  regiminisan- 
nos  8  tam  in  picturis,  quam  in  catalogis  et  codicibus 
ipsi  constanterattributos. 

Annis  ita  ordinatis  et  comprobatis  r.onsensu 
documentorum,  genuinis  ex  fontibus  Romanis  ad 
nos  perducto,  illustrare  satagam  Ilygini  epocham 
integram,  suisque  niensibus  ac  diebus  expressam 
per  nutas  sequentes,  iilius  proprias  huc  in  numero : 
idem  praestiiurus  in  consequeniibus  ad  singulossuc- 
cessores. 

Hygini  sivemartyrium  et  obitum,  sive  depositio- 

nem  in  sepulcro  post  martyrium  pridie  compietum 

produnt  Tabularia  Ecclesias  Romanx  die  11  Januarii 

(anno  Uif  oU  probavimus  ex  catalogis)  cum  epi- 


D 


rum  vi  se  pertrahi  in  Chronotaxim  longedissifliiJei 
asseverant. 

Epocham  igitur  Hygini,  a  chronologis  et  bistori- 
cismagni  nominis  varievexatam,  restituere  proM 
sunt  ex  Tertulliano  Pearsonius  ac  DodueUus  cip.ll 
dissert.  de  annis  priorum  Romx  episcoporum.  it- 
rum  auctores  hl,  licet  rei  chronologicae  adj^amoDt^o 
non  exiguum.iliis  in  operibus  attulerint,  hictam 
non  satis  inter  se  concordes,  nec  Tertulliaooi, 
ut  arbitror,  feliciter  exponentes.  novis  erroritas 
implicantChronologiam,  quam  liberare  ab  alioroi 
errutis  conantur;  prjccipue  cum  sequunlur  Botj- 
chium  illum  Alexandrinum,  scriptorem  nihiii  li- 
bendum  a  viris  doctissimis  judicatum.  latererroits 
superioribus  additos  profeclo  referam  assertiooeo 
Pearsonii,  ita  scribentis  numero  41  indicataediotf^ 
tationis :  a  Vidimus  Telesphorum  martyrio  cofooi- 
tum  anno  Domini  12^2.  Alii  152.  Ingens  discriMl 
Nostram  sententiam  dicimus  esse  veram,  alioni 
faisissimam.  »  Erroribus  pariter  acceosendanpoli 
alterum  ejusdem  assertum  initio  capitis  12,  ibia 
suo  Eutychio  ita  ordinat  Hygini  tempora.  c  ioai 
imperii  Airiani  sexto constitutusest Bugenias(siK 
Hyginus)  patriarcha  Romanus,  qui  cum  qoiwir 
annos  sedisset,  mortuus  est,  inquit  Eutychias.Seiit 
igitur  ab  anno  Domini  122,  Agricola  et  Pansa  eom 
usquead  annumDomini  12iS,  VeroetAmbigaoccot- 
Ila^c  mihi  videntur  veritati  maxime  consentaDet,(t 
ad  veterem  Ecclesiae  historiam  recte  inteiligeoisa 
optime  comparata.  »  Ita  Pearsonius.  Eutychii,  qnet 
sequilur,  calculos  et  assertionem  non  valde  mofor, 
cujus  auctoritas,  vel  minima,  vel  nulla  est,  ot  so- 
pra  retuli  TertuIIiani,  Irenxi,  Cypriani,  llieRH 
nymi,  Epiphanii  testimonia,  in  Pearsonii  disoerta- 
tione  producta,  plurimi  facio :  quaetamen  P^rsooii 
sententiam  ita  non  juvaredemouslrandam  mihi  est, 
ut  nostram  potius  conflrmeut  suae  adversantein ;  et 


HBTORIA  DE  VITIS  ROM.   PONr.  —  S.  IIVGINUS. 


im 


a  congruant  cum  rationibus  Chronotaxeos  A 
*oducUe  ex  documentis  genuinis  Romanse 

*ertu1Iiani,  quem  in  patrocinium  Euty- 
ronologiae  ac  suae  Pearsonius  profert,  at' 
iretatur,  paulo  aiiter  ac  exponat,  ac  tem- 

Doduellus,  petitur  ex  origine  sectarum 
CerdonisetMarcionis,  diligenteradnotata 
los  Patres,  quibus  cordi  erat  ut  novitatis 
im  haereseon  proprium  ex  epocha  earum- 
redderent  manifestum.  Hunc  igitur  serum 
aereseos  Marcionts  conlra  evangelica  do- 
perstringlt  Tertullianus  libro  i  adversus 
1  cap.  49  :  (r  Anno  15  Tiberii  Csesaris  Jesus 
inaredigndtusest,  spiritussalutaris:  Mar- 
itis,  qui  ita  voluit,  quoto  quidem  anno  An- 
oris  de  Ponto  suo  exhalaverlt  aura  canicu- 
curavi  investigare.  De  quo  tamen  constat, 
nas  haereticus  est.  sub  Pio  impiu^.  A  Tibe- 
usquead  Antoninumanni  ferelloetdimi- .. 
cum dimidio mensis : tantumdemtemporis  ^ 
ter  Christum  et  Marcionem.  »  Tertulliani 
smisit  testimonia  Irenaei,  aliorumque  Pa- 
erius  indicatorum,  quae  Valentini  et  Cer- 
eses,  unde  suas  hausit  Marcio,  recensent 
0.  Irenaeus  lib.  iii,  cap.  3  adv.  haeres.  ad- 
iam  Eusebio,  ait :  «  Valentinus  enim  Ro- 
:  sub  Hygino.  Cerdon  autem,  qui  ante  Mar- 

hic  sub  Hygino.  »  Epiphanius  in  Anace- 
de  Cerdone :  a  Qui  e  Syria  Romam  pro- 
:ma  suum  Hygini  temporibus  exposuit.  » 
lymus  :  a  Sub  Hygino  Romanae  urbis 
'alentinus  hieresiarches,  et  Cerdo  magister 

Romam  venerunt.  »  S.  Cyprianus  :  a  Cu- 
ionisj  magister  Cerdon  sub  Hygino  tunc 
qui  m  Urbe  nonus  fuit,  Romam  venit.  9 
is  haeresi  42,  de  Marcione.  a  Pugii  ex  ea- 

(Sinope)  et  ipsam  Romam  profectus  est 
m  Hygini  episcopi  Romnni.  »  Et  haeresi  41,  ^ 
e :  a  Hic  igitur  (Cerdon)  exstltit  tempore  ^ 
iscopi,  qui  nonum  locumasuccessioneJa- 
itri,  et  Pauli  apostolorum  tenuit.  »  Rursus 

Epiphanio  hiBres.  42,  n.  1.  Doduellus 
i  Hta  sedis  Ronianae  vacatione,  quae  mortem 
•nsecuta  est,  non  communionem  duntaxat 
lomanae,  sed  ipsum  etiam  pontificatum  a 
expetitum  (t^v  ^cposopiav).  Spe  autem  iila 
jectum  Intentasse  minasschismatis  ieternl 
endi,  cum  Pius  papa  Hygini  successor  eii- 

gitur  testimoniis,  quse  illi  pro  suo  produ- 
mologiam  nostram  stabiliri  affirmo,  Pear- 
crerti. 

tio  annorum  415  ab  anno  Tiberii  45  ad 
kntonini  Pii  adhibebatur  a  Tertulliano  ad 
am  seram  originem  pseudoevangelii  Mar- 
tiaiantis  de  Ponto  suam  auram  canicularem 
s  tolidem,  ex  quo  de  coelo  manaverai  spi- 
salutaris,  qui  in  baptismate  Christi  Do-  D 
taverat  initium  ejusdem  praedicationis  et 
tionis  anno  15  Tiberii,  teste  Luca  evange- 
c  annum  pariari  cum  25  aerae  Christi  com- 
nostra  chronologia  manifestum  est ;  cum 
n  in  Prole^omenis  Opusculo  4  annum  Pas- 
iinicaeduoousGeminisconsulibus,triennio 
leriorembaptismoChristi,incidisseineum, 
garis  aerae  numeramus  28aetatis  vero  Re- 
nostri  33 ;  cum  quinquennio  ante  commu- 
atum  ejus  natalis  sit  colIocanJus,  uii  ex 
is  ibidem  productis  consentiunt  hodie  eru- 
opraesertimeminentissimuscard.  Norisius 
nummum  Herodis  letrarchae,  in  Musieo 
0  asservatum  Massiliae,  et  proconsu- 
rium  Tiberii  numerandum  esse  demon- 
iennio  ante  r[ujm  Augusto  decedenti 
t:  quod  supra  in  Prolegomenis,  solari  ex 
L  Dione  relata,  ac  tabulis  astronomicis 


respondente,  vidimus  convenire  cum  annn  aerae 
Christianae  communis  terlio  decimo.  Imperium 
igitur  proconsulare  Tiberii  ex  decimo  aerae  vulgaris 
anno  inchoandum  triennioantequam  Augustu.<^  vita 
excederet  decimum  quinium  pariabit  cum  aerae 
Christianae  25.  Inde  autem  si  numerentur  anni  H5 
a  TertuIIiano  recensiti  ex  45  Tiberii  ad  Antoninum 
Pium,  inclusis  extremis,  provenitannusaerae  com- 
munis  139,  quo  inchoante  Kalendis Januarii  numera- 
bat  Antoninus  cognomento  Pius  imperii  sui  annum 
primum  nondum  completum  ;  cum  ab  Adriano 
adoptatusv  Kal.  Martii  anni  138,  Camerinoet  Nigro 
consulibus,  eidem  decedenti  post  menses  quatuor 
ac  semis  ab  illa  adoptione,  nempe  vi  Idus  Julii, 
successisse  iisdem  coss.  Quare  nec  integros  116  an- 
nos  Tertullianus  computabat  ab  illo  Tiberii  termino 
ad  Antoninum,  sed  fere  115  ac  dimidium  anni  cum 
dimidio  mensis,  Tantumdem  vero  temporis  cum  aftir- 

metexomniumaequaliumsententiainterChristumet 
Marcionem,  quem  Epiphanius  tradit  Romam  adve- 
nisse  post  mortem  ilygini,  dum  seJesadhuc  vacaret, 
et  cathedram  apostolicam  appetiisse  (Doduello  in- 
terprete) ;  pariatur  omnino  tempus  cum  nostra 
Chronoiogia  pontiflcia,  referente  mortem  Hygini  ad 
initium  anni  142,  Ruflno  et  Quadrato  coss.  qui  an- 
nus  inchoans  est  116  completus  post  25  aerae  com- 
munis,  nempe  a  baptismo,  praedicatione  et  manife- 
statione  Christi  Domini,  cujus  cruciflxionem,  pa- 
riandam  cum  28  aerae  comm  inis,  et  dnobus  Gemi- 
nis  consulibus,  triennio,  ut  par  est,  praecedit. 

In  rationibus  vero  Pearsonianae  chronologiae,  re- 
trahentis  mortem  Hygioi  ad  annum  122,  Tertulliani 
summa  non  constat ;  sed  vicennio  solido  decurtatur ; 
nisi  violenter  delorqueantur  verba  Septimii,  indi- 
cantia  terminum  numerationis  Christi  ab  anno  15 
Tiberii  (qui  constituit  epocham  Evangclii)  ad  an- 
num  decimum  aetatis  Christi  Domini,  aerae  commu- 
nis  quinlum,  quem  eodem  in  libro  Tertulliani  ne  no- 
minari  quidem  constat,  nec  habere  quidpiam  com- 
munecum  primo,  aut  cum  decimo  quinto  Tiberii. 

BJUSDEM  N0T;E  HISTORICA  AD  VITAM  S.  HyGINI. 

Linea  4.  —  Uic  clerum  composuit,  et  distribuit 
gradus.  In  hoc  Bibliothecarii  textu  exponendo,  qui 
brevitatesua  nonnihil  obscuritatis  involvit,  plerique 
auctores  generatim  monere  conienti  sunt,  ordines 
ecclesiasticos  fuisse  distinctos  eiiam  aetale  apostolo- 
rum,  et  gradum  cujusque  compositum ;  verum  ab 
Hygiaoaliquid  additumad  illustrandam  prioremdis- 
tinctionem,  et  gradus  ordinum.  Sed  attendentibus 
nobis  vim  verborum,  quae  usurpantur  a  Bibliotheca- 
rio,  dum  memorat  distributos  tum  hic  tum  alibi 
gradus,  clet*umque  comi'OSitum,  fucem  praeferet  S.  Ba- 
silius  in  epistola  ad  Amphilochium  canone  51,  dili- 
genter  observatus  a  Morinodesacris  ordinationibus 
purte  III,  exe.cit.  14,  cap.  2,  n.  4,  ut  inde  internosca- 
mus,  clericis  jam  ordinatis  ex  consneta  institutione 
Sacramenti  perChristumDominum  apostolis  tradita, 
fuisse  collata  ab  Hygino,  ac  distributa  certa  officia, 
qu%  aptius  concrederentur  clericis,  quam  Cicteris 
udelibus :  eaque  hic  signiflcari  nomine  Graduum. 
Sanctus  Basiiius(ait  Morinus  loco  indicato)  can.  51 
epistolae  ad  Amphilochium  statuittria  genera  cleri- 
corum.  Primum  eorum,  (fui  erant  in  gradu ;  deinde 
duo  eorum  qui  sunt  in  ministerio,  eo  quod  sit  mini- 
sterium  duplex.  Prius  quod  datur  per  manus  imposi- 
tionem,  posterius  quoa  datur  sine  manus  imposi- 
tione.  Talis  est  canon  :  Quodadversus  clericos  stalu- 
tum  est,  canones  inde/inite  ediderunt,  unum  in  iis  qui 
lapsi  sant  suppWiwn  dreerni  jubentes,  aministerio 
scilicet  motionem,  sive  sit  in  gradu,  sive  etiam  in  mi- 
nisterio.^quod  non  impositis  manibus  datur,  perseve^ 
rent  :  I^ite  ev  Pa6|i(o  TUfvavoizv,  tXxz  xai  ayscpoTOvJjTca 

uTcepeaia  TipooxapTepoTev.  Iclem,  et  quid  amplius  coili- 
gitur  ex  canone  2  concilii  Chacedonensis  :  Si  quis 
episcopus,  etc.  Vides  iterum  duo  ex  usa  iilias  tem- 
poris  distiaeta  :  ordinaret  Yju^mHv^»   ^rdJisMi^% 


im 


ANASTASn  BIBLIOTIIECARII 


m 


ysipoTovia  ;  et  promovere ,  ::co6aXX£^a',  promotio, 
;ipo6oXt.  Episcopum,  presbyterum,  et  alios  /EipoTo- 
viOai,  ordinari ;  defjnsor  m  vero,  «t  OBConomum,  el 
paramonarium  distin^ui.  Iterum  eodem  canone 
utrosque  distingui,  licet  utrique  yEipoTovojfjL^voi, 
ordinati  dicantur,  ordinati  scilicet  ex  tt;;  /Eiporovia; 
T)  TzpoSokf^^,  ex  ordinatione  vel  pr omotione.  Demc^ixe 
utrosque  esse  canoni,  sive  matricul»  Ecclesiae  in- 
scriptos:  hoc  enim  rst  esse  in  clero,  aut  ex  clero, 
ul  videre  est  can.  Nicaeno  f7  :  Multi  (/ui  m  canone 
recensentur,  etc,  hoc  est  qui  in  clero  ;  et  paulo  post 
e  clero  deponatur,  et  sit  alienus  a  canone,  qiiod  de 
clericis  tantum  dici  potest.  Cum  igitur  concilium 
Chalcedonense  dicit  defensorem,  oeconomum.  etc, 
esse  in  canone,  eo  ipso  clerlcis  eos  ascrihit ;  sed  a  iis 
qui,sicutdicitS.  Basiiius,  mlnisterium  nanciscunlur 
quod  sine  manuum  impositione  datur.  » 

Integrum  locum  Murini  exscribendum  esse  duxi, 
quo  ciarius  constaret,  prxter  ordinum  majorum  et 
minorum  facultates,  cum  sacramento  institutas  iniiio 
Ikclesiae  a  Chrlsto  Domino,  ei  collatas  certis  sic^nis 
conlerentibus  gratiam  ad  eas  partes  sacerdotalis 
officii  sancte  pera^endas,  qux  clerum  proprie  cod- 
stituunt  vocatum  in  sortem  Domini,  et  characteris 
impressione  ordinatum  a  cxteris  secernunt,  agnosci 
aSS.  Patribus  et  a  conciliis  alia  officia,  qu:e  con* 
gruentius  clericis  quam  laicis  contraduntur,  eaque 
non  conferenda  per  sacramentum,  seu  peream  ordi* 
nationem,  quae  Graecis  /EipoTovia  dicitur,  adeoque 
nec  gratiam  ei  se  conferehtia.  sed  tantummodo  ad- 
dicentia  alicui  peculiari  ministerio,  m.mdante  epi- 
scopo,  aut  ilload  quem  pertioet,  instiiutoad  utiliia- 
tem  Ecclesiae,  eum  virum,  qui  mairiculse  Ecclesiae 
ascribitur  ex  adeptioneillius  officii,  etin  Clero  late 
sumpto  censetur ;  cum  cxteroqui  rectius  ac  decen- 
tius  illud  officium,  ac  ministerium  conferatur  viro, 
per  sacramentum  ordinis  jam  assecuto  gratiam,  et 
characterem  animx  impressum.  Ilxc  inter  officia  et 
ministeria  deputationis  humanae,  diversa  a  ministe- 
riisdivinojureconnexiscum  charactere,acsignaculo 
ordinis  per  sacramentum  clericis  collato,  recenset 
Morinus  ex  concilio  Chalcedonensi  defensores  Ec^ 
clesix,  OKcojiomum,  et  paramonarium.  Addi  possunt 
alia  complura  officia,  ac  ministeria,  numerata  ab 
eodem  Morino  in  Notitia  dignitutum,  officiorum  et 
ministeriorum  Ecciesiae  magnx  Constantinopolitanae, 
eodem  tomo  pag.  208  et  sequentibus  :  ubi  leguntur 
referendarius,  logotheta,  commenlariensis,  primus 
defensor,  Jeromnemon,  monitor,  doctor,  visiiator, 
prsefecti  cieremoniarum  et  inspectures :  et  rursus 
exercit.  46,  cap.  4  et5,  memorantur  praecipui  officia- 
les  sex  dicti  exocatacceli,  nempe  magnus  oeconomus, 
macnus  sacellarius,  magnus  vasorum  custos,  char- 
tophylax,  praefectus  sacelli,  primus  defensor.  Ne 
autem  putentur  haec  omnia  serius  insdtuta,  quam 
ut  possint  eorum  nonnulla  ad  Ilygini  aetatem  referri, 
legendae  sunt  apud  Thomassinum  de  Benef.  part.  i, 
lib.  II,  cap.  30  et  34  auctoritates  SS.  Patrum  Uygini 
sxculo  proximorum,  ex  his  offici is  nonnulla  indican- 
tes.  Memorat  enim  S.  Cyprianus  lib.  ni,  epistola  22, 
doctores  audientium  ;  Epiphanius,  linguarum  inter^ 
pretes  tam  in  lectionibus,  quam  in  concionibus;et 
cantores,  et  architectores,  et  laborantes,  et  custodes 
sacrorum  vestibulorum,  et  notarii,  et  martyriorum 
custodes  passim  leguntur  in  Actis  martyrum  et  con- 
ciiiorum.  His  accensenda  officia  majora,  plerumque 
concredita  initiatis  ad  presbyteratum,  diaconatum  et 
subdiaconatum,  quemadmodum  vicarii,  seu  primi 
(/<;/(?;tsom/ aut  archidiaconi  ministerium,  non  tan- 
tum  ad  sacrificium  offerendum,  aulsacrificanti  mi- 
nistrandum,  quod  ad  ordinem  pertinet,  sed  etiam  ad 
continendos  in  officio  caeteros,  aut  ad  custodiam  the- 
sauri  ecclesiae,  et  ad  pias  erogationes,  necnon  ad 
curam  supellectilis  sacrae,  et  sacri  patrimonii ;  quam 
curam  necessario  commendatam  fuisse  circa  banc 
aetatem  primi  ac  secundi  a  Chribto  saecali  lectis  a 
pontittce  viris,  fide,  ac  diiigeQUa  praestaniibus,  et 


A  ordine  diaconali  insignitis  probant  largitiones  illza 
Romana  Ecclesia  transmissae  (et  quidem  ab  illiii 
exordiojad  quam  plures  ecclesias  insingulis  urbiboi 
constitutas,  et  ad  indigentes  fideles  etiam  eiteroi, 
et  ad  longe  dissitos,  atque  ad  metalla  damnatos: 
quas  memorat  Dionysius  Corinthiorum  episcopusid 
Soterem  pontificem,  et  Romanos  scribens  apud  Eom- 
bium  lib.  iv,  cap.  23:  c  Il£C  enim,  inquit,  Tobli 
consuetudo  est  jam  ab  ipso  religionis  exordio,  it 
fratres  omnes  vario  beneficiorum  genere  afficiatis, 
et  ecclesiis  quamplurimis,  quae  in  singulis  orbibif 
constiiuta;  suni,  necessaria  vitae  subsidia  transaiw 
tatis.  Et  hac  ratione  tum  egentium  inopiam  solito- 
vatis,  tum  fratribus,  qui  in  metaliis  opus  faciart, 
necess.iria  suppeditatis  :  per  haec  quae  ab  initii 
transmittereconsuevistismunera,  morem  instilntia 
que  Komanorurn,  a  majoribus  vestris  acceptaa  Ro- 
inaniretinentes.  Atque  hunc  morem  beatus episcopv 
vester  Soter    non    servavit  solum,    verum  etiai 

g  adauxit :  tum  manera  sanctis  destinata  copioseiH^- 
ministrans,  tum  fratres  peregre  advenienies  tanqnm 
liberos  suos  pater  amantissimus   beatis  sermmibm 
consolando.  »  Has  autem  omnes  impensas,  ac  iar|i- 
tiones,   tot  ecclesiis,  tot  civitatibus,  tot  divms 
operibus  deslinatas  procurare,  asservare,  dispertiit, 
transmilleie  sine  rationariis,  custodibus,  thesain- 
riis,    commentariensibus   accurate  minime  pow 
nemo  non  intelligit:  quibusdirigendis,  etiDoicii 
continendis  diaconi  plerumque  ita  addicebaDtir,i 
aliquis  ex  illis  praeses  deligeretur,  qui  ad  episcopa 
deinde  referret  praestita  a  se  atque  a  caiiteris  pesA, 
et  rationes.  Addictos  vidimus  per  unamquamqDei^ 
gionem  scribendis  martyrum  Actis  notarios ab  ipsi 
Clemente  Petri  discipulo.  His  e::  integro  coilieeBos 
num.  21  subdiaconos  septem  destinavit  FabuiVi 
iisdemquejussit,  ut  notariis  imminerent:  cumpioli 
ante  etiam  Anterus  nun.  20  gesta  martyrum  diiifB 
ter  exquisita  in  Ecclesia  condidisset.  fin  igitDrieri> 

p  iiinrii  et  chartophylacis  officia,  supra  noUrioni 

^  ministerium  jam  instituta.  Fraepositi  fabricaBiititi- 
lis  ac  cxemeteriis  deesse  non  debuerant,  ex  qooli- 
tulosEvaristusdivisit,  Piusdedicavit,  exqoocfltfK- 
teria  et  memorias  martyrum  Anacletus  in  YaticiM 
adhuc  presbyter  construxit  num  5,  ex  quo  Aleuiiff 
via  Nomentana,  Anicetus  Appia  sepulcrum  obiiiut 
Laborantibus  ac  fossoribus,  cum  quibus  coDdcid^ 
rum  corporum  curam  ipsos  etiam  pontificei msoi- 
pisse  novimus,  quemadmodum  curaverunt  apoittili 
Stephanum,  Fabianus  Coruelium  (qui  et  maito/i- 
bricas  pcr  ccBmeteria  fieri  praecepit  infra  DOB-M)* 
Stephanus  Tertullianum,  Marcellus  GyriacoBCtii- 
cios,  Melchiades  Sebasiianum.  et  solus  Euiychiui* 
(infra,  num.  28)  martyres  342  manu  sua  sepdivU* 
praepositum  fuisse  presbyterum  minimedobito^ti* 
ex  Dionysii  papae  instituto,  coemeteria  presbyttrif. 
non  secus  ac  titulos  dividentis  :  lum  ex  confiiQh 
chiani  jubentis,  ut  cum  dalmatica,  aut  coiobiopir* 
purato  martyres  conderentur,  eaque  de  readnre- 

D  ferretur ;  tum  ex  erudite  adnotatis  per  V.  C  Bcki- 
nium  supra  nuin.  5,  pag  62  et  seqq.,  de  Prttbyttni 
Martyrum.  Oflicia  ista  praestita  ab  exordio  Eeclaic 
Uomanae  in  largitionibus,  in  cura  sacrorum,  hoipiiii) 
archivi,  bibiiuthecae,  epistolarum  formataroB, 6- 
bricae,  cuemeteriorum  ac  tituiorum,  omnino  rtqwat' 
bant  ministeriorum  praesides,  et  officiorum  oiiP- 
stros,  quos  e  clero  plerumque  ^umptos  graduoBip- 
pellatione  dicimus  a  Bibliothecario  enuntiari.  Neqn 
enim  unquam  ex  hac  ilygini  aetate  deficiont  exeapb 
et  indicia  ordinatae  istius  parliiionis  officiornatS' 
posteros  derivatap.  Praefecluram  sacri  patrinoiiiiic 
thesauri,  et  largitionum  Lucius  contulit  StepbiH 
diacono  suo  num.  23,  Stephanus Sixto  nom.  24,Sii' 
tus  Luurentio  (num.  25).  Munera  chartopbylacisct 
bibliothecarii,  bcu  scriniarii,  necnon  ab  epistolis, 
et  cancellarii,  Graecis  logotheta,  diversis  quidei 
nominibus,  pari  tamen,  sive  non  multum  dispariof' 
flcio  ab  eo,  quod  interj^tes  Petro  prxstitenDt,  d 


mi 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.   PONT.  —  S.  HYGINUS. 


im 


successoribas /brmatartim  diribitores  et  curatores,  Anisterio  sacramentorum.  Hanc  vero  discipHnam  in 


retinuerunt  saecula  consecuta  :  non  secus  ac  csetera 
in  Ordine  Romano  postmodum  celebrata,  et  saepius 
occurrentia  in  Libro  PontificaH,  clericls,  ut  pluri- 
mum  demandata  inveniuntur.  Sacella.ii  munus  Gre- 
gorio  II  tum  temporissubdiaconoa  Sergio  papa  con- 
creditumfuitunacumbibiiothecaecurainfranum.77. 
Numero  autem  71  exhibenturpraeterepiscopos,  pre- 
sbyteros  ei  diaconos,  adlecti  de  more  ad  comitatum 
pontiflciscompluresofficiorumadministri :  ubietiam 
notandum  esi  gradus  nominati:  ut  inde  constare 

gossit  notio  verbi  satis  aperta.  Ibi  enim  describens 
ibliothecarius  iter  Constantini  papse,  ad  regium  Ur- 
bem  Roma  proficiscentis  solemni  cum  comitatu, 
ait :  ff  Secuti  sunt  eum  Nicetas  episcopusSylvseCan* 
did»,  Gregorius  episcopus  Portuensis,  Michaelius, 
PaaIus,Georgiuspresbyter,Georglusdiaconus,Geor- 
giassecundicerius,Joannesprimusdefensor,Cosmus 
sacellarius,  Sisinnius  nomenculator,  Sergius  scri- 


Ecclesia  Romana  non  intermissam,  sed~  fldeliter 
custoditam  et  evidentius  explicatam  in  bac  pacis 
tranquillitate  qua  fruitur,  a  Deo  sibi  parta  per  Con- 
stantinum,  ostenduntluculenter  praeterita  saeoula  in 
Ordinis  Romani  libris,  nostra  vero  aetas  etiam  ocu- 
lis  subjicit  in  conspectu  throni  pontificii,  et  in  con- 
sensu  sacri  senatus,  et  in  comitatu  ac  stipatoribus, 
ad  solii  gradus  ipsi  assidentibus,  praesertim  dum 
pontifex  sacris  operatur.  Praeeminent  in  ministerio 
sacramentorum  juxta  gradus  institutos  a  Christo 
Domino,  episcopi,  presbyteri,  diaconi  caeterique  le- 
vitici  muneris  administri  ordinibus  majoribus  aut 
minoribus  initiati.  Eminent  quoque  in  hac  omnino 
completa  sacri  ordinis  hierarchiagradus  ministerio- 
rum  ab  officio  sacerdotali  suapte  natura  disparati, 
sed  congrue  aptati  ac  distributi  a  pontificibus  inter 
collegia  hujus  cleri.  Munera  enim  cancellaril,  came- 
rarii,  signatoris,  bibliothecarii,  thesaurarii  pra;fecto- 


niarius,  Dorotheus  et  Julianus  subdiaconi,  et  de  re-  B  rumque  sacris  redditibusdistributaobservantur  in* 


li(}uis  gradibusBccIesiae  paucicIerici.A  Inter  gradus 
igitar  Ecclesiae,  sive  officia  et  ministeria  clericis 
coQcredi  solita  adnumerari  constat  illa  superiora  et 
majora,  tum  ab  his  proxima  notarii,  cubicularii,  ac 
similia,di^nitatesatispraestantia ;  cum  virosiisdem 
oflSciis  insignitos  legerintaliquando  pontifices  ad  re- 
sias  legationes  obeundas:  quemadmodum  num. 
Wi  Adrianussecundus  ad  Desiderium  regem  direxit 
missos  suos,  Stephanum  notarium  regionarium  et 
sacellarium,  et  Paulum  cubicularium,  Non  equidem 
n^verim,  pleraque  nomina  prxpositorum  hisce 
offlciis  serius  adhibita,  post  redditam  Ecclesiae  pa- 
cem  a  Constantino,  et  collaia  Maximo  pontifici  et 
Romano  clero  amplissima  dona,  quibus  possent  ea 
pr£sidia,  et  alimenta  praestari  sin^ulis  viris  eadem 
officia  exercentibus,  quaeamplificati  ministerii  modo 
congruerent.  Attamen  ut  ea  pra;starl  necesse  fuit, 
qaxante  meminimus,  in  procurandis  muneribusEc- 


ter  proceres  ecclesiasticae  hierarchiae.  Judices  quo- 
quegraviorum  causarum,  libellorum  et  epistolarum 
magistros,  et  curatores  sacri  patrimonii  adlectos  vi- 
demus  e  clericis,  sacellani  et  acolythi  munere  per 
functuris  in  sacrorum  celebritate.  Ita  enim  gradibus 
ordinissua  integritatedonatisa  Christo  Dominoper 
institutionemsacramenti,  cui  nihiladdit,  autdetra- 
hit  admotio  cleri  ad  alia  ministeria  et  officia,  pie- 
tatis  titulo  affinia,  sed  potestatediversa,  copulantur 
gradus  ab  Hygino  distributi  et  clero  collati  etiam 
a  successoribus . 

CIACONII. 

Linea  4.  —  Hic  clerum  composuit,  et  distribuit 
gradus,  Sanctus  Hyginus,  ubi  primum  pontifex  re- 
nuntiatus  est,  clericorum  ordines  prudenter  per 
gradus  distribuitdistinxltque,  ut  in  unoquoque  ti- 
tuio,  seu  presbyterio,  partim  cardinales,  partim  qui 
cardinalibus  subessent,  populo  fldeli,  cum  res  ipsa 


clesiarum   regimini  necessarais   quacunque  aetaie  c  nAcnViorlV  n^i^riniriTaXZ^n^^^ 

«ntii  rA«e»««^^«««» .  j»o  A^^..^  «.,««.,«.«  ..^».,s#  ^«_  ^  poslularei,  ministrarent.  De  ongme  autem  carJ.na- 


ante  Constantinum :  ita  deesse  nunquam  potuit  or- 
dlnata  quaedam  series  officiorum  in  his  qui  praesto 
essent  Romano  pontifici,  unde  gradusconstitueren- 
tnr  etiam  in  eo  ministerio,  quud  juxta  Basilii  dis- 
tinctionem  non  confertur  impositione  manuum, 
sed  demandatur  clericis  jam  ordinatis,  et  instituitur 
ad  levamen  episcopi  in  patrimonii  sacri  cura,  epi- 
stolaram,  bibllothecae.  fabricae,  hospitii,  et  hujus- 
modi  rerum  sollicitudine,  a  sacerdotali  ministerio 
altaris  discreta.  Graduum  vero  istorum  aptatio  re- 
fertar  ad  Hyginum,a  quo  apta  materies  ad  plurium 
officiorum  praepositos  constituendos  observabatur 
liarata  per  suos  decessores.  Siquidem  aeiate  Cle- 
mentiset  Anacleti  notariorum  instiiutio  ,  et  sacro- 
ram  librorum  Canon  vix  complebatur,  et  cum  eo 
arehivi,  ac  bibliothecae  tantum  rudimenta  appare- 
bant.  Siiti  constitutio  de  Formatis  ab  apostolica 
sede  impetrandis,  scriniarii  designationem  et  sedu- 
iam  operam  requirebat.  Pii  liberalitas  in  titulum  a 


lium  vide  eumdem  Ciac,  in  Hygino,  ubi  fusius  hanc 
rempertractat. 

PAGII. 

Linea  4.  -•  Hic  clerum  composuit,  et  distribuit 
gradus,  Quae  ita  intelligenda  esse  censet  Baronius 
quod  cum  ea  quae  ad  ecclesiasticam  pertinent  hie- 
rarchiam.  jim  a  temporibus  apostolorum  essent 
composita,  xquum  esse  existimare,  aliqua  tantum 
antiquae  formae  ab  Hygino  fuisse  addita,  vel  eadem 
illustrata. 

Hygino  sedente,  Valentinus  et  Gerdo  haeresiarchs 
Roniam  perrexerunt,  multas  apud  fideles  turbas 
excitarunt.  Marcion  vero  alter  haeresiarcha  Ponticus, 
cum  ob  incestum  Ecclesia  pulsus  fuisset,  Hygino 
jam  mortuo,  Romam  se  contulit,  ut  colligitur  ex  Ire- 
nxo  lib.  I,  cap.  28,  et  Epiphanio  haeresi  42.  cap.  1. 
Quare  cum  Hyginus  anno  Cnristi  centesimo  quadra- 
gesimo  primo,  et  quidem  die  decima  Januarii  ad 


se   dedicatum,  cui  dona  multa  legitur  obtulisse,  Dcoelestem  latriam  transierit,  poslquam  annos  dun- 


num.  \{y  quod  et  in  caeteris  25,  ab  Bvaristo  divisis 
inter  presl)yteros,  et  auctaesub  Alexandro  oblatio- 
nes  fldelium,  quando  parsmas^na  Romanaenobilita- 
tls  conversa  fueratad  fidem,  poscebat  aerario  Eccle- 
siae  praefectum  dari,  et  sacris  largitionibus,  qualem 
Leo  Magnus  indicavit  Laurentium,  dum  vocat  «  sa- 
Crarii  praesulem,  qui  non  solum  ministerio  sacra- 
nentoram,  sed  etam  dispensatione  ecclesiasticae 
tabstantiae  praeeminebat.  o  [Serm.  in  Nat.  S.  Laur.) 
%n  igitur  ante  Constantinum  gradus  officiorum  cle- 
Hcls  distributos,  quorum  causaetiam  dispensatione 
Mneram  temporalium  praeeminerent  extra  altare, 
fal  in  altari  allum  gradum  consecuti  eminebant  mi- 


taxatquatuorsedisset,  eodem  pariterannoMarcionis 
Romam  adventus,  tempore  interpontificii  collocan- 
dusest.  Purro  Philastrius  lib.  de  Haeres.,  cap.  46 
scribit,  Marcionem  primo  in  Asia  errores  suos  do- 
cuisse,  ibique  a  Joannis  apostoli  discipulis,  potius 
quam  ab  ipso  Joanne  convictum,  Romam  ven|sse. 
Sed  cum.  sede  vacante.  a  presbyteris  qui  Ecclesiam, 
ut  mos  erat,  administrabant,  ne  Ecclesiae  quidem  ad- 
itum  impetrare  potuisset,  in  Pontum  rediit,  et  majo« 
res  trahens  spiritus,  vehementius  in  eosdem  suos 
errores  coepit  incumbere,  de  quibus  legendus  Natalis 
Alexander  sseculo  ii,  ubietdeYaientini  acCerdonis 
hxresibus  ajjit. 


4203  ANASTASII  BIBLIOTHBGARII  4%4 


XI.    SANCTUS   ANICETUS. 

ANNO    CHRISTI  167,    M.    AURELn  ET  L.  VERI  5. 


H  *  Anicetus^  natione  Syrus,  expatre  Joanne  de  vico  Omisa  ^  sedit  annos  novem, 
menses  tres,  dies  tres  « Puit  autem  ^  temporibus  Severi  et  Marci,  a  coTtsulatu  Gd- 
licani  et  Veteris  usque  adPrxsentem  et  Jtu/lnum  Hic  coMtituit  ut  clerus  •  comam 
nonnutriret  secundum  prseceptum  Apostoli  ^.Hic  fecit  ordinatio7ies  guinque  per 
mensem  Decembrem :  presbyteros  septemdecim^  diaconos  quatuor^  episcopos  per  di- 
versa  loca  numero  novem.  Qui  etiam  obiit  martyr  et  sepultus  estin  ccemeterio  Calixti 
XII  Kal.  Maii  fs ,  et  cessavit  episcopatus  dies  septem  ^  . 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO 

Ex  editione  Bticherii. 

Deest  bic  Anicetus^  cul  dant  annos  pene  octo. 

Idem  ex  editione  Schelestratii,  exacta  ad  ms.  Csesareum,  etc. 

Anicetus   annis a  consulatu  Gallicani    et  Yeteris  usque    Prffisente  et 

Rufino. 

Lectio  catalogi  Liberiani,  suppletis  lacunis,  restittUa  ex  aliorum  catalogorum  subsidio,  ut  inflra 

ostendit  Blanchinus  in  notis  chronologicis  ad  hunc  numerum. 

Anicetus  annis  il,  mens.  4,  dieb.  3.  Fuit  temporibus  Antonini  Pii,  aconsahtn 
Oallicani  et  Yeteris  usque  duobus  Augustis. 

NOTULiE    MARGINALES     FABROTTI. 

*  Bar.  probat  Aniceto  anteponendum  Pium  ad  ann.  158.  ^  C,  Hamisia.  ^^  CB^  ann.  9  minas  n.  3  el 
d.  7.  ^  B.  M.  Aurelii  et  L.  Veri  a  coss.  Pudentis et  Orphiti^  ad  Severum U  et Ciaud.  Pompeianum.  •CB, 
clerlcus.  f  1  Gor  xi  kxy  Kal.  CB.  ^  CB,  17. 

VARIJS   LECTIONES. 

Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri.  A  constanter  habentmss.  codices)  Ral.  xv.  Kal.  M.  MMi- 

..    ,.   /^    «   «  ,.     u    -«    ..  ..     ^     .«     XX  Kal.  M.  et  cessavit  ep.  d.  17. 

8  ^Tl  B  it   '     '  '       '    '  '  ^  ^^^*^  ^^"^^  «^^^ 

'   '  Antenonitur  Pius.  lin.  1,  de  vico  Umiste  seiit 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano.  ann.  11,  m.  4.  lin.  7,  dies  17. 

In  Reg.  et  Maz.  anteponitur  Pius,  Aniceto.  lin  1,  Apud  Holstenium  et  Schelestratium. 

de  vico  Humisia  s.  ann.  11,  m.  4,  dies  3.  lin.  2,  Lm.  1,  Vat.  et  F/or  prim.,  Humisa,  fin.  8,  JPIorad. 

Reg.  Marci  et  Severi.  Maz.  Severi  et  Marci.  lin  3,  duo^  an.  11,  men.  4.  lin.  4,  Cosstn  et  F/or.,  nntrial. 

usque  ad  Ruflnum  et  Pr.  Hic  constituit  ut  clericus  lin.  5,  Flor.  duo,   Vatic.  et  Coss.  pre^yteros  19i 

co.  lin.  5,  presb.  18.  lin.  6,  loca  9,  qui  etiam  mar-  episc.  12.  lin.  7,  Flor.  duo,  Cass.  et   Vatic,  dlM  s^ 

tyrio  coronatus  est  et  sepultus  in  cimiterio  (sic  ptemdecim. 

NOT^  VARIORUM. 

SGHELESTRATE.  cretum  est,  ne  clerici  comam  nutriant,  sed  desipff 

Duodecimus  Anicetus,  Ex  lioc  numero  pontificatns  J^Put  in  raodum  spiiaerae  radani,  can.  Prokibfft, 

duodecimo,  patel  auctorem  Libri  Ponlificalis  Pium  33  disl.  Ex  antiqua  consuetudine  licclesiae  cieria 

Aniceto  praeposuisse ;  cum  enim  Hyginum  slatuat  r»  ^aere  tonsi  in  coronam.  Beda  Hist.  Angllc  Iil>.  w» 

decimum,etAnicetumduodeciraum,Piusinanliquis  °  cap.  1,deTheodoro,  qma  Vitaliano  paoa  ordinaU», 

Libri  Pontificaliscodicibus  intercedere debuit, sicut  et  inBritanniamraissusEvangeliipraBdicandicaBsa: 

attestatur  LucasHolstenius,qul  nout :  Hicin  manu-  «  Q«»  subdiaconus  ordinatus,  quatuor  cxspecttfil 

scriptis  Florentinis  ponitur  Pius,  cui  subditur  deinde  menses,  donec  illi  corona  cresccrel,  quo  incoroBU 

Anicetus.  Et siccodex  reffinaeSueciae.Notatur  quoque  tonderi  posset :  babueratenimtonsuram  moreOriei' 

in  corpore  Byzantinae  Historiae  post  Anastasii  Viias  talium  sancti  Pauli  apostoli.  »  Nativam corooam  tt 

XimWfL^^MminBegioetMazarinocodicibusanteponitur  piHorura  ordine  suo   in  orbem  sargente  liabaisse 

Pius  Aniceto.  memoraturNicetiusTrevirensis  episcopus.Gregorias 

Ar TAcn-nn  «•  Turon.  de  Vit.  Patr.,  cap.  17  :  «  I^ilur  sanctos.  .Ni- 

AL.iAbiiKKiE.  cetius .  piscopus,  ab  ipso  ortus  sui  tempore  clericus 

Linea  3.  —  Bic  constituit  ut  clerus  comam  non  designatus  est :  nam  cum  partu  foisset  elfasas,  ooDne 

nutriret,  secundum  prssceptum  Apostoli.  Aniceti  d&-  caput  ejus,  utest  consuetudo  nascentium  infantiaffl, 


1205 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.    rONT.  —  S.  ANICETUS. 


4206 


a  capillis  nudum  quidem  cernebalur  ;  in  circuitu  A  phanus.  an.  4,   mens.  2,  dieb.  21  ;  Sixtus,  an.  2, 
vero  modicorum  pilorum  ordo  apparuil,  ul  pulares      mens  M,  dieb.  6  ;  Dyonisius,  an.  8,  mens.  2,  dieb. 

5)h  Pi«:/|pm    /«nrnnnm   i^lorini  fnicca  cirrnotnm       n  L    •     I?a1iv      on       K     mAne       Ai      HiaK     <9'\  •    17iit«r<*h  io  n  no 


ab  eisdem  coronam  clerici  fuisse  signatam.  » 

BINII  ET  LABBEI. 

(ExBiN.)  Linea  i.  —  Anicetus.  Qui  Anicetum  Pio 
anieponendum  esse  senserunt,  Ilegesippi  et  Irenaei 
testimonio  efficacissime  refutantur. 

(Ex  Lab.)  Linea  4.  —  Secundum  prxceptum  Apo^' 
stoL  Absunt  a  C.  H. 

BLANCHINI 

NOTiB  CHRONOLOGICiE. 

Quae  dicenda  sunt  de  temporibus  Aniceti  noscun- 
tur  esse  ita  connexa  cum  chronologia  Pii,  praeser- 
tim  posl  utriusque  loca  invicem  permutata,  nonnul- 
lisincatalogisatquecodicibus  Anasiasii,  utseparari 
minime  possint  examen  et  observationes  epochae 
amborum  ponlificum.  Quare  ad  uirumque  pertinere 


4  :  Felix,  an.  5,  mens.  M,  dieb.  2o;  Eutychianus, 
an.8,  mens.  I^dieb.  3.  Goliigitursumma  annorum 
69,  mens.  9,  et  dier.  8.  Exanno  218  numeratis  an- 
nis70  (inclusisextremis),  provenit  annus  287.  Qua- 
driennium  istius  summx,  quod  abundaret  postcon- 
sulatum  Carini  II  et  Cari  anno  Christi  283,  refundi- 
tur  in  menses  vicariatus  aliquot  pontiQcum  in  ea 
summa  repetitos  in  epocha  decessoris  :  quisi  de- 
raantur,  proximerespondentsibi  chronologia  ponti- 
ficia  et  consularis  a  Cailistoad  Eutychianum. 

Sed  summa  collecta  ex  epochis  catalogi  ab  Hygi- 
no  ad  Soterem  abludit  a  consulari  per  annos  viginti 
novem,  licet  quatuor  tantum  ex  pontificibus  in  cata- 
logo  colligatur,  qui  sunt :  Hyginus,  annis  12,  mens. 
3,  diebusG  ;  Pius,  an.  20,  mens4,  dieb.  2t  ^Sotej*, 
an.  9,  mens.  3,  dieb.  2;  Victor,  an.  9,  mens.  2, 
dieb.  10.  Provenit  summa  annorum  51.  mens.  1, 
censenda  sunt  tum  ea  quae  hic  dixero  a'd  numerum  g  dier.  9,  quae  cum  incipiat  a  coss.  Nigro  etCamerino 
Aniceti,  lum  ea  quae  reservavero  ad  njmerum  Pii ;      Christi  138,  primis  ex  Hygino  assignalis,  et  pertin- 


quemadmodum  utrique  communia  sunt  pleraque  ex 
iis  quae  praemissa  sunt  in  Hygino.  Erat  autem  uni- 
versarum  observationum  capul,  Lacunas  frequentes 
occurrere  in  textu  catalogi  Liberiani  juxta  codices 
ejusdem,  CuspinianoetBucherio  visos.  Has  lacunas, 
indicatas  a  Bucherii  editione  in  margine  ex  Hygino 
ad  Callistum,  hic  supplendas  propono  quam  emen- 
datissime,  ita  ut  supplementa  respondeant  exacte 
tum  siylo  auctoriscatalogi,  tum  spatiis  lacunarum, 
tum  chronologiae  rationibits  maxime  castigatis  per 
nomina  Caesarum  et  consulum  in  eodem  catalogo 
memoratorum.  Lacunas  esse  non  paucas  ex  Hygino 
ad  i.allistum  demonstrat  tum  illa  suppressio  trium 
pontificum  hos  inter  inclusorum,  nempe  Aniceti, 
Kleutheri,  et  Zephirini,  a  Bucherio  in  margine  suae 
editionis  notata,  uti  nos  in  Prolegomenis  edidimus 
sub  principium  ;  tum  posterior  editio  Schelestratii 


gat  ad  consules  Antoninum  III  et  Adventum,  pri- 
mos  ex  attributis Callisto  proxime  succedenti  ponti- 
ficatui  Victoris,  et  afiixosanno  Christi  218,  implere 
debuerat  spatium  annorum  80,  a  quo  proinde  defi- 
cit  totis  2/annis,  nisi  lacunae  aliunde  suppleantur 
felicius. 

Constat  itaque,  tum  ex  suppressione  trium  ponti- 
ficum,  tum  ex  tricennio  ferme  solido  aerae  consulari 
detracto  a  pontificiacatalogi  interCallistum,  etEu- 
tychianum,  lacunas  non  paucas  inesse  huic  parti 
catalogi  Liberiani. 

Easdem  supplere  conatus  est  antiquus  alicfuis  de- 
scripior  ejusdem  catalogi,  sed  valde  imperitus  tum 
hisioriie,  tum  chronologiae.  Si  enim,vel  leviterfuis- 
set  in  utraque  versatus,  profecto  non  reliquisset 
adeo  immanem  hiatum  undetriginta  annorum,  ne- 
que  omisisset  tres  pontifices  recognoscere  in  lacunis 


collata  ad  aliud  exemplar  ms.  Ciesarei.  Integrum  p  proprio  loco  restituimdos,  exindiciis  versuum  prae- 
veroesse  catalogum  tam  anle  Hyginum,  quam   post     cedentium  et 


Callistum  constat  ex  rationibus  satis  exactae  chro- 
nologiae,  quaeinde  eliciuntur  hac  meihodo.  Calalo- 
gus  numerat  iii  pontificibus  a  Lino  ad  Hyginum  ex 
consulibus  Capitone  et  Kufo  Lini  postremis,  ad  con- 
suiesiElium  Caesirem  II  et  Balbinum  postremos  Te- 
lesphori  (cui  succedit  Hyginus)  annos  70,  raenses6, 
dies  ^,  omisso  spatio  vacationis  sedis. 

Sunt  vero  Clementis  anni  9,  mens.  2,  dies  12  ; 
Cleti,  an.  6,  roens.  2,  dies  10  ;  Anacleti,  an.  12, 
mens.  10,  dies  3 ;  Evarlsti,  an.  13,  raens.  7,  dies  2 ; 
Alexandri,  an.  7,  raens.  2,  dies  1  ;  Sixti,  an.  10, 
mens.  3,  dies  21  ;  Telesphori  an.  11,  raens.  3,  dies 
3.  Samma  estannorura  /0,  mens.  6,  dier.  22,  quae 
satis  exacte  respondet  rationibus  Chronologiie  con- 
sularis:  in  qua  Capito  et  Rufus  pertinere  ostendun- 
tur  ad  aanum  67  aerae  Christi  comraunis.  Quibus  si 
addantar  anni  70  in  hac  sumraa  collecti,  provenit 
annus  137  notatus  Nigroet  Caraerinoconsulibus  : 


consequentium  in  ea  parte  catalogi 
superstitibus. 

Quam  facilis  sit  desiirnatio  lacunarum  in  locls 
singulis,  et  restitutio  verborum  singulis  versibus 
reddendorum,  patebit  (uteqiidem  spero)  ex  compa- 
rationeoculari  trium  lectionum  ejusdem  textus  ca- 
talogi  Liberiani,  quas  totidem  percoluranas  itadis- 
pono.  In  columna  raedia  colloco  textum  catalo^i 
Liberiani  cum  lacunis  nondum  suppleiis.  In  aha 
colurana  ad  dexteram  legentis  appositaexhibeo  sup* 
plementa  lacunarum,  olim  adjecta  atque  inserta 
textui  ab  imperito  ilIodescriptoresequiorisa?tatis, 
quemunicumsuperstitem  nobis  praeservatum  edidit 
Bucherius,  et  nos  ex  illo  jam  dedimus,  inter  Prole- 
gomena,  initio  In  columna  sinistrum  locum  occu- 
pante,  spectanda  prscbeosupplementaearumdem  la- 
cunarum  ex  nostra  sententia  textui  restituendi, 
ejusque  germanae  lectioni.  Horura  suppleraentorum 
vadera  non  unicuradarepossum.  Primuseritstylus 


qui  proximi  sunt  a  Cassare  II  et  Balbino  consulibus  D  auctoriscatalogi,  hanc  raethodura  constanter  obser- 


anni  137.  Annus  enira  qui  abundat  dispertitur  in 
menses  vicariae  ordinationis,  compensatos  raensibus 
ei  diebusvacationissedis,  Sjktis  proxiraepariantibus 
banc  temporis  sumraara. 

Par  est  commensus  annorum  et  epocharum  a 
Callisto  adCaium  per  annosfereseptuagintasimili- 
ler  respondens  chronolo^i^  consulari,  ex  duodecim 
pontificam  epochis  fideliter  collectae  in  catafogo,  ut 
sequiturex  primis  consulibus  Callisto  assignatis, 
Antanio  et  Advento,  qui  pertinent  ad  annum  Chri- 
sti  218,  usque  ad  consulos  postremos  Eutycbiani, 
Carinum  U  et  Carum,  spectantes  ad  annum  Chri- 
sli  283. 

Callistus,  annis  5.  mens.  2,  diebus  10  ;  Urbanus, 
AQ.  8,  mens.  11,  dieo.  12 ;  Ponlianus,  an.  5,  mens. 

2,  dieb.  7  ;  Anterus,  mens.  1,  dieb.  10  ;  Fabianus, 
an.  14,  mens.  1,  dieb.  10  ;  Cornelius,  an.  2,  mens. 

3,  dieb.  10*,  Lucius,  an.  3,  mens.  8,  dieb.  10  ;  Ste- 


vantis  a  Lino  ad  Urbanum,  ut  nomini  uniuscujusquc 
pontificis  apponat  annos,  menses,  ac  dies  sui  epi- 
scopatus  ;  deinde  exprimat  nomina  imperatorum, 
qui  eodem  tempore  rei  Romanae  pr;eerant ;  demum 
nominet  consules  ordinarios,  qui  primum,  et  qui 
postremura  Paschale  tempus  illiusepiscopatussigna- 
runt.  Praeter  haec  pauca  nihil  admodum  additur  a 
Lino  ad  Pontianum,  praeter  quam  in  Pio ;  ubi  addi- 
tamentura  petitura  fuit  ex  apocrypho  libro  Consti- 
tutionum  Clementisad  implendam  lacunam,  ut  ma- 
nifeste  constabit  consideranti  spatium  in  lacunis 
apertum,  quod  vetus  ille  descriptor  ad  dexteram, 
nosad  sinistrara  supplemus.  Vades  reliquos  nostrae 
lectionisdabo  tum  picturasbasilicarum  Urbis^etca- 
talogos  inde  transcriptos,  tum  catalogos  et  codices 
vetustos  in  quibus  consules  nominantur.  Singulis 
numeris  ab  Hyginoad  Pium  in  notis  memorabodo- 
cumenta  Hia  genuina,  quae  supyleca^\!A.>i\&L  \i^^v^vi^ 


4207 


ANASTASII  BIBLIOTHEGARII 


m 


rainistrant.  In  hac  lectione  catalogi  Libeiiani,  ita 
restituta  ex  Telesphoro  ad  Callislum  (  ubi  lacunse 
observabantur),  spero  consensuros  tuin  criticos, 
tum  chronologos  ;  cura  verba  verbis  ferme  reddan- 
tur^  nedum  versus  siriguiis  versibus.  Verba  supple- 
mentorum  tam  in  prima  quam  in  tertia  columna 


perspicuitatis  grati?  exhibentur  charactere  inclinato, 
sive,  ut  vocant,  Italico.  Quae  rotundis  litteris  iin- 
press.a  sunt,  ea  lector  inveniet  in  texta  caialogi  se- 
cundam  columnam  obtinente  feiiciter  prseservati 
propriae  sedi,  ad  indicium  faciendum  satis  evideos 
gerraanai  lectionis  eatalogi. 


SUPPLEMENTA  textus  catalogi 
Liberianij  deducta  ex  veris  do- 
cumentis,  et  in  lacunis  disposita 
juxta  stylum  auctoris  ejusdem 
catalogi. 


Textus  catalogi  Liberiani  cum  to- 
cunis  nondum  suppleti. 


SUPPLEMENTA  lacunarum,  n 
textu  adjecta  temere  ab  antiqm 
descriptore  catalogi,  ut  in  tto- 
legomenis. 


Telesphorus  annis  XI,  m.  III,  d.  Telesphorus an.  XI,  m.  III,  d.  lU,  Telesphorus  an.  XI,  m.  Ul,  d.  UL 

m.  Fuit  temporibus  Adnamcf          Fuit  temporibus  A Fuit  temporibus  Antontm  Jfa- 

Aelii  Caes.,  a  consulatu  Titiani  .    .    .  c.    .    .  a  consulatu  Ti-  crini  a  consulatu  Titiani  et  Gal- 

etGallicani  usque  Caesare  II  tiani,etGallicaniusqueCaesare  licani  usqueCaesare  et  Alhino. 

et  Balbino.  •    •    .  et. . .  Albino. 

Hyginusan.  IIII,  m.  UI,  d.  Viri.  Hyginus  an.    .    .    .  m.  lU,  d.  Hyginus  an.   XII,  m.  ni,  d.  VI. 

Fuit    temporibus  Antomm,  c  VI.    .  Fuit  tcmporibus  Anto  Fuil    temporibus    Antomnt  a 

consulatu    Nigri   et  Camerim          .    .    .  a  consulatu ni-  consulatu    Gallicani  et  Vcteru 

usque  Seyero  et  Priscino                     .    .    .  ve ino.  usque  Pr(Rsente  et  Ati/lno. 

Pius  an.   Vm,  m.  lUI,  d.  lU.  Pius  an.  V.    .    .m.  IIII,d.  .  L  Pius  an.    XX.  m.   IIII,  d.  XXI. 

Fuit    temporibus  Anionini,  a  Fuit  temporibus  Antonini.    .  Fuit  temponbus  Antonini  Pii 

consulaiu  Rufint  et    Quadrati  Consul.    .    .     Rufln.     ...  a  consulatu  Clari  et  Severinsr 

usque  Orphito  et  Prisco,                     Pr.  f que  duobus  Augustis. 

Anicetus  an.  XI,  m.  1/fr,  d.  IIL       Sw6  qus  episcopatu     frater  (jm 

Fwit  tcmpon6MS  Antonini  Pii  a          Antonini  Pii  a  Hermes   librum  scripsit,  inquo 

consulatu  Gallicani  et  Veteris  consulatu  Gallicani,  el  Veteris  mandatur,    contineturque  qwd 

usque  duobus  Augustis.  usque  duobus  Augustis.  ei  praecepit  angelus,  ctim  tcnrf 

Soter  an.   VIUI,  m.  UI,  d.   XXi.  Soter  ann.  VIIII,  m.  lU,  d.    .    I.  ad  eumin  habUu  pastoris. 

Fult  teraporibus  Marci  Anto-  Fuit  temporibus.     .    .    .    to-  Soter   an.  VUII,    m.    Ul,   d.  0. 

nim  etVeri,  aconsulatuRusti'         nini Fuit   tempori6i«s    Antonini  et 

ct  et  Aquilini  usque  Claro   et  ....  Clar.   et.    .    e.     .  Commodi,  a  consalata  Veri  el 

Ctthego,  £renniani    asqae    Patemo  ei 

Ekutherusan.  XV,  m.III,  d.V. Bradua, 

Fuit  tempori6usir.  Antoniniet  Fuit  temp.    :     .    .  tonini,  et 

Commodi  a  consulatu  Severi  et  Commodi  a  consulatu.    .  ve- 

Herenniani  usque  Materno  et  ri  et.    .  errenniani  usque.  .  a- 

Bradua.  terno  et  Bradua. 

T1ctorannisXII,d.  X.  Fuittem-  Victoran.    .  II,  d.  X.  Fuit  tem-  Victor  ann.  VTIIJ,  !»•   n,  d.  X. 

port6ti5  Commodi  et  Seveii,   a          p Fuit    temport6ti«    Anlonmt  et 

consulatu  Commodi  et  Glabrio^  .    .    .    Commodi,    ....  Commodi,  a  consolata  Satiir- 

nts  usque  Laterano  et  RufLno              nini  et  Galli   usque  Prsseflte 

Zephyrinus  an.  XVIII,  d,  X.  Fuit et  Extricato. 

temporibus  Severi  et  Antonini  a  a  Con- 

consulatu  Saturnini   et   Galli  sulatu  Saturnini,  et  Galli  us- 

usque  Praesente  et  Extricato.  que  Prxsente  et  Extricato. 

Caliistus  annis,  etc.  Callistus  annis  etc.  Callistus  annis,  etc. 


Quaerent  a  me  critici,  cur  in  Hygino  exerapli 
causa  asseram  descriptorem  illum  vetusta^  et  se- 
quioris  aetatis  ex  iacuna,  quam  suppono  in  verbis 

versus  tertii,  et  sequentium,  a  consulatu ni..ve 

ino  reddiderit,  a consulatu 6a//icam et  ye^erts 

usque  Praesenie,  et  Rufino.  Dico  occasionem  erro- 
ris  in  delectu  consulum  postreraorum  eidem  obla- 
tam  ex  nomine  Ru/im  consulis  inchoantis  epochara 
successoris.  Putaverit  enira  recte  assignari  posse 
postremosdecedenti  consuleseosdem,  quibusinibat 
episcopatum  successor.  Sequebatur  autem  in  textu 
catalogi  Liberiani  postHygini  periochen  sectio  Pii. 
Pttis  annts,  etc,  temporibus  Antonini  a  consulatu 
Rufin,,.  cujus  nomen  abrumpebat  (ut  videtur)  ia- 
cuna,  subducens  duos  postremos  versus  ex  fine  pe- 
riochae  Pii,  ettofidem  ex  initio  Aniceti.  Descriptor 
catalogi  ex  amanuensiredditusbreviator,  cura  inve- 
niret  noraenejusdera  Antonini  in  flne  lacun»  repe- 
tiium,  ex  duplici  periocha  Pii  et  Aniceti,  unicam 
conflavit,  et  attribuit  Pio,  pertingentem  ex  Ruflni 
consulatu  unde  Pius  revera  coeperat,  ad  duos  Au- 
(;ustos  consules,  occurrentes  in  flne  Anlceti.  Idera 
praestiterit  in  Sotere  :  cujus  detritos  consules  aetatis 
Antonini  confudit  cura  consulibus.  Eleuthero  pon- 
tiflci  (per  lacunam  non  apparenti)  assignatis  sub 
Antonino  et  Commodo ;  cum  Antonini  nomen  occur- 


reret  ^emport6u5  Antonini  praeservatis  in  perioclu 
Soteris.  Sirailc  quidpiam  admiserit  occasione detriti 
versus,  Zephyrini  epocham  inchoantis,  una  cnc 
superioribus  versibus  exprimentibus  nomina  con- 
sulumVictoris.JunctisenimmarginibusIacanarnn. 
ex  duplici  periocha  distincta  Victoris  et  ZephyriDi, 
unicara  conflavit  Victori  assignatam,  cam  consnli- 
bus  successoris,  per  ea  verba,  a  consulatu  Satmm 
et  Gallf,  usque  Praesente  et  Extricato. 

Hxc  habui,  qu£  generatim  adnotarem  de  lacinb 
observatis  in  textu  intra  hos  annos  80  (a  consoUtn 
Aelii  Caesaris  et  Balbini,  in  quo  Telesphoros  desiait 
anno  iSl  usque  ad  consulatum  Pneseniis  et  fixtri- 
caii,  in  quo  desinit  Zephyrinusanno217)malecoD- 
tractos  ad  51  ab  imperito  descriptore  catalogi ;  li- 
cet  is  Hygini  pontiflcatum  extenderit  ad  annos  ii 
contra  rationes  epochae  consularis,  qaam  illi  assi- 
gnat  ex  Gallicano  et  Vetere,  Christi  loOad  Prssen- 
tera  et  Ruflnura,  Christi  1o3annam  indicantes ;  el 
Pii  sedem  produxit  per  integram  vicennium,  so- 
perans  quinquennio  solido  aeram  consularem  ah 
ipsoraet  attributara,  ex  coss.  Claro  et  Severo,  spe- 
ctantibus  ad  annura  446ad  duos  AugastosconsiH 
les,  Marcum  et  Lucium,  referendos  ad  annum  Cbri- 

Nunc  ad  Aniceti  periochen,  saae  integritati  a  no- 


4209 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ANICETUS. 


4210 


bis  restitutam,  et  hujus  numeri  propriam  convertor, 
ul  nostrae  restitutionis  fundamenta,  et  idonea  do- 
cumenta  demonstrem,  quse  talia  sunt. 

Linea  4.  —  Anicetus  annis  14,  mens,  4,  diebus3. 
Aniceti  annos  11  exiiibentnumeri  su|)erstitesRoma« 
nislitteris  ita  signaii  sub  ejus  imagine  in  picturis 
basilicx  sancti  Pauii,  necnon  in  catalogo  Felicis 
quarti,  cum  mensibus  4  et  diebus  3,  hodie  delapsis 
cx  memorata  pictura,  sed  praeservatis  in  catalogis  et 
in  Libro  PonliQcali.Totetiam  menses  assignant  ca- 
taiogi  omnes  relati  in  Prole^omenis  excepto  uno  ex 
Italicis,  et  altero  ex  codicibus  extra  Italiam,  qui 
dempta  unitate,  3  menses  loco  4expressit,  ubicuii- 
que  inveniuntur  anni  XI  (qui  sunt  indicium  epochae 
Aniceti,  etiamsi  permutetur  sedes  cum  Pio).  Dies 
quoque  3  numerant  ex  Italicis  cataiogis  duo,  Ca- 
vensis  et  Farfensis,  et  ex  Colbertinis  complures,, 
consentientes  cum  catalogo  Felicis  quarti,  et  cum 
textu  Anastasiano. 

Linea  2.  —  Fuit  temporibus  Antonini  Pii  a  consulatu 
Gallicani  et  Veteris,  usque  duobus  Augustis.  Cataio- 
gus  Felicis  quarti  initium  Aniceti  desumit  ex  coss. 
Gallicano  tt  Vetere  Christi  150^  quemadmodum  de- 
sumuntcodices  Libri  Pontiflcalis:  unde  si  numeren- 
tur  anni  11  solidi,  quotjam  probavimus  in  picturis 
Paulinis  et  catalogis  donari  Aniceto ;  necesse  cadet 
terminus  in  duos  Augustos  consules  anni  Christi  161, 
a  Calaiogo  Liberiano  recte  enuntiatos  in  flne  illius 
periochae,  quam  descriptor  male  confudit  cum  su- 
periori. 

Praeterea  su£fragatur  codex  Florentinus,  supra 
relatus  in  Prolegomenis,  ubi  catalogum  exhioe- 
bat  episcoporum  Neapolitanorum,  cum  Romanis 
pontificibus  et  cum  imperatoribus,  sub  quibussin- 
guli  sederant,  exceptis  ex  Paulo  Diacono.  Ibi  so- 
ciantur  lempora  Pii  papae  cum  Antonino,  et  cum 
initio  imperii  Marci  et  Lucii,  flliorum  ejus ;  tempus 
vero  Aniceti,  Soteris  et  Eleutheri,  conjungitur  cum 
M.  Aureiio  Antonino,  L.  Vero,  Commodo,  Pertinace, 
etSevero.  a  Marcus,  inquit,  (episcopus  Neapolita-* 
norum  iv)  sedit  annis28.  Fuit  temporibus  Igini  et 
Pii  papae,  et  Antonini  pii  imperatoris,  et  filiorum 
^us.  Probus  (episcopus  v  Neap.)  sedit  annis  24. 
Fnit  temporibus  Anecyri,  Soteris,  fileutheri  papae, 
et  Antonini  Veri,  et  Lucii  Commodi,  et  Aeiii  Perti* 
nacis,  seu  Severi  imperatoris  »  Catalogum  hunc  eo 
labentius  commemoro  quoclarius  ordinat  Romanos 
ponlifices,  hinc  etiam  suo  loco  ac  tempori  resti- 
tuendos  in  lacuna  catalogi  Liberiani,  juxta  seriem 
successionis,  non  minus  luculenter  assertam  ab  He- 
gesippo,  et  Irenaeo,  cum  iisdem  pontiflcibus  Romae 
versatis. 

Constabit  autem  ratio  summae  annorum  44,  men- 
sium  5et  dierum  3,  si  epochae  initium  desumatur  a 
die  ordinationis  Dominica  45  Decembris  anni  449^ 
liltera  Dominicali  F,  seu  diexviii  anteeas  Kalendas 
Jannarii,  quasaperuerunt,  anno  450  ineunte,  consu* 
les  Gallicanus  et  Veter,  idcirco  si^nati  in  ejus  exor- 
dio  Juxta  catalogos  et  codices  universos,  etdeduca- 
tur,  ad  diem  47  Aprilis  anni  4G4,  duobus  Augustis 
fratribus  Marco  et  Lucio  consulibus,  ejusdem  mar- 
tyrio  in  Ecclesia  ceiebrem.  Inclusis  enim  extremis, 
eadem  prorsus  summa  colligitur. 

EJUSDEM  NOTiE  HISTORICiE. 

Linea  4.  —  Syrus  de  vico  Omisa.  Vicum  fortasse 
intelligit  circa  Amisum  urbem,  in  regione  Leucosy- 
rorum  descriptam  ab  Ariano,  seu  verius  anonymo 
Graecoin  periploPonti  Euxini  inter  veteres  Geogra- 
pbiae  scriptoresOxoniensis  editionis  tomo  III,  pag. 
9 :  «  Amisus  urbs  Graeca  Atheniensium  colonia,  ad 
mare  sita  in  Leucosyrorum  regione  jacens,  Phocaeen* 
sium  etiam  colonia :  »  ubi  id  quoque  additur :  «  Ha- 
lys  flufius,  ubi  mare  subit,  Sinopensium,  et  Ami- 
senorum  rura  agrosque  separat ;  trecentis  vero  sta- 
diis  ab  Amiso  distans,  inter  Syros  et  Paphlagonas 


A  fluens,  in  Pontum  se  exonerat.  »  Quare  Syrum  jnre 
potuit  appellare  Anicetum,  si  hac  in  regionePontica 
ex  vico  prope  Amisum  ad  Leucosyros  pertinentem, 
ortusest,  ubi  Halys  Syros  a  Paphla^onibus  separat. 
Ex  eadem  regione  Pontica  Marcion  haeresiarcha 
Romam  advenerat,  vacante  sede  apostolica  post 
mortem  Hygini  ex  die  44  Januarii  ad  6  Aprilis,  qua 
Pius  successor  a  clero  electus  pontiflcatum  suscepit 
anno  442,  juxta  adnotationes  nostras  in  ejusdem 
numero.  Pa^ius  ad  praecedentem  annum  retulit  mar- 
tyrium  Hygmi,  sedis  vacationem,  electionem  Pii  et 
adventum  Marcionis.  S.  Epiphanius  scribit,  ut  Pa- 

Siusobservat:  aMarcionempriusin  Asiaerroressuos 
ocuisse,ibiqueaJoannisapostolidiscipuIis,potius- 
quam  ab  ipso  Joanne  convictum  Romam  venisse.  Sed 
cumsede  vacanteapresbyteris,  quiEccIesiam,  utmos 

,  erat,  administrabant,  ne  Ecclesiae  quidem  aditum 
imuetrare  potuisset,  in  Pontum  rediit,  et  majores 
trahens  spiritus,  vehementius  in  eosdem  suos  er- 

P  rores  coepit  incumbere.  »  Anicetodeinde  regente 

"  Ecclesiam,  iterum  in  Urbem  concessisse  colligitur 
ex  hisloria  Eusebii  lib.  iv,  cap.  44,  conterranei 
fortasse  sui  animum  indulgentiorem  se  experturnnt 
praesumens.  Verum  et  hujus  constantiam  invictam 
expugnare  minime  potuit.  Eusebius  refert,  per  idem 
Aniceti  tempus  Romam  venisse  B.  Polycarpum  Joan- 
nis  evaneelistae  auditorem,  id  testantibus  iitteris 
Irenaei,  oo  quaestionem  quamdam,  quae  de  Paschate 
inciderat.  AuctorChronici  Alexandrini  annum  quo- 
que  indicat  adventusPoIycarpi^  sub  consuiatu  Ter- 
tulli  et  Sacerdotls,  aerae  Christianae  458.  Quid  in 
Urbe  praestiterit  nos  docet  laudata  Irenaei  eplstola 
.  apud  Eusebium  lib.  iv,  cap.  43:  <  Aniceti,  inquit, 
temporibus  Romam  veniens  (Polycarpus)  multos  ex 
supradictis  haereticis  (Marcionis  asseclis)  ad  Eccle- 
siam  Dei  revocavit.  »  Et  paulo  post :  «  Ipse  etiam 
Polycarpus,  cum  ei  Marcion  aliquando  occurrisset, 
dixissetque,    Agnosce    nos,    respondisse   fertur : 

Q  Agnosco  te  primogenitum  Satanae.  Adeo  religiose 
cavebant  apostoli,  eorumque  discipuli,  ne  vel  ser-* 
mone  tenus  miscerentur  cum  ulie  eorum,  qui  veri- 
tatem  adulterabant.  Quemadmodum  et  Paulus  dixit : 
Haereticum  hominem  post  unam  aut  alteram  ad- 
monitionem  devita,  scienshujusmodi  hominem  per- 
versum  esse,  et  suo  ipsius  judicio  condemnatum 
peccare.  Hactenus  Irenaeus,  »  (inquit  Eusebius.)  Haec 
testimonia  probant  aperte,  eamdem  constantiam 
fuisse  presbyterii  Romani  vacante  sede,  et  Aniceti 
pontificis,  quae  fuit  Polycarpi,  dum  submoverent  ab 
ingressu  Eccle^iae,  et  a  societatecatholicorum  Mar- 
cionem  in  haeresi  sua  pertinacem.  Iliustris  quoque 
martvr  Justinus  Romae  agens  per  eadem  teropora, 
Eusebio  teste  iib.  iv,  cap.  46,  libros  edidit  contra 
Marcionem,  ab  Iraeneo  commendatos  (ibi  cap.  48)  et 
ab  Hegesippo  pari  laude  donatos  apud  Eusebium 
capit.  z2,  ubi  Marcionistarum  errores  a  Judaeorum 
sectis  emanantesperstringit.Contra eumdem  Marcio- 
nem  Rhodon  Asia  oriundus,  sed  Romae  institutus  a 

D  Tatiano,  varios  conscripsit  iibros  (ait  Eusebius  ca- 
pit.  43)etcum  reliquisadversusMarcionishaeresim 
decertavit. 

Quae  vero  inter  se  ai^ice  contulerint  Anicetus, 
et  Polycarpus  de  controversia  ritus  Paschalis,  idem 
Eusebius  commemorat  lib.  v,  cap.  4,  ex  litteris  Ire- 
naei  ad  Victorem.  «  Cum  beatissimus  Polycarpus 
(inquit  Aniceti  temporibus  Romam  venisset,  atqne 
inler  eos  de  quibusdam  aliis  rebus  modica  esset 
controversia,statim  mutno  pacisosculosecomplexi 
sunt,  de  hoccapite  non  magnopere  inter  se  conten- 
dentes.  «  Honorifice  habuit  Polycarpum  Anicetns,  » 
cuiconsecrandietiammunusinticclesiahonoriscau* 
sa  concessit.  »  Caeterumnon  omisitcogeresynodum, 
cui  S.  Poiycarpus  interfuit,  et  alii  decem  episcopi ; 
sifldemaccommodamus  libello  synodico,  perPagium 
producto  num.  3  ad  Anicetum.  Illa  synodnsdeflni- 
vit,  «  tremendam,  et  salutarem  D.  N.  Jesu  Christi 
passionem  in  sancta  Parasceve  mystice  celAbtm^%s&L^ 


mi 


ANASTASn  BIBLIOTHECARII 


4242 


Resurrectionem  autem  vitae  autricem  ipsa  celebri  et 
magnaDoroinicaesseperagendam.DVerumquia  V.  C. 
Henricus  Yalesius  in  notisad  cap.  23  lib.  v  Eusebiani 
de  auctore  hujus  libelli  synodici  nonnitiil  dubitat, 
sive  synodum  coegerit  Anicetus,  sive  distulerit  ex- 
spectans  consensum  Polycarpi  postquam  in  Asiam 
rediisset,  certum  est  Anicetum,  aperte  respondisse 
Polycarpo,  decessorum  suorum  morem  sibi  esse  re- 
tinendum.  Doduellus  inferre  conatur,  id  moris  insti- 
tutum  a  Xysto,  propterea  quod  epistoia  Irenaei  soium 
memoret  Pium,  Hyginum.  Telesphorum;  Xystum 
inter  decessores  Aniceti,  qui  diem  Dominicam  jus-> 
serint  esse  Paschalem,  nec  suis  permiserint  ut 
aliam  hebdomadae  feriam  Paschati  destinarent.  Ab 
apostolo  Pelro  eam  traditlonem  acceperant  Romani, 
non  secusatque  Antiocheni,  et  Alexandrini  patriar- 
chatus  £cclesiae,  et  Ponticae,  uti  ex  litteris  supra 
indicatis  constat.  In  illa  vero  epistola  lrenu;i  ascen- 
dere  nequaquam  debuit  vir  apostolicus  enumerando 
ultra  aetatem  Xysti,  quando  Polycrales  objiciebat 
permissum  fuisse  a  Joanneevangelisia,  ut  Luna  xiv 
Pascha  celebraretur.  Nam  Xysti  decessores  memi- 
Disse  poterant  Joannis  apostoli,  qui  Roma?  fuerat 
subDomitiano.  Porro  si  quae  permissio  fuit  Joannis 
apostoli,  non  alia  certe  quam  temporaria  censenda 
erat,  ex  privilegio  apostolis  concesso,  ut  differrent 
legalium  praxim  de  medio  tollere  etiam  post  cele- 
brationem  concilii  Antiocheni,  prout  ipsorum  pru- 
dentiae  videretur,  ut  Judaeos  lucrifacerent :  quem- 
admodum  Paulo  licuit  circumcidere  Timotheum 
eadem  de  causa.  Quare  cum  Irenxus  videret,  expe- 
ditam  fore  exceptionem  Victoris  quem  suadere  co- 
nabatur,  ad  tolerantiam  Asianae  consuetudinis  exem- 
plo  decessorum,  si  eos  quoque  enumerasset,  qui 
vidisse  poterant  Joannem  apostolum  ita  permit- 
tentem,  recensuit  tantummodo  Xystum,  et  ab  eo 
consecutos  pontifices:  quorum  exemplum  retundi 
non  poterat  apostolico  privilegio  temporaneae  per- 
missionis  Joannlsevangelistae,  anle  Xysti  pontifica- 
tumjam  viia  functi.Contra  hujusmodi  inductionem 
etlam  intra  tempus  Xysti,  et  successorum  validius 
coarctatam  ab  Irenaeo,  Victor  cum  Aniceto,  similia 
reponente  precibus  Polycarpi,  ostendit  conlrariam 
consuetudinem  ab  iisdem  decessoribus  suis  con- 
stanter  observatam,  a  se  quoque  firmiter  esse  reti- 
nendam,  ejusque  observantiam  a  caeteris  exigen- 
dam,  qui  Joannis  privilegio,  apostolis  tantum  con- 
cesso,  non  essent  praediti.  Hoc  plane  sensu  acci- 
pienda  esse,  quae  continentur  in  synodicis  litteris 
Irenaei,  et  indicantur  de  summa  gestorum  a  ponti- 
ficibus  memoralis,  jampridem  vidit  cum  Beda  Ve- 
nerabiii  V.  C.  Ludovicus  Bail  doctor  theologus,  ac 
propcenitentiarius  Parisiensis  in  summa  concilio- 
rum  tomo  II,  pag.  5,  ad  hunc  locum  ita  perscribens : 
«  In  hac  re  Polycratem  non  moror,  qui  htudio  par- 
tium  laboraverit,  et  cum  Judaeis  in  Paschate  cele- 
brando  conspiraverit,  contra  monitionem  summi 
pastoris  £cclesiae,  cui  obedire  debuit.  Nec  eum 
excusat  exemplum  D.  Joannis,  quod  pro  se  affere- 
bat.  Ille  enim,  ut  ait  Beda  lib.  iii  Hist.  cap.  25, 
celebravit  Pascha  decima  quarta  die,  ut  se  in  illis 
initiis  accommodaret  Judaeis  ad  fidem  conver^is, 
sicut  propter  eamdem  causam  Paulus  apostolus  Ti- 
motheum  episcopum  circumcidit.  Attamen  D.  Pe- 
trus  Romae  instituit,  ut  Pascha  die  Dominico  cele- 
braretur,  cujus  instilutio  debet  praevalere.  » 

Linea  3.  — Hic  constituit,  ut  clerus  comam  non  nu- 
triret  secundum  praeceptum  Apostoli,  Duo  hic  aflSr- 
mantur.  Prlmum  est  constitutio  Aniceti,  ne  clerus 
comam  nutriret;  alterum  est  praeceptum  Apostoli, 
idemJubentis.Primum  illudapparetabauctoreLibri 
Pontificalis  petitum  ex  secundo  catalogo.  Alterum 
Yero  de  praecepto  Apostoii  unde  hauserit,  quaestio- 
nem  movet.  Utrumque  assertum  miiifice  iliustrant 
ea  qwB  card.  Baronius  docte  collegitex  Patribus  ad 
annum  Christi58,  num  l^etseqq. ;  praecipue  vero 
ex  Hieronymo,  Isidoro,  et  Germ;»no.  CP.,  ubi  noa 


A  solumexemplo  Petri,  sed  etiam  Pauli,  aliorumque 
apostolorum,  et  virorum  apostolicae  aetatis  id  moris 
obtinuisse  confirmat,  petituro  a  Nazaraeis,  ul  san- 
ctioris  vitae  institutum,  Deoque  dicatum  unicese 
amplexos  si^nificarent :  cum  quo,  etaliud  symbo- 
lum  coronw  junxerunt,  diligenter  descriptum  apud 
Bedam  et  Gregorium  Turonensem  :  quos  vide  io 
Notis  Altaserrae  ad  hunc  numerum.  Exprimitar 
vero  hujusmodi  tonsura  in  antiquissimls  Imagini' 
bus  summorum  pontificum  in  basilica  S.  Pauli, 
guarum  specimen  habes  supra  initio  notaruia 
fol.  1,  perindeac  in  musivis  vetustissimis  ecciesia- 
rum  Urbis,  et  in  cryptis  martyrum :  unde  Imago 
desumpta  estfideliter  a  S^^.verano  el  Aringhio  poo- 
tificis  sacrum  velamen  aptantis  virgini  Deo  devotx, 
quam  in  Pio  papa  producam  numero  proximo  in 
notis  historicis.  Conferantur  imagines  ac  tonsarx 
istae  cum  Isidori  textu,  per  Baroniam  allato  ad 
annum  58,  n.  123:   a  Quod  vero  (inquit  Isidorns) 

^  detonso  superius  capite,  inferiuscirculi  corona  re- 
linquitur,  sacerdotium  regnumque  Ecclesiae  ioeis 
existimo  figurari.  Tiara  enim  apud  veteres  cousti- 
tuebatur  in  capite  sacerdotum.  Haec  ex  byss)  coq- 
fecta  rotunda  erat  quasi  sphaera  media  ;  et  hoc  si- 
gnificabatur  in  parte  capitis  tonsi ;  corona  auteoi 
latitudo  aurei  circuli  est,  quae  reguni  capita  cingit. 
Utrumque  itaquesignum  exprimitur  in  capitecleri- 
corum,  ut  impleaiur  corporis  etiam  quadam  simili- 
tudine  quod  scriptum  est,  Petro  apostolo  praedoceoie: 
Vos  estis  genus  sanctum,   regale  saecrdotium  (l  Petr. 

'  II,  9).  Quaeritur  autem,  cur  sicut  apud  antiquos  Na- 
zaraeos,  non  ante  coma  nutritur,  et  sic  tondetur? 
Sed  qui  haecexquirunt,  animadvertant  quid  sit  inter 
illud  propheticum  velamentum,  ethanc  evangelicam 
revelalionem,  de  qua  dicU  Apostolus  :  Cum  transie- 
ritis  ad  Christum,  auferetur  velamen.  Quod  aulem 
significabat  velamen  interpositum  inter  facieni 
Moysi,  et  aspectum  filiorum  Israel,  hoc  significabat 

Q  illis  temporibus  coma  sanctorum.  Nam  et  Aposto- 
ius  comam  pro  velamine  dicit  esse:  proinde  jain 
non  oportet,  ut  velentur  crinibus  capita  eorum  qui 
Domino  consecraniur,  sed  lantum  ul  revelenior, 
quia  quod  erat  occultum  in  sacramento  prophetixi 
jam  in  Evangelio  derlaratum  est.  b  Uactenus  Isi- 
dorus. 

Isidori  testimonlo  consentiunt  ea  quae  superios 
attuli  in  Lino  num.  2,  occasione  decreta  de  velaodo 
muiierum  capite  in  ecclesia,  ab  apostoiis  pariter 
profecti,  ut  epistolae  Pauli  demonstrant,  ad  indi- 
candam  earumdem  exolusionem  a  sacerdotio  Chri- 
stiano:  quod  viris  tantummodo  reservatum  fuit  a 
Christo  Domino,  scribenie  Aposlolo  1  ad  Cor. 
cap.  XI :  Volo  autein  vos  scire,  quod  omnis  viri 
caput  Christus  est ;  caput  autem  muUeris  vir :  caput 
vero  Christi  Deus.  Omnis  vir  orans,  aut  prophetans 
velato  capite  deturpat  caput  suum.  Omnis  auiem  mu- 
lier  orans,  aut  prophetans  non  velato  capite  deturfat 
caput  suum,  Caetera  quae  sequuntur  ab  Isidorojao 

D  exposita  de  capillorum  velamento,  eadem  de  causa 
fe.uinisaitributo,  ct  de  mystico  signo  rationiscri' 
nium  in  capite  clericorum,  ex  apostolica  traditione 
servato  ac  servando,  cohaerent  cum  utroque  decreto 
Lini  et  Aniceti  innixoapostolicisinstitutis,  acdisci- 
plinoe  Petri  auctoriute  vigeniis  in  Homana  pr«eser- 
tim  Ecclesia:  et  ostendunt,  hisetiam  ritibus,  qui 
1'espiciunt  externum  cultum,  in  exortu  Ecclesiiv 
fuisse  consultum  apostolica  providentia,  cum  Pau- 
ius  in  eadem  epistola  cap.  U,  postquam  roanda' 
vit  tum  de  velamento  ac  silentio  mulierum,  nedo* 
ceani  in  Ecclesia,  tum  de  numero  eorum  qui  lej^e- 
rentur  ad  prophelandum  et  interpretandum,  capui 
claudit,  affirmans  et  monens,  Domini  esse  mandata, 
omniaque  honeste,  et  secundum  ordincm  fieri  opor- 
tere,  Quare  et  in  rituum  istorum  praecepto  non  du- 
bitat  auctoritatem  Domini,  nedum  suam  interpo- 
nere:  ut  piane  constare  possit,  cur  etlam  hiscon- 
firmandis  Llnus  et  Anicetus    pontidcia   decreu 


4213 


HiSTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PIUS. 


43U 


quasi  novum  signaculum  veterls  disciplinae  appo- 
suerint. 

Linea  7.  —  Sepultus  est  in  ccemeterio  Callisti. 
Primus  Romanorum  pontiflcum  iioc  iu  coemeterio 
sepultus,  quod  paulo  post  ab  ampliflcatore  Callisto 
nomen  accepit,  iegitur  Anicetus^  Inde  autem  extra- 
ctas  ejusdem  reliquiasHenschenius  memorat  in  Ap- 
pendice  ad  tomum  tertium  Apriiis  pas.  d82,  slgna- 
tumaue  id  publicis  tabulis  anno  1590,  indict.  iii, 
die  i6  Aprilis  Sixti  papse  V,  anno  5.  Caput.  S.  Ani- 
cetidonatumrefert  serenissimo  duci  Bavariae-.corpus 
autem  ejusdem  pontificis  ac  martyris  a  Clemente  VIII 
impetravit  dux  Angelus  ab  Altaemps  die  48  Octo- 
bris  1604,  ut  memorat  iaudatus  Henschenius  tomo 
Aprilis  pag.  478,  idque  a  reveremlissimo  praesule 
D.  Angelo  Rocca  episcopo  Tagastensi,  et  sacrarii 
aposiolici  praefecto  illatum  fuisse  in  sacellum,  prae- 
fati  ducis  in  aedibus  magniticenter  exstructum  (ubi 
qootannis  totius  Urbis  frequentia  ac  veneratione 
colitur)  declarat  epigranhe  insculpta,  quam  retulit 
saepe  commendatus  canonicus  Boldetti  in  Obser- 
vationibus  ad  Coemeteria  SS.  Martyrum,  lib  iii, 
cap.  44,  pag  715. 


IfARTYBlS  OSSA  ANICETI  PAPAE 

AB  ABENARIO  QUOD  POSTEA  CALLISTI 

COEMETERIUII  APPELLATUM  EST 

AUCTOBITATE  CLEMENTIS  VIII.  TRANSLATA. 

JOANNES  ANGELVS  AB  ALTAEMPS  DUX 

SACELLUM    OBTULIT. 

CORPUS  EJUSDEM  MARTYRIS 

IN  LABRUM   QUOD  ALEXANDRI  SEVERI  IMP. 

SEPULCHBUM  FUIT   COLLOCAVIT  D 

ANNO  DOMINI  MDCXVU 

Quam  illustre  boc  ccemeterium  reddiderint  fre- 
quentes  Christianorum  coetus,  videndum  erit  in 
Calisto  ;  Urbano,  Stephano,  et  Xysto  U,  ex  litteris 
S.  Cypriani. 

CIACONH. 

Linea  3.  —  Hic  constituit,  ut  clerus  comam  non 
nuti^iret  secundum  praeceptum  Apostoli.  Ne  scilicet 
maiis  moribus  Ecclesia  Romanaiabefactaretur;  imo 
sanctus  hic  pontifex  instituit,  ut  in  capitis  vertice 
coronam  instar  sphaerulae  clericus  gestaret.  Ctoco- 
nius  Aniceto  Pium  anteponil. 


PAGII. 


Linea  3.  —  Hic  constituit  tU  clerus  comam  non 
nutriret.  Eo  sedente,  sanctuaf  Polycarpus  Smyrnse 
episcopus  Romam  venit,  et  quidem  Antonino  Pio 
imperante,  ut  Eusebius  in  Chronico,  et  in  Historia 
lib  IV,  cap.  23,  Hieronymus,  etSuidas  In  Polycarpo, 
Marianus  Scotus,  Ado  in  Chronico,  aliique  tradunt. 
Annumnos  docet  auctor  chronici  Alexandrini,  qui 
ad  consulatum  Tertulli  etSacerdotis,  ad  annum  sci- 
licet  Christi  458  scribit  :  a  Polycarpus  Smyrnae 
pontifex,  vir  admirationesuspiciendus,  apostolorum 
auditor,  et  ab  ipsi^  episcopus  institutus,  adhuc  su- 
perstes,  Aniceto  pontifice,  Romam  venit,  ob  contro- 
versiam  de  tempore  qua  celehrandum  esset  Pa* 
scha.  »  Qua  de  controversia  legendus  Irenaeus  in 
epistola  ad  Victorem  papam,  cujus  insigne  fragmen- 
tum  nobis  ronservavit  Eusebius  lib.  v,  Hist.  Eccle- 
siast.  cap.  24  :  a  Cum  beatissimus  Polycarpus,  in- 
-^  quit,  Aniceti  temporibus  Romam  venisset,  atque 
"  inter  illos  de  quibusdam  aliis  rebus  niodica  e^set 
controversia,  statim  mutuo  pacis  c  sculose  complexi 
sunt :  de  hoc  capite  non  magnopere  inter  se  conten- 
dentes,  »  scilicet  de  die  Paschalis  celebrandi  de  quo 
antea  locutus  fuerat. 

Linea  6.  —  06«^  martyr,  Marcus  Aurelius  et  Lu* 
cius  Yerus  imperatores  quartam  in  Christianos  per- 
secutionem  moverunt,  de  qua  Eusebius  tam  in  Chro- 
nico,  quam  in  prooemio  Iibri  quinti  Historiae  eccle- 
siast.  Ea^rassante,S.  PolvcarpusSmyrnae  episcopus, 
S.  Joannis  apostoli  discipulus,  die  26  Martii  anni 
469  curo  multtsaliis  martyrium  passus  est,  ut  au- 
ctor  est  Eusebius  lib.  iv,  cap  45.  Sanctus  etiam  Ju- 
stinus  )  hilosophus  Christianus  ex  Flavia  Neapoli 
Syriae  Palaesti.iae  oriundus,  post  duas  apologlas  in 
Christianorum  favo/em  imperatoribus  oblatas,  pro 
Christi  fide  mortem  oppetiit,  et  quidem  anno  465, 
si  auctori  chronici  Alexandrini  fides,*  de  eoEuse- 
bius  citatuscap.  46.  Hac  persecutioneinGalliis  pro- 
G  pagata,  anno  Christi  477compluresChristianioccisi 
sunt,  quofiinter  excelluerunt  martyres  Lugdunenses 
Potinus  episnopus  Lugdunensis,  Attalus,  Alexander 
medicus,  sanctus  Diaconus,  Maturus,  Biandina,  et 
Biblis,  et  Ponticus  quindecim  annorum  adolescens, 
quorum  certamina  egregie  descripta  legi  possunt  in 
epistola  Ecclesiarum  Viennensis  et  Lugdunensis  ad 
Ecclesias  Asiae  et  Phrygiae,  data  apud  Busebium 
lib.  V.  cap.  4  et  seqq. 


XII.    SANCTUS   PIUS. 


ANNO    CHRIST158,  ANTONINI  Pn  IMP.  19. 


12.  Pius,  natione  Italus,  expatre  Rufino^  frater  Pastoris,  de  civitate  Aquileia, 
sedit  a7inos  novemdecim,  menses  quatuor,  dies  tres  *.  Fuit  autem  temporibus  An^ 
tonini  Pii^  a  consulatu  Clari  et  Severi  ^ .  ^  Sub  hujus  episcopatu  Hermes  librum 
scripsit,  in  quo  mandatum  continetur  quod  ei  pracepit  angelus  Domini, 
5  cum  veniret  ad  eum  in  habitu  pastoris,  et  pracepit  ei  ut  sanctum  Pascka  die 
Dominico  celebraretur.  Hic  constituit  hfiereticum  venientein  ex  JudsBorum  hse- 
resi  suscipi  et  baptizari  ;  et  constitutum  de  Ecclesia  fecit.  Hic  fecit  ordinatUH 
nes    quinque  per   mensem   Decembrem  presbyteros    19  ^ ,   diaconos  21  • ,  epi- 

NOTULiE  MAROINALES  FABROTTI. 


*  B,  an.  9,  m.  6,  minus  d.  3.  ^  B,  Ant.  Pii  M.  Aur.  et  L.  Veri  a  coss  Silvani  et  Angurini  ad  Pudentem 
et  Orphitum.  c  yide  Baron  an.  159.  <i  C,  JB,  48.  «  C,  20. 


im  ANASTASII  BIBLIOTHECARn  42« 

scopos  per  diversa  loca  numero  12  *.  Qui  etiam  sepultus  est  juxta  corpus  ieati  Petri 
10  in  Vaticano  y  Idas  Julias,  et  cessavit  episcopatus  dies  xii.  ^  Hic  ex  rogatu  beat» 
Praxedis  dedicavit  ecclesiam  Thermas  Novati  in  vico  Patricii  ia  honorem  so- 
roris  susb  sanctse  PotentiansB^  ubi  et  multa  dona  obtulit,  ubi  ssepius  sacrificium 
Domino  offerens  ministrabat,  imo  et  fontem  baptismi  construi  fecit,  manu 
sua  benedixit  et  consecravit,  et  multos  venientes  ad  fidem  baptizavit  in  nomine 
Trinitatis. 

CATAXOGUS  SUB  LIBERIO. 

Ex  editione  Bucherii  et  SchelestraHi. 

Pius  annis  viginti,  mensibus  quatuor,  diebus  viginti  uno.  Fuit  temporibus  A.ntonini 
Pii  a  consulatu  Clari  et  Severi  usque  duobus  Augustis.  Sub  hujus  episcopatu 
frater  ejus  Hermes  librum  scripsit,  in  quo  mandatur  contineturque  quod  ei  prsBcepit 
angelus  cum  venit  ad  eum  in  habitu  pastoris. 

Lectio  catalogi  Liberiani,  suppletis  lacuniSy  restituenda  ex  antea  dedudis  in  Aniceto  mpra» 

Pius  annis  8,  mensibus  4,  diebus  3.  Fuit  temporibus  Antonini  a  consulatu  Bufini  et 
15  Quadrati  usque  Orphito  et  Prisco 

AddUamentum  catalogo  appositum^  ut  videtur,  ad  supplendam  laeunam  proxime  apparentem  ut  loco 

Aniceti. 

Sub  hujus  episcopatu  frater  hujus  Sermes  librum  scripsit,  in  quo  mandatur  contir 
neturque,  quod  ei  prxcepit  angelus,  cum  venit  ad  eum  in  habitu  pastoris. 

NOTUL^  MARQINALES  PABROTTI 

»  C,  B,  <5.  ^  Bar.  an.  <62. 

VARIiS  LECTIONES. 

Apud  Fabrottum  ex  codice  RegiOf  Mazarino       A  Aniceti.  ibid.,   hic  etc.  HaBC   desiderantur  in  ms^ 

et  Tkuano  usque  ad  vocam  TriQitatis. 

Num.  42,  lin.  %  ann.  11.  ibi  lerapore  Ant.  Pil.  Apud  Eolstenium  et  Schelestratiwn. 

liH.  4,  (juod  ei  praeceperit  A.  lin.  5,  ul  Pascha.  lin.  7,  x.m.  2,  \at.,  annos  11.  /m.  3  Sub  hujus,  ctc.  apud 

fecit.  Hicex  roffatu  nt.  lin.  9,   loca  10,  qui  s.  e.  s.  Ivonem,  DecreL  lib.  iv,  cap,  145.  lin.  l.Fhrent. 

lin.  10,  dies,  17,  et  nov  In  honore  soporis  suae  S.  c< Cass,  ordin.  tres. /in.  10,  ver6aexrogalu—Trini- 

Pudentianae,  et  ibid.  ofifer.  ministravil,  ubi  et  f.  b.  jatis  absunt  a  Florentinis  mss  ,  item    a  Regio  et 

consecravit,  etconstitui  fecit,et  nianu  sua  benedixit.  Vaticano 

et  multos  ven.  ad  f.  bapt.  in  n.  Tr.  Hic  fecit  ordi-  *  ^  ^^  p^^^  ^^  ^^^^^  Cavensi. 

nationes  quinque.  -«f"»*  ^^"«*    ^*  wi.^.*.  wi^vc^m». 

Lin.  1,ex  patre  Ruflno  fratre  Pastoris.  lin.  2t 
Ex  codice  Thuano  altero.  sedit  annosxi,  m.  iiii,  dies  iii,  /in.  3,  a  consulata 

Glari  et  Severi  veteris.  lin.  5,  cum  venlt.  lin.  11,  in 
Lin,  5,  ut  Pascha.  lin.  15,  dies  14.  Hic  incipit  Vita     honore  sororis  suae  sanctae  Potentianae. 

NOT^  VARIORUM. 
BLANCHINI  catalogi  lectionemexpansis  columnistrij[)us,qoaram 

N0TJ5  CHRONOLOGic^   IN  SUPPLEMENTUM  CATALOGi  Li-      '^f'''  ^^^S"'"  ^^,'^*^-/  lacunis  interpolatum  dextra 
niTD.Aitfi  An  ciRirriTu  DiiTM  vetussuppleraenturadescriptorisvitiose(utarbitror) 

BERiANi  AD  SANCTUM  PiuM.  .j  ppjesuntis,  siuistravero  exhiberetsuppleraentom 

Lectio  Catalogi  Liberiani  lacunis  frcquentioribus  apte  respondeas  tum  spatio  lacunarum,  tam  operis 

cognoscitur  impedita  ab  Hygino  ad  Callistum.  Lacu-  contextui,  et  lltteris  superstitibus,  tum  stvlo  aucto- 

narum  hiatusaliquando  absumperatpriores  tantum  ris  catalogi,  tum  veris  rationibus  Ghronoiogiae.  Vi- 
versus  alicujus  periochae,  cum  nomine  pontiOcis,  B  tiosequoddixerimsuppletasab  imperitodescriptore 

iUnumeris  annorum,  menslum,  ac  dierum,  quos  in  lacunas,  res  ipsa  ostcndit.  Nam  coluronis  triam  le- 

episcopatu  is  transegerat,  ut  in  Aniteto.  meuthero,  ctionum  ante   oculos   positis,  unasquiqae   facile 

ac  Zephyrino,  aliquando  vero  integris  remanenti-  intelliget,  quod  ubicunquc  descriptor  ille  olfendit 

busnomlnepontlflcis,acnumeri8memoratis,necnon  nomen  imperatoris  iteratum  ante  ac  post  lacunam, 

indicatione  imperatoris  eosdem  in  ^innos  incidentis  arbitr^ttus  est  jungi  posse  duas  periochas  diverso- 

deperditaerant  in  membranis  norainaconsulum,  in-  rum  pontiflcum  per  lacunam  mutiiatas,  quasi  ad 

dicantia  exordiumac  flnem  epochae  ejusdem  pontifl-  eamdera  pertinerent ;  et  consules  successoris  attri- 

catus  ;  quod  in  Aniceti  proxirao  decessore  Hygino,  buit  papae  decessori.  Quare  chronologiam  atriasque 

in  Sotere  d(*cessore  Eleutheri,  in  Yictore  Zephyri-  subvertit.  Id  in  Soteris,  et  Bleutheri  periochis  red- 

num  praeeunte  evenisse  observamus.  Oculis  id  sub-  ditur  manifestura.  Post  nomen,  et  epocham  Soteris 

jeci  in  numero  Aniceti  ejusque  notis  chronoiogicis  ita  praeserratam  :  Soterann.  4  m.  3  o...  9  cam  lege- 

pag.  412,  dum  reslituere  conatus  sum  germanam  ret,  Fuit  temporibus.  Antonini  et ,  eosdefflqae 


mi 


HISTORIA  DE  VmS  ROMv  PONT.  —  S.  PIUS. 


4218 


Antoninum  et  Commodum  legeret  indicatos  in  fine  A 
lacunae,  in  qua  occultari  non  adverlebat  una  cum 
fine  perioctiae  Soteris  etiam  nomen,  ac  duos  priores 
versus  periochae  Eleutheri,  qui  Soteri  successlt, 
hujus  consules. . . .  verum,  et  Herennianum  ("hoc  est 
Severum,  et  Herennianum,  male  ab  ipso  redditos 
Verumy  et  Herennianum)  i\xn\ii  priori  parti  praece- 
dentis  periochae  Soteris,  quasi  nuUa  lacuna  inter- 
fuisset,  etannos  iilius9 a  se  recte numeratos,  indica- 
vit  per  paria  consulum,  annis  45  inter  se  dissita, 
quot  Eleuthero  contigerant,  cui  anni  15  illique  con- 
sules  debebantur,  aSevero  et  Hereniano  (Christi  174j 
ad  Matemum  et  Braduam  (Christi  185)  ipsi  maie 
enuntiatos  Patemum  et  Braduam,  Scripsit  igitur, 
dissimulata  lacuna:  Soter  anni$9,mens.  3,  d.  2. 
Puit  temporibus  Antonini  et  Commodi  a  consulatu 
Veri  et  Erenniani  usque  Patemo  et  Bradua;  cum 
scribere  debuisset:  Soterannis9,  mens.  3,  d.  21. 
Fuit  temporibus  M.  Antonini  et  Commodi  a  consu" 
latu  Rustici  et  Aquilini  usque  Claro  et  Cethego.  —  g 
Eleutherus  annis  15,  m.  3,  d.  5.  Puit  temporibiLS  M, 
Antonini  et  (  oromodi  aconsulatu  Severi  etHeren- 
niani  usque  Materno  et  Baradua. 

Idem  observaturin  vitiosa  contractlone  duarum 
epocharum  Victoris  etZephyrini.  Apponuntur  enim 
Yictori,  (cui  annos  9.  mens.  i^  dies  19,  attribuit, 
licetdebeantur  anni  12  et  dies  10)  paria  consulum 
duplo  majori  spatio  temporis  inter  se  dissita,  nempe 
a  consulaiu  Saturnini  et  Galli  (Christi  198)  ad  coss. 
Praesentem  et  Extricatum  (Christi  217):  qui  consu- 
les,  etquae  summa18annorumdebenturZephyrino, 
Victoris  successori,  per  lacunam  in  membranis  la- 
tenti  :cam  essent  in  lacuna  primum  restituendi  con- 
sules,  Victoris  duodennium  in  illa  olim  signantesex 
Commodo  V  et  Glabrione  (Christi  186)  ad  coss.  Lo- 
teranum  et  RufLnum  (Christi  197) :  ut  in  germanae 
lectionis  supplemento  per  sinistram  columnam  re- 
posui. 

At  vetus  ille  descriptor  catalogi,  inosculatis  tem-  ^ 
poribus,  et  consutis  extremis  laciniarum  periochae 
Pii  et  Aniceti,  hic  non  subsistit.  [mplendum  sibi  esse 
Tiderat  spatiuro  adhuc  vacans  in  Pio  per  quatuor 
circiier  versus.  Mutuatus  igitur  est  ex  apocrypho 
libraConstitutionum  Clementis,  vel  aliunde  histo- 
riolam,  quam  subdit,  de  iibro  Hermetis,  et  de  an- 
gelo  eidem  apparente  in  habitu  pastoris,  praece- 
ptoquediei  Paschalis,  tanquam  de  gestis  cum  histo« 
ria  et  officio  pontificali  connexis:  non  observans 
additamentum  istud  a  se  intrudi  contra  stylum  au- 
ctoris  Catalogi  serv.ttum  in  superioribus  periochis, 
Qihil  taie  admittentibus,  et  in  proximis  usque  ad 
Pontianum,  nihil  tale  pariter  exhibentibus.  Praeterea 
videns  nomina  consulum  Gallicani  et  Veteris 
recensita  in  Pii  pontificis  perioche  post  ea  verba, 
Fuit  temporibus  Antonini,  putavit  sibi  licere  eosdem 
consules  adhibere  ad  implendam  lacunam  Hygini, 
in  quapariter  legebantursimiliaverba,Fttit  tempori" 
bus  Antonini :  ratus  fortasse,  perperam  translatos  Q 
fuisse  ex  priori  sede  ad  impiendam  lacunam  secun- 
(lae  pervetustiores  librarios,  siveutrobiquerepetitos 
ab  auciore  Catalogi  cum  Antonino.  Rufini  vero 
consulis  nomen,  quod  ad  initium  Pii  pertinebat  cum 
col lega  Severo,  in  detritione  membranarum  fortasse 
occultato,  postremumesseduxitpraecedentisHygini: 
et  pro  collega  Severo,  qualem  requirit  annus  141 
pontificatum  HyginiclaudenSj  substituitalieriusRu- 
fini  collegam  Prxsentem  qui  indicat  annum  153 ; 
Clarum  autem  et  Severum  consules,  quorum  vestigia 
superesse  duxit  in  fragmentis  dictionum  Clar, . .  et, 
e,.,  (quae  Clarum  et  Cethegum  indlcabant),  et  quos 
videbat  similiter  attributos  temporibus  Antonini, 
pari  facilltate  revocandos  esse  duxit  ad  Pinmdeces- 
sorem,  quasi  negligenlia  librariorum  suo  loco  deje- 
ctos,  et  super  inductos  iacunae  successoris. 

Vix  alia  ratione  opinari  possumus  contl^isse,  ut 
Liberianicatalogi  lextus  inseptem  hiscepontificibus, 


a  fine  Telesphori  ad  initium  Callisti  interceptis,vi- 
tiareturtotimplexistranslationibusnominumconsu* 
larium,  totque  erroneis  juncturis  lacunarum ;  cum  a 
B.  Petro  ad  Telesphorum,  et  a  Callisto  ad  Liberium, 
in  quodefinit,  immunisfermesita  translationibus  et 
a  lacunis. 

Restituendam  itaque  duxi  germanam  lectionem 
hujus  periochae  in  catalogo  Lioeriano,  ita  suppleta 
lacuna  :  PiusannisS,  mens.  3,  diebus  3.  Fuit  tem- 
poribus  Antonini,  a  consulata  Rufini  et  Quadrati, 
usque  Chrphito  et  Prisco. 

Annos  8,  menses  3  et  dies  totidem  pontificatus 
Romani  Pio  esse  tribuendos  post  electionem,  qua 
successor  processit  Hygini,  comprobavi  paulo  ante 
in  Notischronologicisad  hanc  sectionem,  ex  Cata- 
logis  vestustioribus  Iialiae,  collatis  ad  residuos  nu- 
merosbasilicae  S.  Pauli.  Consulatum  RufinietQua-' 
drati  anni  142,  proximum  a  Severoet  Priscino  coss., 

3ui  claudunt  tempus  decessoris  Hygini,  deberi  ejus* 
em  sedisexordio,  testantur  consules  anni  150  Gal- 
licanus  et  Veter,  post  hoc  de  quo  agimusoctennium 
Pii  recte  signati  ad  ingressum  successoris  Aniceti 
omnibusincatalogiset  codicibus,  quosproduxi  tum 
in  notisad  ejusnumerum,  tum  in  Prolegomenis  sub 
finem.  lisdem  testimoniis  evincitur,  postremos  hujus 
Piani  octennii  consules  esse  Orphiium  et  Priscum 
anno  149,  qui  proximeantecedunt  eosdem  Gallica- 
num  et  Veterem,  unde  Aniceti  successio  juxta  om- 
nes  codices  et  catalogos  inchoatur. 

ALTASERR£. 

Linea  5.  —  TJt  sanctum  Pascha  die  Dominico  cele-' 
braretur,  Tempore  Pii  statutum,  ut  Pascha  semper 
die  Dominico  celebraretur.  Hoc  tribuitur  Pio  can. 
Nosse  ,  de  consecr.,  dist.  3.  Tempore  Victoris  papae 
vehemens  orta  est  controversia  de  diePaschatis.  Ec- 
cleslisAsiaediemPaschacelebrantibusquartodecimo 
die  lunae,  exemplo  Judaeorum,  caeteris Kcclesiis  sem- 
per  Pascha  celebrantibus  die  Dominica  etiamsi  non 
incideret  in  eum  diem  :  cujusdissidii  causa  Yictor 
Ecclesias  Asiae  submovita  communione.  (Euseb., 
Hist,  eccL,  lib.  v,  capit.  23,  24.)  Et  a  Victore  de- 
cretum  ut  Pascha  semper  celebraretur  dic  Domini- 
co,  can.  Cekbritatem,  de  consecr,,  dist  3,  de  qno 
Anastas.  in  Victore :  Hic  constUuit  ut  sanctum  Pa" 
scha  die  Dominico  celebraretur. 

BENCINL 

Linea  7. —  Hic  constitutum  de  Ecclesia  feeit. 
Scriptores  aevi^.  quando  pontifex  sedebat.  utuntur 
voce  constituti,  aua  indicabatur  generale  aecretum. 
Vopiscus  in  Prooo :  Miraris  fortasse,  quod  ego  im- 
berbem  tribunum  fecerim  eontra  constitutum  dtvt 
Adriani.  Secundus  umen  catalogus,  et  Liber  Pontill- 
calis  eumdem  exscribens,  sicuti  in  Pio,  ita  in  se- 
quentium  pontificum  gestis  recensendis,  indefinite 
referunt  a  quolibet  pontifice  constitutum  de  Eccle^ 
sia  pubiicaium,  sed  omittnnt  constituti  materiam 
insinuare.  Hinc  ne  in  legendo  cespitetur,  constituti 
materia  ex  probabilioribus  conjecturis  assignanda. 
Pius  itaque  videtur  decretum  edidissede  Paschate, 
cum  antecedenter  dixisset :  «  Sti&  hujus  episcopatu 
Hermes  librum  scripsit,  in  quo  mandatum  continetur^ 
quod  ei  praecepit  angelus ....  ut  sanctum  Pascha  die 
Dominico  celebraretur,  »  Nisi  dicatur,  intelligl  Pii 
decret\^  a  Gratiano  laudatumdist.2,  depomitentia 
ejuSy  cujus  negligentia  de  sanguine  Domini  aliquid 
stillat. 

Linea  14.  —  Multos  venientes  ad  fidem  baptizavit 
in  nomine  Trinitatis.  Nempe  ex  Judaizantium  sectis, 
quorum  varii  erant  haeresiarchae  ex  Hegesippo  di- 
cente,  apudEuseb.  I.  iv,  c  22:  «  £x  his  etiam  ma- 
narunt  Menedriani,et  Marcionitae,  etCarpocratiani, 
et  Valentiniani,  et  Basiiidiani,  et  Saturniliani,  alii- 
que,  qui  seorsum  singuli  proprias  opinionesinduxe- 
rant. »  Horum  plurimi  aut  solo  Qhrisli  nomine  iiH 


Am 


ANASTASII  BIBLIOTHECARIt 


4220 


vocato  baptizabant,  aut  Trinitatis  formulam  per- 
vertebant.  De  horum  susceptione  et  baptismo  loqui 
insinuant  ejusdem  Pontiflcalis  Libri  verba,  aientis, 
Pium  decrevisse  vmientem  cx  Judaeorum  haeresi 
suscipi,  et  baptizari,  De  haeresi  ista  Judaizantium 
perseverante  etiam  saeculo  tertio  loquitur  Cyprianus 
in  epistolica  dissertatione  de  Baptismi  Yaliditate 
collati  sub  sola  Christi  Domini  expressione:  in  qna 
inter  reliqua  scribit  epist.  7H.  «  Non  est  autem 
quod  aliquis  ad  circumveniendam  Chrislianam  veri- 
latem,  Ghristi  nomen  opponat,  ut  dicat:  In  nomine 
Jesu  Christi  ubicunque,  quomodocunqi^e  baptizati, 
gratiam  baptismi  suntconsecuti.  »Dictum  pluribus 
refellit,  et  astruit  necessitatem  proferendi  in  forma 
baptismi  nomen  Trinitatis  et  ad  rem:  «  Insinuat 
Trinitatem,  cujus  sacramento  ^entes  baptizantur. 
Nunquid  hanc  Trinitatem  Marcion  tenet?  nunquid 
eumdem  asserit,  quem  et  nos  Patrem  Creatorem  ? 
Nunquid  eumdem  unum  Filium  Christum  deMaria 
Virgine  natum:  qui  sermo  caro  factus  est.  «Theo- 
doreti  tempore  Marcionitas  nonnisi  per  baptismi 
receptionem  admissos  proprio  exemplo  ostendit  in 
epistola  data  Constantinopolitanis  (ep.  U5):  «  Du- 
dum  adversus  M:ircionis  tabe  corruptos  argumenta 
protuli,  convictosque  Dei  beneflcio  plures  decem 
miilibus  ad  sanctissimum  baptismo  perduxi.  » 

BINII. 

Linea  i,  — Pius,  Ilygino  non  Pium,  sed  Anice- 
tum  in  pontificatu  successisseasseruntOptdtus  Mi* 
levitanus,  lib.  n  contra  Parmen.;  Augustinus,  ep. 
465;  Hieronymus,  de  Scriptoribus ecclesiast.  Verior 
tamen,  et  magis  recepta  sententia  est,  Pium  Ani- 
ceto  pontifici  anteponendum  esse.  Ita  Eusebius  in 
chron.  Epiph.,  haeres.27',  Nicephor.  Callist.Jib.  iii, 
cap.  25;  Hegesippus  apud  Euseb.,  lib.  iv,  c.  21 ; 
Irenaeus,  iib.  iii,  c.  2  et  4;Teriull.,  lib.  iii  contra 
Marcionem  ;  Baron,  anno  Christi  158,  n.  3. 

Linea  eadem. — Frater  Pastons.  IIujus  ponlifi- 
cis  frater  Pastor  cognominatus  est,  vel  quia  fuerit 
de  familia  Junii  Pastoris,  qui  anno  tertio  Aurelii  im- 
peratoris  cum  Papirio  iEliano  consulatum  ^essit; 
vel  quia,  quod  probabiliusest,  angelus  quodie  Pas- 
cha  ceiebrandumsitannuntians  in  habitu  pastorisei 
apparuit.  VideTertull.  lib.  iii,  carm.  contra  Mar- 
cion. in  fin. 

Linea  4.  —  In  quo  mandatum  continetur,  Hoc 
mandatum  nusquam  apud  librum  Pastoris  nunc 
exstantem  reperitur. 

Linea  6.  —  Hic  constituit  hxreticum  venientem 
ex  Judxorum  hseresi  suscipi  et  baptizari,  PerJudaeo- 
rum  haeresim  hoc  loco  intelligit  Cerinthi  sectam,  sic 
diclam,  quod  prae  caeteris  Hebraicis  ritibus  obser- 
vandis  studebat.  VideEpiph.  hseres.  28. 

BLANCHINI 

NOTJS  CHBONOLOGIC£. 

Monueram innotischronologicisad  Hyginum^  esse 
gradatim  procedendum  ad  ordinanda  et  definienda 
tempora  quatuor  pontificum,  ab  Hygino  ad  Soterem 
se  consequentium:  quorum  ordinem  etepochas  in 
exemplo  Cataiogi  Vetustioris  Liberiani  ad  nos  cum 
lacunis  perperam  suppletis  perduxeratdescriptor  se- 
quioris  aetatis.  Easdem  luculentius  ostendere,  ac 
germanaelectionissupplementoimplere  consAus  sum 
paulo  ante  in  numero  Aniceti :  ubi  etiam  monui  or- 
dinem  successionis  dcposcere,  ut  Pius  Aniceto  prae- 
poneretur,  proutaliquotexempIariahujusLibriPon- 
lificalis  praitponunt.  Verum  ne  praecedentes  editiones 
Velserl  et  Fabroiti  immutarem,  satisesse  duxi  ad 
praeservanda  jura  verae  chronologiae  et  historiae,  ap- 
ponere(ut  illi  providenter  praestiterunt)  nomini  Ani- 
ceti  Dumerum  successionis  12  in  numeri  exordio; 
elDumerum  llsuccessloQis  addere  nomini  Pii  hujus 
nameri  initlo,  maie  transposlti  ad  occupandam  se- 


A  dem  12.  Pollicitus  quoque  sum  in  restltutione  le- 
ctionis,  quam  putogermanam,  catalogi  Llberiani,  oer 
supplementa  lacunarum,  in  singnlis  hisce  pontlfici- 
bus  addurtum  iri  a  me  singillatimdocumenta,  com- 
probantia  veritatem  nostrae  restitutionis  ad  enm 
poniificem  pertinentis,dequoagiturin  numero.CQ' 
ravi  Jam  in  Aniceto.  Id  moido  praestandum  in  Pio. 

Ordinem  successionis  servandum  jure  dixlmus, 
qui  Pium  Anicetopraeponit;  cnm  Irenaeus,  et  Hege- 
sippus  synchroni  testes,  et  Romae  versati  per  ilia 
tempora  talem  exhibeant.  Irenaeus  legalione  per- 
functusLu^dunensisEccIesiae  nominead  EleulherDm 
papam,  qui  fuerat  diaconus  Aniceti,  ordinem  suc- 
cessionis  hunc  ipsum  tradit.  lib.  iii.  cap.  3:  «  Tele- 
sphorus  delecius  est.  qui  praeclareet  generose  mar- 
tyrium  subiit.  Tum  Hyginusdeinde Pius,  post  Anic^ 
tus  illo  honore  potiebatur.  Soter  Aniceto  proxime 
succedit.  Jam  duodecimo  loco  ab  apostolis  Eleutbe- 
rius  ministerium  obtinet.  »  Hegesippus,  qui  apad 

Q  Anicetum  se  hospitem  mansisse  In  Urbe  memorat, 
dum  diaconus  Aniceti  esset  Eieutherus,  signatapnd 
Eusebium  lib.  iv,  cap.  21,  eamdem  successionem, 
supra  redditam  ejusdem  verbis  in  notls  Schelestratii 
ad  S.  Hyginum.  Prosper  in  Chronlco,  compluresca- 
talogi  a  Schelestratio  ibidem  recensiti  n.  3,  non  sl- 
nunt  hodie  de  hocordine  dubitare. 

Ordine  stabilito,  ita  procedimus  ad  spatia  tempo- 
rum  propria  utique  pontifici  tribuenda.  Concordia 
codicum  integrorum  in  recensendis  consalibus  pos- 
tremis  ante  Hygini  pontificatum,  nempe  Caesare  H  et 
Balbino,  Christi  237,  initium  Hygini  declarat  sab 
coss.  proximis  138,  Nigro  et  Camerino,  in  texta  Bi- 
bIiothe4*^rii  signatis  Magno  et  Camerino,  ut  sapra 
legimus  pa^.  100,  cui  accomodavi  lectionem  Cata- 
logi  pag.  101  licet  exprimendos  censeam  Nigrvm, 
et  Camerinum,  ut  in  resiitutione  germanae  lectloois 
praesliti  pag.  112secutusunliquoslapides  itaconsi- 
gnantes.  Post  annos  4  solidos  Hygino  assertos  in 

C  ejus  sectione  ab  Anaslasio,  et  caeteris  documentis, 
tam  inPruIegomenis,quam  inNotis,  clauduntillius 
epocham,  et  annos  successoris  aperiunt  Severus,  et 
fWscmtis,  m:)dstratum  ineuntesanno  44,  undevi- 
cennium  soliuum  numeratur  ad  duos  Augustos  con- 
sules  anni  161,  signantes  in  omnibus  codicibus,  et 
catulogis  terminum  illius  pontificis,  qul  prOxime 
praecessit  Soterem,  concordi  suffragio  eorumdem  co- 
dicum  et  cataiogorum  iniiia  sedis  obtinentem  sab 
proximiscoss.  Ilusticoet  Aquilinoanno  462.  VinceB- 
nium  i^itur  integrum  exanno  141  ad  161  certisdo- 
curoentis  enumeratum  dividere  oportet  duos  ioter 
pontifices.  quorum  prior  habeatur  Plus,  Anicetos 
vero  secundus,  ex  ordine  successionis,  idonels  te- 
stibus  jam  firmato.  Quaestio  igitur  unica  superest, 
quota  pars  hujus  vicennii  sitassignanda  Pio.  qaota 
Aniceto.  Descriptor  antiquus  catalogi  Liberianiab 
hac  indagine  se  facile  exemit,  omisso  Anlceto,  ca- 
jus  nomen  lacuna  obliteraverat,  licet  Irenaeas  et 
Heeesippus  iniegram  praeservaret,  cum  caeterisPa- 

D  tribus,  catalogis,  chronologis,  historicis,  tantaa 
pontificem,  et  Christi  martyrem  non  obiitis.  Nobis 
estindago  temporisPii  confirmanda,  licet  InAniceUi 
satis  probata  videri  possit. 

Si  picturae  S.  Pauli  epochas  integras  exhiberent 
sub  imaginibus  Pii  et  Aniceti,  sola  earumdem  in- 
spectio  litem  dirimeret.  Verum  Soterisquidemepo- 
cha  (quae  subsequiturAnicetum)  iniegrasupereslin 
renovatis  a  Nicolaoliladexemplumserlei  Leouiana?, 
cujus  numeri  vetustate  consumpti  inSoterejam  ex- 
ciderunt;  et  perspicue  cernitur  expressa  annis  9, 
mens.  3,  diebus  21,  ut  in  serie  pontiflcum  Romano- 
rum  inter  Prolegomena  edidi.  In  sede  autem  pro- 
xima  ante  Soterem  (quam  referri  jam  diximus  aJ 
Anicetum)  iegitur  in  serie  Leoniana  superstes  na- 
merus  annorum  11 :  mensiumet  dierum  notas  ab 
sumnsitaetas.  ^Era  prxcedens,  quaead  Plam  perti- 
net,inLeonianispicturisabsumptonomeroannoram 

ae  dierum,  praeservat  integrum  fersam  medlaa 


m\ 


IIISTORIA  DB  VITIS  ROM.   PONT.  —  S.  PIUS. 


tm 


cum  indicio  mensium  trium  ita  signato  M.  III.  D 'A 

Exhisattamen  reliquiis  numerorum  satis  evidens 
testimonium  accedit  quatuorcatalogisvetustioribus 
Italiie  :  in  quibus  epochx  annorum  11  addunturmen- 
ses  4  et  dies  3  ;  alteri  autem  epochxproximse,  com- 
plenti  vicennium  per  annos  8vel  9  adduntur  quo- 
que  menses  3,  ad  imaginem  Pii  pertinentes  in 
picturis  xtatis  Leonian» :  et  exprimuntur  etiam 
dies  3,  uti  diximus  in  Prolegomenis.  Cum  vero  sa- 
tis  ostenderim,  numeros  illorum  catalogorum  Ita- 
liae  descriptos  fuisse  ex  picturis  basilicarum  pa- 
triarchalium,  quarum  in  Paulina  paries  super- 
sunt,  catalogi  Italici  gratiam  hanc  rependunt 
suis  fontibus,  hoc  est  picturis  xtatis  Leonianae, 
ul  subsidio  sint  ad  supplendas  earumddm  lacu- 
nas.  Quare  iilorum  auctoritatem  secuti,  possumus 
jure  tribuere  Anicelo,  qui  Soterem  proxime  prae- 
cedit  annos  i\,  menses  4,  dies  3,  et  Pio  qui  Anice- 
tum  antecedit  annos  8  vel  9.  menses  3,  dies3  Dixi 
autem  in  Pio  annos  8  vel  9  quia  duo  ex  catalogis  ^ 
Italiae  octennium  exhibent,duo  reliqui  hancsummam 
augent  unitate.  Nostrarum  jamerit  partium  utrius- 
que  rationes  componere  cum  consulibusassignatis, 
etdupiicishujusierse  Pianae  tum  Sannorum,  tum9, 
momenta  ponderare. 

Inter  Prolegomena,  in  serie  pontificum  Romano- 
rum,  ubicollegi  tesiimoniapotiora  quae  pertinentad 
aeram  duorum  istorum  pontificuiii  stahiliendam, 
pluraobservavi:  primum,  permutatasinvicem  fuisse 
in  quibusdam  catalogis  epochasutriusquepontificis, 
occasionem  prxbente  Optato  Milevitano,  dum  Piuni 
Aniceto  poslponit,  quem  Hegesippus  et  Irenaeus 
testes  synchroni  praeponebant ;  secundo,  caialogum 
vetustissimum  aetatisLiberianaehic  mutiium  etluxa- 
lum  reticere  quidem  Anicetum,  et  Pio  attribuere 
lotum  vicennium  (librariorumausu  iacunascodicis 
imperite  su|)piente),  sed  in  exemplari  Caesareoejus- 
dem  catalogi  i.bi  lacuna  in  numeris  haesit,  oppor-  Q 
laoe  exhiberi  consules  Gallicanum  et  Veterem, 
Aniceti  exordio  attributos.  Hoc  uno  indicio  satis 
instruimuradutramque  aeram  complendam.  Si  enim 
consules  Gallicanus  et  Veter  (seu  Vetus,  ut  alii  ma- 
lant)  anni  150,  slgnant  exurdium  Anlceti,  cui  anoos 
44  solidos  picturae  veteres,  et  codices  perinde  attri- 
baunt  ;  necesse  est  successorem  Soterem  obtinere 
consulesanni  162,  Rusticum  etAqullinum.  t£osdem 
vero  obtinet  in  catalogis  integris,  perinde  ac  in 
caeteris  codicibus  enumeratis  in  Prolegomenis. 
Consequens  igitur  esi  ut  octo  paria  consulum,  quae 
supersunt  ex  Severo  et  Priscino  anno  141  clauden- 
libus  Uygini  pontificatum,  ad  proxime  memoratos 
Gallicanum  et  Veterem  anni  150  aperientes  sedem 
Aniceti,  pertineant  ad  Pium  ;  cui  propterea  pontifi- 
catusannos8,  menses3,  diesque  totidem  assignabo 
ex  catalogis,  olim  descriptis  e  picturis  earumdem 
basilicarum  :  ubi  nunc  vestigia  memorata  istius 
epochae  in  ternario  mensium  M.  Ili,  ciare  spectan- 
lar.  Maluitamen  folio  92  eosdem  consulesanni  141,  D 
Severum  et  Priscinum,  poslremos  Hygini  repetere 
in  Pio,  eique  propterea  ascribcre  cum  catalogis  Ber- 
gomensi  et  Farfensi  annos  9,  menses  3,  dies  3,  quia 
in  exordio  Pii  Severum  consulem  recensent  catalogi 
aeutis  Liberii  et  Felicis  quarli,  necnon  Bibliotheca- 
rius,  licetcollegam  Clarum  perperam  tribuant,  qul 
cum  alio  Severo  e  gente  Claudia  consui  processit 
anno  146,  et  in  pluril)usantiquis  inscriptionibns  me- 
moratur.  Consueta  librariorum  incuria  Severum 
consulem  aniii  141,  collega  Priscino,  permutavitin 
Severum  consulem  anni  146,  coilega  Ebucio  Claro. 
Qaare  consulibus  ita  restitutis,  etiamex  indicio  con- 
sulum  proxime  praecedentium  in  fine  Hygini,  et  ex 
annorura  summa  Pio  et  Aniceto  pontiticibus  con- 
lingenti  usque  ad  initium  Soteris,  pussumus  jam 
facilius  assequi  mensium  quoqueac  dierum  ratio- 
nes,  eorumdem  sedi  respondentes.  Dies  utriusque 
"Viartyrii  ecclesiasticis  in  tabuiis  consignati  hane 


etiam,  ut  spero,  roanifestabunt  et  componet  nl 
fallor,  differentiam  octennii,  ac  novennii  promiscue 
attributi  a  diversis  catalogis  eidem  Pio. 

Martyrium  Pii  consignant  Romanae  Ecclesiae  ta- 
bularia,  suffragantibus  Beda.Usuardo,  Adone,aliis- 
queMartyrologiis  diell  Julii ;  Anicetl  verocoronam 
eadem  testimonia  referunt  ad  diem  17  Aprilis.  Si 
Aniceti  beatus  exitus  contigit  anno  162  (uti  ex  suc- 
cessoris  Soteris  initio  constat,  signato  consulibus 
anni  162  Rustico  et  Aquilino) ;  et  si  epocha  anno- 
rum  11  in  picturis,  etin  catalogis  superstesnume- 
rat  etiam  menses  4acdies3  ejusdem  episcopatus, 

3uot  illi  assignantur  in  cataiogo  Felicis  4  retroce- 
endo  per  annos  11,  mens.  4  et  dies  3  ejusdem  epi-* 
scopatus,  perveniturad  diem  15  Decembrisanni149, 
quxcum  sit  Dominica  (eo  anno  sibi  vindicante  lit- 
teram  Dominicalem  F),  apta  invenltur  ejusdem  oii- 
dinationi  ad  episcopatum,  sive  adhiberelur  vicarius 
Pio,  vitam  adhuc  producenti  ad  mensemJulium  sub- 
sequentis  anni  loO,  sive  destinareturepiscopus  Ec. 
clesiae  alicui  recenter  fundatae ;  nam  et  hanc  vicarii 
muneris  ad  tempus  conferendi  causam  exemplo 
apostoloram  adhibitam  placuisse  prioribus  illis  Ro« 
manis  pontificibus  fateri  oportet.  Cum  scilicet  epi« 
scopos  per  diversa  loca  ordinare,  et  hinc  dimittere 
ipsis  necesse  foret,  prout  fundatio  novorum  episco- 
patuum  requirebat,  non  esta  rationealienum  crede- 
re  ipsos  voluisse,  etiam  nulia  persecutione  Eccle- 
siam  turbante,  exercere presby teros  ordinandos,  aut 
recens  ordinatos  episcopos  tantisper  detinere  et  oc- 
cupareadmlnistratione  vicaria  episcopatus  Urbani, 
quasi  formandos  experimento,  antequam  eosdem  di- 
mitlerentadsedes  ipsis  destinatas.  Hocautem  tyro- 
cinii  tempore,  utitadicam,si  contingeret  Romanum 
pontificem  vita  excedere,  et  cleri  Urbani  suffragiis 
eumdem  qui  vicarius  fuerat  eligi  successorem,  ut- 
pote  in  ministerio  pontificali  probatum  in  primis 
idoneum,  is  ad  universalis  Ecclesiae  regimen  voca- 
tus,  poterat  ad  Ecclesiam  sibi  decretam,et  nondum 
aditam,  alterum  subrogare,  cum  ad  hanc  Romanam 
promotus,  in^ua  estomnium  sollicitudo  conjuncta, 
non  penitus  eam  derelinqueret,  cui  regendae  fuerat 
destinatus.  Verum  haec  obiter. 

Ordinatio  igiturAnicetiadepiscopatumdie  Domi- 
nica  15  Deceinbris  anno  149commensum  habet  ex- 
actum  cum  summa  annorum  10,  meus.  4.  et  dierum 
3  ilii  attributa  incatalogo  Felicis  quarti  (nam  in  Li* 
berianodesideratur,  lacunaobtinenieinitium  perio- 
chae  Aniceii,  etamanuensi  confundente  elconstante 
in  unum  Pii  pontificaium  utriusque  communisvi- 
cennii  partes) :  et  resultat  etiam  ex  picturis  basili- 
caeS.  Paull,  suppletis  per  catalogos,  inde  excerptos, 
Farfensem  et  Cavensem,  et  coilatis  cum  die  marty- 
rii  17  Aprilis.  sij^nata  in  Tabulis  Romanae  Ecciesiae 
et  in  Martyroiogiis  indicatis. 

Par  erit  ratio  commensus  annorum  8,  mensium  3, 
acdierum  totidem,  Pio  assignatorum  per  catalogos 
Farfensem  et  Bergomensem,  respondentes  residuis 
numeris  basilicae  sancti  Pauli,  unde  antiquitus  ex- 
ceptos  fuisse  collegimus.  Nam  ex  die  11,  Julii  anni 
130  ejus  natali  sacra,  si  recedamus  in  anteriora  per 
annos  novem  soiidos,  menses  tres,  etdies  tres,  ca- 
det  numerationis  terminus,  inclusis  extremis,  in 
diem  9  Aprilis  anni  141,  Severoet  Priscino  consu* 
libus,  qui  posiremi  assignantur  Hygino  decessori. 
Pascha  illius  anni  141  incidit  indiem  sec^uenlem  19 
Aprilis :  quae  iilius  ordinatione  episcopali  insignila 
fuerit,  licet  videatur  reterri  ex  numero  unitate 
abundanti  ad  vigilias  diei  praecedentis. 

At  Hyginus,  inquies,  vitam  produxit  ad  diem  14 
Januarii  anni  sequentis142,  utpaulo  ante  slatuimus 
in  notischronologicis  ad  ejusepocham  :  oum  ei  Iri- 
buaturPaschaletempus,  et  consulalussupremus  Se- 
verietPriscini,  anno  141.  Hoc  ipsum  assero  in  cau- 
sa  fuisse,  ul  iidem  consules,  idemque  Paschale  leoH 
pus  ulrique  assignelnr :  Hygino  quidem  Pasclia  ao* 


4223 


ANASTASII   BIBLIOTHEGARU 


4224 


lebranti  sui  pontiflcatuspostremum  sub  iisdemcon- 
sulibus  :  Pioautemducentiepocharo  suae  ordinatio- 
nisepiscopalis  ex  Paschali  die  in  eodem  consulatu. 
Quarecunciiiantur  invicem  universa  illa  documenta 
genuina  ex  archivis  Romanae  Ecclesiae,  praeservata 
tum  in  catalogis  et  codicibus  integris,  tum  in  reli- 
quiis  superstitibus  picturarum,  tum  in  ephemeridi- 
bus  Martyrologii,  ac  in  diptychis  suarum  Ecclesia  • 
rum,  si  tempora  Pii  et  Aniceti  ita  distinguantur  per 
annos,  menses  ac  dies,  uti  recensendum  insinuant 
utrique  codices,  tam  qui  octennium,  quam  quino- 
vennium  solidum  assignant  epochae  Pii. 

Pius  anno  Christi  444,  Severoet  Priscino  consu- 
iibus.  ordinatur  episcopus  vicarius  Hygini,  die  40 
Aprilis  Dominica  Paschae. 

Anno  sequenti  442,  Rufino  et  Quadrato  consuli- 
bus,  martyrio  coronatur  Hyginus  die  44  Januarii. 
intra  mensem  tertiumabejusdem  obitu  eiieitur  Ro- 
manus  pontifex  Pius,  et  in  Romana  sedecollocatur, 
die  Dominica  9  Aprilis  ejusdem  anni  442. 

Anno  449  Pius  ordinat  episcopum  adjutorem,  sea 
vicarium  Anicetum  die  Dominica  45  Decembris,  Or- 
phito  et  Prisco  consuiibus. 

Anno  450  Pius  martyrio  coronatur  die  44  Julii. 
Vetere  et  Gallicano  consuiibus. 

Ab  ordinatione  episcopali  ad  diem  martyrii 
S.  Pius  numerat  annos  9,  menses  3  ac  dies  3, 
quotilli  assignantur  in  catalogis  Bergomensi  et  Far- 
fensi. 

A  successione  autem,  qua  consequitur  decesso- 
rem  Hyginum,  obiinet  annos  8,  menses  3,  d.  3 
in  Cavensi  et  in  Lucensi  cataloeo,  et  in  Belgico  Pa- 
pebrochli  assignatos  ad  complementum  vicennii, 
dividendi  inter  Pium  et  Anicetum  ;  cumiidemcata- 
logi  alt^ri  ex  his  attribuant  44  annos,  menses 
4  et  dies  3;  alteri  annos  8,  menses  3  et  dies  to- 
tidem. 

Anicetusordinaturepiscopusadjulor,  seuvicarius 
Pii  dic  Dominica  45  Decembris,  Orphito  et  Prisco 
coss.,  Christi  anno  449. 

Anno  450,  Vetere  et  Gallicano  consulibus,  qui 
primi  eidem  assignantur  in  cataiogo  vetusiiori  (ubi 
postremi  quoque  recensentur  inverbis  usque  duobus 
Augustis),  biduo  postobitum  Pii  electus  a  clero  Ro- 
mano,  pontificatumassumit,  die  Domin>ca  43  Julii. 
Vide  notas  chronologicas  ad  Hyginum  et  ad  Anice- 
tum. 

Anno  464  roartyrium  consummat  die  47  Aprilis. 
Quareconsulesanni  461  duoAugusti  fratres  Marcus 
Aurelius  ei  L.  Verus  ipsi  assignantur  tanquam 
postremi,  claudentes  spatium  annorum  41  Aniceto 
attributum  cum  mensibus  3  ac  diebus  totidem,  ut 
in  notis  chronologicis  ad  ejusnumerum  pauloante 
statuebatur. 

EJOSDEM  NOTiS  HISTORICiB 

Linea  4.  —  Frater  Pastoris.  Linea  3.  -—  Sub  hujus 
episcopatu  Hermes  librum  scripsit,  in  quo  mandatum 
continetur,  quod  ei  praecepit  angelus  Domini  cum  ve- 
niret  ad  eum  in  hiabitu  pastoris,  et  praecepit  ei  ut 
sanctum  Pascha  die  Dominico  celebraretur,  Cardina- 
lis  Baronius  ad  annum  459,  n.  42,  merito  observat 
librum  apud  antiquos  celebrem,  qui  Hermae,  sive 
Hermetis  Pastor  inscribitur  et  producitur  ab  Irenaeo, 
Origene,ClementeAlexandrino,Tertuniano,aliisque 
Patribus,versusdeindeaRufino,etnostraaetateGra^ce 
ac  Latine  editusaCotelerio,  censendum  esse  plane 
diversum  ab  hoc  Hermae  commentario,  qui  sedente 
Pio  scriptusfuit :  cum  in  priori  illo  nuspiam  appa- 
reat  praeceptum  angeli  decelebrando  Paschate  die 
Dominico  :  etcaeteroqui  communis  sententia  sit  ab 
eodem  Baroniovalidissimis  rationibus  comprobata, 
quae  refert  ad  apostolos  primam  constitutionem  Pas- 
cbatis  die  Dommica  ceiebraadi :  licet  Asianis  non- 


A  nullis  diversam  consuetudinem  obtendentibus  (de 
qua  supra  satis  egimus  in  notis  historicis  ad  Tele- 
sphorum)  occurrendum  fuerit  circa  finem  secundi 
saeculi  decreto  Victoris  primam  illam  constiiationem 
firmalis,  ut  in  ejusdem  numero  dicetur.  Auctorem 
primi  illius  libri  putat  Hermam,  sive  Hermetem,  ab 
apostoio  Paulo  memoratum  in  Epistola  ad  Romanos 
cap.  XVI,  vers.  44  ;  cum  ad  Clem<^ntis  pontificatuir. 
rererri  videatur.  Alium  vero  Hermetem  luisse,  Pio 
papa  Ecclesiam  regente,  qui  scripserit  mandatum 
angeli,  pastoris  specie  apparentis,  de  celebrando 
Paschatis  festo  Dominica  die  Bibliothecarius  ex  Ca- 
talogo  secundo  desumpsit:  catalogus  secundus  ab 
antiquiori  catalogo  aetate  Liberii :  catalogi  verr^  hu- 
jus  descriptor  potius  quam  scriptor  priraus  videtur 
adjecisse  hanc  narrationem,  acceptam  vel  ex  libro 
apocrypho  conslitutionum  Clementis,  vel  ex  Actis 
infra  indicandis,  ad  implendam  lacunam,  utpaulo 
ante  prodiileram  in  notis  chronologicis,  tum  adnu- 

B  merum  Anastasii,  tum  ad  catalogum.  Coteierias 
expungendam  illam  judicat  tanquam  commenium, 
eteximendam,  licet  a  carminibus  poetae  laientis  saii 
nomine  TertuUiani,  tum  a  Beda,  Adone,  aliisqoe 
memoretur.  Litem  non  movebo  de  veritate  libri  ha* 
jus  Hermetis  secundi,  ad  aetatem  Pii  pertlnentis,  aut 
de  visione  et  mandato  angeli  :  quam  litem  judico 
minime  necessariam  ad  historiam  poniificiam,  aot 
decreti  Paschalis.  Vicioris  aetate  minime  dubii.Saiis 
estadnotasse  BiDliothecarium,  in  produceuda  bac 
narrationesecutumfuisseauctoritaiemdupiiciscata- 
logi  vetustioris,  tum  integri  sub  Felice  quarto,  tan 
interpolatiinlacunisLiberianis,eifortasseauctorem 
Vitae  et  Actorum  S.  Prudentianae  virglnis,  de  qoo 
paulo  infra  dicendum  erit.  Hdem  catalogi  vocant 
Hermetem  illum  Frutrem  Pii,  ad  quem  Baronius  re- 
feri  (anno  459,  n.  8)  libellum  degestis  sanctae  Pra- 
xadis  virginis  ipsiusque  fratrum,  ut  putat,  Navaii 
acTimothei:  quos  aliiexcludunt  a  gentilitia  slirpe 

n  tum  Pii,  tum  Praxedis.  Post  hujusmodi  viroraa 
sententias  quid  observaverim  ex  antlquis  moni- 
mentis  istius  aetatis,  non  erit  absonum  hic  memo- 
rare  :  ut  hisquoaue  inspectis,  lectoris  anlmus  in* 
structior  sitad  eligendameam  quae  probabilior illi 
visa  fuerit  sententiam. 

Hac  igitur  aetate  comperio,  Hermw  et  Hermelis 
coghomen  satis  frequensassumptum  tuma  RomaDis 
civibus,  tum  ab  eorumdem  iibertls.  Ut  enim  ooit- 
tamduos  aPauloapostolo  nominatoseodem  versicolo 
44,  cap.  XVI  Cpistolae  ad  Romanos  Herrnan,  et  Her- 
men,  et  Hermetem  praefectum  sive  Urbi,  sivelegiooi, 
aut  copiis  militaribus.  Balbinae  patrem,  de  quo  sih 
pra  pag.  82,  in  notis  nist.  ad  6.  Alexandrum,  qoa- 
tuorhic  memorabo  ex  inscriptionibus  Istius  aetatis 
de  qua  agimus,  pertinenies  ad  gentem  Corneliam: 
ad  quam  Pudentem  quoc^ue  referri,  hospitem  apo- 
stolorum  in  vico  Patricio,  ejusque  vel  filias,  vel 
neptes  Praxedem  et  Pudentianam  (quarum  domi  ec- 
clesiam  Pius  consecravit  hoc  in  numero  memoratam) 

D  probabile  admodum  essedixi,  quod  hlc  confirmaa- 
dum  promisi.  Tresitaque  L.  Cornelios  Luclilibertos 
exhibet  marmor  Capitolinum  inter  vicomagistros 
Urbis  incisum,  L.  Ceionio  Commodo  Sex.  Vetuleoo 
Civica  Pompeiano  cos.,  quorum  postremns  cogoo- 
mento  Hermes  magisterium  exercuit  in  vicoCeoso- 
ris  regione  44,  apud  Gruterum  fol.  i251,  et  pertinet 
ad  annumChristi  446.  LuciumCorneliumHermeteffl, 
et  C.  Cornelium  Hermetem  nominat  alia  marmorea 
inscriptio,  tresanteannos  egesta  ante  portam  Cape- 
nam  prope  arcum  Claudii :  quam  eo  lubentius  hic 
proferam,  quo  evidentius  testimonium  continetaeta- 
tis,dequa  nunc  agimus,  pontificatus  Pll  per  consu- 
latum  anni  444  Ser.  Salvidieni  Orfitl  cai  collegaa 
tribuit  M.  Peducaeum  Priscinnm,  indlc^tum  etiani 
In  pluribus  figlinis  a  Fabretto  ediils;  llcet  Inscriptio 
apud  Gruterum  pag.  482,  n.  4,  coliesam  illi  Pri- 
scino  trlbuat  T.  Hoenium  Severum,  fortasse  sof- 
fectum.  Inscriptio  taiis  est : 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PIUS. 


4226 


LENTVLO.  ETCORVINO 
MESSALA.  COS. 
QVI  IIOC  MONIMENTVM  AEDIFICAVERVNT  CUM  VSTRINA 

L.  MAELIVS.   PAPIA.  ET.  MAELLA.  HILARA.  ET.  PROClVS.  SVRVS.  ET.  M.  CAESENNIVS.  ET.  FVRIVS 
EVCCONIVS.  HOC.  MONIMENTVM.  LIRERTIS.  LIRERTABVS.  VT.  DE.  NOMINE.  NON.  EXEAT 
ITA.  QVI.  TESTAMENTO  SCRIPTI  FVERINT 

SER.  SALVIDIKNO.  ORFITO.   M.  PEDVCACEO.  PRISCINO.  COS. 

IS  LIBERTI  LIRERTORVM.  AD.   QVOS  EA.  RES.  PERTINERAT.  HOC  MONIMENTVM.  NEGLEGENTIAE 
CVRATVM.  POST.  MVLTIS.  ANNIS-  RESTITERVNT  LOLLIA.  APRILIS.  EMIT.  DE.  L.  C/)RNELIO 
L.  MAELIVS.  SUCCESSUS.  LlCTOR.  DECV  HERMETE.  PORTIONE.  EJUS 

L.  MAELIVS.  VITALIS  *  RIALIS  P.  CORNELIVS.  HERMES.  ADL. 

L.FVRIVS    JANVARIVS.  M.  LOLLIVS.  EST  MAELIA  SYNTYCHE 

L.  OFILLIVS.    AGATHO.  ADL.         CHVS.  EMIT.  DE  ROCIA  FORTVNATA 

TI.  CLAVDIVS.  POLLIO.  ADL.        L,  MAELIO  SVC  ACILIA  SATVRNINA 

CESSO.  PORTIONE  EiVS  MANLIA    RESTITVTA 
L.  FLAVIO.  SILVANO.  POLLIOHE,  VERRVCOSO  COS.   ARIA.  EMPTA.  DE.  L.  OCTAVIO 
SPENDONTE.  QVAE  EST.  CONTRA  EVM  MONIMENTVM.  QVAE  APPELLATVR.   VETVRIANA.  ET 
CAECILIANA.  LONGA.  P.  XXXII.  IN  AGRO.    P.  XXIII.  S.  L.  MAELIVS.  SVCCESSVS  QVI  CVM  ALIA 
SYNTYCIIEN.  MATRE  SVA.  SEMISSE.  PORTIONEM.  HABEBAT.  HVIV8.  ARIAE.    PERAEQVAVIT 
CVM  SOCIIS  SVIS  VTOMMUVS  COMMVNIS  SET.  HIS.  QVI.  S.  S.  S.  LIBERTIS.  LIRERTABVSQ 
POSTERISQEORVM.  ITA  QUl  TESTAMENTO  SCRIPTI  FVERINT. 


us  Cornelius  Hermes  porlionem  hujus  moni-  A 
sd  se  pertinentem  vendidit  Lolliae  Aprili.  Et 
18  ('.ornelius  Hermes  recensetur  inter  allectos 
pes  jurium  ejusdem  monimenti  *,  quod  proxi- 
uisse  intelli^imus  Cornciiorum  sepuicris,  via 
inier  primum  ac  secundum  ab  Urbe  lapidem 
'atis  a  Cicerone,  ut  supra  dixeram  ex  in- 
xrese  Caecilianae  huic  monimento  acqui- 
Nam  et  C^ciliorum  sepulcra,  et  fundos 
arese  nomen)  circa  secundum  ab   Urbe  la- 

via  Appia  fuisse  testatur  sepulcruro  Cacci- 
eteHae  Q.  Csecilii  Creiici  filiae  hodie  super- 
it  coemeterium  S.  Caeciliae  ac  suorum,  pars 
ai  Callisti  etiam  dicitur  ad  S.  Sebastianum, 
H>njectura  non  rejicienda  esse  videtur,  qux  in 
iorum  fundis  prima  Christianorum  coemeteria 
indicat :  ut  ii  qui  viventibus  aposlolis  hospi- 
1  Urbe  aperuerantadvicum  Palritium,et  pro- 
nm  Comeliorum,  in  domo  Pudentis,  seu  titulo 
entianae,  et  Pastoris,  ubi  veius  inscriplio  as- 
ur  Conteliw  Pudentianetis  supra  edita  foL  11,  B 
mortuisconditorium,  ac  coemeterium  parave- 
Q  fundis  domesticis.  Quare  et  cxmeterium 
llae  via  Salaria  non  est  ab  hoc  censu  eximen- 

cum  Prisciila  mater  Pudentis  fuerit  Vide 
inm  ad  ann.  44,  num.  61  et  ad  59,  num.  18, 
I.  8,  et  Aringhium  Romae  subterr.  tom.  H, 
.  cap.  !^,  et  Acti  ibidt^m  producta)  ejus  qui 
ntonino  vixit ;  et  via  Salaria  in  <^uo  ccemete- 
ndiderit  Pudentiana  Praxedem  sororem  apud 
I  Pudentem  multo  antequam  alia  Pri^cilla  ter- 
risli  saeculo,  rogatu  beati  Marcelli  papae,  aliud 
erium  Priscillae  puriterdicium  eadem  via  Sa- 
Cbristianis  aperiret.  Quin  etiam  Vaticanas 
6,  ac  coemeterium,  ubi  S.  Petrus,  et  proximi 
pootifices  primum  reconditi  fundamenta  hujus 
X  jecerunt,  a  Corneliorum  fundis  non  distare 
dum  est,  non  modo  quia  Cornelix  portae,  ac 
jacent(ut  in  notis  ad  descriptionem  topogra-  q 
Q  c^meteriorum  SS.  martyrum  prope  Urbem 
'rolegomena  observabam),  sed  eiiam  quia  me- 
t  antiquarii,  pra'ter  sepulcra  Corneliorum  via 
inter  primum  ac  secundum  lapidem  a  Tullio 
'ata,  spectatum  quoque  fuisse  non  longe  a 
a  Vaticana  alierum  sepulcrum  Corneliae  (len- 
er  molem  Adriani  et  basilicam  :  quod  su- 
t  ad  S.  Mariae  Transpontinae  antequam  ab 
10  papa  Vi  dirueretur  (ut  plures  antiquarii 
^ardinum  memorant  lib  vii,  cap.  13,  pag.  491 
iditronis)  excitatum  in  morem  pyramidis  tan- 
^ificentia,  ut  ab  aliquibus  vulgo  haberetur 
pulcro  Africani  :  de  (|uotamen  constat  ex  M. 
conditumcum  fuisse  in  priori  illo  Comeliorum 
pia,  ubiet  Ennium  poetam  recipi  jusserat  ho- 
^usa.  Quare  tum  via  Appia  ad  S.  Sebastianum, 

Patrol.  CXXVIL 


tum  via  Triumphali  etCornclia  apud  S.  Petrum  pa- 
tuisse  primis  pontificibus  Romanis  ac  fidelibus,  et 
martyribus  coemeteria  infundisCome/ta^gentisexca- 
vata  ita  mihi  persuasum  est,  ut  hoc  etiam  nomine 
putcm  tribui  U.  Cornelio  papae  (infra  num.  22)  quod 
reportari  curaveritcorpusapostolorum  principis  ad 
coemeterium  Vaticanum  ex  catacumbis  coemeterii 
Callisti,  ubi  aliquando  jacuerat.  Si  enim,  utriusque 
fundi  proprietas  vel  ad  eumdem  Cornelium  papam, 
velad  agnaiosgentissuaepertineret,  poterat  istutius 
ossalegerebeatissimidecessoris,  io  inferre,  seuresti- 
tuere  conditoriocui  maluisset.  Cum  inviolabilis  ho- 
spiiii  jura  considero,tam  sancte  adivino  praeceptore 
suisapostoliscommendata.dum  juberet,  ut  semelre- 
cepti  transire  nollent  de  domo  in  domum^ sed  in  ea- 
demdomomanerentfI<i/c,x}aS.  Ambrosioita  diligen- 
terexpencalib.vi  incap.  ixetx  Luc»*,  quae  nobisBc- 
clesia  quotannis  legenda  tradit  intra  hebdomadam 
Pentecostes ;  et  expendo  officiorum  genus  omne a  pri- 
misfidelibuserga  apostolosexercitum^  facultateseo- 
rum  pedibusoblatas,Cornelium  centurionem  iisdem 
pedibus  advoIutum,et  rogantem  cum  omnibusdo- 
inesticis  suis,  u  t  apud  se  Petrus  maneret  d  um  Caesareae 
versaretur;  acPudentis  domum,etvicumPatricium, 
etCorneliorumRomaesimiliterhabitumapostoIorum, 
hospitium,etseminarium,utitadicaro,priorumpon- 
tificum,sicutiOleioiBmilianifiliodevicoPatricioCor- 
neliaegentisagnationem  nondeesse  indicavi  pag.  36, 
cuiClementisdomum,etoriginem  satis  proximam  ibi 
indicabam  ;  cum  haec  inquam  universaconsidero,  et 
comparocum  Justiniho.spitio  propeThermasNovati, 
boc  est  Pudentis,  et  Comelioiuim,  et  cum  monimentis 
eorumdem  Comeliorum  prope  antiquiora  fidelium 
coemeteria;  temperarevix  possum,  quin  concludam, 
primitias  gentium  in  Comelio  Centurione  dedicatas, 
et  addictas  vicario  Christi  Petro  excipiendo  tum 
Cxsare,  tum  Romae,  tam  sancta  bospitii  jura  cum 
ipso.  et  successoribus  contraxisse,  utne  mortui  qui- 
dem  hospitis  hanctesseraro  hospitalem  oblitifuerint: 
pra*sertimcum  Petrus  sponderet  fidelibus  in  secunda 
iipistola,  paulo  ante  martyrium  suum  in  Urbedata,se 
operam  daturum  ut  frequenter  haberet  etiam  post 
obitum  suum  eos,  quos  adeo  impense  in  Christodi- 
lexerat  tabernaculo  corporis  nondum  deposito.  Prae- 
ter  hxc  judicia  constantis  officii  et  hospitalisa  Cci*-- 
r2e/ta7gentisvirisexercitsetuminPalaestina,tuminUr- 
beerga principem apostolorum etprimos  fideles,  non- 

nihiladjuvantconjecturametiamcognominaHermetis, 
etHermae,  perindefreqi:entiaprimo,acsecundo  saecu- 
lo  in  Corneliorum  gente,acin  Romanis  fidelibus,  prae- 
seriimin  cognatione  conjunctis  cum  pontiflcibus  in 
Urbe  natis.  Indicant  enim  eacognomenta  non  semel 
communicata  consanguineis.  vel  clientibus,  aut  ho- 
spitibus,  aut  libertis,  quamdam  necessitudiniscoa- 
junctionem,  ut  pridem  adnotaca^Vi  v^^sl ^\cs:\^wa> 


4227 


ANASTASll  BIBLIOTUliCAKll 


\m 


tura  hislorici.  Videndusea  de  re  card.  Baronius  ad  A 
annum  35,  num.  10,  ei  seqq.,  imo  S.  Hieronymus, 
ita  staluens  de  cognomine  Pauii  ab  Apostolo pentium 
assumpto,  posteaquam  Evangeiium  annuntiaverat 
proconsuli  Sergio  Paulo^qucm:idmodura  etiam  no- 
minageniilitia  benevoleniiiBC^usavidemuscomniu-' 
nicatii  ab  ipsis  imperatoribus  eadem  fcme  yetate  : 
nam  Titus  Josephum  Jud«orum  historicum,  quem 
bello  copperat  Hierosoiymitano,  Flaviinomine  deco- 
ravit,  ut  ipse  narrat  in  libro  de  vita  sua  Hermelis 
igitur  nomen  si  per  cataiogos  tribuitur  eidem  fratri 
Pii  papa,  quem  Pastorem  quoqueappeliatum  feruiU, 
et  Presbyterum  tituli  Pudentis  et  Pudentianae  a  Pio 
dedicati  inThermisNovativicoPatricio,  totindiciis 
referlo  gentis  Corneliae,  potuit  indicationem  osten- 
dere  hospitalis  benevolentiie,  et  officii  ejusdem  gen- 
tis  erga  pontificem  dedicantem,  ejusque  agnatos  et 
affines.  Verumde  hissatis;  cum  haec  quieBibliothe- 
carius  enuntiat  de  Hermetis  libro,  et  de  agnaiionis 
nexucum  Pio,  in  Liberianocalalogo  minimescripta  3 
videanturab  auctore,  sed  iacunje  superinducta  ab 
aetatis  sequioris  amanuensi,  el  probabili  admodum 
conjeclura  petita  fuerint,  vei  ab  apocrypho  libro 
Constitutiouumapostolicarum  Clementi  asserto,  vel 
a  documenlis  non  indicatis  in  Calalogo  Liberiano, 
aut  in  ITellciano  aut  in  Libro  Pontificali. 

Liwa  10  et  43.  —  Hic  ex  rouatu  hcatct  Praxfdis 
dedicavit  ecclesiam  Thermas  Novati  in  vico  Patricio, 
in  honorem  sororis  suie  sanctx  Potentianw^  etc.    Imo 
et  fontem  baptismi,  etc.  Complura  documenia  dedi- 
cationis  istiustitulinnte  reliquos  hoc  hoiioredonati 
legimus  apud  Baronium  et  Panvinium.  ilic  in  opu- 
sculo  de  septem  Urbisecclesiis,  ille  in  Annalibusad 
annum  159  el  162,  recensuerunt  tum  ex  codicibus, 
turo  ex  monimentis  in  titulo  ipsoconspicuis,  inscri- 
ptionum,  musivorum,  el  picturarum  complura  testi- 
monia.Ex  codicibuscardinalis  Baroniusselegitepi- 
stolas  ultro  citroque  datas,  tum  a  pontifice  IMo  ad 
Justinum  Viennensem,  tum  a  Pastore  presbytero  ad  (j 
Timotheum  collegam,  hujusque  responsa.  Verum  in 
litteris  ad  Justuro  Viennensem,  licetabarchivo  Ec- 
clesiae  Viennensis dicantur  subministrataj,  et  a  Binlo 
editae  fuerint  cum  conriliis,  et  a  card .  Bona  indicatu3 
Rerumliturgicarum  lib.  i,  cap.  3,  hodie  produci  dif- 
fli  ulter  possunt  tanquam  germanie  *,  cum  in  iliis  Pius 
inducatur  memorans  inter  Romanaj  Ecclesix»  pre- 
sliyleros  l^leutlierium,  qui  sub Anicelo  Pii  successore 
diaconi  officio  fungebatur,  tesie  Hegesippo,  ejusdem 
Aniceti  hospite  in  urbe  Uoma.  Ab  hac  nota  dissen- 
sionis  ab  historia  Hegesippi  habentur  immunesepi- 
stolae  Pastoris  ad  Timotheum,  et  Timothei  ad  l^isto- 
rem,  relatsc  a  card.  Baronio  ad  annum  159,  qux 
continentur  in   Actis  seu    in   Vita   SS.   virginum 
Praxedis  et  Pudentianae,  vetustis  in  exempiaribus 
membranaceis  custodita  non  uno  ab  archivo.  Quin 
etiam  incodicehujusmodi  asservato  in  basilicaLibe- 
riana,  prajfatio,  ab  Auctore  Vitae  praemissa,  indicat 
collectamfuisseagenuinisdocumentis.  Asseritenim,  y. 
se  dubitantem   num  Vitas  pra>diciarum  virginuui  ^ 
scribendassusciperet,  quasavenerabili  viro  Pastore 
presbytero  acceperat  editas.  et  >iderat  circumferri, 
confirmatum  fuisse  in  consilio  scribendi,  propterea 
quod  deprehendisset,  lucubrationem  Vitarum  ejus- 
modi,  quaePastorisnominevuigatafuerat,  contextam 
fuisse  posteriori  xtate  :  ut  osiendebatexordium,  de* 
sumptum  ex  prologo  Passionis  sancii  Chrysogoni. 
Quare  cum  auctor  iste  acruratura  se  ostenderit  in 
collatione,   et  comparatione  documentorum,  unde 
suam  colligebat  historiam,  non  temere  rejiciendus 
est  inter  suulestae  fidei  scriptores,  autaliei.ie  impo- 
sturae  asseclas  ;  nisi  certa  contra  rerum  gestarum 
fidem  demonstretur  assertio.  Quam  is  vero  sibi  con- 
stans,  et  veracibus  documentis  consona  habita  sint 
Actailla,  seu  Vitie  tum  a  priscis  scriptoribus,  tum 
a  recentibus,  colligi  potest  ex  iis  qux  Florenlinius 
exhibuitadvetus  MartyrologiumKal.  AugustiExer- 
cii.  U  obseryaos  eadem Acta secutos  Adonem^  Notke- 


rum,  Petrum  de  Nalalibus,  et  in  compendium  vede- 
gisse  *  quorum  et  ipse  producit  npmerum  integrum 
pagin.  703,  quam  nec  apud  Surium  prostare,  nec 
alibia  se  visam  memorat.  l^giturautem  jn  nosiro 
etiam  codice  Lil)eriano  iisdem  sentenliis  cxpressa, 
sed  verbis  paulo  diversis,  ut  piane  constet,  Floren- 
linii  exemplar  reddere  Acta,  quae  nomine  Fastoris 
edita  circumferebanlur,  nostrum  vero  Liberianum 
exprimere  acta  abanonymo  illo  conscripta,  qui  Pa- 
storiascriptamlucubrationem  coniulerai  cum  texta 
passionissanctiChrysogoni,  undeprooemiumdesum- 
ptum  fuissecompererat.  Daboigiturnumerumillum 
ex  nostro  exemplari  Liberiano  ita  interpunclum : 

GloriosaB  itaque  virgines  Praxedes  et  PudentioM 
post  patris  ohitum  in  domo  pro}ii'ia  co^nmancnki. 
piisque  operihus  studiose,  ac  sollicite  itisistentes^  «t- 
perunt  omne  patrimonium  suum  vendere  ct  Ckristi 
pauperibus  erogare,  Et  communicato  cum  viro  Dei 
Pwitore  consilio,  hoc  Christi  virgines  statuerunt,  ut 
fontrm  in  titulo  supradicto  ccnstruerunt,  in  quo  ad- 
vcniente  solemnitate  Paschali,  quotquot  in  commm 
familia  geatilcs  esaent  pcr  miiiistros  Cathulxcat  fidn 
fierent  Christiani.  Quod  cum  sancto  Pio  primx  «e?itt 
quscopo  retulissent.  magno  gavi^us  est  gawlio,  a(ko 
vt  non  solu7n  hoc  perl  hortaretur,  verum  etiam  eum- 
dem  fontem  suis  ipse  manihus  d/^signaret.  Quo  J)w 
auxiliante  perfecto,  convocaverunt  sanctx  virginei 
Proxedes  et  Pndentiana  suam  familiam  wiixerpm 
tam  de  Urhc  quam  de  suburhanis  possessionibus,  qvx 
sihi  a  parentibus  relictas  fuerant  ctc.  et  in  die  sanet» 
Piischa!  haptizati  sunt  promiscui  sexus  numero  no- 
noginia  stx  in  titulo  supradicto, 

ilis  autem  tali  ordine  eonsummatis,  cafperu>4  Ckri' 
stiaui  agere  in  eodem  titulo  solemnes  celebresquf  am' 
venlitSj  et  ibidem  ymnis,  ac  laudibusvacare  diebuSt^ 
novtihus,  itautviagna  multitudo  gentilium  eorumritu 
drleciata,  legibus,  et  superstitionibus  patriis  dereliciii. 
ad  fidrm  se  converterct  Chnsti.  Super  qua  re  facta  «I 
suggestio  ab  ethnicis  Antonino  Vero,  quem  scilicetAnr 
tonnius  Pius  vicesimo  secundo  imperii  sui  anno  m^ 
riens,  successorem  reliquerat,  Qui  mox  tale  corUn 
Christianos  promulgavit  edictum,  ut  eis  sufficeret « 
mis  hahitaculis  vivere,  nulla  communione  sscuU 
hominihus  jungei'cntur,  nulla  eis  esset  emendi,  iW 
vemiendi  liccntia,  neque  thermis  publicis  uterentir, 
sed  sola  esseyit  habitatione  contenti^  elc. 

1  rosequitur  narrans,  post  annum  alteniBae 
dimidium  beatam  Pudentianam  virginem  Cbristi 
migrasse  adDominum,  ejusque  corpus  primundoBi 
curatam  in  eodem  titulo  perdies  28,  deindeseptl- 
tum  in  coemeterio  Priscillaeapud  patrem  suum  Pt- 
dentem,  via  Salaria.  Ad  ha^c  Praxedes  in  titulOffre' 
quens  orabat  cum  B.  pontifice  Pio,  ac.  Nov.ito,  vin) 
illustri,  et  germano  Timothei  presbyteri  Roani^ 
Coniigit  Novatum  inira  biennium  vita  fungii.  acbo- 
norum  suorum  liajredem  scribere  fratrera  suaa  li- 
motheum,  etvirgincm  Praxedem  :  quorum  asseisa 
communi  oblata*  Timothei  thermae  cerserunt  in  ti- 
tulum,  memoria  Praxedis  ornatum,  et  dediatsi 
ab  eodem  pontitice. 

Et  rogavit  heatum  Pium  episcopum  ('virgo  Prtx^  ; 
des)  ut  thcrmas  Novati,  quae  jam  in  usu  non  ervfi 
ecclrsiam  dcdicarct,  etc.  et  placuit  sancto  Pio  (f^ 
scopo,  et  dedicavit  ecclesiam  Tht*rmas  Novatiy  » 
nomine  healce  Praxedis  virginis,  quam  et  tititbB^ 
constituit  in  urhe  Roma^  in  vico  qui  appellcUur  L^- 
rica,  In  quo  tt  haptisterium  consecravit  sub  die  tirti^ 
Idus  Maias.  Quo  etiam  tempore  coustituit  beabii 
Pius  episcopus,  ut  sanctum  Pascha  dietantum  Dob»- 
nico  celebrari  tur^  cum  usque  ad  tempus  iUuda  pleris^vt 
aliis  celrbraretur  diebus.  Eo  uutem  gubernante  E^- 
sium,  Hrrmes  lihnim  consaipsit  in  quo  continetvr. 
quod  angelus  Uomini  sibi  in  habitu  pastorisappnrm!' 
jirxcipirns  quud  omnibus  divulgaret,  ut  dcinc^'  f^ 
scha  die  tantum  Dominico  celebraretur.  Post  mrnS'^ 
auttm  duos  obiit  beatus  Pius,  et  sepultus  est  in  i''»- 
ticanOy  juxta  corpus  beati  Pctri  apostoii  quinto  Id^ 


i%i9 


HISTORIA  DE  VITIS  KOM.  PONT.  —  S.  PIUS. 


4230 


Pelri  ei  Lini,  hospilium  principisapostolorum  apud 
Pudenlem,  et  in  proxiraa  crepidine  collisExquilini, 
mansione  equitum  Praetorianorum,  fuisse  in  causa 
ul  primi  Romana?  Ecclesiap  lituli  hicdedicarentur, 
ci  posl  incendia  aul  eversiones,  et  persecuiiones  ibi-- 
dem  repararenlur,  ubi  praesentia  apostolorum  Peiri 
cl  Pauli  jeceratauspicatofundamentaUrbissacerdo- 
talis.  Observare  etiam  possumus,  ordinem  gestorum 
hini:  talem  colligi :  ut  primo  Pudentis  domus,  qu» 
Petrum  subCaioetCIaudio  exceperat,  cina  postre- 
mum  utriusque  apostoli  adventum  iu  Urbem,  Chri- 
stianorum  convenluidicata  fuerit:  moxindivisione 
titulorum.  mandato  apostolorum  principisabEvari- 
sto  peracta,  tiluli  Romani  honore  sitdecorata:  tum 
etiam  amplioribusspatiisadaucta,  etfontis  baptismi 


nem  thermarum  Timothci,  et  obitum  Pii  papae  I. 
Pacataenim  tempora  Antonini  Pii  felicem  illum  Ec- 
clesiae  statum  inUrbem,  etin  provincias  intulerant, 
quem  Justinus  martyr  aequalis  eorumdem  tempo- 
rum,  et  proximus  ab  eo  Tertullianus  in  Apolog.  c. 
6.  et  Lucius  Caecilius  in  libro  de  Mortibus  persecu- 
torum  meritis  laudibusprosequuntur,  dum  narrant 
Ecclesiam  ita  restltutamfloridiusenituisse,  (rutma- 
nus  suasin  orientem,  occidentemque  porrexerit;  ut 
jam  nullus  esset  terrarum  anguius  tam  remotus, 
quem  religio  Dei  non  penetrasset.  a 

Biennio  post  mortem  beati  Pii  acta  rccensita  com- 
memorant  virginis  Praxedis  migrationem  e  vita: 
quae  proinde  inciderit  in  annum  aerae  Christianae  152. 

ni,iauiaiu|iitvii«^tA^op..^..w>«»«»^^,  W..W ^ Ih  huncannumab  Aclis  indicatum  si  referatur,  non 

accessione  et  consecratione  nobilitata,  quan.lo  sub  3  est  cur  miremur,  patrem  illius  Pudenlem  potuisse  a 
Pio  offereniibus  sanctis  virginibus  Pudentiana  et  Pauloapostolo  baplizari,  etPelrumdomisuaehospi- 
Praxede  ad  solemniorem  illius  sacramenti  ritum  in      tem  habere.  Nam  Quadratus  apud  Eusebium  Hisl. 

Eccl.  lib.  IV,  cap.  3,  in  Apologia,  quam  obtuiit 
Adriano  tunc  imperanli,  diserte  affirmat,  nonnulios 
eorum,  qui  a  Christo  Domino  sanati  fuerant,  aut  ad 
vitam  revocati,  ad  sua  usque  (empora  superfuisse: 
quae  rerum  potientc  Adriano  distabantannis  saltem 
88  ab  anno  Passionis  Dominicae,  supra  constitulo 
aerae  communis  28.  Annus  vero  152.  postremus  vitae 
Praxedis,  ab  anno  G5  quem  apostolorum  marlyrio 
signatum  vidimusNervaet  Vestinocoss.  tantumdem 
elongabatur:  quinquennioab  eominusmors  Puden- 
tianai :  multo  autem  proxiinior  erat  terminus  vitae 
Pudentis,  cui  utraque  tilia  diu  superstes  ab  Actis 
proditur,  antequam  earumdem  rogatu  fontem  ba- 
ptismi  iisdem  in  iedibus  Pius  dedicaret  circa  annum 
U5,  uti  ex  Actis  collegimus.  Qiare  si  ad  imperium 


Pascbate  peragendum,  qui  paulo  ante  conslitutus  a 
Telesphoro  in  praxim  deducebatur,  96  domesticis 
Tirginum  accedentibus  ad  Christi  gratiam  in  sacro 
fonlepercipiendam.SubindeNovatoadDeumrecepto' 

Timothei  quoque  thermas  ad  similem  usam  oblatas 
(forlasse,  ut  in  uno  fonte  mulieres,  in  alio  viri  sepa- 
ralim  in  aquamdescenderent  baptizandi)  alterius  ti- 
tuli  proximi  beatje  Praxedis  nomine  ibidem  ape- 
riendi,  ac  dedicandi  occasionem  praibuisse,  postpri- 
roam  illam  dedicationem  tituli  acfontis  antiquioris 
in  domo  Pudentis  nomine  Pudentianae  virginis,  seu 
Pastoris  presbyteri  nuncupati. 

Unum  est,  quod  in  Actis  emendandum  censeo  ; 
uerlinet  autem  ad  chronologiam.  Video  auctorem 
istius  Vitae,  qui  profitetur  in  praefatione  se  ad  scri- 


bendum  serius  eontulisse  post  acta  martyris  Chry-     Adrimi  vegeta  aelate  pervenit  Quadratus,  qui  cum 
sogoni  vulgata  (qui  fuerat  Christi  confessor  cum  ^  curatis  a  Chrislo  Domino  anle  annos  ferme  nona- 


Miii  Veri  cum  Marco  Aurelio  uxoris  suae  fratris  lilio 
pariter  adoptato  in  familiam  (qvi  et  Verus  diclus 
est,  cl  tribunitiae  potestatis  annos  45cum  patre  Cje- 
•ar  exegit),  ad  successionem  imperii  allegendis. 
Ncqueenim  aliter  Pii  pontificis  aetas  ac  gesta  cum 
liisce  Antoninis  convenirent :  cum  supra  ostenderim, 
beatum  Pium  ex  consulibus  RuQno  et  Quadrato  anni 
liS  ad  annum  solidum  U9,  Orflto  et  Prisco  coss. 
iNiiitificem  Romanum  fuisse  •,  Anioninus  vero  Pius 
Adriano  deccdenti  successerit  anno  438,  Camerino 
ei  Nicro  coss.,  et  moriens  anno  IGi ,  duos  adoptivos 
fllios  ikarcum  et  Luciuin  Verum  ejusdem  anni  con- 
soies  habuerit  successores,  cum  annum  quartum, 
elvicesimumtribunitiaepotestatisinchoassetinnum- 

mis  signatum,  et  imperii  tertium  ac  vigesimum 
age.-et:  ut  proinde  in  vigesemosecundo  vitiata  non 
cesserit.  Contirmavit  auctorem  Vitae  in  vitiata  chro- 
iiologia  perm.itatio  epocharum  inter  duos  poniiflces 
Pium  et  Anicetum,  ab  Opiato  Milevitano  inducta, 
quam  ipse  sequitur,  cum  annos  41,  menses  4,  dies 
90  iribuat  Pio,  quos  ostendi  pertinere  ad  Anicetum 
Miccessorem,  juxta  ordinem  ab  Irenaeo  et  Hegesippo 
lequalibus  scriptoribus  traditum. 

Temporum  serie  iia  restituta.  consequitur  ut  Pius 
papacumvita  cederet  anno  <50(Antonino  impera- 
toie  nonum  imperii  sui  annura  agenle,  et  Casare 
Marco  Aurelio  Vero  tribunitiae  poiestatis  annum  5 
lnchoante),bimestrispatioadedicalionetitulisanctae 

Praxedis,  ac  Thermarum  Novati,  ut  acta  isia  re- 
censent*,  per  octo  ainios  anlecedentes  quibus  in 
pontificatu  vixit,  poluerit,  ei  fontem,  et  titulurn 
«incl«  Pudentianae  consecrare  ante  I^asclia  anni  ^krO 
(Adriano  jam  septennio  prius  vita  fancto  ad  d.  yi 
Ultts  Junii,  dura  proxime  completurus  sui  regiminis 


annis  Christi  mortem  consequebalur:  et  Pudens 
ipse  in  paterna  domo  apostolorum  hospitio  dignata 
potuit  a  Paulo  bapiizari,  et  viiam  producere  per  an- 
nos  circiter  75  ad  Antonini  Pii  exordia.  lluie  epochaB 
astipulatur  velus  pictura  pone  absidem  tituli  S.  Pu' 
dentianai  adhuc  superstes  in  sacelio  inter  ruinas 
Thermanim  domus  ejusdem  aperto  ad  usum  bapti« 
smi  fideiium  in  ipsa  fontis  dedicationc  sub  Pio,  imo 
etiam  ab  apostolis  Petro  et  Paulo,  eidem  usui  depu- 
tato  ut  constans  traditio  fert,  ibidem  expressa  du- 
plici  versiculo  picturam  explicante  :  cujus  de  anti- 
quiiateOiampinusdisserens  in  explicationedupiicis 
sarcophagiChristianum  baptismi  ritum  expriroentis, 
autumat  ultra  sipculum  decimum  Chrisii  extenden- 
dam,  licet  carmina  rhythmum  Leoninumexpriniant. 
^  Sunt  vero  hujusmodi : 

Paulus  nasccntc»  plcbis  nalusque  Pudentem 
Auxit  maclatos  bic  vivo   fontc  rcnalos. 

Sunt  autem  multo  veiustiora  monumenta  quae  an- 
tiquissimi  hujusce  tituli  ac  fontis  apostolicam  plane 
originenwcomprobenti  etcelebremdedicationemsub 
Pio  rogalu  sanctarum  virginum  Praxedis  et  Pu- 
denliana;,  quando  Pastori  presbytero  assignabatur: 
unde  nomina  obtinuitpromiscua  tituliPudentis,  Pu- 
dentianae,  et  Pastoris.  Ut  enim  transiliam  fiedae, 
Usuardi,  Adonis,  aliorumque  Martyroiogia,  utpote 
ex  Actis  deprompta,  quo jam  protulimus;  subscri- 
pliones  presbyterorum  hujusce  tituli,  Komanis  in 
conciliis  a  quinto  sseculo  pr<Bservalai,  eamdem  ori- 
ginem  ct  nomenclaturam  demonstrant.  Ita  subscri- 
bunt  geslis  synodalibus  sub  Symmacho  papa.  Aste- 
rius  presbyter  tituli  sancti  Pudentis.  Jastmu%  •^t«,~ 
sbyter  tituli  samti  PudenlU.  \w   ^'ibVw  ^\v\\5,\^\\v^ 


4234 


ANASTASII  BIBLIOTHKCAKU 


4232 


marmori    insculpta  sub  Gregorio  VH,  quae  adtiuc  A  Puieo  ad  fidem  prolotypi.  et  compegit  cum  ca»leris 


visitur,  et  referlur  ab  Ab.  Piazza  in  Hierarcli  Lard 
pag.  494,  dicitur  nomine  Pastoris  insignita.  InSta- 
tionum  elenchis,  et  in  Hbro  OrdinisRomani  dicitur 
sanctaB  PudentianaB  :  quemadmodum  in  musivo  ab- 
sidis  vetustissimo,  Siricii  aetate  constructo  et  reno- 
vato  per  Adrianum  primum  ;  in  quo  tituli  historia, 
origo,  situs  cum  perspicitur.  inte.r  potiora  docu- 
menta  rerum  hactenus  indicatarum  cum  Baronio  ac 
Panvinio  referri  debet.  Licet  vero  in  nova  slructura 
aerae  principis  ejusdem  musivi  operis  pars  inferior 
sit  occultaU),  ea  tamen  superest  quac  imagines  et 
symbola  ad  tituli  historiam  pertinenlia  declarat. 

Visitur  ergo  prospectus  vici  Palricii  aniiquaR  Ur- 
bis  in  eodem  expressus  ad  radices  Viminalis  ei  Kx- 
quilini  collis  :  utostendit  substruciio,  ibideiu  deli* 
neata,  et  prxgrandibus  saxis  quudrilaleris  coilem 
praecingens:  cujus  pra?cinctionis  vestigia  spectari 
adhuc  possunt  tendentibus  a  titulo  S.  Pudentianae 


sacrx'  antiquitatis  monumentis  in  pretiosa  illa  vo- 
lumina,  quibus  hodic  nobilitatur  Albana  bibliotheca. 
Suberat  etiam  symbolum  api  nimbo  coronati.et 
columbae  coelo  in  enm  illabentis,  descriptum  ante 
annos  420,  etiam  a  Paulo  de  Angelis  in  ms.  deTi- 
tulis  presbyierorum  Urbis  in  archivo  Liberiano:  at 
Christo  Domino  sanctificatum  baptisma  denotaret 
per  gratiam  sancti  Spiritus,  super  eum  in  Jordanc 
simili  specie  advolantis,  quam  in  sacramento  hic 
administrando  largitur.  Octo  autem  viri  apostolico 
more  tunicati  et  palliati.  quos  alii  ad  caeieros  apo- 
slolos  rpferunt,  licet  numerum  exacte  non  impleanu 
retulit  fortasse  auctor  musivi  ad  octo  proxiioos 
Peiri  successores  qui  a  Lino  ad  Telesphorum  nu- 
mcrantur,  et  a  Pudenie  in  vita  superstite  excipic- 
banlur  domi  ad  sacra  mysteria,  et  tidelium  synaxK 
celebrandas.  Cum  eniiii  Acta  superius  producu 
ejusdem   mortem  indicent  diu  ante  annum  Chrisli 


per  latus  Viminalis  ad  proximum  titulum  S.  Lau- B  ^45,  Hygini  exitum  videtur  ea  mors   pnvenisse: 
...„_.  '.       ir-.         ,_.  1^^^  propterca  cum   caeteris  ante    Pudentem  c<bIo 

reoepiis  iTa^sulibus  illius  imago,  qui  nonus  fait  ab 
apostolis,  in  titulo  Pudentis  exprlmebatur.  Petran 
et  Paulum  coronant  laurea  duae  virgines  velat» 
Praxedes  et  Pudeiili:ina,  singuia?  singulis  asiantes 
tum  officioso  ejusmodi  honore  hospites  coronandi 
apud  veteres  pridera  recepto,  tum  a  Chrislianis 
adhibito  erga  imagines  Christi  Domini,  ejusdem  m- 
ctorum,  ut,  vitrei  orbiculi  in  martynim  coemeteriis 
reperli,  eorumque  icones  ibidem*  dt*picUe,  et  io 
cryptis  fidelium  apud  Severanum  el  Bosium  spe- 
ctandie  luculenter  ostendunt:  ex  quo  Apostolosa 
mililari  more  metaphoram  repetens,  scripserat,  re- 
positam  sibi  a  Domino  esse  coronam  justitis.  Vi- 
dendus  ea  de  re  pnecaeterisconsultissimus  antiquh 
tatum  illustratorPhilippussenator  Bonarroti  inex- 
posilioneiabularum  45etsequcntiura  laudati  operis 
de  viireis  orbiculis  et  figuris,  qu»  in  c^emeieriisSS. 


rentii  in  Panisperna.  non  penitus  disjecta  sinistror 
sum  in  via  Sixtina.  Substructioni  incumbuntmagni- 
fica  utrinque  aedificia,  non  penitus  disjecta  scilicet 
unde  vico  nomen  derivatum  est,  quando  Servius 
Tullius,  tradente  Festo,  a  jussit  patricios  sub  Ex- 
quiliis  hic  habitare,  ut  si  quid  novi  inolirentur.  e 
locis  superioribusopprimerentur.  »  Magnificentiam 
structurarum  hoc  in  vico  et  in  musivo  apparen- 
tium  comprobat  eliam  vetus  inscriptio.  quam  Gru- 
terus  retulit  CLXxini,  9,  et  Ugonius  ;ilii(|ue  memo- 
rant  repertam  in  hoc  eodem  titulo  sanctai  Puden- 
tianae,  dum  Card.  Cajetanus  splendidum  ilhid  sa- 
cellum  construeret,  inter  elegantiora  urbis  nume- 
ratum  : 

S.    VAL.    MESSALA  V.  C.   PRAEFECTVS  VR 

BI SPLENDOREM  PVBLICVM  IN  VICO  PATRICIO 

VICTORIAE  ET    FIERI  ET  ORNARI  PROCVRABIT. 

Haec  inter  magnifica  a^dificia  erectum  visitursalu- 


tarecrucissignum,  indicans  lilulum  Pudentis:  sub  n  «^^«^'•ly**"»"  ?P."J  Urbem  efl^odiuntur.  Emblemataei 


quo  Christus  Dominus  insidet  sellx.  velis  de  more 
constraUp,  veluti  in  throno,  ct  apertum  librum  sus- 
tinet  manu,  in  quo  leguntur  liltenp  Dotninus  con- 
servator  ecclcsiae  Pndmtianx.  Ilinc  inscriptioni  re- 
spondebat  altera  epigraphe  Siricii  papa;,  reljta  in 
Appendice  Gruteriana  fol.  mclxxii,  7,  a  Florentinio 
in  vet.  Martyrologio  ad  diem  26  Novembris,  aliisque. 

Siricius  pia  nunc  persolvit  muncrd  sanclia. 

Gratia  qu'»  majur  si  bona  marlyribus. 
Omnipolcns  Deus  hlnc  consf.rvkt  thmpore   multo 

Moenia  sanclorum  qui  nova  restituit. 

Ejusdem  Siricii   reparatoris  nomen  palmaribus  lit- 
teris  insculptum  marmoreis  tabulis  hodie  superest, 
olim  pra'cingentibus  Amlones,  seu  pulpita  duola- 
pideaex  antiqui  ledificii  marmoribus  fabrefacta,  ul 
Panvinius  memorat  (de  sepiem  Urbis  Eccl.  pag.  2GG) 
salvo    Siricio  episcopo   ecclcsix  sanctx.    Conservat 
etiam  proximum  marmor  nomen  Lvopardi  presby- 
teri,  ejusscilicet  quemSiricii  successor  post  Ana- ^ 
stasium  InnocentiusMediolanum  misit,  ut  legaiione 
sedis  apostolicae  fungeretur  una  cum  Crescente  et 
Maximo  ad  concilium  ibidem   indictum  in  causa 
Joviniani,  cum  litterisad  beatum  Ambrosium  datis, 
ubi  fralrem  et  compresbyterum  suum  appellat  Lco- 
pardam.  Biodem  nempe,  sive  titulari,  sive  prajposito 
fabricse,  usus  est  Siricius  in  curanda  sacrie  hujus 
aedis  reparatione,  et  ornatu,  cum  exemplo  deces- 
sorum  absidem  decoraret  musivi  hujus  operisaddi- 
tamento.  Sedenti  igitur  Chrisio  Domi no,  et  co/t.w- 
vatorem  se  pollicenti    ccclesix   Pudcntianfo,    decem 
viri,  tunica,  et  pallio  amicii,   hinc  inde  a^sideni: 
quorum  qui  proxime  Redetnptoris  lateri  adhairent 
ex  subscriptis  nominibus  Petrus   et    Panlus  csse 
deprehenduntur.  llla  enim  nomina  in  exemplo  mu- 
sivi  expressa,  antequam  novis   ornalibus  iirx  ma- 
ximae  addilis  (annis  circiter  abhinc  (iO)  occultarcn- 
tar,  deliiiean  diiigenter  curavit  eques  Gassianus  a 


figuras  musivi,  absidem  intitulo  ornantis,  complenl 
quatuor  animalia  in  Apocalypsi  descripta,  et  sym- 
bola  evangelislarum  pripferentia,  quae  in  plerisqne 
musivis  et  picturis  veteris  Ecclesiae,  Romx  prseser* 
tim.  conspiciuntnr. 

Ilisitaque  documentis  hospitii  apostolorumapa^ 
Pud»'ntem,  et  frequentati  hujus  lituli  a  Christia- 
norum  coelibus  etiam  ante  Pium,  mulio  autemce- 
lebrius  posl  fontem  rite  ab  eo  dedicatum,  cooSr- 
mantur  catalogorum,  et  Anastasii  asserlioDes  de 
Thermis  Novali  in  ecclesiam  conversis  a  PioioTico 
Patricii  rogalu  Praxedis  in  honorem  sororis  si» 
Pudenti^n»,  el  de  fontis  sacri  dedicationead.so- 
lemnes  baptismi  ritus  ibidem  administrandos  Ph 
schatis  die  appetentc,  poslquam  Telespborus  paat« 
ante  ordinaverai  in  Quadragesimae  septem  hebdv- 
madibus  ritus  eosdem,  a  Tertulliano  indicatosJqQfi 
leUis  posterior  nomine  icrM^tniorMf/i  recensuit  in  li- 
bris  Kitualibus. 

Duas  observationes  liceat  mihi  addere  ex  his» 
rilualibuslibris  OrdinisUomani,  qua?  hactenusnar- 
rata  ue  hoc  titulo,  et  baptismo  sulemni  Paschatisii 
eodem  peracto  non  parum  illustrant.  PriraumqBod 
observandum  propono  illud  est,  scruUtmrum  eiot- 
dium  peti  postridie  ejusdiei,  quo  staiio  ad  titoiuffi 
Pudentis,  seu  S.  Pudentianse,  Feria  S  hebdomid« 
post  terliam  Dominicam  Quadragesima;  uti  oliffl 
»tateMagni  Gregorii  stationum  ejusmodi  rcstitulo- 
ris  celebrabaiur,  ita  per  annos  miHe  ac  cenlum  a 
Magno  Gregorionumeratos  noslra  quoque  a^talcc^ 
lebratur,  basilicic  LiberiauiE  clero  cum  litania  eo 
solomnitiT  procedente  :  ut  scilicet  suppiicanle  clt^ro 
ad  Pudentis  titulum,  ubi  solemnis  ille  ritus  a  Pio 
ponlifice  juxla  Teles[)hori  leges  pcragebaiur,  norina 
quadam  sancte  peragendi  mysleria  ab  exeinpiis,  «?i 
memoria  aposlolorum  hospitum,  ac  siiccessoruni, 
baptismi  uratitm  hicadministrautium,  repeteretur. 
Alterumooservandum  est  occursus  uotarii  regiotia- 


12.W 


HISTOIUA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PIUS. 


1234 


rii  in  die  san«.lo  Pasolialis  Romarto  pontifi»  i  ex  La- 
teranensl  ad  Liberianam  basilicam  equitanti  ad  sa- 
criticium  Dei»  do  more  offerendum,  ul  annuntiaret 
numerum  baptizalorum  nocte  pra»cedenii  in  sancta 
Maria.  Ordo  Romanus  anti<|uissimus  intereditos  u 
R.  P.  Mabillonio  Musaii  Ilalici  tomo  II,  ita  annun- 
liandum  pnescribit : 

«  IJieautem  KesurrectionisDominicaj,  procedente 
eo  (Romani)  pontitire)  ad  sanctam  Mariam,  notarius 
rej^ionarius  siat  in  loio  qui  dicitur  Merolanas f/ocws 
est  hi  montii  EiBquiUno  haud  procul  a  Imsilica  sanr.tx 
Maria:  Majoris,  ubi  er.clrsia  sancti  Matkxi,  qux  diri- 
iur  ad  Merolanas,  ul  recte  notat  Mabillonius)  et  sa- 
liitati»  ponlirice  dicit:  1n  nominr  Jkanini  nn$tri  Jvsn 
ChrisU  bafttizati  sunl  hc^tcrna  noctc  in  sanrta  Dci 
grnitricc  Maria  infantrs  masruli  numcro  lanti,  fe- 
minw  tantiv.  Respondet  poniifex  :  Dro  yratias.  »  Cum 
pontitici  e  Laleranensi  patriarchio  discedenti  alio-- 
rum  iirbis  fontium  baptismata  non  referrentur,  sed 
solius  Liberiani  fonlis,  (qui  a  constructa  basilica  in- 
terinedius  inter  litulos  sibi  adhuirentes  Praxedis  et 
Pudentianie  iilorum  vetusiiorum  vices  quodammodo 
■gerebai)  fecunditas  in  <:;hristo  eiiuntiaretur  ;  vix 
aliam  ritus  ejusmodi  causam  suspicari  possumus, 
quam  ut  anti  |uam  illam  originem  testaretur  so- 
lemnis  baplismi  Paschatis,  in  proximo  Pudentis 
lilulo  a  prifnitiva  Kcclesia  celebrati.  Ut  enim  SS. 
apostoli,  et  Pius,  ita  Urbanu^  i,  in  pictura  pone 
absidein  vetustissima  ibi  «'xpressus  cum  Tiburtio 
et  Valeriano,  necnon  Stephanus  pariter  l,  ibidem 
iii  Paschate  baptizare  consuevit,  ut  leciiones  hujiis 
Ecclesiie  propri;e  referunt  in  festo  translationis 
SS.  Virginum.  Qua  etiam  de  causa  constitulum 
puto,  ut  missa  pontiCcalis,  ac  stiitio  eamdcm  Domi- 
nica  Resurrectionis  celebrarelur  in  memorata  basi- 
hca  Liberiana  potius  (juam  in  Laleranen^^i,  aut  Va- 
ticana.  Prievaluit  enim  memoria  p(»nliticis  Pii,  ^a- 
sohalem  solemnitatem  celelrantis  ad  Pudentis  titu- 
luin,  et  ibidem  edicentis,  ne  extra  diem  Domini- 
cam  a  fidelibus  perageretur,  atque  ita  pertrahentis 
non  modo  ad  exemplum,  sed  etiam  ad  locum  ab 
apostolisfrequentatum,  suos  successores,  utauclori- 
tas  legis  «'tiam  conspectu  hospitii,  Petro  fundatori 
Roniaiiijp  Ecclesia^  oblati,  redderetur  illustrior. 

Ilis  obiter  nbservatis,  confirmari  non  leviter  puto 
assertam  a  Bibliothecario  fontis  ;ic  tituii  dedicalio- 
nem  per  pontificem  Pium  ro^atu  familiu;  Pudentis, 
occasione  Paschalis  baptismi  soiemniter  peragendi  in 
vico  Patricio,  ubi  Petrus  et  Paulus  hospiies  ulrum- 
qae  collem  Exquilinum  ac  Virninalem  catec  losi  et 
baptismo  nobiliores  reddiderant,  quam  olim  Servius 
Tuliius  patriciorumsedeibideinconstituta.  Universa 
enini  documenla  conspiranl,  in  catalofiis,  in  codici- 
bus,inmusivis,  picturisetinscri[»tionibuscircahunc 
tilulum,  et  ipso  in  titulo  consi^nata  :  quibus  ctiam 
.iccedit  Justini  martyris,  horum  teinporum  :equalis, 
responsio  ad  pr;efectum  Urbi,  designans  locum  ho- 
spilii  sui  ad  has  ea,sdem  ihermas  Timothei,  Chri- 
stianorum  conventibus  ita  celebratas,  uli  omnes 
historiie  ecclesiasticic  cuUores  concordi  suffragio  de- 
cernunt,  actorum  pnescrtim  veterum  duclu,  quie 
recitavimus. 

Quod  si  nonnulla  in  actis  chronologica  errata  esse 
emendanda  monuimus,  qua)  profecta  videbantur  ex 
hoinonymia  Antoninorum  minus  caute  confusa  a 
scriptore,  duplici  saltem  sa^culo  ab  iis  elongat».  mi- 
rum  id  videri  non  debet,  cum  scriplores,  c;eteroqui 
praestantes  diligenli;e  accural;e  laude  in  vestigandis 
documentis  rerum  quas  enarrabant,  humanum  ali- 
quid  passi  fuerint,  lapsu  f.irlasse  me:n(iriaj  nimium 
de  se  fidentis,  etiam  in  iis  qu;e  putaverant  sibi  ex- 
pIorat;i.  Exemplum  dabo  in  accuraloaccelebri  scri- 
plore  Klorenlinio,  ()ui  in  notis  a.l  diem  Kal.  Aug  , 
maltipIicieruditioneei(|ni(lemsoli(la  ivterlis,ajrcns 
de  utro(jue  ti-.ulo  Pudcnlian:e  el  i^raxodis  li;ec  scri- 
bil:  u  lira(|iie  ecclfsia  S.  Pudentiana)  et  Praxedis, 
h;ec  in  Lxquiliis  et  Cariiiis,  iila  in  Viminalis  collis 


A  radicibus  de  vetustate  inter  se  pcnes  scriptores  cer- 
tanl.  Titulum  [*ast  «ris  ad  thermas  Novati.  seu  S. 
Pudentianie  templum  tanquam  vetustiorem  priefert 
Baronius  tam  in  notationibus  quam  in  Annalibns,  el 
antiqnioremomnibusUrbiseccIesiis  praedicatPanvi- 
nius  de  vii  Gixlesiis,  cap.  ult. ;  qui  etiam  testatura 
majoribus  traditum  ibi  in  siicello  musivi  operis  D. 
Petro  primum  RomiB  incruentum  s;)crificium  fuisse 
obiatum.  Verum  in  ecclesia  S.  Praxedis  non  mmlo 
altaic  ligneum  ad  modumarcsead  dexteram  intran- 
tibus  ostenditur,  in  quo  idem  apostolOrum  princeps 
missam  celebravit,  sed  ad  I;evam  marmorea  pro- 
statepigraphe,  qu^ejusdem  supra  reliquasecclesias 
vetustaiem  iiflirmet:  In  hac  ecclesiarum  Urbis  vetu- 
stissima  olim  domo  S.  Pudrntis  senatoris,  pairis  SS. 
Novati,  et  Timothri,  et  SS.  Pudentianx  et  Praxedis 
virymum,  fuit  SS.  apostolorum  Pctri  et  Pauli  /to.spi- 
tium  primum  ad  martyrum  et  Christianorum  bapti- 
smum,  et  ad  missas  sacramque  synaxim.  Sub  altari 

o  jacent  tria  miltia  corpora  SS.  martyrum,  et  copiosus 
sanctorum  samjuis,  »  etc. 

Cum  hffic  lejjissem  tam  asseveranter  prolata  a  ce- 
lebri  auctore,  fateor  me  diffidisse  de  proprio  experi- 
mento,  quod  ceperam,  per  annos  ferme  quadraginta 
ex  quo  IJrbem  incolo,  per  duodeciro  vero  proxime 
elapsos  in  Liberiana  t)asilica  canonicus,  utrique  ti- 
tuIobasiIic;eadhierenti,eorumquesacrisantiquitati- 
bus  ins|)ectandis  non  semel  immoratus.  Nunquam 
mihi  contigerat  in  titulo  beata*  PraxetJis  de  altari 
ligneo  ac  do  epi;,Taphe  quidpiam  audire  ;  sed  ulrum- 
que  illud  in  iieata^  Pudentianx  titulo  sxpe  a  me 
spectatumac  lectuin  memineram.  Attamen  consului 
religiosissiinos  viros  Vallombrosiani  ordinis  mona- 
chos,  S.  Praxcdis  iiccolas,  eosque  inierrogavi  nura 
inter  sacra  lipsana  Ii;rneum  altare  beati  i^etrl,  num 
inter  ecclesiie  illius  monumenta  indicatam  a  Fioren- 
tinioinscriptionemasservarent'?Nihilejusmodiapud 
se  asservatum  res|)ondent.  In  alteram  autem  a'dem 

p  iic  tiluliimS.  Pudentian;e  ingredientibus  parle  lieva 

^  inscriptio  illa  Latine  incisa,  dextrorsum  vero  Italice 
reddila,  oculis  omnium  putet  -,  et  sub  mensa  altaris, 
l)eati  Petri  nomine  nuncupati  in  s;iceIlo  erecto,  ad 
Ixvam  pariter  adorantium  antearam  maximam,  ta- 
bulH  lignea  r-icondita  est,  qua  usum  ferunt  eumdem 
apostolorum  principem,  dum  sacris  operaretur  in 
eadem  Pudentis  domo. 

lla^c  aiitem  haberi  nolim  eo  animo  a  me  prolata, 
ut  viri  de  sacra  historia  optime  meriti  allucinatio- 
ncm  suggillem,  sed  ul  exemplo  iideo  illustri  confir- 
memetiamcordatisvirisacdiligentibusietatisnostrae 
quandoquecontigisse  ut  humanum  aliquid  pateren- 
tur,  dum  memoriin  suieaut  aliena"  nimium  fidentes, 
negligerent  Roman.e  Ecclesi;e  monutnenta  suismet 
oculitt  usurjarL».  aut  iterato  conspectu  explorare, 
quandu  ile  e:^cie:n  Romanie  Ecclesiie  monumentis 
scribeiidi  curam  suscipiunt.  Noslro  proindejure  fa- 
cere  videmur  si  (juid  asserimus  siepe  subjectum  ocu- 
lis  et  examini,  de  monumentis  superstitibus  apud 

D  basilicits  ac  litulos.  quos  ab  annis  fere  quadraginia 
frequentamus.  ll;ic  diuturna  mora  frui  a'\  potuissent 
tum  veieres  poni;fici;e  seriei  et  chronologi»  descri- 
ptores  in  basilicis  patriarchalibus,  tum  actorum  bre- 
viatores  aui  paraphrastae  veteres  iu  archiva  raptim 
admissi,  non  dublto  quin  purgatiores  catalogos  et 
acta  detcecatior.i  tuerint  posteris  relicturi.  Quod  igi- 
tur  illi  prasiarc  prohibiti  sunt  necessitate  compulsi 
celeris  ad  suos  reversionis,  aut  impotentia  in  Urbem 
redeundi,  luvat  nobis  supplere  in  Urbe  nutrilis.  et  in 
Roman;e  Kcclesi;e  complexu  per  plures  annorum  de- 
cadesciira  .ijarl>rum  cryptas,  veteres  titulosetba- 
siiu.as  circuinduciis.  Liceat  opti  tiie  parenti  nostr;e 
liaiit'  vicein  obse(|uentisetgrati  animi  contestan,  ut 
quio»iuid  illa  pr.es^Tvat  t\d  veritatis  historicas  docu- 
mentum.  id  ncgligentia  nostra  non  occultetur,  et  li- 
beretur  siudio  (|U0  fieri  possit  maximo  ab  iniersper- 
sis  improvide  uievis  per  scriptores  autaetatis  minus 
cuiUe,  aut  hinc  elongatos. 


I93;i  ANASTASIl  BIBLIOTHECARH 

Lociis  hdmonel  ul  oci:asioiie  nctorum  cl  Vitir,  de  AviritiRemDomitiUani.  Leoparduspresbyter,  cujusno- 


a  lo(|UJmur.  SS.  virginum  Pnxeiiiitet  l'iiil('iiti:i 
)iroposilum  describeiitis,  qua  se  iii  iirofessiune  c.asli- 
lalis  Deo  obstrinxer^iit,  et  locum  depositionis  quem 
obtiiiuerani  n|iud  |)arentcs  iii  c(BmeIerio  )'ris<'ill£ 
via  Salaiia,  inserarous  hisce nolis  picturam  veterem 
ab  Aringliio  ei  Bosio  re|ieriam  in  eadcm  cosiiieterio, 
<icdes(-riplametex|)li('aiamHomxSiibteri'aneTlomo 
11,  giup;.  39.J.  Iliusirai  eniin  non  mcdiocriier  |>rio- 
rumpo)itillcumritusinvelnndlsvir;;inibus,  quse  |ier- 
pettiaro  casliiulem  Deo  vovissenl:el  eorunidem  pon- 
tiQcuro  sedcm,  aut  calhedraro,  vestesquc  ac  lonsurx 
consueludinem  exhibenl  -,  perindc  cunspiciendum 
inillorum  im;i(!inibusad  basilicaiiiH;.  I>auli  c;eteris- 

Sjuein  muslvis  Liniiqnissiinis  huic  pictune  planc  con- 
ormem.  Reservatis  autem  suo  loco  iis  (|u;e  pertinent 
ad  vestcs  ac  tonsiiram  poiitillcum.  hic  per  slrin^am 
ea  quie  spectiintad  virginesvelundas  inamplexando 
iiistilutoDeodi>:atxvirpiniLiUs.  Quibusidverbisaii- 


mcn  incisum  viderous  suh  Siricio  papa  in  hoc  litulu 
S.  1'udentianx.  legatusabeodero  pontiGce  missusio 
rausaJoviniani,hxreticaperBdiaretrabenlisanci1lai 
Dei  ab  hoc  sancto  proposito,  et  Virgini  virginaa 
exemplari  ejusque  assedis  per  summaro  in]uriaa 
inlensi,  eoque  nomine  damnali  tum  a  summo  ponli- 
fice,  lum  a  legatis  in  concilio,  ul  synodales  litiere 
ad  SiriciuQi  teslanlur.  auspicio  suo  facii,  ut  contn 
nepinies  honorem  hujusmodi  professionis  sxcnlo 
apostolicorum  virorum,  hunc  tueamur. 

Consllium  evangelii.um  id  esse,  a  Clirisio  DomiH 
insinu.ituro  lldelibus  perfectioris  viut  studiosis  Apo- 
slolus  docet  apeite  in  I  ad  Corinthlos,  cap.  vii:  fc 
i-ii'[/tHi'ius  prxceptum  Domini  non  habeo,  consilitm 
awm  'lo,  tanqiiam  miserieordiam  consrettlut  a  l)i- 
mino,  lit  sim  tiiMis  ;  et  I  ad  Tim.  I  ;  Adolexcfntiortt 
vidutis  tkvila,  eic.  ;  euffi  mim  luwuriata^  fucrinti» 
Chrisfo,  uuba-e  volunl.  habentef:  damnationem.  <paa 


picturu^  cxplicutione^^Sunl  aulem  e;i  qux  sequunlur. 
Prxmcmomtu  autem  imiigo  (tti  ipiis  rem  prubf  ilis- 
cutiixt)  1'raxedrm,  aut  Pudentiannm  ijiis  sororcm  firx- 
sefert,  qtix  ambx  iUibato  animi  candore,  fiitnoque 
mfntis  proposito  siiam  Chrislo  virijinilaieni  dc\'o\:ere. 
Veram  «1  ultius  rem  expcndeudo,  ipsunt  leclor  vcriiii^ 
iis  Iramitem  iisseiiuiitur  :contemplanda  ibidem  oeulis 
inhtentitim  subjicitur  mulitr  stam,  vebimen  quoddnm 
manu  geslans,  cuiponlifex  (ipse  forle  lieatus  Fiuspapn) 
llirono  n-ceptus  mitnum  imponit  .■jttrfrt  •i>iem  prrsliylcr 
quidvm  ercflo  itnn  corporc  erji-  imilur,  Piistor  vidcli- 

crl. 


tius  exprtmam  quamrehitisabAringbioineJusdem  D  pntnntn  ftdemirritam  fee^runt.  Consilium  DomiRi 

..i... 1!...,.; — ic ^.,._       probani  lota  a  SS.  Patribus  ei  conciliis  prodnciad 

explicala,  pra:sertimdicturo  illud  Matttairi  xii:  Sn*! 

eunuchi  ifui  se  caslravcrunl  prnpter  regniim  ciritnoi : 

quod  i'.tirysosiomus,  llieronymus,  Augustinus,  Epi- 

phanius  illustrant  luculeniKr  ;  adeo  ut  de  sensaet 

consensu  Palrum  nec  ipsi  negare  possint  hxretici.Bl 

Bellarminus  ostendit  lib.  x[deMonachis,cap.?i.Dt 

praxi  autem  istius  consilii  in  utriusque  seius  fldtli- 

bussancliscumChrisloDomino  versalis,  nempebo- 

tissima  Virgineejus  malre,  S.  Joanne  Bapl  isia,  iiw- 

stolis  alilsque  eorumdem  exemplo  excitatis,  ail  p«^ 

fectionem  consLtnti  professione  lum  isiius  coasiiii, 

lum  voluntarix  pauperiatis  et  obedientii, 

rairum  vox  una  est  et  conciliorum ;  li<« 

hxrelici.  qui  Ecclesiam  audire  detrecbM. 

ul  privato  splritu  superbix  sux  Scriptnrv 

divinas  pervenant,  et  accomroodenl  siis 

voluplalibus.  in  aliorum  luce  misertez- 

culiant.  Pleriquetamenilloruro  negarenoi 

nudcnt,  subBnemsecundisa^cnli,  eisabin- 

tium  teriii  consiare  per  litteras  Cj-priiu, 

necnon  ex  Tertulliani  aliorumquescripiit 

de  vlrginum  dedicatlone  ;  adeo  ut  intn 

liroiies  primi  a  Christo  sxculi,  aat  paulo 

ultramedietalera  secundi  coniineani  sau 

neg.itiones.  Quibus  cum  opposueris  Ea^ 

nos  in  Syria,  Marci  discipulos  in  £f!\l'i: 

ejusdem  professionis  asseclas,  et  insiilt- 

tores  illorum,  qui  ubique  terraron  paBlo 

post  propagarunt  hanc  viise  rationem,  sil<> 

uc  cteteris  illudunt,  perneganies  sjlttniB 

sexu  inuliebri  votum  caslimoni3eetii(iR> 

eam  dcdicandi  solemni  ritu  ac  rniniiit 

rio   pontilicum.   Verum  et  his  HieroBj- 

mus  oslendit  Mgypii.  nc  Syrise  moaasterii- 

nonvirorum  modo,sed  etiam  vriginnii.K 

viduarum,   moris  antiqui  sanctiBOiiu 

professa.  i  Moris  est  (inqult  in  eplsloliM 

Sabinianom)  in  jCgypti  ac  Syrtx  aoM»- 

teriis,  uttamvirfo,  quamvidua,  qnxMDc 

voverint,  et  sxculum  renuntiantes,  oaw 

delicias  sxculi  conculcarint,  crinem  ■*- 

iiasleriorum  matribus  offerant  deseon- 

dutn,   non    intecto    postea    contra  ii'»- 

stoli  voluntatem  incessuras   capite,  sd 

ligato  parlter  ac  velato.  ■  Acta  nostH' 

rum    virgiuum    ac    martyrum    Ecclesil 

occidenialis  prloribus  sxc-jIIs  idem  tesT»- 

tur.  Kt  ne  quidpiam  desit  conflrmindt 


PIO  papx  I.  i'i  Pontifid'!  .Wc  m.',.--  »!'-,  s  >;..'p,-  ,S.  /•ILAXhDi':^, 
aiit  pCoEm-IASA,  Virgwluif^m  lu- ,  ,  „n-m.  l>!  sai-rum  irlinm',, 
iuiciuieus.ailstanlePreslj,/leroPASr"ltK.[ExPic:.  yel.vilmaiet. 
PriseillK  ai  Arinah.,  I.  II,  p.  305,  /{^..h.c  SiiU.,  ciita  e*  ejplii-atn 

tradilioni,  atque  exemplo  sancti  hujus  propositi, « 


Promiseraro  in  notls  ad  Clemenlem  me  hic  reddi- 
turum  ea  q\ix dicemla  crant de  peipetuie  virKinitatis 
votivo  instituto  catholica  in  Rcclcsia  a  piis  vir«ini- 
bus  suscepto  circa  nostrje  religionis  exordia  :  quod 
ab  hac  xtate  de  quu  agimus  alieni<in  essecommcnti 


sunthuluscoiisiIiievunge1icinon£quix:^tiinalores:      _^. 

4if/;ir)]/n(/enegabantClementi  pap»  vehtam  fuUse      memorandam,  etlamsi  rudeslitterarumet  inexperii 


itus,  etiam  litterarum  inexpertis,  idem  repeiuntpk- 
Inrx  lestlmi>nia,a  sanciis  martyribus  in  Sdelium  civ- 
ptis  expressu  :  adeo  utcommentls  haereticorum  per- 
fricW  frontc  hiec  negantiuro  parletes  ipsi  perspi- 
cuu  afHrinatione  respondeanl.  Nec  sjne  pluribos 
opuseraiad  factlevidentiam&delibaslom  temporis 


1237 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PIUS. 


1238 


fuissent  ;  cum  plane  iiossent,  etiam  Vestalibus  suis  A 
ethnicorum  ponlifices  flamnieum  velum  contrude- 
reconsuevisse  :  cum  caslimoniie  virj^inalis  prolessio  - 
honoranda  videreiur  eiiam  iis,  qui  pertectioris  vitac 
studio  tenerentur,  ad  quam  rationis  himine,  iicet 
evan{;elica  tide  nondum  adancto,  creperae  tamen 
lucisquodam  fiilpjore  perslricti  disponebantnr,  ut 
lonj^a  enumeratione  erudite  probal  Ilieronymus 
littera  contra  Jovinianum.  Quandiu  igitur  suam 
Theclam  Iconii  cum  Pauio  celebrabunt,  et  llierapo- 
litani  cum  Polycralc  duas  virgines  Philippi  filias 
apud  liusebium  lib.  iii,  cap.  21,  Aquiieienses  Doro- 
theam,  Euphemiam  et  Krasmam  ;  nos  vero  apud 
confessionem  beati  Petri  virginem  Petronillam  ;  in 
conspectu  Anxurilani  littoriscontra  insulas  Pontias 
Domitillam,  Eusebio  pariler  notam  cum  socia  Theo- 
dora  ;  in  Vimiiiali  et  Exquilino  colle  Praxedem  ac 
Pudentianam  ;  in  Aventino,  ac  Coeiio  Balbinam,  ac 
Theodoram,  illustres  tilulis,  memoriis,  sepulcris, 


GIACONII. 

Linea  5  —  Ut  sanctum  Pascha  die  Dominico 
cclehrnrpiur,  Dum  de  dic  PaFchatis  quaestio  agitare- 
tur  in  Asia,  llermes,  ipsius  Pii  papse  frater  librum 
scripsit  titulo  Pastoris  sanctie  Romanse  Ecclesiae 
presbyteri,  alteriusfralris  sui,  in  quo  referl,  ange- 
lum  pastoris  porsona  indutum  eti  praecepisse,  ul 
omnibus  persuaderet,  festum  Paschatisdie  Domini- 
co  celebrandum  fore.  quod  in  eo  Christus  Doroinus 
a  mortuis  surrexisset.  Quod  et  fecit.  Qua  causa  mo- 
tus  Pius  papa  cum  primum  congregato  sacerdotum 
in  Urbe  concilio,  decreto  sanxit  ut  resurrectio  Do- 
mini  die,  qui  Dominicus  dicitur,  celebraretur.  Quod 
postea  ab  ejus  successoribus  Romanis  pontilicibus 
conlirmatum  est.  Vide  notas  sequentes  Pagii. 

PAGII. 
Linea  5.  —  TJt  sanctum  Pascha  die  Dominico  cele- 


non  carebimus  exemplis  Deo  dicat*  virginilatis  pri-  p  ,  '''"r  %~       ^^/~  ^«*^'ia  ui-  ijurnimvy  c«e- 
moet  altero  Christi  sleculo,  probatis  per  tot  genuina  ^  ?''^'T^"''-  \enor  enim  et  magis  recepta  esl  prior  seD- 


probatis  per  loi  genu 
documenta,  quolies  postmodum  inclarescunt  eiiam 
aeiatesconsecutajperCajciliam,  Eugeniam,  Agnetem, 
Susannam,  Anasiasiam,  Bibianam.  Nequeeiiim  di- 
yerso  Evangelio,  quod  gerebant  in  pectore,  usa;  sunt 
isUe  in  dedicaiione  suat  castitatis,  ac  utebantur  prio- 
res  illa,  quarum  exemplis  et  vestigiissccunda  insi- 
stebant,  et  quarum  sepulcris  advolvebantur.  Ex 
fjuoSalvator  nosterin  cruce  pendens,  acsanguincm 
rundens  stanlem  sub  cruce  virginem  Matrem  pon- 
tillcia  veluti  aspersione  iierum  dedicavit  in  exemplar 
virginum,  et  vir^ini  discipulo  commendavit,  atque 
hunc  ipsum  virginitatishonoreprsecoeterissibi  dile- 
ctum  (iiium  adoptionis  virgini  Matri  substituit, 
utriusque  exemplo  totvirgines  succreverunl,  quot 
ille  in  Apocalypsi  se  vidisse  commemorat  circa 
Agnum 


tentia,  cui,  pra^ter  auctores  laudatos,  astipulantur 
llegesippus,  qui  sub  eodem  Aniceto  Romam  venit, 
duo  Nicephori,  ac  demum  tam  I^tini  quam  Graeci 
recenlioresomnes.  Iluic  pontifici  tribuiturdecretum 
de  celebrando  Paschatedie  Dominico  ;  sed  episto- 
lamdecretalem  Pii,  ex  qua  id  conjicitur  sei  supno- 
sitnm  conveniunt  omnes  eruditi.  Prieterea  licet  de- 
cretum  illud  a  Pio  editum  esss  legatur  in  Chronico 
Eusebii  his  verbis  :  a  Sancitum  est  a  Pio.  ut  Resur- 
rectio  Dominica,  die  Dominica  celebrelur,  quod  a 
pluribus  postea  pontificibus  confirroatumest ;  »Ar- 
naldus  tamen  Pontacus  in  notis  testatur,  illa  verba 
non  reperiri  in  mss.  codicibus  Ghronici  Eusebii, 
ideoque  ex  eo  penitus  delenda ;  cum  praesertim  ex 
ipsomet  Eusebio  lib.  v  Hist.  ecclesiast..,  cap.  23, 
constet  tale  decretum,  de  celebrando  Paschate  die 
Dominica,  abaiostolis  sancitum  fuisse.  QuareJose- 


in  monte  Sion,  qui   cum  mulieribus  non 

suRl  coinquinati  ,  virgines  enim  sunt,  et  sequuntur      ..husSraliTer  innovaeditionerhroniciEusebiani  ei 
Agnum  quocunque  ierit,  empti  ex  hominibus  pri-      i^!'"!,^^    n.  ol^^^^ 
mitiae  Deo  et  Agno.  Si  quis  in  tmta  luce  Scriulu-  C  ^^  "^^^^^  '"^  expunxu. 


rarum,  et  exemplorum  non  videt  gemello  veluti 
partueditas  fidem  Chrisiianam,  et  vocaiionem  ad 
evangelicai  virginitaiis  consilium  consectandum  ab 
iis,  Qui  perfectioris  vitae  sludio  tenerentur,  aures 
quoque  obturabit  llieronymo  diserte  loquenti  rontra 
inimicum ejusmodi consilii  Jovinianum lib.  i :  <( Gran- 
dis  fidei  esl,  grandisque  virtutis  Dei  teinplum 
essc  purissimum,  lotum  se  holocaustum  offerre 
Doniino,  et  juxta  eumdem  Apostolum  esse  san- 
cturo  corpore  et  spiritu.  Hi  sunt  eunuchi,  qui  se 
lignum  aridum  ob  sterilitatem  putantes  audiunt  per 
Jbaiam  quod  pro  filiis  et  filiabus  locum  in  ccelis  ha- 
bentparatum.  HorumiypusestAbdemclecheunuchus 
in  Hieremia,  et  spado  ille  regina)  Candaces  in 
Actis  apostolorum,  qui  ob  robur  fidei  viri  nomen 
oblinuit.  Ad  hos,  et  Clemens,  successor  apostoli 
Petri,  cujus  Pauius  apostolus  meminit,  scribil  epi- 
stolas:  omnemque  pcnesermonem  suum  devirgini- 


Sed  exstatapud  Gratianum  cap.  de  Consecratione, 
dist  2,  decretum  Pii  papa»  de  pxintentia  cjus,  cujus 
netjlUjeniia  de  sanguine  Domini  aliquid  stillat,  III ud 
autem  tale  est :  «  Si  per  negiigentiam  aliquid  de 
saiiguine  Domini  stillaverit  in  terram,  lingua  lam- 
batur,  tabula  radatur  ;  si  non  fuerit  tabula,  ut  non 
conculcetur,  locus  corrodatur,  et  igne  consumatur, 
etcinis  intra  altare  recondalur,  et  sacerdos  qua- 
(iraginta  diebus  poeniteat.  Si  vero  super  allare  stilla- 
verit  calix,  sorbeat  roinister  slillaro,  et  tribus  die- 
bus  pceniteat.  Si  super  linieum  altaris,  et  ad  aliud 
stilla  pervenerit,  quatuor  diebus  poeniteat.Si  usque 
ad  tertium,  novem  diebus  poeniteat.  Si  usque  ad 
quartum.vigintidiebusp<£niteat,eilinteamina,  quae 
tetigerit  stilla,  tribus  vicibusminister  abluat,  calice 
superposito,  et  aqua  ablutionis  sumatur,  et  juxta 
altare  recondatur.  o  Ex  hoc  et  aliis  decretis  de  ritu, 
et  modo  culpas  in  sacramentum  Eucharistiae  com- 


latispuritatec(miexuil;eldeincepsmuItiapostoIici,  p.  missasexpiandi,et  supplendidefectus  in  ipsosacri- 
ei  raartyres,  et  illuslres  tain  sanctitate  quam  elo- ^  firio  occurrentes,  ostenditEdmundus  Martene  lib.  i 


quentia  viri,  quos  ex  propriis  scriptis  nosse  perfa- 
cile  est.  »  Hactenus  Ilieronymus,  qui  omnium  ferme 
Ecclesiarum  Orientis  et  Occidentis  conspectu,  et 
experimento  edoctus  traditiones  quasacceperat  con- 
tinenter  fluentes  abapostolica  ad  suam  ;£tatem  per- 
duxit^  etcomprobavit. 

Nos  interim  in  Pudenlis,  seu  Pudentianaj  titulo, 
|)er  Pium  dicato,  et  in  coemeleris,  Priscillye,  ubi  de- 
posita  fuit  cum  virgine  sorore,  ac  parentibus  sacra 
virgo,  perfruimurconspectudocumentorum,  hispi- 
cluris  ac  musivis  expresso,  tum  in  veianda)  virginis 
ritu,  quem  exhibet  pictura  caemeterii ;  tum  in  ge- 
stando  hujusinodi  amictu,  et  velo  in  conventu  prae- 
sertiin  Ecclesiye,  quod  a  musivario  utriusquevirginis 
capiti  decenter  et  constanter  aptatum  intuemur  in 
e;irumdero  imaginibus,  expressis  in  abside  lituli,  or- 
uata  per  Siricium,  et  reparata  per  Adrianuro. 


de  Antiquis  Ecclesix  Rilibus,  cap.  5,  art  5,  quanta 
reverentia  erga  sacram  eucharistiam  veteres  duce- 
rentur,  quam  reverenliam  recte  scribit  non  infimuro 
tenere  locum  debere  inter  varia  rationum  momenta, 
quibus  realis  in  Eucharistia  Christl  praesentia  coro- 
probari  potest.Si  enim,  inquit,  ex  TertuIIiano,  lib. 
de  Corona  militis,  cap.  3,  Christiani  suo  teropore 
((nauepatiebantur,si  quidexEucharistia  in  terram 
decideret :  et  ex  Origene  homilia  13  in  Exoduro, 
reos  se  esse  credebant,  et  recte  credebant  fideles, 
si  quando  id  per  negligentiaro  accidisset;  quaetan- 
dem  tanUe  anxietatis  causa  ?  quae  culpa,  quod  cri- 
men  reos  constitueret,  et  recte  constitueret  ?  si  prae- 
ler  panem  etvinum,  meramque  figuram  .iliud  nihil 
agnovissent  in  sacramento.  Aliud  ergo,  et  illud  ma- 
gnuin  aliquid  credebant:  et  quid  illud  ?  Nisi  realis 
in  Eucharistia  Christi  prsesentia. 


4239 


ANASTASIl  BIBLIOTHECARIl 


\m 


SOMMIER. 


Linea  7.  —  Et  constitutum  de  Ecclesia  fecit.  Per 
haec  pontificuro  lempora,  quorum  nuper  meminiraus 
post  Telesphorumf  undique  pullularunt  hieretici. 
«r  Eousque  cum  Ecclesiae  tanquam  clarissima  lumina 
(ait  Eusebius  lib.  iv,  cap.  7,  Hist,)  suum  splendorem 
per  totum  terrarum  orbem  diffudissent,  et  fides  in 
servatorem  ac  Dominum  nostrum  Jesum  Christum  in 
universo  hominum  genere  magnopere  vigeret ;  diabo- 
lus  osor  probitatis.  veritatis  inimicus,  et  humanae 
salutis  semper  hostis  infensissimus,  ommes  suas  ma- 
chinas  et  fallacias  contra  totam  Ecclesiam  versans, 
siculjam  pridem  externis  persecutionum  procellis, 
et  impetu  adversus  eam  dimicarent  ;  sic  tum  qui- 
dem  abillisviis  interclusis,  viris  perditis,  et  plenis 
praestigiarum  usus  alio  insidiarum  genere  oppu- 
gnare,  omnesque  vias  excogitare  studuit,  quibus  his 
praestigiatores,  et  homines  frandulenti  illam  ipsam 
nostrse  reiigionis  appeliationem  callide  prsferen  - 
tes  non  modo  fldeles  praecipitarent,  sed  etiam 
fidei  iffnaroSf  rudesque,  ab  aditu,  qui  ad  sa- 
lutare  Dei  Verbum  patebat,  penitus  averterent.  » 
Per  provinciasaudacter  disseminabant  erroresuos  ; 
at  Komam  si  accederent,  ab  hujus  Ecclesiiecommu- 
nione  separatos  se  videri  cum  nollent,  doctrinam 
suam  palliabanlacdissimulabant,  non  nisi  remotis 
arbitris  eamdem  latenter  insusurrantes.  Sin  vero 
detegerentur,  exomologesim  se  facere  ac  retractare 
simulabant.  Verum  iterata  cespiiatio  in  eosdem  er- 
rores  quos  paulo  ante  damnaverant,  cum  iilos  pro- 
deret  relapsos,  pontificum  judicio  condemnabantur 
et  pellebantur  ab  Ecclesia. 

Quae  Romae  reddebantur  judicia,  sequebantur 
passim  provinciae.  Montanist»  cum  hujusmodi  si* 
roulationibus  pacis  litteras,  et  communionis  a  Ro- 
mana  sedesubripuissent,  recepti  fuerant  ab  Asiano- 
rumet  Phrygum  Ecclesiis.  Verum  fraude  eorum- 
dem  haereticorum  detecta  pacis  iitterae  jam  emissae 


A  revocat»  sunt.  Testimonium  reddit  rei  gestae  ex  il- 
lorum  gregalibus  Tertullianusadversas  Praxeam  sub 
initium. 

Ad  confundendos  in  provincis  hsereticos  et 
schismaticos,  confugiebatur  ad  sanctam  Petri  se- 
dem,  tanquam  ad  sequestrem  atque  custodem  do- 
ctrinae.  Persuasio  enim  coromunis,  teste  Iren;eo, 
jam  tum  vigebat,  eamdem,  quae  ab  apostolis  erat  in 
Ecclesia  traditionem^etveritatis  praeconiationembk 
prxservarisua  nativa  pu^^itate  praeditam,  et  ad  setat^ 
omnes  transmitti  per  successionem  pontificum.  No- 
tum  enim  erat,  a  Christo  Domino  h.mc  sedea 
constitutam  fuisse,  ut  esset  visibilis  demonstrjtiOf 
unicam  vigere  in  Kcclesia  fidem,et  unicam  re^lad 
morum.  a  Romae  fundatae  Ecclesiae  fidem,  et  tradi- 
tionem  indicantesconfundimus,etc.  Hacordinationc, 
et  successione,  ea  quae  est  ab  apostolis  in  £ccl^ia 
traditio  et  veritatis  praeconiatio  pervenit  usqne  ad 
nos.  Et  est  plenissima  haec  ostensio,  unam,  ei  eam- 
B  dem  vivificatricem  fidem  esse,  quae  in  Ecclesia  ab 
apostolis  usque  nunc  sil  conservata,  el  tradita  io 
veritate.  »  S.  Irenaeus  adv.  hxrps  lib.  iii,  cap.  3. 
Ille  ex  antiquis  Patribus.  qni  haec  perscripsit,  lega- 
tionemobiveratad  Romanamsedemnomine  Ecclesis 
Lugdunensis,  cujus  tunc  erat  presbyter.  EusebiDs 
affirmit(lib.  v  Hist.,  cap.  3)  :  a  idcireo  ablegatma 
Lugdunensibus  fuisse  ad  Eleutherum  Romanum  pon- 
tificem,  quem  vehementer  rogabant,  ut  pcix  et  concof- 
dia  in  Ecclesiis  constabiliretur  :  »  in  quibus  novato- 
res  schismata,  et  turbas  concitaverant.  Addit  S. 
Hieronymus,  a  martyribus  ablegatura.  consuleodi 
cauca  super  diffieilibus  quses  tionibus.  (HieroD.,<if 
Script.  E^^cles.  in  Irenseo.) 

Haec  nempe  testimonia  invicte  demonstrant,  Petri 
sedem  a  primis  hisce  temporibus  Ecclesiae  habitam 
fuisse  tanquamhaeresumexterminatricem.  ConAm- 
dimus  malam  sententiam :  et  tanquam  arbitram  pacis 
Ecclesiie :  Pax,  etconcordiain  Ecclesiis  constitueretur. 


XIII.    SANCTUS  SOTER 

ANNO   CHRISTl    175,   M   AURELII.     IMP.     13. 


13  Soter,  natione  Campanus,  ex  patre  Concordio,  de  civUate  Fundis,  sedU 
annos  novem,  menses  tres  *  Fuit  autem  teniporibus  Severi  a  consulcUu  Rustid 
et  Aquilini  usque  ad  Cetegum  et  Clarum  *> .  Hic  *=.  constititit  ut  nulla  fnoMckA 
pallam  sacratam  contingeret,  nec  incensum  poneret  in  sancta  Ecclesia.  Hic  fe- 
5  cit  ordinationes  tres  per  rnensem  Decembrem  :  presbyteros  octo  <*,  diacono? 
novem,  episcoposper  diversa  loca  numero  undecim.  Qui  etiam  sepuUus  est  i%  ca?- 
meterio  Calixti  via  Appia,  x  Kalend.  Maii,  <?^cessavit  episcopatus  dies  vig^inti  duo^*. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 
Ex  editione  Schelestratii. 

Soter  annis  novem  mensibus  tribus.  Puit  temporibus 

Not3e  Schelestratii  ad  catalogum  Liberianum  in  Sotere. 

Lacuna  antiquioris  catalogi  in  Sotere  suppleri  posset  ex  ms.  Caesareo,  in  quo  hal)etur :  Tempore  Antonim 
et  Commodi,  a  consulatu  Veri  et  Hercnniani  usque  Paterno  et  Bradua.  Verum  vilio  librarii  consulatus  hic 
aliunde  in  ms.  irrepsit. 

NOTUL^  MARGINALES    FABROTTI. 

aB,  ann.  4,  minus  d.  i2.  b  B,  M.  Aur.a  coss.  Aur.  Severi  II  et  Cl.  Pompeianl,  usque  ad  Commodain 
et  Quintillum.  c  vide  Bar.  an.  il9in  fin  d  CB,  18.  «  CJ8,  U. 


4^44 


HISTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SOTER. 


1242 


Lectio  catalogi  Liherianiy  supplctis  hicunis  rcstitumdn  ex  antea  dcdnctis  in  Aniceto. 

Soter  aiin.  ix,  m.  iii,  d.  xxi,  fuit  temporibus  Marci  Antonini  et  Veri,  a  consulatu  Rustici 
et  Aquilini  usque  Claro  et  Cethego. 


VARI^  LECTIONES. 


Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri,  A 

Num.  43,  Hn.  2,  a.  45.  A.  lin.  7,  AB,  44.  A, 
dies24. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano. 

Lin.  2,  mens.  3,  dies  24,  F,  a  lempore  S.  Un.  5, 
presb.  48;  M^/2.  49.  diac.  9.  M.  49,  lin.  6,  loca  44. 
/m.7,dies24. 

Ex  codice  Thuano  altero. 

Lin.  2,  mens.  6,  di.  24.  lin.  5,  ordin.  6.  lin,  7, 
d.  :!4.  ' 


Apnd  Ilotstenium  et  Schelestratium, 

Lin,  %  Vatic.  Reg.  et  Plorentini  duo,  menses  6, 
dies  24.  lin.  3,  Florent.  secnnd.  Vat.  et  Reg  ,  nuilus 
monachus.  /m.  4,  Reg.  nisi  Jin.  5,  Cass.  et  Flor. 
duo,  ordin.  quinque.  lin.  7,  Plor.  secuad.,  Junias. 

Apul  Feniam  ex  codice  Cavensi. 

Lin.  4,  poneret  in  sanctam  Ecclesiam. 


NOT.E  VARIORUM. 
A  SCHELESTRATE. 

Linea  3.  —  Hic  eonstituit  ut  nulla  monaclia,  etc. 
Le^unt  tres  mss.  codices,  utnullus  monachus,  Ve- 
rum  monwhai  leclio  reiinenda,  quam  aucior  ex  se- 
cundo  caialojTodesumpsit,  et  codex  Palatino-Vatica- 
mussxculoviii  conscriplusservat  Notandumautem 
Soteristemporibusmonachasfuisse,  siveillaetuerint, 
quae  in  monasteriis  simul,  et  in  communi  vivi^bant 
sub  aliqua  matre,  quarum  mentionem  facitD.  Opta- 
tus  Milevitanus,  qui  eas  tempore  Donatistarum  in 
Afric^i  fuisse  affirmat,  sive  sint  virgines  Deo  sacraise, 
quae  in  parentum  domibus  habitabant,  et  cum  reii- 
quo  populo  ad  ecclesiam  accedebant,  propioremque 
ad  sacrum  Hema  locum  habebant,  ut  monachi  quo- 
que,  de  quibus  loquitur  Dionysius  libro  de  Hierar- 
chia  ecclesiastica. 

ALTASERR.E 

Linea  3.  —  /i/c  constituit  ut  nulla  monacha  pal- 
lam  sacratam  contingerct,  nec  incensum  ponerel  in  p 
sancta  Ecclesia.  Soteris  decretum  est,  ne  sanctimo- 
nialissacra  vasa,  vel  sacram  pallam  altariscontin- 
gat,  vel  incensum  adoleat  circa  aitaria,  can.  Sacra- 
fos,  23  dist.  Idem  decretum  repetitum  a  Bonifacio  I 
ex  Anastas.  in  ejus  Vita. 

BINH  ET  LABBEI . 

(Ex  Biit.)  Linea  4.—  Soter.  Affliclarum  Ecclesia- 
rum  solatium,  pauperum  etegentiuro,  teste  Dionysio 
Alexandrino,  magnus  remunerator. 

Linea3.  — Hic  constituit  ut  nulla  monacha  paU 
lam  sacram  contingeret.  Non  tantum  monachx,  sed 
etiamdlacon)ssae,aliisqueIaicis,  etqiiibusdamettam 
clericis  sacrorum  vasorum,  et  corporalis  contactus 
est  interdictus.  Probabile  est  hujus  consiitulionis 
edita;  causam  fuisse,  quod  ex  Muntani  secta,  ut 
docet  Baron.  ann.  473,  feminae  se  sacris  immisce- 
reiit. 


(Bx  Labb.)  Liiiea  6. —  Incxmcterio, , ,  juxta  corpus 
beati  Petri  C.  H. 

BLANCHIXI. 

NOTiE  CHRONOLOGIC/E. 

Soteris  epocha  satis  certa  redditur  documentis  su- 
perius  productis,  tum  in  serie  chronologica  pontifi- 
cum  Romanorum.  inter  Prolegomena,  tum  in  notis 
chronologicis  ad  Hyginum,  Pium  ei  Anicetum.  Ho- 
rum  summa  est.  Consules  anni  474,  Severus  II  et 
llerennianus,  attributi  ab  orunihus  catalogis  et  codi- 
cibus  integris  initio  Eleutheri  suocessoris,  ostendunt 
paschale  tempus  circa  tinem  Aprilis,  ab  Ascensione 
Domini  ejusdem  anni.  esse  illi  iribuendum.  Soteri 
aulem,  martyrium  adepto  i2  Aprilis.  consulesanni 
superioris,  cethegu^  et  Clarus,  recte  assignanlur, 
tanquam  postremi.  Concordia  codirum  et  pictura- 
rumS.Pauli  innumerandis  annisixmensibusindie- 


b  busxxi,sedisbealiSoteristantaest,  quantam  osten- 
dunt  monumenta  recensita  in  Prolegomenis,  qua 
major  exspectari  vix  potest:  nam  in  duobus  vel 
tribusexemplis,  quaejuxta  c:italogum  Kelicisquarti 
ex  III,  mensibus  vireddiderunt.facilearguiturama- 
nuensisnogligeniiam  id  peccasse,  ut,  duabus  unita- 
tibusqua;prieceduntpau]isperinclinatis,  expresserit 
siglam  quinaril  v.  liptrocedenies  itaque  ex  diemar- 
tyrii  22  Aprilis  anni  474,  per  annos  solidosix,  men- 
ses  III,  dies  xxi,  assequimur  initium  sedis  Soteris, 
tigenduinipsisKalendisJanuariiinitioanni462,  Ru- 
sticoel  Aquilino  procedentibus  adconsulatum.Sive 
Soter  ea  die  fuerit  ordinalusepiscopus,  in  quam  in- 
cidebat  Circumcisio  Domini  et  octava  Nativitatis 
ejusdem;sive  Dominica  praecedenti,  postrema  De- 
cembris;  perspicuum  est  viciniasKalendasJanuarii 
civili  more  (quem  nunc  etiam  sequimur  in  annis  Na- 
tivitatisChristi,  consignandis)  inchoasse  aeram  as- 
sumpii  a  Sotere  pontificatus. 

Vacaverit  itaque  sedes  ante  electionem  Soteris  ex 
die  martyrii  Aniceti,  quam  constituimusanno  464, 
die  47  Aprilis,  ad  finem  ejusdemanni,  duobus  Au- 
gustis  consulibus. 

Dilatse  electionis  causam  suspicari  facile  possumus 
ex  antea  narratis  ad  Pium  el  Anicetum  in  notis  hi-- 
storicis.  necnon  ex  chronologicisad  Hyginum,  ubi 
ha^c  retulinius.  Marcion  haeresiarcha,  vacanteapo- 
stolica  sede  post  obitum  Hygini  Romam  veniens,  et 
spe  dejectus  tum  communionisobtinendic  a  presby- 
terioRomano,  perquod  repulsus  fuerat,  tum  primse 
sedts  assequendae,  cui  inhiaverat,  minas  intentavit 
aeterni  schismatis  a  si»  inferendi.  Licet  vero  p(».  t  va- 
cationis  spatium  trimestre  jam  cerneret  electum 
Pium  Hygini  successorem,  audaciae  tamen  suae  tena- 
cior  mullos  a  fide  calholica  suuin  in  errorem  per- 
traxil ;  luin  in  Pontum  rediensomnia  susdeque  ver- 
tit,  neque  interea  destitit  suos  in  Urbe  as&eclas  alque 
emissarios  subinde  incitare  ac  fovere :  quorum  la- 

D  men  plurimos  S.  Polycarpus  in  Urbein  veniens  sub 
Aniceto  revocavitad  tidem,  utin  superiori  numero 
memoravi  ex  Eusebii  Historia  et  ex  Patribus  tunc 
Romae  versatis.  Mirum  non  est  si,  post  disces  sum 
Polycarpi  ab  Urbe  abeunte  e  vita  Aniceto  animos 
iterum  resumpsit  Marcion  aeterni  schismatis,  quod 
ante  minatus  fueral,  pro  viribus  excitandi.  Mari.io- 
nistas  enim  et  Valentinianos  ab  eadem  schola  pro- 
fectos  diu  superfuis.se  saiis  superque  ostendit  scri- 
bens  sequenii  s;eculo  iertullianus  ;  qui  initio  libri 
adversus  Valentinianus  d\i:.\\,  frequentissimum  inter 
hsuretico.i  iUurum  colleyium,  quia  plurimum  cx  apo» 
slatisverilatis.  Occurrendum  itaqueerat  artibus,  in- 
si(Jiis  ac  violentiae  tam  efferati  hominis,  gui  iniftnio 
pottvat  cteloquio,  totqueejus  gregalium,  uihil  pensi 
habentium  humana  omnia  acdivina  miscere,  uuo- 
knt  animi  (quod  TertuHianus  de  Vateauvwi  \^^w\i\>^ 


ms 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


mk 


pro  jynmntu  exciti  praeswnptione  ultionis  accendi.       A  pag.  26,  ubi  ad  annum  '66  probabilius  referl  ejus 


Occasionem  quoque  lurbarum  contra  pacem  Ec- 
clesiae  auxit  mors  Anlonini  IMi,  viia  functi  ante 
Nonas  Martii  eodem  anoo  161,  quo  Anicetus  se- 
quenii  mensesupplicioaddirtusfidem  san^inecon- 
sip^navii.  Colligere  siquidem  possumus  ex  ejus  mar- 
tyrioethnicaesuperslitionis  ministros  ac  sectatores, 
post  obitum  fhitissimi  principis  Antonini.  a  quo 
cohiberi  et  prohiberi  assueverant,  priesertim  post 
decennium  imperii  sui,  neChrislianos  insectarentur, 
liberam  criminandi  facultatemsubnovisprincipibus 
Marco  et  Lucio  Vero  exercere  voluisse,  deferendo, 
et  impietatis  crimen  (ut  ipsi  jactabant)  objiciendo 
ac  legum  Komanarum  prxsidium  contra  nos  implo- 
rando  a  magistratibus.  Epistola  ad  commune  con- 
cilium  Asiae  scripta  a  M.  Aurelio  tunc  imperante,  et 
per  Eusebiuiii  inserta  lib.  iv,  cap.  13,  llistoriic, 
statuens  mitiora  de  Christianis  judicia  fieri  (licet 
eamdem  perperam  ascribat  Eusebius  Antonino  Pio, 


passionera  post  complures  aucloresa  sc  productos 
et  collatos.  Longum  esset  universa  perpeodere,  qua 
iliis  in  dissertationibus  plurima cam  eruditione  affe- 
runtur,  praesertim  dedie  martyrii,  ex  Actis  inci- 
dente  in  maynum  sobbatum,  ac  in  diem  £6  Martii, 
necnon  de  anno  quo  proconsul  L.  Statius  Quadra- 
lus  Asiae  praeerat,  in  editione  Latina  eorumdem 
Actorum  nominatus,  qui  consui  fuerai  anno  U2, 
sub  Pio.  Alii  tamen  malunt  alium  Statium  Quadra- 
tum  intelligi  oportere.  patrem,  aut  patruum  T.  Nu- 
midii  Quadrati,  qui  consul  processit  anno  467  cum 
L.  Vero  Augusto  iii,  dumex  eorumdem  placito  pa- 
truus  proconsul  Asiam  administraret  hoc  eodem 
anno  167,  et  plura  de  illo  legi  posse  apud  Ci.  le 
Moine  in  Prologomenis  ad  varia  sacra  admonet  Rc- 
landus  in  Fastis.  Quod  autem  attinet  ad  diem  roar- 
lyrii  pariandam  cum  26  Martii,  et  magno  Sabbato, 
fatetur  Pearsonius  cap.  29,  dissert.   2  n.  3,  duos 


ut  evidenter  ostendit  Valesius  ex  titulis,  ac  nu- B '^^^scharacieresdiei  in  Actis  recensitos  optimecon 

mero  XV  tribunitiae  potestatis,  conjuncto  cum  ter-  *"'"  '^*'"  '^      '"'  ^""    *"•     ""'  *****  "^^  ' 

tio  ('onsulaiu,  qui  tituli  ac  numeri  Marco  Oiio  aptan- 

tur,  non  patri  Pio,  numeranti  tribunitiam  poteslatem 

XV    imo  et    septem    praecedentes,  cum  consulatu 

quarto,  ipsa,  inquam,epistola  indicatpersecuiionem 

in  Asia  jampridem  excitatam  conira  Christianos,  et 

pluribus  in  provinciis  abearumdem  recloribus,  nec 

penitus  desiisse  aliquot saltem  locales  persecutiones 

sub  Pio  parente,  easque  invaluisse  recentius  sub 

Augustis  fratribus,  etiamsi  litterae  supponantur  datae 

tribunitiae  potesiatis  anno  xv,  qui  Marco  Aurelio 

labebatur  ex  die  v  Kal.  Marlii  anni  161,  diebus  un- 

decim  anie  obitum  Pii,  ad  v  Kal.  Martii  anni  161. 

Verumex  titulo  Armeniaci^  Marco  Aurelio  in  lilte- 

ris  iisdem  attributo  (quem  non  assumpsit  nisi  trien- 

nio  post,  victoperCassium  Vologese,  qui  Armeniam 

occupaverat,  utnummi  et  inscriptionesdocent).  se- 

rius  datam  fuisse  epistolam,  et  trib.  post.  xxv  potius 


venire  etiam  anno  Domini  158,  Antonini  Pii  22,  a 
quo  tamen  excludit  gesta  martyrii,  cum  asseral 
jun^iminimeposseeodemannocumStatio  Quadrato 
proconsule.  At  ego  nec  video  cur  non  potueritSta- 
tius  Quadratus  iterum  in  provinciam  mitti  procon- 
sul  extra  sortem ;  cum  P.  Aquius  Scaura  (apad 
Gruterum  360,  n.  3)  ijui  proconsvle.  provincum. 
CYPHVM.  antea  obtinuerat,  post  modum  ex  s.  c.  in. 

QVINQVENNIVM.  COS.  ITERVM.  EXTRA.  SORTEll.  AVCTOBI- 
TATE.  C.  C^SAKIS.  ET.  S.  C  MISSVS.  fuerit  AD.  COMPO- 
NENDVM.     STATVM.    IN.    RELIQVVM.     PROVINCliE.   CYPRI. 

Nec  percipio  cur  anno  164,  ad  quem  libenter  refe' 
ram  martyrium  Polycarpi  ex  indicio  Eusebii,cirea 
initium  imperii  duorum  fratrum  Augustorum  Marci 
et  Lucii  Veri  id  memorantis,  referri  pariter  ne- 
queat  tum  iste  proconsulatus  Asiae  extra  sortem 
St.itioQuadrato  collatus  ad  componendum  lortas- 
sis  provinciae  statum  auctoritale   Marci,  ejiisqae 


quam  xv  signatam  arguemus  numero  sequenti.  In  q  provincia;  motus  suborlos  cohibendos:  tum  uterque 
hac  igitur  epistola,  sive  daia  in  trib.  post.  xv,  sive  character  lunae  Paschalis  decimae  ((uartae,  eo  anno 
serius  affirmat  primum  imperator,  plures  rectores      —-:'*--••'-  —  -»■ —  ^j.ku^»:  ^^^^i    •^ «»;k.,* 

provinciarum  divo  parenti  suo  antea  scripsisse  de 
Ohrisiianis  qui  deferrentur,  etad  necem  poslularen- 
tur,  quid  esset  slaiuendum.  Deinde  addit:  sed  et 
multi  ad  me  de  iliis  retulerunt^  qmbus  ego  patris  mei 
constitutionem  secutus  7CS7)o?2(i?. Constitutio  Anlonini 
Pii  parentis  sui  fuerat:  E;w.smo(/i /tommrsChrislia- 
nos)  nulla  pmna  afficiendos  esse,  nisi  forte  contra  sta- 
tum  imperii  Homani  aliquid  moliri  videantur.  Indul- 
gentiam  Antonini  patrisfrustrabantur  ethnici  tan- 
(juam  temporariam,  ejusque  cuin  morte  sublatam) 
cum  a  Marco  successore  m  ulti  adhuc  quiererent  dela- 
tiones  admilti  contra  Christianos.  Confirmationis 
vero  paterni  rescripti  qualis  usus  vel  abusus  tuerit 
tam  apud  reclores  provinciarum  quam  apud  magi- 
stratus  urbanos  et  senatum,  demonstrant  mariyria 
tum  Justini,  causam  capitis  in  senatu  dicentis,  et 
illustre  martyrium  consecuti  intra  quinquennium 


incidentis  in  diem  Sabbati  magni.  tam  ex  motibus 
liin»  veris  ac  mediis,  quam  ex  cyclo  Caesaris.  Scio 
eodem  anno  bissextili  Dominicalem  litteram  B.  ex 
die  VI  Kal.  Martii  mutari,  in  A,  eaque  decausa 
diem  26Martii,  quae  in  annocommuni  incidissetin 
Sabbatum,  ob  intercalationem  bissexti  pariari  eo 
anno  cum  Dominica.  Verum  cum  indicatio  diei,  qas 
in  Graeco  textu  Actorum  signata  erat  Xanthici,  in 
translatione  Latina  vitiose  conversa  demonstretur 
tuma  Pearsonio,  tuma  reliquis,  quando  inscribitur 
mense  Aprilis,  die  vii  Kal  Maii,  quse  reddeoda  fuisse 
dicebatur  mense  Martio  die  wi  Kal.  Aprilis;  cur 
non  poterit  ex  nostra  sententia  reddi  mense  MarUo 
die  viii  Kal,  Aprilis  ?  Certe  in  eam  cadil  quarta  de- 
cima  dies  lunae  Paschalis,  cujus  noviluniumtutn 
ex  veris  motibus,  tum  ex  mediis  pnecesserat  die  12 
Martii  nondum  c  mpieta,  et  recte  signabatur  ei  cy- 
clo  Caesaris,  per  nos  explicato  ex  antiquo  marmore 


imperii  duorum  fratrum  Augustorum,  sub  prye-  D  Farnesiano  ante  annos  19,  in  libro  de  Calmdario 
tectoUrbisQ.  Jiinio  Rustico  (quod  martyrium  re-  et  Cyclo  Caesaris,  die  11  Martii  compieta.  Quarc 
fftnmt  n.msim  hktnrir.i   i;.w.iocia«  vni  o.i  ..n«.,^  i*^'i      decima  quarta  dies   lunae  pariabatur  eodem  anno 


ferunt  passim  historici  Ecclesiae  vel  ad  annuro  163 
velad  165aeraBChristi);  tumgravissimipersecutionum 
motus,  qui  Asiam  concusserunt,  eodem  Eusebio  tra- 
dentecap,  13et14,  quando  decedenli  Pio  M  Aure- 
lius  Verus^  qui  etiam  Antoninus  dicius  est,  ejus  filius 
cum  Lucio  fratre  successit,  qua  tempestate  cum  gra- 
vissimi  persecutionum  motus  Asiam  concussissent, 
Polycarpus  vitam  martyrio  terminavit.  Dbi  mirari 
necesse  est,  ita  abreptum  fuisse  ab  Eutychianis  ra- 
tionibus  Pearsonium,  ut  illarum  aequandarum  gra- 
tia  cum  Vita  Aniceii,  vicennio  solido  praeverte.it 
aeram  passionis  S.  Polycarpi,  ab  Kusebio  relatam 
in  chroTiico  ad  annum  septimum  M.  Aurelii,  Euse- 
bianae  tamen  epoch:e  pleriqueeruditi  acquiescunt, 
etiam  perspectis  dissertationibus  Pearsonii  ac  Dod- 
velli  contra  Valesium:  ac  praj  coBteris  doctus  P. 
BuJnarlius  in  Actis  martyrum  de  Polycarpo  n.  6, 


cum  die  xiii  Kal.  Aprilis,  eodemque  magno  Sabba- 
to  Judaeorum,et  Asianorum  more  Paschalis  futnro 
nobis  vero,  ac  caeteris  Ecclesiis  die  Dominica  sub- 
sequente  Christianum  Pascha  celebraiuris. 

Caeterum  quocunque  tandem  anno  post  inilium 
a  M.  Aurelio  Imperium  cum  Lucio  fratre  censeatur 
martyrium  Polycarpi,  sive  anno  164,  ut  ego  sentio, 
sive  166  vel  167,  aut  169,  ut  docti  viri  a  Ruinartio 
recensifi  judicant,  certum  est  in  litteris  Eccle^i» 
Smyrnensis,  eo  de  martyriodatis  ad  Eceiesias  Ponii, 
id  legi,  nempe  sperari  jam  posse  l)eaii  Polycarpi 
marlyrio,  quasi  signaculo  quodam  impositnra  essc 
finem  persecuiioni.  a  Scripsimusvobis,  fratres,  tum 
de  reliquis  marlyribus.  tum  de  bealo  Polycarpo,  qui 
martyrio  suo  veluti  signaculo  quodam  persecuiioni 
finem  imposuit.  »   Priecesserat  itaque  tum  aliorum 


4245 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SOTER. 


4246 


marlyrium,  lum  perseculio  per  illa  priora  tempora 
principatus  M.  Aiirelii,  quamvis  iile  patris  exempla 
secutus  recloribus  provinciarum  scripsissel,  «  Cliri- 
stianos  homines  nulla  molestia  afficiendos  esse,  nisi 
forte  contra  statum  imperii  aliquid  moliri  videren- 
tur.  »  Vi^ebat  enim  mitioris  istius  rescripti  lex 
etiam  a^tateCommodi,  uti  narart  Kusebius  :  qui  ta- 
roen  ostendit,  exceptionem  fuisse  paratam  ad  elu- 
dendum  istius  rescripti  mitius  ingenium  etiam  in 
Urbe  media.et  ab  ipso  senatu  ;  cum  palres  conscri- 
pti  nihil  morati  edictum  Antonini  adhuc  vigens,  ut- 
pote  non  revocatum,  allamen  judicarent  ex  veteri 
lege,  Christianos  semel  delatos,  nisi  a  proposito  suo 
recederent,  nequaquam  esse  absolvendos  ac  dimit- 
tendos.  Quare  privati  cujusque  hominis  invidia^,  et 
odio  patebat  eorum  accusatio,  et  pcenae  intentatio, 
ubi  semel  fuissent  in  jus  vocati  ;  quod  loculenier 
coroprobat  illustri  exemplo  Apollonii,  ex  senatus 
sententiaca))ite  plexipro  fldei('.hristianaeassertione, 
dum  adhuc  vigeret  lex  quae  contra  delatores  Chri- 
stianorum  extrema  supplicia  decreverat.  Praestat 
integrum  Eusebii  textum  hic  reddere  lib.  v,  cap.  21, 
exceptum  ex  Actis  martyruro  a  se  collatis.  «  Com- 
modo,  inquit,  imperium  Romanura  obtinente,  res 
quidem  nostrae  in  tranquilliori  statu  versabantur, 
pace  per  Dei  gratiam  cunctas  terrarum  Ecclesias 
complexa.  Atque  interim  salutaris  Dei  sermo  ex 
omni  genere  hominum  quamplurimosadreligiosum 
sumroi  numiniscultum  pertrahebat :  adeo  ut  mulii 
ex  iis,qui  in  urbe  Roma  genere  atque  opibus  emi- 
nebant,  simul  cum  universa  domo,  ac  familia  salu- 
lem  consecuturi  accurrerent.  Verum  infestissimus 
bonisoronibus  daemon,  et  suopte  ingenio  invidus, 
istud  ferre  non  potuit.  Rursus  igllur  varias  adver- 
sus  nos  roachinas  coromentus  armatur.  Denique 
Roroae  Apollonium  quemdam  e  numero  fldelium,  qui 
in  huroanioribus  litteris,  et  in  philosophia  exiroius 
habebatur,  in  judicium  adduxit,  suscitato  ei  accu- 
satore  horoine  quodam  perditissimo,  qui  ad  hujus- 
modi  flagitia  idoneus  imprimis  minister  daemonis 
videbatur.  Sed  miser  intempestive  suscepta  accusa- 
tione,  cum  imperatoris  edicto  capitalis  poena  in  eos 

?[ui  talia  detuiissent  esset  constituta,  confestiro 
ractis  cruribus  occiditur,  Perenne  ejusroodi  adver- 
sus  ipsum  sententiam  pronuntiar»te.  Martyr  vero 
Deo  acceptissimus,  cum  judcx  roultis  euro  pVecibus 
obsecrasset,  petissetque  ab  illo,  uti  coraro  senatu 
rationero  fldei  suae  redderet,  elegantissiroa  oratione 
pro  defensione  fldei  suae  coram  omnibus  pronun- 
tiata,  capitali  supplicio  a  senatu  damnatus  est. 
Quippe  veteri  apud  eos  lege  sancitum  erat,  ut  Chri- 
stiani,  qui  semel  in  jus  vocati  fuerant,  nisi  a  pro- 
posito  suo  discederent,  nequaquaro  dimitterentur. 
Porro  cuncta  ab  illo  in  judiciodicta,et  quaecunque 
Perenni  interroganti  respondit,  et  orationem  illaro, 
quaro  pro  tidei  nostr»  defensione  in  senatu  habuit, 
quisquis  nosse  voluerit,  ex  antiquoruro  martyrum 
passionibus,  a  nobis  coUectis  poterit  percipere.  » 
Hactenus  Eusebius. 

Haec  pauio  fusius  exponenda  duxi,  turo  chrono- 
logise  causa,  luro  historiae.  Video  eniro  eos,  qui  de 
paucitate  roartyruro  pro  ingeniisui  praejudicataopi- 
nione  scripserunt,  et  Roroanis  pontiflcibus^non  se- 
cusac  caeteris  pluribus  per  provinciasearodero  gloriae 
coronam  primo  ac  secundo  saeculo  adimere  sunt  co- 
nati,  contra  omniuro  Ecclesiaruro  documenta,  ac 
traditiones,  plerumque  niti  legibus  Antoninoruro, 
mitiorade  nobisdecernentibus,duriora  indelatores 
nostroruro  fratruro.  His  attaroen  legibus  non  revo- 
calis,  senatusedicta  superiora  et  producebat,  et  se- 
quebalur,  ubi  privatorumariibus  iterumsisterentur 
Judicio  illustresetiamChristiani,  qualesJus  inuset 
Apollonius :  et  poenam  capiiis  de  lantis  viris  sume- 
bat,  eodero  principe  non  vetante,  qui  mitiora  pro 
noslris  edicta  vulgiiverat.  Quare  has  ol)servationes 
non  inutiles  fore  judicavi  ad  liberanda,  et  vindican- 
daab  injuriosis  exceptionibus  ejusroodi  criticoruro 


A  Aniceti,  Soterisque  tempora,  eoruroque,  ct  alio- 
rumsecundi  sueculi  pontificum  roartyria  etcoronas. 
Poterunt  etiam  inde  colli^M  et  confirmari  con- 
jecturaj  non  improbandaj  circa  sedis  Romanae  va- 
cationero  ad  aliquot  mensesproiractaro  post  Aniceti 
martyrium  eodem  anno  161,  quo  Marcus  curo  fra- 
tre  Vero  coeperat  iroperare;  cum  praeler  Marcionis 
asseclas,  inducendi  schismatis  studiosos,  quod  ille 
aeternuro  fuerat  comminatus  huic  sanctae  Ecclesiae 
per  se  illatum  iri,retardarentdesignationem  succes- 
soris  turbulenta  illastudiaethnicorum,postobituro 
Antonini  Pii  ad  delaiionesChristianorum  secompa- 
rantiuro.  His  enim  obnoxium  prae  caeteris  futururo 
noverat  Romanus  clerus  quemcunque  expedite 
elegi8set,terventeadliuc  oestro  novoruro  delatoruro ; 
paulo  autero  securius  occultatum  iri  ab  ostium 
audacia,  etab  insidiistutatum  iri  pontificero,quem 
collocasset  in  sede,  sedato  paulisper  iropetu  conqui- 
rentium  ad   necem    Ecclesiarum  pnrsules  et  do- 

g  ctores. 

Nihil  igitur  impedit  quo  minus  sequarour  du- 
cturo  catalogorux  et  aliorum  codicuro,  ac  rooni- 
mentorum  quae  supra  roemoravirous,  ad  constituen- 
daroelectionero  SoterisDoroinica  postremaanni161, 
ejusque  epochxpontificalis  initium  desumi  colliga- 
mus  ex  Kalendis  Januarii  anni  162,Rustico  et  Aqui- 
lino  consulibus,  ibidem  perspicue  signatis  :  donec 
absolutis  annis  9,  roensibus  3,  diebus  21,  sui 
pontificatus,  concordi  testimonio  veteruro  pictura- 
rum,  catalogoruro,  et  codicuro  eidero  attributis, 
roartyriumparieiur  juxta  ecclesiasticas  tabulaspa- 
riier' consentientes  anno  171,  die  12  Aprilis,  qua 
colitur. 

EJUSDEM  NOTiE  HISTORIC^. 

Linea  2.  —  Fuit  temporibus  Severi  a  consulatu 
Rusticiet  Aquilini  usque  ad  Cethegum  et  Clarum.  Con- 
sulaius  uterque  recte  consignatusdemonstrat  erro  - 

C  rero  librarii  in  substituendo  noroine  Severi  pro 
Marci  et  Veri  noroinibus,  quae  dislincie  expressa 
legunturinsecundocataiogoaetatis  Justiniani,  quem 
catalogum  Bibliothecarius  exscribit. 

Linea  3.  —  Coustituit  ut  nulla  monacha  pallam 
sacratam  contingeret,  nec  incenstm  poneret  in  san- 
cta  Ecelesia.  Indicaveram  in  noiis  ad  praeceptum 
ApostoIiaLino  renovaturo  develandis  roulieribusin 
Hcclesia,  primam  haeresim  Simonis,  caeterarum 
antesignani,  Selenem  circumducentis  tanquam  suse 
roentis  Ennoiam,  per  quam  an^elos,  occasionem 
dodisse  contra  eam  praemuniendi  fideles,  ad  decla- 
randiaperte  in  conventu  Ecclesiae,  feminas  oxcludi 
peniiusa  sacerdotio,  idque  significari  per  velaroen 
impositum  roulieruro  capitibus  dum  orarent,  ut  in- 
telligerent  se  esse  sub  viri  potestate  ;  aperto  autem 
capite  viris  oranduro  esse  ut  Christi  sa(  erdotium 
sibi  reservatum  recordarentur.  Addebam,  iroita* 
tione  Simonis  Marcionero  haeresiarcharo,  et  Gno- 
sticos  istius  aetatisdequa  loquirourindearripuisse 

l^  (ex  Selene,  ac  Siroone)  ut  coroplura  oflBcia  sacerdo- 
lalia  suis  roulierculis  comrounicarent  *,  tantaque  ar- 
rogantia  usurpata  fuisse  ab  arobitiosis  eorumfemi- 
nis  haec  niinisteria,  ut  Firmilianus  apud  sanctum 
Cyprianuro  scripserit,  constare,  quarodara  grega- 
lem  impiai  factae  eo  audaciae  pervenisse,  ut  «  fre- 
quentersanctificare  se  panem^  et  Eucharistiam  fa- 
cere  simularet,  et  sacrificium  Doraino  sine  sacra- 
mentosolitae  precationis  oiferrel ».  Yigiles  Eccle- 
siae  pastores,  quibus  in  Petri  sede  oviuro  pariter 
et  agnoruro  est  cura  concredita,  nascenti,  seu  re- 
nascenti  roaloSaroaritani  Siroonis  in  Marcionis,  et 
socioruro  schola  praesens  reroediuro  opposuerunt, 
apostolicaescilicetdiscipIinaeprimadecreta:utcleri- 
ci  in  sortero  sacerdotiiChristiauiaDeovocati  a  caete- 
ris  discernerentur  externo  quoque  capitis  si^no.  Id 
pr;rstititAnicetus,Petritonburaroet(*auIicIericisge- 
standaro  iterato  praecipiens.  Successor  autem  Ani- 
teti  Soier  curavii  renovari  ieges  excl\iAft.vAj»k^VK^^ 


mi 


ANASTASII  BIBUOTHECARII 


^m 


fldeles  in  sortem  Domini  non  vocatos  a  contactu  sa-  A 
crati  ministerii,  quas  edixerat  Sixtus.  Sixtina  enim 
lex, i|use  vel  unice,  vel  praecipue  prospexorat  iur*c 
acdiligentise  prspstanda'  in  contrecuitione  sacrorum, 
ne  quidpiam  scilicet  oblati  et  consecrati  muneris 
convcrsique  in  corpus  et  snnguinem  Domini  impru- 
denter  excideret,  atque  in  terram  dilaberetur(cui 
pericuio  cavel)atnr  reservato  contactu  vasorum  sa- 
cratiministeriisolisministris,divinainslitutionead 
sacerdotium  vocatis,  et  ad  illud  procurandum  se- 
dulopontificumstudioexercitis),  ut  reddereturetiam 
utilisad  cohibendas  hipreses  tunc  subortas,  et  ab- 
usum  iMarcionis,  ac  feminarum  ejusdem  {i;regalium 
audaciam  coercendam.  qua  ui  ille  ad  episcopatum, 
ita  istae  ad  sacerdotium  pertin^ere  pra^sumebant, 
roboranda  fuitper  Soterem,  interdictoquovisofficio^ 
acministerio  sacerdotali  etiam  leviori  feminis  qui- 
buscunque,  licet  sanctimonia  professionis,  et  vir- 
ginitatistituloDeoper  pontifices  ritedicatis.Idenim 
monachcB  appellatione  (serius  quidem  inducta,  etex  g 
phrasibuscatalogisecundi  a  bibliothecariistranslata 
in  hunc  numerum,  cum  per  ea  de  quibusagimus 
tempora  ancillae  Dei,  et  virgines  Deo  sacrse,  aut  Uia- 
conmae  appellarentur)  inteiligendum  esse  constat, 
tum  ex  adnotatis  superius  in  Clemente  ac  Pio,  ubi 
indicavimus  consuetudinem  ab  apo<^tolis  profectam 
virginum  Deo  dicandarum,  tum  exobservandis  in- 
fra  ad  Vitam  Leonis  Magni  numero67,  whimonacfuB 
nomine  exponitur  ea  quie  vir{;initatis  dedicationem 
consequerelur  benedictione  velaminiscapiti  suown- 
ponendi,  per  ritum  pauloantedcmonstralum  in  Pio, 
ex  veteri  pictur.i  in  cryplis  SS.  Martyrum  reperta  in 
coemelerio  Priscilla".  a  liic  constituit  ut  monacha 
non  acciperet  velaminis  capitisbenedictionem,  nisi 
probata  ruerit  in  virginitate  sexaginla  annorum.  ^ 

CIACONII. 

Li nea  6. — Quictiam  sepultus estin  coBmeterio  Calixti, 
vui.ijspui.Sanclushic  pontifexsepultusestvia  Appia  p 
in  coemeterio,  quod  ipse  contruxit,  et  Soteris  de  ^ 
nomine  suo  appelhitum  est,  quem  post  annos  670 
SergiuspontifexMaximushuJus  nominissecundusin 
Hccleslam  sanctorum  Sylvpslri  ei  Martini  in  mon- 
tibus  titulo  equitii  transtulit:  ut  ex  antiqua  ibi  in- 
scriptione  liquet. 

PAGII. 

Linea  4.  —  Soter.  De  Sotere,  et  Ecclesia  Romana 
illustre  exstat  testimonium  Dionysii  Corinthiorum 
episcopi.  Cum  enim  Ecclesia  Romana  esset  opulentis- 
ftima,  aliarum  ecciesiarum  inopiam  liberalitate  sua 
sublevabat,  et  fratribus  ad  metallum  damnatis,  aut 
in  exsilium  missis,  alimenta  et  muner.i  submittere 
consueverat,  quem  morem,  inquil  Dionysiis  apud 
Eusebium,  lib.  iv.  cap.  23,  o  Beatus  rpiscopusvestcr 
Soter  non  scivavit  solum,  verum  etiam  adauxit  ;  tum 
munera  sanctis  (irstimita  copiose  subministrans,  tum 
fiatrcs  peregre  ndvmientes  tanquam  liberos  suos  pa- 
ter  amayitissimus  beatis  scrmoyiibus  consolando.  »  Ha^c 


S.  Dionysius  in  epistola  ad  Komanos  data.  In  hunc 
usum  fiebantcollectae  in  Ecclesia  Uomana,dt^  quibus 
exstant  aliquot  S.  Leonis  papae  sermones.  Qu«  lau- 
dabilis  consuetudo  jam  inJe  a  primis  aposlolorum 
temporibus  instituta,  inpostrema  etiam  persecutione 
Diocletiani  servata  est,  ut  lib.  iv,  cap.  23,  testatur 
l^usebius.Quotempore  EcclesiaRomana  Christianis 
ad  metalla  Palaestime,  et  per  i£^yptum  dnmnatis 
collectas  pecunias  misit.  De  hoc  more  Roman^r  Ec- 
clesiae  praiter  Dionysium  Corinthiorum,  loquitur 
etiam  Dionysiiis  Alexandrinus  inepistolaad  Stepha- 
num  papam,  quam  refert  Eusebiuslib.  7cap.  oSy/ia- 
rum  quidem  pi ovincix  omnes,  inquit  Dionysius,  cum 
Anibia,  quibus  identidem  necessaria  suppcditatis.  Ita 
Valesius  in  notis  ad  cap.  23  libri  iv  Eusebii.  Colitur 
S.  Solerdie22  Aprilis. 

SOMMIEU. 

Postgmm  Sommier  lib.  n  Uist  dogmatic<B  S,  sedis 


D 


retulit  testimonia  obsequentis  ve^erationis  SS.  Poly- 
carpi  rt  Jrmaei  enja  S.  sedem  Romanam,  dum  ad 
eaindem  sese  conferrent,  responsi  gratia  obtinendi  o 
Prtri  SHccessoribus  super  quaestionibus  de  disciplinn 
subortis,  hxcsubditpag,  138: 

a  Nempehisce  prioribus  etiam  saeculis  respicie- 
bantur  pontifices  Romani  tanquam  commuues  nni- 
versorum  fidelium  patresnon  modo  in  vita  spiriius 
immortali  tuenda  per  Christi  gratiam,  verum  etiam 
in  temporalisvitaesubsidiisnecessariiscopori  mini- 
strandis,  quae  infinito  properoodum  numero  confes- 
sorum  subtrahebantur  a  persecutoribus  Ecclesis, 
cum  nd  extremam  rerum  omnium  inopiam  Hdeles 
Christi  red igerent.  Eusebius  Caesarien^is  oculatus 
testis  luculenter  ostendit  a  se  spectata,  et  audiUi 
suaR,  ac  superiorum  a?tatum  exempla,  planc  respon- 
dontia  testimonio  Dionysii  Corinthiorum  episc<»pi. 
Hic  ad  Romanos  fldeles  scribens  gratulatur,  vigeiy 
apud  ipsos  consuetudinem,  ab  origine  hujus  Eccle- 
six  perpetuo  custoditam,  ut  omnia  subsidia  omni- 
bus  ecclesiis  transmittere  curarent,  et  singillatim 
ministrarefratrihus  indigentibus,  pr^esertimad  roe- 
talla  damnatis,  pnesidia  vitae.  Id  segniter  observa- 
tumabexordio  suie  lundationis  (opfimn  parensR^^' 
mana  Ecclesia)  nunquam  non  prsetitit  diligenter ; 
beatus  vcro  Soter,  decessorum  snorum  imiialor, 
ita  prosequitur  custodire,  ut  etiam  curnulare  supe- 
riorum  pontificum  beneficiis  mantissam  addat.  > 

Drinde  Eusrbii  vrrba  ex  cditione  Oxoniensi  pf^ifrrt 
ita  Latinr  rrddita  : 

a  Komanorum  consuetudinem,  qu:e  assidue  ad 
hanc  persecutionem  nostra  a^tategrassantemservaia 
est,  niagnopere  approbans  (Dionysius)  ista  scribit: 
Apud  vos  is  mos  jam  inveteravif,  ut  omnes  fralres 
variis  afliceretis  beneficiis:  et  Ecclesiis  permuliis. 
qux  in  civitate  quaque  sunt,  vitac  mitteretis  subsi- 
dia.  Sic  plane  non  solum  egentium  sublevatis  in- 
opiam,  verum  eiiam  fratribus,  qui  sunt  ad  me- 
talla  damnati.  opem  fertis:  sicque  per  eo  benefi- 
centiae  subsidia,  quae  jam  a  primis  Ecclesix  vestne 
jactis  fundamentis  passim  mittereconsuevistis,  cum 
sitisRomani,  Romanorum  consuetudinem  a  l^alri- 
bus  traditamsedulo  observatis.  Quam  quidemcerie 
beatus  Soter  vester  episcopus,  ei  haclenuscustodi- 
vit  diligenter,  et  mirum  in  modum  suo  propenso 
studio  adauxit:  idque  non  modo  opes  in  sanctt>sre- 
ficiendos  delegauisbenigne  subministrando;veruin 
etiam  fratresad  ipsutn  adventantes,  tanquam  pater 
indulgens,etclemensin  liberos,beatoac  pio.sermone 
;  d  virtutem  cohoitando.  »  (Kuseb.,  Histor,  lib.  if, 
cap.  22.) 

His  ex  historia  Eusebiiproductis  scqurntem  suhjicit 
obscrvationem  laudatus  pracsul  Sommier  inttr  nottu 
ad  Sotrrrm  merito  rligendam,  quw  nwrentur  ctiaiA 
refrrri  inter  obseixationes  ad  iiiustrandam  Diotvpii 
epistolam  opportunas, 

a  In  imagineantiqui  hujussanctique  pontificisef* 
figiem  intuemur  Cle  iients  Xl.  ex  eadem  sede  nos 
hodie  gubernantis.  Hiijusplena  humanitatis  virtus. 
comitatis  exceptio,  indoles  beneficentiae,  spectau 
eloquentia,  et  ars  admirabilis  animos  devinciendi, 
et  mcntibus  imperandi.  atque  inspirandae  pietati^ 
ad  se  accedentibus,  nota  jam  decora  universis,  et 
perspecta  suni.  Experimentoproprio  haec  addidici: 
imo  qua  dic  hiec  in  litteras  mando,  accepi.  Sancii- 
tatem  suam  ex  aerario  pontificio  transmisisse  Pa- 
risios  ingentem  pecunia;  vim  ad  relevandas  inclyti 
illius  principis  necessitates,  qui  decuscalholioere* 
liy:ionis  prietulit  regiis  titulis  suarum  nat;ilium.  > 

Quam  librntrr  hoic  in  litteras  mandaturum  cum 
C  V.  Svinmirr  putamus  Dionysium,  si  inter  n(*f> 
vivercr !  In  utroque  enim  prinripc  continuatum  <i'* 
origine  sua  Ecclesia^  Komamie  decus  pnecipuum  «;/»■*- 
sceret  :  in  exMile,  rt  fidr.i  vausa  spoliato  patcrni>  /v- 
gnis,  constanUam  confessorum ;  in  pontifice,  hosfi- 
tis  regis  gloriosam  inopiam  RomanaB   Eulesiw  con" 


4249  HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ELEUTHERIUS.  4250 

suetis  prxsidiis  tevante,  Soteris  studiumf  et  chnrita- Al  manx  E^clesiae  characterem  sua  munificentia  cust(h 
tem  :   dc  qua  nihil  remisit  sanctissimus  Pater  Innch-      diens. 
centius  XHI,  decessoris  Ckmentis   beneficia  et  Ro- 


XIV.   SANCTUS   ELEUTHERIUS. 


ANNO     CHRISTI    179,  M.    AURELII  IMP.     17. 


14  Eleutherius,  natione  Graecus,  expatre  Abundio,  de  oppido  Nicopoli,  sedit  annos 
qiiindecim,  menses  sex,  dies  quinque  *  .  Fuit  autem  temporibus  Antonini  et  Cowr 
modi  usque  ad  Paternum  et  Bradnam  ^  .  Hic  ^  accepit  eptstolam  a  Lucio  BritannuB 
reffCy  ut  Christianus  ef/lceretur  per  ejus  mandatum,  &t  hoc  iterum  firmavit,  ut  nuUa 
5  esca  uSualis  a  Christianis  repudiaretur,  maxime  fidelibus^  quam  Deus  creavit,  quae 
tamen  ratlonalis  et  humanaest.  Hic  fecit  ordi?iationes  tres  per  mensem  Decembrem: 
presbyteros  duodecim,  diaconos  octo,  episcopos  per  diversa  loca  numero  quindecim. 
Qui  etiam  sepultus  est  juxta  corpus  beati  Petri  apostoli  in  Vaticano,  vii  Kalend. 
Junii,  et  cessavit  episcopatus  dies  quinque. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 
Juxta  edit,  Schelest.  ex  ms.  Cxsareo. 

Eleutherus  annis...  fuit  temporibus  Antonini  et  Commodi,  a  consulatu  Veri  et  Herenniani 
usque  Paterno  et  Bradua 

Supplementum  tacunarum  catalogi  ex  dictis  in  Anicet 

Eleutherus  annis  15,  m.  3,  d.  2L  Fuit  temporibus  M.  Antonini  et  Commodi,  a  consulatu 
Severi  et  Herenuiani  usque  Materno  et  Bradua. 

NOTUL^  MARGINALES  FABROTTI. 

aB^  an.  15,  d.  23.  ^B,  M.  Aurel.  et  Gomm.  usque  ad  coss.  Commodum  VIII  et  Pertinacem.  c  Buron. 
adan.  183. 

VARI^  LECTIONES. 

Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri.  B  deest  usualis.  ibid,,  repudiaretur,  qua  tamen,  etc. 

Num.    14,  Hn.  5,   esca,  in  A  et  B  deest  rxsuaiU».  /m.  7,  diac.y 

lin.  6,  AB,  ordii.ationes  duas.  lin.  ead.  B  an.  16.  Apud  Hohtenium  ct  Schclestratium. 

iin.  7,  AB,  U.  lin,  2,  Cass.  et  Flor.,  mens.  3,  dies  2.  lin.  5,  m 

Excodice  Regio,  Mazarinoet  Thuano.  Vat.  deest,  maxime  fldelibus.  lin.  7,  Cass.  iK  Kal. 

Lin.  2,  ann.  <5,  m.  3,  d.  2.  lin.  3,  Br.  consules.  ^in.  cad.  Fhr.,  dies  15 

lin.  4,  Britannorum  R,  lin.  6,  quae  tamen  rationa-  Apud  Peniam  ex  Codice  Cavensi. 

biiis.  Lm.  1,  Eleulher  natione,  etc. 

Lx  codide  Thuano  altero. 

Lin.  1.   Eleuterus.  lin.  2  mens.  3  di.  2.  lin.  5, 

NOT^  VARIORUM. 

A  SCHELESTRATE.  sije  posi  illum  suscepit  Irenaeus.  »  Idem  habet  divus 

f^.         a          ,            «.  HieronymusHbro  de  Scriptoribus  in  Irenaeo;  affir- 

[Disscrt.  Z,  cap.  4,  num  o.)  ^jj^  gujnfi   quQj    pothino    prope    nonagenario    ob 

Persecutio  itaque  in  GalHis  mota  fuit  tempore  Christummartyrio  coronato.in  locum  ejus  substitutus 

Eleutherii  papae,  cum  M    Aurelius  decimum  septi-  sit.  Ex  quibus  omnino  sequitur,  irenaeum  in  pei^ 

mum  imperii  annum  ageret,   in  qua  perseculione  C  seculione  M.  Aureiii  Anlonini,  quae  anno  imperii 

passisunlS.  Polhinus  episcopus,  etaUi  quamplu-  ejus  17,  seu  aera  177  coepit,  et  cum  morte  ejus 

rimi,  dequorum  mariyriocieteri  confessorescarcc-  anno   180  flnem    accepit,    Pothino    in   sede    Lu- 

ribus  iiiclusi  ad  iilcclesias  Asiai  et  1'hrygiaB  retule-  gdunensi  successisse,  cum  jam  anlea  a  mjrtyriDus 

runl.   Exslat  ea   de  re  mart>rum   Lugdunensium  Lugduncnsibus  Roinam   missus  fuisset  ad  bleuthe- 

epislola  apud  Eusebium  lib.  v,  cap.  2,  in  qua  Po-  rium  papam,  ut   palet  ex  eorumdem    martyrum 

thinum  prope  nonagenarium  diris  cruciaiibus  enc-  Htleris,  qiias  refert  Eusebius  libro  v,  cap.  4,  uDi 

catum  fuisse  perhibent ;  et  addit  Eusebius  cap.  5:  testatur,  Irenaeum  nondum  episcopum  fuisse,  sed 

a  Igilur  cum  Pothiiius  (Photinum  alii  male  iegunt)  solum  pre.Nbylerum,  dum  a  martyribus  EIeuth«^rio 

anno  aelatis  nonagesimo  una  cum  (ialiicanis  martv-  commendatus  fuit.  Verba  Eusebii  suni ;  «  tjwl  iidem 

ribus  caesus  esset,  episcopatum  Lugdunensis  Eccle-  raartyres  Irenaeum,  qui  tuac  t.eav^<^^v«»  ^^\i.>\'^ \^^^ 


m\ 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4^^ 


sbyter  Lugdunensis  Ecclesiie  erat,  supradiclo  Eleu- 
Ihero  per  lilleras  commendarunt.  »  Et  presbyieri 
confessores  in  ipsis  litieris :  «  Te  per  umnia,  ac  per- 
petuo  oplamus  in  Deo  valere^  Pater  Kleuthere.  Has 
litteras,  ut  ad  le  perferrel,  Iratrem  et  collegam 
noslrum  Irenaeum  hortati  sumus.  » 

His  positis  sequitur,  duranteM.  Aurelii  persecu- 
tione,  Eleutherium  Romaesedisse;  quod  ul  eminen- 
tissimus  cardinulis  Baronius  suo  calculoaccommo- 
daret,  a  Soiereannos  iliquotauferendosessecensuil, 
et  cui  omnes  antiqui  scriptores,  ac  cataiogi,  tam 
rass.  quam  lypisediti,  ad  minimum  octo  vel  novem 
annos  ponlificatus  tribuunt,  ipse  solum  quatuor.  mi- 
nus  diebus  duodecim,  reliquit.  Posuerat  Baronius 
Soteris  initium  anno  iT6:  cui  si  cum  Eusebio  el 
S.  Prospero  octo  annos,  vel,  cum  catalogis  ac  Libro 
Pontificali,  annos  novem  tribuisset^Eleutherius  non 
nisi  anno  183  vel  184  sedere  coepissel.  Hoc  autem 
cum  martyrum  Lugdunensium  testimonio  repugnare 
videret,  Soteri  tantum  tres  annos,  undecim  menses, 
etoctodecim  dies  iribnit,  ad  hoc  ut  mors  illius  anno 
479  collocari,  et  ante  obitum  M.  Aurelii  Irenasus 
ad  Eleutherium  Soteris  successorem  legatione  fungi 
potuissel.  Nolat  tamen  ad  ann.  179,  num.  51  :  «  Si 
quis  autem  certioremde  annis  Soleris  invenerit  chro- 
nographiam,  qua  tamen  non  rejiciatur  Gletus  e  nu- 
meroKomanorum  pontificum,  nec  liiterarum  marty- 
rum  Lugdunensium  sincerum  testimonium  contem- 
natur,  hand  inviti  assentiemur. » Haec  cum  adnotave- 
ritipseBaronius,debitam  ipsi  revercntiam  servantes, 
recessimus  ab  ejus  sentenlia.  certiorem  chrono- 
taximstatuendocircanonnulIospontifices,dequibus 
aut  ex  anliquis  monimentis,  aut  veterum  testimo- 
niis  adeo  clar^  consiat,  ut  de  tempore,  quo  ponti- 
ficatum  gesserunt,  ambigere  minime  liceat.  Statui- 
mus  id  de  Petri  apostolorum  principis,  Glementis, 
et  Alexandri  temporibus,  quibu^  martyrio  coro- 
nati  sunt.  Idem  de  Soteris  poiitificatu  ostendere 
coepimus,  de  quo  certum  est  decimum  septimum 
M.  Aurelii  imperaioris  annum,  quo  persecutio  coe- 
pit,  excedere  non  potuisse.  Tempore  eniin  illius 
persecutionismarlyres  Lugdunensessaepiusad  Eleu- 
therium  papam  scripserunt,  ut  testatur  Eusebius  in 
Historia  lib.  v,  cap.  1,  ubi  epistolam  illorum  exhi- 
bet,  quara  D.  Irenaio  ad  Eleutherium  deferendam  tra- 
diderunt. 

Porro  circa  tempus  Soteris  papat^,  quo  martyrium 
subivit,  et  Eleutherio  cathedram  Romanam  reliquit, 
eminentissimuscardinalis  Baronius  a  nobis  dissen- 
tit  tantum  in  duobus  annis,  quibus  a  vera  chrono- 
taxi  primorum  pontificum  perpetuodeflectit.  Quare 
omnia  gesta  ecclesiastica  duobus  annis  postposuit*, 
qua  ratione  etiam  factum  est,  quod  M.  Aurelii  im- 
peratorisannum  decimum  septimum,  qui  cum  xra 
177  concurril,  ad  annum  179  retulit.  Si  autem 
annus  17  Marci  Aurelii  xrx  suae  177  restiluatur, 
nobiscum  sentiet  Baronius  circa  tempus  persecu- 
tionis,  quo  Soter  martyrii  palmam  adeptus  est, 
et  Eleulherius  Romanam  cathedram  obtinuil.  Au- 
dienda  sunt  Baronii  verbaad  annum  179,  ubi  agens 
de  persecutione  in  qua  martyres  Lugdunensesoccu- 
buerunt,  ita  scribit  num.  50:  «  Hac  item  persecu- 
tione  sublatum  fuisse  Soterem  paparo,  littera)  mar- 
lyrum  Lugdunensium,  quae  hoceodem  persecutionis 
temporescriptae  sunt  adEleutherium  ejus  successo- 
rem,  necessario  nos  affirmare  compellunt  -,  licet  alii 
annos  novemeidem  tribuerini.  Sed  quod  tres  tantum 
ordinationes  fecissereperiatur,  haud  longiori  tem- 
pore  sedisse,  possumus  opinari.  Eusebius  autem  in 
Chronico,  anno  superiori  nempe  derimo  sexto  Marci 
imperatoris,  ponit  Eleutherium  suffectum  in  locum 
Soteris.  sed  in  historia  hoc  ipso  anno  decimo  septi- 
mo  :  cui,  quoniam  credimus  id  accepisse  ex  lilteris 
martyrum  Lugdunensiiim,  haud  invi!.i  astipulamur; 
cum  alioqui  iii  reliquis  praiteritis  Romanis  pontifi- 
cibus,  quod  pr;etermiserit  Cletum,  haud  possumus 
eidem  assentiri.  Sic  igitur  ia  re  ambigua,  non  tam 


A  ex  ipso  Eusebio,  quara  ex  litteris  sanctorum  Lugdu- 
nensium  murtyrum,  hoc  tempore  ad  Eleutherium 
scribentium,  Soteris  obitum,  atque  Eleutherii  in- 
gressura  consuito  ponendum  esse  existimamus.  ii 
Atque  hxc  Baronius,  cujus  re^rulam  de  temporibus 
praedictorum  pontificum  ex  Htteris  martyrum  Lu- 
gdunensium  secuti,  verameorumdem  chronologiam 
tr:ididimus. 

Linea  3.  —  Hic  accepit  epistolam  a  Lucio  Bntan- 
niaerege  Id«m  refert  Ven.  Beda  Hb.  i  Hist.  Gentis 
Anglorum  c.  4,  ubi:  «  Gum  Eleutherius  vir  sanctas 
pontificatui  Rom.  Ecclesiae  pra*esset,  misit  ad  eum 
Lucius  Britannorum  rex  epistolam,  obsecrans  at 
per  ejus  mandatum  Ghristianus  efficeretur,  et  mox 
efifectum  piae  postulationis  consecutus  est.  s  Quae 
omnino  concinunt  catalogi  et  Libri  Pontificalis 
verbis. 

BENCINI. 

B  Linea  5.  —  Hic  firmavit  ut  nulla  esca  usmlis 
a  Ckristiaiiis  repudiitntur.  Judaizantium,  sir.ut  Pius, 
errorem  alium  perstringit  pontifex,  qui  in  cibis 
delectumsuperstitiosum  tueoantur.  Cum  Eleutherio 
alii  ecclesiasiici  scriptores  conveHere  eodem  tem- 
pore  elaborabanl  superstilionem,  uli  Clemens Alex.  I. 
n  i^icdag.,  c.  1  et  seq.  Dicitur  hic  firmavit:  vel  quia 
Pius  in  priori  adversus  Judaizantes  decreto,  id  ve- 
taverat  ;  vel  quod  verius  est,  Pauli  praeceptura 
I  Gorinth.,  c.  viii  datum,  publicandum  censuit  rt 
confirmandum.  Porro  haec  Eleulherii  translalio, 
cum  certo  constet  Pium  non  successisse,  tirroare 
videtur  nostrasconjecturasde  Libro  Pontificali  auclo 
per  additiones,  quae  in  schedulis,  aut  in  catalogis 
additae,  deinde  occasionera  dederunt,  ut  consar- 
cinarentur.  Sed  hanc  provinciain  lustrandamaliis 
relinquimus  :  nos  in  notis  ordinem  Hbri  seqai- 
mur. 

p,  BINII  ET  LABBEI. 

(Ex  BiN.)  Linea  8.  —  Stpultus  est.  Martyr,  an 
confessor,  incertum  est.  In  Mariyroloj^io  appellatur 
quidem  martyr-,  sed  id  nomen  etiam  frequenter 
tributum  est  confessoribus,  raaxime  iHis.  qui  fidei 
causa  cruciatum  aliquem  sustinuerunt,  ut  probat 
Baronius  in  notis  pluribus  ad  Martyrolo^iura. 

[Ex  Lab.).  Linea  1.  —  Ahundio  Lege  A6u7i(ian<io. 

BLANCHINI. 

miM  CURONOLOGlCiE. 

Sotere  marlyrii  coronam  adepto  22  Aprilisanno 
171,  ad  Petrl  sedem  provectus  fuit  Eieutherius: 
cujus  exordio  tribuuntur  consules  ejusdem  anni 
Severus  II  et  Herpnnic.nus  in  catalogo  Liberiano 
mendose  scripli  defeclu  primie  syllabae  Yerus  n 
Erennianus,  quemadraodura,  et  in  postremis  ejus- 
dem  sedi  assignatis  tum  in  eodem  catalogo.  tumin 
secundo  xtatis  Felicis  quarti,  necnon  in  LibroPoo- 
D  tificaii,  aliisque  codicibus  recensitis  inter  Prolego- 
mena  fol.  xciu,corruptelegunturconsules  Patenm 
et  Bradua,  et  in  Leclionariis  impressis  per  Lucam 
Antonium  Junctam  anno  1562,  corruptius  exhibeo- 
tur  Patrianus  et  Bradua ;  cum  tamen  Matemus  et 
£y*ac/ua  appellandi  sint,  ita  consignati  compluribus 
in  inscriptionibus  apud  GruteruMi  cxcii,  19;  Spo- 
nium  Antiquit.  pag,  8'l*,  Almeloveen,  in  epistoli 
Guperi  ad  Fastos  Gonsuiares,  n.  11.  E|)iscopatus 
anni  quindecim  Eleutherio  tribuuntur  consensa 
omniumcatalogorum.  Adduntur  menses  ires  a  cati- 
logoFelicisIV(nam  lacunaLiberianum  hicoccupat, 
ut  antea  monui) :  quem  sequuntur  Colbertini  duo; 
licetalii  sex  menses  exprimant,  etBelgicus  Papebro- 
chii  quatuor.  Hunc  CiCteris  pryeferendum  censeo. 
utpote  consentientem  cura  picturisLeonianis  basi- 
lirae  S.  Pauli  -,  prout  etiam  in  diebus  quinque,  lum 
ibi  s|)ectandis,  tum  in  catalogis  Italise,  et  quinque ex 
Colbertinis.  Quocirca  temporis  summam  Eleutherio 


i^m 


UISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ELEUTHERIUS. 


4254 


assignandam  censeo  annorum  4,  mensium  45,  die-  Apalam  at»  hujusmodi  hominibus  (Chnstianis)  pamam 


rum  15 

Ex  26  Maii,  qua  recolitur  martyrium  beati  Eleu- 
therii,  etex  consulibus  Mdterno  et  Bradua  anni  485, 
regressu  facto  in  anteriora  tempora  per  annos  45, 
menses  4  et  dies  5  provenit  ejusdem  ordinatio  ad 
episcopatum  die  Dominica  22  Januarii  anno  470, 
quindecim  solidis  mensibus  antequam  decessor  ejus 
Soter  martyrio  coronaretur,  quod  contigit,  ut  supra 
diximus,  22  Aprilis  anni  474,  Severo  11  et  Heren- 
niano  consulil)*us. 

Hos  itaque  consules  Severum  Herennianum  re- 
tulit  cataiogus  Liberianus  ad  initium  epochae  ponii- 
flcalis  Eleutherii ;  cum  parietur  ex  ea  die  rationibus 
anni  pontiflcaiis,  apud  Catalogorum  scriptores  re- 
novandi  Paschali  tempore  circa  Ascensionem 
Domini,  quemadmodum  diserte  profitetur  auctor 
catalogi  Liberiani  in  Prsefatione:  «  ei  |)ost  Ascen- 
sionem  ejusbeatissimus  Petrus  et)iscopatum  susce- 


dimovit,  itn  alio  modo  pulam  dispcrsit,  adjecta  etiam 
accusatoribus  dnmnatione,  et  quidem  tctriore.  His 
ostendit  principem*nobis  cteteroqui  non  inf»;nsum, 
imoei  propensiorem,  etiam  i)ost  recepia  a  Deo  be- 
neflcia  precibus  militum  Christianorum  exercitus 
pru^servati,  eaque  contestata  senaiui  populoque  Ro- 
mano,  poenales  tamen  leges  |)ridem  contra  nos  edi- 
tas  non  abrogasse;  quod  satis  erat  ut  judices  ex 
officio  inquirendi  conlra  nos  potestiitem  pro  iubitu 
exercerent.  Excogitavit  quidem  remedia,  quibus 
redderentur  difficiles  criminationes  ac  delationes 
Christianorum,  hostibus  prxsertim  privatis,  pericu- 
lum  subiturisadjectieconira  illos  poenae,  nisi  exle- 
gibus  non  abrogatis  reos  peregissent  quos  publico 
judicio  sisti  curassent.  Quie  cum  attente  considero, 
videor  mihi  satis  perspicue  definire  posse  per  decen- 
nium  imperii  sui  primum  itanon  vetitas  delationes 
et  accusationesChristianorum,  ut  |)raesides  provin- 


pit  Ex  quo  temjwre  per  successionem  dis|)Ositum,  B  ciarum  et  magistratus  urbani  jus  gladii  exercerent 


quis  episcopus,  et  quot  annos  praefuit,  vel  quo 
imperante:  »  praecipue  cum  Koma^  civilis  usus 
annorum  ab  Urbe  condiia  ex  pariiibus,  adhibitus 
in  fastis  marmoreis  tam  consularibus  quam  trium- 
phalibus,  necnon  in  collegiis  saoerdotalibus  ad 
Acta  publica  marmori  incidenda,  paria  faceret 
cum  pontificalibus  annis  nostris,  ita  dispositis  ex 
instituto  ejusilem  c^talogi.  Vide  observata  superius 
in  nolis  col.  4020,  4439,  4449.  Fuit  altera  quoque 
causa  tribuendi eosdem  consules  Eleutherio  *,  cum  ad 
mensem  Januarium,  quonovi  consules  annum  ape- 
ricbant  Julianum,  referenda  sit  ejus  ordinatio  ad 
episcopatum *,  ut  colligitur  exdie  martyrii,  atque  ex 
memorata  summa  annorum,  mensium,  ac  dierum, 
eidem  attributa  in  catalogis  et  picturis  quarti  et 
quinti  sxculi.  Necesse  igitur  est  vicarium  Soteris 
recognoscere  Eleutherium  per  45  illos  menses,  qui 
intercedunt  ex  die 24  Januarii,  Dominica  ordinatio- 


tanquam  in  reos  violat»}  religionis  contra  Christia- 
nos,  juxta  praxim  a  Trajano  mandatam  Plinio 
proconsuli  in  Bithynia,  quam  Tertullianus  indicat 
Apologia»  tap.  2,  et  Eusebius  Historise  lib.  iii.  cap. 
27,  uti  observat  Baronius  ad  annum  404,  num.  6  et 
7.  lertullianus:  «  Tunc  Trajanus  rescripsit,  hoc 
genus  inquirendum  quidem  non  esse^  oblatos  vero 
puniri  oportere.O  senicntiam  necessitate  confusaml 
Negat  inquirendos,  ut  innoccnies,  et  mandat  punien- 
dos.  ut  nocentes.  Parcit  et  s;cvit,  dissimulatetanim- 
advertit.  «  Trajanus  epistola  98  libri  x.  inler  Pli- 
nianas:  a  Actum  quem  debuisti,  mi  Secunde,  in 
excutiendis  causis  eorum  qui  Chrisliani  ad  te  delaii 
fuerunt,  secutus  es.  Neque  enim  in  universum  ali- 
quid  quod  quMSi  certam  formam  habeat,  consti- 
tui  potest.  Conquirendi  non  sunt;  si  deferantur  et 
ar^uantur,  puniendi  sunt.  »  Eusebius  istarecensens, 
quid  inde  sequeretur  admonuit :  «  Quo  facto,  inquit. 


nis  Eleutherii,  ad  diem  22  Aprilis,  natalem  Soteris  G  persecuiionis  incendium,  quod  nobis  violentius  in- 


ex  martyrio  suo  redditam  :  consuetudine  satis  re- 
cepta  vicarios  in  Urbe  in  persecutionibus  promoven- 
di,aliisque  Ecclesiae  necessitatibus. 

Martyriorum  nt)n  infrequens  fuit  imperium  M. 
Aurelii*,  licetet  Antoninus  pater,  et  ipseMarcus  re- 
scripta  dedisset  pro  Christianorum  securitate,  qua; 
observata  sunt  in  notis  historicis  ad  S.  Soterem.  Ex 
quo  RomaeJustinus  phiIosophu3Christianus,  qui  pro 
nostra  causa  peroraverat  ad  principes  et  senatum, 
publicojudiciocapitisdamnatusest  cum  sociis,  anno 
l75  juxta  Chronicon  Alexendrinum  et  Buronium, 
quem  ad  467  referri  monet  Ruinartius  (m  Actis 
pag.  42)  vel  anno  470,  juxta  calculos  l^apeorochii ; 
mirura  non  est,  si  mors  illata  fuit  Romx  etiam  So- 
leri  papae.  Rectoresprovinciarum  pulsabantur  ethni- 
corum  libellis,  |)hiIosophorum  et  sophistarum 
artibus,  sacerdotum  querelis,  et  insani  vulgi  clamo- 
ribus,  dira  contra  nos  imprecantibus;  ut  abunde 


cumbebat,  restinctum  quidem  aliqua  e\  parte  vide- 
batur  ;  iis  tamen  qui  nos  maligne  et  fraudulenter 
a^gredi  vellent,  non  minor  opportunitas  suppetebat, 
interdumpopulo,interdumpnesidibusprovinciarum 
adversus  nostros  insidias  comparantibus.  Adeo  ut 
si  non  palam  et  publice,  locales  tamen  in  aliquot 
provinciis  persecutiones  exardescerent,  et  plurimi 
ex  fldelibus  multiplicismartyriicertamensubirent. » 
Et  rursus  exponens  praxim  a  Plinio  proconsule 
observatam,  quam  Trajanus  rescribens  approbave  • 
rat,  ait  hanc  fuisse,  ut  quosdam  damnaret,  quosdam 
grndupeHcret.  Ex  his  itaque  legibus,  consuetudini- 
bus  et  rescriptis  Trajani  non  aorogatis  actum  esse 
dicam  sub  Antonino  Pio  et  sub  M.  Aurelio,  priori 
ejus  imperii  decennio  labente,  donec  annodecimo  in 
ex|)editione  Germanica  dum  ageret,  impetrata  coeli- 
tuspluvia  precibue  Christianorum  (cujus  rei  docu- 
mentum  illustre  visitur  in  columna  Cochlide,  ejusdem 


comprobant  apologiae  ipsae  Justini,  ac  Tatiani  scri-  rv  belli  gestis  anaglyptico  opere  insculpta),  in  poste- 
pla,  et  epistolae  martyrum  Lugdunensium  ad  Eleu-^  rumMarcusedixitmitiusapenduumcontra  Christia- 
.u^-: .. , .  ^^g^  .^  epistola  per  Eusebium  inserta  libro  iv,  cap. 

43,  sublatis  delationibus  quas  Trajanus  permiserat 
praxim  Plinianam  approbans,  nequeAntoninusPius 
sustulerat,  licet  saeviores  Adriani  leges  silere  jus- 
sisset. 


therium  papam  transmissae  per  Irenaeum,  tum  tem- 
porispresbyterum,abEusebio  reiataelib.  ivHistoriai 
cnp.  4.  Importunis  igitur  petitionibusextorquebant 
ab  eodem  principe,  mitiora  de  nobis  jubente,  t>ote- 
statem  gladii  contra  fideles  exercendi  obtentu  Chri- 
stiani  nominis;  quod  luculenter  ostendunt  Acta 
eorumdem  martyrum  Lugdunensium  ac  Viennen- 
sium  in  Galliis  et  in  Urbe,  nedum  aliis  in  provinciis 
gesta  et  passiones,  ut  Polycarpi  ac  sociorum  in 
Asia,  Ptolemaei  sociorumque  in  urbe  Roma  sub 
praifecto  urbico,  quae  Ruinartius  ad  annum  466, 
Marci  Aurelii  et  L  Veri  quintum,  referenda  esse 
demonstrat.  TertuIIianus  in  Apologeiico  adversus 
gentes  confirmat  ea  qua;  dicimus,  dum  eximit  M. 
Aureliume  n'imerodebellatorum  Ecclesia.',  ejusquc 
litteras  indicat,  memorantes  Germanicam  sitim 
Ckristianarum  militum  prccationibus  insperato  imbre 
discussam,  Subdit  enim,  quod  imperator  ut,  non 


Opera^  |)retium  est  hujusepistolae  ab  Eusebio  pro- 
ducta;  auctorem  ac  tempus  ostendere,  ad  compro^ 
bandam  historiam  pontificum  et  martyrum  secundi, 
de  quo  agimus,  saeculi.  Valesius  in  doctis,  adnota- 
tionibus  ad  Eusebium  pridem  ostendit,  graviter 
lapsum  historicum,  qui  eamdem  epistolam  tribuerit 
AntoninoPio;cumipsainscriptioevidenteroslendat 
referri  ad  M.  Aurelium.  «  Errat,  inquit,  Eusebius, 
qui  Antonino  i'io  hanc  epistolam  tribuit,  cum  sit 
divi  Marci,  ul  ex  inscriptione  ipsaapparet,  scripta 
anno  primo  ejus  imperii,  cum  ipse  esset  tertium 
consul.  «  Subdit  vero  »  :  Huncerrorem  Eusebii  vidit 
quidem  auctor  Chronici  Alexandrla^  ^  SNlV^ 


4255 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4256 


epistolam  niDle  assignavit  anno  ejus  decimo.  »  Pro 
auctoreChronioi  Alexandrini  conlra  Valesium  (salvo 
tanti  viri  honore)  deliniendum  ^vldotiier  esl  eadem 
ex  inscriptione  epistolae,  unde  ipsemerito  arguebal 
perperam  atlributam  fuisse  Antonino  Pio  lam  ab 
Eusebio,  quam  a  Zonara,  definiendum  inquam  est 
epistolam  datam  fuisse  anno  imperii  M.  Anrelii  non 
primo,  sed  decimo,  et  tribunittae  potestatis  titulum 
non  XV,  sed  xxv  pr^ferre  debere.  Tilulus  epistohe 
talis  ab  Eusebio  consignatur  ; «  Imp.  Caesar  M.  Au- 
relius  Antoninus  Au(;uslus  Armeniacus  pontifex 
Maximus  trib.  polest.  xv,  cos.  iii.  Communi 
Asiae,  »  etc.  Armrn?rtrf  titulus.  quem  exprimilin  hac 
epistola  imperator,  tributus  lili  non  (uit  nisi  post 
annum  itnperii  teriium  jam  initum  cum  tribuiiiiiae 
potestatis  numero  xviii,  ul  numnii  docent,  et  in- 
scripliones.  Nuspiam  legi  potesl  Armrniari  copjno- 
mentum  cum  trib.  poi.  xv,  vel  xvi.  Nam  labente 
M.  Aurelii  trib.  polestate  xv,  VoIoj;a?ses  Parlhorum 
rex,  caesis  Romanoruin  copiis,  Syriani  vastabai,  cum 
Armeniam  occupasset.  Bellum  Parthicum  statim 
decretum.  Kxpedilio  a  L.  Vero  suscepta:  et  post 
biennium  Vologa»ses  a  Cassio  vicius.  Hinc  cojpit 
M.  Aurelius  Armcniaci  nomen  oblinere,  cum  Irib. 
polest.  XVIII  et  consequentibus,  juj^atum.  Vidit  Va- 
lesius  ad  Pium  referri  non  posse  lilulum  Armenian, 
quod  miror  iion  observatum  Eusebio.  Nun  vidil 
Valesiuseum  numerum  trib.  pol.  xv,tam  repu{i;nare 
in  Marco  appellalioni  Anneiiiaci,  quain  Armeniaci 
appellatio  repuj?nabat  Pio.  Foverat  Kusebius  Pium 
non  pertigisse  ad  Irib.  pot.  xxv,cumex  xxivdeli- 
baverit  tantum  dies  xi,  unde  et  in  Chronico  illi  laii- 
tum  assipnat  annos  imperii  solidos  xxiii.  Quare  de- 
trahendam  forlasse  duxil  primam  decadem  nu- 
mero  xx,  recte  ju;?ato  titulo  Armeniaci  in  .M.  Aurelio. 
Sed  auclor  chronici  Alexandrini  reiinens  inlejjrum 
nuinerum  xxv,  in  M.  Aurelio  Armeniaci  nomen  pri- 
dem  adepto,  ad  decimum  ejus  imperii  annum  re- 
scri[)tuni  epistolae  periinere  probe  iniellexil,  ei  lide- 
liler  consit:jnavit.  Confirmat  hanc  nostram  resiiiu- 
tioiiem  irib.  poL  xxv,  cum  auctore  laudali  chronici 
praeter  appellationem  Armeuiaci  eliam  forma  re- 
scripti,  soluin  iiomen  M.  Aurelii  prieferens,  non  ad- 
jeclo  nomine  Veri  fratris  ad  imperii  consorlium 
assumpti :  quod  omissum  non  fuisset  anno  pnmo 
communis  imperii,  quando  leges  utriusque  fratris 
tituh)  edebantur,  ut  oslendit  ea,  qu;e  signata  esl 
nota  anni  461,  iisdemAugustis  fratribuscon<iulibus 
1.  2,  C.  (le  Procnr'itonhus,  et  allerj,  quie  signatur 
coss.  anni  462,  Rustico  et  Aquilino,  l.  3,  C.  de 
alendis  Uberis  a  parentibus. Cum  enim  Antoninus  Pius 
vilaperfunciusfuisseiNonis  Martiianni  1()4,  M.Au- 
relio  et  L.  Vero  coss..  Marcus  ita  expedile  associavit 
Augustae  dignilati  fratrem,  et  collegam  Verum, 
ut  intra  dies  44  a  patris  obilu  epigraphePuteolana, 
a  cl.  V.  Jo.  Vignoiio  ediUi  in  tine  libri  de  (^olumna 
Pii,  pag.  322,  incisa  x  Kal.  Aprilis,  ulrumquefrairem 
et  consulem  appellfl  imperatorem  Ca>sarem  Au- 
gustum  trib.  |)oi.,  etc.  Proi)abile  non  videtur  solum 
Marcum  rescriplurum  fuisse  Asianis,  cum  uterque 
Auguslus  jus  (iiceret  universis.  Anno  autem  deciino 
imperii  M.  Aurelii  tr.  pot.  xxvgeientisanno  Chrisii 
474,  solus  respondit  Communi  Asi;c-,  curn  in  tine 
anni  469  L.  Verus  tr.  potestatern  numerans  ix 
nondum  coinpletam,  dum  M.  Aurelio  labebatur  xxm 
vita  excessisset  media  hleme,  ut  historici  referunt, 
etnummi  contestantur.  Solus,  inquam,  eo  anno  474 
'nominatur  in  episiola,  quippe  qui  fratre  ant''bien- 
iiium  circiter  amisso,  in  consorlium  imperii  non- 
dum  assu<iipserat  tilium  Commodum.  Augusti  no- 
mine,  actribunitia'  poteslatistitulo  seriusdonatum, 
scilic.el  aniio  Christi  175,  mense  Angusti.  cum  M. 
Anloninus  pater  numeraret  trib.  poiesl.  xxix.  Ante 
hoc  rescriplum  aimi  161  impune  polerant  ac<*usa- 
tores  deferre,  et  in  judicium  vocare  Chrislianos  ex 
lege  illa  temperatae  sevitiae,  quam  praxis  Plinii,  et 
approbsitw  Trajani  non  abrogata  judicibus  permit- 


A  tebat,  ut  sequerentur.  Quare  te  i«poribusdiligenter 
perpensis,  ac  r'*stitutis  per  genuinadocumenta,  quae 
atlulimus,  coiistare  potest,  cur  anno  464  post  mor- 
te:M  Antonini  Pii  revixerint  delationes  adversus 
cultores  Christianae  fidei,  tam  in  (Jrbe  quam  in 
provinciis.  eoque  anno  martyrio  coronatus  sit  pon- 
tifex  Romanus  Anicetus  die  57  Aprilis,  et  anno 

464,  Polycarpus  in  Asia,  Justinus    Romae   anno 

465,  juxta  chronicum  Alexandrinum,  juxta  alios 
467,  vel  470,  et  anno  174,  die  21  Aprilis  Soter  pa- 
riier  pro  Chrislo  occisus*,  cum  M.  Aurelius  vix 
attigisset  alterum  mensem  trib.  potest.  suae  xxv. 
nondum  in  Italiam  re^^ressus  a  bello  Germanieo^ 
quo  adhuc  detinebatur:  et  ubi  eodem  anno  trib. 
pot.  XXV,  procedente  expertus  opem  divinitus  sibi 
impetratam  precibus  Christianorum  contra  Marco- 
maiinos,  sili  exercitus  aeslivo  tenipore  relevata, 
potuit  epistolam  dare  ad  commune  Asia^,  et  ad  se- 
natum  |)erscribere  ({uidquid  Eusebius  inetnoratconk 

l^  Tertulliano. 

EJUSDEM    NOTiE  HISTORICiE. 

Linea  3.  —  f//>  aecepit  epiMolam  a  Lucio  Britan' 
niir  rei/e,  ut  Christianus  efjiceretiu\  etc.  De  legatione 
Lucii  regis  ad  Eleutherium  papam,  ejusque  epochi 
satis  convenit  inier  vetustiores  illius  insula;  scri- 
ptores,  et  inter  eos  e  recentioribus,  qui  diiigentia 
excelliint  in  antiquitatibusBritanniae  invesii^andis, 
videndos  apud  Usserium  de  Dritannicis  Eccle»iis 
pag.  29,  ubi  ha?c  habet  de  Mariano  Scoio,  Bedaa 
secuto  in  connectendo  initio  Eleutherii  cum  anoo 
46  xM.  Aurelii  Antonini  et  coss.  Pollione  et  Apro.: 
<r  Legationem  Lucii  ciim  Beda  ad  initiumEleutheri, 
ethorum  utrumqucad  consulatum  PollioniseiApri 
non  male  retulit.  i»  Quare  latius  circumscriptuB 
haberi  debet  a  Beda  initium  iilleutheri,  et  legatio 
Lucii.  quando  utrumque  pariabatcuni  anno  16i,  ut 
idem  Usserius  scribit  pauina  proxima,  ubi  admonet 
^  ex  libro  Pontiticali  initium  Eleutherii  cadere  in 
annum  471.  Longum  essct  attexere  scriptorun 
classes  integras,  pluribus  e  sa^culis  ibi  productasad 
illustrandam  Lucii  regis  hisioriam,  et  originesEc- 
clesiarum  ejus  insulae  pravipuarum,  capitibustertio 
et  sequentibus,  usquead  7,  pr^sertim  vero  illarun 
!£8  (quot  etiam  Beda  connumerat),  quas  ex  Ninii 
catalogoabantiquissimisduobus  exemplaribusCot- 
tonianis  descripto,  et  cum  aliis  ndvem  collato  re* 
censuit  pag.  83,  cum  legi  apud  cumilem  possiot. 
Opera)  preiium  me  polius  faclurum  judico  ;  si  oc- 
casione  pro>.equ»'ndi  extetisionem  Christiani  ni>- 
minisin  Britannicie  insula;  partibus  Roman;edoBi 
nationi  non  omnimode  subjectis,  ila  flajritaute  al- 
que  ailnitente  Lucio  rege,  et  papa  Eleuthero  adla- 
borante.  et  annuente  piis  votis.  delibem  sumou 
capila  conslittitionis  illius  pruvincise  Britanni^: 
qu*c  potiorem  insula'  |)artem  |)er  tria  priorasxenU 
compiexa  est,  deinde  sub  Constantiuo  in  pluresdi- 
visa  luit.  Decerplam  nonnulla  ex  adversariis.  qo* 
l^  aliqu.indo  seposueram  ad  illustrandam  notitiam pru- 
vinciarum  ecclesiasticarum,  huic  secundo  sa^alo 
respondentem.  Ila^c  enim  nonnihil  lucis  affundere 
foriasse  polerunt  universis  numeris  bujus  Libri  Pou- 
tilicalis,  ubi  legimus  fere  per  singulas  earum,  fpt- 
scopos  per  divera  loca  ab  eo  pontitice  constitutosd 
ordinatos. 

Observaveram  igitur  cum  beaio  Leone  Magn»). 
divinie  providenti;e  consulio  suaviier,  ac  fortilfr 
singiiladisponente,  |)aratam  fuisse,  quasi  vehiculoi 
Evangelio  in  orbem  universuin  |)erferendo.  magnl- 
tudinem  at({ue  nniiatem  Uomani  imperii,  et  fieden 
cum  remotissiniis  terrarum  tractibus  a  Romaiii» 
principibusinita.c(  Dispositonamquedivinituso|)eri 
(ail  S.  Leo,  scrmone  1  in  Nat,  a^wstoUtnim)  roaxime 
congruebat,  ut  cilo  pervios  haberet  populos  praHli- 
caiio  geiieralis.  quos  unius  teneret  regiaieu  civi- 
tatis.  »  Na.NConic  Doinino,  juxUi  valicinia  propheid- 
rum,  dum  terrarum  orbis  esset  in  pace  cooapositu>, 


mi 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ELEUTHERIUS: 


4258 


1 
I 


et  per  eos  Augusli  annos,  quibus  edictum  vulgatura  A 

fuerat  ab  eodera  Gaesare,  ut  describeretur  universus 

or6tS;  ordinatio  provinciarum  sub  uno  principenon 

modofacilem  aditura  parabat  designatis  praecmibus 

Evangelii,  verura  etiara  ordiebatur  incivilidisposi- 

tione  regionura,  nexuque  oppidatim  per  eas  con- 

texto,  quoddara  speciraen  ordinati  sanctiorisjue  re- 

giminis,  paulo  post  contradendi  a  pacis  Principe 

Christo  Doraino  suis  apostolis,  eoruraque  succes- 

soribus  in  episcopatus  Christiani  hierarchia,  quara 

erat  proxime  f  indalurus.  llanc  artem  divini  consilii 

cum  ante  Leonem  Magnura  probe  cognosceret  prin- 

ceps  apostolici  coelus,  et  priraus  Ecclesiie  suae  hie- 

rarchia  electus  a  Christo  Domino  Simon  Petrus, 

Orientis  et  Occidentis  priecipuis  sedibusconstitulis 

adjecit   tertiam   in    JBgypto,   unde  Meridionalium 

regionum  tractus  ampIissimilegatosChristi  recipe- 

rent,  ad  Indos  usque,  ac  JBthiopas  potestatis  suae 

terminos  prolaturos  :   quibus  tamen  oranibus,  ut 

inteiligerent  cathedr^  iiiiusauctoritatem  esse  prae-  g 

latara,  quam  ipse  vivens  ac  moriens  donisset  pri- 

vilegio  suae  successionis  in  amplissiraa  potestate, 

quanta  fuerat  sibi  a  Rederaptore  humani  generis 

coilata  supra  universos  iideiium  coetus ;  hanc  in 

urbe  Roraa  figere  voluit,  caput  orbis,  et  imperii 

pridem  effectu,  per  Europara,  Asiara,  et  Africam 

propagati  :  unde  faciliuspossenttum  ipse,  turasuc- 

cessores  in  quaecunque  terrarura  spatia  suas  leges 

perinde  ac  le^ationes  transraittere.  Famulabantur 

consilio  divini  operis  non  modo  pa\,  et  ordinatio 

provinciarum,  ac  sensus  civium,  et  fcedera  Augusti 

cum  remotissimis  regibus,  verura  etiam  bella,  et 

victoriae,  itinera,  et  partitiones  provinciarura,  rai- 

litares    expeditiones,  coioniarum  deductio,  legio- 

num  transvectio,  praesidum  sortitio,  ac  universa 

propemodura  gesta  Retpubtic»,  et  Caesarura  con- 

sequentiura.  Sive  in  Britanniara  raoverent  Caius 

Caligula  et  Claudius  ;   sive  in  Arraeniara  Nero ; 

sive  in  Judaeam  Vespasianus ;  sive  Trajanus  In  Da-  C 

ciam,  Parthiam,  et  Mesopotamiara  ;  sive  Adrianus 

barbaris  restitueret  ea  quaeTrajanus  aderaerat ;  sive 

lustraret  ipse,  ejusque  exemplo  Antoninus  provin- 

cias,  et  creris  itineribus  totum  imperium  redderet 

perviam  ; sive Romanis  legionibus  com  rauniret ;  sive 

etiam  maria  et  insulas  continenti  conjungeret,  in- 

structis  in  Italia  ciassibus  Superi  Maris,  et  inferi, 

KaveoDati,  ac  Misenati  ;  sivelimites  imperii  tirma- 

ret  collocitis  exercitibus  Britannico,  Cappadocico, 

Dacco,  (rermanico,  Hispanico,  Illyrico,  Mauritanico, 

Moesiaco,  Rhetico,  Sarmatico,  Syriaco,  spectandis 

io  nummis  Adriani  :  universa  haec  Evangelii  perfe- 

rendi  apparatus,  et  comiiatus  erant,  et  adjumenta, 

non  hominum  vano  consilio  ad  temporariae  tantum 

vitae  usus  haec  dirigente  comparata,  sed  sapientiae 

divinae  nutu,  ac  potestate  disposita,  ac  rainisirata 

Christi  gloriae,  et  electorum  saluti  :  cui  omnem 

prsesto  esse  creaiuram,  et  servire   nec  cogitantem, 

at«|ue  etiam  contra  stimulum  calcitrantem  jubet. 

Quantum  enira  facilitatis  conciliaretur  raissionibus  ^ 

apostolicis  ex  Urb^  dirigendis  a  suramo  Ecclesiae 

hierarcha  in  dissitas  quascunque  regiones  frequeMS 

legionum   transvectio,  magistratuum  majorum  mi- 

norumque    profectio  ferme    quotidiana    ad   pro- 

vincias   et    copias    regendas,    satis  attigi  supra, 

dd   Dumerum   prinium,  cum  perpenderem  divinae 

providentiae  vim   plane  admirabilera,  qu£  infirma 

mundi  eligens,  ut  fortia  qmeque  confundat,  exigit 

aapientia;  suae  consiliis  servitium  praestari,etcom^ 

rvendia  etiamab  iusanis  et  ludicris  hominuracogita- 

itonibus  :  quemadmodum  observatum  fuit  in  Caio 

Caliguia,  quandolegionesundiqueaccitasad  Britan- 

nicam  expeditiouf.ra  eduxit,  et  «   directa  acie  in 

littore  Oceani  [Sueton.,  cap.  46  illius  Vitae)  ac  ba- 

Ustis  machinisqus  dispositis,  neminegnaro  acopi* 

nante  quid  ccepturus  esset,  repente  ut  conclias  lege- 

rent,  galeasque,  ei  slnusreplerent,  iraperavit :  spolia 

Oceani  vocans  Capitolio,  palatioque  debita.  »  Insani 

Patrol.  GXXYII. 


principis  vanitatera,  et  Caianarum  expeditionum  lu^ 
dibrium,  ut  appellat  Tacitus  Hist.  iib.  iv.  cap.  15« 
itaserio  sibi  faraulari  adegit  Dei  sapientia,  ut  hoc 
uno  levitatis  humanae  joco  adduxerit  e  Syria  ad 
Britannos  coraplura  Roraanorum  civium  millia, 
ascripta  legionibus,  quartae,  sextae,  ac  decimae,  inde 
transvectis  ad  hanc  expeditionem  :  quorum  militum 
plerique  veterani  ante  annos  quatuordecim  inter- 
fuerant  Christi  Domini  praedicationi,  et  miraculis, 
raorti  ac  resurrectioni,  vel  ejusdera  discipulorum 
gestis  adesse  potuerant  multo  recentius,  testes  occu- 
lati  mirabilium  ac  magnalium  Dei.  Sive  cura  Cor- 
nelio  centurione  cohortis  Italicae  raeruissent ;  sive 
cura  alio  centurioneevangeJico,  cujus  fidoi  parera  se 
in  Israele  non  invenisse  Salvator  dixit ;  sive  cum 
militibus  in  morte  Doraini  conversis,  et  exclamanti* 
bus,  Vere  Filius  Dei  erat  iste  ;  sive  cum  Paulo  ex 
persecutore  in  apostolura  repente  converso  ;  sive 
cura  equitibus  Caesarianis  supra  memoratis  cum 
Cleraente  Alexandrin  >,  alioque  scriptore  ,  aut 
cum  iis,  qui  de  domo  Ca^saris  erant,  et  in  fine  Epis- 
loliB  Pauli  ad  Philippenses  ab  Urbe  datae  recensen- 
tur,  Roma  profecti  sint  in  Britanniam  ;  poterant 
tumannuntiare  de('hristo  Domino  ejusqueEcclesia 
qua;  viderant,  tum  discipulosDomini,autapostolo- 
rum  secum  transvehere  in  easdem  provincias. 
Yerum  de  Britannia  Evangelii  luce  illustrata  paulo 
post  agara  distinctius.  Nunc  generatira  prose- 
qaor  ^cilitatera  perferendas  Christianae  fidei  in 
quaslibet  provincias  Romanas,  et  in  regiones 
Romanis  limitibus  proximas,  earumque  regionum, 
ac  provinciarum  Ecclesias  nectendi  cura  capite  uni- 
versarura  constituto  in  sede  Roraana  a  principe 
apostolorura.  Nara  ubi  serael  Christo  noraen  dedis- 
sent  Roraani  cives,  praesertim  eo  loco  naii  esquesiris, 
aut  patriciae  nobilitatis,  quorura  de  nuraero  praeto- 
res,  proconsules,  legati  ab  Urbe  in  provincias  mil- 
tendi  forent,  vel  quotannis,  vel  per  triennia,etquin- 
quennia  ;  Romanus  quoque  pontifex  uti  poterat 
parata  occasione,  et  comitera  illis  dare  presbyterum, 
aut  eiiam  episcopum  a  se  ordinatum,  ut  ejusdem 
provinciae,  praefecturae,  ac  vicinarum  gentiura  oppi- 
danis,  et  incolis  sacra  adrainistraret,  vetustos  er- 
rores,  ac  novos,  eorumque  secias  detegeret,  atque 
expurgaret  tidem,  ac  disciplinam  catholicam  ibi- 
dem  constabiliret,  ac  proraoveret;  et,  ut  verbo  uni- 
versa  complectar,  parillicopia  dabatur  cognoscendi 
per  triennia  singula  Ecclesiarum  iilarum  statum,  ei 
reiigionis  incrementa,  ac  hodiedetur  pertriennales 
visitationes  sacrorura  lirainu  n  apostolicorum,  epi- 
scopis  indictas  in  eorumdem  consecratione,  dum 
student  Romanura  pontiflcera  pastorem  universi 
gregis  Dominici  cerliorem  reddere  de  fldelium  pro- 
gressu  eumderaque  consulere  de  rebus  addivinuui 
cullura  pertinentibus,  et  ad  aiternam  salutem  populi 
eadem  in  provincia  sibiconcrediti.  Hacvero  oppor- 
tunitate  usos  fuisse  Petri  successores  comprobari 
potestex  priraisepiscoporurasedibus,  ibi  pleruraque 
constitutis,  ubi  Colonia^civiura  Roraanorura  splen- 
didiefuerantdeductae,  aul  Roraanorura  exercituum 
sedes,  et  castra  Praesidiorura  posita  ab  Adriano,  et 
Antonino,siveetiam  asuperioribus  principibus,aut 
successoribus.  Adri  mura  tamen,  et  Antoninuoi  prae- 
cipue  nomino  ;  quod  hi  compleverint  hoc  secundo, 
de  quo  nunc  agimus,  saeculo  provinciarum  Roma- 
narum  ordinationem  primara  ab  Augusto  editam, 
eamque  perfecerint  post  accessiones  sub  Claudio, 
Nerone,  Vespasiano,  ac  Trajano  celebratas.  I.  De 
Fraisse  canonicus  Carnotensis.  auctor  opusculi  de 
Origine  Ecclesiarum  Galliaecap.  odecernit,  Trevi- 
ros,  Lugdunum,  Viennam  inter  Galliarum  civitates 
haberi  primas,  quasepiscopos  obtinuerint  In  Tabula 
chronologica,  quam  construxit  cap.  40,  ad  annum 
Christi  68,  refert  S.  Eucharium  Trevirensibus  da- 
tum  fuisse  episcopum  eodem  anno,  quo  etiam  putat 
apostolorum  principem  martyrio  ooronatum.  Anno 
aulem  proximo  censel  S.  Crescenteta  VL^si»v^w\.v^'ek 


4259 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4^ 


episcopum  a  beato  Lino  constitutum.  Anno  UO  flgit 
epocham  episropalus  Lugdunensis,  lunc  erecti  per 
Telesphorum  :  qui  et  ablegavii  Pofhinum  episco- 
pum,  sancli  IV)lycarpi  discipulum.  Anno  167  Vien- 
nensibus  infert  betaum  Sevepum  episcopum  t  qui  ex 
Persidevocatur  adannuntiandum  in  GalliisEvange* 
lium.  In  his  autem  illustribus  qua  coloniis,  qua  le- 

?;ionum  hibernis  castris,  quae  metropoles  plerumque 
uerunt  provinciarum,  aut  emporia,  solebant  Roma- 
ni  pontificesconstituere  episcopos,  qui  vicarii  quo- 
que  aposlolici  auctoritate  pollerent,  ex  causa  quam 
attulit  CoBlestinus  primus  epistola  43,  inter  Holste- 
nianas  a  Schelestrate  producta  in  disseri.  de  Aucto- 
rit.  patriarchali,  cap.  3,  pag.  44  :  aSuntculpae  ali- 

auantae  non  leres,  quae  illis  innatie  provinciis  (per 
lyricum)  ad  nos,  cum  simus  longius,  non  possunt 
pervenire,  aut  jam  semotisomnibus,  non  itautsunt 
acta  interposito  temporis  spatio  perferuntur  :  quas 
omnesnos  intercessionefratris,  ac  coepiscopi  nostri 
Rufi  (is  erat  Thessalonicensium  episcopus),  cujus 
experimentum  comprobatum  esse  in  causis  omni  - 
bus,  et  vitie  actibus  iiquet,  volumus  reservari.  Cui 
vicem  nostram  per  vestram  provinciam  noveritis 
esse  commissam,  ita  ut  ad  eum  fratres  charissimi, 
quidquid  decausis  ygitur,  referatur  ;  sine  ejuscon- 
silio  nullus  ordinetur  ;  nullus  usurpet  eodem  incon- 
sciocommissamilii  provinciam  ;  colligere  nisicum 
ejus  voluntaie  episcopos  non  prxsumat  :  per  eum 
etiam  ad  nos,  si  quid  est.  referatur.  »  Neque  id  pri- 
mumCoelestinus  constituit,  sedante  illium  Damasus 
jam  perfecerat  ea  de  causa,  quam  idem  Sch3lestra- 
tius  refert  pag.  49,  ut  obsisteret  episcopi  C  nstan- 
tinopolitani  usurpationibus,  et  Romae  veteris  ea 
esset  praerogattva,  quae  ex  prisca  apostolica  disci- 
plina(ut  verbis  Theodosii  probat  Schelestratius  in 
notis  ad  Leonem)  semper  effecit,  ut  omnibus  Eccle- 
siis  praeesset,  «  utque  per  hos  provinciarum  episco- 
posin  majoribus  urbibusconstitutosad  Petri  sedem 
universalis  Ecclesiaecuraconflueret,  et  nihilusquam 
a  suo  capite  dissideret,  »  quemadmodum,  et  Leo 
Ma^nus  affirmat  epislola  54  ad  Anastasium  Thessa- 
lonicensem.  Vide  Schelestratii  laudatam  disserta- 
tionem  ubi  supra. 

Has  igitur  ad  colonias  iliustres,  aut  metropoles 
provinciarum,  vel  emporia,  et  oppida  constituta 
prope  castra  stativa  legionum,  et  civium  Romano- 
rum.  licet  facilis  esset  accessus  pneconibus  Evan- 
selii  iliucdirectis^  nontamem  eisdemassignabantur 
facilesedesepiscopales,  nisi  constaretdeordinatione 
provinciae  temporibus  ita  pacatis.  ut  mutatio  repen- 
tina  timeri  minime  possel,  quae  statum  provinciae 
subverteret.  Quare  in  provincias  nondum  liberasab 
excursibus  barbarorum,  autab  intestinis  indigena- 
rum  motibus,  ante  pacata  Adriani  tempora  et 
Antoninorum,  episcopi  saepe  mittebantur  vicariorum 
apostolicorum  more  ad  eam  nationem  directi,  in 
qua  possent  excurrere  quocunqae  necessitasadvoca- 
ret.  Ubi  autem  pax  regionis  videbatur  spondere 
durabilem  provinci£constitutionem,etopportunltas 
daretur  ultro  citroque  commeandi  Romam  ex  pro- 
vincia,  etad  provinciam  ex  Urbe,  etquod  inde  con- 
sequebatur  conferendi  de  statu  illaram  Ecclesiarum 
cum  Romano  pontifice  :  ibi  episcopos  Romanus  pon- 
tifex  constituebat,  ut  sedis  certae  ac  successionis 
ordine  in  coloniis,  metropolibus.  emporiis  concre- 
ditum  sibi  populum  regerent,  ac  docerent.  Quocirca 
Innocentius  I  epistola  prima  ad  Decentium  per  Occi- 
dentalem  imperii  tractum  regiones  enumerans  Ro- 
manis  subdttas,  ratum  id  et  manifestum  asserulL 
n  Cum  sit  manifestum,  inquit,  in  omnem  Italiam, 
Gallias,  Hispanias,  Africam,  Siciliam,  insulasque 
interjacentes,nulium  hominum  instituisseEcclesias, 
nisi  eos.  quos  venerabilis  Petrus  apostolus.  autejus 
successores  constituerunt  saccrdoies.  »  Quod  si 
ractus  re^^ionis  evangelica  doctrina  excolendjc  par- 
ttim  Romanis  pareret,  partim  amicis,  aut  foederatis 
Romanorum  regibus,  aut  populis  ;  pertinebat  ad 


A  providentiam  Romani  pontiflcis,  antequam  certam 
episcopatus  sedem  in  ea  designaret,  curare,  ut  ei 
utrisqne  fi.luciam  caperet  paratae  facilitatisconser- 
vandae  communicationis,  et  obedleniiae  earuradein 
Ecclesiarum  et  sedium  erga  communem  omnium 
matrem  Romanam  :  ita  ut  inconcussum  maneret  iq 
discretis  etiam  temporalium  principum  Romano- 
rura,  et  exterorum  ditionibus  Irenaei  axioma  :  c  Ut 
scilicet  ad  hanc  Romanam  Ecclesiam  propter  ejas 
principalitatem  oporteret  omnem  Ecclesiam  (et  coa- 
sequenter  illam,  seu  illas,  quae  ibi  fundarenturjcM- 
veiiire,  d  Mirandum  propterea  non  est,  si  Evangelii 
luce  orbem  universum  satis  celeriter  pervadente, 
non  tamen  illico  inveniantur  sedes  episcopales 
primo  saeculo  ubique  constitutae.  Ubi  opportuDitas 
data  nondum  erat  certam  sedem  episcopatus  deli- 
gendi,  hanc  disciplinam  viguisse  ordlnandi  episoo- 
pum  gentis  illlus,  cujus  saluti  prospiciebatur,  no- 
tavit  ex  Photii  bibliotheca  cod.  48,  ThomassiDos,  de 

B  Vet.  et  Nov.  Eccl.  disciplina,  parte  i,  lib.  i,  cap.54, 
n.  8:  a  Refert,  inquit,  in  Bibliotheca  Photius, Galui 
doctissimum  clarissimumqueRomanae  Ecclesixpit> 
sbyterum,  pontificibus  Victore  etZephyrino,  gentia 
episcopum,  ordinatum  esse,  ynpo-zo^rfif^a:  eOvdiv  es?- 
oxonov :  et  veluti  regem  inunctum,  et  coronatum esse 
ei  regno,  quod  vi  et  consilio  esset  adepturus.  Eo 
fere  modo  pontifices  Romani  consecravere  episco- 
porum  parlem  longe  maximam,  quos  deinde  iniiit- 
terent  ad  debellandas,  fideique  jugo  subjiciciidis 
provincias  illas,  quas  in  epistola  suaenumeratlnoo- 
centius  primus.  » 

Obiter  hic  adnotabo,  data  occasione  coDseGn- 
tionis  hujus  Romani  presbyterl  circa  Qnem  secoodi 
saeculi  in  episcopum  illarum  gentium,  quasChristo 
erat  acquisiturus,  non  esse  cur  aversetur  ailco 
acriter  Pagius  episcopos  adjutoresa  nobis  non  seiacl 
admissosin  hachistoriapontificali  prioribus  Ecde- 
sixsaeculis,  quosdeindecontigerit  ad  successioBM 

Q  apostolicae  sedis  Romani  cleri  suflfragiis  eligi  post 
obitum  decessoris  ;  cum  praeierexempluro  apostolo- 
rum  principis  ita  ordinantis  Linum,  Cletum,  Cfat- 
mentem,  etiam  in  flne  secundi  saeculi  CaiusexRo- 
mano  presbytero  episcopusgentium  ordinatosesie 
dicatur,  pontificibus  Victore  et  Zephyri?>o,  nenpe 
promotus  ad  episcopatum  in  aliqua  nationeexer- 
cendum  vicarii  aposiolici  auctoritate,  cumqQe  ii 
Urbe  retentum,  donec  daretur  opportunitas  expcdi- 
tionis.  Non  aliter  contigisse  opinor,  cum  hBK 
ipsum  Eleutherium,  cujus  vitae  notasattexo,  onllBi- 
tum  episcopum  recognovimus  ex  epocha  illi  altri- 
buta  mensibus  quindecim  antequam  Soter  obiret. 
Pacatis  enim  temporibus  Antoninorum  cumacqii- 
rerenlur  Christo  regiones  Romanis  foederats,  ni 
finitimae,  frequens  occasio  sese  offerebat  episcopos 
ex  Urbe  mitiendi  ad  gentes  illas  erudiendas.QMs 
autem  apostolico  ministerio  deputarei  Roididos 
poniifex  aequura  eratexperimento  regiminisaliqBai- 
diu  tentare,  et  tyrocinio  quodam  exercere  in  ni- 

D  nere  pastorali.  Id  veroprsestari  facilius,  acseciritf 
non  poterat,  iiuam  adhibendo  r.andidatos  eviDfe- 
licae  missionis  per  aliquot  menses  ad  vieariiepoie- 
statis  officia  episcopalia  in  Urbe  exercenda.  Qo»- 
circa  mirum  non  est,  si  vacante  interim  sede,  li- 
quando  contigerit.  utaliquisepiscopusita  promottf 
non  ad  sedem  certam  implendam,  sed  ad  ^ntei 
aliquam  vicarii  apostolici  more  ad  fidem  forati- 
dam,  eoque  nomine  exercitus  aliquo  mensibosii 
vicario  munereapostolatus  apud  Romanum  poGtit- 
cem,  repenie  sublegeretur  successor  a  Clero,  iiliw 
virtutes,  ei  prudentiam  experto  sub  decessore.  Set 
video,  cur  V.  C.  Pagius,  tara  ad  annum  97,  nuDi.n. 
tum  alibi,  et  praisertim  ad  annum  249,  adeoconl- 
denter  pronuiitie^  vicarialus  hujusmodi  per  iria 
priorasaeculaesse  suppositilios;cumadmiltateiein- 
plum  apustolorum  principis  tres  sibi  vic^irios  io 
Urbe  sublegentis;  etconsulatuuin  ralio  accurate  per 
nos  expensa  id  perspicue  demoDstret  non  semd 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ELEUTHERIUS. 


im 


lendum  tam  saeculo  secundo  quatn  tertio.  Ve-  A  berniae  regulum,  qui  seditione  domestica  expulsus 


e  vicariis  satis. 

iffitur  generatim  praecognitis,  quae  ad  episco- 
rundandos,  et  ad  provincias  ecclesiasticas 
ndas  primo  ac  secundo  saeculo  pertinebant, 
atis  constat  a  publicatione  Evangelii  per  ali- 
rovincias  Romanas  nondum  pacatas  aut  Ro- 
finitimas,  non  esse  continuo  subsecutam  epi- 
ium  sedium  fundationem  ;  procedendum  est 
jfinem  sedium  episcopalium  vetustiorum  Bri- 
is  in  insulis  detegendam,  aut  certe  ad  ejus 
iae  statum  propius  recognoscendum  ex  fidei 
ianae  primordiis  in  Occidente  ad  legationem 
*egis  ad  papam  Eteutherium  :  quo  ex  tempore 
[Unus  paucos  post  annos  dum  scriberet  in 
dversns  JuJaeos,  asserere  potuit,  a  Britanno- 
laccessa  Romanis  loca  esse  Ghristo  jam  sub- 
aemadmodum  et  Hispaniarum  omnes  termi- 
t  Galliarum  diversas  nationes.  »  Quin,  et 


coiifugerat  ad  Agricolam,  fuisse  quidem  benigne  re- 
ceptum,  sed  obtentu  amicitiae  ab  eo  retentum  in  belli 
occasionem)  minus  opportuna  visa  sunt  prcesulibus 
apostolicis,  quam  ut  certis  sedibus  designatisepisco- 
pales  cathedr;e  ibidem  erigerentur,  tum  in  ditione 
Romanis  obtemperante,  tum  in  reliquis,  quae  pare- 
bant  propriis  regibus.  Constituta  vero  provincia 
per  Adrianum,  qui,  Spartiano  teste  in  ejus  Vita, 
«  conversis  egregio  more  militibus  Bntaimiam  petiit, 
in  qua  multa  correxit,  muramque  per  80  millia  pas^ 
suum  primus  duxit,  gui  Homanos  barbarosqup  divi- 
deret,  et  Britannicum  exercitum  in  eo  liuiite  collo- 
cavit,  ut  numismata  antiqua  demonstrant,  et  classem 
Britannicam  instruxit,  j>  quam  produnt  vetustae  in- 
scripliones ;  aetas  opportunior  illuxitad  cogitandam 
de  certis  sedibus  episcoporurn.  Adriani  pacem 
stabiliorem  reddidit  Antoninus,  postquim  subortos 
in  Britannia  motus compescuit  per  Loliium  Urbicum 


isannis  quinquaginta  circlter  ante  illa  Ter-  B  ^*^^*^  Brilannis,  ut  Capitolinus  asserit  in  ejus  Viu^ 


Iscripta  in  Dialogo  adversus  Trvphonem indu- 
.la  loquens  :  «  Ne  unum  quidem  est  genus 
iam,  sive  barbarorum,  sive  Graecorum,  seu 
iliorum  omnium,  quocunque  appellentur  no- 
16  eorum  quidem,  qui  pro  domious  plaustris 
r,  ac  tentoriis  agentes  vitam  pastoriciam,  in- 
•s  per  nomen  crucifixi  Jesu  supplicationes,  et 
am  actiones  Patri,  et  Fabricatori  rerum  om- 
lon  fiant. 

a  parata  fuerit  occasio  perferendi  ad  Britan- 
ingelii  ettam  Petro  apostolo,  ejusque  disci- 
eiposui  supra  in  notis  ad  num.  4,  et 
a.  4,  cum  legiones  integrs  civium  Roma- 
,  a  G.  Caliguta,  et  Claudio  ex  Syria  in 
item  acciiae,  et  in  Britannica  expeditione 
18  annis  occupatae,  ibique  morat£  sub  Vespa- 
icDomitiano  ad  terminum  saeculi  primi  aers 
toae,  nubem  testium  adduxerantex  Pal^esti 


et  nummi  ex  omni  metallo  a  Vaillantio  expositi 
contestantur  ;  et  postquam  exemplum  patris  secu* 
tus,  aliummurum  cespititium submotis  barbans  duxit. 
Tum  vero  satis  compositis  Romanorum  et  insula- 
norum  limitibus,  pacisque  diuturnae  spe  confirmata, 
visum  est  apostolicae  sedis  poniifici  opportune  ob- 
secundare  occasioni  episcopatuum  in  insula  consti- 
tuendorum.  Hanc  obtulit  inter  Britanniae  reges  ille 
pietate  praecipuus,  quem  Lucium  Latine  appellant, 
Britannica  vero  lingua  Les,  ut  capite  3  Britanni- 
carum  Antiquitatum  Usserius  refert :  qui  etiam 
dixerat  pag.  20,  Regem  Britwaltanorum  eumdem  no- 
minari  in  Latino,  Saxonicis  Annalibus  Bibiiothecae 
olim  Gambdeni.  nunc  Cottonianx :  et  pag.  22,  addit : 
u  Nec  hoc  praetereunduin,  repertos  esse  in  Anglia 
duosantiquissimosnummos(argenteumuuum,quem 
habnit  M.  Josephus  HoIIandus,  aureuin  alterum, 
quera  inter  D.  Roberti  Cottoni  xotarjXia  vidimus) 
.u«,  iiuucui  tcsiiuiu  auuu^tsiaui  cx  ru.crau-  Christiani  regis  (uti  ex  signo  crucis  apposito  colli- 
yriagestorumLhristielapostolorum,  quibus  G  4^^^  imagine,  et  liiieris  obscurioribus,  qiiai  LVC 
lc^iones  et  cohortes  interfuerant ;  et  com-  Senotare  vTdebanlur,  insignitos.  »  Oraniiun  certe 
»  iis  ad  fldem  conversos  :  quibus  presbyte-      historicoram,  qui  res  Anglicas  perira.:tarunt,  una 

sententia  est,  a  Beda,  Gilda,  aliisque  vetustis  gentis 
sua5  aucloribus  accepta,  memoratum  re;:em  Lu- 
cium  petiisse  a  Romano  pintifioe  Eleutherio,  ut 
sacris  Christianis  imbu^ret  suos  Britannos  :  cujus 
rei  causa  alii  Timotheum  presbyterum  Romanum 
Novati  fratrem  (et  juxta  aliqujrum  opinionem 
germanum  quoque  Praxedis,  ei  Pudentianie  vir- 
ginum)  ablegatum  fuisse  dicunt :  alii  Damianum 
(seu  Davianu(u)  et  b'ugatium  missos  affirmant,  ex 
epistola  beato  patricio  attributa,  necnon  ex  magna 
Tabula  Gastoniensi,  productos  eiiam  ab  Usserioeta 
scriptoribus  memoratis  per  Schelestratium  in  libro 
de  Auctoritate  patriarchali,  cap.  1,  n.  8etseqq.  Hos 
autem  ita  studiose  receptos,  et  liberaliter  habitos 
a  piissimo  rege  complures  memorant,  ut  episco- 
paies   etiam   sedes    iis  attributie,   ac  dotatae  ab 


[aot  vel  etiam  episcopos  comites  dare  facile 

t  Petrus,  et  Petro  proximi  successores.  Nec 

tpiscopales  sedes  ita  celeriter  fundatas  fuisse 

ilam  crediderim  ;  ut  ad  primum  Christi  sae- 

referri  possint.  Lubentius  credam  intra  se- 

1  redemptionis  saeculum  primos  episcopatus 

constitutos,  quaudo  provincix  staius  paca- 

rebat  tempora.  Licet  enim  Claudius  impera- 

>to  rege  Caractaco,  et  Romam  ducto,  reJacta- 

potestatem  populi  Romani  provincia,  non 

tamdem  frequentaverit  civibus,  sed  etiam 

n  Romanam  veteranorum  eo  deduxerit,  sci- 

malodnnum  anno  Christi  50,  C.  Aniistio  Ve- 
SuiHio  Rufo  coss.,  subsidium  adversus  re- 

t  imbuendis  sociis  ad  officia  legum  (ut  ait  Ta- 

onil.  XII,  cap.  32)  -,  attamen  decennio  post 

5  Turpiliano  coss.  Christi  61,  circa  initia      i„o  eredantur.  Scriptorum  ingentem  classem  re- 

,lrcnereginaulturagravesinjurias,amili-u^.^^^g^  Usserius  cap.  4  et  5,  quorum  tamen  dele- 

>manis  sibi  suisque  illatas,  et  commotis  ad      ^tum  habendum  insinuat ;  cum  eorum  non  pauci 

proclives  sintad  inanes  vulgi  rumores  pro  exploratis 
historiis  obtrudendos.  Regem  Lucium  quod  attinet, 
adeo  consians  memoria  est  ejusdem  professionis 
Christiauie  fidei,  ac  legationis  ad  Eleutherium 
ipsius  fidei  praedicandae  gratia  populis  sibi  subjectis, 
ut  Bedae  et  Adonis  in  Martyrologiis  ad  viii  Kal. 
Junii,  necnon  in  Chronicis  et  Annalibus  repetatur. 
GalfridusMonemuthensis  hist.  Brit.  lib.  iv,  cap.  48 
et  49,  cum  pJuribus  qui  eum  sequuntur  refert,  Coil- 
lum  Marii  regis  filium.  Arviragi  nepotem  ab  infan- 
tia  Romae  nutritum,  moresque  Romanorum  edoctum, 
ac  tributum  quod  ab  eis  eiCigebatur  solventem,  in 
pace  regnum  suum  obtinuisse  :  filium  vero  ejus 
Lucium  non  secus  habitum  ac  alterum  Coillum, 
omnes  bonitatis  paternae  actus  imitatum  fuisse  : 
eoque  sine  sobole,  quae  sibi  succederet^  deced&^^., 


nem  Trinobantibus,  adeo  viriliter  pugnavit 
ftomanas  acies,  ut  caesa  fuerint  inter  Cama- 
Q,  Verulamiu.n,  et  Londinum  octuaginta  mil- 
im  Romanorum,  ac  sociorum,  uti  memorant 
libus  Tacitus,  Dio  in  historia,  Longa  inde 
cissitudinum,  et  varia  praeliorum  discrimina 
ib  Vespasiano  principe,  legenda  apud  Taci- 
Vita  Agricolae  cap.  7,  sub  Gereali  et  Fron- 
:aon  sub  Agricola,  modo  cum  insulanis  ci- 
is,  modo  cum  ulterioribus,  quos  tum  Cale- 
vocabant,  hodie  Scotos,  ibtdem  indicata 
sab  Domitiano. 


^itur  tempora  perturbata  motibus  Britanno- 
ae  continuis,  tum  externis  coutra  aggresso- 
anos,  tum  etiam  intestinis  intra  insulares 
laidem  oarrat  ibidem  Tucitus  etiam  Hi- 


ANASTASII  BIBLEOTHECAKK 


19» 


Briiannos  a  Romana  potestate 'lescivisse.  Balspus  quo- 
que,  et  Scotorum  chronoifntiihi  aptitl  Ussfrium 
pan;.  90,  ulti  prxdicla  retullt,  afflrmant.  Luuium 
Pium  Coiiti  lilium  unii^um  itomani  imperti  faulorem, 
Cxsaris  Xarci  Antonini  Veri  tum  benevolentiu  tum 
uuctoritate  Brilannis  imperasse  |>osi  pairein.  Erat 
siquiilem,  (ut  ex  Appiano  adnolavlt  Panvinius,  de 
Rom.  Imper.  pa{r.  '&}  consuetudo  Romanis,  ut  plu- 
ribus  nutionibus  retfes  st;ituerent.  cum  nihil  iis  ad 
imperium  indigerent.  Quare  Au)custus.  ei  C:iius,  et 
Claudius  in  PiiU'slina,  et  Nero  in  Aimenia,  et  ullra 
Fuphratcm  Trajanus  regna  ussi^nanini ;  et  Lucius 
Verus  hac  i]isa  xtate.  Ue  qua  disserimus,  confecio 
bello  Parthiro  in  Orienle,  reglbus  regna,  provim^ias 
vero  comilibus  suis  re^endas  dcdit,  ut  in  ejus  Vjta 
narrat  C.apiiolinus.  R^^x  Quadis  itnlHs  ab  Anionino 
conspiciiur  in  ejus  nummls.  Ui  vero  sistamus  in  Bri- 
lannia,  re^  C<;;iilunus  civitalibus  donatus  fuerat, 
vetin;  ac  jampriiiem  reciiita  j»  piili  Rotiiani  cott.siK- 
li('fine(ait  Taciius  in  Vita  Agricolx  cap.  U)  iit  A'i- 
heret  inxtrumfnta  neroitiitis  et  n-f/es  :  quem  eiiam  B- 
dissimum  perroauslsseail  letntem  suam  commcmorat. 
Post  murum  i);itur  ductum  ab  Adriano  In  limitibus 
Britnnnix,  et  vullum  renovutum  ab  Anionino.  purta 
securitale  sncios  inler  reges,  ac  Komanos.  Lucius 
rex  illiusCoilli  lllius.  qai  Romie  educatus  Komanis 
morlbus  imbutus  fuerat,  ad  Chrisiiunam  reliitionem 
cura  vocarelur,  ali  Eleutherio  ponliHce  Romano 
dociores  jietiit,  quibus  erudiretur.  Sive  enim  aiidis- 
sei  a  Chrlstiaiiis  militibus  inier  Romunas  leplones 
exercitus  Briiannki  stipindia  facientibus,  aut  cum 
paire  suo  educutis  in  Urbe,  hinc  esse  profei^iam  ab 
aposlolis  doclvinam  fllei  nostrLC  quam  appelebal,  et 
late  diffusam  per  Occidenlem  ;  sive  etiam  consultis 
in  pruxliTia  GallJarum  regione  Christianx  Bilei  do- 
ctoribus.  id  res|ionsum  tulissetablrena^o,  quod  in  lit- 
teras  eiiam  relulit  «((  A'inf  Rom-nuim  snltrii  pmfiler 

S-inciiialitalem  nmjtuere  op;rlere  omnetu  undiiiu 
cckfiam  ;  sive  ei  qtiidpiam  suboluisset  per  eos- 
dem  ftdeles  de  legibus  veri  Dei  cullus  binc  repeten- 
dis,  ubi  princeps  aposlolnrum  ti/tum  cutn  mnijuitie 
doctrinam  e.ffudirat,  qua  eiiam  de  causa  tum  Galli- 
canie  Eixleslx  tum  Asianx  le;:ationes  poterant  ine- 
morare  ad  Pium  ct  Anicetum  paulo  ^nte  iusiltuias, 
eo  praesertim  temporc.  quo  Marcinnita:  allique  hic- 
retici  perversa  docmala  disseniinabaMi  ■,  consentiuni 
An{;lici  cum  proximarum  nationum  scriiiloribus, 
roKutu  Lucii  recis  ab  Kleiitherio  papa  mlssos  fuisse 
In  Britannlam  Evani;elii  ministros.  qui  ejus  ditioiils 

EopulosCliristlaniss.icrumeutis  imbuereiit.  Necdu- 
ilare  licel  id  prospere  processisse.  rum  paucis  posl 
annis  indicaveril  Tertulllunus  Qdem  Christianam  in 
m.ijorl  Britannia  ila  lute  ac  fGlliiier  prolatam,  ut 
non  modo  Doruerit  inlra  vallum  ac  limitem  Adrianl 
et  Anlonini,  circa  quem  rei^nasse  Lncium  ostendit 
nomeo  illi  tributum  regis  Britwallanorum,  hoc  est 
Britamix  ValUs  (hodie  Wullix,  seu  Walles)  incola- 
ruro,  cujus  supra  meminimus  ex  Annalibus  Anglo- 
Saxonicis.  sed  etiam  ultra  Romanos  flue^  inier  Ca-  ' 
ledonios  et  Piclos  per  eadem  tempora  penclruverit. 
Affirroal  enim  Septimius  cap.  7  contra  Judxos «  Bri- 
tanuorum  iiiacressa  Romanis  loco  Christo  esse  jam 
subditu  :  >>  qnod  ita  declarat  Usserius  pa;;.  ^,  cap. 
3  Brltunnicie  Ecclesi;e  Antiquilalum.  a  Ultra  vallum 
illud  [Adrijni  et  Antnnini]  erat  Britannix  pars  qu» 
Culedonia  appellabatur,  maximam  bodiernx  Scotis 
partem  complexa :  in  ^ua  sub  Victore  priroo  (liujus 
Eleutheril  de  quo  agimus  proximo  suuressoie)  et 
Severo  imperatore  primum  receptam  esse  6dem 
Christianam  Scoti  tradunt  hisloni.l.  (Juanquain  uu- 
ClorAnna1ium,ltn^uaAn^lijSuxonicaantesexcentos 
unnos  scriptorum  hanc  ipsum  Elcutherii  el  Lucii 
hlstortum  ad  Si-veri  lemporu  referai.  quem  anno 
Doinini  1K<J  imjierium  adeptum  esse  cuin  Beda  afflr- 
mai.  Nec  desuni  qui  in  hac  iusula}  parte,  quam  Bri- 
lanni  llberi  posseilL-runt,  Lucium  regnusse  etisti- 
wenl,  el  rerlullianum  hic  testem  advocent  sub  Se- 


A  veri  imperio  scribentem  Brilannorum  inaccessa  Bo- 
manis  loca  Chrtsto  subdita.  > 

Annis  cenlenisvii  evolutis  post  Severuin,  hoceit 
anno  Chrislt  3U,  in  concilio  Arelatensi  subscripie- 
runt  ires  Briiannix  episcopi  (tomo  I  Coneil.  fialt., 
edit.  Paris.  pag.  9)  nempe  : 

Eborius  cpiscopus  de  civitate  Elioracensi,  protindi 
Britannia. 

Restitutus  episcvpus  de  civitate  Londiiiensi  prwinek 
supraseripta. 

Adelfius  cpisvopus  <k  civitate  Colonia  Londinentivm, 
exindf  sneerdoi  presbyter,  Arminius  diaconus,  etc. 

Tres  isue  sedes  episcopales  icqualibus  pnipeiBO- 
dum  spuiilsdlvidunt  orienialem  msulx  partem  Rd- 
manis  subditam,  el  ab  occidenlali  separatao  per 
memoratum  Adriani  murum,  seu  vullum,  etaggeni 
Antonini,  ductum  a  Clnusentu,  meridionali  iosili 
portu  (hodie  Southampton)  ad  Gabros^ntum  in  .Vnt^ 
lumbria.  non  longe  ab  ostiis  fluvii  Tina  (hoilii 
B  Thyn  sive  Tees)  ubi  ferme  Castrum  novum  i',Y«»- 
ca-itel)  ndversum  habel  vicum  Gatesend,  (otum 
corruptum  iiomen  ex  tiabrtnmto,  in  di(Pi:esiI>»- 
helmensi.  qun  in  loco  eiiam  Tabul»  chorograpbia 
murum  slatuunt,  Scotiam  ab  Anglia  anliquilns»- 
paruniem.  Quidquid  contiuebatur  a  Ciausento  iiHi) 
priorem  mururo,  seu  vallum  prxdicium,  et  freW 
Germanicumalluensorientulemhancinsulxpartta, 
a  Scoiia  quoqiie  divlsum  per  alterius  irjDarmi 
muri  ducium  circa  Gabrosentum,  apud  RoDiitM 
usque  ad  Severum  principem  cnnstittiebai  nniui 
Brilannia!  provlnuium :  quam  Severus  deinde  pirli- 
lusinduplicem  prxfeciuram,  ul  Herodianus  llislo- 
rix  lib.  ui  Iradit,  posteris  ansam  dedit  Briuanix 
veieris  serius  dividendx  In  primam  et  secundii. 
Tertiam  et  quartjm  volunl  a  Con&tanlino  doiuiit 
nomiiie  FlavixCEesariensis:  necnon  quinttiii,  iVi' 
lenliJiiuno  Vulenlium,  qux  parlem  SROtic  obliH 
iiieridionulem.  Posterior  hx-:  :^ul»hvisnj  UnNiiuL*. 
C  collatacumsubscriptionibusli'iun)episi.'up<triin>i>l 
Constantino  Magno,  sutis  declar.il,  fundaiioaein» 
rumdem  sedium  episcopaliuui  uiiieriorem  etx  is- 
perio  Severi.  Nam  si  Brilannia  secunda  dlci  cspil 
ex  quo  Severus  in  duas  prxfccluras  uaicaB,fu 
anlea  fuerut  Romanam  provinciam  BrilanBbftilKi- 
tus  esl,  AtEXfl»  i-i  Gjo  ^-rtjMv'3;  Tijv  TO'j  Hml  (»■ 
TLny ;  ei  restiiDlus  Londinensis  civitalis  ntowini. 
qux  ad  Brltanniam  primam,  seu  citet-ioreBilnli 
regimine  referebaiur,  ejusdem  provincixseiserll 
cuin  Eboracensi,  quu;  ad  ulterujn,  sive  uttoiSRt 
Brilanniam  periinet ;  infertur  iiecessurio  piwta 
istaruro  sedium  nihil  mutasse  in  ecclesiasliiffpi*- 
vlnciat  constitulioiie  ab  ea  BriLinni^e  sinKBllritiK' 
quu!  anie  Severum  fuerat,  dum  sedes  isUe  &itlliifl 
ejusdemque  provinciEeconstlluerentur.  DicuriMi* 
fuissent  Eborius  episenpus  Klioraeensit  friiini 
Britannia  ulteriori,  Restilatus  fpiscopus  IdMftMoi 
provincia  Sritannia  cileriori,  si  utraqii*  HtHi' 
prima  sua  constitulioneduplicem  hanc  BrlUlMi' 
'  nucta  esset ;  vel  etiam  scripluri  fuissent : 

Ebroicus  episcopus  Eboraceiuis  prorincia  Briiuw- 
Flavia  lUaxima  Cxsarieasi. 

Restitutus  episcopus  Londinentix 
nia  citeriori, 

Adelfius  epitropus  de  civitate  CoUmia  _ 
sium  prooincia  Rritannix  Flavia  Cxsajinui, 
si  episcoputuutn  istorum  ereclio  iacidiMlli* 
temporuLonstanIini,quibusprovinciKquUHrfei' 
tanniam  antea  unicum  si<b  Antoniais  proTtDtiu 
pariiebaniur.  Coloniam  LondinensiuaesseLixliB 
coloniam  (Lin<*oln)  paulo  post  cum  Thonu  GiU 
detnonstrabitur. 

Indicant  Igitur  snbscriptiones  aonl  3U  tri» 
episcoporum,  unius.etejusdem  provincic  BriUoni' 
originem,  seu  fundationem  earumdem  sediuaiiDK 
Severum  priiicipeiu  ad  Lucii  regis  sUtem  refcrri. 
sive  sub  Anioninis,  sive  sub  Cnmmodo.  Ad  utrtD^ 
que  imperii  iiariem  cum  extendatur  Elentherii  pua- 


HBTOBIA  DE  VITIS  ROH.  PONT.  —  S.  ELEUTHERIUS. 


1S6S 


tiflcalus;  perinde  conTenit  primi  acfiecundi  lemim- 
rlbustrium  illjiriim  Brilaniii»sediumereciio,  quam 
a  Fugatio  et  DuvianoperEleutheriumoritinalisepi- 
scopis,  etad  regem  Lucium  il.i  iiostulantem  missis 
non  modo  designatam,  sed  rite  perfeciam,  et  oum 
approbationeejusdem  Romani  pontifliJsabsolulam 
fuisse  non  obscure  Indicant  complures  Anglorum 
hintorici.  Nam  GalTiidus  Monemuthensis,  Rogerus 
Wendoverius,  ac  ulerque  Hlutthxus  Parisiensis,  et 
Westmonasteriensis,  necnon  collecior  hislorJx  Rof- 
fensis(abtJsserio  indirati  pag.  53,subiniliumrap.6) 
□arrant  eosilem  Fugalium  et  Dmiunum,  quos  vucant 
antisiites.  rediisseKomam,  utab  Eieutherioimpetra- 
rent  ea  conflrmari,  quse  Ipsi  constiluissent  apuU 
Britannos.  Con/irmalione  vcro  facta,  reversi  sunl  in 
Sritanniam  compluribus  aliis  comitali  :quorum  do- 
etrina  gens  Britonum  infide  Chrisli  brevi  corroborala 
fmt.  Eorum  nomitia,  et  actus  in  libro  reperiuntur, 

Snem  Gild-is  de  vicioria  Ambrosii  Aurelii  incripsil. 
xcGalfridusMonerauthensisretulitaanum  gratix 
184.  Sl  attendatur  consiitutio  Romani  imperii  pro- 
vlnciarum,  et  prxsertim  Britannix  suhAntoninis 
nsque  ad  Severum  prlncipem  ;  nulla  fortasse  tem- 
pora  occasionem  priebere  poterant  potiorem  ad  hxe 
omniapaciflcepera^enda,  adcommunicanda  consiJia 
CQm  Romano  pontilice,  ad  m.indaiaab  ipso  impe- 
tranda,  ad  qiiem  Ecclesia;  Gallicanxet  Asianx  de- 
fierebantsuascontroversias,  el  cujus  auctoritate  tam 
InOccidenteapudGallos,  quam  in  OrienteapudPa- 
taestinos  concilia  jam  lum  cogeltantur  complurium 
episcoporum,  quemadmodumdicenduia  erit  In  Vi- 


A  ctore  proximo  Eleulherii  successore  numero  se- 
quenii. 

Seriis  hujusmodi  documeniis  miscenda  non  sunt 
sequioris  xtaiis  auctorum  imaginaria  illa  non  dic^im 
rLidiuienia,  sed  porlenta  pirtiiionis  Ecclesiarum,  et 
sediuni  Britannicarum,  quxQamineseluchitlamines 
in  civilatibusconsiiiuios  conflngunt,  eisque  sub- 
stitulos  episcupns  et  aruhiepiscopos.  Discussa  Jam- 
pridem  suni  hxc  imerilia  flgmenta,  nec  nosiris  indi- 
gent  curis  ut  refelKintur  :  non  secus  ac  lilterse 
supposltitia  Eleutherii  papx  ad  regem  Lucium,  tara 
elongata;  abejusKtutis  stylo,  utsollus  primiversus 
inspeclione  inepii  litieraloris  felus  esse  cogno- 
scinlur,  otio  abuientis  suo,  et  alieno. 

Liceat  mihi  :id  comprobimdum  Britanni»  pro- 
vincixslatum  sub  Romanis  imper.ilorihus  primi.  et 
secundi  sxculi(aqua  notitiasepararl  miDimepniest 
cognitlo  primx  constiiuiionis  illius  ticclesix]^  iu 

Q  medium  producere  nonnulla  documenta  genuina; 
antiquilatis,  decerpta  ex  opereampliori,  quoil  pa- 
rabain  ad  universas  provincias  eoclesiastlcas  singil- 
latim  illustrandas.  liideseligam  pauca  expluribus 
qux  collegeramad  Britanni^  constilutionem  perli- 
nentibus.  Numlsmala  se\  huic  Libellx  graphice  in- 
Gcutpt»  comprobant  statuin  Brilanniic  provincix  sub 
Romanis  ab  Augustoab  Severura  printipem.  Pro- 
vincix,  inquain,  non  provinciarum,  cnm  necSeveri 
duas  ii-jr,iir)yiai  nec  quator  provincias  Constantini, 
ant  quinque  Valentiniani  adliuc  Britannia  atlml- 
sissei. 


1.  Primus  nummus  areenteus  leglonls  x  ex  An- 
tonianis  frequentihus,  effossiis  in  agroMaridunensi 
inier  DimeUis,  qui  Sil:irum  pars  fuere,  illuslratur  a 
Tboma  Gale  in  celebrl  opuscuload  Itinerarium  Rri- 
'tannicumAntonini  pag.  m.  Hanc  legionem  in  Brl- 


tannla  merulsse  sub  Ostorio  contra  SiluresetOr- 
dericei  comprobat  eiiam  e\  plurihus  laieribus,  seu 
flgllnls,  repmts  apud  Conovium  (rudera  Caer  Hyn 
Vrbis  antiquioribus,  ause  postea  corrupte  dicta  fuit 
Caer  PhynAd  tertium  lapidem  abostio  fluvti  cogno- 


i2(n 


ANASTASIl  BIBLIOTIIKGARU 


m 


minisConovii  hodie  Coivey  contra  occidenlnlem  in-A  tuslriciescum  hosteconflixit.Duasvalidissimasfjco 


sulam,  Mona  antiquis,  nunc  Anf/lcscy  lle  appella- 
tam)  ita  signalis  inscriptione  legionis  decima>  leg. 
X,  quam  hinc  Iraduciam  in  Palaeslinam  nomineFre- 
tensis,  et  decimao  Ferratensis,  sub  Vespasiano  mili- 
tasse  contra  Judxos,  captisque  tandem  Hierosolymis 
ibi  a  Tito  fuisse  relictam  memoratex  Josepho  belli 
Judaici  libro  i  et  vii  :  ubiet  eam  fatiscente  jamim- 
perio,  invenit  Theodosius  Junior,  ut  observat  ex 
Notitia  imperii  fol.  92. 

3.  Nummusalter,  exargenteis  Claudii  principis, 
obsignatus  arcu  triumphali  DE  BRITANNIS,  satis 
illustratur  a  8uetonio  in  Claudio  cap.  17  :  »  Justi 
iriumphi  decus  unde  acquireret  BriUinniam  potissi- 
mum  elegit,  nequc  tentatam  ulli  post  Jnlium^et  tunc 
tumulluantem  ob  non  redditos  transfugas.  llic  vero 
sineullopr^lio.autsanguine,  intrapaiicissimosdies 
parie  insul;ein  dediiionem  recepta,  sexlo  quam  pro- 
fectus  fuerat  mense  Ro.nam  rediit  triumphavitque 


tes.  superque  xxoppida,  etinsulam  VeteremBritao- 
niae  proximam  in  deditionem  recepit,  panim  A.  Piaotii 
consularis  legati,  partim  Claudii  ipsiusductu. » {Jb- 
gioni  secundic  praepositum  aClaudio  VespasiaDHB 
demonstrat  Gale  in  laudato  libro  ad  itinerarioi 
Britannicum  Antonini  Itinere  xii  :  A  Calteva  Muri- 
dmo,  etc.  ISCE  LEC^VA  AVGVSTI.  M.  P.  XV.  qnod 
ita  emendandum  docet.  ISCA  LEGio  II.  AVGVSTA, 
hodie  Cnerleon,  etBritannis  Caer-Leon-at-Usky  iA 
est  Urbs  legionis  ad  Iscam.  H;ec  legio  secunda  taui' 
din  hic(Londinif  etRutupiis),  egit,  ut  etiam  seciiiHh 
Britannica  diceret,  ex  Tacito  lib.  iii,  sect.  41: 
a  Vespasianus  ei  a  Ciaudio  prsepositus,  quod  illic 
belloclarus  egerat. favorem  Britanniae  obtinua.a  l£ 
eodem  hbro  Taciti,  sect.  23,  iegiones  ix,  n  etxxaj»^ 
pellantur  Britannicx.  Et  vigesimam  quod  attioei. 
ilia  ex  Germania  inferiori,  ubi  fuerat  constituual 
Augusto,  poslquamaClaudio  inBritanniaintradacta 


maximo  apparatu.  »  Ejus  triumphi    monumentum  6  est,  nomen  Victricis  fbtinuit  :  quemamodum  ex  re- 


illuslreerexitsenatuspopulusqueRoman'js,arcuex- 
citato  regione nona,  uti comprobant Panvinii  additio- 
nes  ad  Rufum,  et  Victorem  ;  cum  reperla  fuerit, 
Nardino  teste,  aliisque  antiquariis,  in  via  quae  ex 
fonteTrivii  perducit  ad  proximam  Fluminiam  (i/ 
Corso)  prope  aream  Columnensium  dictam  ^iazza  di 
Sciarra  '"o/o/i/m,  pars  non  modica  magnificae  illius 
inscriptionis,  quam  inier  ornamenla  potiora  Barbe- 
rinarum  aedium  translatam  spectamus,  etcujussup- 
plementacumpluribustentatafuerint^omniumaptis- 
sime  videlur  excogitasse  Fabrettus  in  Commentario 
ad  veieres  suas  Inscriptiones  Urbinates  pag.  728, 
litterisminusculishicexhibenda,cumquadratocha- 
ractere  exprimamus  quidquid  superestantiqune  in- 
scriptionis. 

T.CLAVdio  Drusi.  f.  Caisari 
AVGVsto.  Germanico 

PONTIFICi.  Maximo.  Irib.  potest.  xi. 

COS.  V.  IMp.  xxiiii.  patri.  patriai 

SENATVS.  Populusque.  Romanus.  Quod. 

REGES.  BRITtanniani.  perduelles.  absque 

VLLA  JACrVra.  suorum.  captivos,  habuerit 

GENTESQVE.  barbaras.  ultra.  oceanum 

PRIMUS.  INDICTO.  bello.  imperio.  adjecerit 

Primus enim  Glaudius  revera  obtinuit,  et  subegit. 

g'acit.  de  VifaAgncolxca\).  13) :  a  Primus  omnium 
omanorum  divus  Julius  cum  exercitii  Britanniam 
ingressus,  quaquam  prospera  pngna  lerruerit  in- 
colas,  ac  litlore  potitus  sit,  potest  videri  ostendisse 
posteris,  non  tradidisse.  Clandius  auctor  operis, 
transvectis  legionibus,  auxiliisque,  et  assumpto  in 
partem  rerum  Vespasiano  :  domiUe  gentes  :  capti 
reges  :etmonstratusfatis  Vespasianus.  Consularium 
primusAuIusPlautiuspr«positus,  acsubindeOsto- 
rius  Scapula,  uterque  bello  egregius  :  redactaque 
paulati  i:  in  formam  provincia  proxima  pars  Britan- 
nije  :  addiiieinsuper  veteranorumcoloniae.  Quaedam 

civitatesCogidunoregi  donatae.  Isad  nostramusque      ,  _   , 

memoriam  fidissimus  mansit,  veiere,  ac  jiimpridem  Dsupra,    ex   Tacito,   Annalium    lib    xii,  'secL  3i 


teribus  historiciscollegit  Vaillantius  in  nuromo  Gal- 
lieni,ubi  etiam  Va/t>ra?  praefertappellationem.Aoli 
Plautiiconsularis  legatLqui  praeerat  tiis  legioDibDS, 
epigraphen  integram  nobis  prxservat  lapisadpon- 
tem  Lucanum  sub  Tibure,  quam  reddit  Groteras 
pag.  ccccLiii.  Ejus  partem,  quae  pertinet  ad  Britafi- 
nicam  expeditionemsub  Claudio.  retuli  supra. 

Ad  memoratumClaudii  triumphum  de  firitaonis 
spectatlaniina  plumbea,reperta  in  Angliae  comitati 
Somersetensi  sub  llenrico  VIII,  quam  ei  Cambdeoo 
Gruterus  edidit  fol.  ccxxxviii,  5. 

TI.  CLAVDIVS.  CAESAU.  AVG.  P.  M. 
TRIB.  P.  VIIII.  IMP.  XVI.  DE  BRITAN. 

Ejusreiergo,  quod  fines  imperii  protulisset,  U^ 

bis  pomoerium  ampliaviiClaudius:  quemadmodai 

legimus  in  Veteri  cippo  Romae  spectando  apud  Cloa^ 

Q  cam  S.  Luciae,  edito  aCl.  V.  Fabretto  pag.  726. Ib- 

script.  et  a  Grutero  fol.  cxcvi,  4. 

Colonia  Veteranorum  a  Claudio  in  Britanniai 
deducta,  et  victi  per  illum  reges  recensenluraGaie 
pag.  91  et  H3,  ubi  nummum  profert  Canobelini  re- 
gis  Trinobantum(hodie  Essex,  eiMtddlesex)  percos- 
sum  Camaloduni  f  Walden) :  ubi  sci  1  lcet  rf9eslVno64» 
tum  loci  jucunditate  allecti,  suum  condidere  palatiM, 
Romanique  ooloniam  deduxere,  Eo  de  rege,  ^DsqiK 
liberisGatarataco  etTogodumno  victis  per  A.  Pbn- 
tium,  de  quo  supra,  vide  Dionem  libro  lx  lotertio 
consulatu  Claudii  adannum  Urbis769.  Ceositord- 
vium  Romanorum  hac  eadem  in  colonia  legittf 
Gn.  Munatius  M.  F.  Pal.  Aurelius  Bassos  apttf 
Gruterum  ccccxxxix,  5,  correctius  tamen  ipvd  Fa- 
brettum  Inscript.  pag.  29,  ubi  dicitur  CENSnUI 
CIVIVM  ROMANORVM  COLONIAE  ViCTRICESSB 
QVAE  EST  IN  BRI  TANNIA  CAMALODVKl  De- 
ductionem  ejus  coloniae  referendam  esseidaoiBi 
aera)  Christi  50,  C  Antistio  M.  Suillio  cos.,  vAia» 


recepta  populi  Romani  consuetudine,  ut  haberet  in- 
strumenta  servitutis  et  reges.  » 

Vidimus  supra  transveclas  fuis&e  primum  legio- 
nes  a  Caio  Caligula,   quibus  Clandius  septennio 
post  in  Britannica  expolitione  usus  insulae  par- 
tem  subegit.  Ex  his  iv,   v  et  x  accitie  fuerant  ex 
provinciaSyria,  ubiabAugusto  colIocatiP,  aTiberio 
retentse  fuerant  :  quas  propterea  spectatrices  fuisse 
oportet  gestorem  Christi  Doraini,  et  apostolorum  : 
ita  disporienteDeo.  quigentium  primitias  in  Corne- 
lio  Centurione  delegerat ;  ut  inde  faciliorredderetur 
cum  illarum  mililibustransvcctioeorum,  qui  Evan- 
geliumerantinsuIanisultraOceanumposilisannun- 
tiaturi,  et  in  Veteranorum  coloniis  stabiliori  etiam 
hospitio,  acstationedeposituri.  De  gestis  Vespasiani 
in  BritanniaSuetonius  haecretuiit,  ejus  Viticcapite 
4  :  «Claudioprincipe  Narcissigratialegatuslegionis 
inGermaniammissusest:indeinBritanniamtransla- 


Qua^  inde  secutae  sint  clades  Romanorum  snb  ^ 
rone,  alienatisinsulanorumanimis,etpauIopos5tTi^ 

toriae  sub  Vespasiano,  et  constitutio  atqueordiBiti» 

provinciie  sub  principibus  subsecutis,  ibideniFeiau 

:i.  4.  Tertius  el  quartus  nummus  ex  aBresj*- 

ctant  ad  Adrianum.  Horum  in  primo  Britanniaa^ 

migera  provinciasecura  sedet,compositis  ab  AdriM* 

motibus,  qnos  indicat  potius  quam  narratSparti^ 

nus.  haec  raptim  commemorans  •  a  ConTersisegre^ 

more   militibus  Britanniam   petiit,  in  qna  rDalia 

correxit.  murumque  per  octoginta  mlllia  passW 

primus  duxit,  qui  BarbarosRomanosqnedividcrel' 

et  paulo  post  compositis  in  Britannia  rebus  eaaidefi 

exhibet  in  Galliam  transgressum.  Utrumque  nuoh 

mum  totidem  verbis  passim  exponunt  antiqnarii: 

quos   inter  eques  Palinus,  qui  et   tertium  nuai- 

mum  Restitutionis  Britannix  apte  conjunxil:  t  Sao 

Adriano,  inquit,  Britanni  teneri  subdiiione  Rofflana 


4969 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ELEUTHERIUS. 


4270 


non  poterant.  Er^o  conversis  regio  more  militibus 
(ita  enim  legit  Spartiani  locum,  Britanniam  peiiit: 
in  qua  multa  correxit,  murumque  per  lxxx  millia 
passuum,  etc.  Hulc  expeditioni  adjuugendus  venit 
alter  nummus  majoris  modi,  in  quo  exercitus  bri- 
TANNicus  per  imperatorem,  et  milites  desiguatur: 
alterque  imperatori  dicatus  restitutori  britanniae. 
Hasta  et  ciypeus  provincise  arma  demonstrant.  » 
Uaec  Patinus. 

Accessum  principis  Adriani  tum  ad  componen- 
dum  Britanniae  statum,  tum  ad  militarem  discipli- 
nam  retinendam  memorabat  Florus  poeta  apud 
Spartianum  lepidis  illis  versiculis  : 

Ego  nolo  Ca^sar  esse, 
Ambularc  per  Britannos, 
Scylhicas  pati  pruinas. 

Inde  autem  evocatum  Julium  Severum,  ad  Judaeos 
rebelies  in  Palxstina  subjugandos  primum  ducem 
misit,  ut  auctor  est  Dio. 

Praeter  terrestres  in  Britannia  copias,  classem 
qnoque  Britannicam  instructam  in  provincia  com- 
probant  antiquae  inscriptiones:  eaque  presertim, 
apud  Camertes  constituta  M.  Maenio  Caii  filio  tribu 
Cornelia,  quam  Reinesius  retulit,  et  illustravit 
pag.  462,  n.  432  llic  exhibendam  esse  censeo; 
cum  Adriani  expeditio  Britannica,  et  classis  Bri- 
tannicae,  et  provinciae  ipsius  constitutio  per  hanc 
nberius  explicetur,  quam  per  historicos;  et  inno- 
tescat  cohors  ii  Flavia  Brittonum  equitatus,  a 
Yespasiano  fortassis  instituta,  unde  Flaviae  nomen 
accepit ;  necnon  procuratio  provinciae,  et  Augusti 
in  provincia,  et  praefectura  classis  huic  M.  Maenio 
concredita. 

M.  MAENIO  C.  F.  COR.  AGRIPPAE  ET  VSIDIOCAMPESTRI 
HOSPITI  DIVI  BADRIANI  PATRIS  SENATORISPRAEF.  COH 
II.  FL.  BRITTON.  EQVITAT.  ELECTO  A  DIVO  HADRIANO 
ET  MISSOIN  EXPEDITIONKM  BHITTANNICAM  TRIB.  COH. 
I.  HISPANOR.  EQVITAT.  PHAE.  ALAE.  I.  GALLOR.  ET 
PANNONIOR.CATAPHRACTAE.  PROC.  AVG.  PRAEF.  CLAS- 
SISBRITANNICAE  PROC.  PROVINQAE  BRITANNIAE  EQVO 
PVBLICO  PATRONO  MVNICIPI  VlCANl  CENSORIACENSES 
CONSECVTI  AB  INDVLGENTIA  OPTIMI  MAXIMIQ.  IMP. 
AKTONINI  AVG.  PII  BENEFICIO.  INTERPRETATIONIS 
EJUS  PRIVILEGIA  QVIBVS  IN  IVRE  CIVIVM  AVCTI  CON- 
FIRMATIQVE  SVNT  D.  D.  D. 

Classis  Britannicae  praefectum  exhibet  quoque 
insoriptio  apud  Gruterum  fol.  493,  n.  6,  ubi  num.  i 
iegitur  Liciniusitalicus  legatus  Augustorum  (M.  Au- 
reliiet  L.  Veri),  idemque  pro  praet.  provinciie  Bri- 
tanniae,  qui  in  expeditione  Judaica  militaverat  sub 
divo  Adriano. 

5.  Ad  Antoninum  Pium  pertinet  nummus  quintus, 
et  id  victoriam  Britannicam,  ejusdem  auspiciis  re- 
ifOrtatam  perLollium  urbicum  legatum  :  dequa  Ju- 
lias  Capilolinus  in  ejus  Vita  :  a  Per  legatos  plur>ma 
l>elia  gessit.  Nam  et  Britannosper  Lollium  urbicum 
legatum  vicit,  alio  murocespititiosubmotisbarbaris 
dttcto:  »  uti  Vallantius  adnotat  in  nummi  explica- 
tione.  Post  eam  victoriam,  cujus  etiam  meminit 
Pausanias  lib.  viii,  pag.  oii6^  indicatus  a  V.  C.  se- 
natore  Bonarroti  ad  nummos  ex  aere  maximo  card. 
Carpinei  pag.  49,  ita  pacato  provinciae  statu  usi 
snnt  Antonini  Pius,  et  Philosophus:  utitinerarium 
Dobis  reliquerint,  quo  Britannia  undique  peragratur, 
a  Limine,  id  est  Vallo  [seu  Luguvallio  hodie  Car- 
iile]  ad  portum  Ritupis  [hodie  Stonar]  prope  Doro^ 
bemium  [seu  Canterbury] :  et  ab  eodem  Vallo  ad 
ClauseHtum  [Southamptonl  portum  insuls  meridlo- 
nalem  :  elad  aesiuaria  occidentalia,  ubi  iSCA  LBCio- 
nis  il  August;c  [hodie  Caerleoji] :  el  ad  Segontium 

ICaersegont  hodie  Caevnarvon]  contra  Monam  insu- 
am  [  hodie  Man]  maris  liibernici :  aliisque  itineri- 
busdiligentissimeexposiiisinopei-eposthumoThom. 
Gale.  Plolomaeus  quoque,  geographorum  non  minus 
quam  astronomorum  celeberrimus  sub  Antoninis, 


A  potuit  per  eadem  pacata  tempora  complurium  Bri- 
tanniaeoppidorum  longitudinem,  aclatitudinem  no- 
bis  exhibere. 

Bellum  exarsisse  sub  Commodo,  et  quidem  grave, 
percipimus  ex  historia  Dionis  libro lxxii:  a  Fuerunt^ 
inquit,  sub  Commodo  bella  quaedam  cum  barbaris, 
qui  ultra  Daniam  sunt,  etc.  Sed  bellum  jBritonnicum 
omnium  longe  maximum  fuit.  Quippecum  Britanni 
essent  murum  transgressi,  qui  inter  ipsos  et  Roma- 
norum  castra  intercedebat,  vastassentque  multa, 
Romano  duce,  et  militibus,  quos  secum  habuerat, 
caesis:  Commodus  timore  perlerritus,  Ulpium  Mar- 
cellum  contra  eos  misit.  Is  erat  homo  modestus, 
et  frugi,  fortis,  et  magnanimus,  etc.  Igitur  Marcellus 
tali  ingenio  prpRditus,  maximis  atque  gravissimis 
damnis  in  Britannia  barbaros  affecit ;  quo  facto, 
parum  abfuit  quin  virtutis  ipsius  ergo  Commo- 
duseum  necaret;  tamen  ipsum  dlmisit.  Consue- 
verat  enim  Commodus,  ut  auctor  est  Lampri- 
P  dius,  mittere  homines  ad  provincias  regendas,  vel 
"  criminum  socios,  vel  a  criminosis  commendatos.  » 
iiujus  Marcelli  gestis  titulos  Britannici,  et  impe- 
ratoris  VI  Commodo  accrevisse  Laropridius  reco- 
gnoscit :  quos  tamen  ita  non  suos  historicusreputa- 
bat.  ut  asserat  ab  adulatoribus  attributos,  etiamsi 
in  nummis,  et  inscriptionibus  passim  legantur.  Bri- 
tannis  enim  adeo  despectum  tuisseafflrmat,  ut  im- 
peratorem  contra  eum  eligere  voluerint.  Rumori 
occasionem  dedit  ingens  ille  numerus  militum  Ro- 
manorum  (mille  quingentos  fuisse  afflrmat  Dio),  qui 
seditionem  cum  excitassent  contra  Perennem,  seu 
Perennium,  praefectum  non  tam  praetorio,  quam  im- 
perio  universo,  ut  Commodus  voluptatibus  tantum 
vacaret,  delecti  ex  majori  numero,  et  profecti  ex 
Britannia  in  Italiam  venerunt,  nemine  prohibente,  et 
ab  eodem  principesupplicium  Perennis  impetrave- 
runt.  (ndignati  sunt  enim  milites,  quod  amotis  sena- 
toribus,  iste  praeflceret  bello  Britannicoequeslris  loci 
Q  viros,  prodita  re  per  legatos  exercitus,  hostis  esl 
appellatus :  lacerandusque  militibus  datus,  uti  scri- 
blt  L^mpridius 

6.  Quae  subSevero  principe  gesta  sunt  in  Britan- 
nia  postremus  indicat  nummus,  duplici  victoria  si- 
gnatus,  fortasse  juxia  nationes  totidem  ex  insulanis 
a  Severo  superatas,  eta  Dione  itadescriptas:  «  Bri- 
tannorum  duo  sunt  praesertim  genera  (ioquitur  de 
iisquiad  extremos  Romanae  piovinciae  flnes,  vel 
etiam  ultraaetatesuadegebantjCaledonii,  et  Maeatae. 
Naiii  caeterorum  nomina  ad  hos  fere  referuntur.  In- 
colunt  Maeatae  juxta  eum  murum  qui  insulam  in 
duas  partes  dividit.  Caledonii  post  illos  sunt.  »  Rt 
paulo  post  totius  insulae  Britanniae  longitudinem 
definiens  millibus  passuum  dcccxci,  latitudinem 
CLXxxix :  ubi  maxima,  ubi  minima  est  xxxvii,  haec 
subdit:  «  Hujus  insulae  pars  paulo  minus  quam  di- 
midia  nostra  est :  quam  Severus  cum  vellet  omnem 
in  potestatem  redigere,  ingressus  est  in  Caledoniam 
p.  (Scotiae  partem  meridionalem)  eamquedum  perlrans- 
^  iret,  habuit  maxima  negotia,  quod  silvas  cederet, 
etc.  Neque  tamen  destitit  Severus,  quousque  ad 
extremam  partem  insul<e  venit,  ubi  diversum  quam 
apud  nos  sit  cursum  solis,  itemijue  noctium,  ac 
dierum  tam  aestivorum  quam  hibernorum  magnitu- 
dinem  diligentissimecognovit.  Tandem  peromnem 
fere  terram  hostilem  vectus  (nam  plurimum  propter 
•  imbecillitatem  operta  lectica  utebantur)  revertit  ad 
socios,  Britannis  ad  foedus  faciendum  coactis  ea  con- 
ditione,  ut  non  parva  regionis  parte  cederent^  etc. 
Post  haec  facto  est  iterum  defectio  Britannorum. 
Quamobrem  Severus  convocatis  m  iliiibus  jussit»  ut 
regionem  eorum  invaderent,  atque  omnes  quibus 
occurrissent  interficerent :  idque  praecepit  his  ver- 
sibus. 

Nemo  manus  fugiat  vestras,  caidcmqae  cruentam 
Non  fcetus,  gravida  quem  mater  gesta  in  alvo 
Horrendam  efTugiat  csdem. 


4271 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4272 


Quo  facto  quod  Caledonii  cum  Maeatis  defecerant, 

comparabatse  ut  ipsemei  bellum  illic  pereret.  Sed 

dum  in  iis  rebus  esset,  morbo  exslinctus  est  pridie 

Nonas  Febru.irii.  »   Hucusque  Dionis  excerpta  per 

Xiphilinum,  qui  addit  initioiibri  lxxvii  post  mor- 

tem  Severi,  Antoninum  Bassianum  ejus  filium  ini- 

tium  fecisse  imperandi  a  dirempto  cum  hostibus 

bello,  ac  regione  statim  cessisse,  et  munita  loca 

deseruisse,  tum  in  Urbem  esse  reversum.Spartianus 

Eboraci  in  Britannia  Severum  periisse  memorat, 

a  subactis  genlibus,  quae  Britanniae  videbantur  in- 

festae :  »  narratque  a  Imperii  ejus  maximum  decus 

fuisse  Britanniam,  muro  per  transversam  insulam 

ducto,  utrimquead  finem  Oceani  munivisse.  o  Quare 

cum  limites  duo  essent,  priorjuxta  meridiani  pia- 

num  ab  Adriano  ductus,  et  renovaius  ab  Antonino 

ex   porlu   Clausento  (Southampton)  ad   Luguvallium 

(Carlile)  alterque  ab  occasu  in  orlum  a  Luguvallio 

ad  Cabrosentum  ad  ostia  fluvii  Tina,  et  Brilanniam 

Romanam  ila  dividerent,  ut  ille  a  Maentis  incolen- 

tibus  juxla  eosfines  adoccidentalem  insulae  pariem, 

hic  a   Caledoniis  ultra  limltem   alterum,   et  ullra 

Maeatas  sitis;  protulitSeverus  ultra  hos  flnes  valli 

et  muri  arma  victricia  :  et  sublata  divisione  valli 

cespititii  primi  juxta  planum  meridianumducticu- 

ju8  contra  barbaros  usus  nullus  imposterum  erat  fu- 

turus  subactis  Maeatis,  murum  secundum  iransver- 

sum  solidius  excitavitad  ulramque  Oceani  metam 

(qua  Scotia  separatur  ab  Angliahodierna)inclusit- 

que  Britanniae  provinciae  partem  occiduam  Maeatis, 

et  Britualanensibus  tanquam  amicis  ac  fcederatis 

populis,  ac  regibus  concessam  ab  Antoninis,  et  Com- 

modo.  Posteri  Britanniam  secundam  appellavere  oc- 

ciduam  istam,  et  ultra  vallum  Adriani  positam  in- 

sulae  partem,  quando  per  novara  provinciarum  desi- 

gnationem  sub  Constantino  quatuor  in  partes  Bri- 

tannia  divisaest.  Unica  tamen  Britannia  provincia 

tam  sub  Severo,  quam  sub  Caracalla,  ut  antea.  cen- 

sebaiurquidquid  ultralimitem  Antoninict^spititium 

acquireretur  ad  Occidentem  :  sive  Ma^aiis  subactis, 

sivefoederuti  regis  Lucii,  Britualanorum  finibusim- 

perantis,  devoluta  ad  Romanos  regione,  improlis 

ille  cum  decessisset,  ut  aliquot  ex  Annalibus  Bri- 

tannorum   historici  memorant  supra   indicati.  At 

Caledonios  Britanniae  accensere  e  re  sua  non  duxit 

Caracalla,  utpote  flrmiori  patris  sui  murosatissub> 

motos,  nec  a  superioribus  principibus  admodum 

quaesitos;  cum  nec  ilinera  eo  perducta  reperiantur, 

quae  reliquam  insulie  partem  diligenter  metiantur. 

Haec  igitur  de  statu  provincia^  Britanni;e  a  Clau- 

dio  Caesare  ad  Severum  perstringenda  esse  duxi,  ut 

excivili  constituiione  ejusdem  insulae  confirmarem 

documenta  Christiani  cultus,  eo  feliciter  illati,  et 

propagati  intra  Romanae  provinciae  fines  per  primum 

saeculum  ab  adventu  principis  apostolorum  in  ur- 

bem  Homam,  anplificati  vero  mullo  praestanlius 

pacatistemporibusutriusque  Antonini  (Piiet  Philo- 

sophi),  dum  Lucius  rex  Britualanorum,  ortus  pa- 

rente  resje  Coillio  Romanis  amicissimo,  ac  in  eorum 

fide  prae  caeteris  constantissimo,  Eleutherii   papae 

aeiate,  de  qua  agimus,  ab  eodem  pontifice  impetra- 

vit,  ut  per  idoneos  viros  Roraa  transmissos  (non  se- 

cus  ac  olim  Antiocheni  ab  apostulis,  et  ab  Hiero- 

solymitana  Ecclesia,  tunc  caeterarum  magislra,  do- 

ctores  acceperant)  Britanni  regionis  suae  mysteriis 

fidei  nustrae  plenius  inibuerentur.  Ostendi  facilita- 

tera  raaxiraara  a  Claudio  ad  Severura  semper  para- 

tam  ultro  citroque  mittendi  ab  Urbe  in  Britanniara 

quotquot  Evangelii    praecones  Romanus    pontifex 

statuisset,  in  quoiidianis  profectionibus  magistra- 

tuum  ad  eam  provinciain  regendam,  et  legionum  in 

transvectionibus,  passimraemoraiis  sub  principibus 

utrumque  hoc  saeculura  suo  imperio  emensis.  Obser- 

vavi,   legionis   integra»  Chrisii    Domini    ejusque 

aposlolorum  gestis  in  Syria  praesentes,  inde  iransla- 

tas  in  Britanniam  sub  Caio,  et  Claudio,  non  modo 

adduxisse  ingeniera  nuraerum  testium  rerum  earum, 


A  quae  in  nobis  completae  essent,  sed  etiam  quasdaro 
ipsarum  in  Yeteranorum  coloniisstabile  domiciliam 
aperire  potuisse  commanipularibusCornelii  Centa- 
rionis,  aut  Pauli  apostoli,  ad  fidem  in  Syria,  aot 
Romae  conversis,  adeoque  et  religionis  Christians 
cultura  fovere,  acdilatare,  tum  interc<eteroscolonos 
tum  inter  proximos  insulares.  Neque  ministroruoi 
sacrorum  coplam  illis  defuisse,  quae  a  providentii 
Roman.esedis  antistitum  illuc  aDlegaretur  pro  va- 
ria  temporura  opportunitate,  collegi  ex  praxi  non 
dissirailisdiligentiae,  in  proxirais  provinciisGaliia- 
rura  et  Hispaniarum,  disponentisgradatimconven- 
tus  fidelium  per  episcopos  gentium,  seu  vicarios 
apostolicos,  et  per  presbyteros  ac  doctores  ad  on- 
nuntiandum  Evangeliura  llluc  missos ;  donec  oppor- 
tuniias  sese  ofi^erret  constituendi  certos  episcopatus 
in  praecipuis  provinciae  oppidis  aut  meiropolibos, 
aut  coloniis  Romanis  in  eam  deductis.  Pareoim 
discipiina  videtur  a  Marco  evan^elista  Petri  discipn- 

3  lo  in  patriarchatum  Alexandrinum  invecta;  cam 
ejus  successores  ablegarent  non  semel  doctores,  ac 
presbyterosad  remotissiraa  terrarumspatia,  roganii- 
bus  naiionum  le^atis,  ut  Christum  annuntiarent,  an- 
tequam  certae  sedes  episcopales  ibidem  fundari  pos- 
sent.  Ita  Demotrius  Alexandrinus  antistes,  legalis 
Orientalium  rogantibus,  Pantaenum  concessit(atre- 
fert  S.  Hieronymus  deScript.  ecclesiasticis)ejDS  rei 
ergoad  Indos  usque  profecium.  Quin  et  Antiocbenz 
Ecclesiae  fundatio  ita  gradatim  processerat  ad 
exemplum  caeterarum,  ut  primum  fratres  Jndaeo- 
rum  persecutione  dispersi  eo  deferrentur,  etannuo- 
tiareni  Christum  Jesum  ;  deinde  Barnabas  ab  Hiero- 
soly  miseo  mitteretur,  etassumeret  Paulum  ministerii 
sociura;  denique  princeps  apostolorum  cathedraoi 
episcopatus  in  ea  metropoli  Orientis  erigeret,  se- 
ptennio  integro  per  se  administraret,  ac  traderel 
tandem  Euhodio  ejusque  successoribus  possideodaai. 

Cum  vero  pacala  provinciae  tempora,  ut  plori- 
C  mura  attendereniur  ad  sedium  episcopalium  desi- 
gnaiionem,  ut  certi  fines,  nec  facile  permutandi  pos- 
sent  unicuique  attribui,  et  a  successoribus  retioeri: 
hinc  erat  consequens  ut  eaedem  praecipue  figereotar. 
ubi  Romanoruracoloniae,  aut  praesidia,  et  exercitus, 
aut  regura  sociorum  sedes,  et  emporia,  et  rcgionom 
metropoles  essent  constitutae,  diuque  perstitisseot 
certis  foederibus  ac  pace  compositae.  Idcirco  et  Britao- 
nia,  unde  profecios  novimus  tres  episcopos  ad  000- 
ciliura  Arelatense  anno  314  antiquissimos  omnioBi 
illius  insulae  quorumraemoria  certa  supersit,  Ebo- 
racensem,  Londinensem,  ei  coloniae  Lindi,  unioset 
ejusdem  provinciae  ecclesiastic»  illos  connumerabat 
etiam  subConstantino(utex  ipsorum  subscriptioni- 
bus  constat),  quod  sedes  praediclae  jam  essent  noica 
in  provincia  Romana  pacatisillis  temporibuscoosti- 
tutae,  quaeadaetatera  Eleutherii  papse,  Antoninorai&, 
et  Lucii  regis  pertinebant.  Praelertur  Eboracensis; 
cuin  Spartianus  per  excellentiam  cwitatem  \ocA 
Y^  Eburacum :  meritoque  contendant  viri  docti  (otGaie 
^  pa<;.  iO  observat)  hanctotius  insulae  fuisse  metropo- 
lim  ;  cujus  rei  argumentum  etiam  capio,  inqniU^P^ 
tempore  Constantini  Magni  videam  tractum  iilum,  «1 
quo  scdet  Eburacum,  dici  BRITANNLAM  PRIMAM. 
Municipii  quoque,  et  coloniae  promiscuam  digoita- 
tera  ex  antiquis  inoniraentis  obtinuisse  docet 
itinerariura  Antonini  Britannicum  itinere  prioio. 
EBVRACVM  LEGIO  VL  VICTRIX  M.  P.  XVI  Severi 
iraperatoris  nurarausaGolzio  recensitus  inThesauro 
pag.  m 

COL.  EBORACVM  LEG.  NI VICTRIX.  Inscriptio  i. 
fol.  ccccxciii  Gruteri  in  Thesauro,  quam  refertetiam 
Carabdenus,  et  auctiorem  in  tertio  versu  ediditG^le 
p^.    24  oslendit   M.    VERECVNDVM    DlOGENEH 

Iiiiil  VlRura  COLoniae  EBOH\Censis.  Panvinius 
imperii  Rom.  pag.  213.  Colonta  Eboracum,  ^w  vi 
Victrix,  de  qua  Ptolemaeus,  Colonia  Londinm 
de  qua  Tacituslibro  x.iin.  Sequitur  Ptolomsei  cano- 


4273 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ELEUTHRRIUS. 


4274 


nemurbium  insignium  castigatissime  nupereditum 
a  V.  C.  Joan.  Hudson  tomo  Ili  Scriptorum  minorum 
veleris  geographiae,  ubiEboracum  praefertur  Londi- 
nio. 

De  Londini  originibus,  et  incremento  post  Roma- 
norum  ingressum  serius  staturmdo  hapc  habet  Gale 
pag.  64  :  Jam  incertus  plane  hxreo,  ita  me  veritas 
amet,  cui  viw  insistam,  ut  Londinum  inveniam,  Et 
postquam  indicavit  Londinium  in  Cantiis  a  Ptolemaeo 
collocari  :  a  Nec  prompturaestcredere,  inquit,  Pto- 
lemaeumoscitanter  istascripsisse,  qiii  Marinum  Ty- 
rium  de  situ  Neom:igi,  et  Londinii  tam  accurate  ad 
examenvocaverit.  Expediendae  hujusdifficuitatis  ra- 
tionem  aliam  plane  nullam  video,  quam  ut  credam 
cunabula  urbis  Londinii  (cui  nuncsimilem orbis  non 
habet)  quaeri  oporlere  in  statione  aliqua  Romano- 
rum,  quam  ad  meridionalem  Thamesis  ripam,  ad 
subditorum,  tutelam  mature  collocabant,  expulsis 
inde  prius  Britannis,  Haecstatio  indagandaest  nobis 
ad  vian»  militarem.  Hanc  paulo  anle  ostendi  ultra 
Westmonasterlum  (ad  trajectum  Thamesis  dictum 
the  nor.sp  Frrryj  per  Regnos  Cantium  subintrare.  » 
Refert  plura  antiquitatis  vestigia  ibidem  reperta, 
multa  Romanorum  numismata,  opera  tessellata,  la- 
teres,  rudera.  Addit  csisirum  Cyningston,  vulgo Km^on 
ibidem  haberi,  ubi  carcerespublici,  aedificia  publica, 
piscaria,  vivarium,  et  concursus  trium  semitarum 
miJitarium  a  Durobrivis,  Neomago,  et  Sulloniacis 
stationi  opportunam  sedem,  et  Romanis  cultam  prae 
caeteris  indicant.  In  ea  igitur  est  sententia.  ut  cre- 
dat,  Aulum  Piautium  praelorem  hic  subsedisse  cum 
exercitu  Romano  ad  fluvium  Thamesim,  donec  ad- 
volaret  Claudius  imperator  ab  ipso  accitus  :  «  Clau* 
dius  transmittit  in  Britanniam,  ait  Dio,  etad  copias 
sead  Thamesimexspectantesperreiit,  transgressus- 
queflumem  cum  Britannis  conflixit,  Camalodunum 
regiam  Cinobelini  cepit,  »  etc. 

a  Post  illam  de  Trinobantibus  victoriam  (subdit 
Gale)  Romani  castella,  et  praesidia  ultra  Thamesin 
promovebant,  paulatimque  Britannos  versus  Boream 
protrudebanL  Ex  hoc  interiora,  tanquamin  tutone- 

Sligi.ColoniaCamalodunumdeducitur,  Verulamium 
[unicipii  nomine  insignitur,  mox  Londinium  tem- 
poreNeronise  tenebrisemergit.  Copia  negotiatorum, 
et  commeatuum  maxime celebre  (ait  Tacitus  lib.  xiv), 
nondum  colonia,  sed  praefectura  :  praetoriumque  ha- 
buisse  videtur  eo  in  vico,  ubi  lapis  illenotissimus, 
sivemilliarium,  sive  columna  Mercurialis  in  capite 
Flori,  per  multa  urbis  facta,  etcalamitateseluctatus 
est,  et  immobilis  semper  perstitit  tanquam  deus 
Terminus. » 

Apparet  igiturexrccitatisobservationibusGale,ac 
veterum  tesiimoniis,  Londinum,  Nerone  imperante 
nondumcoloniam.  sed  praefecturam,  augmenti  occa- 
sionem  cepisse  ex  vicinae  coloniae  Camaloduni  sub- 
versione,  ita  proxima  suae  deductioni  (quam diximus 
a  Claudio  peract:im  annoChristi  50),  ut  nonnisi  per 
decennium  substiterit.  Tum  vero  lcenorum  regina, 
Britanniae  motibus  classicum  canens,  tandiu  Roma- 
nos  exercuit,  donec  Vespasiani  aetate,  ac  flliorum 
ejus  Titi,  et  Domitiani  principatu  provinciae  staius 
pristinam  formam  receperit.  Adriani,  et  Antonini 
victoriie  plenam  in  Britannico  solo  pacem  Romanis 
pepererunt.  Id  temporis  opportunum  fuit  instaura- 
tioni  pr«esidiorum,  constitutioni  classisBritannicae, 
et  plnrium  coloniarum  deductioni,  aut  incremento. 
£boraco  primasdetulit  Alcuinus  quem  primum  edi- 
dit  Grabe  pag.  20,  ita  canens  : 

Hanc  Romana  manus  muris,  et  turribus  altam 

Fundavit  primo 

Ut  fiepct  ducibua  secura  potentia  rcgni 

Et  decus  imperii,  terrorque  hostilibus  armis. 

Si  autem  ea  primum  condita  a  Ilomanis,  utfieret 
ducibus  secura  potentia,  et  colonia  facta  est,  sextae 
legionis  victricis  miliiibus  emeritis  eo  traductis, 
profectoid  contigisseminime  potuit  ante  imperium 


A  Adriani.  Nam  inscriptio  reperta  in  foro  Romano, 
apud  Grulerum  edita  tol.  cccclvii,  n.  2,  exhibet  M. 
Pontium  m.  f.  pup.  Laetianum  Larcium  Snbinum 
consulem  trib.  pleb.  candidaium  imp.  divi  Adriani, 
qui  legationes  plures  obtinuit,  et  praeturas  in  pro- 
vinciis,  et  subAntonino  Pio,  M.  Aurelio,  et  L.  Vero, 
comes  in  expeditionibus  fuerat  bello  Germanico, 
Armeniaco,  Parthico,  hunc,  inquam,  exhibet  cum 
legione  vi  victrice  ex  Germania  in  Britanniam  trans- 
euntem  tribunum  militum.  TRIB.  MIL.  LBG.  VL 
VICT.  CVM.  QVA.  EX  GERM.  IN  BRITAN.  TRANS- 
IIT.  Dtkluctio  igitur  legiones  vi  et  coloniae  Ebora- 
censiscum  sit  aequalis  Anloninorum  temporibus,  et 
cum  colonia  Eboracum  dignitate  praeferretur  caeteris 
coloniis  ejusdem  provincix  Britanniae,  declarat 
constitutionem  provinciae  civilem  et  ecclesiasticam, 
necnon  originem  trium  sedium  episcopalium  vetustio- 
rum  in  ea  fundatarum  pariaricum  aetate  Eleutherii 
papae,   Antoninorum,  et  Lucii    regis,  et    mirifice 

Q  comprobat  ea  quae  de  onginibus  ecclesiasticae  hujus 
provinciae  hactenus  dicta  sunt. 

Superest,  ut  de  Lindi  Colonia  [Lincoln]  quae  ter- 
tia  Ecclesia  ejusdem  provinciae  apparet  in  subscri- 
ptionibus  episcoporum,  aliaque  proferamus.  Mihi 
veronihil  pra^standum  superest,  quam  ut  rhomae 
Gale  doctas  aeque  ac  breves  notas  transcribam  ex 
pag.  96  : 

«  Lindo  [Lin  Colne]  Anonymus  Ravennas  habet 
expresse  Lindum  Colonia  hoc  uno  vocabuio  adjecto 
quantum  lucis  affudit  ille  historiae  antiquae  I  Magnas 
profecto  gratias  ei  debemus,  quod  tandem  subscri- 
ptionem  concilii  Arelatensis  i ntelligamus.  Ade/pAus 
episcopatus  decivitate  Colonia  Londi,  haud  dubie  pro 
Colonm  Lindi,  Hoc  ipsum  Beda  pene  vidit,  cum 
hanc  urbem  Lindi-CoUina  nominavit.  Ptolemaeus 
quoque  Lindum  dixit  Romana  numismata  incampis 
ad  Boream  hujuscivitatis  inveniri  notatLelandus  in 
Itinerario.  » 

p,     Commendat  etiam  ordinationem  provinciae,  tam 

^  civilis,  quam  ecclesiasticae  justa  partitio  Britannias 
in  aequas  ferme  portiones  per  tripiicem  hanc  colo- 
niam,  et  episcopaium,  Eboraci,  Londiui,  et  Lindi 
coloniae.  Dividunt  enim  provinciam  spatiis  satis 
proximeaequalibus  :  praesertim  si  Eboraco  attribue- 
retur  pars  illa  ultra  vallum  Caledoniis  restituta  per 
Caracallam,  quam  serius  Valentiam  provinciam  ap- 
pellavit  notitia  imperii  sub  Valentiniano.  Certe  ad 
Eboracensis  Ecciesiae  antistitem  cura  pertinuisse 
censenda  est  promovendt  evangelicam  doctrinam 
aetate  Commodi,  ac  Severi  ultra  vailum,  eaque  loca 
ad  Christum  perducendi,  quae  Tertullianus  ibidem 
indicat,  cum  ait,  Britanmjrum  inaccessa  Romanis 
locaesse  Christojam  suhdita.  Haec  plenius  intelligun- 
tur,  si  nonnuUa  producantur  in  medium,  quie  ser- 
vata  videmus  aetate  apostolorum,  el  proximis  in 
fundatione  sedium  episcopalium. 

In  fundandis  episcopatibuscomplures  erantdispo- 
sitiones  praemittendie  atque  attendendae,  quae  tum 

D  Ecclesiae  illiussingularis,  tum  universalisbonopro- 
spicerent,  dum  nova  sedes  episcopaliserigeretur,  ne 
dici  de  illa  posset  :  Multiplicasti  gentem,  sed  non 
magnificasti  Ixtitiam.  Prima  erat,  ut  certi  fines  at- 
tribuerentur,  intra  quos  gregem  suum  novus  ilie 
pastor  concluderet.  Altera,  ut  fideles  singulos  intra 
eadem  septa  sibi  commissosordinata  pariitionetam 
in  eivitate,  quam  in  agro  ita  posset  episcopus  cen- 
sere,  nosse,  curare,  ac  regere  singillatim  per  se, 
aut  per  presbyteros,  ut  nemini  deessent  ad  salutem 
comparata  praesidia  doctrinae  et  sacramentorum. 
Tertia,  ut  Ecclesiae  illius  partium  unitas  diligenter 
custodiretur,  et  unitatis  arctissimae  nexus  cum  Ec- 
clesia  omnium  principe  ac  matre  per  apostoli  Petri 
sedem  a  Domino  constitula.  Tres  istae  conditiones, 
ac  dispositiones,  necessario  requirendae  ad  novos 
episcopalus  rite  fundandos,  perspicue  deprehendun- 
tur  ex  antiqua  discipllna  emanare,  elhodieretineri 
in  consecrando  Juxta  regalas  sanctorum  Patrum 


1275 


ANASTASII  BIBLIOTHECARH 


4276 


electo  ad  tanti  ordinis  dipiitatem,  cum  sacramento 
seseobstr]n{>itad  visitanda  singulistrienniislimina 
apostolorum,  et  pastoralisofficii  sui  rationem  Christi 
in  lerris  vicario  Petri  successori  reddendam,  statas 
Ecclesiae  suae,  cleri,  ac  populi  disciplinx,  et  anima- 
rum  sibi  concreditarum  salutis  :  necnon  cum  prae- 
missis  aconsecrante  episcopo  interrogationibus  re- 
quiritur  :  «  Visea,  qu«ex  divinisScripturis  intel- 
ligis,  piebem,  ciii  ordinandus  es,  et  verbis  docere, 
et  exemplis  ?  Vis  tradiliones  orthodoxorum  Patnim, 
et  decreiales  sanctae  et  apostolicae  sedis  constitu- 
tiones  veneranter  suscipere,  docere,  et  servare?  Vis 
beato  Petro  apostoio,  »  etcaetera,  quaeconsequuntur 
usquead  postremum  illud,quo  interrogalur.  <r  num 
omnibus  indigentibu3  esse  velit  propter  nomen  Do- 
mini  affabilis.  et  misericors  ?  »  Sponsionum  autem 
istarum  implendaruir.  praesidia,  acdispositiones  non 
peraegue  poterant  in  quacunque  ordinatione  reipu- 
blicae  reperiri,  nisi  haec  accederet  ad  specimen  iiiius 
regiminis.  quod  in  popuload  verum  Dei  cultum  per 
Moysen  edocto,  et  ad  figurandam  Christianam  Eccle- 
siam  praemisso  apostoli  experti  fuerant.  Metatio enim 
regionis,  ac  divisio  per  tribus  duodecim,  tribiium 
singularum  per  tamilias,  familiarum  per  capita,  de- 
signatiocivitatum  sacerdotalium,  statae  vices  ievi- 
tarum,  ac  sacerdotum,  census  civium  in  librissan- 
ctuarii,  conventus  omniumcertis  diebusindictusad 
idem  templum,  legis  divinae  repetitio  ex  codicibus 
sanctissime  custoditisformabantanimosad  Ecclesiae 
Dei  unitatem  custodiendam,  non  minus  quam  ordi- 
nem  certum,  ac  stabilem  ex  coliectis  undique  copiis 
fidelium  :  et  paratam  reddebani  facultatem  levitis, 
ac  sacerdotibus  singulos  populares  suos  instituendi 
in  divinae  legisdoctrina,  et  officiis  ;  cum  illa  civiiis 
partitio  expeditum,  ac  praesens  privato  cuique  civi 
redderet  legis,  ac  sacerdotii  puolicum  beneficium. 
Quare,  et  Hierosolymis  fundari  placuit  episcopatum 
Ecclesiae  Christi  nascentis  priusquam  alibi  fundare- 
tur  ;  et  per  annos  non  paucos  vetitum  fuit  exlra 
Judaeorum  fines  Ecclesias  fundari  a  Hierosolymitana 
illa  non  dependentes.  in  qua  synedrium  novae  legis 
apostolorum  coetus  cui  Petrus  praeerat  novimus 
constitutum,  uti  ex  Apollonii  narratione  docti 
viri  colligunt  apud  Eusebium  supra  recensitum 
ut  scilicet  custodiretur  cum  unitate  iicclesiie  or- 
do  r  giminis,  ac  disciplina  facilitaiem  praebens 
episcopo  docendi  plebem  sibi  commissam  tum  in 
templo  Dri.  tum  per  domos,  exemplo  apostolorum 
in  Hierosolymitana  id  praestantium.  Quando  autem 
apostoli  €X  Judaea  educebantur  in  provincias  a  divino 
Spiritu  orbem  universum  s^uis  fidelibus  impleturo  ; 
primuminsynagogisJudaeorumnonnihilmorabantur 
Christum  annuntiantes,  ubi  ordinis,  atque  unitatis 
antiquae  majorspesaffuIgebat,demonstratodoctrinae, 
acdisciplinae  Christi  nexu,  et  concordia  cum  oraculis 
prophetarum,  et  institutis ;  deindeconvertebantur  ad 
gentes,  conspectu  veteris  Ecclesiae  Judaicae  quodam- 
modo  cicuratas  :  elsque  populis  episcopos  in  primis 
tribuebant,  apud  quos  imitatio  qua^dam  Hierosolymi- 
tanaepolitiaeinconstitutione  repubiicae  rudimentum 
aliquod  induxisset  repartitionis  apt^e  ad  episcopalis 
officii  curam  facilius  exercendam  ea  diligentia,  quam 
ApostolusgentiumEphesiissepraestilissememorabat 
(Act.  xx)  docens  publice,  et  per  domos,  et  per  trien- 
nium,  nocte  ac  die  non  cessans  cum  lacrymis  mo- 
nens  unumquemque  eorum  ex  majoribus  natu  Ec- 
clesiaequosaccersiverat;atque  ita  reddidisset  cives 
unitatis  amicos,  et  ordinis  retinendi  patientes,  ac 
studiosos.  Qua  vero  ratione  apostolici  praesules  in 
episcopatuum  fundationecuranda  id  obtinerent  faci- 
lius  iD  regionibus  Romanae  reipublicae  imperio  sub- 
jectiseju^emque  imperii  constitutione  (maximam 
partem  ex  judaeorum,  et  Graecorum  exemplis  suos 
in  mores  traducta)  jam  disposiiisad  ordinis,  et  uni- 
tatis  praesidia  ministranda,paterecuiquepotestcon- 
sideranti  statum  urbis  Romae,  et  impeni  provincia- 
rum  sub  Augusto  principe,  et  subsecutis  csesaribus 


A  primo  Christi  saeculo,  et  in  secundo  sub  Antoninis. 
Ipsacivilisdispositio,  ac  nexus  partium,  tam  urbem 
Romam,  quam  rempublicam,  et  imperiunQ  consti- 
tuentium,  incoloniis  pr%sertim,ac  municipiis,para- 
tam  partitionem  episcopo,  ejus.|ueprevbyteris  mini- 
strabant  civitatis,  et  a^ri  ad  censum  ecclesiasticom 
redigendi,  ut  publice  in  dominico,  vicatim,  et  per 
domos,  non  secus  ;<c  in  primo  Hierosolymorum  epi- 
scopatu  panisfidelibusfrangeretur,  et  certi  paroeciz 
fines  episcopo,  certi  presbyteris  illicoassignarentar, 
etnexus  arctissimuscum  Romanasede,  universarom 
matre  et  capite  a  Petro  constituta,  ad  eamque  ac- 
cessus,  et  confu^ium  in  gravioribus  causis  facliis 
haberetur,  et  universalis  Ecclesia  ita  sibi  cohapreos 
in  singulis  partibus,  redderetur  contra  hostium  ag- 
gressiones  terribilis,  et  inexpugnabilis  ut  castroram 
acies  ordinata.  Ut  in  Britannia  sistam,  cujus  episco- 
patuum  prima  fundatio  nunc  illustranda  proponitar 
occasione  Eleutherii  viros  idoneos  ad  eam  provin- 
T>  vinriam  ablegantis,  mira  erat  facilitas  aftignaDdi 
"  officia,  et  fines  unicuique  episcopo  ex  tribus  anti- 
quissimissedibusjammemoratis,  quae  suaptesponte 
fiuere  videbatur  ex  civill  ordinatione  ejusdem  pro- 
ciae.  Semel  ordinatus  (exempli  causa^  Eboracen- 
sium  episcopus  inlellieel)atsibi  attributos  cumci?i- 
tate  Rboraci  eosdem  nnes  paroeciae,  qui  et  agrnm 
coloniae  metarentur  :  praeterea  jubebatur  in  profio* 
ciam  universam  ultra  fines  paroeciae,et  coloniaeqo»- 
dam  jura  exercere  (non  secus  ac  Romanus  praefectos 
Britanniae  Eboraci  residens  supra  ejusdero  provincix 
praeturas)  quae  archiepiscopi,  aut  primatis  postei 
sunt  appellata.  Londinensi  vero  antistiti  tribuebao- 
tur  fines  Londini  civitatis  et  praeturae.  Lincolaiensi 
non  d  issi  m  ilis  assignatio  circumscri  pta  certis  limiti- 
bus  Jam  notis  agri  ejusdem  coloniae.  Singuiisaatem 
prxsulibus  eorumque  clero,  et  populis  certns  ordo 
unitatis,  et  obedientiae  servandus  indicabatur  er^ 
Romanam  sedem,  ejusque  summum  hierarcham, 
p  Petri  apostoll  succes:»orem.  Cum  vero  in  coloniis 
^  apud  Romanos  id  moris  vigeret,  ut  certus  magistra- 
tus  ab  imperatore  mitteretur  ex  Urbe  CENSITOR 
CIVIVM  ROMANORUM  EIVSDEM  COLONLiE, 
quem  in  colonia  Britannica  Victricensi  Camalodaoo 
niemoravi  supra  ex  veteri  inscriptione  pag.  U7,  ea 
resin  Christianocensu  fidelium  ejusdem episcopatos 
parifacilitateperficiebatur,  utpotecivilidesignatiooe 
ubique  circumducenteepiscopum  per  eadem  vesti- 
gia.  Quae  cum  in  hostico  solo  tentari  vix  posseot, 
praesertim  ubi  vario  marte  confligeretur  inter  Ro- 
manos,  et  insulares,  (tot  enira  fines  episcopatonm 
fuissent  variandi,  quot  hinc  inde  victoriae  confligeo- 
tium  subsequerentur  ;  si  episcopales  cathedrae  alibi 
statutae  ab  initio  forent,  quam  in  pacatis  proviocix 
partibus,  et  certo  coloniarum,  aut  municipiorum  o^ 
dini  jamassuetis);  huncest,  utantiquissimi  provin- 
tiarum  episcopatus  a  pace  Christiana  lubentiusde- 
signati,  eterecti  reperiantur  In  metropolibus,  colo- 
niis,  municipiis,  stationibus,  aut  praesidis  Romaoo- 
D  rum,  et  in  hostiii  solo  fidei  quidem  nostrae  lai 
circumlata  sit  per  viros  idoneos  ad  docendam.  cnn 
pontificis,  aut  proximorum  antistitum  eodejn  able- 
gatis  ;  sed  episcopales  sedes  ibidem  serius  appire- 
ant  institutae. 

Quo  evidentior  haec  disciplina  habeatur,  attendi 
velim,  ut  ab  Eleutherio  in  Britanniam  presbyteros 
primum  Romanos  ferunt  ablegatos,  deinde  episcopos 
ordinatos  :  ita  et  ad  reliquas  provincias  ac  fanda- 
tiones  sedium  episcopalium  Romano  e  presbyterio 
saepe  delectos,  aut  certe  ordinatos  per  diversa  loca 
episcopos  legimus  a  singulis  fere  pontiflcibus  Ro- 
manis.  Causaesubernnihuicdisciplinaetumalice^rsh 
vissimae,  tum  ista  non  nccensenda  inter  postreaus; 

2uae  descendit  a  facilitate  ordinis  observandi  tam  in 
nibuscv  rtissingulorumepiscopatuum  uesignaodis, 
quam  in  eorum  nexu  cum  cathedra  principe  totius 
Ecciesiae  retinendo.  Tituli  presbyterornm,  Petro 
apostolo  ita  mandante,asuccessoribusin  Urbeerecti 


1277 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ELEUTHERIUS. 


4278 


habeantur  intar  diceccsum.   Quod  supra  attisi  in  A 
notis  ad  Cletum,  et  ad  Evaristum    pag.    7/,    et 
infra  legemus  in  Dionysio,  num.  26 :  «Hic  preshy- 
teris  Ecclesias  divisit,  et  cameteria^  et  parochias  dicB- 
ceses  instituit.  »  Et  clarius  in   Marcello  num.  31 : 
«  Viginti  quinque   titulos  in  urbe  Roma   constituit 
quasi   dioBceses  propter  baptismum,  et  pxnitentiam 
multorum,  qui  convertebantur,  expaganis,  et  propter 
sepulturasmartyrum.  »Qualis  demum  erat  haecdice- 
cesum,  seu  paroeciarum,  nempe  episcopatuum  spe- 
cies,  ac  rudimentum  in  titulis  Romanis?  Talis  sci- 
licet,  ac  tanta,  ut  ordo  atque  administratio  am- 
plissimi  cujusque  episcopatus,  non   minus  quam 
connexio  cum  summo  sacerdote  percipi  posset  ex 
inspectione  nniuscujusque  tituliRomani.Divisaerat 
Urbs  ab  Augusto  in  regiones  quatuordecim,  certis 
Hmitibus,  ac  spatiis  designatas.  Regiones  singulx 
suosvicos,vici  suasinsulasugnoscebant.  Civilis  biec 
divisio  regionum  Urbis  ejusque  partium  expeditam 
reddebat  et  perspicuam  (quemadmodum  ex  lapide  q 
Gapitoiino  dignoscitur  apud  Gruteruni  edito  pag. 
ca,  necnon  ex  Rufo  ei  Victore)  curatoribus,  de- 
nuntiatoribus,  vicomagistris,  aliisque  ministris  ad 
regionis  curam  instilutis  sui  limitis  notitiam,  et 
procurationem.  Nec  minus  perspectam  titulorum 
jurisdictionem  in   certos  fines  singulis  attributos 
eadem  divisio  Bomanis  presbyteris  afferebat.  Dia- 
conis  enim  regionarii,  ut  erat  parata  maxime,  ac 
nitida  ex  regionum  ambitu  ac  limite,  cum  duae 
regiones  singulis  attributae  quatuordecim  Augu- 
staeas  in  septem  pontificias  contraherent:  ita  etiam 
presbyteris  viginti  quinque  vicorum  noti  fines,  et 
insularum,  pontific4a  partitioneattributi,  relinque- 
bant  nihii  ambiguum,  aut  cura  certi  presbyteri- 
destitutum.  Ordinis  quoque  ratio  quae  in  Urbis  poli- 
tia  vicomagistros  curatori,  curatorem  praefecto  Ur- 
bisnectebat,  in  ecclesiastica  partitione  adhibebatur, 
ut  notarii  subdiaconis  regionariis,  subdiaconi  diaco- 
nis,  diaconi  presbyteris,  et  insulae,  vici,  eorumque  q 
incolae,  ac  fideles  sin^uli  sive  in  Christo  per  bapti- 
smum  nascerentur,  sive  decederent,sive  poenitentiae 
per  sacramentum  gratiae  forent  restituendi,  judicem 
quiquesuum,accensorem  in  titulicardinali  presby- 
tero  agnoscerent,  atque  ita  cum  episcopo.  presby- 
lerii,  el  Ecclesiae  universae  capite,  Christi  vices  in 
terrisa^ente,connecterentur.  Quis  non  videat,  utin 
ordinatione,  atqueunitate  imperiiRomani  paratum 
fuisse  vehiculum  Evangelio  facilius  perferendo  Jam 
diximus:  ita  in  recte  constituta  Urbis  partitione,  et 
regionum  nexu  cumsuis  officiisdispositam  oecono- 
miam  regiministitulorum,atque  in  titulisurbanis, 
eorumque  presbyteris,  ad  hanc  ordinis  legem  ponti- 
ficia  auotoritate  formatis,  et  civili  consuetudine  ad« 
jectis,  meihodum  absolutam  addisci  debuisse  regen- 
darum  diceceseon,  et  paroeciarum?  Erat  igiturejus 
disciplinaecompendiumnonpostremum,quaeinfun- 
dandis  episcoporum  cathedris,  assignandis  finibus, 
nexuqueservandocum  sedeapostolicarequirebatur; 
si  a  Romano  pontifice  ad  ordinandas  l  cclesiis  fu-  D 
turi  episcopatus,  aut  provinciae,  ablegarenturex  ur- 
bano  clero  presbyteri,  titulorum  Urbis  magisterio, 
quasi  in  dioecesum  procuratione  exerciti :  vel  epi- 
scopi  Romae  ordinati  etpontificiae  hujus  disciplinae 
testes  oculati.  quandoque  etiam  ad  temporariam  vi- 
c^riae  potestali  curam  adhibiti,  quasi  emeriti  du- 
ces  Christi  vexillationum,  etcensitores  civium  vere 
Romanorum  ad  colonias  coelestis  Jerusalem  dedu- 
cendas,  et  cum  hac  earumdem  in  terris  metropoli 
arcte  connectendas,  poscentibus  populis  ac  regibus, 
concederentur, 

Haec  lusiusexposita  si  qiiis  ducat,  quam  ratioad- 
notationum  exposceretad  Eleutherii  sectionem,  ex- 
hibentem  Lucii  regis  postulata,  et  Eleutherii  pater- 
namcuramin  promovendaapud  Britannos  religione 
Ohristiana,  et  orjinandis  Ecclesiis  ejusdem  pruvin- 
ciae,  indulgebit,  ut  spero,  excursum  non  inoffi- 
ciosum,  neque  alienum  a  ratione  Adrwtationum  in 


Anastasium ;  cum  videat  inBritanniae  provinciae  ec- 
clesiastica  fundatione  commentarium  hic  esse  ita 
contextum,  ul  non  solius  Britanniae  Ecclesiarum. 
sed  etiam  totiusOccidentis  episcopatuum,  ac  provin- 
ciarum  specimen  recognoscat,  a  Romanae  sedis 
hierarchasummo  curatum  juxtaexemplar  principis 
apostolorum,  cui  succedebat;  imo  et  totius  orbis 
Ecclesiarum  imaginem  breviatam  intueri  se  putet; 
guandoquidem,  et  Marcus  hinc  ablegatus  ad  Alexan- 
drinum  patriarchatum  non  dissimiliter  ordinandum. 
et  Evodius  ad  Antiochenum  ita  administrandum  di- 
rectus,  orbis  universi  Christiani  provincias  curo  Pe- 
tri  catbedra,  et  cum  Romanae  Ecclesiae  disciplina 
simili  jure,  nec  dispari  regimmis  methodo  connecte- 
bant. 

Quae  de  duplici  limite,  ac  vallo  Adriani,  et  An- 
tonini  supra  dicta  sunt,  ita  intelligat  velim  le- 
ctor,  ut  in  limite  occidentali  juxta  planum  me- 
ridianum  a  Clausento  ad  Luguvallium  perducto 
non  opinetur  vallum  perpetuum  ab  imperatoribus 
excitatum,  sed  a  Clausento  [Southampton]  ad  Iscam 
fluvium  [Usk] :  inde  verocursus  fluvii  ab  ostiis  ad 
suos  fontes  vicem  valli  suppleat  usque  Rotunum 
[Routon]  :  hinc  rursus  excitato  vallo  ad  aestuaria 
prope  Devam[Chester]  reliquam  limitis  partem  com- 
pleat  Oceanus  alluens  littoralem  tractum  Britan- 
niaeoccidentalemcontra  iMonaedam  insulam  exDevae 
aestuariis  ad  LuguvaiUum  [Carltle].  Ibi  vero  alter 
limes  incipit,  murusscilicetexcurrensab  occidente 
in  orientem  ex  Luguvallio  ad  Gabrosenium,  utrin* 
queattingens  Oceanum,  et  Scotiam  hodiernam  ab- 
Anglia  separans.  Per  limitem  illum  priorem  ferme 
juxta  ductum  meridiani  divisa  subinde  fuit  Bri- 
tannia  prima  a  secunda,  necnon  a  Flavia  Gae- 
sariensi  sub  Valentiniano,  ut  Gale  in  tabula 
ostendit. 

CIACONII. 

Linea  3.  —  Hic  accepit  epistolam  a  Lucio  Brtian- 
nise  rege,  ut  Christianus  efp^eretur  per  ejus  manda- 
tum.  Ineunte  Eleutherii  pontificatu,  Lucius  Coylli 
filius,  Britannorum  rex  anno  Christi  182,  et  prin- 
cipatus  sui  43,  cupiens  exstinctam  religionem  Chri- 
stianam  renovare,  quam  primum  Joseph  Arima- 
thiensis,  qui  Christi  corpus  sepetiit,  navi  vectus 
cum  multo  comitatu,  in  eam  insulam,  sive  casu, 
sive  divino  consilio,  ita  volente  Deo,  appellens, 
praedicavit,  ubi  tam  ipse,  quam  ejus  socii  multos  ad 
pietatem  ex  gentilismo  ductos,  sacris  aquis  in- 
tinxerant  Eoclesiamque  constituerant  (nam  Gildas^ 
vetustissimus  illius  gentis  scriptor  Britannos,  jam 
indeabinitioorti  Evangelii,Christianam  suscepisse 
religionem  testatur)  ad  sedem  apostolicam  duos  ex 
suis  prudentes,  et  primores  viros,  Helvanum,  et 
Mediannm,  cum  litteris  misit  qui  a  pontifice  postu- 
larent  religionis  Christianae  magistros.  ut  tam  se, 
quamejus  populum  in  ea  instruerent,  instructosque 
baptizarent.  Eleutherius,  nihil  cunctatus,  Fugacium, 
et  Damianum  S.  R.  E.  presbyteros,  singulari 
doctrina,  et  pietate  viros  illuc  roisit,  qui  regis  votis 
satisfacerent.  ItaBritanniaopera  Eleutherii  omnium 
provinciarnm  prima  Evan^elium  publice  suscepit. 
Adeo  ut  Tertullianus  vicinus  eorum  lemporum  in 
lib.  contr.  Judaeos  Britannorum  inaccessa  Roma- 
norum  loca  subdita  tunc  Christo  esse  scripserit. 

Linea  5.  —  Ut  nulla  esca  usualis  a  Christia- 
nis  repudiaretur,  Encratitarum  tunc  haeresi  inva- 
lescente.  quae  non  solum  nuptias,  sed  humanos 
cibos  damnabat,  instituit  Eleutherius.  ne  quis 
fidelium  ob  superstitionem,  genus  uUum  cibi 
rejiceret,  quo  homines  ex  consuetudine  vesce- 
rentur. 

PAGII 

Linea  3.  — Hic accepitepistolam.  Eleutherius,  inito 
ponlificatu,  epistolam  accepita  Lucio  Britanniae  rege, 
qua  rogabatur,  ut  divini  verbi  ministros,  ac sacerdo- 


4279                                                     ANASTASn  BIBLIOTHECARII  4280 

les  in  Britanniam  mitteret,  qui  populum  in  fide,  et  ^  tempore  non  potuerit.  non  animadTertunt^  in  more 

moribus  instruerent.  Quare  hic  sanctuspontifex  Fu-  positum  apud  Roroanos,  utreges  persaepe  sibi  obstri- 

gatium,etDamianum,seuDonatianum  niisit,  qui  re-  ctos,  ac  focderatos  relinquerent,  autdarent  provin- 

gem^etaliosOhristianareligioneimbutossacrismys-  ciis,  etiam  in  suam  potestatem  redactis,  et  imperio 

teriis  initiarunt.  De  ea  conversione,  pneterLibrum  subditis:  cujusmodi  exempla  videre  licet  in  Judaea. 

Pontiflcalem,  habemus  testimonium  Bedacqui  lib.  i,  Armenia,  ipsaque  Britannia  sub  Nerone,  ut  memo- 

Hist.  gentisAnglorum  cap.  4,  ait:aCum  Rleuthe-  rai  Tacitus   Annal.  xiv.  Josepbus  aut.    lib.    xt?, 

rius  vir  sanctus  pontificatui  Romanx  Ecclesix  prae-  c.  26  et  alibi ,  et  Spartianus  in  Adriano.  Aliunde 

esset,  misil  adeum  Lucius  Britannorum  rex  episto-  constat,  insulam   universam   nequaquam   fuissea 

lam,  ob^ecrans,  ut  per  ejus  mandatum  Christianus  Romanis  domitam;  et  murum  perocto^inta  millia 

efficeretur,  et  mox  effectum  pise  postulationisconse-  passuum  ab  Adrianoductum,cui  Antonmus  succes- 

cutus  est.  »  Porrol^leutherii  papac  tempore,  Britan-  sor  vallum  adjecit,  ut  partem  imperio  paren  em  se- 

niamaRomanis  nondum  totam  subactam  sed  potius  pararet  a  reliqua  sub  insulanorum  iibero  dominio 

adhuc  magnam  partem  populi  trans  murum  habitan-  constituta. 

tis  regem  nabuisse,  probat  Baroniusanno183,  n.  5.  RegnumitaqueLuciipotuitultramurumcollocari: 

c;n\f<ifii7R  ^^*^  ^^  p^ne  Britanniae  fortasse  loquitur  Tertul- 

^3i!iii£.K.  lianus,  quando  affirmat  Britannorum  inaccessa  fio- 

Linea  4.  — A  Lucio  Britanniae  rege,  etc.  Qui  fa-  manis  loca,  Christo  vero  subdita.  Quod  si  recenlio- 

ctum  Lucii  regis  in  dubium  revocant,  aut  etiam  ne-  rum  quispiam  decorare  voluit  factum.attributis  pro- 
gant  (Basnage,  Hist.de  l*£glise,  liv.  vu,  c.  5,  n.  4),  d  prio  marte  confictis,  ac  superadditis,  nunquid  baec 

ea  persuasioneducti,  quodBriunnia,utpote  inpro-  addimenta  derogant  fidem  genuinis  narrationibus 

vinciam  redacta  sub  Claudio,  reges  habere  hoc  antiquorum? 


XV.    SANCTUS   VICTOR. 

ANNO  CHRISTI.  194,  COMMODI   IMP.  i 


15  Victor,  natione  Afer,  expatre  Felice,  sedit  annos  decem^  menses  duos,  dies  de- 
cem ».  Fuit  autem  temporibus  Helii  Pertinacis  et  Severi,  a  consulatu  Commodi 
quinto  et  Glahrionis  usque  ad  Lateranum  et  Rufinum  ^.  Hic  'constituit  ut 
S.  Pascha  die  Dominico  celebraretur,  sicut  et  Eleuther.  «.  Hic  fecit  sequentes 
5  cleros,  Martyrio  coronaiur,  ^  Et  constituit  ut,  n^cessitate  faciente,  ibi  ubi  i»- 
ventus  fuisset,  sive  « in  flumine,  sive  in  m^ri^  sive  in  fontibus  ',  tantum  Ckri- 
stiana  confessione  credulitatis  clarificata^,  quicunque  hominum  ex  gentilitate 
veniens,  ut  baptizaretur.  ^.  Hic  fecit  ordinationes  tres  »  per  mensem  Decem- 
brem ;  presbyteros  quatuor,  diaconos  septem,  episcopos  per  diversa  loca  duodecim. 

10  Hic  fecit  constitutum  ad  interrogrationem  sacerdotum  de  circulo  Paschs,  cum 
presbyteris  et  episcopis  facta  collatione,  et  accersito  Theophilo  episcopo  Ale- 
xandriae  J,  facta  congTegfatione,  ut  a  quartadecima  luna  ^,  primi  mensis,  usque 
ad  vicesimam  primam  die  Dominica  custodiatur  sanctum  Pascha.  Hic  sepultus  est 
juxta  corpus  beati  Petri  in  Vaticano  v  Kalendas  Auffusti,  et  cessavU  episcopatus 

15  dies  duodecim  ^ 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 

Victor  ann ii,  d.  x^  Fuit  temp Commodi 

Notae  Schelestratii  ad  Cataloguin  Liberiantan. 
Lacuna  Consulum  in  Victore  suppleri  potest  ex  secundo  Catalogx). 

Supplementum  lacunarum  Catalogi  ex  dintis  in  Aniceto, 

Victor  annis  xn,  d.  x.  Fuit  temporibus  Commodi  et  Severi,  a  consulatu  Commodi,  et 
Glabrionis  usque  Laterano,  et  Rufino. 

NOTULiG   MARGINALES  FABROTTI. 

»  B.  m.  4,  d.  28.  ^  B,  m  Comm.  et  Severi,  a  coss.  Comm.  Aug.  II  et  Pertin.  II  usque  ad  Fabianom  et 
Mucianum.  «G,  Pius.  ^  Vide  Bar.  an.  198.  «  quicunque  liominum  siveCB.  ^  fonte  sive  in  stagno^ 
CB  f  C,  declarata.  ^CB^  integer  efficeretur  Cliristianus.  ^CB^  duas.  j  Bar.  ad  an.  498  legit  episc, 
Cxsareas Palxstinae.  ^  C,  13  luna.  ^  CB,  i\. 

VARI^  LECTIONES. 

Apud Fabrottum ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano.      Caesaris  A.  Commodo  V.  et  Gravione.  Zin.  4,  siculcl 

Eleuth.  lin.  5,  cleros.  Hic  constituit  ut  necessitate 
Num,  15,  lin.  1,  ann.  15,  m.  3,  lin.  2,  fuit  a.  t.      faciente  ubi  in  f.  lin.  8,  von.  baptizetur.  Stc.  Jf.  Reg. 


mi 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  VICTOR. 


^m 


autem,  baptizaretur.  Hic  fecil  ord.  2.  lin.  H.  Th. 
Alexandrino  episcopo,  ut  a  xiv.  1.  /m.  43,  custodi- 
relur.  In  cod.  Freh,  lin.  44,  45,  B,  dies  2. 

Ex  codice  Thuano  altero. 

Lin.  %  temporibus  Commodi  et  Gravionis  Y.  /m. 
5,  et  mart.  cor.  /m  5,  ubi  et  ubi  inventum  fuisset. 
lin.  7,  ex  gentile  v,  bapt.  lin.  8,  ord.  2.  lin.  9, 
presb.  42,  diac.  8.  lin,  40,  de  circ.  P.  etdominico 
Paschaecum  p. 

Apud  Holstenium  ei  Schelestratium. 

Lin.  2,  Reg.  Vat.  et  Florent.  ,  Caesaris  Aug.  a 


ACommodo  II  et  Claberione,  lin.  4,  Flor.^  frequentes. 
lin.  5,  Fior.  secund.  et  Vat.  deeest.  ibi.  lin.\  Flor. 
%et  Vaty  duas.  lin  41,  Alexandriae,  hg.  Caesare.aB. 
lin.  43,  post  verba  Sanctum  Pascha  Flor.  2  et  Reg. 
ponunt  ordinaliones  duas,  deinde\  martyrio  coro- 
natur,  qui  et  sepultus  est. 

Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi. 

Im.  2,fuit  autem  temporibus  Caesarii  ac  Com- 
modi  V.  etGravionem  usque  ad  Lat.  et  Raf.  lin.6. 
necess.  fac.  ubi  inventusfuisset,  sive  in  fl.  lin.  8. 
ordinationes  ii,  per  m.  Dec. 


NOT^  VARIORUM. 


A  SCHELESTRATE. 


baptismi  collalione,  quos  Victor  retinendos  decre- 

LineaLi.-SicutetEleuther.Secixndns  catalocus  "!}}''  ^*?^"^  ^^^^'^^  Amanuensis  enumerare,  cum 
habet:  SicutPius,  qui  occasione  libri  Pasfompra-  »»a,yf  ^a,  persequentes  cleros.  ordmem  dantium  a 
cij)ere  potuii,  ut sanclum  Pascha  die  Dominco  ceie-  r  T"^^^^^  «',??  determinatum  aperte  designent.  Po- 
braretur    Cuiterum  ' "'^ ~   *  ^  *   ' o  tuissevernVictopem  ftx  niinn.Tm  r,in».iiniftt:intia  nnhie 

usu  receptus  non  fui 

voluit  eaquede  re 

quam  in  aliarum  region 

sit,  quod  uitimis  verbis 

concinit  iili.  quod  hac  de  re  tradit  Eusebius  iib.  v, 

cap.  23  . 

3ENC1NI. 

Linea.  —  Hic  constituit,  ut  sanctum  Pascha  die 
Dominico  celebraretur  sicut  Eleuther.  A  Beda  ex- 
scriptam  periochen  censeo,  et  a  consarcinatore  indi- 
tam  gestis  Yictoris,  dum  in  libro  de  sex  ^tatibus 
Beda  habet:  a  Victordatis  libellisconstituit  Pascha 
die  Dominico  celebrari,  sicut  et  praedecessor  ejus 
Eleutherius.  »  Similem  additionem  reperio  a  Beda 
desumptam  supra  in  Eleutherio  incertam,  ubi  lego 
(\.  i  Hist.  gentis  Angl.,  c.  i):  «  Hicaccepitepistolam 
a  Lucio  Britanniae  rege,  ut  Christianus  efficeretur 


t 


summus  sacerdos,  qui  est  episcopus,  Dehinc  presby- 
teri,  et  diaconi  non  tamen  sincepiscopi  auctoritate, 
propter  Hcclesiae  honorem.  auo  salvo,  salva  paxest.» 
Et  quibusdam  interjectis de laicis,  quos  ministros ba- 
ptismi  ordinarios  esse  ne^t,  addit :  a  Cum  ea  ma- 
joribus  competant,  ne  sibi  desumant  dicatum  epi-* 
scopis  officium  cpiscopatus.  ^mulatio  schismatum 
mater  est.  Omnia  licere  dicit  sanctissimus  Apo- 
stolus,  sed  non  omnia  expedire.  Sufficiat  scilicet 
in  necessitatibusutaris,sicubiaut  loci,auttemporis, 
autpersonaeconditiocompellit.Tuncenimconsciens- 
tia  succurrentisexcipitur.  cum  urgetcircumstanlia 
periclitantis.  Quoniam  reus  est  perditi  hominis.  si 
suspenderet  prsestare,  quod  libere  potuit.  »  Argu- 
er  ejus  mandatum  D^Bedatotidem  fermeverbis  ha- G  mentum  a  Tertulliano  retractatum  et  expensum 
et:   «  Cum  Eleutherius  vir  sanctus   pontificatui      ostenditeo  %vo  aemulationes  fuisse  circa  baptismi 


Romanae  Hcclesiae  praeesset,  misit  ad  eum  Lucius 
Britannorum  rex  epistolam,  obsecrans,  ut  per  ejus 
mandatum  Christianus  efficeretur,  et  mox  effectum 
piae  postulationis  consecutus  est,  »  etc.  Additionem 
posteriori  m'inu  factam  d^uco  ex  codice  39  bibl. 
Palatino-  Vaticanae  n.  36,  ubi  exstantantiqui  simae 
membranae  repraesentantes  haec  pontificum  gesta,  et 
ibi  legitur:  Sicut  Pius.  Accedit  quod  Irenaeus  in 
epistola  ad  Victorem  Pii  meminit,  non  Eleutherii 
circa  e.im  controversiam  statuentium.  ( apud  Euseb. 
I.  V,  c.  24)  «  Sed  et  presbyteri  illi.  qui  ante  Soterem 
Ecclesi^m,  cui  tu  nunc  praees,  gubernarunt,  Anlce- 
tum  dico,  el  Pium,  et  Hyginum  cum  Telesphoro,  et 
Xysto,  neque  ipsi  unquam  observarunt,  »  etc.  Unde 
videtur,  additionem  posteriori  manu  factam  ex  Beda 
esse  desumptam ;  cum  solus  Beda  Victorem,  et 
Eleutherium  tanquam  earum  constitutionum  aucto- 
res  laudet ;  antiquissimi  vero  catalogi   memorent 


administrationem,  ad  quassopiendas  Victorsagu^n- 
tes  cieros^  nempe  ordinera  a  mojonbus  clericis  ser- 
vandum  decrevit,  seriem  exponens,  quam  incuria 
amanuensium  invidit.  De  reliquo  etiam  in  necessi- 
tate  servatum  ordinem,  qnando  temporis  angustiae, 
et  subsidia  deferenda  non  obstabant,  docet  factum 
proximiorum  temporum,  nempe  dum  Novatianus 
vivebat.  Hic  cum  presbyter  esset,  et  in  baptismi  ne- 
cessitate  versiirentur  catechumeni,  diaconi  non  au- 
debant  conferre  baptismum,  ideoque  Novatianum 
vocarunt,  qui  renuit  venire,  Hoc  intercrimiua  No- 
vatiani  recenset  Cornelius  in  epislola  ad  F2d)ium 
Antiochenum  ex  Rufini  interpretatione.  a  Scribit 
enim  de  ipso,  quod  persecutionis  tempore,  cum 
in  cellula  quadam  lateret,  et  a  diaconis,  ut  moris  est 
subvenire  in  exitu  catechumenis  rogaretur,  »  etc, 
ipse  eam  provinciam  subire  metu  persecutionis  de- 
trectavit.  Morisitaque  erat,  etiam  cum  catechumeni 


Victorem  et  Pium.  Isti  aulem  sunt  sequendi,  utpote  D  essent  subveniendi,  ut  si  presbyteri  adessent,  illi 


cum  Irenaeoconcordantes,  qui  eodem  tempore  vivens 
poterat  hasce  constitutiones  editas  perfectius  scire^ 
et  recensere. 

Linea  4  —  Hic  fcit  sequentes  cleros,  Martyrio 
coronatur  et  constituit^  ut  necessitate  faciente  ..  ,ut 
baptizaretur.  In  gestis  mira  transpositio  occurnt,  et 
inordinata  gestorum  series,  quae  pandit,  et  firmat 
nostram  conjecturam  de  additis  inierpositionibus 
suae  luci  restituendis.  Verba  itaque  illa  Martyrio 
coronatur^  adnectenda  sunt  cum  verbis  antecedenti- 
bus,    et  legendum:  Hic  Martyrio   coronatur.   Hic 

fecit  sequentes  clero et  constituit,  ut  necessitate 

faciente,  etc.  Praeter  enlm  codd.  Florent.  secun.,  et 
reg.  ipse  tractationis  ordo  transpositionem  probat, 
et  faotam  restitutionem  firmat.  Restituimus cum  pun- 
ctis  verborum  quorumdam  designantium  omissaesse 
verba  aliqua,  cum  opinemur,  oiim  exstilisse  ordi- 
nem,  et  gradus  ministrorum,  qui  esset  servandus  in 


baptizarent.  Cum  itaque  Victor  sequeniiam  deter- 
minaverit  personarum,  dicere  oportet.  hanc  seriem 
fuisse  omissam.  et  determinationis  ca  isam  oiim 
exstitisse,  quapermotus  VlctorConstitutum  edidit. 
Vide  S.  Augustinum  l.  ii  contra  Parmen.  c.  43. 

Linea  40. —  Hic  fecit  constit utum  Kepeii  fusius 
quod  antecedenter  dixerai  de  constitutione  circa 
controversiam  de  die  Paschatis.  Haec  vero  repetitio 
clarissime  probat  additiones  factas,  sive  secundo 
Rom.  pontificum  catalogo,  sive  aliis,  quodque  con- 
sarcinatoresplerumquenoluerint  has  immutare,  sed 
ut  in  catalogis  notabantur,  in  unum  deinde  colie- 
gerint. 

Ad  interrogationem  sacerdotum.  .\dditio  plenius 
exponltquomoJo  V  ictorisconstitutumfuerit  publica 
tum,  nempe  post  epitolas  episcoporum,  qui  singuli 
in  singnlis  provinciis  responsa  ad  Victoris  interro- 
gationes  dantes,  unanimi  voto  rescripserunl'  Pascha 


4283 


ANASTASII  BIBLIOTHECARiI 


4^ 


esse  celebrandum  die  Domiiiica  post  lunam  xtv.  De  A 
quo  ordine  haec  Eusebius  1.  v,  c.  2.^ :  a  At  synodi  ob 
id,  ccetusque  episcoporum  convenere.  Atque  omnes 
unocsnsensu  ecclesiasticam  regulam  universis  fide- 
libus  per  epistolastradiderunt  ne  videlicet  ullo  alio 
quam  Domini  die  mysterium  Resurrectionis  Do- 
mini  unquam  celebretur:  utque  eo  duntaxat  die 
Paschalium  jejuniorum  terminum  obst^rvemus.  )> 
De  epistola  vero  emissis  ea  occasione  ita  Cusebius 
rem  prosequitur  enarrare :  a  Exstat  etiamnum  epi- 
stola  sacerdotum,  qui  tuncin  Palxsiina  congregati 
sunt :  quibus  praesidebant  Theophilus  Caesare^e 
Palaestina>,et  Narcissusllierosolymorum  episcopus. 
Aiia  item  exstat  epistola  synodi  Romanae.  cui  Vi- 
ctoris  episcopi  nomen  praefixum  est.  Habentur  prae- 
terea  litterae  episcoporum  Ponti,  quibus  Palmas 
utpote antiquissimus praefuit.  Epistola quoque  Eccle- 
siarumGalliaeexstat,  quibusprHeerat  Irenaeus.  Erde- 
siarum  quoque  in  Osidroena;  provincia,  et  in  ur- 
bibus  regionis  illius  constitutarum  litterae  visun-  B 
tur.  »  Hae  porro  epistolae  in   unum  codicem  relatae, 

gni  inde encyclicus  vocabatur, exstabant  etiam aetate 
usebii,  qui  earum   ordinem   breviter  expressit. 
Alius  erat  epistolicus  codex  ejusdem  argumenti, 

2uem  ibi  laudat  his  verbis .aSeorsim  vero Bacchyli 
orinthiorum  episcopi  aliorumque  compluriumepi- 
stolae  exstant.  »  De  unanimi  consensu  haec  pandit: 
«  Qui  omnes  eamdem  fidem,  eamdemquedoctrinam 
proferentes  unam  edidere  sententiam.  »  Liber  Pon- 
tificalis  in  hac.  additione  correspondet  cum  ordine 
codicis  laudati  encyclici,  ubi  pnemittiturTheophi- 
lus  et  Victoris  synodica  subsequitur,  ut  hic  legitur- 
et  accersito  (per  epislolam  neinpe)  Theophilo  episcopo 
Alexandriic {\e^em\\im  omnino  Caesare;e  ut  Busebius 
scripserat),  facta  co72^7T(/a<io7ie(epislolarum  syiiodi- 
carum  nempe,   quas  ad    interrogationem  Vicloris 
emiseraLni)  ut  aquartadecima  lutia,  etc.  Has  porro 
epistolas  encyclicas  fuisse,  etdenuntiativas.  quibus 
eo  aevo  episcopi emergentia fidei, aut  disciplinse du-  i. 
bia  declarabant  juxta  traditionem  in  propriis  Ec- 
clesiis    servatam,    custoditamqne,    et    has    vici- 
nioribus  dirigebant,  et  ii  similiter  aiiis  per  om- 
nes  orbis  Ecclesias  aperte  docet  synodicaPalaestino- 
rumsublheophilo  quaeita  legentesadmonet:  «  Date 
operam,  utepistolae  nostraeexemplaria  peromnes  Ec- 
clesias  mittantur,  ne nobis  crimen  imputent,  qui  ani- 
mas  suasa  recto  veritatis  tramite  facile  abducunt. 
niud  etiam  vobis  significamus,  eodem  quo  apud  nos 
die  Pascha  Alexandriae  celebrari.  A  nobis  enim  ad 
illos,  vicissim  ab  illis  ad  nos  littera^  perferuntur 
ita  ut  uno  consensu,  et  simul  sacrosanctum  per- 
agamusdiem.»Controversia  vero  specialissima,  qusf 
tunc  exarsit  Victoris  pontificatu  (cr  Judaizantes 
excitata  in  eo  versabatur,  quod  qui  cum  Chrisiiana 
religione  legalium  observantiasconjungendas,  utiad 
salutem  necessarias.  do^matizabant,  decretum  pro- 
scinderent,  veluti  alienum  ab  usu  Ecclesiarum,  et 
apostolorum  traditione.  Ad  horum  retundendas  ca- 
lumnias  Victor,  etreliqui  cath(dici  episcopi  in  sy-  D 
nodis  provincialibuscoeuntes,  consuetudinem  cele- 
brationis  expositam  in  synodicis  tradidere.  In  Pa- 
laestina  examenprimo  institutum  dum  ibi  aposto- 
licae  isntitutiones  Ecclesiae  vigerent,   testatauique 
facerent  ab  ai>ostolis  habitam,  receptamque  con- 
snetudinem,  quod  praestarunt  in  landata  synodica. 
Velitationem  fuissedetraditione,  et  usu  apostolico 
servato  ad  Victoris  tempora  clare  innuit  Eusebius, 
quicum  retulisset  ^ynodum  sub  Theophilo  Caesa- 
riensi  Palaestinae,  et  Narcissi  Hierosolymitani,  qui 
tunc  Caesariensi  Metropoiitico  jure  subdebaiur,  ita 
retractatum  controversia;  argumentum  proponit: 
«  Postquamde  traditionediei  Paschaiisjam  indeab 
apostolis  ad  ipsos  continua  successione  manaverai, 
muita  in  suis  liiieris  disseruerunt,  tandem  ad  finem 
epistolae  his  utunturverbis:  Date  operam,  »  et  re- 
liqua  supra  laudata.  Quod  colligitur  etiamex  altera 
Eusebianaanimadversione,  dum  recensens  synodicas 


editas  ab  episcopis,  primo  laudat  Palmae  Ponti  an- 
tistitem  antiqwssimum  cpiscopum,  utpote  aptumad 
prioris temporis consuetudinem  manifestandam. Se- 
cundo  quia  referens  Theophili  verba  in  synodica, 
adnotavitilla  verba,  ubi  Theophilus.  et  propriam 
canitiem  commendat,  et  din  a^itatam  disceptatio- 
nem,  quam  tamen  solutam  abaliis  episcopis  scribit, 
juxta  receptum  usum  ceiebrandi  Pascha  in  Dominica 
sequente  iunam  xiv.  Ego,,.  quinque  et  sexagvnta 
annos  natus  in  homino,  qui  cum  fratribus  toto  orbe 
dispcrsis  sermone  saepe  contuli.  Haec  itaque  innait 
LiberPontificalis  insecunda  memoria  constitutionis 
editaeaVictore,  sicut  praedecessoresdeterminaverint 
diem,  et  cum  Judaizantes  decretum  proscinderent 
veluti  contrarium  usui  apostolico,  Victor  episcopos 
Palaestinos  admonens,  et  per  hos  reliquos  orbis  an- 
tistites,  cum  probatum  usum  haberet,  etquidemad 
interrogaiionem  accersito^  seu  electo  Theophilo,  cai 
eam  illusirandamtraditionemcommiserat,  decretam 
edidit.editumqueJudaizantiumaudaciamretardavit^ 
dum  post  Victorem  ad  Nicaeni  concilii  tempora  epi- 
scopi,  etEccIesiausumcustodivit  celebrandi  Pasclia 
de  Dominico  die. 

De  circulo  Paschae,  seu  termino  etiam  jejunio- 
rum.  Utramque  disceptationem  sub  Victore  a  Ja- 
daizantibus  excitatam  dixerat  Eusebius  1.  v,  c.  23: 
«  lisdem  temporibus  gravi  controversia  exorta,  eo 
quod  omnes  per  Asiam  Ecclesiae  vetusta  quadam 
traditione  nixae,  quarta  decima  luna  salutaris  Pa- 
schae  festum  diem  celebrandum  esse  censebant,  quo 
die  prsescriptum  erat  Judaeis,  ut  agnum  immoU- 
rent:  eaque  omnino  luna  in  quamcunque  demum 
diem  septimanae  incidisset,  finem  jejuniis  imponen- 
dum  esse  statuebant:  cum  tamen  reiiquae  totios 
orbis  Ecciesiae  alio  more  uterentur,  qui  ex  aposto- 
lorum  traditione  profectus  etiamnum  servatur.  ut 
scilicet  nonalioquam  ressurrectionisDbminicsdie 
jej  )nia  soivi  liceat.  »  Finis  jejuniorum  erat  aitera 
disceptationis  pars,  quod  clarius  expressit  Irenaeas 
in  epistola  Victori  data,  apud  Euseb.  1.  v,  c.  24, 
pag.  192,  dum  scribit:  «  Neque  enim  de  die  solum 
controversia  est,  sed  etiam  de  forma  ipsa  jejuniL 
Quidam  enim  existimant  unico  die  sibi  essejeju- 
nandum,  alii  duobus,  alii  pluribus :  nonnulli  etiam 
quadraginta  horis  diuturnis  ac  nocturnis  compu- 
tatis  diem  suum  metiuntur.  Atque  haec  in  obser- 
vando  jejunio  varietas  non  nostra  primum  aetate 
nota  est,  sed  longe  apud  majores  nostros  coepit, 
qui  negligentiores,  ut  credibile  est,  praesidentes  ei 
simplicitate,  et  imperitia  ortam  consuetudinem  po- 
steris  tradiderunt.  »  Utramque  cootroversiam  a 
Victore  terminatam  edicit  auctor  libelli  synodici, 
qui  de  Romana  synodo  sub  Victore,  et  de  determi- 
nationediei  cum  decretum  narrasset,  subdit  (tom. 
V  Concil  pag.  1494):  a  Neque  hoc  solum,  sed  etiam 
ea,  quaead  noc  festum  pertinebant  prosequitur,  et 
cum  ipso  synodi  in  plurimis  provinciis,  et  partibos 
terrae  congregatis  idem  unaniraitersentiunt.  »  Porro 
verba  illa:  quae  ad  hoc  festumpertinebant,  prosequi- 
tur,  satis  indicant  etiam  dejejunii  solvendi  lege 
aliquid  a  Victorestatutum  es.se.  Jejunium  quidem  ad 
Saboatum  ante  Dominicam  protrahendum  sanxit 
Victor,  et  quidem  usqueab  Sabbati  mediamnoctem 
relinquenstamen  variasconsuetudines  gentium^qai 
paulo  ante  jejunium  quadragesimaie  soIvunL  Se- 
quenti  enim  saeculo  tertio  Dionysius  Aiex.  episcopus 
in  sua  epistola  Canonic^  apud  Bever.  tom.  U,  part. 
I,  ab  Ecclesia  Orientali  suscepta.  et  in  suo  cudice 
canonum  primum  obtinet  epistolarum  canonicarum 
locum, et  de  Romana  consuetudine  laudata  loquitar, 
etde  varietate  reliquarum  Ecciesiarum.  a  Misistiad 

me interrogans,  qua  hora  diei  Paschaejejuniam 

solvendum  est.  Dicis  euim  aliquos  fratres  dicere, 
quod  oporteat  iioc  in  galli  cantu  facere;  alios  vero 
quod  hoc  sit  faciendum  vespere.  Qui  eaim  Roms 
sunt  fratres,  ut  aiunt,  galium  exsp^Unt.  De  ifs  .lu- 
tem,  qui  hic  sunt,  dixisti  quod  citiufi.  »  DiOBysiQS 


42S5 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PGNT.  —  S.  VICTOR. 


1286 


prae  aliis  proponit  sequendam  Romanam.  Epiphanii  A 
aevo  usquead  gaili  cantum  in  Orientejejunium  protra- 
ctum,  cum  de  jejuniorum  superstitione  agit,  ipse 
affirmat  :  In  Ancerato.  a  Qui  studiosi  sunt  biduum, 
ac  triduum,  ac  quatriduum  superponunt :  quidam 
totam  hebdomadam  usque  ad  galli  cantum.  »  etc, 
quae  ultima  verba  explicant,  terminum  jejuniorum 
tuisse  communem.  ut  in  nocie  Sabbati  gaili  cantus 
esset  jejun'orura  finis.  Superposiiio  vero  in  jejuniis 
erat,  cum  praeter  ordinarium  jejunium  quis  biduo, 
aot  magis  absque  cibo  protrahebat.  Occurrit  vox 
eo  sensu  in  actis  martyrum  Numidiae  n.  8 :  Continuo' 
tis  in  carcere  gemina  superpositione  jejuniis.  Ad 
episcopalem  curam  spectasse  jejuniorum  lites  diri- 
mere,  Tertullianus  in  libro  de  Jejunio  hoc  ipso  tem- 
pore  scribens,  liquido  testatur :  Episcopi  universae 
plebi  mandare  jejunia  assolent.  Victor  ilaque  ab  epi- 
scopis  interroi-^atis  terniinum  jejuniorum  agnoscens, 
in  suo  constituto  declaravit  quid  esset  sequendum, 
ut  rite  Paschae  circulum  celebrarent.  Porro  in  Eccle-  B 
sia  Armeniorum  adhuc  perseverat  consuetudo,  ut 
adSabbati  vesperam  Dominicx  Resurrectionisjejunia 
solvant. 

BINa  ET  LABBEI. 

(Ex  BiN.)  Linea  11.  —  Theophilo  episcopo  Alexaji- 
driaeHunc  Theophilum  a  Victore  ad  Romanum  con- 
cilium  accersitum,  fuisse  non  Alexandrinum,  sed 
metropolitanum  eniscopum  Caesareae  Palaestinae,  te- 
statur  Eusebius  lib.  v,  hist.  c.  22. 

Linea  13.  —  Custodiatur  sanctum  Pascha.  Consti- 
tuit  Pascha  celebrandum  esse  Dominica  proxima 
lunae  decimae  quartae  post  aequinoctium  vernum. 

(Ex  Lab  )  Linea  11.  —  Facta  collatione.  Interro- 
eatio  facta  est  de  Pascha,  vel  de  die  prima  cum 
Theophilo. 

BLANCHINI 

NOTiE   CHRONOLOGICiC.  q 

Quantum  conferat  ad  assecutionem  tum  Chro- 
nologiae,  tum  Historiae  Victoris  inspectio  arche- 
typorum  documentorum,  ostendent  epochae  duae 
Yictoris  et  Zephyrini,  a  nobis  examinandae  et 
stabiliendae.  Vix  enim  posset  de  illis  quippiam  decer- 
ni,  sola  inspectione  catalogorum  etiam  ubi  universi 
consentiunt ;  nisi  consultis  archelypis,  unde  catalogi 
exscriptisuntfVitiumdescriptionibusdeprehendaiur. 
In  fine  Eleutherii  pariando  cum  consulibus  Materno 
et  Bradua,  sivecum  primis  Victoris  annoChristi  185 
omaes  catalogi,  et  codices  consentiunt :  non  secus 
ac  iu  fine  Zepnyrini,  cui  ex  aequo  assignanl  consu- 
les  anni  217  Praeseniem  et  Extricatum  Finem  vitae 
Eleutherii  referunt  ad  diem  26  Maii;  Zephyrini  ad 
26  Augusti.  Ex  die  26  Maii  anni  185  ad  diem  26 
Augusti  anni  217,  numerantur  anni  solidi  ^,  et 
menses  tres  pariter  solidi.  Summa  temporis  Victori 
attributa  ex  consensu  omnium  catalogorum  constat 
decennio,  et  mensibus  duobus,  ac  diebus  decem ;  j^ 
(unicus  enim  codex  Papebrochii  detrahit  mensem,  ^ 
et  postremusex  Colbertinisbimestri  integro  praeser- 
vato  adimit  octiduum  ex  diebus) :  quare  supersunt 
Zephyrino  anni  52,  et  dies  20 :  cui  tamen  catalogus 
Felicis  Quarti  septennium  assignat,  alii  octennium, 
alii  novennium,  alii  annos  13,  vel  16,  17,  18,  19, 
nullus  vero  codex  ad  vicennium  pertingit.  Consulta 
ratione  pingendi  numeros  in  basilica  S.  Pauli  super- 
stites,  et  in  codicibusaliquot  vetustis,  coUigitur  satis 
manifeste,  annos  xii,  et  dies  x  assignatos  fuisse  Vi- 
ctoris  sedi,  Zephyrino  autem  annos  xviii,  menses  x, 
ac  dies  x :  quorum  summa  complet  annos  31,  men- 
ses  10  et  dies  totidem,  et  omnino  respondet  consula- 
tibusassignatis,  ac  tempori  utriusque  martyrii,  cum 
paucis  diebus  interpontificii,  post  Victoris  mortem 
reservandis  electioui  successoris.  Qua  vero  ratione 
id  deprehenderim  ex  picturis  S.  Pauli,  et  vetustis 
codicibus,  expono. 

In  picturis  pontificum  toties  descriptis  basilicae 


S.  Pauli  (quarura  specimen  dedi  supra  [col.  1001] 
in  figura  impressa  )  inter  utramque  imaginem 
clypeatam  duorum  pontificum  proximorum  spatiiim 
inter  orbiculos  ima^inum  superstes  impleiur  duplici 
epigraphe,  ubi  nominaetepochaeeorumdem  duorum 
pontificum  signantur  per  litteras  Romanas.  Numerus 
annorum  post  nomen  ponttficis,  et  verbum  SED  An 
sedit  annis  plerumque  signatur  in  uno  versu :  menses 
in  versu  proxime  inferiori :  dies  vero  in  infimo. 
Aliquando  tamen  numerus  in  uno  versu  inchoatus, 
ob  angustiam  spatii  continuatur  in  consequentibus 
per  columnas.  Ita  in  pontifice  Eusebio  dies  viginti 
quinque  ita  exprimuntur : 

X 

X 

V 
non  secus,  ac  in  Marco  dies  21  ita  signantur: 

XX 

I 

et  in  Anastasio  dies  26  ita  collocantur : 

X 
XVI 

Id  non  attendentibus  descriptoribus,  facile  ex 
annorum  numero  duplicem  versum  occupante  con- 
tigit  loco  duarum  p-irtium  legere  numeros  duos,  et 
priorem  ad  annos  referre,  alterum  ad  menses,  prae- 
cipue  ubi  mensis  nullus  supra  annos  integros  erat 
exprimendus ;  vel  nullus  dies  addendus  supra  menses 
solidos.  Hac  vero  adhibita  observatione,  pariantur 
sumria;  in  numeris  rite  si$:natis  cum  consulatibus 
similiter  recte  expressis.  Demonstrandum  est  id  in 
Victore.  Consensu  catalogorum  aliorumque  codicum 
illi  attributi  sunt,  ut  exposui  pag.  xciv  in  Prolego* 
menis  anni  x,  menses  ii,  dies  x.  Respondere  hoc 
minime  potest  diebus,  et  annis  martyrii  seu  obitus 
decessoris  Eleutherii,  et  sui  Eleutherius  die  26  Maii, 
Victor  28  Julii  coelo  receptus  colitur.  Non  possunt 
igitur  menses  duo  cum  diebus  decem  praeter  annos 
solidos  inter  utrumque  terminum  numerari.  etiamsi 
eadem  die  supponatur  electus  Victor,  qua  morie- 
batur  Eleutherius.  Consulum  cjuoque  ratio  repugnat 
assignato  decennio  ;  cum  paria  consulum  undecim, 
numerentur  a  Commodo  V  et  GIa::rione  Christi  186, 
primis  Victori  attributis,  ad  Saturninum,  et  Gallum 
Christi  198  primos  ex  adscriptis  Zephyrino.  Quare 
nec  dies,  nec  anni  consentinnt  in  epocha  Victoris, 
in  qua  tantus  est  codicum  et  catalogorum  con- 
sensus  in  numeris.  Picturae  Leonianae  in  basilica  S. 
Pauli  solam  denarii  notam  praeservant  in  primo 
versu,  in  quo  portio  legebaiur  numeri  annorum. 
Desiderantur  autem  litterae  versuum  sequentium, 
uni  menses,  ac  dies,  si  qui  essent,  signandi  erant. 
Non  dubito,  quin  binarii  nota  non  succederet  in 
secundo  versu,  non  tamen  referenda  ad  menses,  qui 
nulli  erant,  sed  ad  reliquam  partem  duodenarii  nu* 
meri  annorumcomplens  summam  ex  parte  signatam 
in  versu  superiore  :  ita  ut  epocha  ita  expressa  in- 
telligatur : 

Sedit  SED.     vel     SED.  Sedit 

annis  XII.        AN.  X.  AN.  X.  annis  XH. 

diebus  II.  D.  II.  diebus  X. 

X  X.  D.  X. 

pro  qua  descriptor  exhibuit :  sedit  annis  x,  mens.  ii, 
diebus  x. 

Porro  anni  xii  et  dies  x,  post  finem  Eleutherii  26 
Maii  185,  recte  pertingent  ad  finem  Victoris  28  Julii 
197.  si  vacationis  sedis  mensis  unus,  et  dies  23  at- 
tribuantur  post  mortem  Eleutherii  ad  electionem, 
et  ordinationem  Victoris  18  Julii  anni  185  die  Do- 
minica :  unde  ad  ejus  vitae  terminum  28  Julii  197 
summa  numerabitur  annorum  xii  et  dierum  x. 
Primi  tamen  consules  ilii  tribuuntur  Saturninus,  et 
Gallus,  qui  signant  annum  186,  et  primum  Pascha 
ejusdem  pontificatus  ;  cum  anno  praecedenti  185, 
Paschale  tempus,  Materno  et  Bradua  consulibus, 
pertineat  ad  Eleutherium  adhuc  in  vita  supersti- 
tem. 


1287 


ANASTASU  BIBLIOTHECARIl 


4288 


Eadem  perversio  numerorum  provenire  poleral 
ex  codicibus,  si  anni,  menses,  acdies  ita  dispone- 
rentur  per  columnas  sibi  pruximas,  ut  in  aliquot 
vetustis  exemplaribus  observavi,  in  quibusita  pro- 
ximae  sunt  columnie,  ut  scriplor  facile  potuerit  de- 
(lucere  paulisper  binarium  ex  una,  et  subsequentt 
movere.  £xemplum  dabo : 


Atmia.   Mens.  Diebus. 

XXV     Hll       viri 
XI       III         XII 


Petrus  sedit 

Linus  sedit 
etc* 

Victor  X       II  X 

Paululum  spatii  omissum  a  librario  neglij^enter  inter 
decadem,  et  binarium  annorum  Victoris  potuit  in 
errorem  inducere  descriptores,  ei  ansara  prajbere, 
utdenarium  referrelur  ad  columnam  annorum,  bi- 
narium  vero  ad  colomnam  mensium  :  quein  in  er- 
rorem  non  incidisset,  siannorum  notas  exij^erecu- 
rasset  adconsulatusinantiquissimoLiberilcataloj^o 
consignatos  :  ex  qiiibus  apparet,  duodetim  annos 
tribuendosesse  Victori,  octodecim  Zephyrino:quem- 
admodum  ex  utriusque  natalitio  die  in  Kcclesiie  ta- 
bulis  adnotato  constat ;  nec  mensesduos  tribui  posse 
Victori  supra  annos  solidos.  Germanam  itaciue  le- 
ctionem  epochaj  Victoris  rcbtituemus  codicibus,  et 
picturis  per  easdem  litteras  numerales :  ijuibusse- 
junctis  lectio  pervertitur,  conjunctis  custodil^r,  si 
ex  consulatibus  *n  oatalo^^»  Feliciano  nominatis,  et 
inde  translatis  in  codices  Biblioihecarii,  necnon  ex 
diebus  natalitio  insignitis  ejus,  ac  decessoris  in  ta- 
bulis  ecclesi^sticis  talis  reddatur,  qualeni  adhibui 
pagina  112ad  supplcndaslacunascutalogiLibenani, 
nempe: 

Viclor  sedit  annis  xn,  diebus  x.  Fuii  temporibus 
Commodi  et  Severi,  a  consulatu  Commodi  v  et  G/a- 
brionis  usque  Laterano  et  Rufino. 

Materno  enim  et  Bradua  consulibus  anno  185,  ubi 
vitam  complevit  Eleutherius  die  2G  Maii,  qua  coli- 
tu:  ;  vacatio  sedis  protracta  videtur  circa  diem  Do- 
minicam  18  Julii  ejusdem  anni,  qua  ordinatus  fuerit 
episcopus  Victor  a  clero  electus  successor  :  qui 
Pascha  primum  sui  pontiftcutus  celebraverit  anno 
subsequenti  186,  Commodo  v  et  Glabrione  consuli- 
bus,  qui  primi  juxta  methodum  Paschalem  catalogo- 
rum  illi  tribuuntur.  Completis  vero  post  ordinaiionis 
diein  annis  xn  et  diebus  x,  si  martyriuin  subiii  ea- 
dem  diei!8Julii  quacolitur,  pervenerit  ad  consules 
anni  197,  Lateranum  et  Kutinum,  quos  illi  postre- 
mos  tribuunt  cataiogi  etcodices  memorali. 

EJUSDEM   N0T;£    HISTORIC^. 

Linea  2.  —  Temporibus  Helii  Pertinacis,  Omnes 
norunt  ex  nummis  et  historicis,  le^endum  esse  llel- 
vii  Pertinacis.  Addam  libenter  testimonium  la|jidis 
antiqui, ex  Leprigniani  collibus  translati  in  musa^um 
em.  Card.  Alexandri  Albani ;  cum  in  illo  certa  red- 
daturepochabrevissimiejusimperii  mensium  11,  ex 
dieruiH  xxv.  ita  numerati  Julio  Capitolino  in  ejus 
Vit.i,  ex  Kalendis  Januarii  ad  diem  v  Kal.  Aprilis, 
Falcone  et  Claro  consulibus,  hoc  est  ierae  (ihristi 
193.  Inscriptio  stylobat»,  ad  sustinendam  statuam 
principis  a  Capenatibus  erect^e,  talis  est: 

IMP.  CAES.  P.  HELVIO 
PERTINACI.  AVG. 
COS.  II.  PONTIFICI 
MAXIMO.  TRIB  POT. 
P.  P.  PRINCIPI  SEN 
FORTISSIMO  DUCI 
K  T  0  M  N I  U  M  V  I  R 
TVTVVMrsicj.  PKINCIPI 
CAPENATES.  FOEDER 
PR.C.LICINIO.SPERAN' 
DO 

In  latere  dextero  ejusdem  stylobatis  legitur  dedi- 
cutlonis  epocha  ita  signata : 


DEDICATA.  XIII.  KAL.  APRILIS  CVR  P.  SEX- 
TILIO  PROSPICIO....  MVCIO  MVCIANO  FALCONE. 
ET  CLARO.  COS. 

Edidit  etiam  V.  C.  Fabrettus  Inscript.,  pag.  688. 

Linea  3.  —  Hic  constituit  ut  sanctwn  Pascha  die 
Dominico  celebraretur,  sicut  et  Eleuther.  Et  lin.  10 : 
Hic  fecit  constitutum  ad  interrogationem  sacerdotum 
de  circulo  Paschae  cum  presbyteris  et  episcopis  facta 
collatione,  et  accersito  Thcophilo  episcopo  AlejcandriB 
[legendam  Cxsareae]  facta  congressione^  ut  a  quarta 
decima  luna  usque  ad  vigesimam  prifnam  die  Do^ 
minica  custodirctur  sanctum  Pascha. 

In  notisad  Anicetum  ostendi  traditionem  acdisci- 
plinam  Paschatis  celebrandi  die  Dominica  tribasin 
patriarchalibus  sedibus  a  Petro  apostolo  constitoH 
tam,  et  a  successoribus  constanter  assertam,  fuisse 
deductam  in   controversiam  a  quibusdam  Asianis 

3  ([ui  asserebantcum  Polycarpo  permissum  sibi  faisse 
a  Joanne  apostolo.  ut  Pascha  Dominicum  celebrareDt 
die  lunie  decim:  quarta.  Beatum  vero  PoIycarputD, 
ejus  controversi£  causa  Romam  cum  accessisset  ad 
Anicetum,  et  ab  eo  fuisset  exceptus  honorifice,  re 
tamen  infecta  in  Asiam  rediisse:  tuente  Anicetosibi 
traditam  a  decessoribus,  et  a  Petro  apostolo  profe- 
ctam  consuetudinem  :  neque  permittente,  ut  aliter 
observaretur  in  Occidente :  licet  non  magnopere  con- 
tenderct  cum  Polycarpo  de  Juannis  temiioraria  per- 
missione  inter  Asianos :  cum  uteretur  apostolico  pri- 
vilegio  sepeliendi  synagogam  cum  honore.  Ea  dere 
tamen  turbas  iterum  faisse  excitatas  non  solum  ia 
Asia,  sed  etiam  in  Gallia,  ubi  cum  s.  Irenaeo  age- 
bantaliiexiisdem  Asianis,  cognoscimusexepistolis 
Paschalibus  Patrum,  editis  per  Bucherium  in  libro 
de  Doctrina  temporum,  nempe  Anatolti  Alexandrini 
pag.  443,  num.  4 ;  Philippi  pa<;.  469,  et  aliorum. 
Num.  prxsens  indicat  legem  apostolicse  consuetadi- 

^  nis  vigentem  Rom»,  et  in  patriarchatibus  Alexao- 

^  drino  et  Antiocheno  ratam  fuisse  habitam  etiam  ab 
Eleulherio  papa :  per  quam  confirmatur  separari  non 
debere  Paschalem  diem  a  Dominica  proxime  conse- 
quentidiemxivlunaemensis  primi.  Acriusinstabant 
Asiani  sub  V^ictore :  qui  ut  facllius  insinuaret,  ft 
sanctius  commendaret  etiam  Asianis  praxim  suorum 
decessorum  ab  universa  Ecclesia  receptam,  coacto 
presbyierio,  et  accitis  ad  synodum  episcopis,  noa 
modo  in  ea  confirmavitconsuetudinis  legem  decretis 
suorum  decessorum  antea  vulgatam,  et  in  RomaDa 
atque  universali  Ecclesia  vigentem ;  sed  auctor  etiam 
fuit  ut  cycli  Paschales  apte  disponerentur,  quibiis 
imposterum  ordinaretur  ad  annos  complures  conse- 
quentes  certa  dies  Pasch.ilis  ab  universis  fidelibos 
observanda.  Neque  his  contentus  vi^iliis,  quas  occi- 
dentales  episcopi  secum  impendebant  in  re  Paschali 
ordinanda,  in  ca^teris  etiam  provinciis  aliorum  stu- 
dia  excitavit  ad  conferendam  symbolam,  prasertim 
ubi  haberentur  viri  omnibusdiscipiinis  ad  eam  rem 
necessariis  exculti.  Victoris  jussu  indixitconciliam 

^  Theophilus  episcopus  C?esare;c  :  cujus  fragmentam 
superest  apud  Bedam  in  librode  ^quinoctio  vernali, 
et  apud  Bucherium  in  memorata  epistola  Philirvpjde 
Pascha.  Liber  Pontific^Iis,  licet  memoret  Theo- 
philum  Victorls  aetate  Romam  advenisse,  et  in  cod- 
cilio  Romano  adfuisse.  ubi  de  cyclo  Paschali  ordi- 
naiido  actum  fuisse  aMrmat,  attamen  errore  colle- 
ctoris  Vitarum  sive  amanuensium  contigit  ut,  loco 
Theophili  Cajsareensis episcopi  in  Pilsestina,  seqaa- 
lis  cetati  Victoris.  et  sub  eo  cogentis  concilium  in  Sy- 
ria,  obrepserit  nomen  alterius  Theophili  Alexao- 
drini  episcopi,  qiit  de  re  Paschali  docte  quidem  scri- 
psit,  et  circulum  decem  novennalem  ad  annos  ceo- 
tum  expandit,  sed  multo  serius  vixit;  cum  Theodo- 
sio  seniori  Augusto  opus  nuncupaverit  in  tine  quarti 
sseculi,  ut  in  epistola  Dionysii  Exiguide  ratiooe  Pa- 
schae,  scripta  anno  Christi  505,  Probo  consule,  in- 
dict.  lu,  legimus  in  memorata  coUectione  Bucberii, 
pag.  485,  Eusebius  iib.  v  Uist.  £ccl.  cap.  23  et  d^ 


msTORiA  DB  vrris  rom.  pont.  —  s.  yigtor. 


4890 


.cotnpluraconciliacongregatafuissoinpro- Achetypodelineatam,  et  ari  incisam  protuli  in  libro 


praeter  eain  synodum,  quam  Romae  habuit 
et  Patrum  epistolas  aetate  sua  superesse. 
f  inquit,  etiamnum  epistola  sacerdotum,  qui 
?alaestina  congregati  sunt :  quibus  praeside- 
sophilus  Gaesareae  Palaestinae,  et  Narcissus 
ymorum  episcopus.  Alia  item  exstatepistola 
tomanae,  cui  Yictoris  episcopi  nomen  prae- 
t.  Habentur  praeterea  litterae  episcoporum 
uibus  Palma  utpote  antiquissimus  praefuit. 
quoque  Ecclesiarum  Galliae  exstat,  quibus 
Trenaeus.  Ecclesiarum  quoque  in  Osdroenae 
a,etinurbibusregionisiIliusconstitutarum 
isuntur.  Seorsum  vero  Bacchyli  Gorinthio- 
icopi  aliorumque  complurium  epistolae  ex* 
ui  omnes  eamdem  fidem,  eamdemque  do- 
proferentes,  unam  edidere  sententiam.  Et 
lem  fuit,  ut  dixi,  illorum  deflnitio.  »  Illam 
mem  superius  expresserat  eodem  cap.  23, 


de  Kakndario  et  cyclo  CaBsariSj  ubi  ostendisse  puto, 
excyclo  octogrammo  in  marmoreo  Kalendario  Gae- 
saris  lunae  periodum  satis  exacte  accommodante  an- 
nis  Julianis,  deductam  fuisse  methodum  duplicatae 
octaeteridis,  qua  constat  cyclus  Hippolythaeus.  Utro- 
que  autem  ex  cyclo  (Juliano  et  Hippolythaeo)  com- 
poni  posse  ostendi  tertium  cyclum,  annis  4484  Gre- 
gorianis  explicatum,  et  iterum  repetendum  quoties 
opus  fuerit,  qui  exacte  respondeat  canonibus  Pa- 
schatis  celebrationi  optime  constitutis  tum  ab  Eccle- 
sia  in  Nicaena  synodo,  tum  a  GregorioXIII  in  corre- 
ctione  Kalendarii,  atque  hulc  eidem  regulae  in  textu 
Anastasii  recensitae  hoc  in  numero,  ut  a  quarta  de- 
cima  luna  primi  mensis  usque  ad  vigesimam  primam 
die  Dominica  custodiatur  sanctum  Pascha,  Ea  ratio 
co|;noscipotestexpansaacdemonstrata  in  opusculo, 
cui  titulum  praefixi :  Solutio  problematis  Paschalis. 
Fraudarem,  inquam,  insigni  aocumento  historiam 


is :  «  Sydoni  ob  id  coelusque  episcopbrum  B  hujusnumeri,  nisiillud  monumentuminsererem:in 


re.  Atque  omnes  uno  consensu  ecclesiasti- 
ulam  universis  fidelibus  per  epistolas  tradi- 
:  ne  videlicet  ullo  alio  quam  Dominico  die 
um  resurrectionisDomini  unquam  celebre- 
que  eo  duntaxatdie  Paschalium  jejuniorum 
m  observemus.  »  Gapite  vero  25,  producit 
i  epistoia  synodi  Gaesariensis,  cui  interfue- 
rcissus  Hierosolymorum,  Theophilus  Gaesa- 
ssiusTyri,  Glarus  Ptolemaidis,  aliique  epis- 
stati  de  traditionediei  Paschalis,  quae  jam  inde 
loUs  ad  ipsos  continuata  traditione  manaverat^ 
i  monent,  ut  exemplaria  illorum  epistolas  per 
icclesias  mittantur,  Si^nificant  etiam  se  cum 
drinis  in  die  Paschali  convenire  :  cum  ea  de 
iuaead  illos,  et  illorum  ad  se  litterae  vicissim 
ntur.  Studia  Victoris  pro  apostolicae  discipli- 
ervantia,  et  unitate  ac  pace  Ecclesiae  tuenda, 
n  discrimen  vocabatcontumacia  Asianorum, 


quo  una  cum  cyclo  et  canone  Hippolyti  incisum  le- 
gitur  annopnmo  imperatoris  A/exandri  decretum  a 
Pio,  Eleuthero,  Yictore  et  successoribus  Romanis 
pontificibus  constanter  propositum  Ecclesiae  uni- 
versae,  et  Victoris  aetate  plurium  conciliorum  con- 
cordia  assertum,  uti  vidimus  cum  Eusebio,  ut  sci- 
licet  recepta  ex  aevoapostolico  disciplinaetexemplo 
dies  Dominica  Ghristiano  Paschati  celebrando  sem- 
per  addiceretnr,  quae  post  quartam  decimam  luna- 
rem  diem  mensis  primi  proxime  consequatur:  neve 
Jejunia  solemnia  soIvanturantepraeJictamdiem  Do- 
minicam.  Ex  hoc  enim  marmore  perspicuum  fit, 
etiam  fervente  persecutionum  aestu,  decretum  Ro- 
manorum  pontificum  scriptis  et  conciliis  sancto- 
rum  Patrum  luculenter  fuisse  illustratum.  et  genui- 
nis  documentib  marmori  insculptisin  Uroenon  ca- 
ruisse,  quae  victrix  aevi  religio  nostra  integra  servat 
posteritati.  Argumentum  inde  capiant  velim  lectores 


ritin  GalUis  S.  Irenaeus  notis  in  litteris  apud  r*  fiduciaequam  debemus  documentistemporum  in  Ro- 


in  Eusebii  librum,  cap.  24,  Gonstat  etiam  vi- 
estantissimos  hujus  aetatis  Victoriaequalis.  et 
larum  adlaborasse  in  ordinandis  cycIisPascba- 
\natoliusAIexandrinus,  episcopus  Laodicen- 
ipusculo  canonis  Paschalis  apud  Bucheriumi 
^refert,  eade  re  fuisse  commentarium  edi- 
)  Origene  Alexandriae,  ubi  studia  florebant  ad 
lodi  computum  necessaria.  Ipse  vero  Anato- 
rm  doctrinae  vir  (ut  ait  Hieronymus  de  Script. 
)  in  arithmetica,  geometria,  astronomia,  altiv- 
ciplinis,  cujus  ingenii  magnitudinem  de  volU" 
pwd  super  Pascha  composuit,  metiri  licet,  eo- 
ar^umento  praeclare  versatus  scripta  sua  no- 
iquit.  Dionysius  Alexandrinus,  qui  sub  Gai- 
Boruit,  eodem  in  stadio  se  exercuit,  usus 
tride  :  ut  observat  card.  Norisius  dissert.  2  de 
ii  Latinorum  cyclo. 

im  prae  caeteris  illustrat  genuino  monumen- 
iis  aetatis  in  marmore  consignato  Hippolytus 


mana  Ecclesia  asservatis  et  publice  propositis  post 
redditam  iili  pacem  ;  cum  videamus  tam  splenaido 
monumento  decoratos  etiam  in  cryptis  martyrum 
sub  Severo  Alexandro  temporum  canones  unius  epi- 
scopi  scripto  illustratos,  et  additum  catalogum  cae- 
terarum  ejus  lucubrationum.  Recenset  illas  B.  Hie- 
ronymusinlibrode  Scriptoribusecclesiasticis,  plane 
respondentestitulisoperum,  consignatishocin  mar- 
more  prope  canonem  temporum  superiorum,  per 
heccaeadecaeteridas  digestum.  Partes  illus  sineuias 
cum  explicuerim  in  dissertatione  de  cyclo  S.  Hippo- 
lyti  ediuin  libro  de  Kalendarioet  cyclo  Gaesaris,  et 
in  Germania  recusa  in  editione  operum  ejusdem  S. 
episcopi  et  martyris,  abstineo  a  pluribus  afferendis 
ad  veteris  iliius  monumenti  illustrationem,  quam 
postPeta>iumetScali(|[erum,  ibidemreperiesauctam 
commentariis  in  ea  editione  recusis  virorum  clarissi- 
morum,aetatisnostraedecussuaeruditionetuentium, 
Philippi  a  Turre  dum  viveret  episcopi  Adriensis, 


pns,  qui  duplicata  octaeteride  sedecim  anno-D  Joann.abb.Vignolii  Vaticanaebasilicae  etbibliothecae 


rculum  concinnavit,  deductum  exanno  primo 
itoris  Severi  Alexandri,  ad  quem  exegerat, 
ironymus  tradit,  rationes  Paschae,  et  tempo- 
anones.  Licet  enim  eodem  cyclo  usa  non  sit 
a,  ex  illo  tamen  occasio  et  ratio  suborta  est 
nendae  enneadecaeteridos,  seu  circuli  no- 
cim  annorum,  quem  caeteris  Ecclesia  praetu- 
etereacyclus  ille  Hippolythaeus  marmori  in- 
iis,  et  in  martyrum  crypiis  effossus  propeeccle- 
>.  Laurentii  extra  Muros,  in  agro  Verano,  et  a 
lo  Gervino  cardinalibibliothecario,  qui  postea 
itificatum  Romanum  evectus  Marcelli  II  no- 
iinuilj  in  Vaticanum  bibliothecam  illatus,  ubi 
conspicitur,  exercuit  ingenia  plurium  chro- 
•rum  in  eo  illustrando.  Fraudarem  insigni 
eatOi  et  docnmento  sacrae  antiquitatis  prae- 
BOtas  in  huncnum..  nisi  curarem  hic  inserere 
a  jutrmoris  ei  cycli  imaginemf  quam  ex  ar- 

Patrol.  GXXVU. 


offlciis  illustris,  et  R.  P.  Yirginii  Valsechi,  in  Pisana 
academia  sacrarum  litterarum  interpretis,  amicitia 
mihi  et  studiorum  communione  Junctorum.  Iconem 
marmoreae  sedis  et  simulacriHippolytum  episcopum 
referenti8.cum  litterisGraecis  in  duplicisedis  latere 
hinc  exprimentibus  canonem  temporum  (  et  cataio- 
gum  operum  in  sedis  inflexione  postica)  inde  cyclum 
Paschalem  ad  consequentia  tempora  expansum  ex 
primoanno  Severi  Alexandri  pag.  seqq.  subdoduplici 
aenea  tabula  excusam. 

Linea  4.  —  Hic  fecxt  sequenies  cleros.  KXijpoc  apud 
Eusebium  lib.  vii,  cap.  45,  redditur  Latine  gradus 
seadignitas.  Marinus  gradum  centurionis  promeritus 
habuitcompetitorem,  aui  contenditMarino  tanquam 
Ghristiano  non  licere  dignitatem  capessere,  sibi  vero 
gradum  iUum  competere.  Ita  enim  Latine  reddit 
VaiesiuB,  quod  Graece  expressit  Eusebins:  Autd^  ^l 
i)ct6aXXiiv  xdv  xXfjpov.  TraBApoal^a^  iSAAktX^  V^  V^ 


4294 


ANASTASII  BIBLTOTHEGARII 


4293 


numero  praedicta  verba:   qaoram  sententia  videtur  A     Ut  summam  eorum  perstringam,  quae  yero  pro- 


esse  continuanda  cum  ordinationibus  infra  recensi- 
tis  :  Hic  fecit  ordinationes,  etc.  Quare  periocha  Vi- 
ctorisa  Bibiiothecario  videtur  compacta  ex  duplici 
catalogo  :  cum  in  eadem  bis  memorentur  decreta 
Paschalia,  bis  indicentur  ordinationes,  et  fine  vitae 
per  martyrium  semel  expresso  post  illa  verba,  Hic 
fecit  sequentes  cleros  :  martyrio  coronatur  :  nova 
decreta  addanlur  ;  et  rursus  de  re  Paschali,  mox 
de  sepultura  fiat  sermo, 

Linea9.  —  Episcopos  per  diversa  loca  duodecim. 
Inter  hos  aiiqui  numerant  episcopos  a  Victore  datos 
Caledoniis,  seu  Pictis,  et  Scotis,  quos  iutercMcitur 
promoveri  curasse  Ghristianam  fidem  per  insulam 
Britannicam  ultra  Romanos  fines.  Ita  enim  inter- 
pretantur  illud  testimonium  Tertulliani,  quod  supra 
relatum  fuit  in  Eleutherio,  ut  scilicet  Aomantsmac- 
loca  per  Britannias  fierentjam  pervia  Christi 


ximiora,eta  probatis  fontibus  collecta  essecenseode 
antiquitate  Ecclesiarum  Scotiae,  figere  pnmDn 
oportet  historiam  civilis  dominationis  earum  regio- 
num  quae  a  Scotis  incoli  apdd  veteres  dicebantor. 
Sunt  vero  haecsumma  capitaadHistorlain  civilis  im- 
perii  pei  tinentia,  quae  legi  possunt  et  amplo  censi 
scriptorum,  a  celebri  Usseaioproducta  in  Antiqoita- 
tibus  Britannicarum  Ecclesiarum  cao.  45.  Tantan 
inde  collegitmateriemR.P.Michael  Alfordius,  alias 
Griffith,  soc.  Jesu  presbyter  Anelus.  ut  compege- 
rit  quatuor  ingentes  tomos  Annalium  Eccles^ae  Bri- 
tannicae,  perquinqueprioraChristisaBcula,  impres- 
sos  iiost  ejus  obitum  anno  4663  Leodii,  passin 
in  illis  proferenshistoricosab  Usserio  observatos. 

Diximus  paulo  ante  col.  4264,  potiorem  parten 
insiilae  Majoris  Britanniae,  victo  re^^e  Caractaco,  i 
Claudio  imperatore  domitam  fulsse  et  redactam  is 


cessa  .  .         ^       - 

Evangelio,  Scotorum  historici  aflirman^  eorumque      provinciam  Romanam,  eamque  aucUm  a  Domitia- 

e  numero  imprimis  illustris  Hector  Boelhius  haec  o  ^_  ".■^"'^    V^^ 

mteris  mandavit  libro  v  Scotic»  historica,  circa  ^  S°  ^"  rtTi  J  tkSn  Lt  aTmur^m  A^^ 

flnem  de  DonaWo  Scotorum  re?e,  et  hujus  temporis     ?,M»S.i?"f ", "™ '  J!?n?J!l™"  ^^SfS" ' 

Cbristianis  :  «  Talem  dederat  ei  animum  pacis  prin- 

ceps   et   auctor,  Christus    Dominus,    quod    verae 

pietati^  aspernato  malorum  daemonum  cultu,  sese 

addixerit.  Nam  Severo  imperante  Romanis,  apud 

Victorempontificem  maximum  (quiquintusdecimus 

post  Petrum  Ecciesiae  praefuit)  per  legatos  obtinuit 

ut  viri  doctrina  et  religione  insignes,  in  Scotiam  ab 

eo  missi,  se  cum  liberis  et  conjuge  Ghristi  nomen 

profitentes  baptismate  insignirent.  Regis  exemplum 

Scotica    nobilitas   secuta,    aversata    impietatem, 

Christique  religionem   complexa,  sacro  fonte  est 

abluta.  Fuit  annus  ilie  quo  Scoti  ad  lumen  verae 

pietatis.  Dei  optimi  maximi  beni^nitate,  vocati  sunt, 

et  recepti,  ab  eo  qui  primus  fuit  humanae  salutis,' 


freto  Germanico  ductum  ad  Occanum  Hibernlcun 
ex  Cabrosento  ad  Luguvallium.  Rellqua  pars  insn- 
lae  ad  Boream  vergens  ultra  bunc  murum,  qrun 
hodie  decimus  regnum  Scotise^  tunc  Tero  dlcta  erat 
Caledoniay  incolebatur  a  Pictis,  et  ai  Britanais,  qui- 
bus  postea  successerunt  Scotiex  Hibernit.  Utraqiie 
autem  gens(Ptca' et  Scoti)  traditur  fuisse  originis 
Scythicae :a?osi  Britones,  aitUsserius,  InAquiionari 
sui  parte  Pictos  primum,  ut  putatur,  e  Scytbia. 
deinde  ex  Hibernia  Scotos  sumpsit  Britannia.  De 
Pictorum  adventu  primolnBedae  Historiaecclesias- 
tica  habentur  ista.  Contigit  gentem  Pictomin  de 
Scythia,  ut  perhibent,  longis  navibua  non  maliis 
Oceanum  ingressam,  circnmaj;ente  flatn  ventorafi 
extra  fines  omnes  Britanniae  Hil>emiam  pervenisse, 


^^''MSncl^^nS'^^^^^^^^  Q.Mnr„m      ejusquc  septentriouales  oras  intrasBe  :"alqneiih 

«  Dona  dus  praeter  ha;c  primus  omnium  Scotorum       ^   ^^  .j^j  ^  ^    Scotorum,  sibi  quoque  in  SrlibiB 

!:fl!*n"!,^mmir™^pS^  sedes  petisse,  nec 'impetiare  iS^^ 

ria5)nummuni  argenteum  aureumque  signavil  :jina      ^^^^  Hibernia.  insula   omnlum  post  Britanniai 

maxima,  ad  occidentem  quidem  Brilanniae  8ita;sdd 
sicut  contra  Aquilonem  ea  brevior,  ita  in  meridieB 


parte  salutiferae  crucls,  altera  sui  capitis  effigie 
expressa  ;  quo  susceptae  a  se  primum  inter  Scotos 
reges  Christianae  pietatis  memoriam  ad  posteros 
propagaret.  Moritur  tandem,  religiosis  et  urbanis 
operibus  Christianoque  amore  (sacerdotibus,  qui 
tum  sacram  rem  inter  Scotos  tenebant  persuadenti- 
bus)  Inagro  Cbristianorum  sepulturae  multisetpiis 
precationibus,  ut  fieri  solet.  dicato  conditur.  Quo 
prope  tempore  Alexander  (tulit  et  is  Severi  nomen, 
ut  honoratior  haberetur)  Romanum  tenebat  impe- 
rlum.  Incoepere  nostri  tum  primum  sacras  eolere 
litteras,  sacerdotibus  praeceptoribus,  quos  Yictor 
pontifex  maximus  ad  Christidogma  propalandum  in 
extremam  miserat  Albionem.  Restaoant  tamen  non 
pauci  malis  daemonibus  sacrificandi  ritus:  quos 
Donaldus  rex,  nullissuasionibus,  nullisadhortatio- 
nibus  sacerdotum,  nec  ulla  vi  potuit  abolere ;  sed 
nec  etiam  Ethodius,  qui  secunaum  Donaldi  exitum 
Scotorum  tenuit  imperium.  » 

Haec  Boethlus :  quem  etiam  in  Scotiae  descriptione 
secutus  Paulus  Jovins  Donaldum,  ait,  a  primum  e 
ScotisregibusChristianaereligionissacrasuscepisse, 
primumque  in  Scotia  (cum  venalia  in  humanos  usus 
aliarum  rerum  permutationibus,  autaliundeimpor- 
tata  pecunia,  in  foro  et  nundinis  emerentur)  aurum 
et  argentum  Scotica  nota  percussisse.  »  Sed  mira- 
tur  Baronius  Ann.  tom.  V,  ad  ann.  429,  %%«  tanta 
haec  antiquiorem  Scotum  chronographum  Marianum 
prorsus  ignorasse,  et  Bedam  illis  pro|)inquum  peni- 
tus  latuisse  :  »  nec  desunt  qui  ad  Hiberniam  (quae 
antiqua  Scotia  fuit  (totam  conversionis  hujus  histo- 
riam  transferendam  esse  existiment,  a  quibus  non 
multum  dissidere  videntur  et  illa  Thomae  Bozii  lib. 
viti  de  Signis  ficclesiae  cap.  1  :  «  Tradunt  in  Scotia. 
quae  tunc  erat  Hlbernia,  Christi  cultum  dissemina- 
tum  eodem  tempore,  quo  in  Britannia,  sub  annum 
saluiis  caii,  Victore  sedente. » 


se  trans  illius  fines  plurimum   protendens,  Qsqoe 
contra  Hispaniae  septentrionalia   (quamvis  ma^o 
aequore  interjacente)  pervenit.  Ad  nanc  ergo  osqQe 
pervenientes  navigio  Picti(utdiximus)  petiemntiQ 
ea  sibi  quoque  sedes  et  haibitationem  donari,  Res- 
pondebant  Scoti,  quia  non  ambos  eos  caperet  la- 
sula:sed  possumus,  inquiunt,    salubre  vobisdare 
consilium,  quid  agere  valeatis.   Novimus  insoUi 
esse  aliam  non  procul  a  nostra  contra  ortum  solis, 
quam  sxpe  lucidioribus  diebus  de  longe  aspicere 
solemus.  Hancadire  si  vultis,  babitabilem  voois&i- 
cere  valeatis:  vel  si  qui  restiterint,  nobis  auxiliariis 
utimini.  Itaque  petentes  Briunniam  Picti,  habitirt 
per  septentrionales  insulae  partes  coeperunt.  Kaa 
Austrina  Britones  occupaverant.  Cumque  nxores 
1%  Picti  non  habentes  [feterent  a  Scotis,  ei  solns 
^  conditione  dare  consenserunt,  ut  ubi  res  veniret 
in  dubium,    magis  de  feminea   regum   prosapii 
quam  de  mascuiina  regem  sibi  eligerent:  qwni 
usque  hodie  apud  Pictos  constat  esse  servatum. « 

E  Germanica  Scythia  prodiisse  Pictos  antet 
memoratos  communis  est  opinio,  deducta  ex  Tici- 
to  In  Yita  soceri  sui  :  RuHlts  Caledoniam  halntsar 
tium  comsBy  magni  artus  Qermanicam  originm  ou^- 
verant,  Scythiam  vero  Germanicam  docet  habere 
Diniam,  Suetiam,  Norvegiam  ei  pluribns  testioo' 
niis:  inter  quae  praeclarum  illud  Anastasii  ^icsn 
quaest.  38editionis  Herveti,  vei  Smaitm  qumsl  ^y 
^it,  Gretseri.  Scythiam  soliH  sunt  vaeare  ce^ 
omnem  regionem  Borealm,  ubi  suntQ^ictlkm: 
et  alterum  Pocopii  lib  ii  de  BeHo  Goth.,  p.  23i 
233  edit.  Graecae,  ubi  Seythiae  insnia,  qnae  Tbsk 
illi  dicitur,  Daniae  nartem  compiectitnr,  Suetian. 
et  Norvegiam ;  et  a  Ciaudiano  tppeUaJtur  sedes  i^- 


HISTORU.  DB  VinS  ROH.  PONT.  —  S.  VICTOn. 


j.ir/!,(i   jiUM    ivfiftfciet    dalti    taliTis    rrMel   l'l.r  H<iiKi,t.tm    1'njffFfll.ui    >-f    r 

i\i    Ju(wiiorii'i    ir.-ifptiee  ordiBiitain    f    mmi    liUin.'.  1.    (jiOfAu  rvc'i   l'0>(rmi    ducifv    o'y 
K.i    dif inmln" . — .  in    HJi'    irr/Imflni   legiltir  caWlogui   ojifmrn    S.   Urppii(y(i,    ciijK!    inicnpliOiiiJ 
uocrslilm  rfamiu  in  taritm.  ittb  uHMnl.  i 


ANASTASII  BIBUOTBECAIUI 


1297 


HISTORIA  DB   VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  VICTOR. 


4396 


latu. 


forwm  la  Panegynco   de  quaru  Honorii  consu-A     Gcslorum  lUgue  serles  oslendll,  secundo  ac  tcrtlo 

Christi  sxculo  Borealem  Ma^nae  Britanniae  partem 
ultra  Romanos  fines  ita  fulsse  obnoxiam  bellorum 
motibus  ferme  continuis,  nt  episcopatuum  in  ea 
erigendorum  vlx  ulla  occasio  sese  praebuerlt :  con- 
stanteregula  superius  indicata  pontificum  Romano- 
rum,  ne  eplscopalessedes  ibi  fundarent  praepropere, 
ubi  nondum  flrmata  pace,  et  consolidato  statu  ejus 
reipublicae  timeri  posset  eas  facile  ruituras,  Quando 
i^itur  memorant  auctores  producti  a  laudato  Patre 
Michaele  Alfordio  in  Ecclesiae  Briunnicae  annalibus 
ad  annum  Chrlsii  203  legationem  instituUm  a  Go- 
dualdoCaledoniorum  regead  Romanum  pontiflcem 
Victorem,  exemplo  Lucii  regis,  qui  paulo  ante 
legatos  direxerat  ad  Victoris  decessorem  Bleuthe- 
rium,  ut  Victor  episcopos  suae  genti  deslinaret 
ad  Christianae  relisionis  cultum  in  ea  constituen- 
dum,  et  perhiberet  Paschasium  le^atum  Doduaidia 
successore  Victoris  Zephyrino  id  impetrasse  (quod 


Maduerunt  Saxonb  fuso 

Orgades  :  Incaluit  Pictorum  sangnine  Thulb  : 
ScoTORUM  cumnlos  flevit  glacialis  Ierne. 

«  Ut  enim  Orcadas  (subdit  Usserius  Saxonum  pl- 
raUs,  tenuisse,  iu  Pictos  Thulen  (sive  Scandinavia 
ea  fuerit,  sive  septentrionalium  insularum  quae 
alia)  et  Scotos  lemem  incoluisse  claris  et  apertis 
verbis  signiflcat:  quod  etde  leme,  slve  Hibemia 
nostra  conflrmat  etiam  Beda,  in  ioco  jam  citato  il- 
lud  addens :  Hxc  proprie  patria  Scotorum  est :  qui 
ab  hac  egressi,  tertiam  in  Britannia  Britonibus  et 
Pictis  gentem  addiderunt,  Quod  etiam  solo  linguae 
communis  testimonio  evinci  proditum  ostendit  ab 
Anglo  Canibdeno  BriUnn.  pag.  12,  et  a  Scoto 
Joanne  Majore,  de  Gest.  Scotorum  lib.  i,  cap.  9.  d 

Ordo  igitur  successionis  istarum  geniium  fult, 
ut  Britones,  qui  australem  insulae  partem  tenebant, 


subClaudioprincipea  Romanisinprovlnciamreda- B  Victor  jam  decessisset) ;  ejusque  Paschasii  a  Do- 


dualdo  rege  missi  ad  Victorem  papam  memorlam 
superesse  in  menol05f  o  Scotico  die  42  Decembrls: 
id  puUverim  intelligendum  Unquam  gentis  episco- 
pum  nullae  adhuc  sedl  addictum,  seu  Vicarlum  apo- 
stolicum  Victor  concesserit.  Vero  tamen  slmilius 
videtur,  Eboracensi  episcopo  in  Briunnia  Romana 
Jam  instituto,  ab  Eieutherio  et  Victore  mandatum 
ut  Caledonios,  et  Maeaus,  et  Albaniam  omnem,  sea 
Magnae  BriUnnlae  partem  Borealem  per  idoneoB 
doctores  Ghristianae  fldei  curaret  associare ;  cujus 
rel  felicius  peragendx  causa  ineosdem  populosjura 
Eboracensis  sedis  Victor  extenderit.  Concessl  ergo 
creduntur  a  proximo  episcopo  presbyteri  et  docto- 
res  Christianae  legis,  qui  eidem  episcopo  subessent, 
donec  flrmato  regionis  statu,  et  civili  dominatione, 
composita,  tempus  appeteret  fundandi  sedes  episco- 
paies  intra  eosdem  populos  ex  Caledoniis,  Britonis, 
Pictis,  et  Hibernis  collectos.  Licet  autem  Dempste- 


cUm,  dominarentur  etiam  Boreali,  seu  Calidoniae, 
quae  hodie  Scotia  dicltur :  quo  arma  Romana  neque 
sub  Claudio  pertigerant,  neque  sub  Domitiano. 
Hujus  autem  aeute  ex  Juvenale  satyra  4 : 

Cum  jam  Bemianimem  laceraret  Flavtus  ornem 
Ultimns,  et  calvo  serviret  Homa  Neroni, 

nempe  Domitiano,  ostendit  Arviragum  regem  Ma- 
rii  patrem  BriUnnis  imperasse. 

Omen  habes,  inquit,  magni,  clarique  triumphl : 
Regem  aliquem  capies,  aut  de  temone  Britanno 
Excidet  Arviragus : 

quem  a  scholiaste  veterl  Arbihm,  et  in  antiquis  nu- 

mismatibus  ARIVOGum  signatum  indicat.  Hoc  Arvi^ 

rago  regnante,  sive  ejus  fllio  Mario  refert  a  pluribus 

historicis  tradi,  Pictos  Scytharum  genus  in  BriUn- 

Diam  navi^asse.  Collatis  temporibus  infert,  Pictos 

iUos  Scythas  esse  Dacos  sive  Sauromatas,  qui  a 

Trajano  sede  pulsi,  cum  Daciam  subegit,  hucappu-  C  rus  in  Apparatu  lib.  vii,  cap.  6,  contendat  ex  Jdrda- 
«. ..  ....  no.  Limeriensem  Ecclesiam  Scolicarum  antiquissl- 

mam  in  Hibernia  tunc  esse  fundatam,  hujus  Umen 
documenU  subvertit  Dsserius ;  et  P.  Alfordus  op- 
portune  addit  animadversionem :  quae  Um  citae 
fundationis  persuasionem  a  Scotis  ipsls  excludit. 
Considerat  enim,  in  duobus  conciliis  Baslleensi  et 
Constantlensi  oratores  Angliae  regis  Um  acriter 
dispuUsse  cum  oratoribus  aliorum  regum  occidenU- 
lium,  quibus  praeferri  se  debere  asserebant.  Cum 
Lucius  enim  rex  BriUnnus  prior  tempore  quam  ca5- 
teri  Christum  adorasset,  etlam  Lucii  successores 
Britannlaeregesaffirmabant  potiores  haberi oportere 
successoribus  alionim  regum  OccidenUlium : «  Cur, 
inqult,  noneodem  argumento  pugnarunt  aliquando 
Scotorum  reges  ?  Nam  revera  si  Doduaidus  Scotus, 
etScotorum  regum  primusqui  hocanno  (203)  bapti- 
zatur,  fortius  pro  Scotorum  emlnentia  quam  pro 
Lucio,  premeret  argumentum.  Angli  enim  et  no- 
mine,  et  re,  et  natlone,  et  toio  fere  coelo  a  Bri- 


lerunt.  Picti  vero  vocati  suvt  ab  interpunctis  cor- 
poribus:  quae  consuetudo  ibi  vigebat.  Dacos  si- 
quidem  et  Sauromatas  corpora  sua  inscribere  so- 
litos  fuisse  auctor  est  Pllnius  lib.  xxii,  cap.  4. 
Longis  igitur  navibus  advecti  Scythae.  Sauro- 
matae,  seu  Daci,  qui  et  Picti  a  Trajano  expulsi,  per 
mare  Germanicum  ad  Hibernicum  delati  sunt. 
Dum  tenUnt  Borealem  Hiberniae  partem  occupare, 
a  Scotis  Hiberniae  incolis  suadentur  ut  sedem  sibi 
conqiurant  in  Boreali  parte  Magnae  BriUnniae  ;  ad 
eam  rem  auxilia  se  praestituros  (ex  Florilego)  quod 
etiam  pro  voto  contigit.  Picti  isitur  Albania  potiti 
quaeBorealiorestinsulae  Britanniaepars,  uxores  pri- 
mura  a  Scotis  Hibernlam  incolentibus  im|)etrave- 
runt  Cura  Britonibus  deinde  Caledoniis,  sitls  ultra 
murum  dividens  BriUnniam  Romanam  a  BriUnnia 
Indigenarum,  seu  Caledonia,  quaeet  Scotia  hodierna, 
pacem,  amlcitiam,  et  connubia  contraxerunt.  Haec 
prima  colonia  Pictorum  fuit  in  qua  Picti  Caledonio- 


rum  nomen  promiscuum  habuerunt.  Scythae  vero  ^  Unnis  differunt.  Scoti  Septentrionem  nostrum  Inse- 


illi,  sea  Scoti,  qui  jam  in  Hibernia,  seu  ierne  conse- 
derant,  et  uxores  Pictis  adventantibus  obtulerant, 
in  Albionem,  seu  BriUnniam  magnam  transfretan- 
tes  inter  eosdem  Pictos  affines  recepii  sunt.  Quare 
et  Commodo  imperante,  atque  affectante  Britannici 
nomen  sibi  comparare  per  insulae  totius  acquisitio- 
nem  valide  restiterunt:  et  Septimio  Severo  produ- 
cere  contendenti  Romanos  flnes  ad  ejusdem  insnlae 
oras  extremas  sese  opposuerunt,  communi  bello 
cum  affinibus  BriUnnis,  Caledoniis,  Pictissuscepto, 
ad  defensionem  communium  Larium.  Severi  arma 
victricia,  licet  maximam  partem  InsuIaB  Jam  occu- 
passent,  atUmen  a  patris  imperatoris  obitu  alio 
C4)nversa  sunt  per  Antoninum  Caracallum.  Qui  Bri- 
Unnis  veteribus,  Caledoniis,  Pictis  acScottsresti- 
tuitpriores  sedes;  fomitem  futurum  novorumbello- 
rum  sub  Carausio  et  Consuntio,  ut  ex  Herodiano, 
aliiisque  scriptoribus  colligitur. 


derunt  (si  Scotis  est  habenda  fldes)  trecentis  trl- 
ginU  ante  natum  Christum  annis,  Freguslo  Scolo- 
rum  rege:  ut  Donaldus  ex  eadem  origine,  eodem 
sangulne,  eodem  prorsus  nomine  aScotis  perhibetur. 
Cur  non  exclusis  Anglis,  posthabitis  Gallls,  Hispa- 
nisque,  pro  prima  in  conciliis,  et  Romana  curia 
sede  disputarunt  ?  »  Verum  de  Dodualdi  narra- 
tione,  et  de  prima  oratorum  rcj^iorum  sede  alli 
disputent.  Nostri  areumenti  est  hic  Untum,  Inqul- 
rere  defundationeseaiumepiscopaliumin  illainsulae 
BriUnniae  seu  Albionis  parte,  quam  tunc  Caledo- 
niam  appellabant,  sive  Albaniam,  nos  hodleScotiam 
dlcimus.  Serius  profecto  duclmus  in  ea  regione 
constituUs  fulsse  cerUs  sedes  episcoporum.  Cur 
enim  ex  illa  nrovincia  non  invenluntur  episcopi 
proxlmlsaetatlDus  subsignati  In  conciliis;  cum  ex 
BriUnnia  Romana  ejusdem  Insulae  parte  muro 
Severl   dlstincu  lw&  t^v^^vMiVw  \tt    v^s^^^ 


4299 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4300 


concilio  ante  Nicaenum,  et  postNicaenum  in  Arimi-  A 
nensi  ?  Gur  nulli  memorantur  antistites  inter  Sco- 
tos  successores  priorum  ante  Falladium  a  Coelestino 
datum,  si  aliqui  exstitissent  sub  Dodualdo  rege? 
Cur  neque  Hiberni  Scotorum  parentes  ulium  admitr- 
tuntante  Patricium?  Libratis  itaque  momentis  ra- 
tionum,  et  scriptorum  testimoniis,  cum  liquido 
constet  ex  Tertulliano  propagatum  fuisse  in  Majori 
Britannia  Christi  nomen  nltra  Romanos  tines  inter 
Caledonios  et  Pictos,  inaccessa  Romanis  loca;  et 
coropiures  historici  Britanniai  affirment  id  conti- 
gisse  beneficio  Victoris  et  Zephyrini,  pontificum 
Romanorum ;  neque  ulla  inveniantur  vestigia  ca- 
thedrae  episcopalis  ibidem  erectae  secundo  ac  tertio 
Christi  sxculo:  consequitur,  ut  dicamus,  consueto 
sedis  apostolicae  more  divinarum  rerum  ministeria 
ibi  peracta  in  fide  annuntianda,  et  sacramentis  po- 
pulo  administrandis  per  presbyteros,  et  doctores, 
eo  transmissos  ac  delegatos,  ut  subessent  episcopo 
Eboracensi  proximiori,  sive  etiam  ut  ab  eo  mitte-  g 
rentur  de  mandato  apostolicae  sedis,  donec  oppor- 
tunitas  offerretur  episcopatuum  in  illa  insulae  parte 
constituendorum. 

Colligere  tamen  praestat  alterum  corollarium  ex 
diuturna  diiatione  ad  fundandos  episcopatus  adhi- 
bita  inter  Caledonios,  et  Pictos,  eorumque  suc- 
cessores  Scotos ;  nempe,  ab  hodiernis  haereticis 
presbyterianis,  adeo  frequenttbus  inScotia,  frustra 
obtendi  erroris  sui  patrocinium  ex  defectu  episco- 
porum  in  ea  regione  per  tria  uriora  saecula  aerae 
Christianae :  ad  quae  propterea  libenter  prcvocant, 
cum  de  regimine  episcopali  in  EcclesiaDei  retinendo 
juxta  institutionem  Christi  Domini  sermo  est.  Nul- 
los  episcopatus  ibi  fundatos  ante  aetatem  Constantini 
Magni  ultro  admittam,  etiamsi  annis  plusquam 
centenisex  aetateSeveri  Christianus  cultus  in  ea  re- 
gione  fuerit  exercitus.  Non  idcirco  tamen  consequi- 
tur,  ut  illis  fidelibus  episcopus  non  praeesset,  aut 
presbyteri,  ac  diaconi;  per  quos  doctrina  Chrlsti  ad  n 
eos  penetraverat,  et  conservabatur,  certo  episcopo 
non  subessent.  Hac  eadem  Severi  aetate,  ac  filiorum, 
Demetrius  Alexandrinus  antistes  ad  Indos  usque 
ablegavit  presb^teros,  ac  doctores,  qui  Christum 
tam  dissitis  regionibusannuntiarent,  Eusebio  teste. 
Nunquid  acephali  erant  presbyteri.  et  doctores  ad 
id  munus  apostolicum  ita  ablegati  ?  Atqui  reduces 
ex  missionibus  rationem  reddebant  episcopo  Ale- 
xandrino  villicationis  suae,  non  secusac  reliqui  ei- 
demEcclesiaeAIexandrinae  subjecti.Quin  etiamscho- 
Jas  catecheseou  in  eadem  Alexandrina  Ecclesia  resu- 
mebant,  ut  Pantaeno  contigit,  quem  Demetrius  illius 
sedis  episcopus  Indorum  fegatis  postulantibus  con- 
cessum,  mox  ab  institutione  Indorum  reducem  scho- 
lae  ita  praefecit :  non  secus  atque  Origenem,  inter- 
cessione  aetatis  nondum  presbyterum,  a  duce  Ara- 
n\x  expetitum  Evangelii  causa  ab  ipsoexcipiendi,  eo 
ne^otio  confecto  idem  Demetrius  reversum  Alexan- 
driam  institutorem  scholae  catecheseon  declara- 
vit.  Saeculo  autem  integro  evoluto  post  Indicam  D 
expeditionem  Pantaeni  Athanasius  Indorum  genti 
episcopum  concessit  Frumentium,  ut  produnt  Ru- 
finus,   et  Socrates  lib.  i,  cap.  44  :  et  altero  sxculo 

Sariter  absoluto  ab  Origenis  missione  in  Arabiam, 
[oyses  anachoreta  ab  Orthodoxis  episcopis,  Sara- 
cenorum  regina  expetente  Institutorem  Christianx 
fidei,  episcopusest  ordinatus;  cum  ab  Arianae  per- 
fidiae  signifero,  qui  tunc  occupabat  thronum  Ale- 
xandrinum,  ordinari  non  pateretur.  His  addit  Tho- 
massinus  de  ver.  Eccl.  disciplina  lib.  i,  cap.  54, 
exemplnm  illustre  Yictoris  (de  quo  aeimus)  et  Ze- 
phyrini  pauloante  roemoratum  col.  426  in  hisce  no- 
tis,  ^uando  scilicet  CaiusRomanaeEcclesiaB  presbyter 
doctissimus  et  clarissimus  primum  destinatus  f  uit, 
deinde  ordinatus  episcopus  gentium,  narrante  Pho- 
tio  cod.  48.  Quare  idem  Thomassinus  subdit :  a  Sic 
teste  ProsperoCoelestinusprimumiSco^is,  id  estHi- 
bemis,  in  Scotia,  ut  antea  dictum  est,  degentibus, 


episcopum  ordinavit  Palladium,  Ordinaio  Scotis  «pi- 
scopo  (sunt  verba  Prosperi  adv.  Collat.)  dum  Ro- 
manam  insulam  studet  servare  catholicam,  fecit  etiam 
barbaram  Christianam,  hoc  est  (explicat  Thomassi- 
nus)  Pelagianos  ex  Anglia,  idololatras  et  Scotia  ex* 
pulit.  »  Opportunitas  igitur  erigendi  episcopatus 
exspectata  et  dilata  est  per  unum  et  alterum  saeca- 
lum  ;  neque  interea  fraudavit  sacramentis,  et  mini- 
stris  gentesad  Christum  vocatas :  neque  presbyteros 
acephalos,  aut  a  Jurisdictione  certi  episcopi  non  de- 
pendentes  attribuit  populis,  semper  censendis  sub 
apostolorum  successoribus,  adeoqae  sub  episcopali 
hierarchia,  ut  ad  coelestem  Jerusalem  spectare  pos- 
sint :  in  qua  portae  duodecim,  quae  cives  admittunt, 
nomina  praeferunt  duodecimapostolorum  Agni.  Haec 
dictasintadillustrandastumorainationesepiscopales 
Yictoris  per  recensionem  Caii,ejusaetate  non  minos 
inter  episcopos  gentium,  quam  inter  presbyteros 
Romanae  Ecclesiae  celeberrimi ;  tum  Britannicae  in- 
sulie  primas  sedes  episcopales,  mature  quidem  con- 
stitutas  in  regionibus  jam  compositis  ad  ordinem 
reipublicae  stabilem  retinendum,  serius  vero  fundi- 
tas  ubi  nondum  pacatis  rebus  civilis  imperii  mili- 
taris,  satius  erat  illis  populis  sacra  administrari  per 
presbytcros  a  proximis  episcopis  regendos,  siveper 
gentium  episcoposaRomanopontifice  legem  accen- 
turossui  ministerii,  eique  subinde  indicaturos,  nbi 
certae  sedis  figendae  op|)ortunitas  oriretur. 

CIACONII. 

Linea  6.  —  Sive  in  flumine,  sive  in  mari,  sive  ih 
fontibns.  Statuit  inter  caetera  hic  poniifex,  ut  bapti- 
smus  universim  in  Paschate  celebretur ;  at  si  necesr- 
sitas  ulla  emergeret,  aut  mortis  periculum  subesset, 
gentilesve  ad  fidem  accederent  quocunque  tempore, 
et  quavis  aqua  sive  marina,  pluviali,  aut  fontana, 
sive  puteali  baptizari  posse. 

PAGII. 

Linea  40.  —  llic  fecit  constitutum,  etc.  Vctor  sy- 
nodum  celebravit,  in  qua  decretum  est,  Pascteu 
non  decima  quarta  luna  primi  meusis  die,  sed  po- 
tius  die  Dominico  postdecimam  quartam  lunam, 
et  post  vernale  a^quinoctium  occurrente,  juxta  apo- 
stolorum  tradiiionem  esse  celebrandum,  ut  habet 
Eusebius  lib.  v,  cap.  23.  Synodo  adfuere  episcopi 
quatuordecim  ex  libello  synodico.  Idem  Theophilns 
auctoritate  Yictoris,  conciltum  etiam  Caesareae  ii 
Palaestina  eadem  de  causa  coegit,  cujus  fragmen- 
tum  exstat  apud  Bedam  de  aequinoctio  veroali.  Ra- 
tiones  Yictorissunt,  nc  cominunicemus  cum  Judaus 
Christi  interfectoribub.  Secundo,  ut  in  tota  Ecclesia 
sit  una  ratio  Paschatis  celebrandi,  et  pauci  Orieata- 
les  judaizantes,  omnibus  Occidentalibus,  pluribiu- 
que  Orientalibus  populis,  et  episcopis  aliter  sentiea- 
tibuscedant.  Denique,  quia  aliter  facientes  Orien- 
tales,  quandoque  uno  anno  bis,  quandoque  nQ&- 
quam  Pascha  celebrarent,  quae  sunt  tres  rationet, 
quibus  Constantinus  Magnus  in  epistola  ad  omnes 
Ecclesias,  quae  legiturapud  Eusebium  lib.  iii  de  Vita 
Constantini,  decreti  hujusaequitatem  confirmatpost 
concilium  Nicaenum,  in  quo  Yictoris  coustitntaii 
confirmaium  est. 

SOMMIER. 

Victor  papa  illustrem  reddit  pontificatum  suan 
damnatione  haeresum  suo  tempore  subortarum,  et 
cura  quam  adhibuit  perducendi  universas  Eccle- 
sias  ad  Paschale  festum  uniformidesignatione  ceie- 
brandum. 

Theodotus  quidam  apprime  excoltns  utraque  di- 
sciplina  religionis  et  scientiarum,  licet  professione 
coriarius,  fidem  Christianam  sceleste  abjuraverat 
in  persecutione.  (mpos  pudorisdiu  tolerandi  quodie- 
tim  perfundebatur,  Byzantio  natali  solo  relicto, 
Romic  domicilium  constituit.  Cito  vulgato  ejas  cri- 
mine,  non  defuit  qui  deaertionem  «xprobarel ,  iiie 


4304 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  VICTOR. 


1302 


utapostatae  dedecusdeclinaret,maluith3eresim  pro-Acarne  versatus.  Percepta  itague  auctoritate  prae- 


fiteri,  asseverans  se  cum  abjuraverat  Christum,  ni- 
hil  supra  hominem  abjurasse.  Errori  suo  patroci- 
nium  conquirebat  ex  divinae  Scriptune  testimoniis 
perperam  explicatis  proprii  ex  ingenii  libidine,  ut 
soient  ha^retici.  Hunc  igitur  Victor  damnavit,  et  a 
fidelium  communione  removit,  tanquam  corrupto- 
rem  doctrinae  catholicae.  Ejus  sectarii  quo  se  perti- 
nacius  tuerentur,  jactabant,  se  Romanse  sedis  do- 
ctrinam  exacte  proflteri  a  majoribus  traditam,  ni- 
hilque  a  se  vulgari  aut  doceri,  quam  ea  quae  in  Eccle- 
sia  tradita  et  recepta  fuerant  a  Petro  apostolo  ad 
Victorem :  imputantes  Zephyrino  perversionem  dog- 
malis  ac  discipiinse  corruptionem,  quam  adecesso- 
ribus  removebant. 

Verum  orthodoxi  scriptores  istius  aetatis,  frau- 
dem  ac  temeritatem  hujusmodi  sectariorum  mani- 
festarunt.  Anonymus  inter  hos  excelluit ;  qui  eisdem 
opposuit  scripta  SS.  Patrum,  qui  vixerant  iisdem 


dictus  episcopus  non  solum  de  sua  provincia,  sed 
etiam  de  diversis  regionibus  omnes  episcoposevo- 
cavit.  Ubi  cum  illa  multitudo  sacerdotum  convcv- 
nit,  tunc  Theophilus  episcopus  protulit  auctorita- 
tem  ad  se  missam  Victoris  papae;  et  quid  sibi  operis 
fuisset  injunctum  ostendit,  »  etc.  (Fragm.  Conc. 
Palaesi ,  apud  Bedam  de  iEguin.  vemo,) 

Aliae  quoque  synodi  in  Ponto  sub  Palma,  in  Gal- 
liis  sub  Irenaeo,  m  Osroena  finitimorum,  in  Graecia 
sub  Bacchylo,  necnon  in  aliis  provinciis,  quarum 
fuit  unanimis  de  sedis  Romanae  decreto  observando 
consensus.  a  Aliud  item  conc.  episcop.Ponti,qulbu8 
Palmas,  utpote  antiquissimus  et  maxime  veneran- 
dus,  praesidebat.  Aliud  Ecclesiarum  Galliae,  quas 
Irenaeus  regebat  episcopus.  Aliud  porroEcclesiarum, 
quae  Osroenam,  et  reliquas  in  eo  loco  civitatis  inco- 
lebant.  Aliud  separatimBacchyliCorinthiorum  epi- 
scopi ;  et  alia  denique  aliorum  prope  infinitorum, 


temporibusad  defensionem  erroris  sui  delectis  per  g  qui  unoconsensu,judicioqueuno,  eamdemde  illius 


novatores.  Quod  attinel  ad  Victorem,  idem  Ano- 
nvmus  mirari  se  affirmat  fapud  Euseb.  Hist.  EccL 
lib.  V,  cap.  27] :  a  quomoao  illos  non  pudeat  haec 
Victori  tam  falso  objectare,  praesertim  cum  explo- 
rate  cognitum  habeant,  Victorem,  Theodotum  ilium 
coriarium,  ducem  et  quasi  parentem  hujus  impiae,  et 
exsecrandae  a  fide  defectionis,  Christum  Deum  per- 
negantis,  Christiana  communione  interdixisse.  » 
Paucis  ante  annis,  a  Nonnuili  Romae  vigebant,  quo- 
rum  Florinus  presbyterii  ecclesiastici  gradu  abdi- 
catus,  et  Blastus  persimiii  implicatuserrore,  pariter 

cum  illo  principatum  obtinuit Irenaeus  varias 

contra  eos  composuit  epistolas :  unam  ad  Blastum, 
quam  inscripsit  de  schismate,  etc.  (Euseb.  Hist. 
lib.  V,  cap.  H  et  i9).  Latenter  vult  (Blastus)  Judai- 
smum  introducere.  Pascha  enim  dicit  non  aliter 
custodiendum  esse,  nisi  secundum  legem  Moysi. 
quartadecima  mensis.  (Tertullian.  lib.  de  Praescript.) 


festi  observatione  tulere  sententiam.  s  (Euseb.  Hist. 
lib.  V,  f.  22.) 

Solus  PolycratesEphesiorum  episcopus,  qui  syno- 
dum  suae  provinciae  collegit,  in  qua  Victor  rogaverat, 
ut  Asiae  Minoris  episcopos  universos  advocaret 
(quod  indicat  mandato  Romani  pontificis  haec  omnia 
concilia  celebrari),  solus,  inquam,  Polycrates  a  con- 
sneiudine  sua  recedere  detrectavit,  et  Victori  per- 
scripsit,  constitutum  fuisse  in  illo  Asianorum  episco- 
porum  concilio,  celebrandum  esse  Pascha  die  lunae 
quarta  decima,  in  quamcunque  hebdomadae  feriam 
incideret,  ex  causis  in  epistola  expressis,  quam  ad 
illum  dabat.  a  Possem.  inquit,  hoc  loco  episcopos, 
qui  mihi  inconcilio  aderant,  commemorare,  quos  ut 
accerserem  a  vobis  rogatus,  diligenter  accersebam. 
(Euseb.,  cap.  23).  Isti  omnes  diem  Paschatis  44  die 
lunae  ex  Evangelii  praescripto  observarunt :  nihil  ab 
eo  instituto,  ac  more  plane  digressi,  se  secundum 

Isti  certe  complures  alios  quasi  ab  Ecclesiae  cdm-  q  regulam,  et  normam  fidei  eum  assidue  tenerunt.  » 

plexu  abstrahentes,  in  suam  pertraxere  sententiam      (Ibidem.) 


(Euseb.  Ub.  v.  cap.  U.) 

c  Jam  vero  Florinus  quoqne,  et  Blastus,  qui  in  pre- 
sbyterorum  catalogum  erant  cooptaii,  in  Valentini 
pemiciosam  sectam  declinaverunt.  Ferunt  bea- 
tissimum  Irenaeum,  eorum  morbum  deplorantem, 
scripsisse  adversus  Valentinum.  Theodorel.,  hasret. 
Fab.  lib.  III.)  i> 

Victor  papa,  ut  exstingueret  schisma  quod  Bla- 
8tus  excitabattn  ipso  Romanae  Ecclesiae  sinu.conci- 
lium  in  Urbe  convocat,  in  quo  decrevit  custodiri 
morem  a  suis  decessoribus  servatum,  et  Paschale 
festum  celebratum  iri  perpetuo  dieDominica,  quae 
prima  consequeretur  diem  decimam  tertiam  lunae 
mensis  Martii  usque  ad  vigesimam  primam.  Theo^ 
philus  episcopus  Caesareae  in  Palaestina  hoc  ad  con- 
cilium  accitus  fuit.  a  Aliud  est  eiiam  episcoporum, 
qui  Romae  similiter  conveniebat,  de  eadem  con- 
troversia  statutum  ;  quod  quidem  Victorem  id  tem- 


Pontirex  Romanus  indignatus  super  hujusmodi 
singulari  Asianorum  sententia,  quietiam  jactaverant 
se  illius  minacibus  litteris  nequaquam  deterreri, 
statuitab  Ecclesiae  corpore  eosdem  separare,  et  gra- 
vioribus,litteris  ad  eos  datis  adjecit  seeregaturum  se 
a  communione  fidelium  (juotquot  incolerent  eam  re- 
gionem.  a  His  quae  nobisad  terrorem  objiciuntur, 
minimeconturbor.  (Ibid.jWis  rebus  adductus  Victor, 
qui  tum  Romanae  Ecclesiae  praeerat,  totius  Asiae  Ec* 
clesias,  cum  aliis  finitimis,  tanquam  alteriusfidei  et 
opinionis,  simul  omnes  (ut  complectar  brevi)a  com* 
muni  unitate  Ecclesiae  amputare  conatur :  et  in  eos 
per  litteras  graviter  invehitur,  atque  adeo  omnes 
fratres  eam  incolentes  regionem  a  communione  s&- 
cludendos  edicit. » (Ibid.,  cap.  24J  Victoris  severftas 
non  omnibus  perinde  episcopis  illiusdicto  parentibus 
opportuna  videbatur.  Ex  his  nonnulli  datis  ad  eum 
litteris  insinuabant,  cum  ipsius  decessores  ea  de 


poris    episcopum   fuishC    declarat.  (Euseb.   Hist.  D  causa  noluissent  Asianos  rejicere  sed  pacem  cum  iis 


lib.  y.  c.  22.)  Victor  Romanae  urbis  episcopus,  et 
Narcissus  Hierosolymorum,  etc,  quod  sibi  proba- 
bilevisumfuerit,  littcris  ediderunt  i»(Idem  in  Chron, 
8ub  annum  i98.) 

Idem  Theophilus  aliud  subinde  concilium  coegit 
in  sua  metropoli,  non  solum  episcopos  suffraga- 
neos  sedis  suae,  verum  etiam  ex  variis  provinciis 
convorans,  mandante  Victore,  cui  placuit  de  Pascbae 
celebratione  ita  concordi  statuto  diem  decerni  ac 
stabiliri  in  regionibus  quas  mundi  Salvator  inco- 
lueral,  perinde  ac  in  caeteris  provinciis  Christiani 
orbis  celebraretur.  Ea  de  re  constat  in  fragmento 
concilii  per  venerabilem  Bedam  nobis  praeservato : 
ff  Papa  Victor  Romanae  urbis  episcopus  direxit  au- 
ctoritatem  ad  Theophilum,  Caesareensis  Palaestinae 
antistitem,  ut  quo  modo  Pascha  recto  jurea  cunctis 
catholicis  celebrareiur  Ecclesiis,  inibi  fuerit  ordi- 
natio,  ubi  Dominus  et  Salvator  mundi  fuerat  in 


coluissent,  praestare,  juxta  suorum  decessorum 
exempla,  ut  hos  haberet  humanius,  et  pacem  cum 
iis  conservaret. «  Illum  igitur  magnopere  adhorta- 
bantur,  ut  pacis,  concordiae,  et  charitatis  erga 
proximos  diligentem  curam  haberet.  »  (Ibid.) 

Qui  haec  singillatim  perscribebant  episcopi,  non 
satis  attendebant  causas  suadentes  Ecclesiae  caputad 
a|;endum  severius.  Quandiuquaestioversabatur  circa 
disciplinam  haecdissidiasecumtrahentem,  praecipue 
post  habitam  a  S.  Polycarpo  ea  de  re  collationem 
cum  S.  Aniceto,  permittebatur  Asianis  Ecciesiis,  ut 
tranquille  uterentur  sua  consuetudine*  Verum  ex 
quo  Montanistae  ex  ritus  disciplina  procudere  aasi 
sunt  dogma  a  catholica  fide  alienum,  et  Blastus  inde 
occasionem  sumpsit  schismatis  inducendi,  nisique 
suntejus  sectarii  legem  universalem  condere  ex 
sin^ulari  opinione  suorum :  praxis  intolerabilis  visa 
est  Yictori,  qui  se  adactumcensuit  pontidci&tsL^vv\fi\ 


4303 


ANASTASII  BIBLIOTEGARII 


4304 


auctoritate  qoa  fangebatur  ad  eamdem  supprimen-  A  celebrando  deinceps  secuturi.  sunt.  »  {Epist,  Synod 


dam.  Eo  justius  id  esse  duxit,  quod  hujusmodi  con- 
suetudo  celebrandi  Pascha  more  Judxorum  cumalio 
nomine  haud  toleraretur,  quam  deferendi  gratia 
apostoli  Joannis  memorix,  hoc  ad  tempus  permit- 
tentis  Ecclesiis  quibus  ipse  in  Asia  prxerat,  demo' 
rendi  causa  fideies  ex  Judxis  ad  Christum  conversos, 
atque  utSynagoea  sepeliretur  cum  honore;  haec  in- 
dulgentiae  occasio  jam  desierat,  et  causa  atque  inci- 
tamentum  consilii. 

Fatendum  est,  Asianos  a  Polycrate  perstitisse,  nec 
detulisse  Victoris  judicio ;  et  complures  ex  iis  qui 
Romano  decreto  synodali  subscripserant  cum  ponti- 
fice,  non  probasse,  ut  sacris  interdiceretur  eis,  qui 
decreto  non  parerent.  Sed  quid  inde  consequitur, 
nisi  hoc  unum,  quod  Asianis  persuasum  erat,  posse 
in  traditis  sibi  ritibus  persistere  citra  pericuium 
schismatis,  aut  haerebeos  crimen  incurrendi ;  cum 
tandem  ageretar  solummodo  de  ratione  disciplinae 


c(mc,  Nic.  Ecclesiw  Alex.)  In  quo,  ait  Ruilnas,  Nicsni 
Patres  hoc  unum  praestiterunt,  at  universis  Eccle- 
siis  proponeitnt  antiquum  canonem  ea  de  reedi- 
tum,  quem  scilicet  Romana  Ecclesla  condiderat,  in- 
dicatum  in  epistola  synodali  ad  Ecclesiam  Aleian* 
drinam  data :  Jam  Romanos  nos,  et  omnes  vos,  etc. 
Neque  insinuare  fas  est  quemadmodum  recentior 
quidam  argutatur  in  Vita  nostri  sancti  pontificis(Bail- 
let..,  ad  diem  Julii}  eos  qui  a  Romani  pontifi- 
cis  communione  sejuncti  sunt,  in  aliorum  episcopo- 
rum  communione  censeri  et  pNerseverare,  neque  id- 
circo  segregari  a  generali  Ecclesiae  anitate.  Firmi- 
lianus  Cappadox,  cujus  testimonium  recentior  iste 
adhibet,  id  nequaguamaffirmat.  Gonqueriturtantum, 
occasione  dissidii  suborti  inter  sanctos  StepltaQam 
papam  et  Cyprianum,  procedere  volaisse  pontifi- 
cem  Romanum  ad  separandum  ab  Ecclesiae  ca- 
tholicae  unitate  illoa  qni  probatis  rationibus  indacti 


observanda  ;  et  cum  episcopi  Victori  adhaerentes  pu-  u  recusabant  admittere  praxim  disciplinae  ab  Ecdesia 


tarent  esse  alienum  a  regulis  apostolicae  charitatis 
infligere  durissimam  excommunicationis  pcenam 
com  pluribus  Ecclesiis,  easque  a  comm  un  i  Ghr  isliano- 
rum  Patresejungere,  hujusmodi  generis  negotio  tan- 
tum  modo  intercedente. 

Extraquaestionis  orbitam  excurrit  Itaque  etevaga- 
tur  quisquecum  receniiori  scriptore  audet  hinc  de- 
ducere  (Maimbourg,  His1oiredeV£glise  Rom.  cap.  8) : 
«  Manifestum  esse  atque  evidens  neque  hos  episco- 
pos  Asianos  et  Orientales  omnes,  neque  S.  Irenaeum 
et  Gallicanam  Ecclesiam  neque  aliarum  regionum 
episcopos,  ita  valide  perscribentes  ad  Victorem  pro 
tuendaindemnitateistaramEccIesiarumOrientalium 
credidisse  infallibile  esse  Romanum  pontificem.  » 
Asiani  episcopi  sejuncli  non  erant  a  RomanaEccIesia 
per  dogma  fidem  aut  mores  attingens.  Occidentales 
vero,  aut  ullus  ex  iis  qui  hac  occasione  data  scripto 
aut  voce  perorarunt  nunquam  dixerunt  deesse  pon 


Romana  servatae  aliquibus  in  ritibus  :  quod  nemo 
ex  decessoribns  fecisse  traditur.  Oportet  contramfr- 
moratum  auctorem  statuere  ac  ratum  habere,  nniu& 
idemque  fore  privari  communione  Romanae  sedis, 
et  privari  communione  Eccleslae  universalis;  CQm 
necesse  sit  (asserente  S.  Irenaeo)  omnes  Ecclesias 
terrarum  orbis  ad  hanc  Romanam  earumdem 
principem,  et  potentiori  principalitate  supra  illas 
praeditam,  convenire.  «  Ad  Romanam  Ecclesiam 
propter  potentiorem  principalitatem  necesse  est 
omnem  convenire  Ecclesiam.  »  Yersari  in  com- 
munione  cum  Romano  pontifice,  idem  est,  interprete 
Gypriano,  ac  versari  in  eadem  communlone  cun 
catholica  Ecclesia :  cum  Petri  sedes  inter  Ecclesias 
prima  origo  sit  unitatis  sacerdotalls.  c  Scripsisti 
etiam,  utexemplum  earumdem  litterarum  ad  Com^ 
lium  coilegam  nostrum  transmitterem,  ut  deposita 
omni  sollicitudine,  jam  sciret  selsecum,  hoc  estcon 


tifici  Romano  potestatem  hujusmodi  controversiae  p  Ecclesia  catholica  communicare.  (S.  Gyprian.,  epist 


definitiva  sententia  terminandae.  Conquesti  sunt  tan 

tummodo  de  poenae  severitate  -,  sive  illam  inflixisset 

Yictor.  ut  nonnulli  contendunt^vtde  Baron  ad  ann. 

498),  sive  eamdem  tantummodo  Interminatus  fuerit, 

ut  alii  existimant.  S.  Irenaeus  respondens  omnino 

proprii  nominls  indicationi,  ostendendi  virum  pacis 

tuendae  et  conciliandae  studiosum  (Euseb.  lib.  v,  cap. 

^4  Eisi.)  officio  mediatoris  tunc  perfunctus  fuit; 

contentio  ab  ipso  rectissime  pacataest  (ait  Anatolius 

scriptorvicinusiIlorumtemporum,editusaBucherio 

in  6an.  Pasch.  pag.  435);  et  inductus  fuit  Victor 

ejus  suasione  ad  suspendendos  effectus  excommuni- 

cationis  inflictae,  quemadmodum  comprobant  ex  So- 

zomenoeruditi  nostraeaetatisauctores.  a  Exortamolim 

controversiam  sapientissimedissolvisse  mihi  videtur 

Victor....  ex  communl  consilio  placuif,  utsinguli  fe- 

stum  prout  consueverant  celebrantes  a  mutua  inter 

se  communlone  nequaquam  discederent. » (Sozomen. 

Ilb.  VII.  c.  20,  cit.  a  Marca  I.  iii  de  Concord.^  c.  3.)  , 

Sed  cuicunque  tandem  sententiaeadhaereamus  circa  D  contra  singularem  cathedram  alterum  coliocaviti  i 

attributaetconsecutiones  istius excommunlcationis,      (Optat.  Milevit . ,  ibid.)  Nemo  ignoret  (addlt  Aagasti- 


50,  ad  Antonian.)  Ad  Petri  cathedram,  atquead 
Ecclesiam  principalem,  unde  unltas  sacerdotalis 
exorta  est.  »  (Idem,  epist.  59.)  Profanat  sacra  mf- 
steria  quisquis  eadem  percipit  hanc  extra  domnm 

eiitHieronymus) ;  et  perire  in  diluvio  ellglt  quisqois 
anc  in  arcam  se  recipere  negli^lt.  <c  CathedraePe- 
tri  communione  consocior...  Quicanque  extra  haitc 
domum  agnum  comederit,  profanus  est.  Si  qnis  in 
arca  Noe  non  fuerlt,  peribit  regnante  diluvio.  » 
iS.  Hieronym.,  epist  57,  ad  Dom.)  Calhedra  isu 
Romae  a  Petro  constituta  unltatem  trlbult  Ecclesiz, 
ait  Optatus  Milevitanus  lib.  ii  contra  Parmen.,  nec 
caeteris  apostolis  datum  fult,  ut  ad  Bcclesiasase 
fundatas  singulare  hoc  privileglum  transmlttereit, 
cui  usurpando  nemini  attentare  datum  est,  qaii 
reatum  incurrat  crimlnis  et  schismatls.  « In  qoi 
una  cathedra  (Romae  collata)  unltasab  omnlbosser- 
vatur,  ne  caeteri  apostoli  singulas  sibi  qulsqae  defen- 
derent :  ut  jam  schismaticus  et  peccator  esaet  qui 


dubitare  nequaquam  possumus  quin  Victor  justissi- 
mam  sententiam  tulerit  indefinienda  controversia, 
damnans  disciplinam  Asianorum,  tanquam  fautricem 
schismatis  et  haereseos.  Id  satis  ostenderunt  tem« 
pora  consecuta,  cum  Nicaeno  etiam  concilio  visum 
fuerit,  necessarium  mandareOrientalibus,  ut  in  hu- 
jusmodi  negotio  se  conformarent  moribus  Romanae 
Ecclesiae.  «  Quod  autem  ad  omnium  consensum  de 
sacratissimo  festo  Paschatis  celebrando  attinet, 
scltote  quod  vestris  precibus  controversia  ea  de  re 
suscepta,  prudenter  et  commode  soluta  est;  ita  ut 
omnes  fratres,  qui  Orientem  incolunt,  quique  Judaeo- 
rum  consuetudinem  ante  in  eo  festo  ooservando  imi- 
tari  solebant,  Jam  Romanos  nos,  et  omnes  vos,  qul 
eumdem  morem,  quem  nos  in  illo  recolendo  a  prlmls 
temporibus  tenuistls,  consentientibus  anlmis  in  eo 


nus)  sedem  apostolicam  pneferrl  et  praeesse  caeteris 
suo  principatu  :  et  ab  hoc  centro  unltatls  exclasos 
omnino  esse  extra  Ecclesiam,  et  partem  aalliB 
habere  cum  Christo  Jesu,  neque  ejus  vita  virere, 
sed  esse  obnoxium  irae  Dei  etaversioni,  quacanqne 
virtute  se  pollere  autumet.  «  Ecquis  nesclt  illai 
apostolatus  principatum  culiibet  episcopatu  prsfe- 
rendum  ?  (S.  Au^ust.,  lib.  ii  de  Baptismo  contra  Do- 
nat.  cap.  4.)  Quicunque  unitatl  Bcclesla;  noa cos- 
municant,  non  sunt  in  Ecclesla.  (Idem,  de  Unit. 
EccL,  c.  4.)  Quisquis  ergo  ab  hac  catnolica  Ecclesii 
fuerit  separatus,  quantura  iaudabillter  se  vlvere  eii- 
stimet,  hocsolo  scelere  quod  aChristi  unltatedis- 
Junctus  est,  non  habebit  vltam,  sed  ira  Dei  maDet 
super  eum.  »  (Ibid.  epist.  452.) 


4305  HISTORIA  DB  YITIS  ROM.  PONT.  ^  S.  ZBPHBRINnS.  4306 


XVI.    SANCTUS   ZEPHERINUS. 

ANNO    CHRISTI  203,    ANTONINI    PII  IMP.   9. 


16  Zepherinus,  natione  Romanus,  ex  patre  Abundio,  sedit  armos  septemdecim 
menses  duos,  dies  decem  ^ .  Puit  autem  temporibus  Antonini  et  Severi  a  con~ 
sulatu  Saturnini  et  Gallicani  usque  ad  Praesentem  et  Striganum  consules  ^ .  Hic 
constituit   ut  in  prsesentia  omnium  clericorum  et  laicorum  fidelium  sive  Levita  *, 

5  sive  sacerdos  ordinaretur,  et  fecit  constitutum  de  Ecclesia^  ut  patenas  vitreaSj 
ante  sacerdotes  in  Ecclesiam  ministri  portarent,  donec  episcopus  missas  celebraret, 
ante  se  sacerdotibus  astantibus,  et  sic « missse  celebrarentur,  excepto  quod  jus 
episcopi  interesset,  ut  tantum  clerm  sustineret  omnibus  prxsenHbus  ex  ea  cor^ 
secratione  de  manu  episcopi  jam  coronam  consecratam,  et  acciperet  presbyter 

0  tradendam  populo.  Hic  fecit  ordinationes  quatuor,  per  mensem  Decemb.  : 
presbyteros  ix  '  ,  diaconos  vn,  episcopos  per  diversa  loca  vm  » .  Q,ui  etiam  sepultus 
est  in  cometerio  suo^  juxta  cometerium  Calixti,  viaAppia,  et  vii  Kalend.  Septembris, 
et  cessavit  episcopatus  dies  vi. 

OATAXOGUS  SUB  LIBERIO. 
Juxta  edU,  ScheL  ex  S.  Cassareo. 

Zephyrinus  annis a  Consulatu  Saturnini  et  Galli  usque  PrsBsente  et  Extricano. 

Supplementum  lacunarum  eatalogi  ex  dictis  in  Aniceto. 

Zephirinus  annis  xvm,  d.  x.  Fuit  temporibus  Severi  et  Antonini,  a  consulatu  Satumini 
e  Galli  usque  PrsBsente  et  Extricato. 

NOTULuE  MARGINALES  FABROTTI 

a  (7B,  Zephyrinas.  ^b,  an.l8,  d.  18.  c  B.  Severi,  Caracallae.  Getae,  Macrini  et  Elagabali,  aCoss 
Fabiani  et  Macianl  ad  Anton.  Aagust.  II  et  Sacerdotem.  ^  C,  sive  clericus.  «dum  sicC.  tCB  i6 
eCB,  43. 

VABLE  LECTIONES. 

Apud  Fabrottum  ex  codice  Irekeri.  A  laanu  ep.  jam  corona  consecrata  acceperit presbyter 

mm.  46,  lin.  3,  AB,  Strlcatum.  lin.  40,  AB,  or-  ):J^ir^^'i}l\^lf^^^^^  locanumero  41  Hn.  44, 

dinationes  7.  ^'  ^^^'  "^*^"  ^^P*  "'^^  '• 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano.  ^P^^  Holstenium  et  Schelestratium. 

T.     j   »#       ry-v  u-         'U'j      A  o        n  ^  ^i^'  ^»  ^^*»  ^^'  ^6,  Flor.  secund.  9,  Flor.  prim.  7. 

?P;«»^  ;  Q^'n  l^i^lvl  ;ip;  ^l  ;//V  .  «"^^  fi7i?  ^"^'  prasemes  exeant  consecralionem.  lin.  9,  et  ao- 

Icvita  s.  S.  0.  Maz,  siyecler.  levila  s.  S.  o.  Hic  fecit  ciperent,  iidem  codd.  lin.  44,  Flor.2et  Vatic.  13. 

constit.  in  Bcclesia.  hn.  6,  m  Ecciesia  minlstri  sup-  «^        >                               ,      ^ 

portarent.  lin.  44,  presb.  xiii,  d.  7,  p,  d.  1.  43.  ^P^  Peniam  ex  codice  Cavensi. 

v^  Th,inr»n  niio^f,  ^*'**  ^-  ®'  fecit  constitutum  de  Ecclesia,  et  patenas 

j^  inuanoaiiero.  y\w^^  ante  sacerdotes  in  ecclesiam,  et  ministros 

Im.  4,  annos  8,  m.  7. /in.  3,  legeprses. /in.  4,  sive  subportantes,  donec  episcopus  missas  celebraret. 

clericus,  sive  Lev.  /m.6,  inecclesia  et  ministros  ce-  /m.  9,  Jam  coronam  consecratam  acciperet  presby- 

lebrarecum episcopus missam  celebraret  anlesacer-  ter.  lin.  44,  episcopos per  diversa loca  xfii  (et supra 

dotes  astantes  sic  missa  celebraretur  exc.  /in.  9,  de  manu  Penta?  viii). 

NOTiE  VARIORUM. 

A  SGHELESTRATE.  B  ALTASERHfi. 

Linea  3  etl.  —  Hicconstituit  ut  in  prasentia.  Legit  Linae  3  et  4.  —  Hic  constituit  ut  in  prsBsentia  om" 

auctor  Libri  Pontiflcaiis  :  in  praesentia.   Statuitque  nium  ckricorum,  et  laicorum  Melium,  sive  LevUa, 

Zepherinus,  ordinationes  publice  in  ecclesia  peragi  sive  sacerdos  ordinaretur.  Zeplierini  decretum  est 

prout  etiamnum  observatur.  Idem  Zephyrinus  sta-  ut  ordinationes  presbyterorum  et  diaconorum  fiant 

tuissedicitur,utcelebranti  episcopoadstarentomnes  in  praesentia  cleri  et  plebis,  utfiant  consilio  cleri, 

sacerdotesistiuseoclesiai,  qui  ritus  etiamnum  perse-  assensuet  testimonio  plebis.  Idem  tribuitur  A<da&\&v&^ 

yerai.  can.  ReUqui.  67  dUU  UAm^Tk^«QAs>^«\H  ^^»&«'^^ 


4a07 


ANASTASIl  BIBLIOTHEGARII 


4308 


cr  Episcopussineconcilioclericorumsuorom  clericos  A  italico  de  vitris  in  ccemeterlis  Romae  repertis opu- 


non  ordinet,  itaut  civium  conniventiam  et  testimo- 
nium  quaeial. »  (Can.  Episcopus.  24  dist.)  In  ordinan- 
dis  clericis  lianc  legem  sibi  imposuit  Cyprianus 
epist.  33  ad  presbyteros  et  diaconos  :  a  Deordina- 
tionibus  clericorum,  P.  C.  solemus  vos  ante  consu- 
lere,  et  mores  ac  merita  singulorum  communi  con- 
silio  ponderare.  »  Novati  ordinationem,  quod  pre- 
sbyter  ordinatus  essel  reluctante  clero  et  plebe. 
nullam  et  irritam  fuisse  tradit  Euseb.  lib  vi,  cap.  35, 
Ordinalionem  Osberni  presbyleri  ad  Ecclesiam  de 
Trichestana  in  An{i;lia  nullam  esse  intendebat  Jorda- 
nusprior  Acreusiae,  quod  sine  ipsiusassensu,  invi- 
tiset  reclamantibusparochianis  ecclesiam  ingressus 
esset.  Jo'\n.  Sarisber.  epist.  H9  :  «  Adversus  Osber- 
luin  pre&byterum  super  Ecclesia  de  Trichestana, 
Jord.  Prior  Acreusixinstituit  controversiam,dicens 
euin  pra^fatam  Ecclesiam  possidere,  quam  sine  prio- 
ris  assensu,  et  alterius  advocati.  citrasolemnem  or- 


sculo  disserit,  et  inventorum  imagines  exhibet.  Yi' 
trorum  vero  usus  in  Eucharistico  peragendo  sacrifi- 
ciolnductuscensetur,  nedumad  munditiam,  ▼erum 
ut  qua  possent  fideles  ostenderent  sacramentl  per- 
agendi  excellentiam,  et  praesentis  numlnis  majesta- 
tem  denotarent.  Apud  eum  plerasque  gentes  vltra 
in  conviviis,  praecipue  quae  plcta,  et  scuipta  erant 
insummaaestimatione,  quod  paucisApuleiusexpres- 
sit  cum  desolemniconvivio  partes  exhibet.  Meta- 
mor.  1.  II,  pag.  52  :  <r  Frequens  Ibl  numerus  epa- 
lonum,  et,  utpote  ad  primatem  femlnam,  Qos  ipse 
civitatis.  Et  opipares  clbi,  et  ebore  nitenies  lectl, 
aureis  vestibus  intexti,  ampli  callces,  varlae  quidem 
gratix,  sed  pretiositatis  unius.  Hic  vltram  fabre  si- 
gillatum,ibicrystallumimpunctum;argentum  alibi 
clarum,  ut  aurum  ful^urans,  et  succinum  mlreci- 
vatum  in  capides,  ut  bibas.  »  Antequam  a  nota  ma- 
num  amoveamus,  non  erit  inutile  observare  qood, 


dinem  juris,  et  regni  consuetudlnem,  invitisetre-  B  etsi  Liber  noster  Pontificalissaepiusrepetat,  Atccoiw 


clamantibus  parochianls  ingressus  fuerat. 

Linea  7.  —  Et  sic  missae  cclebrarentury  excepto 
quodjus  episcopi  intercsset,  ut  tantum  clerus  sustine- 
ret  omnibus  praesentibus  ex  ea  consecratione  de  manu 
episcopijam  coronam  consecratam,  et  accipcret  prC' 
sbytertradcndam  populo.  Ex  constitutione  Zepherini, 
ubi  episcopus  missam  celebrabat,  ipse  coronam 
consecratam,  id  est  sacram  Eucharisliam,  distri- 
buebat  clericis,  ei  reliquas  partes  tradebat  presby- 
tero,  percim  distribuebatplebl.Officiumpresbyteri 
est  iradere  sacram  Eucharistiam  plebi,  Presbyteri 
ruris  in  Ecclesia  civitalis,  praesente  episcopo  vel 
presbyleris  ipsius  urbis,  non  possuni  oflerre,  id  est 
raissam  celebrare,  nec  Eucharistiam  dare,  ex  conc. 
Neocaesar.  can.  13,  can.  Prcsbyteri.  95  dist.  Tamen 
etiam  praesente  presbytero  diaconus,  si  necessitas 
urgeat,  potest  erogare  Eucharisliam,ex  conc.  Carth. 
IV,  can.  Prxsente.   93  dist.  Et  haec  fuit  antiquior 


stituit  aut  fecit  comtitutionem  de  Ecclesia,  Id  non  ail 
ampliandam  pontificiam  majestatem,  sed  titolodi- 
gnltatis,  etChristi  privilegio  est  actum.  Promulga- 
tioni  subsecutam  fidelium  persuaslonem  In  edictls 
recipiendis  aperte  inter  alia  ipse  TertuUianus  testa- 
tissimum  facit  in  libro,  quem  certo  sub  Zepherino 
edidit  de  Pudicitia,  quando  ab  Ecclesla  defecit.  Lo- 
quens  enim  de  Zepberini  decreto  concedente  lapsis 
graviorum criminum  reis  veniam,  alt :  «  Audlo  etiam 
edictum  essepropositum,etquidem  peremptoriom: 
pontifex  scilicet  maximus,  quod  est  eplscopus  epi- 
scoporum,  edicit :  Ego  et  moechlae,  et  fornlcatio- 
nisdelictapoenitentia  functis  dimitto.  >  Suggillatli 
refractariorum  numeropositusedictum,  sed  inslmiil 
promulgantis  conditionem  exprimit,  et  quldem  ei 
persuasione  communi,  qua  imbutum  ante  defectlo- 
nem  fuisse  his  verbis  fatetur :  «  Erlt  igitur  et  hle 
adversus  Psvchicos  titulus,  adversus    meae  quoque 


consuetudo  Ecclesiae.  Cyi^rian.  deLapsis  :  «  Ubi  vero  C  sententiae  retro  penes  illos  societatem,  quo  magis 
soleninibusadiinpletiscalicem  diaconus  offerre  prae-  hoc  mihi  in  notam  levitatis objectent.  »  Peremptorli 
«.^♦;k.,..  .^.,:.  ,. ,     .   _.__      itaquehabebanturapostolicaBsedisedicta,etlallter 

suscepta  esse  ab  Ecclesia  tum  ex  Tertalliano,  tom 
ex  aliis  laudatis  laudandisque  claret. 

Linea  7.  —  Ante  se  sacerdotibus  adstantibui.  Antl- 
quum  pontificiscelebrantis  ritumexhibet  Liber  Pofr* 
tificalis  a  praesenti  perioche,  et  sequentibus  verbis, 
et  exprimit,  presbyteros  cum  Pontlfice  celebrante 
etiam  concelebrasse,  et  ab  ipso  delnde  supra  vi- 
treas  patenas  consecratum  accepisse,  populo  distri- 
buendum.  Dequo  ritu  obampliatam  Romac  rellglo- 
nem  in  aliquibus  immutata  ita  loquitur  Innocentiosl 
ad  DecentiumEgubinumscribens.c.  4 :  a  Defermento» 
quod  de  Dominico  per  titulos  mlttimus,  soperflue 
nos  consulere  voluisti,  cum  omnes  eccleslae  nostrm 
intra  civitatem  sunt  constitutae.  Cum  presbyteri, 
qula  die  ipsa  propter  plebem  sibi  credltam  noblscom 
convenire  non  possunt,  idcirco  fermentum  a  nobis 
confectum  per  acolythos  acciplunt,  ut  se  a  nostra 


tiarum  actionem  perfecit,  et  populus  univei^sus  fausta 
acclamatione  eam  comprobavit,,  diaconi  distribuunt 
unicuique  praesentium,  ut  participet  eum,  in  quo  gra^ 
tix  actx  sunt,  panem,  vinum  et  aquam,  et  absentibus 
perferunt. 

BENaNI. 


Linea  5.  —  Fecit  constitutum  de  Ecclesia,  ut  pa- 
tenas  vitrcas  ante  sacerdotes  in  ecclesia  ministri  por- 
tarcnt,  Ministrorum  nomine  plerumque  veniunt  sub- 
diacoiii,  qui  cum  vel  presbyteris,  vel  diaconis  in 

ministerio praesto  esse  debereni,  sequentes  dlcuniur      .       ^ 

saepius  in  Ordine  Romano.  Et  Amalarius,  lib.  ii  de  Dcommunione,  maxime  illa  dle  (Dominlca  nempij 
Offic.  Eccl.  c.  II,  subsequentes  vocat,  Alcuinus,  et  non  judicent  separatos.  Quod  per  parochlas  fien 
alii  pussim.  Pontifex  itaque  decrevit,  utsubdiaconi     debere  non  puto.  Qulanon  longe  portanda  suotsa- 


ante  sacerdotes  gererent  vilreas  patenas,  dum  per- 
acto  sacrificio  a  poniifice  presbyteri  deberentcon- 
secratum  panera  auper  has  patenas  recipere,  et  po- 
pulo  tradere,  ut  mox  dicetur.  Erat  vero  Zepherini 
aeiate  pervul^atus  usus  vitrorum,  cum  et  calices  ex 
eadem  materia  conficerentur,  quod  coevus  scriptor 
Tertuilianus  {cap.  1)  testatur  in  libro  de  Pudicitia 
dum  adversus  catholicos  insurgit :  a  Procedant  pi- 
cturae  calicum  vestrorum,  si  vel  in  illis  perlucebit 
inlerpreutio  pecudis  illius.  »Et  mox  [cap,  -18) :  «  Si 
fortepatrocinabitur  pastor,quem  in  calicepingis:» 
in  fragiii  vitri  materia  pastorem  expressum,  et  de- 
super  pictum  deducitur  ex  verbis  subsequentibus : 
«  Ategoqui  pastoris  scripturas  haurio,  qui  non  po- 
tesl  frangi.  »  De  usu,  imaginibus,  et  pictura  vilro- 
rum  ^/i^if  uorumerudUisslme  Gl.  vir  BuouamiaL  in 


cramenta ;  necnon  per  coemeteriadiversa  presbylerti 
destinamus,  etpresbyterieorum  conficiendorumjoi 
habent  et  licentiam.  aDo  presbyterorum  asslsien- 
tia,  et  concelebratione  cum  episcopo  ceiebrantt 
adeundns  est  Morinus  deSacr.  ordinat.exer.  viii, 
c.  1,  pag.  188.  Sicutet  Lupus  tom.  III  in  responsis 
ad  Cerularii  calumnias  in  Latinos. 

Linea  7,  8.  —  Excepto  quod  jus  episcopi  ititeresset, 
ut  tantum  clerus  sustineret.  Intra  parentnesim  perio- 
chem  includendam  puto,  ac  textum  sic  legeiidlum: 
Sic  missas  celcbrentur  (excepto  quodjusepiscopiinter' 
esset,  ut  tantum  clerus  sustineret  onus  celebratloais 
sacrificih  (mnino  praesentibus,  et  siraal  exeaconse^ 
cratione  de  manu  episcopi  jam  coronam  eoneecnUam 
sumentibus  et  deinde  acciperet  presbyter  iradendm 
poputo. 


HBTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ZEPHERINUS. 


4310 


i9. —  Coronam  consecratam.  Eucharisticum  A 
panem,  quomedo  vocatur  a  Gregorio  Magno 
Dial.  0.  4  :  Tunc  duas  secum  oblationum  co- 
etulit,  Olim  enim  inmodum  circuli  erantpa- 
cbaristicus,  quod  observavit  Gonstantinus 
rogennela  (lib.  vii  Themat.,  tit.  4.  c.  6): 
^lla  panis  diciturin  modum  circuli  facta.» 

BINII  ET  LABBEI, 

1 5.  —  l7/ptt(enrtsvitreas.Siculhistemporibus 
patenas  in  usu  fuisse  hinc  constat,  ita  etiam 
ivitreum,  ligneum.atqueargenteum.  hoctem- 
iitatum  fuisse  aliunde  probatur.  De  calice  vi- 
ribit  S.  Gregorius  papa  lib.  i,  Dial.,  cap.  7. 

BLANCHINI. 

NOTiE  CHRONOLOGICE. 

phyrini  epocha  sive  a  picturis,  sive  a  codi- 
lescribenda  errore  non  dissimili  ac  in  supe- 
;ranstulerunt  amanuenses  partem  numeri  B 
m  in  sedem  mensium,  et  mensium  signa  retu- 
idcolumnamdierum.In  picturisvetustissimis 
Leonis  Magni  consignati  erant  anni  novem- 
st  menses  decem  in  triplici  versu,  quales  nunc 
le  proximo  inspicientibus  cognoscuntur 

XVU. 
H. 

m  X. 
[  index  mensium  aetatis  vitio  oblitterata,  non 
ic  lltterx  hosce  numeros  praecedentes,  de- 
rem  docere  non  poterat,  ad  menses,  non  ad 
marium  pertinere.  Ratus  est  separatis  ver- 
*es  numerosexhiberi,  annorumxvii  in  primo, 
m  II  in  secundo,  dierum  x  in  tertio.  Attribuit 
Zepherino  sedis  Romanae  annos  xvii  men- 
dies  X.  Hunc  in  errorem  non  incidisset 
tor,  si  consuluisset  catalogos  numerantesepo- 
mtificis  Zepherini  per  consulatus,  quod  nos  p 
imns  in  Prolegomenis.  Zephyrino  primi  ^ 
»  tribuuntur  Satuminus  et  Gallus,  signantes 
XTX  Christi  communis  498,  consensu  co- 
et  catalo^orum.  Quare  intelligitur  primum 
sui  pontificatuseodem  annoab  illo  celebra- 
jid  conligit  die  Dominica  9  Aprilis.  Postre^ 
vero  Pascha  (ex  consueio  catalogorum,  stylo 
iosltoinnot.adS.Petrum),Zephirinipapae  sub 
le  celebratum  pari  consensu  catalogorum  et 
n,  qui  mutili  non  sint,  enuntiatur  consu- 
rsssenteet  Extricato,  quod  indicit  anno  217  in 
ominicam  13Aprilis.  Consularis  iglturchro* 
idemonstrat,  viginti  Paschata  pontificiZephe- 
ieassignanda :  quaeannosnovemdecim  solidos^ 
iterea  menses  complures  requirunt;  cum 
istepontifex  vitam  produxeritpostillius  pu- 
Paschatis  diem  per  menses  tres  et  semis  fere, 
nsque  ad  diem  26  Julii  natalem  illius  mar- 
tasignatam  in  vetusto  lapide  noni  saeculi  (ut 
la  characterum  illius  aetatis  colligitur  spe-  q 
in  pronao  monasteriiSS.  StephanietSilvestri 
[K>Martio,  sive  in  titulo  S.  Silvestri  in  capite 
ato.  Paulus  I  illius  monasterii  fundator  dum 
stmonachisoratorium,etineocollocaretmar- 
iompluriumreliquias,  quorumnatalitiis  die- 
imemoriacelebranda,incausa  fnit,  utduplici 
marmorea  inciderentur  hinc  sanctorum  inde 
nm  nomina,  et  natalitia,  hoc  titulo  praefixo. 

lomine  Domini,  Hxc  est  notitia  natalitiorum 

anctorum  hic  requiescentium, 

iense  Januano 

Ne  iii.  Natalis  S,  Antheri  papge,  etc. 

Q  ad  numerum  Pauli  I  integrum  hoc  me- 
xhibere,  cum  de  fundatione  hujusmonasterii 
i  sermo  incidet.  Satis  fuerit  nunc  indicare, 
86  proximum,  autsuppar  illius  aetati:  et  in 
picue  legi,  natalem  papae  ac  martyris  Zephe- 
riaHcumdie29Julii. 


Mense  Julio. 

Die  XXVI.  Nat.  SS,  Zephyrinipapae  et  mart, 
et  Tarsicii  mart. 

Paschata  i^itur  viginti  Zepherino  pontifici  cele- 
brata  sub  totidem  consulatibus  ordinariis  demon- 
strant,  numerum  superstitem  in  basilicaS.  Pauli 
siib  ejus  imngine  ex  primo  ac  secundo  versu  conti- 
nuatum  reddere  annos  xviiii,  decadem  vero,  qu!e 
subsequitur  versu  proximo  significare  menses  decem 
solidos  ejusdem  sedi  addendos  supra  numerum  an- 
norum  praediotum  i9,  nullo  cum  dierum  addita- 
mento.  • 

Porro,  si  ex  die  26  Julii  anni  217,  quae  Zepherini 
pontificatum  et  vitam  martyrio  coronavit,  regredia- 
mur  in  anteriora  per  annos  xviiii  et  menses  x,  ter- 
minus  numerationis  cadet  in  diem  Dominicam25 
Septembris  anni  497,  aptam  illius  ordinationi  ad 
episcopatum:  quam  inter  et  martyrium  Victoris  de- 
cessoris  sui,  referendum  ex  praecedenti  sectione  ad 
diem  28  Julii  ejusdem  anni  196  cum  incercedant 
menses  duo  ferme  solidi,  spatium  ^uoque  congruum 
vacationis  Romanae  sedis  iniercipitur. 

Ex  consulum  autem  scrie  ac.  nominibus,  quae 
amanuensium  incuria  difficilius  permutari  possunt 
quam  signa  numerorum,  esse  corrigendam  in  codi- 
cibus  annorum  summam,  quaedescriptorum  erratis 
frequentibus  est  obnoxia,  supra  Jam  dixeram  in 
notis  ad  Cletum,  et  in  Praefatione  prioristomi  osten- 
deram  numeris  26  ac  32.  Addere  tamen  oportet 
superioribus  observatis,  hanc  etiam  providentem 
curam  quae  compluribus  conciliisaptissima  visa  est 
ad  memoriam  temporis  certi  liberandam  ab  omni 
dubitatione,  ut  nempe  apponeretur  in  litteris  com- 
probantibus  tempus  ordinationis  uniuscujusqueepi- 
scopi  nomen  consulatus.  Est  canon  concilii  Milevi- 
tani  Arcadio  et  Honorio  V  coss.,  Christi  402,  slgna- 
lus  numero  xcix  in  codice  Graeco-Latino  canonum 
Ecclesiae  Africanae,  ubi  haec  ieguntur:  Plaeuit,  ut 
quicunque  deinceps  ab  episcopis  ordinarentur  per 
provincias  Africanas^  Utteras  accipiant  ab  ordinatO" 
ribus  suis,  manu  eorum  concriptas,  continentes  con- 
sulem  ei  diem,  ut  nulla  altercatio  de  posterionbus,  vel 
anterioribus  oriatur. 

Praescribitur  nomen  consulis  indicandum  potius 
quam  numerus  annorum  imperatoris,  quandoagitur 
de  epocae  praeservatione  a  periculo  mutationis;  cum 
notarum  numeralium  vitiosa  expressio  unius  el&- 
menti  iabe  gravissima  esse  possit  etiam  in  annis 
principum  significandis,  quaein  nominibus  consu- 
lum  exprimendis  plurium  litterarum  deformatione 
perfici  tantum  valet. 

Hoc  autem,  quod  Milevitani  Patres  statuunt  in 
ordinationibus  episcoporum  esse  praestandum,  ex 
veteri  disciplina  acceptum  a  se  profitentur,  cum 
asserant  superiorum  conciliorum  decreta  a  se  re- 
novari.  Et  certe  nomina  consulum  passim  appone- 
bantur  in  EcclesiisOccidentalibus  non  modo  episco- 
porum  epochae  in  sepulcris,  ati  ex  Nolanae  Ecclesiae 
monumentis  exhibui  in  Praefatione  tomi  primi  nu- 
mero  29  quod  possem  pluribus  confirmare,  sed 
etiam  in  levioris  momenti  gestis  notae  temporum 
distinguendis.  Romae  autem  quam  frequens  usus 
fuerit  consulatus  notae  apponendae  non  modo  viro- 
rum  illustrium  sepulcris,  sed  etiam  vulgarium  quo- 
rumque,  et  ipsis  infantum  loculis,  apud  Christianos, 
martyrum  coemeteria  luculenter  ostendunL  Refere- 
bantur  vero  multo  diligentius  in  Acta  martyrum 
(quales  sunt  pontifices  de  quibus  lociuimur)  a  nota- 
riisregionariis  per  Clementem  institutis,  et  in  re- 
gesia  Ecclesiae,  tum  ordinationes  episcoporum,  tum 
etiam  clericorum  cujusque  ordinis  promotiones,  ul 
ex  epocha  illorum  ministerii  provehi  possent  ad 
altiorem  gradum  juxta  regulas  Patrum.  Prae  caeteris 
vero  aera  novi  pontificis  consulatu  ei  die  erat  signi- 
ficanda,  at  inde  judicari  facilius  posset  de  y«.t\u\K^ 
formatarum,  decretoram^e^V«;UA%tum^  ^>V3&  ^^  ^^ 


4314 


ANASTASII  BIBLIOTHBGARII 


1312 


Ccclesias  hinc  perferrentur,  ne  privatorum  fraude  A 
flctitiae  pro  veris  obtruderentur. 

Jure  igitur  constituimus  annorum  numeros  in 
codicibus  eipressos  exigi  oportere  ad  chronologiam 
consularem,  et  ex  illa  restitui  pontiflcum  epochas, 
uti  praestitimus  in  Victore  et  Zepherino,  quae  ita 
redditae  apte  respondent  tum  consulatibus  catalopo- 
rum,  tum  numerisgenuinisaevi  Leoniani,  in  basilica 
S.  Pauli  nondum  deperditis. 

Post  vindicatos  annos  ac  menses  pontificatus  S. 
Zepherini,  resolvendae  sunt  difficultates  nonnullae, 
quae  circa  diem  ejusdem  martyrii  natalem  26  Julii 
moventur  a  vir.  clar.  Florentinio,  Papebrochio,  et 
Pagio.  In  Martyrologio,  quod  Florentius  editor 
putat  esse  Hieronymi,  videtur  natalis  dies  Zephirini 
referri  ad  20  Decembris,  cujus  in  periocha  ibidem 
legitur,  Romae  Zephyrini  episcopi.  In  aliis  vero  mar- 
tyrologiis  Bedae,  Usuardi,  Adonis,  quibus  consensit 
etiam  Romanum,  memoria  Zepherini  papae  et 
martyris  consisnatur  die  26  Augusti.  B 

Postremum  hoc  dubium  solvit  Anastasius,  qui 
distincte  expressit  die  26  Augusti  sepultum  fuisse 
Zephyrinum  m  cameterio  suo  juxta  ceemeterium  Cal" 
listi,  via  Appia,  Fuit  igitur  dies  depositionis,  non 
dies  martyrii  in  eocoemeterio  celebrata,  in  quod  in- 
ferebatur:  et  inde  forsitan  exemplum  ejus  memoriae 
celebrandaedie  depositionls  potius  quam  die  marty- 
rii  deduxerunt  tam  indicata  Martyrologia,  quam 
clerus  urbanus.  Titulus  tamen  et  monasterium  SS. 
Steuhani  et  Silvestrl,  dum  Paulns  I  ex  coemeterio 
Gallisti  transferret  Zepherini  corpus  in  eam  eccle^ 
siam,  restituit  memoriam  et  celebritatem  cnm  indi- 
catione  expressa  natalis  martyrii  diei  26  Julii,  in 
eodemlapide  bis  declarata,  nempe  in  titulo  docente 
notitiam  ibi  proponi  :  Natalitiorum  sanctorum  ibi 
quiescentium,  et  iterum  in  repetito  Natalis  vocabulo 
die  20  Julii,  Nat.  SS.  Zephyrini  papae  et  mart.  et 
Tarsicii  mart. 

Primam  vero  difficultatem,  promotam  ex  textn  q 
martyrolo^ii  quod  putant  Hieronymi,  valde  non 
moror.  Ibi  enim  non  declaralur  an  sit  natalis,  vel 
ordinationis.  vel  translationis  illius  Zepherini  epi- 
scopi  memoria,  quae  incidit  in  diem  20  Decembris: 
sed  neque  asseritur  eum  Zepherinum  fuisse  episco- 
pum  Romanum.  Romae  dicitur  sanctum  illum  epi- 
scopum  recoli,  qui  perinde  potuit  alterius  Ecclesi» 
episcopus  in  Urbe  hosies  ea  die  ad  Dominum  mi- 
grasse;  et  in  aliquo  suburbano  ccemeterio,  in  quo 
sepuUus  fuerit,  annua  mortis  aut  depositionis  me- 
moria  potuit  honorari.  Gontra  evidens  testimonium 
marmorei  documenti  publice  positi  saeculo  viii,  una 
cum  corpore  pontificis  etmartyris  Zepherini,expri- 
mens  natalem  martyrii  die  26  Julii,  nec  dissentiens 
a  depositionis  memoria  post  mensem  peractae  insuo 
coemeterso26  Augusti,  et  confirmatae  per  Bibliothe- 
carium,  et  percomplura  martyrologia,  et  consuetu- 
dinem  Romanae  Ecclesiae,  utramque  illam  memoriam 
martyrii  et  depositionis  discretis  in  locis  celebran- 
tem,  infirma  prorsus  habenda  sunt  objecta,  duae  D 
unius  codicis  aetatis  et  auctoris  incerti  tria  verba 
suscitant,  nec  satis  manifestant  num  de  Zepherino 
nostro  loquantur. 

Deinque  Zepherini  epocha  ita  consentiens  nomi- 
nibus  consulum,  et  numeris  aetatis  Leonianae,  ac 
Victoris  papae  sui  proximi  decessoris  martyrio,  ada- 
mussim  etiam  congruitaeraeGallisti  successoris.  con- 
sensu  omnium  documentsrum  perspicue  definitae, 
ut  in  notis  chronologicis  ad  numerum  sequentem 
exponemus.  Undiqueigiturcomprobatur,  sedisRo- 
manae  annos  xviii  let  menses  x  Zepherino  papae  fuisse 
per  hasce  notas  merito  restitutos. 

NOTiE  HlSTORICiE.    ' 

Linea  3  et  4 —  Hic  constituit ut in prxsentiaomnium 
clericorum  et  laicorum  fidelium  sive  Levita  sive  so- 
cerdos  ordinaretur.  Veteris  istius  disciplinae,  per- 
qaam  proponumiir  in  coetu  ftdelium  ordiuaadi  ad 


fradus  hierarchiae  sacerdotalis  memineraiit  antiqii 
ibri  Rituales,  et  Pontificales,  et  Sacramentaria:  it 
inducta  intelligatur  ab  exordio  Ecclesiae  Christiaii2« 
cum  vigeret  etiam  in  praecedenti  lege  Mosaica.  Bl 
certe  servatum  fuisse  hunc  morem  noa  modo  aetate 
Gregorii  Magni,  sed  etiam  inter  ipsa  Eccleslae  n»- 
scentis  primordia  manifestum  est  ex  Actis  aposto- 
lorum,  tam  in  electione  Mathiae  ad  apostolatan. 
quam  in  constitutione  prima  septem  diaconoramid 
ministerium.  Quare  gentium  doctor  Paulas  iasiniut 
discipulissuisTimotheoacTito,  dum  memorathoAe 
episcopum  a  se  relictum  Gretae,  ut  constitueretpre- 
sbyteros  per  civitates,  illi  vero  Ephesinorum  epi- 
scopo  constituto  mandat  in  examine  Yirtutum  re- 
quirendarum  in  ordinandisad  gradus  Ecclesiasticz 
tiierarchiae.  ut  testimonium  bonum  habeant  etiao 
ab  iis  qui  foris  sunt  (Tit.  i).  ^tatis  autem  Zephe- 
rini,  de  qua  nunc  agimus  in  fiae  secuadi  saecnli  et 
initio  tertii,  luculenta  testimonia  supersnnt  hajns 
consuetudinis  non  intermissae.  S.  Cyprlanus  epist 
33:  «  In  ordinationibus  ciericis  [lege  in  ordinandis 
clericis],  fratres  charissimi,  solemas  yos  ante  cos- 
sulere,  ac  mores,  et  merita  singulorom  commani 
consilio  ponderare.  »  Medardus  pag.  283  in  emditis 
notis  et  observai.  ad  libr.  Sacram.  S.  Gregorii  papae, 
ad  lin.  43,  fol.  236,  idem  haberi  observatexepistoli 
S.  Gypr:  68,  etapud  S.  Basil.  ep.  484,  Ubihxemor 
teria,  inquit,  fusius  tractatur.  Addlt  ex  Lampridio, 
aetate  Severi  Alexandri,  quam  proxlme  attigit  Ze- 
pherinus  successor  Gallisti,  ita  notum  ac  probatDB 
ruisse  morem  Ghristianae  censurae,  de  qoa  loaal- 
tur,  ante  ordinationem  :  nt  imperator  llie,  a  Cliri- 
stianis  mutuatus  complura  vitae  documenta,  hone 
etiam  morem  traducerecupieritadelectlonemeonm 
qui  praeficerentur  provinciis.  Lampridlus  In  ijas 
Vita  :  <K  Ubi  aliquos  voluisset  vel  rectores  (iroTiii- 
ciis  facere,  vel  procuratores,  id  est  rationales 
ordinare,  nomina  eorum  propoael>at,  hortais 
populum^  ui  si  quis  qnid  haberet  crlmlnls,  pro- 
baret  manifestisrebus :  si  non  probasset,  sabiretpoe; 
nam  capitis.  Dicebatqne  grave  esse,  quod  Chrtstiini 
et  Judaei  facerent  in  praedicandis  sacerdotlbos,  qoi 
ordinandi  sunt,  id  nonfieriin  provinciaraairectori- 
bus,  quibus  et  fortunae  homlnum  committerentaret 
capita.  »  —  c  Quare  et  publlce  ordinaadi  suBtcle- 
rici  (concludil  Medardus  post  illa  superlos  relata) 
ut  episcopus  de  his  palam  sciscitetur  a  popolo,  Qi 
in  nostris  codicibus  mss.  vides,  ut  juxta  antimiai 
morem,  quem  notare  licet  in  edicto  Theophlli  pa; 
triarchae  Alexandrini  can.  6  :  De  bls  qul  ordlnaDdi 
sunt  haec  erit  forma  :  ut  quldquld  est  saoerdotalis 
ordinis  consentiat  et  eligat,  et  huac  episcopos  esa- 
minet,  vel  ei  etiam  assentlente  saceMotali  ordiv 

y^cipOTOVEtv   £v    (1^97)    TYJ    ExxXco^a,    etC.,    Ordloet  pft' 

sente  populo,  et  episcopo  alloquente,  aa  possit  et 
populus  ei  ferre  testimonium.  OrdinaUoauteaaoi 
flat  clanculum.  » 

Praeconia  in  consistoriis  summorum  pontileoii 
ad  hanc  usque  diem  observata  in  proponeBdis 
episcopatibus,  et  sententiae  sacrl  collej^l  earditt; 
lium  de  more  rogatae,  ac  prspmlssae  novis  creatioii* 
bus  presbjrterorum  ac  diaconorum  ejusdem  eoM 
quaeantiquitus  consueverant  in  praecedeati  consistA- 
rio  enuntiari,  nunc  inipso  iimiae  creatlonls  sia{il* 
latim  exquiruntur,  vestigia  sunt  veterls  disclpIlK^ 
ab  aetate  apostolica  in  Romanam  Eccleslaminaiicts* 
nec  unquam  abrogatae. 

Linea  5.  —  Ut  patenas  vitreas  ante  sacerdn^  ^ 
Ecclesiam  ministri  portarent.  Vltreas  patenas  car 
praeferri  jusserit  Zepherinus,  potlus  quam  ligneis, 
aut  metallicas,  nondiflBcuIterconjlclmus,  sl  atteodi' 
mus  diligentem  curam  et  anxiam^  qua  sacerdos  io 
confringendis  ac  dividendls  oblatls  et  coasecratis  ^ 
donis  cavere  debuit,  ne  fragmenta  dilaberentar. 
QuareTertuIIianus  in  librode  Gorona  miUtls,Orige* 
aes  homilia  43  In  Bxodum,  aliique  Patres  prodacti 
per  V.  G.  Edmundum  Marteae,  de  aatlquis  Bcdesix 


4313 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ZEPHERINUS. 


4344 


Ritibus  lib.  i,  cap.  5,  art.  5,  eam  tantopere  comtnen- 
dant.  Illa  autem  cura  et  anxietas  Kcclesise  catholicas 
perennem  fidem  comprobant  contra  sectarios  re- 
centes  in  confitenda  Christi  Domini  praesentia  sub 
consecratis  speciebus.  <c  Gonstitutiones  illas,  inquit 
(de  reverentia  erga  sacriftcium,  ac  de  modo  expiandi 
defectus  in  ipso  occurrentes),  ex  primaeva  Ecclesias 
traditione  ad  nos  pervenisse  haud  aegre  fatebuntur 
(ipsi  sectarii  qui  modo  nesant)  si  vel  tantillum  ad 
illa  Tortullianl  verba  in  iibro  de  Corona  militis 
cap.  3,  animum  reflectant :  a  Calicis  et  panis  nostri 
c  aliquid  decuti  in  terramanxie  patimur.  »Nec  mi- 
nori  consideratione  digna  sunt  ea  quae  scribit  Orige- 
nes,  homilia  43  in  Exodum  :  a  Nostis,  inquit,  qui 
€  divinis  mysteriis  interesse  consuevistis,  quomodo 
€  cam  suscipitis  corpus  Domini,  cum  omni  cautela 
€  et  veneratione  servatis,  et  ne  ex  eo  parum  quid 
€  decidat,  neconsecrati  muneris  aliquid  dilabatur. 
€  Reos  enim  vos  esse  creditis,  si  quid  inde  per  ne- 
€  gligentiam  decidat.  »  Igitur  ex  Tertulliano  anocie 
patieoantur  suo  tempore,  hoc  est  ineunte  sxculo 
tertio,  Christiani,  si  quid  ex  Eucharistia  in  terram 
decideret ;  et  ex  Origene  reos  se  esse  credebant,  et 
reeie  credebant,  si  quando  id  per  negligentiam  ac- 
cidisset.  Yerum  quae  tandem  tantae  anxietatis  causa? 
Qoae  culpa,  quod  crimen  reos  constitueret,  et  recte 
constitueret,  si  praeter  panem  et  vinum  meramque 
figuramaliudnihilagnovissentinsacramento?Aliud 
ergo  et  illud  magnura  aliquid  credebant,  et  quid 
illud  nisi  realis  in  Eucharistia  Christi  praesentia  ? 
Eamdem  erga  sacram  Eucharistiam  religionem  inspi- 
rat  Cyrillus  Hierosolymitanus  in  Catechesi  v  mysta* 
gogica,  nbi  fideles  postacceptum  in  manibus  sanctum 
panem,  ita  admonet:  «c  Cave  autera  ne  quid  inde 
€  libi  excidat:  quod  enim  amittas,  hoc  tanquam  ex 
€  proprio  membro  amiseris.  Nam  si  quis  tibi  ra- 
«  menta  aurea  daret,  nonne  magna  cum  diligentia 
€  illa  teneres,  cavens  ne  quid  ex  illis  periret,  dam- 
t  numque  sustineres?  Et  non  multo  magis  et  dili- 
€  gentius  de  his,  quod  auro  gemraisque  pretiosius 
€  est,  ne  mica  aliqua  ex  illo  cadat,  providebis  ?  » 
Haec  autem  ampllus  elucescent  ex  ritu  et  modo  sup- 
plendi  defectus  in  ipso  sacriflcio  occurrentes,  cul- 
pasque  in  divinum  illud  sacramentum  commissas 
expiandi,  quas  in  subjectis  statutis  facile  quisquis 
deprehendet,  »  etc. 

Huic  igitur  disciplinae  anxie  caranti,  ne  quidpiam 
oblati,  et  consecrati  muneris  in  lerram  dilaberetur, 
cum  stndiose  intenderet  Zepherinus,  videtur  pne- 
nas  vitreas  praeferre  idcirco  voluisse  caeteris  diversa 
ex  materie  elaboratis  ad  supponendum  consecratis 
speciebns,  dumcorpus  Dominicum  in  sacriflcio  offer- 
retar,  et  oblata  dona,  sub  quibus  latet,  frangeren- 
tar ;  quod  scilicet  pellucida  vitri  materies  redderet 
evidentiora  minuta  quaeque  fragmenta  :  in  quorum 
singulis  peraeque  praesens,  cum  fateamur  iniegrum 
Domini  corpus,  tauta  erant  solliciludine  attente  col- 
ligenda.  Accedit  quod,  cum  hoc  tempore  persecutio- 
nam  saepe  necesse  foret  in  cryptis  ccemeteriorum,  et 
hojnsmodi  obscuris  ac  subterraneis  locis  sacra  my- 
steria  celebrare,  ac  distribuere  fidelibus  eucharistica 
dona,  ejusmodi  patenae  vitreae  a  subdiacouis  affe- 
rendae,  ac  perdiaconos  ministrandae  presbytero  sacra 
facienti.  ac  dlvidenti  inter  fldeles  accedentes  ad  par- 
ttcipandum,  reddebant  conspicuas  particulas  etiam 
minotissimas,  guae  deciderent ;  praesertim  si  admoto 
Inmine  lances  istae  vitreae  non  sccus  ac  specilla  in 
fenestris  iliustrarentur.  Laevigata  superficies  metal- 
Hcarum,  quibus  hodie  utimur  eamdem  facilitatem 
praestat  minuta  qu:eque  fragmenta  supra  illarum  su- 
perflciem  deprehendendi  in  aperto  lumine  sacrarum 
aedium  ;  sed  in  obscuris  recessibus,  in  quos  Chri- 
stlanis  necesse  erat  tum  temporis  sese  recipere,  du- 
bitari  minime  potest,  quin  vitri  pellucida  natura 
copiam  praeberet  opportuniorem  micas  omnes  dif- 
fractarnm  specierum  coliigendi,  et  guttulas  etiam 
Binimas,  e  caiice  forte  decossas,  ministerio  admoti, 


Aet  circnmacti,  ac  suppositi  luminis  nndequave  in- 
vestisandi. 

Inde  factum  arbitror,  ut  aliquibus  episcopis  vi- 
trea  materies  electa  sit  etiam  in  calice  ad  sacriflcium 
adhibendo,  non  tantum  studio  paupertatis,  quam 
anxiae  hujussollicitudinis  causa,  quae  inquiri  etcon- 
sumi  postulat  quidquid  consecratione  conversum  est 
in  corpus  et  sansuinem  Domini.  Celebratur  quidem 
in  quarta  epistola  B.  Hieronymi  ad  Rusticum  san- 
ctus  ille  episcopus  Tolosanus  nomine  Exuperius, 
plurimarum  virtutum  laudibus,  sed  praesertim  evan- 
gelicae  paupertatis  studio  coramendatus,  de  quo  ita 
scribit :  «c  Nil  Ulo  ditius,  qui  corpus  Domini  in  cani- 
stro  sumit  vimineo,  sanguinem  portat  in  vitro.  »  Sed 
card.  Baronius  in  notis  Martyrologii  ad  diem  vii  Idus 
Augusti,  etSeveranus  Romaesubterr.  lib.  vi,cap.  48, 
qui  hocexemplum  recensent,  ostenduntetiam  vitreis 
saepe  calicibus  tam  apostolos  usos  fuisse,  quam  com- 
plures  episcopos  et  sacerdotes  per  aliquot  saecula 

B  consecuta,  licet  etiam  promiscue  uterentur  pretiosis 
calicibus  ex  quovis  ditiori  raetallo,  ut  infra  ostende- 
mus  in  Urbano  :  donec  (pecretum  part.  iii,  44  et 
45,  et  apud  Ivonem  Ub.  i)  in  concilio  Rhemensi  tem- 
poreCaroli  Ma^ni  periculum,  quod  imminebat  effu- 
sionis  sanguinis ex  fragili  materia apud eos, qui  cras- 
sioribus  vitris  fortasse  non  utebantur,  occasionem 
dederit  vitreos  calices  omnino  removendi  a  sacrifl- 
cio.  Audiendus  Baronius  in  notis  ad  diem  vii  Idus 
Augusti.  «  A  temporibus  apostolorum  vitreus  calix 
in  usu  fuisse  videtur  ;  unde  Marcus  haeresiarca  illis 
temporibus  proximus,  et  ipse  aemulatus  catholicam 
Ecclesiam,  utens  calice  vitreo  in  suis  sacris  impo- 
stura  quadam  per  magicam  artem  exhibita  populum 
dementabat:  dum  vini  color  albus,  qui  foris  appa- 
rebat  in  vitro,  quibusdam  praesiigiis  mutabatur  in 
rubrum.  » 

Praeter  decretum  concilii  Rhemensis,  produci 
potest  constitutum  generaleS.  Leonis  quarti :  quod 

<.  ille  vulgandum  curavit  per  universos  episcopos  in 
dioecesibus  propriis:  et  legitur  cum  Conciliis  edi- 
tum  homiliae  titulo  praefixo,  tam  in  edit.  Binii  tomo 
IH,  part.  I,  sect.  z,  pag.  272,  quam  in  editione 
Labbei,  tomo  VIII,  pag.  dOO :  a  Nullus,  inquit,  in 
ligneo,  plumbeo,  aut  vitreo  calice  audeat  missas 
agere.  »  Sub  initium  ejusdem  octavi  saeculi  apud 
itlgyptios  pariter  adhibitos  fuisse  vitreos  calices  ac 
discos  in  sacriflcio,  tum  Ecciesia  Alexandrina  spo- 
liata  fuisset  aureis  et  argenteis,  quos  antea  possede- 
rat,  intelligimus  ex  responso  Alexandri  Jacobitarum 
pseudoantistitis :  qui  requisitus  a  monachis  et  a 
laicis,  ut  ero^aret  consuetam  largitionem  feria 
III  Paschatis,  ita  se  excusavit :  «c  Yidete,  fratres, 
quanta  ecclesiarum  spoliatio  facta  sit,  adeo  ut  pro 
calicibus  aureis  et  argenteis,  in  quibus  offerebatur 
sanguis  pretiosus,  fecerimus  vitreos,  et  discos  seu 

Satenas  sacras  ex  iigno.  »  Vide  etiam  Renaudot  in 
ist.  patriarch.  Aiexandrinorum,  pag.  193,  circa 
annum  7U. 
D  Superest,  inter  sacra  ciraeiia  antiquitatis  Ecclesiae 
apud  rae  custodita,  portio  vitrei  calicis  heraisphae- 
rici.  ad  eam  fere  magnitudinem  ac  fiffuram,  qua 
hodie  solemus  sacra  vasi  argentea  efformare  vel 
aurea,  quae  pyxides  communi  vocabulo  dicuntur,  et 
ad  asservandum  Eucharistiae  sacramentum  in  altari» 
mensa  collocantur.  Spissiori  ex  vitro  constat  vas 
illud  nostri  cimelii,  et  in  eo  figuraestantes  visuntur 
^.  apostolorum,  incisis  etiam  eorumdem  nomini- 
bus,  simili  genere  caelaturae  ac  illa  sit,  quae  percava 
anaglypha  litterasatque  imagines  exhibet  in  poculis 
ex  crassiori  crystallo  apud  Germanoselaboratis,  et 
ad  nos  perlatis.  Barbaries  tun^  caeiaturae  in  imagini- 
l)us,tum  scripturxin  nominibus,detatem  indicatsep- 
timi  vel  octavi  circiter  saeculi,  paulo  ante  quam  Leo- 
nis  lY  constitutione  huj  usmodi  calices  prohiberentnr. 
Snpra  figuras  apostolorum,  in  nostris  fragmentis  se- 
paratas  singillatim  per  columnas  porticum  effor- 
mantes,  ita  leguntnr  Petri,  Andreae,  et  Piiilii^^V 


1315 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4316 


nomina  expressa  :  Petrius....  Andreas,  Pailippus.  A 
Cistera  in  fragmentis  desideraniur.  Supra  colum-^ 
nas  vero  singulas  nomen  Christi  conspicitur  per 
Graecum  monogramma  expressum,  et  ornamento 
circuli  inciusum.  Cum  ad  me  venalia  perferrentur 
hxc  vetusta  fragmenta  vitrei  calicis,  audivi  effossa 
fuisse  in  monte  Aventiuo,  inter  antiqua  Ecclesiae  ru- 
dera  prope  S.  Priscam.  Discorum,  seu  patenarum  ex 
vitro  fragmenla  antiqui  operis,  qu9e  diametrum  sul 
circuli  ostendunt  plus  quam  bipedalem,  videri  pos- 
sunt  in  cimeiiarchio  em.  ac  rev.  D.,  cardinalis  Gual- 
terii,  omnigenae  antiquitatis  copia  referto.  Aiia  vero 
minoris  mensurae,  et  nostris  communibus  aequanda, 
eaque  ornata  sacris  imaginibus  sanctorum,  ac  liite- 
ris,  passim  reperta  in  suburbanis  martyrum  cryptis 
ac  ccemeteriis  vulgarunt  prster  Aringhium  et  Se- 
veranum  in  Roma  subterranea,  Fabrettus  in  libro 
Inscriptionum  fol.  539,  et  omnium  luculentissime 
senator  Bonarroti,  et  can.  Boldettus  saepe  a  nobis 
cum  laude  memorati.  In  his  autem  imaginibus,  et  B 
litteris  exhibentur,  ut  plurimum  Christus  Dominus, 
Virgo  deipara  (ut  apud  Aringhium  pa^.  589  tom.  II, 
et  Boldettum  pag.  202)  et  SS.  apostoli  ac  martyres, 
quorum  nomina  praesertim  in  canone  missac  recitan- 
tur.  In  nostri  calicis  fragmento  Petrus,  Andreas, 
Philippus  leguntur  expressi.  Simon,  Thomas,  Phi- 
Lippus  apud  Boldettum  pag.  201.  Petrus  et  Pau- 
Lusomnium  frequentissime,  necnonSTEPHANUS,  Lau- 
RENTius,  Corneljus,  Cyprianus,  Agnes,  in  canone 
perinde  ac  in  hujusmodi  vitreis  patenarum  et  cali- 
cum  frustis  recensiti,  aliique  SS.  pontiflces,  et 
martyres  seu  confessores,  qiiorum  nomina  in  Ro- 
roanis  coemeteriis  celebrantur,  aut  depositione,  aut 
fundatione,  ut  Callistus,  Julius,  Damasus,  Siitus, 
Timotheus,  Hippolytus,  Vincentius^  videri  possunt 
cum  suis  imaginibus  apud  auctorc>  indicatos. 

CIACONII. 

Linea  5.  —  Ut  patenas  vitreas  ante  sacerdotes  in  p 
ecclesiam  ministri  portarent,  Statuft  S.  Zepherinus  ^ 
ut  consecratio  dlvini  sanguinis  in  vitreo  vase  fieret, 
non  autem  in  ligneo,  ut  antea  fieri  consuevit.  Haec 
autem  institutio  sequentibus  temporibus  immutata 
est;  vetitum  enim  luit,  ut  nec  in  ligno  fieret  pro- 
pter  raritatem,  qua  sacramentum  imbibitur,  nec  in 
vitro,  propter  fragilitatem  ;  nec  in  aere,  ob  tetrum 
saporem,  quem  inde  concepit.  Sed  fieri  voluit  ex 
auro,  argentove,  aut  stanno,  ut  in  Triburieosi  et 
Rhemensi  conciliis  scriptum  apparet. 

PAGU. 
Linea  3.  —  Eic  constituit,  etc.  Auctor  Libri  Pontifi- 
calis  asserit  eum  statuisse  ut  ordinationes  publice  in 
ecclesia  peragerentur,  prout  etiamnum  observatur, 
ac  praeterea  ut  celebranti  episcopo astarent  omnes  sa- 
cerdotes  istiusEccIesiae.  Zepherino  sedente,  Severus 
imperator  persecutionem  in  Christianos  excitavit, 
quadurante,  Zepherinus,  ut  gregi  suo  provideret,  de- 
lituit,  sed  ea  sedata,  e  latebris  emergens  et  munia 
pontiflcia  obiens,  Natalium,  olim  confessorem,  post-  j) 
ea  pecuniae  corruptione  Theodotianorum  haeretico- 
ram  episcopum  factum,  sed  tandem  cilicio  et  sacco 
indutum,  ac  cineribus  aspersum,  ad  pedes  ejus  se 
supplicem  abjicientem,  et  patrati  sceleris  exomo- 
logesim  agentem  recepit  :  Proclum  celeberrimum 
Montani  discipulum  a  Caio  spectatissimae  vitae  et 
eruditionis  viro,  manifestae  temeritatis  super  nova 
prophetia  defendenda  convictum,  omnesque  pseudo- 

f^rophetiae  defensores,  et  inter  alios  ipsum  Tertul- 
ianum  anathemate  percuUt.  Origenem  uro  Christi 
causa  profugum,  qui,  ut  ait  Eusebius  iio.  vi,  cap. 
U :  a  Zepherino  Romanam  Ecclesiam  gubernanie, 
se  in  urbem  RomananT  advenisse  scribit,  cum  sibi 
in  voUs  fuisset,  sicut  ipsemet  alibi  dixit,  Romanam 
Ecciesiam  omnium  antiquissimam  coram  videre,  » 
humaniter  et  comiter  suscepit. 

SOMMIER. 
Linea 4. —Ze|%rinu5,  etc.  ZepheriBi  ponUficatos 


nobis  offert  complnres  demonstraliones  aaetoritatis 
supremae,  quam  sancta  sedes  obUnet  ad  haereticos 
proscribendos,  et  absolveados  quando  ab  erroribos 
resipiscunt.  Vigiiantiaac  zelus  hujus  pontificiscoih 
tra  eum  procul  dubio  excitavit  calumnias  hetero- 
doxorum  sui  temporis,  praesertim  vero  discipoloniB 
Theodoti  Coriarii,  qui  per  summam  impudentiiB 
eumdem  insimulantes  tanquam  corruptorem  veteris 
docirinae  eo  temeritatis  processerunt,  at  affirmafe- 
rint  (Eusebio  teste  iib.  v,  cap.  27)  primam  e  Romaois 
pontificibus  fuisse  Zepherinum  qui  senserit  pro 
Christi  divinitate  (quam  Theodoti  asseclae  impie  ne- 
gabant) :  «c  Affirmant  veram  praedicationis  ratiooea 
usque  ad  Victoris  tempora,  qui  decimus  tertiosa 
Petro  Romae  episcopus  fuit.  integre  senratam  ilhm 
quidem,  sed  a  Zepherino  illius  successore  penitis 
corruptam  et  depravatam  fuisse.  »  Insignem  hanc 
imposturam  supra  refellimus  sub  initium  capitis 
prxcedentis. 

Considerandum  hicest  ex  testimoniis  veterumPa- 
trum,  generatim  triumphasse  Zepherinum  de  lue- 
resibus  Marcionis,  Praxeae,  Sabellii,  Valentini,  alio- 
rumque  sectariorum  usque  ad  Cataphrygas :  «  Mar- 
cion,  Praxeas,  Sabellius,  ValenUnus,  et  caeteri  tem- 
poribus  suis  a  Victorino  Pictaviensi,  et  a  Zepherino 
Urbico,  et  Tertulliano  Carthaginensi  asqae  ad  Cau- 
phrygas,  et  ab  aliis  assertoribus  Ecclesiae  Catholirz 
superati  sunt.  » (Optatus  Milevit.  adv.  Parmen.  lib.i, 
ante  med.).  Quod  autem  attinet  ad  Cataphrygas  et 
Montanum,  dlscemus  ex  antiquis  nostris  auctori- 
bus,  post  celebrem  disputationem  Romas  habiuoi 
inter  Caium  theologum  fidei  catholicse  defensorem, 
et  Proclum  erroris  Phrygum  propugnatorem,  pro- 
nuntiaium  fuisse  anathema  contra  fanaticos  per 
pontificem  Zepherinum  (Euseb.  Hist.  lib.  vi,  cap.  U. 
Vide  S.  Hieronym.  in  Caio).  TertulUanus  similiter 
contestatur,  et  ostendit,  se  quoqae  involutum  fuisse 
inter  perculsos  eadem  sententia  anathematis.  [Ter- 
tull.  in  lib.  de  Jejun.  oirca  finem.) 

Nuperi  illi  ex  hostibus  Romanae  sedis,  qai  nostris 
temporibus  adnumerare  ausi  sunt  Zepherinum  p^ 
pam  inter  Montanistas,  pari  iniqaitate  contra  eam- 
dem  peccaruut,  ac  veteres  Theodotiani,  qui  novitatis 
notam  inurere  ipsi  attentarunt  circa  dogma  dlTi' 
nitaUs  Christi  Domini.  Praeterea  quae  dictaanobis 
sunt  cap.  3  ad  defensionem  Romani  pontificis  (sive 
Eleutherius  is  fuerit  sive  alius  quispiam,  qoeoi 
Tertullianus  suppresso  nomine  insimulat,  tanqaain 
•litteras  communionis  concesserit  Montanistis);apo- 
logiam  Zepherini  praestantissimam  contexit  testi- 
monium  illustreab  historia  redditam  de  iliiuspmi 
ac  disciplina,  ex  diametro  plane  opposita  rego- 
lis  eorumdem  sectariorum  in  administrationepoeoi- 
tentiae. 

Natalis  quidam  illustris  ex  fidei  confessione  co* 
ram  tyrannis  edita,  infeliciter  inciderat  in  hsr^i' 
Theodotianorum,  quorum  episcopum  se  ordintri 
passus  etiam  fueral :  Jesus  Christus  nolens  extraEr,- 
clesiamsuam  perireeum  qui  passionum  suaramte- 
stis  exstiterat,  internis  inspirationibas  necnonappa- 
ritionibusfrequentibusdignatusestillamsolliciure, 

ut  schisma  atque  haeresim  derelinqueret.  t  Sed  cbb 
Nataiis  (prosequitur  E  sebius,  Hist.  lib.  v,  cap.9Q 
nocturnas  hujusmodi  visiones  negligeret  atpotetio- 
nore  primae  apud  illos  sedis,  et  tarpis  lucri  copidi- 
tate  inescatus  (quae  multis  mortaiibus  exitio  esi 
tandem  a  sanctis  angelis  per  totam  noctem  flaifrii 
caesus,  et  gravissime  verberatu$'  est.  Adeo  ut  pr^no 
diluculo  consurgens,  saccum  induerit,  et  cinerecoo; 
spersus  confestim  cum  lacrymis  ad  pedes  Zepherioi 
episcopi  sese  abjecerit,  non  solum  cleri,  veraa 
etiam  saecularium  vestigiis  advolutus,  etChrisU  mi- 
sericordis  Ecclesiam  ipsam  qaoqae  misericorden 
fletibus  suis  commoverit  atque  concasserit.  MultiS' 
que  precibususus,  ostensisetiamribieibaspiagtraffl> 
quas  pro  Ghristi  confessione  pertolerai,  tix  tandefl 
ad  communionem  admissas  esL  » 


4347 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  —  S.  CALIXTUS. 


4348 


Exigebat  tum  temporis  recepta  Ecclesiae  disciplina  A 
giavissimis  ex  causis  constituta,  ut  in  restituendis 
ad  communionem  reis  hujusmodi,  qui  insigniter 
deliquerantet  scandalum  universis  fidelibus  obtule- 
rant,  extremacum  precautioneageretur,  licet  sacra- 
mento  poenltenti»  expiari  suppliciter  poscerent. 
Quorumdam  severitas  uitra  Ecciesiae  leges  etcaute- 
lam  ita  processerat  in  sxvitiem,  ut  de  criminibus 
nonnuilis  nec  indulgentiam  remissionis  habendam 
censerent,  hoc  est  de  idoiatria,  homicidio  etadul- 
lerio ;  ita  ut  admitterent  quidem  ad  opera  pcenitentiae 
exercenda  eorumdemcriminum  reos;  attamen  con- 
tenderent  non  posse  iisdem  ab  Ecclesiae  tribunaii 
absolutionem  pronuntiari,  sed  oportere  ut  ad  Dei 
jodicium  in  futurosseculo  remissioreservaretur.Ter- 
tullianus  Montani  sectam  amplexus  hos  in  errores 
impegerat.  Quare  impotenter  excandet  contra  illum 
ex  Romanis  pontificibus,  qui  per  eam  aetatem  Ec- 


clesiae  praeerat(is  creditur  fuisse  Zepherinus)cum 
abeodem  emanasset  decretum  adulteris  et  fornica- 
toribus  pcenitentibus  absolutionisbeneficium  conce- 
dens.  a  Audio  etiamedictum  esse  propositum  (Ter- 
tul.,lib.c{eP{iJ{c.,subinit.)etquidemperemptorium. 
Pontifex  scilicei  Maximus,  episcopus  episcoporum, 
dicit:Egoet  moechiae  et  fornicationis  funes  di- 
mitto.  i>  Ex  his  Tertulliani  verbis  dignoscimusa 
primis  Ecclesiae  temporibus  consuevisse  Romanis 
episcopis  attribui  titulum  pontificismaximi^et  epi- 
scopi  episcoporum.  Quod  si  contendaturscriptorem 
hunc  audaciorem  ex  haeresi  redditum  ironice  tan- 
tum  ea  nomina  papae  accommodare  voluisse,  id  sem- 
per  ex  facto  verbisque  resultat,  Romanum  scilicet 
episcopum  exercuisse  eam  potestatem  per  hujus- 
modi  titulos  indicatam,  utpote  quam  auctoritate 
Christi  Domini  Petro  et  successoribus  collatam  jure 
obtinebant. 


XVII.    SANCTUS    CALIXTUS. 


ANNO  CHRISTI  221,  ELAGABALI  2. 


17.  Calixtus  natione  Romanus,  ex  patre  Domitio  de  regione  Urieravennatio  *,  se- 
dit  annos  sex,  menses  duos,  dies  decem  ^.  Fuit  autem  temporibus  Macrini  et 
Heliogabali,  a  consulatu  Antonini  et  Alexandri  ^,  Hic  martyriocoronatur.  Hic 
constituit  jejunium  die  Sabbati  ter  ^  in  anno /leri  frunienti,  viniet  olei  ^  secun^ 
5  dum  prophetiam  ^  quarti,  septimi  «,  et  decimi.  Hic  fecit  basili  jam  ^  trans  |Tiberim 
Hic  fecit  ordinationes  quinque  per  mensem  Decembrem  diaconos  quatuor,  episcopos 
per  diversa  loca  octo.  Qui  etiam  sepultus  est  in  ccemeterio  Calepodii,  via  Aurelia, 
milliario  tertio,  pridie  Idus  Octobris,  et  fecit  aliud  coemeterium  » via  Appia,  ubi 
sacerdotes  etmartyres  requiescunt,  quod  appellatur  usque  in  hodiernum  diem  coeme- 
10  terium  Calixti ;  etcessavit  episcopatus  dies  sex. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 

Callixtus  annos  5,  menses  2,  dies  10.  Fuit  temporibus  Macrini  et  Heliogabali,  a 
consulatu  Antonini  et  Adventi  usque  Antonino  III  et  Alexandro. 

NOTULiE    MARQINALES    PABROTTT. 

C,  urbis  Ravennatum.  ^  a  B,  an.  5,  m.  \,  d.  42.  ^B,  Elagab.  et  Alexandri,  a  Coss.  Anton-. 
Aug.  II  et  Sacerdotis  ad  Julian.  etCrisp.  ^"  CB,  quater.  «  olei  gratiaCB.  fZach.  viii.  g*quin- 
ti  ^  CB,  bas.  S.  Maria.   *  Baron,  an.  26  de  ccBmetei^iis. 


VARI^  LECTIONES. 


Ap^d  Fabrottum  ex  codice  Freheri. 

Nvm.  47  lin.  7,  B,  presb.  44.  ead.  lin.  A,  9,  B, 
loca  43. 

Ex  codice  Begio,  Mazarino  et  Thuano. 

Lin.  4,  de  regione  urbis  Ravennium  s.  ann.  6, 
m.  40,  d.  40.  Fuit  autem  temporibus  Antonini  et 
Alexandri  a  cons.  Macrini  et  Heliogabali  usquead 
Praesentem  et  Gnllicanum  consules.  Hic  constituit 
jed.  s.  lin.  6,  trans  Tiberim  que  vocatur  sancta 
Mariae,  Maz.,  qu»  S.  M.  appellatur.  Hic  fecitaliud 
cimiterinm  via  Appia,  ubi.  lin.  40,  cimiterium 

alixti.  Hic  fecit  ordinationes  5,  per  m.  D,  p.  16, 


diac.  4.  ep.  per  d.  loca  8.  Quf  etiam  martyrio  coro- 
natusest,etsepultus  in  cimiterioCaleopodil  via  Aur. 
mil.  3  ab  Urbe  41  Idus  Oct.  et  cessavit  ^piscopatus 
dies  6. 

Ex  ^dice  Thuano  altero. 

Lin.  f .  urbe  Ravennatium.  Hn.  5,  proi)lietiam.Hic 
f.  lin.  8,  sepullusest. 

Apud  iiolstenium  et  Schcleslratium 

Lin.  3,  cod  Ca$5  om.  hic  martyrio  coronatur. 
lin.  5,  Flor.  Cass.  et  Vat.  om.  quarti,  septimi  et  de- 
cimi.  lin.  8,  Flor.  2,  martyrio  coronatur  etsepultus 
est. 


4349 


ANASTASII  BIBUOTHECARII 


im 


NOTJB  VABIORUM. 


ASGHELESTRATE. 


Linea  9.  ^Fecitaliud  ccemeterium  via  Appia^  ubi 
multi  sacerdotes  et  martyres  requiescunt,  quod  appel-' 
latur  uaque  in  hodiernum  diem  coRmeterium  Callixti, 
Ita  auctor  Libri  Pontiflcalis,  et  ita  quoque  nostris 
temporibus  coemeterium  appellatur,  cujus  frequens 
mentio  in  Actis  sanctorum,  qui  ibidem  sepulti  snnt. 
Notandum  autem  quod  Gallixtus  hoc  ccemeterium 
fecisse  traditur,  adeoque  verum  non  sit,  quod  a  Bur- 
neto  notatum  fuit  in  lilterisde  Itinereltalico,  coeme- 
teria  esse  gentilium,  et  primum  quinto  saeculo  Chri- 
stianos  in  lissepeliriconsuevisse.Videqux  infraad 
Vitam  Marcelli  annotabimus. 

ALTASERRiE. 

Llnea  4.  —  Hic  co^istituit  jejunium  die  Sabbati, 
frumcnti,  vini  et  olei  gratia.  Cailixtus  dicitur  auctor 
jejunii  Sabbati :  tamen  ex  aposlolica  institutione  et 
primaevaEccIesiaeconsuetudine,  in  memoriam  Chri- 
sti  quiescentis  in  sepulcro,  id  repelendum  esse  ve- 
rius  est.  Augustinus  (epist,  86) :  «  Sequitur  Sabba- 
tum,  quo  die  caroChristi  in  monumento  requievit. 
Hinc  eioria  est  ista  in  regia  illa  urbe  varieUs,  ut 
alii,  sicut  raaxime  populi  Orientis,  propter  rec^uiem 
signiftcandam,  mallent  relaxarejejunium;  alii  pro- 
pter  humilitatem  mortis  Domini  jejunare,  sicut  Ro- 
roana  et  nonnullae  Occidentis  Ecclesiae.  »  Ambros.  in 
epist.  ad  Roman.  cap.  U:  «  Nam  sunt  quidam  qui 
quarta  feriacarnem  nonedendam  statuerunt;  sunt 

?ui  Sabbatis :  sunt  iterum  qui  a  Pascha  usque  ad 
entecosten  eaant.  »  In  jejunio  Sabbati  variae  fuere 
consuetudines  Ecclesiarum.  Romana  Ecclesia  jeju- 
nium  Sabbati  servabat,  Mediolanensis  Ecclesia  con- 
tra;etinhacreconsuetudinesEccIesiarumservandas 
esse,  consulto  B.  Ambrosio,  scripsit  Augustinus 
(eptst.348):  «  Mater  meaMediolanum  meconsecuta, 
invenit  Ecclesiam  Sabbato  non  jejunantem :  cceperat 
perturbari  et  fluctuari  quid  ageret,  cum  ego  talia 
non  curabam:  sed  propter  ipsam  consului  de  hac 
re  beatissimaememoriaevirum  Ambrosium.  Respon- 
dit  se  nihil  docere  me  posse,  nisi  quod  ipse  faceret : 
quiasi  melius  nosset,  id  potius  observaret.  Cumque 
ego  putassem,  nulla  reddita  ratione,  auctoritatesola 
sua  nos  voluisse  admonere,  ne  Sabbato  jejunaremus, 
subsecutus  est,  et  ait  mihi :  Cum  Romam  venio,  je- 
Juno  Sabbato;  cum  hic  sum,  non  jejuno:  sicetiam 
tu  ad  quam  forte  Ecclesiam  veneris,  ejus  morem 
serva,  si  cuiquam  non  vis  esse  scandalo,  nec  quem- 
quamtibi.  »  JejuniumSabbati  etiam  ab  Innocentio  I 
comprobatum.  Anastas.  in  Innocentio :  a  Hic  con- 
stituit  Sabbatojejuniumcelebrari,  quiaSabbato  Do- 
minus  in  sepulcropositusest,  etdiscipuliejusjeju* 
naverunt.»DejejunioSabbati  etiamHieronym.  apud 
Augustin.  epist.  49,etCassian.  delnstit.  coenobitar. 
lib.  III,  cap.  40;  Socrat.  lib.  v,  cap.  24 :  Niceph, 
Callixt.  lib.  xii,  cap.  24. 

BINII  ET  LABBEI. 

Linea  3  et  4. — Martyrio  coronatur,  De  martyrio  Ca- 
lixtiRomanumMartyroIogiumhseccontinet:  Romae, 
via  Appia,natalis  beati  Calixti  papae  etmartyris,  qui 
Alexandri  imperatoris  Jussu  diutius  fame  in  carcere 
cruciatus,  et  quotidie  fustibus  caesns;  tandem  e  fe- 
nestra  domus  in  qua  custodiebatur,  precipitatus. 
atque  in  puteum  demersus.  victoriae  triumphum  pro- 
meruit. »  Sed  cnm  Alexanaer  imperator,  teste  Lam- 
pridio  in  Alexandro,  Christianam  rem  non  solum 
non  iaeserit,  sed  potius  plurimum  promoverit,  Chri- 
stum  inter  deos  habuerit,  eique  matutinis  horis  in 
larario  suo  rem  divinam  fecerit,  ac  nisi  oraculis 
deorum  dissuasus  fuisset,  templum  eidem  erigere 
decreveril,  Cbristianorum  moribus  delectatus  fuerit, 
eos  provinciarum  rectoribnslmitandosproposuerit, 
iisque  demttm,popinariis  expulsis,  ad  conventusfa- 


Aciendos  publicum  locum,  ex  quoolim,  regnante  Au- 
gusto,  Christo  in  Bethlehem  nascente,  oleam  scatu- 
riit,  concesserit,  ac  ibidem  per  Calixtnm  pontiflcen 
templum  in  honore  partus  Virginei  consecratum 
erigi  permiserit :  hac,  inquam,  voTunlateoptimacam 
erga  Christianos  affectus  fuerit,  Callixlum  pontifi- 
cem  non  ipsius  Alexandri  imperatoris  expresso  jussn 
ac  decreto,  sed  potius  consilioac  decrelojnris  con- 
sultorum,  et  imprimis  Ulpiani,  quem  Christianis, 
velut  sacrilegis,  infestissimum  fuisse,  ex  Lactantio 
Firmiano  lib.  iv,  c.  41  et  12,  occisum  fuisse  verios 
esse  putavimus. 

Linea  8.  —  Milliario  tertio,  Ab  urbe  nimimm: 
lege  enim  xii  tabularum  teste  Cicer.  de  Legibos 
lib.  II,  vetitum  fuerat  defunctum  intra  moeniasepe- 
lire.  Hac  igitur  lege  cogebantur  etiam  Christiani 
suos  mortuos  extra  mcenia  sepelire,  nisi  forte  qnis 
clanculum  (quod  saepius  aocidit)  cadaver  martyris 
sustulisset,  ac  in  domo  propria  sepelissel.  Sed  Chri- 
Q  stianis  imperatoribus  sanctorum  ossa  in  ecclesias 
translata  sunt.  Baron.  ann.  226,  n.  7  et  42. 

(Ex  Lab.)  linea  9.  —  Et  fecit  aliud  cxmeterium. 
Desunt  in  C.  H. 

BLANCHINI 

NOTJE  CHRONOLOGlCiB. 

Epocham  B.  Calixti,  consensu  codicam,  et  picts- 
rai^um,  definitam,  in  Prolegomenis,  annis  v,  raen- 
sibus  11,  diebus  x,  dixi  adamussim  conyenire 
cum  epocha  decessoris  Zepherini,'et  cum  consula- 
tibus  assignatis  in  catalogo  Liberiano,  nempe  ei 
Antonino  et  Advento  (Christi  248)  ad  Anloninuffl  iv 
et  Alexandrum  (Christi  222).  Ex  his  postremos  tan* 
tum  recensent  Bibliothecarii  textus,  eumqaeimitati 
codices  Oriculenses.  Quam  apte  consentiant  cnn 
consulibus,  perspicuum  est  ex  quinquennioab  his 
comprehenso,  et  a  serie  continuata  post  coss. 
anni  247.  Prxsentem  et  Extricatum,  qai  fuernat 
G  postremi  in  Zephyrino.  Quam  concinne  respon- 
deat  etiam  diebus  martyrii  sui,  ac  decessoris, 
breviter  expediam.  Zepherinus  marlyrii  palmam 
assecutus  est  die  26  Juiii  (ut  ex  tabula  in  tituio  S. 
Silvestri  in  Capite  constare  dixi).  Vacavit  sedes  ab 
niius  obitu  dies  vi,  ita  narrante  Bibiiolhecario  ia 
ejusdem  numero,  et  assentiente  catalogo  Lucensi, 
supra  relato  in  Prolegomenis.  Eleclas  itaqae 
fuerit  successor  Callixtus  postridie  Kalendas  An- 
gusti:  quae  Kalendae  anno  247,  cum  incidant  in  fe- 
riam  vi,  ut  litteraDominicalis  Eostendit,  diesele- 
ctionis  Sabbatum  2  Augusti,  etordinationis  Domi- 
nica  proxime  eam  diem  attingens  3  Augusli  reniH 
tanda  est.  Ex  ea  die  numeratis  anni  v,  mensibos 
II.  dies  X,  terminus  numerationis  cadit  iu  dien 
43  Octobris  anni  222,  qua  martyrium  compleviL 
Dieautem  44,  qua  colitur,  sepuitus  est  in  cQeme- 
terio  Calepodii,  ut  memorat  Bibliothecarius  in  ftae 
numeri :  qul  etiam  sepultus  est  in  cxmeterio  Cak' 
pv  podii,  via  Aurelta,  milliario  tertio,  pridie  ldu$  OdiH 
^bris.  Acta  martyrii  a  Mombritio  edita  narrantea 
quidem  die  illatum  fuisse  sacrum  ejus  corpas  in  ett- 
meterium  Calepodii,  sed  antedies  septemdecim  fuisae 
demersum  in  puteum  ejus  domns  in  qua  castodieba- 
tur,  et  i  ngestis  ruderib  us  suffocatum  si  m  ul  atque  illi- 
sum  obiisse  beatum  pontiftcem.  YerumcardiaaliB  Ba- 
ronius  pridem  notavit  in  Martyrologio  ad  indicatnm 
diem  44  Octobris,  eadem  Acta  indigere  aiiquacasti- 
gatione.  Inter  caetera  vero  emendandum  videtur  lem* 
pus  extractionis  e  puteo:  ut  extractio,  qaae poslr^ 
ab  ejus  martyrio  facta  sit,  perperam  referatar  ab  im* 
peritis  amanuensibus  posMie^  xvii.  Nam  ususpntei 
necessarius  inquilinis  domus  in  qua  custodiebatnr, 
impediendus  non  erat  diuturna  cadaveris  detentione 
et  maceratione ;  cum  tortoribus  mandatum  fuisset 
Callixto  necem  inferre,  non  inqailinis  reddere 
puteum  cadaveris  corrnptione  insaiolNnem.  Po9tridie 


mi 


HISTORU  DE  VrriS  ROM.  PONT.  —  S.  CALIXTUS 


4322 


igitur  ejus  martyrii,  non  pjst  dies  xvii  leeendum  A  in  eodem  coemeterio  Callisti,  et  Idibus  Augusti  re- 


arbitror.  Quare  martyrium  spectatad  diem  Octobris 
43,  extractio  e  puteo  et  illatio  in  coRmeteriumad 
diem  44  :  ut  planesintabejusordinationeadmarty- 
rium  anni  v,  roenses  ii,  dies  x,  omnium  docu- 
mentorum  suffragio  comprobati  :  quemadmodum 
signantur  in  picturis  et  codicibus  et  catalogis  de 
quibus  inter  Prolegoroena 

NOTiG   BISTORICiE. 

Linea  4 .  —  Natione  Romanus,  ex  patre  Domitio, 
de  regione  urbe  Ravennatio,  E  gente  Domitia  natuni 
asserit  Callistum  de  regione  urbis  Aavenna^tumap- 
pellaia.  In  regione  urbis  iiv  Augustea,  Transtiberim 
dicta,  quae  est  sexta  reglo  ecclesiastica  (supra  in 
Prolegomenis)  horlos  Domitii  a  Pubiico  Victore 
collocatos  observant  antiquarii  :  et  castra  Ravenna- 
tium  in  eadem  regione  simiiiter  statuunt  cum  Do- 
natolib.  iii  de  uroeRoma,  pag.  310,  aliisqueaucto 


censetur  memoria  depositionis  Pontiani  in  Callisti ; 
quiduo  martyrio  et  pontiflcatu  prxcedunt  Lucium. 
Quare  cum  haberentur  jam  tum  complures  cataiogt 
scripti  circa  medium  sxculi  quarti,  in  quibusappa- 
rent  commemorationes  istorum  roartyrum  et  ponti- 
ficum  his  in  coemeteriis  diu  ante  institutae ;  et  cum 
exiitterisS;Cypriani  relatisinnotisadS.  Anacletum, 
necnon  exTertulliano  in  libro  deCorona  militiscon- 
stet  devetustioriconsuetudine  anle  imperium  Severi 
vigente,  ut  annua  die  recolerentur  cum  oblatione  di- 
vini  sacrificii  memori»  martyrum  ;  infeliciter  ad- 
modumargutaturBurnetusinepistolisdesuoItalico 
itinere  negans  hxc  coemeteria  fuisse  Christianorum 
usibus  deputata  ante  qtiintum  saeculum.  Doctae  Pa- 
gii  notae  crassi  erroris  eumdem  merito  notant :  cui 
revincendo,  eievertendosatisestquotidianum  expe- 
rimentum  Christianarum  inscriptionnm,  in  eisdem 
ccemeteriis  occludentium  loculos  defunctorum  :  ubi 
ribus.  QuarepotuitCallistushocetiam  noniinefundi  g  a^ko^la,  manifestat  aetates  superiores  per  consulatus 


ad  gentemsuamDomitiam  pertinentisTitulum  Ro- 
manum  in  illo  erigere,  qui  postmodum  basilicaS. 
MariaeTranstiberim,etCaIIistiaconditorepromiscue 
nuncupatur.  Donativerba  sunt:  aSub  ipsoJaniculo 
Don  horum  tantum  Vitellianorum  temporariae  sta- 
tiones,  sed  perennes  militum  erant  institutae  ab  Au- 
gusto castra  Ravennatium 6\ciai ;  nempe  militum, qui 
classem  Ravennae  collocatam  tuebantur  ad  defensio- 
nem  superi  Maris.  (Sueton,  in  Aug.  c.  49).  Hi  clas- 
siarii  venientes  ad  Urbem  ibi  stativa  habebant,  et 
ad  bos,  sive  alios  Taberna  meritoria,  ubi  nunc  JEdes 
S.  Marise  Transtiberim  pertinebat  :  uiide  oleum 
abundead  fluvium  usque  fluxisseecclesiastica  mo- 
Dumenta  prodidere  :etconstansfama^  designatusque 
in  templo  maximam  sub  aram  locus,  veteriquehoc 
litulo  notatas  Pons  olei,  abunde  testantur.  Quoniam 
Tero  principatu  Caesardm  rarissimae  expeditiones 
maritimae,  Ravennatesclassiarii  frequentes  erant  in 


ibidem  insculptas.  Mirandum  profecto  est,  quod 
ocuiatus  isteviator,  qui  eruditioniscausa  tot  itinera 
suscepit,  et  hasce  cryptas  ingredi  ac  perlustrare  ve- 
luit,  i>on  attenderit,  sallem  Hieronymi  testimonio, 
qoud  inipso  ingressu  ccemeteriiCallisti  Intra  eccle- 
siam  S.  Sebastiani  extra  muros  provide  incidendum 
curarunt  ejusdem  ecclesiae  praepositi :  ubi  sanctus 
doctor  affirmat  se  puerum  studiorum  causa  Romae 
versantem  ^quod  sub  initium  quarti  saeculi  fuisse 
constat)  diebus  Dominicis  cum  puis  aequalibus 
haec  sacra  loca  martyrum  depositionibus  referta 
visitare  consuevisse.  Verum  tanti  non  est  Burneto 
in  sua  voluntaria  caecitate  conira  facti  evidentiam 
saeculapostponenti,nota  sanctorum  Patrum  testimo- 
nia,  et  aequalium  monimentorum  documenta  incla- 
mare. 

CIACONII. 
Linea  4.  —  Bic  constituit  jejunium  die    Sabbati. 


Urbe,  iudisque  vcla  ducebant  in  theatro.  Lampri-G  Gallistus  pontifex  in  tanta  rerum  perturbatione,  et 


dius  in  Comoiodo  :  a  Irritum,  inquit,  id  credens 
(Commodus)  a  populo  Romano,  a  militibus  clas- 
siariis,  qui  vela  ducebant,  interimi  praeceperat.  » 
Haec  Donatus. 

Missus  Ravennatium  meminit  inscriptio  L.  Furil 
L.  F.  pal.  Vicloris  apud  fol.  Gruterum  ccccxiv,  et 
Panvinium  de  urbe  Roma  pae.  472,  qui  dicitur 
missu  Ravennatium  procurator  tudi  magni,  Affirmat 
Carolus  Piazza  in  Hierarch.  cardinal.  agensde  hoc 
litnlo  pag.  367.  Blondum  Flavium  observasse  in  ali- 
(|uot  ActisSS.  martyrum  hanc  basiiicam  S.  M.Trans- 
tiberim  vocari  Ravennatium,  In  eadem  quoque  re- 
gione  Transiiberim  convenire  consuevisse  B.  Calli^ 
stum  in  domo  Pontiani  circa  castra  Ravennatium 
testantnrActa  ejusdem  martyrii,  custoditain  codi- 
cibus  S.  Caeciliae,  et  in  Vallicellianis,  quae  laudatus 
Piazza  recenset  pag.  561  :  <r  Ab  eodem  die  coepit 
Alexander  curiose  quaerere  B.  Callixtum  episcopum, 
et  divulgatum  est  ei  quod   esset  Transtlberim  in 


nimioiuxu  imperiiHeliogabali  nequaquama  proprio 
Instituto  deflectens  jejunia  quatuur  temporum  insti- 
tuit,  vel  potius  renovavit,  Hebraeisolim  injuncta,  in 
Vernale  scilicet,  iEstivale,  Aulumnale,  et  Hyemale, 
quibus  lemporibus  deinceps  ratio  sanctorum  ordi- 
num  habita  est,  cum  antea  id  quidem  tantummodo 
Decembri  mense  fleri  consuevisset. 

Linea  5,  6.  —  Hic  ftcit  basilicam  trans  Tiberim,  In 
honorem  scilicet  B.  Virginis  :  non  tamen  creditur 
iila  esse,  quae  hodie  tam  celebris  et  ampla  cernitur  ; 
cum  ea  tempestate  ob  crebras  persecutionesocculta 
essent  omnia  sacella,  atque  eadem  abdita,  et  ple- 
rumque  subterranea,  quam  apertis  in  locis,  ac  plu- 
ribus,  fierent.  Oratorium  igitur,  vel  humilesacel- 
lum,  initio  essepotuil,  quod  ad  ministeriaChristiani 
populi  inserviret,  non  quod  ad  invidiam  Bthnicos 
irritaret.  Et  forsanillud  tuit  tem.plum.  quod  erigere 
Christiani,  Alexandri  Severi  imperatoris  rescripto 
obtinuerunt,  adversus  ganeones,  qui  popinas  in  eo- 


domoPontianijuxtaurbemRavennatinm.^Hisigitur  Ddemsitu  fibricare  volebant,  dicentis  melius  fcreut 


observatis  verisimile  redditur  pontificem  Callistum 
Domitil  filium  partem  aliquain  fundorum  suorum, 
vel  ad  gentiles  suos  pertinentium  obiulisse  ut  Deo 
sacram  faceret.  constituens  titulum  presbyteri  Ro- 
roani  hacinUrbisparte,  in  quafueruntetiam  Princi- 
pem  apostolorum  Judaeis  Transtiberinam  regionem 
incolentibus  Christum  annuntiasse.  Vide  Baronium 
ad  amumii, 

Linea  9  et  40.  —  Pecit  et  aliud  coemeterium  via 
Appia,  etc.,  quod  appetlaturusqueinhodiemum  diem 
eameteriumCallisti,  Depositiosanctorum  pontiflcum 
et  martyrumreddiditmaximecelebre  post  Vaticanum 
coemeterium  Callisti.  Opuscula  quarti  saeculi,  supe- 
riQS  edita  in  Proleitomenis  et  Bucherio,  complu- 
res  memorant  pontifices  et  martyres  ibi  depositos. 
Licet  vero  in  eo,  cui  litulus  esiDepositio  episcoporum, 
antiquissimusex  ibi  recensitissitLucitis;  attamen  in 
proximo,  cui  praefigitur  nomen  Depositio  martyrum, 
adnotatur  xiii  Kal.  Febr.  diesdepositionisFa6tani 

Patrol.  CXXVII. 


Deusquomodocunque  illo  loco  coleretur,  quam  po- 
pinis  manciparetur,  ul  Lampridius  in  Alexandro 
scribit.  Religiosissimus  itaque  pontifex  Callistus 
hancEccIesiamprovoti5Conslruxit,DeiparaeVirginis 
titulo,  ubi  tempore  Augusti  oleum,  magno miraculo, 
terra  erumpens,  copiose  fluxit,  in  signum  Christi. 
humani  generis  Redemptoris,  in  mundum  proxlmi 
adventus.  Sacram  adhuc  foramen  exstat,  ex  quo 
olim  oleum  scaturiit:  terra  inferius  posita  adbuc 
oleo  madens.  Et  boc  fuit  templum  primum  Virgini 
publice  dicatum. 

SOMMIER. 
Linea  5. -- Secundt/m  prophetiam.  Nihil  admo- 
dum  nobis  praeservatantiq^uitas  ex  pontiflcatu  Cal- 
lisli,  quam  decretum  ab  ipso  conditum  juxta  pro^ 
phetiam  de  jejunio  ter  in  anno  celebrando,  et  in 
gratiarum  actionem  Deo  a  nobis  offerendo  pro  con- 
cessis  terrae  fructibus  per  eadem  tempora  coilectis 
frumenti  vini  et  olei.  Necesae  V^vVx\  ^^\  \r^^^^ 


1323  ANASTASII    BIBLIOTHECARII  \m 

scere,  tria  hasc  jejunia  esse,  quae  quatuor  temporum  Ajejunium  quinti,  etjejuninm  sepHmij  etjrjunium  dt- 
appellantur.  Prophetiaenim  de  quu  hic  loquitur  est      cimi  erit  cUmiui  Juda  in  gaudium, 
Zacbariae  cap.   viii,  versu  19 :  Jejunium  quarti^  et 


XVIII.    SANCTUS   URBANUS. 

ANNO  CHRISTI  226,  ALEXANDRI  IMP.  4. 


18  Urbanus,  mtione  Romanus  ex  patre  Pontiano^  sedit  annos  octo,  meDses 
nndecim,  dies  duodecim  »  .  Hic  fecit  ministeria  sacrata  omnia  *>  argentea^  etpatenat 
argenteas  viginti  quinque  posuit.  Hic  verus  confessor  exstitit  temporibus  Maximiet 
Africani  consulum  ^ .  Hic  sua  traditione  multos  convertit  ad  baptismum  et  crednli- 
5  tatem,  etiam  Valerianum  ^  nobilissimum  virum,  sponsum  sanctx  CxcUiae,  quos 
etiam  usque  ad  martyrii  palmam  perduxit,  et  per  ejus  monita  multi  martyrio  co- 
ronati  sunt.  Hic  fecit  ordinationes  quinque  per  mensem  Decembrem  :  Presbyteros 
novem,  diaconos  quiuque,  episcopos  per  diversa  loca  octo,  Qui  etiam  sepultus  estu 
cosmeterio  PrxtextatijViaAppia,  viiiKal.Junias,  et  cessavit  episcopatus  dies  triginti. 

CATALOGUS  SUB    LIBERIO. 
Urbanus  annos  8,  menses  ii,  dies  12.  Fuit  temporibus  Alexandri  a  consulatu  Maximi 
et  ^liani  usque  Agricola  et  Clementino. 

NOTULiG  MARGINALES  PABROTTI 

»  ann.  6,  m.  7,  d.  4.  ^Vide  Bar.  ann.  233,  c  Alexandri  imp.  a  coss.  Juliani,  et  Crispini,  ad  Pompeiaiiiui 
et  Felicianum.  ^  G,  Tiburtium  etiam  et  Val. 

VARI^  LECTIONES. 

Aptid  Eahrottum  ex  codice  Freheri.  B  clarus  confessor  teroporibus  DiocleliaLi.  Hic  su 

Num.  iS,  lin.  3,  qui  etiam  fuit  clarus  confessor      ^rad*  ^in.  9,  U  Kalend. 
lemporibus  Diocietiani.  Hn.  9,  U  Kal.  B.  Kalend.  ApudHolsteniumetSchelestraHum. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano.  I^»»-  i  ^^or.  secund.,  an.  4,  mens.  6.  lin.  S.inftor, 

Lin.  1,  sed  ann.  4.  m.  iO   d.  12.  Hic  fecit  min.  i''Zt^^'f'^^^^^^^                     L?^'  etiam,  claroil 

omnia  argentea  sacrata,  et  p.  a.  25.   posuit.  Hic  ^^"^f/A^L^^^^^^^                                       ^^  '«-.^ 

fuit  temporibus  Maximi  et  Afr.  cons.  lin.  5.  Cecili»  ?.!?  Tihu?f^^r*^/"''^*  9"^'  l*  "'^'l  •  *\?.""  J''^? 

et  fratrem  ejus  Tiburtium.  lin.  9.  Pratextati  Callisti  l"^7^S"'j*i;f  ''^Zri^!]^^\i^'^'  ^'"'  ^  l 

via  Appia,  et  cess.  Ep.  di.  30.  |;/'-  ?.  e<  Reg.,  presb.  xvin,  diaconos  vu.  lm.% 

•^*^    '      V          ^'  Ploreni.secund.postnaiAppiSiaddit,  quem  aepdH 

Ex  codice  Thuano  altero,  yjt  B.  Tlburtius.                                ,   4«  «  «*« 

Lin.  4  ann.  4.  m.  40.  lin.  3.  arg.  25.  Fuit  etiam 

NOT^  VARIORUM. 

ALTASCRR^.  Christi  athletse,  qui  in  agone  viriliter  decertaverat, 

Linea  2.  —  Hicfecit  ministeria  sacrata  omnia  ar»  honestarentur,  sicquein  fidelibus  exciUretur  xelas, 

gentea.  Ministeria,  id  est,  vasa  sacra  ecclesiae  ar-  ut  alacri  animo  certamina  subirent  in  persecotiofli- 

gentea   esse,  decretum  ab  Urbano.  Singulare  est  bus.Antiquaeslinstitutio.  LugilunensisetiamEcel^ 

quod  narratur  de  Exuperio  Tolosano  eplscopo,  eum  sia  in  epistoiaencyclica  de  martyribus  passis  vero» 

sacrificasse  in  vitro.  id  est  calice  vitreo.  Hieronym.  martyres  discriminat  ab  aliis,  eosque  sspiusrm 

adRuslicum  :a  Nihil  illoditius,  qui  corpusDomini  martyres,  et  beatissimos,  ac  fortissimos  pronoBtial, 

canistro.vimineo,  sanguinem  portat  in  viiro.  DEaG  insectaturque  eos  qui  corruerant.  Terluliiaaoseos 

tamen  passim  vasa  sacra  erantex  auro  vel  argento.  qui  postlatam  sentenliam  jam  ab  marlyrium  enat 

Augustin.  in  Psalm.  cxiii,  Simulacra  gentium  argen-  adducendi,  yoc^iBenedictosmartyresdesignatM.^in 

tumet  aurum  :  a  Sed  enim  et  nos  pleraque  instru-  formulasaepiusoccurritinepistolisCyprianiGi8;sp^ 

mentaetvasa  ex  hujuscemodi  maieria  vel  metillo  ciatimcumde  Paulo  confessore  scribit  {epi$i.%\}: 

habemus,  in  usum  celebrandorum  sacramentorum,  Cum  benedictus  martyr  Paulusadhuc  in  corporetsK^ 

quae  ipso  ministerio  consecrata  sancta  dicuntur.  »  QuandogueaCyprianoFioridoruro  clerus  nuncopai' 

BENCINI.  tur.  Quod  occurrit  in  laudaU  epistola,  ubiiCw 

Linea  3.  — Hic  verus  confessor  exstitit.  Tituli  ho-  essemet  ego  in  tam  florida  confessione,   rooxaddii: 

norum,  quibus  martyres  cohonestabantur  ad  con-  Auditi  enimte  floridorumministeriumpercepisse.A 

fessionem,  et  marlyrium,  pluies  erant,acinier  hos  ante  finem  :  qui  laetantur  confessione  tuafkiriM, 

ven  confessoris^  et  in  his  dandis  ac  concedendis  Erat  Lucianus  presbyter  martyrum,  et  ideoea^ 

sedula  erat  inspectio,  et    inquisitio,  forsitan  ex  vocatFI  ridorumministrum,  etpaulo*posl  :£toiittC 

praemisso  diligenti  examine  presbyteri  martyrum,  superipsos  factus  Antistes  Deirecognovit  idemmi' 

sive  diaconorum,  quorum  frequentissimo  ad  carce-  nister  forsitan  ministerium  martyribus  incarceribiis 

rescommeatu  poterant  fortitudinis,  et  patientix,  ac  exhibitum.  In  eadem  epistola  martyres  desigoatos 

reliquarumvirtutumexercitiainmartyiibusagnosci,  dominos  vocat.  «  Rogo  itaque,  domine  et  peto  per 

ut deinde gloriosaconfessione conspicui debitiscon-  Dominum nostrnm Jesum Christnm,  utcaeleris col- 

i^^/y/eiif/Jbuslituiisdecorarenlur,  elpromeritalaude  legis  tui^,  fratribus  tuis,  et  meis,  meis  domiois 


4325 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  URBANUS. 


4326 


referas,  et  ab  eis  petas,  ut  quicunque  prior  vestrum  A  ei  consenso  documentorum  exposito  m  Prolego- 


coronatus  fuerit,  etc.  »  Et  in  flne  :  a  Hoc  scire  de- 
bes  roe  et  dominls  meis  fratribus  tuis  scripsisse.  » 
Sic  Lucianus  Celerino  in  epist.  Cypr.  S2  vero  con- 
fessori  in  epistola  epigraphe,  Lucianus  Celerino  Do- 
mino.  Veri  confessores  desigifiabantur  a  supplicio  et 
tormentis.  Sic  Lucianus  iisdem,  cum  refert  indul- 

Seniiam  concessam  a  martyribus,  eos  ex  supplicio 
iscriminat  inquiens,  «c  Quorum- nomine  subjicio, 
Bassi  in  petrario,  Mappalici  in  quaestione,  Fortunio- 
nis  in  carcere,  Pauli  a  quaestione,  Fortunae,  Victo- 
rini,  Victoris,  Hereni,  Credul»,  Herenae,  Donati, 
Firmi,  Venusti,  Fructi,  Juiiae,  Martialis,  et  Aristo- 
Dls,  qui,  Deo  voiente,  in  carcerefamenecati  sunt.  » 
Sic  martyres  multiplici  confessione  gloriosi  in  certa- 
mine  evaserant ;  sicut  in  ludls  Olympicis,  aliisque 
athletarum,  numerus  vlctoriarum  notabatur,  sic  et 
martyrium  notati  agones,  atque  ab  ipsis  reportati 
triumphi.  Qua  laude  Cornelius  pontifex  exaliat  Ma- 


menis  desinuni  in  consulatu  Agricolae  et  Cie- 
mentini  (Christi  230)  exordium  capere  debent 
maturius,  quam  exconsulibus,  Mllmo  et  Vetere, 
signantibus  annum  aerae  Christi  2i3.  Successio  ta- 
men  Urbani  in  sede  apostolica  recleadnotatur  con- 
sulatu  JEliani  et  Veteris ;  cum  hi  proximeconse- 
quantur  consules  Antoninum  iv  (El€gabalum)ei  kie- 
xandrum,quibussignaricontigitannum222Septimi 
Pasohatis  a  Callisto  celebrati,  mortuo  paucos  ante 
dies  Elagabalo,  et  imperium  tenenteex  die  vi  ante 
Idus  MartiiAlexandro:et  auctor catalogi  Liberiani, 
quem  posteriores  sequuntur,  respiciat,  ut  saepe 
dixi,  Paschale  tempusin  pontiticumannisunicuique 
assignandis  et  indicandis  per  consulatus.  Idcirco 
anni  viii,  menses  xi,  et  dies  duodecim,  qui  termi- 
num  postreirum  oblinent,  Agricola  et  Clementino 
coss.,  anno  239,  circa  depositionem  beati  Urbani,  a 
Blbholhecario  consignatam  die  25  Mail,  inchoandi 


ximum,  et  Urbanum  in  epistola  ad  Fabium  Antlo-  B  ^unt  ex  mense  Junlo  anni  221,  quo  tempore  ad  epi- 


chenum  scrlbens,  apud  Euseb.  I.  vi,  c.  43:  c  Maxi- 
mus  Ecclesiae  nostrae  presbyter,  et  Urbanus  ambo  ex 
fidei  confessione  egregiam  jam  secundo  iaudem 
adepti.  »  Et  Cyprianus  ep.  33  de  Aurelio  lectore 
disserens  inter  rellquas  ejus  laudes  enumerat,  quod 
gemino  kic  agone  certavit  bis  confessus,  et  bis  confeS" 
sionis  sux  victoria  gloriostjis.  Et  Lactantius  eodem 
sensu  in  lib.  de  Mortibus  persecutorum  :  Novies  ad» 
versarium  gloriosa  confessione  vicisti,  In  passione 
eoim  SS.  Seraphiae  et  Sabinae  (  apud  Baluz.  tom.  U 
Miscellan.  pag.  106),  legitur  Herodis  metallarii  ct^ 
jusdam,  qui  sub  Vespasiano  Augusto  ter  in  uvbe 
Roma  candidam  confessionem  dedit  Romanis  ;  et  in 
actisS.  Bonifacii  de  Aglae  :  Haecergo  ter  candidam 
egerat  apud  Urbem  Romam  ex  prxfectura.  Confessio 
Ipsa  tituIoGloriosiae  notabatur,  de  qua  idem  Lactan- 
tius  c.  1  ;  ff  Audivit  Dominus  orationes  tuas,  Do- 
nate  charissime,  quas  in  conspectu  ejusper  omnes 


scopalum  promotus  fuerit,  vel  ut  vicarium  ageret 
Caliisti  in  Urbe^  vel  destinatus  ad  allquam  gentem 
Chrlstoac^uirendam.  Si  dies  ordinationis  suppona* 
tur  Dominica  secunda  Junii  quae  anno  221  ex  littera 
Dominlcali  G  pariatur  cum  10  ejusdem  mensis ; 
martyrium  subsequenspost  annosviii,  menses  xi, 
dies  XII,  parla  faciet  cum  23  Maii230.  Biduo  post 
ejus  sacri  corporis  humatlonem  refert  Liber  Pontifl- 
calis  per  ea  verba  :  qui  etiam  sepultus  est  in  came'- 
teno  Praetextati  via  Appia  viii  KaL  Junias.  Quare 
ab  his  documentis  percipimus  ordinationem  episco- 
palem  fuisse  susceptam  ab  Urbanosive  ut  vicarium 
Caliisti  gereret,sive  ut  destinareturepiscopuseentis 
alicujusaut  provinciae,  dle  Dominica  10  Junii  221. 
Anno  autem  proximo  ^,  quem  aperuerunt  con- 
suies  Antoninus  Elagabalus  IV,  et  Alexander,  qui 
eodem  anno  mense  Martlo  in  imperio  successit ; 
cum  Calllstus  die  13  Octobris  in  puteum  demersus 


horas  tota  die  fundis,  caeterorumque  fratrum  no-  Q  inartyriumcompIevisset,acdieproximaiIlatusfuisset 


strorum,  qui  gloriosa  confessionesempiternam  sibi 
coronam  pro  fldei  suae  meritis  quseslerunt.  »  De  Dio- 
cletianea  persecutione  agens  Severus,  qua  grassante 
sacro  martyrum  cruore  orbis  Inundavit,  1.  ii  Hist. 
iAqait :  «  Certatim  gloriosa  in  certamina  ruebatur, 
multogue  avidius  tum  martyria  gloriosls  mortibus 
quaereoantur.  »  In  actis  priorum  martyrum  saepius 
occarrunt  voces,  gloriosa  confessio,  gloriosae  mortes, 
gUmosa  certamina,  martyria,  agones,  etc.  Quall  vero 
diligentia  Ecclesiae  incumberent  per  presbyteros 
martyrum,  diaconos,  ac  martyrum  notarios,  ut  di- 
gnoscerentur,  qui  titulis  essent  honorandi,  et  quam 
perantiqua  fuerit  talls  sollicitudo,  Ecclesia  Lugdu- 
nensis  ad  orbis  Ecclesias  data  epistola  demonstrat ; 
ibi  namque  veri  confessores  proponuntur  gloriosi,  et 
eoronati  martyres ;  ibi  eos  indigitat  paratos  et  excr" 
citatos,  discrimlnatque  a  falsis  et  in  exercitatis,  qui 
in  priorl  congressudefecerant.  PoterantUrbani  acta 


in  coemeterium  Calepodli  :  post  vacationem  dierum 
sex,  a  Blbllothecario  memoratam,apostoIicumthro- 
num  implevit  Urbanus,  a  clero  electus  successor 
die20  Dominica  tertia  Octobrls  littera  Dom.  F.  et 
primum  Pascha  sui  pontlficatus  celebravlt  anno 
proximo  aeraeChristi  223,  Maximoii  etiElianocon- 
sulibus,  recte  positis  in  catalogo  Liberiano.  Supre* 
mum  vero  Pascha  illi  fuerit  anno  230,  Agricola  et 
Clementino  coss.  Ibi  pariter  indicatis,  ei  a  caeteris 
catalogis,  et  codicibus:  denique  martyrio  coronatus 
die  23  Maii,  in  coemeterium  Calllsti  illatus  fuit 
die  25  Maii,  qua  colitur. 

NOTiC  HISTOBICA. 

Linea  2.  — Hic  fecit  ministeria  sacrata  omnia  ar^ 
gentea,  et  patenas  argenteas  25  posuit,  Numerum 
quod  attlnet  xxv,  videtur  referendum  essead  sum- 
raam  totldem  titulorum.  Materiem  voro  quod  re- 
spicit,supradiximus,  in  Zephirinoagentes,deusu  vi 


litulo  veri  confessoris  pontificem  cohonestare,  cum  t\  trearum  patenarum,  ejusque  delectus  causa.  Nequc 


Cbnstianum  nomen  Roma  praecipue  propagaverit : 
el  Valerianum  clarissimae  virginisCaecilia}  sponsum, 
pluresqne  nobiles  Romanos  (inter  quos  Tiburtius, 
et  Maximus  imperatoris  pra^fectus)  baptizatos  ad 
mar^yrii  coronam  hortaiionibus  suis  perduxerit, 
cumque  forti  demum  anlmo  gloriosam  confessionem 
edens  marlyr  fuerit  coronatus. 

BINII  ET  LABBEL 
Linea  5.  —  Per  ejus  monita  multi  martyrio  coro^ 
nati  sunt.  Qui  Valerianum,Tiburtium,  et  Maximum 
cum  sanctaCaecilia  in  fldeinstruxerat,  baptizaverat, 
et  adversus  ictum  gladli  hortatu  suo  obfirmaverat, 
tandem  ipse  quoque  multa  propter  Ecclesiam  pas- 
sas  ;  cervicibus  abscissis,  martyrio  coronatus  est, 
anno  Christi  233,  AlexanJri  imperatoris  10,  vige- 
simo  quinto  die  Maii. 

BLANCHINI 

NOTiE  CliRONOLOCICiG. 

Anni  yiiij  menses  %i  €t  dieswi .  Episcopatus  qui, 


ilie  sublatus  omnino  fuit,  etiamsi  argenteis  quoque 
ministraretur ;  nam  et  hodie  ad  sacrificium  vitreis 
urceolis  oblatos  vini  et  aquae  liquores  plerumque  mi  - 
nistramus,  licet  argenteorum  sit  copia,  ad  facilius 
discernendum  quando  unius,  aut  alterius  species 
sacerdoti  est  porrl^enda.  Vitreos  calices,  ne  dum 
patenas,  pro  arbitrio  abhibitos  usque  ad  Leonem 
Quartum  ibi  ostendi :  donec  experimento  constitit 
esse  cautiusadhibendam  allam  materiem,  ea  de  re 
edito  ejusdem  pontiflcis  decreto.  Caeterum  argenteu 
vasa  sacri  ministerii  v  demus,  ac  nonnuUa  etiam 
servamus  operls  ac  caelaturae  adeo  antiquae,  per  ele- 
gantlam  anaglyphorum  comprobatae,  ut  rererenda 
proculdublosintaniesaecuIumConstantini.UrceoIus 
argenteus  apud  me  superest  inter  sacra  cimelia  as- 
servatus,  quo  vinum,  aut  aquam  ad  sacriflcium  mi- 
nistrarent  fldeles.  In  illlus  externa  superficie  promi- 
nent  anaglyptico  opere  satisaffabrc  elaboratasi^v^^.^ 
exprimentia  Christl  Domiiivv\SL^%\\^^mVc^ftx  ^vsrSw^- 
los  slanvVs^  elNWVm\^^^\x^m\ti  Tv\NMm  ^^tc^^vc^!^ 


ANASTASU  BIBUOTHECARII 


4,  CcBUtaf  admcaaum  Aariiale  inytntidBMsivSaa 
Cetti^tnda  fi^amtnla  o^atimit . 


oe  suptr^ontTuium  aJ  Jtfitrrmrfimt  i 


\.  2  Amulx  dux  argmtex,  K.  Ad  vinumin  «acri/lcto minitlrandum  :  ciyus  aitaglypka  in  ChrUto  DmiM^ 

teHteaquiminvinum(intetf)ret.SS.  Joatine  Ckrys,  et  Cyrill.)  indicant  jiolestatem  Sactrdotibus  fiovK  leT' 
ab  tpso  traditam  convcrtendi  vinwn  m  Sanyuinem,  2.  Ad  Chrisma  fortasse  asscrvandum per  quoddM 
S.  Spiritus  ibi  in  Columba/tgurati,  fldeUbus  ti-aduntur,  In  utraque  ov^s  gregis  Christi  exhibenlur,  pasetndi 
a6  iit,  guipolestalem  utriusque  doni  conferendi  a  Domino  (inter  Aposloloi  idcirco  eaqtrtsto}  per  Sactrdo- 
tiwn  obHnummt. 


im 


IIISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  URBANUS. 


4330 


in  Cana  Galilxae.  Historiam  hanc  evangelicam  apte 
in  hisce  vasculis  consignatam  arguimus  ex  argu- 
mento  Cyrilli  mox  afferendo,  ut  firmaretur  adstan- 
tium  fides  adconfitendam  conversionem  vini  in  san- 
gulnem  Domini  eadem  divina  potentia  peragendam, 
quaolim  initium  feceratsi^norum  suorum  aconver- 
sione  buicaffinia.|ux  in  vinum.  Eodem  certe  argu- 
mento  Neophytorum  fidem  excitatS.  Cyrilius  Hiero- 
solymitanusinquarta  Catechesi  mystagogicadicens : 
«c  Aquam  olim  in  vinum  convertit  in  t.ana  Gaiilxae, 
quod  habet  quamdam  cum  sanguinepropinquitaiem : 
et  eum  parum dignum  existimabimus,  cui  credamus, 
quod  vinum  in  sanguinem  transmutarit  ?  Ad  eas  nu- 
ptias  quibus  corpora  copulintur  vocatus  prseter  opi- 
nionem  omnium  hoc  fecit  mira;'.ulum  :  et  non  multo 
magis  sic  eum  corpus  etsanguinem  suum  fruenda 
nobis  donasse  persuasum  firmiterhabebimus,  utea 
cum omni  certitudine  tanquam  corpus  ipsius  et  san* 
guinem  sumamus?  Nam  in  specie  panis  dat  nobis 
corpus,  et  in  specie  vini  dat  nobis  sanguinem  :  ut 
cam  sumpseris,  gustescorpus  etsanguinemChristi, 
factus  ejusdem  corporis  et  sunguinis  particeps.  » 
Cum  hancCyrilli  doctrinam  Ecclesia  catholica  nobis 
constituat  quotannis  recitandam  in  octava  corporis 
Cbristi,  quam  priores  quoque  Cyrillo  fideles  hisce  in 
anaglyphis  expresserunt;  placet  figuram  argentei 
vasculiitacxlatihicexhibereadillustrandumtextum 
Bibliothecarii,  et  ad  comprobandam  catholicorum 
praesulum  curam  in  fidei  nosir;e  luminibusexcitandis 
et  exprimendisetiam  in  ornamentissacri  ministerii. 
Aliud  vasculum  simili  figura  praeditumexargento 
pariter  ductum  asservabatur  paucos  ante  annos  in 
musaeo  nobilissimi  praesulis  LeonisSlrozzi  (cui  pau- 
cosantediespiissimevitafunctoeruditorumomnium 
studia  parentant)  cujus  iconem  ex  archetypo  ductam 
non  adjungam,  quod  alio  asportatum  intelligam.  In 
illo  exhibeoatur  imago  Christi  Domini,  beato  Petro 
clavestradeniis^etin  paIIiodeponentis,eodem  ferme 
typo  (sed  valde  elegantiori  sculptura)  quo  visilur  in 
sarcophagoJunii  Bassi,  incisosubconsuIatuEusebii 
et  Hypatii,  Cbrisii  360,  spectando  in  subterranea 
basilicaS.  PetricontraaltareConfessionis.AIiudquo- 
quesignum  Aedemptoris  nostri  prominet  in  eodem 
vasculo,  usum  oculorum  tribuentis  cxco  nato.  In 

firioriflguraopportuneindicatur  potestassacerdotii : 
QsecundosignoeffectusChristicontactus.Aliaetiam 
vascula  argentea,  eorumve  fragmenta  vidi,  quae  aliis 
symbolisetcharacteribuschristiani  cultus  insignita 
sunt.  Tertullianus  memorabat,  imaginem  Pastoris 
boninostri  Incalicibusexprimiconsuevisse,  quidem 
inpateris  recoenoscimus  apud  Boldettumin  observ. 
Coemet.  pa^.  200,  etapud  Senat.  Bonarroti  tab.  v  ot 
Yi  de  vitreis  vasculis  coemeteriorum.  Oves  quoque 
Dominici  gregiscontemplamurin  nostro  urceolo^  ad 
Agnum  respicientes,  pro  nostra  salute  oblatum,  et 
occisum.  Accedit  explicator  mysterii  Chrysostomus, 
ita  interrogans  homilia  lx  :  «  Quis  pastor  oves  pro- 
prio  pascil  cruore?  Et  quid  dico  pastor?  Matres 
multae  sunt,  quae  post  partus  dolores  filios  aliis  tra- 
dunt  nutricibus.  Hoc  autem  ipse  non  est  passus ; 
sed  ipse  nos  proprio  sanguine  pascit,  et  per  omnia 
no8  sibi  coagmentat. » In  alio  vasculoargenteo,  apiid 
GI.  virum  M.  Antonium  Sabbatinum  Romae  custodi- 
tum  in  lectissimo  suo  cimeliarchio,  praeter  imagines 
Cbristi  Domini  et  apostolorum,  necnon  oviculas  gre- 
gissui  sub  hocPastoredispositas.supernevisuntur 
columbae  cum  apposito  crucis  signo.  Vasis  figura  et 
Ciclatura  indicare  videntur,  illud  adhibitum  fuissead 
sacrum  chrisma  conlinendum.  Ordo  Romanus  anti- 
quissimus,  post  Ililtorpium  editus  a  MabilloniOj 
pag.  4,  num.  3,  ostendit  sacrum  chrisma  praeferri 
consuevisse  pontifici  nd  stationem  aolemniter  equi- 
finti  peracolythumstationarium.  «  Unus  autem  ex 
acolythis  stationarius  praecedit  pedester  equum  pon- 
tificis,  gestans  sacrum  chrisma  manu  in  mappula 
involuta  cum  ampulla.  »  Asservantur  eliam  tum  in 
musaeoSabbatino,  tum  in  nostro,  argentea  cocblearia 
tum  solida,  quam  perforata,  illaad  incensum  thuri- 


A  bulo  ingerendum,  haec  ad  aquam  vino  stillatim  in- 
fundendam  in  praeparationesacriflcii.Card.Baronius 
ad  annum  433,  num.  1,  observat  a  Greeorio  Turo- 
nensi  de  Gloria  martyrum  cap.  38,  litteris  proditum 
de  argenteis  urceis,  et  hujusmodi  vasis  ad  sacrifi- 
ciumadhibendis,  quae  repertasunt  in  eadem  crypui 
coemeterii  Priscillae  viaSalaria.  ubi  deposita  fuerunt 
corpora  SS.  martyrum  Chrysanthi  et  Dariae.  His  igi« 
tur  similia  vasa  ministerialia,  praeter  calices  et  pa- 
tenas  ex  argento  paraverit  Urbanus,  imperante  Se- 
vero  Alexandro;  cujus  erga  Christianos  nota  pro- 
pensio  reddebat  minus  impedita  sacerdotum  studia 
in  hisce  ornamentisdivino  cultui  comparandis. 

Linea  5.  —  Etiam  Valerianum  nobilissimwn  vi" 
rum,  sponsum  S.  Cwciliae,  etc.  Callisti  decessoris 
pervigilem  curam  in  Transtiberina  regione  fideli- 
Dusfrequentanda  auctam  fuisse  nobilibus  incremen- 
tis  sub  pontifice  Urbano  demonstrant  Acta  SS.  Ca&- 
ciliaeetVaIeriani,eorumquedomus  martyrio  nobi- 

B  litata :  quam  Romanum  titulum  ejusdem  Caeciliae 
rogatu  dedicavit.  Si  quisautem  miretur,  sub  impe- 
rioSeveri  Alexandri,  principis  erga  Christianos  ita 
propensi,  ut  in  ejus  Yita  Lampridius  ostendit  ex 
pluribus  dictis  ac  geslis,  miretur  in  quam  simul  a 
nobisadmittidedicationestitulorumChristianiritus, 
et  martyria  eorum,  quieasdem  domos  obtnlerant  fi<- 
deliumconventibus;  meminerit  martyria  SS.  Caeci- 
liae  ac  sociorum  sub  Almachio  praeiecto  Urbis,  el 
paulo  post  consecutam  passionem  S.  Urbani  papae 
referricirca  annum  imperii  nonum  illiusprincipis, 
quando  suscepta  in  Persas  expeditione  Urbe  profe- 
ctus  tribunitia  potestate  nona  (ut  nummi  docent  si* 
gnati  TR.  P.  viiii.  cos.  iii.  p.  p.  et  in  parte  aversa 
litteris  prof&ctio  aug.  s.  c.)  per  blennium  egit  in 
oriente.  Tunc  vero  Trajani,  Adriani,  et  Antonino- 
rum  legibus  nunquam  revocatis,  de  quibus  egimus 
pag.  iSS,  imo  et  recentioribus  a  Caracalla  contra 
nos  latis  excitati  delatores  et  judices  supplicia  is 

C  Christianos  exerceri  pro  lubitu  decernebant,  ab- 
sente  principe:  cujus  praesentis  indulgentiam  et 
aequitatem  nobis  paratam  et  propensam  inanium  deo- 
rum  sacrificiili  aversabantur. 

Conciliare  igitur  jure  possumus  ae  debemus  prin- 
cipis  Alexandri  erga  Christianos  benignitatem  cum 
veriiate  gestorum  a  SS.  martyribussubejusdem  Im- 
perio  passis  et  coronatis,  praecipue  vero  SS.  Caeci- 
liae,  Tiburlii  et  Valeriani :  quae  gesla  uberius  pro- 
sequitur  Baronius  in  notis  ad  martyrologium  et  in 
Annalibus,  licet  ejusdem  chronologiacum  aeraChri- 
sti  comparata  biennio  differat  a  nostra,  ut  adnota- 
vit  Schelestratius  supra  relatus,  servato  tamen  con- 
sensu,  in  nono  imperii  Alexandri  anno  iisdem  mar- 
tyriis  assignando. 

Praeter  musivum  a  Paschali  primo  constructum  in 
abside  tituli  S.  Caeciliae,  abi  versibus  etiam  expres- 
sit  inventa  et  extracta  a  se  fuisse  eorumdem  marty- 
rumcorporaincoemeterioCallisti,  et  inhunctitulum 
translata,  in  quo  religiose  servantur  et  coluntur; 

I-'  superest  etiam  vetus  pictura  pone  absidem  Tituli 
S.  Pudentianae  spectanda  in  sacello  interiori,  ubi 
parietinae  adhuc  superstites  ostendunt  fontem  illum 
Christiani  baptismi  a  Pio  pontifice  hujus  nominis 
primo  constitutum,  de  quo  in  notis  ad  eius  Vitam 
fusius  egi  pae.  423  et  seqq.  usque  ad  ii6,  Ibid., 
pag.  i!26,  col.  3,  indicabam  superesse  picturam  apo- 
stolorum  baptismaadministrantium  fidelibus  in  ea- 
dem  Pudentis  domo,  impressam  et  expositam  ab 
ill.  praesule  Joanne  Ciampinio:  eique  proximam  in 
arcu  contiguo  superesse  imaginem  S.  Urbani  papae 
prxmittentis  ad  martyrium  sanctos  Tiburtium  et 
Valerianum,  expressis  singulornm  nominibus,  sed 
ejus  angeli  ductu,  cujus  conspectus  a  Csecilia  pro- 
missus  occasio  conversionis  fult.  Visitur  itaquean- 
gelus  praecedens  Tiburlium  et  Valerianum,  etcoro- 
nam  im|)onens  capiti  sibi  proxime  consequentis, 
succedente  Urbano  papa,  qui  tertius  ad  coronam 
venit.  Ibidem  observavi,  comprobari  ex  hac  pictura 
id quod  in libris Iectionariiseva"sA^\eiVSXxi>C\x?^\^^^  - 


4334 


ANilSTASn  BDUOTHBGARn 


43» 


eonsaevisM  scllicet  Urbannoi,  eJQsqiie  sacceMores,  A 
et  nominatim  B.  Stephanom  I,  in  hoc  eodem  titulo 
exemplo  Pii  decessoris,  et  antiquiore  SS.  apostolo- 
rom  hospilum  S.  Prudentissolemne  baptisma  in  Pa- 
schate  ministrare. 

Linea  8,  9.  —  In  ccmeterio  Praetextati  via  Appia. 
Praetextaticcemeterium  itaproximum  fuitccemeterio 
Caliisti,  ut  aditus  ex  uno  in  alterum  pateret.  (-um 
Bosio  in  notisad  YitamS.  Urbani  id  observat  Boldet- 
tus  de  Sacr.  coemet  lib.  ii,  cap.  48,  p.  554 :  «  Quod 
attinet  ad  coeroeterium  Prxtextati,  ait  Bosius,  erat 
via  Appia,  ad  quod  erat  communisaditus  in  coeme* 
terio  Callisti,  vei  potius  erat  pars  ipsius.  » Indicatur 
etiam  in  litteris  Paschalis  Primi  perinde  vocari 
Prxtextatif    ac   Sixti,    et    ad   sanctam    Caeciliam 
oam   partem  cryptarum    subter  ecclesiam  Sancti 
Sebastiani  extra  muros  via    Appia,  quae   asser- 
vat  hodieque  inscriptas  marmori  indicationes  lo- 
corum,  ubi  reperta  sunt  corpora  illustrium  marty- 
rum  Caeciliae,  ac  sociorum.  Panvinius  putat  inditam  q 
appellationem  Prsetextati  ab  ejus  cognomenti  presby- 
tero.  Cognomen  tamen  illud  nobilitarunt  martyres 
duo  prae  caeteris  Christianis  ab  Arinehio  memoVati 
lib.  111  Romae  subterr.  pag.  458  et  476.  Primus  per- 
tinet  ad  aetatem  Anacleti  papae,  a  quo  baptizatum 
fuisse  una  cum  virgineillustri  Lucina  sorore,  regiis 
natalibus  secum  oria  recensetex  ActisS.  Sophiae  in 
vetusto  codice  S.  Gaeciliae.  Alterius  Praetextati  mar- 
tyriumcontigitinfinetertiisaeculisubMaximianoiii 
Idus  Decembris,  ut  in  Martyrologio  adnotatur.  Utri 
eornm  appellatio  coemeterii  tribuenda  sit,  licetdefl- 
niri  certe  non  possit ;  ea  timen  sententia  videtur  po- 
tior,  quae  nomen  deductum  reputat  a  priori  Prae- 
textato,  Christianam  fidem  professo  sub  Anacleto 
papa.  Gum  enim  legamus  in  Actis  S,  Alexandri  papae, 


qul  solo  Evarlsto  Intermedlosaecessor  Anaeleti  foit, 
S  Quirinum  Tribunum  S.  Balbinae  patrem  marty- 
rium  periulisse  sab  Hadriano,  et  depositum  fuisse  ii 
ccemeterio  Prxtextati  via  Appia,  consequitur  at  ad 
prioremillumreferriqnidemappellatio  possit,  atpote 
anteriorem  temporibus  Hadriani ;  ad  secandam  vero, 
qui  annis  ferme  450  post  Hadrianum  passas  est,  de- 
nominatio  coemeterii  sub  Hadriano  in  depositiooe 
Quirini,  etsub  Severo  Alexandro  in  depositiooe  Ur- 
bani,dequoagimus,  pertinereminime  possit;  siper 
integrum  saeculum  in  usn  fuit  ante  secundum  illam 
Praetextatum  martyrio  coronatum  snb  Maximiaao. 

CIACONH. 

Linea  5.  —  Valerianwn  nobilissimum  virum,  tpon- 
sum  sanctae  Caecilise.  Sanctissimus  pontifex  Urbanas 
multos,  sanciitate  vitae,  et  doctrina  slngulari,  ad 
fidem  traduxit.  Interhos,  Valerianum,  virum  pne- 
stantissimum,  beatae  Caeciliae  sponsum,  et  Tibartiam 
ejusdem  Valeriani  fratrem,  et  Maximum  pnefectum 
cubiculo  imperatorio:  qui  postea  martyrium  con- 
stanti  animo,  ejusdem  hortatu  pertulerunt;  qaam 
conditionemetiamvirgo  ipsa  subiit,indomopatema, 
jam  antea,  suo  rogatu,  ab  Urbano  Deo  dicata,  qox 
post  spiculatoris  tres  ictus  inOictos  triduo  super- 
vivens,  quae  Dei  sunt  loquens,  confirmans  adstantes 
in  Christi  nominis  confessione,  quae  reiiqaa  erant 
suae  substantiae,  distribuit  per  Uilanum  papam  ia 
pauperes.  His  sic  dispositis^  ac  Deum  precata,  vi- 
gesima  secundaNovejnbris,  martyrium  consumma- 
vit.  Eam  idem  Urbanus  papa  in  coemeterio  Gallisti 
sepelivit,  ubi  Valerianus,  Tiburtius,  et  Maximasab 
ipso  primi  sepulii  fuerant,  locusquedictus  in  cfleme- 
teriu  positus  ad  S.  Caeciliam :  qui  hodie  signatas 
exstat. 


XIX.  SANCTUS  ANTERUS 

ANNO  CHRISTI  237,   MAXIMINI  IMP.   1 


19  Anteroa  *  natione  Grsecus,  ex  patre  Bomulo,  sedit  annos  duodecim,  mei^  uno, 
diebus  duodecim  *> .  Martyrio  coronatur.  Fuit  autem  temporibus  Maximini  et  Aff%ca%i 
consulum  « .  Hic  gesta  martyrum  diligenter  a  notariis  exquisivit,  et  in  Ecclesia  re' 
condidit,  propter  quod  a  Maximo  prsefecto  martyrio  coronatus  est.  Hic  fecit  ordina- 
5  tionem  unam  per  mensem  Decembris,  episcopum  unum  ^  .  Q,ui  sepultus  est  in  ctme" 
terio  Calixtiy  via  Appia,  m  Non.  Januarii ;  et  cessavit  episcopatus  dies  tredecim. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 
Anteros  mense  uno,  diebus  decem  :  dormit  ra  nonas  Januarii,  Maximino  et  Africano  con- 


sulibus. 


NOTULiE  MARGINALBS  PABROTTI. 


•  B.  Anterum  docet  pobt  ponendum  Pontiano.  ^  B,  vix  uno  mense.  c  B,  Severi  et  Quinctiani,  ac  Maxin. 
Aug.  et  Africani.  '  CB,  in  civitate  Fundis  Gampaniae. 


VARI.E  LECTIONES. 


Apud  Fahroitum  ex  eodice  Freheri. 

Num.  49,  lin.  prseponit  Pontianum  Antero,  lin. 
2,  A,  diebus  15.  Hn.  ead.  AB,  Maximiani.  lin  3 
et  4,  A  et  propter  quemdam  Maximinum  presbyle- 
rum  martyrio  coronatum  in  ecclesia  recondidit.  B, 
propter  quemdam  Maximianum  presbyterum,  qui 
martyrio  coronatus  est.  Hn.  5,  B,  hic  fecit  unum 
episcopun  in  civitate  fundisCampanix  per  mensem 
Decemorem. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Tkuano. 

Lin.  1,  S.  Anterus.  Anterus  postponitur  Pontiano. 


Ex  codice  Thuano  aHero. 


Lin.  4,  Pontianus  anteponitur  Antero,  /m.  ead. 
Anterus.  lin.  4,  recondidit  propter  quemdam  Maxi- 
mum  presbyterum,  qui  mart.  c. 

Apud  Holstenium  et  Schelestratium,  ubi  prseponitur 

Pontianus. 

Lin.  4,  annos  42,  ita  in  mss.  Vat.  etBeg^  Vat, 
deest  annos   42.  Deest  quoque  in  Fiorent.  secundo 


1333 


HESTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  ANTERUS. 


m\ 


f  ail  aulem.  lin  4,  Cass,  Florent.  secund,  Vat,  et  Rc-  ^  Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi 

gius.  Propter  qnemdara  Maximinum  presbyterum,  £,,>,.  g^  dies  xii,  /m.  3,  et  Africani  consulibus. 
•|ui  raartyno  coronaius  esl,  hn  5,  posj  ver6  unum,  Hn.  4,  propter  quemdam  Maximinura  presbyterara 
adaunt omnesmss,codd,  in  civiiateFundisCampaniae.      quj  niarlyrio  coronatus  est. 

NOT.E  VARIORUM. 
BINII  ET  LABBBI. 


Linea  3.  —  Hic  gcsta  martyrum.  Quae  acta  mar- 
lyrum  jussu  Clementis  per  notarios  fldelitercon- 
scriptafuerant,  ea  Anterus  pontifex  diligenter  con- 
quisivit,  et  ne  vel  interirent,  vel  ab  ethnicis  corrum- 
l>erentur,  in  ecclesia  recondidit 

BLANCHINI. 

NOTiE    CHRONOLOGICiB. 

Anno  235,  Severo  et  Quinctianc  coss.,  cum  de- 
functus  esset  in  Bucina  insula  prope  Sardiniam  die 
30  Octobris  beatus  Pontianus,  perlato  in  Urbem 
ejusdera  obitus  nuntio,  cleri  Romani  suffragiis  ele- 


anni  mense  unico,  et  diebus  decera.  Sed  descriptor 
posteriorem  syllabam  N I  minus  clare  ex  pavimento 
lortasse  visam  vertit  in  nuraerum  xi.  Idem  plane  er- 
rorpotuitsuboririexcodicisvctustiorislitterisobso- 
letisseu  maledisjunciis,puta  siscriptumfuissetSED. 
ANNI.  M.  I.  D.  X.  qiiam  periochen  in  dictione 
ANNI  sive  hiantem  sive  detritam  in  secunda  lit- 
tera  N  non  secus  ac  VI I  numeri  duodenariisignum 
xii  veiustatelabefactatum  arbitrati  sint  ii  qui  descrl- 
pserunt  xii.  Sed  undecunque  provenerit  erroris 
causa,  addictionem  annorum  resecari  oporlere  ab 
lis  codicibusposterioribusEusebio,  etantiquissimo 
catalogo  ar^tatis  Liberianae  unicum  mensem  assignan- 


ctusest  succe^sor  Anterus.  Eusebius  lib.  vi,  c.  29:  B  li^us  coarguit  ipse  contextus  9ectionis  Bibliothe- 


ff  Mortuo  Pontiano,  qui  sex  annis  episcopatum  te- 
nuerat,  Ecclesiae  Romanae  administrationem  susce- 
|)it  Anteros.  Hic  intra  unius  inensis  spatium  sacer- 
(lolio  perfunctus  Fabianum  successorem  reliquit.  » 
Anteruin  sedisse  mense  uno,  diebus  decem,  tradit 
catalogus  Liberianus.  Bergomensis,  et  Colbertinus 
septimus  mense  uno,  diebus  47.  Reliqui  ex  Ita- 
llcis  antiquiores  in  Prolegomenis  roense  uno, 
diebus  12,  queraadmodum  et  catalogus  Pelicis 
Quarti.  Sed  idem  catalogus  Felicianus  praeraittit 
annos  xi:  tres  Italici  annos  xii.  Additamentum 
istud  annorum,  quod  in  vetustiore  catalogo  non 
invenitur,  et  unde  profectum  sit  paulo  infra 
ostendetur,  expungendum  esse  manifeste  cogno- 
scitur  ex  consulibus  indicatis.  Neque  enim  alii 
consules  memorantur  in  epocha  Anteri,  quam  ii 
sub  quibusdecessit.  Anfero$(inquit  scriptorcatalogi 

sub  Liberio)  mense  uno,  diebus    decerh.   Dormit  111  ^ .  ..   „    ,    .  ..  "    . 

Nonas  Januarii  Maximino  et  Africano  coss.,   nempe  ^  Iigit,etinscriniisEccie8iaBrecondittumsuperiorum 
Chrisli  anno  236,  die  3  Januarii.   In  veteri  tabula      Romanae  sedis  anlistitum,  tum  caBterorura  roarty- 


carii :  in  quo  cum  affirmetur,  unicam  ordinationera 
ab  Antero  celebratam,  eamque  unius  tanturamodo 
episcopi  mense  Decenibri,  nemo  praesumet  iilum  i»e- 
disse  VI  annis  vel  xii,  sed  intelligit  solo  mense  De- 
cembri  anni  235,  pontificem  fuisse,  quo  unicum  il- 
lum  episcopum  ordinavit. 

NOTiB  HISTORir^. 

Linea  3.  — hic  gesta  marlyrum  a  Notariis  exquu- 
sivit,  et  in  ecclesia  recondidit.  Gesta  martyrumab  An- 
tero  studiose  conquisita  et  collecla  fuisse  ita  explo 
ratum  est,  ut  a  nonnullis  idcirco  habitus  fueritau- 
ctor  prioris  partis  vetustioris  catalogi,  quemad- 
modum  observat  Schelestratius  in  Prolegomenis 
quoJ  tamen  ita  Judicat  accipiendum,  ut  beatus 
pontifex  paraverit  materiam  uberera  non  modo 
catalogi  decessorum  pluribus  documentis  compro- 
bandi,  sed  etiam  historiae  attexendae  dum  gesta  coi- 


roarmorea  tituli  S.  Silvestri  in  capite  incisum  legi- 
tur:  Mense  Januario  die  natalis  S.  Anteri  papae^ 
Ex  illa  igitur  die  3  Januarii  anni  237,  recedendo  in 
anteriora  per  mensem  unum,  et  dies  decem,  illi  tri- 
butos  a  catalogo  Libenano  omnium  vetustissimo, 
incidit  ordinationis  die  in  Dominicam22Novembris 
anni  235:  auam  Papebrochlus  cum  admitlat,  non 
video  cur  inue  colligat,  hanc  epocham  pugnare  ciim 
morte  decessoris  Pontiani;  si  h£c  referatur  ad  diem 
«lOOctobris  ejusdem  anni  235,  Severo  et  Quinctiano 
coss.  Satis  enim  temporis  superest  ad  perferendum 
ox  Sardinia  nuntium  morlis  Pontiani,  et  ad  succes- 
sorem  Romae  eligendum,  ex  die  30  octobris  ad  diem 
i2  Novembris,  ad  quam  referimus  Anieri  ordina- 
tionem  testimonio  documentorum,  a  caialogo  Libe- 
riaiionon  discrepantium  per  integram  hebdomadam. 


rum,  a  notariis  per  Clementem  institutis,  et  conse- 
quenti  saeculo  per  eosdem  suos  decessores  subinde 
allectis  per  singulas  aetates  mandata  litteris.  Videlur 
proinde  referenda  ad  Anterura  imago  illa  inter  ve- 
tusta»  coemeterii  Callisti  (in  quo  depositusillefuit) 
spectandaapud  Aringhium  Romaesubterraneaetomol, 
pag.  439,  inqua  pontifex  sedens  interadstantesmi- 
nistros  duos  (diaconum  puto  et  subdiaconum,  siva 
duos  diaconos,  ut  hodiernus  etiam  mos  viget  a 
prima  Ecclesiae  aeiute  derivatus)  de  genu  ipsum  al* 
loquentibus  aliis  viris,  et  pluieum  volurainibus  re- 
fertum  offerentibus:  ut  plane  videantur  notarii  per 
eos  indicari,  quibus  manu  inter  alloquendum  exerta 
innuere  etgnificare  intelligitur,  ubi  sint  reponenda 
volumina  pro  pedibussuis  in  pluteo  deposita.  Ico- 
nem  exhibendam  curavi,  et  sociandam  cun  alia  ve- 
tusta  imagine  esacris  coemeteriis  extracta  in  vltreo 


sed  exigua  paucorum  dierum  differentia,   vel  ex  ,    ~       ,  ,    ^.u  :  ..     , 

amanuensium  errore  in  numero  describendo.  vel  n  ^*''^'^"*^  ^^^*^  fraemento,  cum  caeterls  Chrlstianis 
in  revocando  Anteri  exordium  ad  diem  electionis,  ^  edito  persaepe  laudatum  can.  Boldet.  tum  in  obser- 
quod  catalogus  petere  videtur  a  die  ordinationis.  val.  ad  coemet.  SS.  Martyrum  pag.  201,  n.  17,  in 
■  u      r  quoCaHislinoroeneticonin  Apostolici  morlsamictu 

pontiticem  eumdem  videtur  r^dere,  a  quo  sacri  hu- 
jus  coemeterii  denominatio  sumpia  est,  Anteri,  et 
plurimorum sanctae  Romanae  sedis  pontificum  depo- 
sitione  venerabilis. 

Linea  4.  —  Propter  quod  a  Maximo  praefecto  mar" 
tyiio  coronatus  est.  Sulpicius  Severus  saiisjejune 
adnotavit  (ut  Pagius  in  notis  hic  afferendisobser- 
vat)  persecutionera  Maximini,  quae  interjecta  est 
inter  quinlam  sub  Severo,  et  septimam  immanera 
sub  Decio,  dum  annis  octo  et  triginta  utramque  di« 
rimentibus  pacem  Ecclesiae  turbatam  quidem  scribit 
a  Maximino,  sed  in  nonnullis  tantum  Ecclesiis,  in 
quibus  clericos  vexavit.  Bamdem  Maxiroini  perse- 
cutionero  expressiusadumbravitEusebius,  in  sacros 
quidem  ministros  prae  caeteris  saevientero,  sed  non 
ita  brevi  Ecclesiarum  numero  vel  temporis  spatio 
contentam,  licet  non  fuerit  universali&^  ^v^\^V^^^ 


Additaroentumannorum  xi,aliquot  incodicibus  prae- 
missum  contra  aperta  testimonia  Eusebii,  ac  vete- 
ruin  docuroentorum,  et  potiorumoodicum,  nullocon^ 
sulatuum  indicioid  suggerente,  refundendumjudico 
inaroanuensium  supinitatem,  sive  inimbecillitatero 
oculorum  in  describendis  numeris  e  picturis  Basili- 
caruro.  Quae  solae  supersunt  litterae  in  basilica  S. 
Pauli  satis  ostendere  non  possunt  evidentiam  su- 
specti  erroris.  Haec  enim  elementa  nominis  tanturo- 
modosupersuntquaelitterisquadratisseuroajusculis, 
ut  vocant  exhibeo         ant  ERVS 

SED 

AN 
NI 

ro.  4. 

et  40. 
Cxtera  roinusculis  characteribus  hic  expressa  vetu- 
stas  delevit.  Significasse  videntur  Anteruro  sedisse 


4335 


ANASTASII  BIBLIOTECARII 


m 


sexix  persecutionls  nomen  apud  ecclesiasticae  Hislo-  A 
fiae  consuitos  merito  obtineat,  per  annos  tres,  ut 
pluribus  ex  Origenlstestlmoniisconfirmat  Eusebius, 
ita  scribens  lib.  vi,  cap.  28 :  «  Inlerea  caeso  Alexan- 
dro  imperatore  qui  tredecim  annis  regnaverat,  in 
ejiis  locum  succedit  Maximinus.  Qui  gravi  odio  suc« 
census  adversus  famiiiam  Aiexandri,  in  qua  ple- 
riqueerantChristiani,  persecutione  excitata,  solos 
Ecclesiarum  antistites  utpote  evangelicae  praedica- 
lionls  auctores,  interflci  jussil.  Quo  tempore  Ori- 
genes  librumdemartyriocomposuit,  quem  Ambro- 
slo,  et  protocteto  Caesariensis  Ecclesiae  presbyterode- 
dicavit :  eo  quod  uterque  in  ea  perseculione  non 
mediocre  discrimen  subierat.  »  Satjs  intelligit 
unusquisque,  non  levem  fuisse  persecutionem  a  Ma- 
ximino  excitatam,  quae  ipso  imperalore  in  Italia  et 
in  Germania  agente  non  Romanam  modo  Ecclesiam, 
et  occidentales  huic  proximas,  sed  etiam  orientales 
in  PalaEsiina  vexavit.  Sanguinaria  vero  indoles  ho- 
minis  eflferati  quantum  caedibus  indulseret,  satis  g 
expressit  in  ejus  Vita  Capitollnus,  ita  de  illo  scri- 
bens:  «  Tam  crudeiis  fuit,  ut  illum  alii  Cyclopem, 
alii  Busiridem,  alii  Scirronem,  nonnulli  Phalarim, 
raulti  Typhonem,  vel  Gygem  vocarenl,  etc.  Erat 
enim  ei  persuasum,  nisi  crudelitate  imperlum  non 
teneri.  »  Mlrum  itaque  non  est,  si  pnncipis  in« 
genio  obsequens  Maxlmus  praefectus  Urbl,  intra 
mensem  episcopatus  secundum,  qui  erat  quartus 
imperii  Maximini,  Anterum  pontificem  necaverit. 

Linea  5.  —  Uic  fecit  ordinationem  unam  per  men^ 
sem  Decembris,   episcopum  unum.  In  notis  chronolo- 
gici&  jam  observavi,  hinc  etiam  confirmari,  spa- 
tium  brevissimum  pontificatus  Anleri,  per  soium 
scilicet  mensem  Decembris  extensum  fuisse,  quo 
unicum  episcopum  consecravit.  Si  enim  per  annos 
undecim  sedisset,  quos  menstruo  illius  regimini 
perperam  adjecit  error  amanuensium  in  aliquot 
exemplaribuscatalogorum,  etiibri  hujuspontificali ; 
c^mplures  profectoepiscopos  ordinare  debuisset,  ut  p 
repararet  tot  sedium  episcopalium  viduitatem,  ac  ^ 
solitudinem,  a  Maximlno  induciam.  Eccleslarum 
antistitessuae  persecutionisscopum  praecipuum  de- 
signante.  ubi  audivimus  abEusebio.  Decessor  illius 
proximusPontianusintraquinquenniumepiscoposG, 
successor  Fabianus  intraannos  U  episcopos  xi  con- 
secravit;  Cornelius  ulrum  consequens  intra  bien- 
nium  legitur  ordinasse  episcopos  septem.  Ordina- 
tiones  duas  intra  quinquennium  Pontianus  habuit 
creatis  presbyteris  sex,   Fabianus   quinque  intra 
annos  14  dedit  presbyteros  22.  Cornelius    intra 
biennium  bina  ordinatione  presbyteros  quatuor. 
Solusne  Anterus  per  annos  undecim  semel  habita 
ordinationenullum  omniuo  presbyterum  autdiaco- 
num  suffecisset  tot  illissacerdotibus  ac  Levitis,  quos 
directa  in  cleruro  persecutioauferebal?  Itane  fuerit 
deActis  martyrum  colligendis  sollicitus,  de  repa- 
rando  autem  numero  ministrorum  negligens?  Quis 
non  videat  providentiam  Antero  non  defuisse,  cui 
diligentia  sacrorum  martyrium  intuIit?Sed  tempus  D 
brevissimum  quadraglnta  circiter  dierum,  ul  Euse- 
bio,  et  vetustissimiscatalogiscomprobatur,  plurium 
ordlnationum  exercendarum  nequespatiumobtulit, 
neque  necessitaiem. 

Linea  6.  —  Sepultus  est  in  Caemeterio  Callisti  via 
Appia,  inde  veroextractum  fuisse  sacrum  ejus  cor- 
pus  una  cum  pluribus  in  ea  parte  coemeterii  recondi* 
tis,  quam  rumae  proximam  anlmadvertitS.  Paulus 
papaejus  nominisprimus,coIIiglturexejusdem  Vita, 
ubi  haec  iegunlur  :  Unde  cernens  plurima  eorumdem 
sanctorum  cometeriorum  loca  neglecta  ac  desidia  an- 
tiquitatjs  maxima  demolitione,  atque  jam  vicina  ruinx 


posita,  protinus  eadem  sandorwn  corpora  de  ipm 
dirutis  atstulit  casmeteriis,  Quse  cum  hymnis  et  canti- 
cis  spiritalibus  in  hanc  civitatem  Romanam  introdu- 
cens,  alia  eorum  per  titulos,  ac  diaconias  seu  mojuU' 
teria,  et  reliquas  Ecclesias  condecenti  studuit  ret^di 
Aonore. NarratibidemBibliothecarius,  in  monasterio 
SS.  Stephani  martyris  atque  ponlificis,  el  Silvestri 
item  pontificis,  ei  confessoris,  ejustjue  in  ecclesia 
(quae  hodle  tilulus  dicitur  S.  Silvestri  in  Capite)  per 
Stephanum  ejus  nominis  HI  fratrem  Pauli  I  a  fon- 
damentisdomi  suae  inchoata,  a  Paulo  vero  perfecta, 
complura  corpora  etrellqulas  sanctoruoi  a  coemete- 
riis  indicatisextractaseumdem  Paulum  pontificem 
condidlsse:  quarum  praecipuas  legimus  tum  in  ve- 
tusio  marmore  et  Eortolo^io  eorumdem  sanctorum 
nomina  ac  natalitia  continente,  tum  in  tabuUrio 
memorati  monasterii  et  Ecclesiae,  subsecutas  reco- 
|nitiones  ac  repositiones  earumdem  reliquiarum 
indicante  publicis  Act«bus  ea  de  re  signatis  in  repa- 
ratione  altarium,  anno  prxsertim  1%7,  dieSO  Oc- 
tobris,  et  anno  1604,  die  43  Maii,  quae  suo  loco  af- 
ferentur  in  Vita  Pauli  Primi  ad  praefatum  numerum. 

Marmoreae  vero  tabulae,  indicantis  nomina  et  nata- 
iitia  sanctorum,  quorum  corporum  partes  praecipuap-, 
siveossa  pleraque  ibidem  sunt  recondiia,  caputoc- 
cupatB.  Anterus,  quippe  cujus  natalis  dies  in  3  Ja- 
nuarii  cadens  praecedit  in  Kalendarii  disposilione 
dies  natalitios  cceterorum.  Ita  vero  consignatur. 

In  nomine  Domini.  Uaec  est  notitia  natalitioram 
Sanctorum  hic  requiescentium. 
MenseJanuario 

Die  III  NataiisS.  Anteri  Papae,  etc. 

Non  dubito  quin  S.  Paulus  in  repartitione  sacro- 
rum  pignorum  i>er  Urbis  titulos,  diaconias,  etmo- 
nasteria,  parles  unius  corporis  diviserit  in  plures 
ecclesias,  exemplo  Silveslri  ita  partientls  reliquias 
SS.  aposloiorum  Petri  et  Pauii  in  plures  basilicas. 
Unde  factum  est  ut  eorumdem  sanctornm  magna 
sul  parte  hic  quiescentium(testimonio  vetusts  illiQS 
tabulae)  parles  reliquas  enumereiit  aliae  aedes  sacrx 
in  suis  antiquis  documentis.  Quin  etiam  colligo,  in 
veterem  titulum  S.  Sixli  ad  Piscina.n,  utpote  prx 
caeteris  proximum  portae  Appiae  ac  coemeleriis  Sixti, 
Zephyrini,  ei adjacentibus  ruinam  minantlbus,  com- 
porlata  primum  fuisse  eadem  corpora,  qude  deponere 
posteadecrevit  potiori  saltem  ex  parte  in  monasterio 
ac  titulo  SS.  Stephani  papae  et  martyris  ac  Silvestri 
papae  a  se  constructo,  statim  acabsolvit  iliud  eccie- 
siae  aedificium ;  cum  utrobique  memorentur  in  ve- 
tustis  marmoribus  reliquiae  insignes  eorumdem 
sanclorum.  In  lapide  antiquo  tituli  S.  Sixti  ad  Pisci- 
nam  edito  per  Martinelium  pag.  306  Romae  sacrae, 
et  perCarolum  abb.  Piazza  in  Hierarcb.  cardinalitia 
pag  454  recensentur  e  pontificibus  martyribusZe- 
phyrinus,  Anterus.  et  Licius,  ex  aliis  vero  martyri- 
ous  Calocerus  et  Parthenius  :  qui  etiam  enumeran- 
tur  in  marmore  indicato  tituliS.  Silvestri  in  capite 
Divisas  etiam  fateri  oportet  ab  hisce  tilulis  partes 
rcliquiarum  tum  sanctorum  aliquot  ibi  conditorum, 
tum  nominatim  B.  Anleri  de  quo  sermo  est,  in  non- 
nullos  allos  titulos  etecclesiasUrbis.  Siquidem  An- 
teri  papae  sacrorum  plgnorum  partem  obtinet  titali 
S.  Praxedis,  ut  ex  vetustis  catalosis  apud  sacellQm 
8.  Zenonis  marmore  incisis  abunde  constat. 

CIACONU. 

Linea  4.  —  NationeGrxcus.  Sanctus  Anterus,  na- 
tione  Graecus,  patria  Petilianus,  ex  Petilia  urbe 
quondam  Magnae  Graeciae,  nunc  Calabriae  dictaejuxta 
Belllcasti*um  civitatem  sita. 


4337  HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  PONTIANUS.  4338 


XX.    SANCTUS   PONTIANUS. 

ANNO   CHRISTI  233^  ALEXANDRI  IMP.    10. 


20  Pontianus,  natione  Romanus,  ex  patre  Calpurnio,  sedit  annos  quinque,  mem- 
ses  duos,  dies  duos.  Martyrio  coronatur.  Fuit  autem  temporibus  Alexandri,  a 
consulatu  Pompeiani  et  Feliciani  *  .  Eodem  tempore  PorUianm  episcopus  et  Hippo- 
lytus  ^  presiyter  exilio  sunt  ab  Alexandro  in  Sardiniam  in  insulam  Bucinam, 
5  Severo  et  Quintiano  consulibus,  In  eadem  insula  defunctus  est  tertio  Kalendas 
Novemb.^  et  in  ejus  locum  ordinatus  est  Anterus  ^  n  Kalend.  Decembris.  Hic  fecit 
ordinationes  duas  per  mensem  Dccembrem  :  presbyteros  sex,  diaconos  quinque, 
episcopos  per  diversa  loca  numero  sex.  Qicem  beatus  Favianus^  adduxit  cumclero 
per  navim,  et  sepelivit  in  cc^meterio  Calixti,  via  Appia,  et  cessavit  episcopatus  a 
10  dispositione  ejus  dies  decem  ' . 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO 
Pontianus  annos  quinque^  menses  duos^  dies  septem.  Fuit  temporibus  Alexandri  a  con- 
sulatu  Pompeiani  et  Peligniani.  Eo  tempore  Pontianus  episcopus  et  Hippolytus  presbyter 
exsules  sunt  deportati  in  insulam  nocivam  Sardiniam,  Severo  et  Quiutino  consulibus  :  in 
eadem  insula  discinctus  est  iv  KaL  Octobris,  et  loco  ejus  ordinatus  est  Anteros  xi  KaL 
Decembris  consulibus  suprascriptis. 

NOTULiG     MAROINALES    PABROTTI. 

»  B,  nsque  ad  Severum  et  Quinctianum  coss.  ^  CB^  Phillpus. «  C,    xiii  Kal.  Decembr.  B,  49  Nov* 
^  Binc  liquet  Anierum  esse  successorem  Pontiani,  c  C,  Fabianus.  '  CB,  43. 

VAR1.E   LECTIONES. 

Apud  Fahrottum  ex  codice  Preheri^  A  -E^c  codice  Tkuano  altero. 

JVtim.  20,  lin,  3,  AB,  peliniani,  lin,  5,  afflictus,  Lin,  4,  —  Galphurnio,  sedit  ann.  9,  m.  5.  lin.  5, 
fustibus  maceratus,  defunctusest  iii  Kal.  Novembr.  consulibus,  defunctusest  iv  R.  N.  et  in  e.  o.  e.  An- 
et  in  ejus  loco  ordlnatus.  teros  ii  Kal.  /m.  8,  numero  6,  qui  etiam  sepultusest 

ExcodiceRegio,Mazarinc  etThuano,  In  cimiterio  C.                    ^o^,   .    .. 

r-^     i    /'«i..i,„-«;r.   D    /!#..-      p«iK..«:«/v\  -^^u  Apud Hosltemum  et  Schelestratxum. 

Ltn.  4,  Calpnurnio  R,  (Maz,,  Calbunno)  sedil  ,      ..^.   r  .  ^     ,.    ^   .            j     ^.      «      ^r  a 

ann.  9,  m.  5,  d.  2  ;  fuit  autem  temporibus  A.  a.  c.  ^^  ^^»<«  habeturhic  Anta^us,  sed  codxces  Reg,  Vat. 

Pomp,  et  Pelagii  eod.  Hn,  4,  in  Sardin.  insulam  Bu-  minor,  et  Plor.  duo  post  Urbanum  habent  Pontior- 

clanam,  el  in  eadem  insula  d.  est  Kal.  No.  Severo  wwm.   lin.  6    codices  mss,  /e^unt  Bucianam,   Im. 

clQuinl.  cons.  in  ejus  vero  locum  ord.  est  Anteros  ^«^-  posj  defunctus  esl..  Addunt  Flor.  duo.  Vatic. 

II  Kal.  Dec.  quem  beatus  Fabianus  adduxit  in  navim  ^^  ^^O-f  Afflictus,  fustibus  maceralus,  martyr.  hn  8, 

cum  clero,  et  sep.  in  cim.  via  Appia.  Hic  fecil  ordi-  ^^^^-  Fabianus. 

nationesdnas  per  m.  D.  pr.  9,  diac5,  E.  p.  d.  i.  6.  ApudPeniam  ex  codice  Cavensi. 

et  cess.  Ep.  a  martyrio  ejus  dies  40.  Lin.  3.  consuiatu  Pompeiani  et  Peiiani. 

NOT^  VARIORUM. 
A  SGHCLESTRATB.  B     Ex  (Ub.)  linea  5.  —  In  eadem  insula  defUnctus 

Ab  hoc  Pontiani  pontificatu  antiquio  rem  ca-     ^«^  maceratus  fustibus. 
talogum   alio  auctore   conscriptum  esse  putabat  BLANCHINL 

Henschenius,    eo    quod    plura   acta    adjungantur  NOTiE  CHRONOLOGiiS 

?,?«  n^nThM  tnlHTi  n^.^Jnfn^nT^T^frnd^^^^^  Poutianum  roctc  pr^mittit  Antero  codey  AnasU- 

""Tirj^  n..!!;n?oHli«^^^^^^^^  sianus  alter  bibliotllec»  S.  Marci  Florentia  a  me 

rJn^T  K^«"<£?holt  rf.^i^^^^^  specutus  ;  quem  iu  pramiltendum  docet   con- 

piVo.^HS^,*'^.^^^^^^^^^        q  n J?nnn  L ^r^Tt  l«tus  ipsc  dictorum  a  bibliothecario  in  hoc  numero 

il^n^^ifc^  'h^l'A^^''l\^k^^^^  ^*^  Pontiani  versu  6,  ubi  post  mortem  Pontianl  iii  Kal. 

temporibus  ejusdem  et  SS.  Antheri  et  Fabiani.  Novembris  ordinatum  affirmat  in  ejus  locura  Ante- 

BINIl  ET  LABBBI.  rum  ii  Kal.  Decembris. 

Linea  4.  ~  Pontianus.  Post  interregnum  30  die-         UrbanumexcepitPontianns,  utin  picturlsS.  Pauli 

rum  octavo  Kal.  Julii,  anno  Christi  233,  Alexan-  demonstrant  elementa  primaejusnominisPONnon- 

dri  imperatoris  40,  Pontianus  Urbanosubrogatur.  dum  consumpta  vetustate  Idem  ostendit  catalogus 

Linea  3.  —  Eodem   tempore  Potitianus,  etc.  m  Liberianus,  tum  excontinuataseriepontificum,  tum 

cxsilium  ab  Alexandro,  Quod   non  tam   religionis  ex  consuIibusannl231  illiusexordiotributls,  nempe 

causa.quamaliapotiuscalumniaagentilibuscircum- p  Pompeiano^   et  Feliciano,  licet  nomen  secundi  per- 

ventum,  Pontianum  Alexander  relegaverit,   ipsius  ^  verterit  amanuensis  imperitia  in  Pelignanum.  In 

erga  Chrislianosaffectus,  et  tamilia  Christianis  ho«  textu  Anastasi  correcte  legitur  uterque  consul,  sub 

ininibus  referta  indicat.  Euseb.  lib,  vi,  Hist.  cap,  24,  quo  primum  sui  pontificatus  Paschacelebravit.  Gum 

ob  quod  facinus,  Deo  vindice,  a  militibus  Alexan-  enim  anno  234,  Severo  etQuinctiano  coss.,  marty- 

drum  imperatorem  occisum  esse,  non  vana  conje-  riumfeceritiii  Kal.  Novembris^juxtai  Ak\a&\:^^v^^v^ 

cturadici  poterit.  Baron.  ann.  237.  num.  4.  Sardinia  insuU^  ^^^ Iwt^V^^cV^xNaX^'^»^^^^ w»a^^ 


4339 


ANASTASII  BIBLIOTHECARH 


\m 


menses  ii,  et  dies  totidem  sedisse  tradatur  con- 
cordi  testimonio  codicum  et  c^talogorum  ex  prae- 
cipuis  Italiae  supra  videndis  inter  Prole^omena, 
consequitur  ut  ejus  ordinatlo  peracta  sit  anno 
230,  Agricola  et  Clementlno  coss.,  die  29  Au- 
custi,  qu»  apte  incidit  in  Dominicam,  ut  ostendit 
littera  Dominkalis  C,  eidem  anno  assignanda  ex 
cyclo  solis.  Urbanus  papa  martyr  decesserat  eodem 
anno  die  23  Maii,  ut  supra  vidimus  in  ejus  sectione. 
Trimestre  igitur  spatium  vacationissedis  ab  Urbani 
martyrio  interserendum  est  ad  ordinationem  Pon- 
tia.ni.  Bibliothecarius  enumerat  tantum  dies  30, 
fortasse  ad  electionem.  Sed  ab  electione  ad  ordina- 
tionem  duos  menses  interpositos  fuisse  vix  credi- 
derim  opinandum,  nisi  forte  absens  electus  sit.  De 
soatio  vacationissedis  plura  non  suppetunttestimo^ 
nia.  De  successione,  ac  duratione  sedis  Pontiani 
satis  perspicua,  et  certa  protulimus,  eidem  tribuen- 
tes  annos  v,  menses  ii,  ac  dies  totidem,  inclnsis 
extremis,  ex  die  Dominica  ordinalionissuae  29  Au- 
gusti  anno  230  ad  diem  30  octobris  anno  235,  Se- 
vero  et  Quinctiano  coss. 

Papebrochlus  opinatur,  in  catalogo  vetustiori 
Figniflcari  abdicationem  Pontiani  exsulis  per  ilia 
verba  :  In  eadem  insula  (Sardinia)  discincius  est  iv 
Kalendas  Octobris,  et  loco  ejus  ordinatus  Antheros, 
Neque  illi  placet  emendatio  catalogo  adhibenda  ex 
textu  Bibiiothecarii,  qui  nitide  legit  :  In  eadem 
insula  defunctus  est  tefiio  Kalendas  Novembris,  et 
iu  ejus  locum  ordinatus  est  Antherus  li  Kakndas 
Decembris,  prjeeunteiii  verbaetiam  secundocataiogo 
Felicis  IV ex  bibliothecareginaeSueciaead  ms  exem- 
plar  Colbertinum  exacto  apud  Schelestralium  :  In 
eadnm  insula,  afflietus,  fustibus  maceratuSf  dcfun- 
ctus  est  [[{  KaL  Novembris  :  nihil  admodum  memo- 
rantibus  Blbiiothecario  et  cataiogis  de  Pontiano 
discinctOy  aut  abdicante.  Praestat  igitur  erroremama- 
nuensis  recognoscere  in  iliis  verbis  discinctus  est  iv 
Kal.  Octobris,  quae  reddenda  fuerant  fidelius,  ut  in 
catalogo  Felicis  IV  et  in  textu  Anaslasii,  defunctus 
est  III  Kalendas  Noveinbris,  De  ordinatione  Anteri 
agemus  numero  sequenti. 

KOTiE  UISTORICiE. 

Linea  4.  —  In  Sardiniam  in  insulam  Bucinam. 
Bucina,  seu  Buccina  exigua  insulaadjacet  Sardiniae 
ad  oram  orientalem  contra  oppidum  Terra  nuova, 
olim  Phanasiam  urbem,  teste  Baudrando,  appella- 
tam.  Ipsa  dicitur  indigenis  Isoia  del  TavolatOy  in 
loneum  extensa  qulnque  circiter  milliariis,  et  via 
duoous  in  laium  :  quam  quidaro  (ait  idem  Baudran- 
dus  in  Lexico  ^eographicoj  Hermaeam  a  Ptoiemaeo 
dici  volunt :  ubi  memorat  laudatus  scriptor  releea- 
tione  ac  morte  S.  Pontiani  papae  et  martyris,  illu- 
stremredditam.Ineodem  paralleiiojacet  cum  insulis 
Pontils  :  quas  pariter  celebres  effecerunt  exsilia 
Domitillae  virginis  et  martvris  sub  Domitiano,  ut 
constat  ex  hlst.  Gusebii  lib.  iii,  cap.  U,  necnon 
Silverii  papae  sub  Justiniano  ex  Liberato  diacono, 
qui  Paimarium  (unamexPontiis)  illiusdeportationis 
insulam  nominat. 

Linea  8  et  9.  —  Quem  beatus  Gavianus  adduxit 
cum  clero  per  navem,  et  sepelivit  in  caemeterio  Cal" 
fixti.  Hinc  fortasse  escrintor  Anaslasii  occasionem 
arripuit  pervertendi^  ordinem  inter  Pontianum  et 
Anterum.Cum  enim  legereta  Favianocuratum  cor- 
pusPontianidecessoris.etaliundefalsoassumpsissei 
per  annos  undecim  sedisse  Anterum  ex  vitiosaChro- 
uologia  quam  sequebatur  ;  opinandum  potiusduxit 


A  Fabianum  successisse  Antero,  quam  huncneglexlsse 
perannosxi  reliquias  Pontianl  ex  insula  Buccina 
transvehendas  curare,  et  inter  sanctorum  pontificu  n 
exuvias  deponere  in  c^emeterio Romano.  Sed  brevis- 
simus  Anteri  pontificatus  ad  bimestrespatium  non 
pertingens,  quemadmodum  sequenti  numero  mani- 
lestum  fiet,  copiam  pr<ebere  non  potuit  asportandl 
ex  insula  Sardiniae  adhaerente  ad  Urben?  reliquias 
nu|)er  defuncti  sui  dacessoris,  hyberna  praeserlim 
tempestate,  et  odio  Maximini  saeviente  contrac.hri- 
stianos  praesules.  Vide  notas  ad  seqnentem  nume- 
rum. 

CIACONH. 

Linea  2.  —  Martyrio  coronatur.  Ob  perpetnam 
nempe  fidei  luendaeconsiantlam,  odium  ingensgen- 
tilium  sacerdotum  contraxit*,  quare,  falsis  delati«)- 
nibus,  apud  Alexandrum  imperatorem,  accusaius, 
cum  Philippo  presbytero  Urbe  ejeotus,  in  insulam 
gSardiniam,  Buclnariam  cognomento,  relcgatuf  est  ; 
ibique  martyrii  palmam  adeptus. 

Ciaconius  Pontiano  Arterum  postponit 

PAGII. 

S.  Pontianus,  natione  Romanus,  ex  patre  Cal- 
purnio,  die  vigesima  secunda  mensis  Junii  anni 
ducentesimi  trigesimi  Romanus  pontifex  dictus 
est^  sed  aliqua  potius,  ut  creditur,  calumnia  cir- 
cumventus,  quam  Christianoe  religionis  causa,  ab 
Alexandro  imperatore,  una  cum  llippolyto  presby- 
tero  in  insulamSardiniam  relegatus,  die  xxviii  Sep- 
tembris  anni  255  pontificatum  abdicavit,  postquam 
sedisset  annos  quinque.  menses  tres  et  dies  septem. 
Tum.  Maximi  imperatoris  mandato,  fustibus  ver- 
beratus  martyrium  (.onsummavit  die  decima  nona 
mensisNovembris  ejusdem  annl,  cujuscorpuspostea 
a  Fabiano  papa  Romam  translatum  est,  et  in  coeme- 
terio  Callisti  sepultum.  Duas  meuse  Decembri  ordi- 

Q  naliones  habuit,  presbyterorum  sex.  diaconorum 
quinque.  episcoporum  per  diversaloca  sex.Pontia- 
no  decretalesduae  ascribuntur,  quae  cum  ex  Gregorii 
Magni  et  Sixtl  praeserlim  laciniisconsutae  sint,  viris 
doctis  supposititiae  reputantur. 

Severo  imperatore  mortuo,  Christianis  pai  red- 
dita  est,  nt  habet  Sulpitius  Severus,  qui  ubi  de  ejus 
morte  iocutus  esl,  ait :  a  Interjectis  deinde  annis 
viii  et  XXX,  pax  Christianis  fuit,  nisi  quod  medlo 
tempore  Maximinus  nonnullarum  Ecclesiarum  cle- 
ricos  vexavit,  »  ab  anno  autem  211,  Severi  emor- 
tuali,  ad  annum  249,  quo  Decius  septimam  persecu- 
tionem  insiauravlt,  anni  38  interjiciuntur.  ideoau- 
lem  Sulpitius  tam  Jejune  de  |)ersecutione  a  Maxi- 
mino  imperatore  excitata,loquitur,  quia  ea  non  fnit 
universalis,  sed  tanlum  localis  ;  Firmilianusenim 
Csesare»  in  Cappadocia  epis<'opus  in  epistola  adCy- 
prianum,  loquens  de  Maximini  |)ersecutione,  el  de 
fidelibus  hucatque  illuc  fugientibus,  ait :  «  Erattrans- 
eundi  facultas,  eo  quod  persecutio  illa  non  per  to- 

D  tum  mundum,  sed  localis  fulsset.  »  In  ea  |)ersecn- 
tione  Pontianus  Romanus  pontlfex  martyrium  subiit, 
utjam  dictum  est.  Le^endus  Eusebius  lib.  vi.  cap. 
28,  ubiscribit,  Maximinum  hanc  persecutiouem  ex- 
citasse.  ^ravi  odio  succensum  adversus  famliiam 
Alexandri  imperatoris.  in  qua  plerique  eranl  Chri- 
stiani,  et  postea  subdit :  Quo  tempore  Origenes  H' 
brum  de  mariyrio  composuit,  quem  Ambrosio  et 
Prototecto  Cxsariensis  Ecclesix,  presbytero  dedicavit, 
Liber  ille  Origenis  de  exhortatione  ad  martyrium  a 
paucis  annis  Basileae  prodiit. 


mi  HISTORIA  DB  TTnS  ROM.  PONT.  —  S.  FABIANUS.  m% 


XXI.   SANCTUS    FABKlISUS. 


ANNO    CHRISTI  238,    MAXIMINI  IMP.   2. 


21  Favianus,  natione  Xomanus^  ex  patre  Favio  *  sedit  annos  quatuordecim,  men- 
ses  decem,  dies  undecim  ^.  Martyrio  coronatur.  Puit  autem  temporibus  Maximini  et 
Africani  usque  ad  Decium  ^  secundum  et  Quadratum  ^,  etpassus  est  iv  Kalend.  Fe- 
bruarias.  Hic  regionesdivisit  diaconibus,  et  fecit  septem  subdiaconos,  qui  septem  no- 
5  tariis  imminerent,  ut  gesta  m^rtyrum  in  integTo  colligerent ;  et  multas  fabricas 
per  coemeteria  fi^ri  praBcepit.  •  Et  post  passionem  ejus,  Moyses  et  Maximus 
presbyteri,  et  Nicostratus  diaconus  comprehensi  sunt  et  in  carcerem  missi  sunt  '. 
Eodem  tempore  supervenit  Novatus  ex  Africa,  et  separavit  de  Ecclesia  Nova- 
tianum,  et  quosdam  confessores,  postquam  Moyses  presbyter  in  carcere  de- 
10  functus  estj  qui  fuit  ibi  menses  xi,  sicut  et  multi  fuerunt  «.  Hic  fecit  ordinationes 
quinqueper  m^nsem  Decemiris  :  presbyteros  viginti  duos,  diaconos  septem,  episco- 
pos  per  diversa  loca  numero  undecim.  Qui  etiam  sepultus  est  in  cameterio  Calixti. 
via  Appia,  xiv  Kalend.  Februarii.  Et  cessavit  episcopatus  dies  septem  *»• 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 
Fabianus  annos  quatuordecim,  mensem  unum,  dies  decem.  Fuit  temporibus  Maximini, 
et  Gordiani,  etPhilippi,  a  consulatu  Maximini  et  Africani,  usque  Decio  ii  et  Grato.  Pas- 
sus  xm  Ealend.  Februarias.  Hic  regiones  divisit  diaconibus,  et  multas  fabricas  per  cqb- 
meteria  fieri  jussit,  post  passionem  ejus  Moyses  et  Maximus  presbyteri,  et  Nicostratus  diar- 
conus  comprehensi  sunt,  et  in  carcerem  sunt  missi :  eo  tempore  supervenit  Novatus  ex 
Africa,  et  separavit  de  Ecclesia  Novatianum,  et  quosdam  confessores,  postquam  Moyses  in 
carcere  defunctus  est  qui  fuit  ibi  menses  undecim,  dies  undecim. 

NOTULiE  MAROINALSS  FABROTTI 

•F^bio  CB.  ^  B,  an.  45,  d.  4.  c  B,  Gordiani, Philippi  et  Decii  a  coss.  Maxim.  Ang.  et  Africa  ad  Decium 
et  Hetroscuro.  d  c.  xiv  Kal  «  Vide  Baron.  an.  eodem  253,  p.  421.  ^  Vide  Bar.  an.  254.  sC,  et  sic  mnlti 
Cliristiani  fugerunt.  ^  C  sex.  B  an.  et  plus. 

Ykmm  LECTIONES. 

Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri,  A  Kalend.  Jam.  lin,  5,  in  intej^rum  c.  lin.  9,  Moyses  in 

Nwn.  21,  Hn  1.  Fabianus  ex  palre  Fabio.  A,  an.  carc.d.  c  /m.  10,  m.  11,  sic  et  mulli  Chrisliani  fu- 
13.  lin.  het%,  A  m.  i,  d.  10,  B,  m.  11,  d.  11.  lin.     «erunt.  /m.  43.  xiii  Kal.  /m.  ead.,  d.  6. 

renl. /in.lO,  B,multiManich«ifugeruntperdiversa        lucas  Hoht.  :  ViU  hasc  habetur  Integra  apud 

lo^*  Mombritium.  /m.  i,  Mombr.,  annos  43,  sine  mensib. 

Ex  codice  Begio,  Mazarino  et  Tkuano.  et  dieb.  lin.  2,  omnes  codd.  mss.,  Maximi,   lin.  3, 

Ltn.  4.  Fabianus  n.  R.  ex  patre  Fabio  s.  a.  44,  m.  ^^or,,  Cass.  etVat.,  xiii  Kal.  /m.  5,  In  inieero,  Reg., 

44,  d.  44.  Fuitautem  t.  Maximi.  lin.  3,  Quadratum.  }?*•  «<  ^'f^-  2,  add.  et  fldeliter.  lin.  6,  et  Maximus, 

llic  regiones  d.  diaconis,  et  f.  7  diaconos.  /in.  5,  in  Mom6.  add.  el  Proxiraus  /m.  40,  Florent.,  et  sic 

integro  c.  (Maz.,  in  integrum) ;  hic  m.  f.  Hn.  6,  prae-  mulli  Christiani  fugerunt  per  diyersa  loca.  I/a  guo- 

ceplt.  Post  passionem  vero  ej»is  Hn.  7,et  in  c.  missi.  ^^  Florent.  %  et  Vat.  ac  Reg.  hn.  u//.,  Vat.  xnc 

eod.  Un.  8,  separavil.  Maz.,  separ  /tn.  9,  postq.  M.  ^^^- 
in  carc.d.  /m.  40,  sicut  et  multi  alii  f.  /m.  44,  pre-  Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi. 

lyrio  coronaius  est,  et  sep.  in  cim.  hn.  <3,  d.  6.  ^^„1  i^^'  ^  ^^  ^^^^^  tempore  supirvenlt  Novatus 

Ex  eodiee  Tkuano  altero.  ex  Africa,  et  separavlt  de  Ecclesla  Novatiaanm,  et 

Lin.  4,  Fabio.  /tn.  1, 2,  m.  44 .  lin.  2,  Haxtml.  lin.  3.     quosdam  confeasores. 

NOT^  VABIOBUM. 
A  SCHELESTRATE.  B  cim  regiones,  redactaerat  in  septem.  et  slngulis  re- 

Linea  4.  -  Consulendus,  ut  ante  diximus,  Sche-     ff 'tVZ?y?ilr?eM^^^^^ 
lt2!,^i'Mi'  '  '' '''  <J«^^ertationis  secunda.  an-     a'diLonl?ivi?i  fe^^VpuK^^ 
iiquu.  Bcciesi».  martvribus  in  custodia  alimoniam  ministrarent,  et 

ALTASERHi£.  eos  docerent  de  his  qua  pertinebant  ad  fidem.  Hoc 

Linea  4.  —  Hic  regiones  divisit  diaconibus.  Jam  a     enim  erat  munns  diaconorum  martyres  in  earcere 
Clemente  urbs  Roma,  quae  divisa  erat  in  quatuorde-  -  vlsitare,  eisalimenta  erogare^  et  eo&  Iw^Vx^^^c^^^^ 


4343 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


I3U 


prian.  («n«(.  4<).  «  Et  credidepam  quidem  presby- 
teros  el  diaconos,  qui  idic  prxsentes  sunt,  monere 
nos  et  instruere  plenisssime  circa  Evan^elii  legem, 
sicut  in  praeteritum  semper  sub  antecessoribus  no- 
stris  factum  est,  ut  diaconi  ad  carcerem  commeanles 
desideria  consiiiis  suis  et  Scripturarum  prxceplis 
gubernarent.  »  Augustin.  in  Brevicul.  Collat.  a  Et 
recitatum  est  a  Donatis  Concilium  ferme  septua- 
ginta  euiscoporum  contra  Cxcilianum  apud  Cartha- 
ginem  facium,  ubi  eumabsentem damnaverunt,  quod 
ad  eos  venire  noluent  tanquam  a  traditoribus  ordi- 
nalus,  et  quia,  cum  esset  diaconus,  victum  afferre 
martyribus  in  custodia  constitutis  prohibuissedice- 
batur.  » 

Et  fecit  septem  subdiaconos,  qui  septem  notariis 
imminerent.  Ut  gesta  martyrum  in  integro  collige- 
rent,  Clemens  instituitsingulos  notarios  per  septem 
regiones  Urbis,  qui  martyrum  gesta  exciperent. 
Pabianus^  ne  notarii  sine  teste  essent,  eis  apposuit 
totidem  subdiaconos  qui  eis  imminerent,  id  est  eos 
observarent,  quo  gesta  martyrum  in  integro,  id  est 
iniegra  fide  colligerentur.  Hinc  dicti  subdiaconi 
regionarii.  Anastas.  in  Vig  lio  :  «  Imminere  est 
aliquem  observare.  »  Gregor,  lib.  viii,  epist. 
29  :  «  Ut  fralri  et  coepis^^.opo  nostro  Decio  stu- 
deat  imminere.  »  Q.  Curt.  lib  vi  :  «  Sic  e^o 
inrmerio  quod  dedignor,  immineo.  »  Ambros.  de 
Offic.  lib,  II,  cap.  27 :  a  Agens  in  rebus  imminebat. » 

BENCINL 

Linca  4.  —  Septem  subdiaconofi,  Urgente  Domi- 
tiani  persecutione  sicuti  Clemens  septem  instituit 
diaconos,  ut  quatuordecim  praeessent  urbis  regioni- 
bus,  singuli^  bioas  assignans,  utque  martyrum 
praecipue  in  carceribus  inclusorum  curam  specialio- 
rem  susciperent :  ita  Fabianus  septima  Deciana,  et 
qaidem  saevi^^sima  ortapersecutione,  septem  subdla- 
ronos  instituit,  qui  essent  proprii  Ecclesiae  Romanae. 
Cornelius  Pabiani  apud  Euseb.  lib.  vi,  c.  43,  succes- 
sor  factae  institutionis,  et  perseverantis  usus  testis 
est  in  epist.  ad  Fabium,  quando  clerum  Romanum 
recenset,  etejusdem  Ecciesiae  ministros.  «  In  qua 
tamen  sciebat  ....  presbyteros  quidem  esse  qua- 
tuor  et  quadraginta,  septem  autem  diaconos.  toti- 
demque  subdiaconos  :  acolythos  duos  et  quadra- 
ginta ,  exorcistas,  et  lectores  cum  ostiariis  quinqua- 
gintaduos.  »Hi  tamensolumclerum  propriedictum 
Homanum  conflasse  videntur,  cum  exstiterint  aliis 
iisdem  ordinibus  initiatis  :  Ecclesiaenim  Carthagi* 
nensis  ex  i  resbyteris  et  diaconis  conflala,  extra 
corpus  illud  presbyteros  habebat  alios,  qui  deinde 
ob  merita  cooptahantur  in  numerum  presoyterorum 
Ecclesiae  Carthaginensis,  ut  supra  vidimus  actum 
cum  Numidico  ;  constat  simiiiter  ex  eodem  Cypria- 
no,  c[uod  Celerinus  itidem  marlyrum  presbyter  ob 
gloriosam  confessionem  repetiiam  intra  eumdem 
Carthaginensium  presbyterorum  ordinem  fuitcoop* 
tatus. 

Linea  4.  —  Qui  septem  notariis  imminerent,  et 
gesta  martymm  in  integro  coUigerent.  Scopus  ponti- 
ilcis  in  delectu  subdiaconorum  indicatur,  nempe 
electos  fuissead  hoc  munus  specialiter  obeundum, 
ut  nolariis  a  S,  Clemente  institutis,  martyrum  acta 
excipientibus  incumberent,  et  singula  gesta  in  inte- 
gro  seu  fidelissime  colligerent  Erat  neces^aria 
cautio,  dum  ex  his  actis,  nedum  gloriosi  tituli  con- 
fessoribus  (quod  providae  erat  episcoporum  curae), 
verum  et  C(Tonatis  martyribus  condignae  laudes  in 
Ecclesia  decernebantur.  Specialisautem  tunc  perur- 
gebat  necessitas  invigiiandi  in  sciendis  veris  confes- 
soribus.  discriminandisgue  ab  reliquis  :  siquidem 
cum  ob  martyrii,  aut  coniessionis  vera  merita  facuU 
tas  concederetur  subscribendi  libellis  poenitentium 
ad  reiaxandas  poenas  (ad  quam  tamen  facultatem 
obtinendam  requirebatur  vera,  causa  confessionis 
probatae,  patientiae,  et  fortitudinis)  plures  con- 
fto^bant  merita  ad  praerogativam  sibi  vindi- 
c^adam  sabseripilonum  libellorum  :  de  quo  saepis- 


A  sime  conqueritur  S.  Cyprianus,  qui  suo  exemplo 
cum  a  martyribus  peteret  preces  pro  lapsis  mu- 
iieribus,  designat  veros  confessores,  ep.  21,  qui  in 
actuali  supplicio  existentes,  veniam  largirentur,  ut 
supra  dictum  est  ex  S.  Cypriano.  De  consuetudine 
antiquaadnotandi  confessiones.  supplicia,  et  reliqua 
roartyrum  exercitia,  quae  notarii  colligebant,  etde 
subliaconorum  praeeminentia,  seu  assistentia  in- 
ducta,  ne  fraus  interveniret,  praeterCypriani  laudatis 
in  locis  adnotationes  exslat  celebris  iocus  Eusebii, 
qui  commendat  epistolam  Ecclesiis  directam  de 
martyrio  S.  Pionii  etconscriptam  ex  diligentiafacta 
per  exceptores  ab  Ecclesia  constitutos.  In  ea  bre- 
viter  recolit  Eusebius  qux  plerumque  a  notariis 
notabantur.  Sic  enim  scribit  1.  iv,  c.  45,  pag.  435  : 
«  Cujus  singulas  confessiones,  ac  libertatem  in 
dicendo  atque  coram  populis,  ac  praesidibus  pro 
fidei  nostrae  defensione  probaverit ;  conciones  item 
de  institutione  fidei,  praeterea  cohortationes,  atqae 

B  invitationes,  ad  eos  qui  persecutionis  tempore  lapsi 
fuerant :  allocutiones  etiam,  et  consolationes,  quas 
in  carcere  positus  adeuntibus  ipsum  fratribusadbi- 
buit,  quae  super  his  tormenta  quantosque  dolores 
sustinuerit  :  clavorum  insuper  confixiones,  et  mi- 
rabilem  in  medio  rogo  constantiam  :  mortem  deni- 
que  ipsam,  quae  cunctailla  miracula  subsecuta  est, 
si  qui  volent  cognoscere,  eosad  epistolam  de  ilLias 
martyrio  uberrime  conscriptam  emendamus,  quam 
nos  in  opere  de  priscis  martyribu.^,  quorum  passio- 
nes  collegimus,  ordine  suo  inseruimus.  «  Horam 
diligentiii  effectum  est  ut  acta  martyrum,  quae  re- 
censuit  Eusebius,  etquorum  plura  Lactantius  inse- 
ruit  in  suo  de  persecutorum  mortibus  aureo  opus- 
culo,  usque  ad  nostra  tempora  asservarentur,  sicut 
et  indiculi  depositionum,  translationum,  Martyrolo* 

fiorum,  aliaquesimilia.  Id  ab  initio  effectum  probat 
ertulliani  laus,  qoam  tribuit  Ecclesiis,  et  quod 
istiusmodi  suos  census  referant.  Ab  hac  porro  Fa- 

Q  biana  institutione  deducitur  verior  origo  ministro- 
rum,  qui  ex  officio  notariis  gesta  ecclesiastica  exci- 
pientibus  imminerent,  quique  veluti  custodes  oota- 
riis  dati,  scrutarenturactorum  identitatem,  ne  fraus 
etiam  in  conscnbendis  interveniret.  In  concillis 
eliam,  et  disputationibus  frequentissimus  notario- 
rum  usus  :  unde  in  celebri  catholicorum,  et  donati 
starum  coIIationeCarthagine  habita,  inter  primas 
sollicitudines  ista  recensentur,  part.  i,  n.  40  :  «  Si 

autem  qui  excipiendi  fungunturofficio quaterni 

de  singulis  partibus  ecclesiastici,  alterni  debebant 
adstare  notarii  :  quorum  fides,  ne  qua  vaciilet  am- 
bago,  quaterni  episcopi  partium  singularum  deiecti 
suorum  judicio  praenotantur,  ut  eosdem  exc-epto- 
res,  et  notarios  pervigili  ac  sollicita  observatione 
custodiant.  d  Cum  autem  eccJesiastici  vocentur  nota- 
rii,  quorum  proprium  id  erat  munus  ;  inde  etiam 
a  Clemente  institutos  notarios  fuisse  ordine  aliquo 
initiatos  dicere  oportet,  et  ut  reor,  ex  ordine  ieclo- 
rum  assumebantur  ;  cum  Agatho  supra  laudatus  in 

l)  suoepilogo  asserat  sibi  in  gradu  lectoris  constitato 
datam  provinciam  sextae  synodi  acta  excipiendi. 

BINII  ET  LABBEL 

Linea  2.  —  Martyrio  coronatur,  Initio  omnium 
atrocissimae  persecutionis  illius  quam  Deciusim' 
perator  ira  et  invidia  incitatus  induxit. 

Linea  4.  —  Hic  regiones  divisit  diaconibus.  Ideo- 
que  ex  officio  diaconi  regionarii  appellati  sunt,  qiii 
in  concilio  Romano  li  sub  Sylvestro  cap.  6  diaconi 
cardinal  s  etiam  nominati  requiruntur. 

Linea  6.  —  Moyses  et  Maximus  presbyteri.  Ro- 
manaj  Ecclesiae  presbyteros  et  confessores,  eosqu :• 
ultra  annum  in  carcere  detentos  misere  afflictos 
fuisse,  litterae  Cypriani  ad  hosce  confessores,  ei 
confessor.imadCyprianum,  testantur  VtA»  epistola^ 
Cypriani  46,  23,  26,31. 

BLANCHINI. 

NOTifi  CBEONOLOGIGfi. 

Eodem  consuiatu  quo  Anteri  mors  signata  est  die 


4345 


HISTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  FABIANUS. 


4346 


3Janaarii  236,  nempe  Maximi  et  Afrlcani,  nota- A 
turetiam  Fabianiexordium  tam  in  catalogis  Liberii, 
et  Felicis  Quarti,  quam  in  codicibus  Anastasii:  et 
sedisse  dicitur  Fabianus  annis  xiv,  mense  \,  diebus 
X  In  Liberiano  et  Colbertinis  quatuor  (<,  3,  5,  6) 
annis  vero  xiii,  mense  i,  diebus  x  in  Bergomensi, 
in  Colberlino  Quarto,  et  in  picturis  Leonianisbasi- 
licae  S.  Pauli.  Catalogi  Cavensis,  Farfensis,  et  Lu- 
censis,  necnon  Colbeninus  secundus,  ac  septimus, 
enumerant  annos  xiv,  menses  xi,  dies  xi.  Lucensis 
dies  contrabitad  vii. 

Consulura  nomina  aMaximinoet  Africano  (Chri- 
sti  236)  ad  Decium  ii,  ei  Gratum  (Christi  250)  quae 
in  catalogisetcodicibus  recensitis  meliuntur  ponlifi- 
catum  Fabiani,  etiamsi  videantur  annos  quaiuor- 
decim  requirere,  non  pluresta/nenexicunt  quam  xiii, 
a  Picturis  Leonianisindicaios;  si  ordinatio  Fabiani 
ad  episcopatum  Romanum  statuatur  die  Dominica 
4<  Decembris  anno  236,  Maximino  et  Africano  con- 
sulibus ;  cum  martyrium  compieverit  die  20  Janua-  B 
rii  anno  250,  Decio  ii  et  Grato  coss.  Haec  enim 
extrema  continent  annos  solidus  xin,  mensem  i  et 
dies  X,  in  picturis  S.  Pauli  recte  signatos. 

Depositionem  autem  Fabiani  peractam  fuisse  ea- 
dem  die  20  Januarii,  qua  ipse  martyrium  compleve- 
rat,  universadocumenta  vetustiora  Romanae  Eccle- 
siae  testantur.  Opusculum  tertium  aetatis  Liberii 
papae,  edilum  a  Bucherio,  unde  recusum  per  nos 
fuit  in  Prolegomenis  sub  inilium,  Depositiones 
martyrum  exhibens  juxta  seriem  mensium,  exor- 
dium  capit  mense  Januario  ab  ipsa  deposilione  Fa- 
biani,  decimotertio  Kal.  Ptbruarii  Pabiani  *in  Ca- 
listi,  etSebastianiin  Catacumbis.  Catalogus  Liberii 
exaclusadms.  exempjjr  Caesareum  inedit.  Sche- 
lestratii  habet :  A  consulatu  Maximi  et  Africani 
usque  Dedo  n  et  Grato.  Passus  die  xiii  KaL  Fe- 
bruar.,  licet  codex  Bucherii,  detrita  fortasse  pos- 
trema  unltate,  redderet  xii  KaL  Pebr.  Martyroloeia  ^ 
vetustiora  a  Baronio  recensita,  el  illud  quod  Flo- C 
rentinius  vocat  Hieronymi,  eadem  die  referunt.  An- 
tiqua  Sacramentaria,  Fassionales  libri,  et  Missales 
perinde  consentiunt  Quare  Em.  Norisius  merito 
scribit  in  dissert.  iii  de  epochis  Syromacedonum 
circa  finem  :  «  Declus  anno  Christi  249  imperium 
invasit,  utex  ejusdem  rescripto  monstravi  (leg.  ii, 
lib.  iv,  Cod.  til.  i6  de  haeredit.  actione,  xiv  Kal. 
Nov.  iEmiliano,  et  Aquilino  coss.).  Anno  proximo 
S50  eral  Romae,  ubi  S.  Fabianum  papam  die  20 
Januarii  martyrio  affecil,  ipsomet  Decio  ii  etGrato 
C0S8.,  ut  in  vetustis  monumentis  eccIesiasUcis  legi- 
tur ;  ubi  etiam  Olerinum  pro  Christi  fide  in  carce- 
rem  conjecit,  de  quo  S.  Cyprianus  epistoi.  34  ad 
clerum  Carthaginensem.  » 

IfOT^  UISTORICE. 

Linea  4.  — Pabianus^  natione  Romanus,  ex  patre 
Fabio.  Fabiaegentis  stemmati  ex  natalibus  ascri- q 
bendum  Fabianum,  et  in  aliam  familiam  iilustrem 
adoptione  receptum,  praeter  nomen  derivativum  Fa- 
bianus  o  patre  Pabiano^  declaranteliam  litterae  cleri 
Romani  ad  Cyprianum  datae  post  ejus  obitum,  in 
quibus  dicitur  a  nobilissimae  memoriae  vir.  Post 
excessum  nobilissimae  memoriae  viri  Fabiani,  non- 
dumepiscopatum  proptertemporumdifficultdtescon- 
stitutum  fuisse.  »  Colligitur  quoque  generis  ejus 
nobilitas  ex  rata  cleri  sententia :  qui  certis  de  cau- 
sis  opporiunum  judicaverat  tum  temporis  elieere 
pontificem  e  numero  virorum  nobilium  et  illu- 
strium,  ut  Eusebius  expresse  memorat  lib.  vr, 
cap.  29fortasse,  ut  reverentia  generis  minusexpo- 
situm  redderet  antistitem  ausibus  administrorum 
Maximini  praesides  Ecclesiarum  prae  cxteris  inse- 
ctantis.  Licet  autem  de  Fabiano  in  ponlificem  assa* 
mendo  nemo  cogitaret  (ut  Eusebius  tradit)  qui  ex 
agro  cum  suis  domesticis  in  Urbem  revertebatur 
nihilde  episcopatu  meditatus;  et  indicio  columbae 
supra ejus  caput e  subiimi delapsae  conversis  repeate 


in  eumdem  suffragiis  sacerdotali  catbedrae  Impone* 
retur ;  ea  tamen  non  excludunt  nobilitatem  generis 
Fabiani;  quam  in  ea  electione  proficuam  Ecclesiae 
futuram  communis  fratrum  sententia  constituerat, 
et  coelestis  assensus  hoc  facto  comprobaverit;  dum 
virum  nobilem  nihil  tale  cogitantem  disposuit  cum 
domestico  suo  comitatu  in  Urbem  regredi,  et  co- 
lumbae  advolantis  indiciodesignari  pontificem  opti- 
mum,  et  post  annos  xii  fortissimum  martyrem. 
Sanctis  imi  hujus  auspicii  coelesle  signum  summa 
alacritate  et  consensu  tum»  temporis  perceptum,  ut 
Eusebius  memorat,  posteris  quoque  ita  placuit,  ut 
eodera  symbolo  columbae  in  cathedram  involantis 
Romanaesedisantislites  hodieque  utantur.  In  veteri 
quoque  marmore  reperto  intra  ccemeterium  SS. 
Petri  et  Marcellini  via  Lavicana,  ita  expressam  re- 
peritBosiuscathedram  pontiflcalem,  velis  hinc  inde 
instructam,  et  insidentiscolumbaefigura  nimboor- 
nita,  eamque  exhibuit  Arinshius  Romae  subierr. 
lib.  IV,  cap.  U,  etlib.  vi,cap.  48,  Fabiani  factum  in 
illa  recolens.  Eumdem  consulaset  Baronium  ad  an- 
num238. 

Linea  4.  —  Uic  regiones  divisit  diaconibus,  et 
fecit  septem  subdiaconos,  qui  septem  notariis  tmmtnc- 
rent,  ut  gesta  martyrum  in  integro  colligerent.  Acta 
martyrum,  quae  Anterus  studiose  conquisiverat, 
eoquenomineiisdem  m:)rtyribus  associari  meruerat, 
acriori  cura  institil  Fabianus,  ut  Ecclesiae  compara- 
rentur.  Igitur  Clementis  primi  exempla  sectatus  ab 
assignatione  xiv  regionum  Urbisccepit.  Suae  integri- 
tali  restitutas  Urbis  regiones  post  deformationem 
duplicis  incendii  Neroniani  et  Vitelliani,  diviserat 
Clemens  septem  notariis;  quaedivisio  sub  Antoninis 
custodita  nova  partitione  non  indiguit.  Yerum  post 
aliud  incendium  sub  Commodo,  quo  templum  Pacis 
et  plurima  ac  pulcherrima  Urbis  xdificia  conflagra^ 
runt,  ut  narrat  Herodianus,  conieste  etiam  Dione  ia 
fine  libri  lxxiii,  reparatis  iteruni,  regionibus,  tota- 
que  Urbis  ichnographia  non  modo  curata,  sed 
etiam  publice  iiicisa  marmoribus  in  pavimentotem- 
pli  Urbis  ad  viam  Sacram  (hodie  conversi  in  eccle- 
siam  SS.  Cosmae  et  Damiani,  ubi  eadem  Urbis 
ichnographia  reperta  fuil  sxculo  superiori,  et  a 
card.  de  Maximis  edita  cum  notis  Bellonii  ad  tab. 
IV  observantis  vestigium  illud  incisum  fuisse  sub 
impp.  Severo  et  Caracalla)  non  destitit  Fabianus 
sepiem  notarios  a  Clemente  institutos  certis  regio- 
nuip  finibus  destinare,  ut  martyrum  Acta  scriberent 
singillatim.  Huic  negotio  diligentius  procurando 
totidem  subdiaconos  deputavit,  qui  notariis  praees-* 
sent.etad  earumdem  regionum  Christiana  mini- 
steria  praestantius  obeunda,  inter  septem  quoque 
diaconos  illarum  summam  divlsit.  Vide  quae  dicta 
sunt  in  Prolegomenis  sub  finem,  ubi  de  partitione 
Urbis  44  regiones  Augusti,  et  earumdem  de  redu- 
clione  ad  septem  ecclesiasticas  fusius  egi. 

Linea  6.  — Et  post  passionem  ejus,  etc.  Eodem 
tempore  supervenit  Novatus  ex  Xfrica,  etc.  De  bis 
agendum  infra  in  Cornelio. 

Linea  12.  —  Sepultus  est  in  oBmeterio  Callixti,  via 
Appia.  Vide  in  Prolegomenis  descript.  coBmet.  Ur- 
bis.  In  hoc  sacro  coemeterio,  depositione  Fabiani, 
totque  ejus  decessorum  ac  successorum  consortio 
illustri,  ejusdem  pontificis  et  martyris  nfemoriam 
magnificenter  excoluit  S.  M.  Clemens  XI  amplosa- 
cello  a  fundamentis  exstructo,  et  pretiosis  marmori- 
bus,  metallis,  picturis  decorato,  ac  excell.  familiae 
Albanx  conditorio  in  hypogaeo  sacelli  excavato,  pro 
eximia  pientissimi  fratris  Horatii  veneratione  in  san- 
ctos  martyres,  et  loca  ab  iisconsecrata  (qua  scilicet 
caeteras  virtutes  suas  ad  beatissimi  Germani  exem- 
plum  proxime  accedeutes  iste  cumulaverat ;  quare 
et  ibidem,  ut  optaverat,  recondi  meruit)  et  novis 
metallorumadditamentis  ornatum  complevit  utrius- 
que  pietatis  haeres  emin.  ac  revereod.  princeps 
Annibal  card.  AibanusS.  BL«  E^tAx&Km^^^-^^^i^^ 


4347 


ANASTASII  BIBLIOTHBCARII 


1348 


pheo  oblationis  saaBCIemens  XI  hanc  incidi  voluit.  A  ret,  excitavit,  et  Deo  dicatamvolaitsub  in?0€atione 

SS.  Silvestri  et  Martini  (Anast  num.  80)  eia  suc- 


IN  HONOREM  S.  FABIANI 

PAPiE  ET  MART. 

CVIVS   SACRVM   CAPVT 

CVM  ALliS  RELIQVIIS 

IN  ALTARI  ASSBRVATVR 

CLBMENS   XI. 

PONT.    MAX. 

SACELLVM  EXTRVXrr 

ANNO  SALVT.  MDCGXII. 

PONT    XH.  . 

Hac  in  Epigraphe  cum  narretur  sacrum  caput  B. 
Pabiani  cum  aliis  reliquiis  asservari  in  altari,  nuper 
coustructo,  quasidem  pontifex  in  demolitione  veie- 
ris  ibidem  repertas  a  capite  non  disjunxit,  videtur 
locus  exlgere,  utde  translatione  agamussacri  cor- 
poris  beati  Fabiani,  qux  iliustrabitetiam  historiam 
reliquiarum  aiiorum  pontificum,  in  eodem  ccemete* 


cessoribus  Hadriano,et  Sergio  II,  qni  eumdemtitU' 
lum  restaurarunt,  translata  fnissealiqaotsanctoram 
corpora,  et  reliquias,  aliorum  vero  cor|M>ram  iam 
translatorume  coemeteriisa  Paulo  Primo  in  titulam 
SS.  Silvestri  et  Dionysii,  et  Stephani,  aliisque  a 

fiontlficibusinaliostitulospartesdesumptasaSergio 
I,  et  In  suum  olim  titulum  Equitii  traductas,  necnon 
partesillorumcorporum,  quae  in  Equitii  titulocon- 
debantur,  nempe  S.  Silvestri,  S.  Fabiani,  SS.  Cy- 
riaci,  Largi,  etSmaragdi,  etc.,quasi  compensationis 
jure  vicissim  donatas  tum  titulo  SS.  Silvestri  Dio- 
nysii  ac  Stephani,  tum  cseteris  suarum  partem  re- 
liquiarum  hiscontradentibus.  Hinc  vero  effectumest 
ut  antiquae  memorix  marmoribus  consignaue  repe- 
riantur  etiam  in  basilica  Vaticana,  et  in  titulo  S. 
Sixti  ad  piscinam  publicam,  quibus  insculpta  sunt 
nomina  eorumdem  pontificum   ct  martyrum,  aut 


rioCallisti,ejusquepartibusauiadh«rentibuscryptis  r%  confessorum  quorum  lipsana  intereasdem  basHicas 
Sixti  et  Pratextati  olim  quiescentium,  etgravibus  "  ac  tiiulos  dividebantur.  Lapis  vei 


de  causis  subinde  traniatorum,  ac  divisorum  inter 
complures  Urbis  titulos.  et  diaconias,  concessa  quan- 
doqueaut  restituta  parte  sanctorum  pisnorum  ejus- 
dem  coemeteriis,  ut  contigit  capiti  S.  Fabiani.  Im^ 
minente  igitur  metu  ejus  cladis  a  Saracenis,  et 
sacrilegae  direptionis  ac  deprsedationis  sacrarum 
aedium  constitutarum  extra  Urbis  ambitum,  quam 
eteiem  passaesuntdo»  ex  pnecipuis  basllicis  S.  Pe- 
tri  in  Vaticano,  et  S.  Paaii  via  Ostiensi  sub  Sergio 
U,  ut  infra  le&emus  in  textu  Anastasii  num.  495,  in 
Vita  Leonis  Iv  hujusejusdem  Sergii  proximi  succes* 
soris  (cujus  providentia  amplificato  pomoerio  ei  in- 
tra  Urbis  ambitum  inclusa  basilica  Vaticana,  origi- 
nem  dedit  ac  nomen  civitati  Leoninse,  et  securitati 
sacrorum  pignorum  imposterum  prospexit)  idem 
Sergius  II,  Bibliothecarlo  enarrante  in  ejus  Vita 
num.  491,  complura  corpora  SS.  pontificum  et  mar- 
tyrum,  aliorumque  cum  iis  coronatorum  transtulit 
ex  pluribus  coemeteriis  in  titulum  Equitii,  seu  SS.  Li 
Silvestri  et  Martini,  cui  presbyter  ipse  praefuerat: 
t  Ad  honoremomnipotentis  Dei.ejusdem^ue  beatis- 
simi  Silvestri  praesulis  corpus  cum  beatissimis  Fa- 
btano,  atque  Stephano,  et  Sotere  martyribus,  ac 
pontificibus,  simulque  Asterio  martyrecum  sacra- 
tissima  filia  ejus,  sanctoquc  Cyriaco,  et  Mauro, 
Largo,  et  Smaragdo,  atque  Anastasio  et  Innocentio 
pontificibus,  unacum  sancto  Quirino  ac  Leoneepi- 
scopis,  etc,  sub  sacro  altari  dedicans  collocavit.  a 
H£c  ipsa  sanctorumnominaeorumque  reliquiasre- 
censet  antiqua  tubula  marmorea  indescensu  ad  hy- 
pogaeum  ejusdem  tituli  collocata  ante  complura  sae- 
cula,  uti  characterum  barbaries  prodit,  quam  hic 
nitidioribus  litteris  reddam. 


Lapis  vetustus  in  S.  Siiti 
editus  a  Martinello  suae  Romae  sacrae  fol.  306  me- 
moratSS.  Sixtum  papam,  Felicem  papam,  Zephy- 
rinum  papam,  Anterum  papam,  Lucium  papam,  et 
Soterem  papam.  Lapis  in  Vaticana  basilica  repertns 
apud  altare  proximum  sepulcro  Otlhonis  II  iropera- 
toriseditus  a  Turrigio  in  cryptis  Vaticanis (ubi  nuoc 
etiam  conspicitur)  fol.  18  e  pontificibus  memorat 
Lucium,  Caium,  Zephyrinum,  Dionysium,  Stepba- 
num,  et  Silvestrum  reliquiarum  suarum  pariem  ibi- 
dem  obtinentes.  Vetus  epi^ramma  S.  Damasi  posi- 
tum  in  veslibulo  coemeterii  Praetextati  et  a  Barooio 
editum  tomo  XII,  in  Appendice,  et  ab  AringhioRo- 
mx  subterr.  tomo  II,  pag.  478,  ostendit,  ibi  deposi- 
tum  fuisse  Sixtum  Pp.  II  et  socios  martyrii  sui,  com 
aliis  pontificibus,  quos  inter  FaMaous  eminet,  de 
quo  sermo  est  praecipuus  in  praesenti  numero  et 
idcirco  memoratur  in  alla  epigraphe  Sergll  II  apud 
Baronium  ad  annum  Christi  847  lis  ▼erbis: 

Nectitur  ecce  piis  Fabitno  et  compare  Xysto, 
Martyribus,  quorum  spiritus  astra  tcnet. 


»{l  TEMPORIBVS  DOMNI  SERGIl  IVNIORIS  PP.  RECON- 
DIIA  SVNT  IN  HOC  SAC.  ALTARE  BEATI  SILVESTRI 
PRAESVLIS  CORPVS  ET  BEATI  MARTINI  ET  BEATISSIMO 
FABIANO  ATQVfi  STEPHANO  ET  SOTERE  MARTIRIBVS 
HAC  PONTIfClBVS  INSIMVLQVE  ASTERIO  CVM  SAN- 
CTISSIMA    FILIA     EIVS    SCTOQVB    CIRIACO     PAPIA    ET 

MAVRO  lArgo  et  smaragdo  trAsoNe  SISINNIO  AT« 

QVB  ANASTASIO  ET  INNOCENTIO  PONTIFICIBVS  :  VNA 
CVM   SCTO  QVIRINO  AC    LEONE  BPISCOPIS  CtC. 

Constat  horum  sanctorum,  qui  hic  recensentur, 
corpora  diversis  in  coemeteriisfuissedeposita;  cum 
Silvester  in  Priscillae;  Fabianus,  Stephanus,  Soter 
in  Callisti ;  Anastasius,  et  Innocentius  ad  Ursum  Pi- 
leatum  fuerint  conditi,  Bibliothecario  in  eorumdem 
Vita,et  martyrologiis  ipsoruminnatali  itaasserenti- 
bus.  In  memorato  lapide  S.  Martini  in  montibus 
Coemeterium  Priscillae  nominatim  exprimitur,  a  quo 
scilicet  extractum  fuerat  corpus  B.  Silvestri,  unde 
nomen  accrescebattltulo  Bquitii,ejus  inpontificatu 
constructo.  Colligituriuque  hisexdocumentisVita- 
rum  Anastasii,etlapidum  intitulisconstitutorum,a 
Symmacho  papa,  qui  sacram  aedem  titulo  Equitii  ita 
proilmm,  ut  In  nnam  ecciesiam  et  titulam  coalesce- 


Comprobant  igitur  hec  documenta,  in  ccemeteriis 
usque  ad  quartum  Ohristi  saeculum  versibus  Damtsi 
distinctos  fuisse  loculos,  et  cryptas  Istorum  marty- 
rum  custodes.  Quando  autem  Paulus  I  et  Sergias  II 
eadem  exempla  secuti  beati  Silvestri  dividentis  in- 
ter  plures  busilicas  sacra  ossaPetri  et  Pauliaposto> 
lorum,  et  recenliora  Bonifacii  IV  iransferentit  io 
Pantheonasupertitionibusexpurgatum,etChristia' 
no  ritu  Deo  dicatum,  corpora  plurima  sanctoma 
ecryptis  marty rum,  transtulerunt  et  Ipsi  alia  sancto- 
rum  corpora  gravibus  de  causis  in  titulos,  et  eccle- 
sias  Urbis;  ne  scilicet  ruina  opprimerentur  ii  qoi 
cryptas  frequenlabant  eorumdem  martyram  sacra 
pignora  veneraturi :  aut  ne  paterent  injuriis  Sarace- 
norum,  sacrilegis  rapinis  infestantium  suburbanas 
basilicas;  tum  quoque  curatum  est  ut  marmoreis 
])inscriptionibuscommendarentur  posteritati  docu- 
menta  hujusmodi  translationum,  ac  ilivisionon: 
Incisis  nominibus  prope  altaria,  aut  pictis  opere 
musivo,  siveetiam  coloribus,  eorumdem  sancloro:a 
Imaginibuset  appellationibus,  aut  natalltijs  etiain 
diebus  additis,  ut  iisdem  slatis  diebus  aniiua  illo- 
rum  memoria  ibidem  recoleretur.  Hac  igitur  pro- 
videntia  pontificum  factumest.ut  inlocisillustratis 
depositione,  translatione,  aut  gesto  aliquo  eorom- 
dem  sanctorum  pars  aliqua  ex  lipsanis  relinqoere- 
tur,  aut  reponeretur.Necsecuscontigit  B.  Fabiano: 
cujus  corporis  in  Urbem  translati  per  Sergium  II in 
titulumt^quitii  parsaliquacumcapltereservata  foit 
aut  reportata  in  Ccemeterium  Callisti,  Ipsi  olim 
commune  cum  Xysto  Aniero,  Stepfaano  aliisqoe; 
pars  etiam  concessa  titulo  SS.  Silvestrl,  Stephani 
et  Dionysii ;  pars  denique  data  titulo  S  Praxedis, 
quemadmodum  testatur  vetus  tabula  marmorea  in« 
tra  sacelium  S.  Zenonis,  musiva  opere  conTesiltam 
aS.  Paschali  papa  ejus  nominis  primo;  cqJasTil» 


4349 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  FABIANUS. 


4350 


in  notis  opportanior  erit  locus  ejusdem  tabells  re-  A  regnavit  Constantinus  M.  imperatorum  Romanorum 


ferendae.  lilius  meminerunt  Baronius  in  Annalibus 
ad  ann.  8,  Severanus  de  septem  Urbis  ecclesiis  pag. 
682,  Octavius.  Panciroiius  de  ecclesiis  in  re^ione 
Montium  Ciip.  41,  aliique  de  sacris  JSdlficiis  Romae 
scribentes. 

CIACONII. 

Linea  4.  —  'Bamanmy  natione  Romanus,  Creatus 
die  17  Januarii ;  cum  emm  omnes  fratres,  causa  de- 
ligendi  pontificis,  in  ecciesiam  convenissent,  et  mul- 
ii de  multis  illustribus  et  prxclaris  viris ad  illud  mu- 
nus  obeundum  idoneis  cogitarent,  de  repente  co- 
lumba  esublimi  volans,  capiti  Fabiani  insedit;  quo 
coelesti  indicio  clerus  commoius,  magna  cum  ala« 
crltate,  et  uno  animarum  consensu,  dignus  pontlfi- 
catu  isacclamaius,  etabsque  mora  arreptus,  in  sede 
poniificia  collocatus  est :  attestante  Eusebio  lib.  ix, 
Uist.  cap.  22. 

PAGII. 

Linea  4.  —  Qui  septem  notariis.  Cum  olim  sanctus 
Clemens  septem  notarios  instituisset,  ut  celeriter 
exciperent  verborum  notis  gesta  dictaque  martyrum, 
jam  Fabiauus,  inquit  Baronius,  conslderans  hanc 
scribendi  rationem  esse  valde  obscuram,  ideo  septem 
notariis  totidem  pr»fecit  subdiaconos,  qui  curarent 
litterisintegre  perscribi,  quod  notiscompendioseex- 
ceptum  antea  erat ;  dicente  Anastasio  ad  hoc  Fa- 
bianum  fecisse  septem  subdiaconos,  qui  septem  nota" 
riis  imminerent,  utgesta  martyrum  in  integro  coUi^ 
gerent.  Per  multa  saecula  perseveravit,  ut  septem 
lantum  in  Ecclesia  Romana  diaconi  ministrarent, 

2uibus  Fabianus  illud  muneris  addidit,  ut  quatuor- 
ecim  Urbis  regionibus  praeessent,  singulis  binas 
assignans,  ut  pauperum  in  eis  degentium  curam 
pererent ;  unde  est  nomen  ex  munere  inditum,  ut 
lidem  diaconi  regionarii  dlcerentur.  Fabianus  Chri- 


primus  Christlanus,  •  etc.  Eadem  fere  verba  habent 
Ambrosius  in  funere  Theodosii  Magni,  et  Sulpicius 
Severus,  qui  anno  quadringentesimo  duos  sacrsB 
Historiae  libros  publlcavit ;  sicuti  et  Theodoretus 
lib.  V,  cap.  39,  ubi  utriusque  Philippi  conversionem 
his  verbis  explod it :  «  Ante  Constantini  maxlmi  prin- 
cipatum  quotqnot  Romani  imperatores  fuerunt  ad- 
versus  pietatis  cultores  furere  non  destiterunt.  » 
Praeterea  ethnicoru  m  auctorum  de  nova  ab  iis  impe^ 
ratoribus  suscepta  religione  silentium,  et  multorum 
insuper,  tum  Christianorum  prieter  jam  laudatos, 
tum  ethnicorum  consensus,  a  quibus  primus  inter 
imperatores  Christum  prolessos  celebratur  Constan- 
tinus,  jure  merito  convincunt,  ambos  Philippos  a 
Christianis  partibus  fuisse  alienos.  Certe  si  fidem 
professi  fuissent,  verisimile  non  est  tacituros  id 
luisse  ethnicos  scriptores. 

Ad  haec  respondet  Huetius  initiatum  Christi  sa- 
B  cris a  Fabiano  papa  fuisse  Philippum,  sed  occulte,  i J- 
que  clam  ethnicos  habuisse,  ne  quid  inde  res  suae  de- 
trimenli  caperent,  quas  pristinae  religionis  ejuratae 
fama  forsitan  conlurbasset.  Sed  haec  responsio  dire- 
cte  adversatur  Eusebio,  qui  in  Historia  scribit  Phi^ 
lippum  publice  in  Ecclesiam  a  Babyla  episcopo  An* 
tiochenoadmissum,  precatlonum  participem  fuisse 
factum,  postquam  criminaconfessus  in  pcenitentium 
ordinem  redactus  est.  Nec  est  quod  dicat  Huetius 
Eusebium  id  a  Babyla  factumex  incerta  auditione  re- 
tulisse,  cum  dicat,  fama  est ;  si  enim  id  fama  ferebat, 
ex  eo  opposilum  ejus  sententiae  convincitur,  Phili|>* 
pum  scilicet  non  fuisse  occulte  Christianum,  sed  cou- 
versionem  ejus  omnibus  innotuisse.  Deinde  non  con- 
veniunt  Baronius  et  Huetius  quo  tempore  Philippus 
Christi  doctrinam  amplexus  sit.  Baronius  id  conti- 
gisse  dicit,  cum  saeculares  Ludos  exhibuit,  anno  sci-' 
licet  247,  Huetius  vero  sub  ipsa  imperii  initia,  ideo- 


que  anno  244,  quo  Antiochiae  erat.  Ad  neutrum  dlct 
stianam  religionem  propagare,  propagatamque  aedi-  (j  poiesi ;  non  quidem  primum ;  constat  enim,  ut  mox 
ficiis  illustrare  studuil,  unde  idem  Anastasius  ait      ostendetur,  Philippum  more  Ethnicorum  imperalo- 


eum  multa  aedificia  in  coemeteriis  fieri  jussisse: 
quippe  in  cryptis  arenariis  subter  terram  latebant 
sepulcra  sanctorum  martyrum,  in  quibus  synaxes  a 
fidelibus  babebantur,  quae  deinceps  a  fidelibus, 
orandi  causa,  frequentatae  sunt.  Privatum  haereti- 
cum,  a  concilio  Airicano  90  episcoporum  condem- 
natum,  ecclesiastica  communione  privavit.  Tandem 
imperator  Decius,  Dei  sacerdotibus  infensus,  sanctum 
Fabianum  morte  affecit  die  vigesima  Januarii  anni 
250,  postquam  sedisset  annos  quatuordecim,  dies 
decem;  et  quinque  ordinaiiones  fecisset  presbytero- 
rum  22  et  diaconorum  8,  ac  insuper  episcopos  41 
per  diversa  loca  creasset ;  sepultus  in  coemeterio 
Callisti  via  Appia. 

Eusebius  in  Historia  lib.  vi,  cap.  34,  et  in  Chronico 
scribit,  Philippum  imperatorem  cum  Philippo  filio 


rum  Ludos  saeculares  celebrasse  :  nec  etiam  secun- 
dum,  cum  ipsemet  Huetius  ex  hoc  fateri  cogeretur, 
eum  postea  ilerum  ad  vomitum  rediisse,  ascendendo 
Capitolium  et  victimas  immolando,  quod  utrumque 
fecit  anno  247  in  saecularibus  Ludis.  Ex  quibus 
sequitur  Philippum,  nec  imperii  sui  initio,  necanie- 
quam  Ludos  saeculares  exhiberet,  Chrisio  nomen  de- 
disse. 

Baronium  et  Huetium  ad  Eusebii  opinlonem 
tuendam  pertraxisse  videnturacta  sancti  Pontii  mar- 
tyris,  a  Stephano  Baluzio  postea  ex  tribus  codlcibus 
Mss.  bibliothecae  Colbertinae  lib.  ii  Miscellaneorum 
publicata.  Sed  annotator  Baronii  ea  longe  post  S. 
Pontii  martyrium  scripta  fuisse,  et  scrintori  coaeta- 
neo  afficta  probat ;  unde  Baronius  ipse  ratetur  plura 
in  iis  actis  contenta  desiderari  apud  Mombritium, 


SiTnV"^"!?"?- ^n*''^ '  ^^  ^^^^  sancti  Pontii  martyris  j,    y        fuisse  addiU.  Ai  ea  non 

Ko^ ??A'2^^'^?K ""  JP^P^""  H?K^'/«^'  imperatores     l^^^^^^^^^  fobulosa,  sed  etiam  esse  auctoris  acto- 
bapiizasse  quibus  fidem  adhibuit  Baronius  et  posl  D  \'  ^^,^  ^,i,  ?us  inlerpolatoris,  demonstrant 

Z^^A?^.'^^^^^^  .^r!  Kt\T      editi^ones  Baluzii  etVlIandi,  qui  ad  diem  14  Mali 

ea  etiam  publicavit.  ad  fidem  mss.  concinnatae.  Ex 
iis  itaque  actis  nil)ii  hanc  in  rem  erui  potest.  Quod 
attinet  ad  Eusebium,  vel  ejus  Historia  ab  allquo  est 


Daniel  Huetius  episcopus  Abricatensis  lib.  i  Orige- 
nianorum  cap.  3,  qui  Eusebio  et  auctori  actorum 
sancti  Pontli,  addunt  Paulum  Orosium  lib.  vii,  cap. 
43.  Vincentium  Lirinensem  lib.  adversus  Hxreses 
cap.  23,  et  ante  eos  divum  Hieronymum  lib.  de 
Script.  ecciesiast.  cum  de  Origene  loquitur.  Sed  ve- 
rlor  videtur  opinio  Annotatoris  Baronii  contrarium 
sentientis.Constatenim  ex  Lactantio,  Eusebiocoaivo, 
et  Crispi  Constautini  M.  filii  praeceptore,  in  pro- 
cemio  lib.  i  de  Instit.  cap.  1,  Constantinum,  primum 
ex  Imperatoribus  Christo  nomen  dedisse  :  «  Hoc 
opus,  inquit,  nunc  nominis  tui  auspicio  inchoamus, 
Constantine  Imperator  maxime,  qui  primus,  Koma- 
norum  prlncipum  repudiatis  erroribus,  majestatem 
Dei  slngularis  ac  veri  et  cognovisti  et  honorasti.  » 
Idem  scribit  anonvmus  auctor  Viiae  sancti  Pachomil 
abbatls,  qui  saeculo  quarto  etlam  vixit,  in  ea  qulppe 
caplte  prlmo  ait : « Cam  finem  acceplsset  persecatlo, 


interpolata,  sicut  ejus  Chronicon  ab  Hieronymo,  vel 
certe  falsis  rumoribus  deceptus  est.  In  Chronico  enim 
supponit  in  celebratione  Ludorum  saecularium  Phi- 
lippi  plura  gentilitatem  redolentia  peracta  esse,  quod 
manifeste  repugnat  narrationi  libri  sexti  ejus  Histo- 
riae.  Quoi«d  Vincentium  Lirinensem,  Cassiodorum 
et  alios,  qui  Phillppum  ChristUnum  lulsse  per- 
suasum  habuere,  illi  In  errorem  tracti  sunt  a 
Paulo  Orosio ;  qui  et  Ipse  deceptus  est,  ut  statlm 
ostendo. 

Ejus  verba  loco  laudato  haec  sunt :  t  Ludis  magnl- 
ficisaugustissimusomnium  praeteritorum  hlcnatalis 
(nempe  urbls  Romae)  annus  a  Ghrlsliano  imperaiore 
ceiebratasesl.  Needabiaoi  eeiq^lamVvw^^^  V\\^ 


4351 


ANASTASn  BIBLIOTHBCARII 


4352 


tantse  devotionis  gratiam  et  honorem  ad  Ghristam,  et 
ad  Ecclesiam  reportarit :  quando  vei  ascensum  fuisse 
abeocapitoiium^immolatasqueexmorehoslias,  nui- 
lusauctoroslendit;i»h£cenimerantindiciagentilitiaB 
superstitionis.Quarecum  crederetOrosius^ea  specta- 
cula  Christianis  prohibitaa  Philippo  omissa  in  suis 
Ludis  ssecularibus,  eum  Christianum  fuisse  sibi  et 
atiispersuasit.  VerumhaIlucinaturOrosius;namYic- 
tor  deCsfsaribus  cap.  28d  iserte  docet  in  Ludis  saecuia- 
ribusPhilippi  immolatas  fuisse  victimas:  «Cum pon- 
tificum  lege,  Inquit,  hostiae  mactarentur,  suisulero 
maris,  feminarum  genitalia  apparucre.  id  aruspices 
solutionem  posterorum  portendere,  vitiaque  fore  po- 
tiorainterpretati,quodfrustratumiriaestimansimpe- 
rator  Philippus,  tum  quia  forte  praeteriensfilii  simi- 
lem  pro  merito  ephebum  conspexerat,  usum  virilis 
scorti  removendum  honestissimecuravit.»Exquibus 
apparet  in  Ludissaecularibus  Phiiippi,  suem  impuris- 
simumanimalmactatumfuisse.exemploSeveriimpe- 
ratoris,  qui  in  suis  saecularibus  Ludisporcam  immo- 
larat,utejusnummisconstat.SimiliascribitEusebius 
inChronico,  ubi  habet:  <  Re^nantibusPhilippismiile- 
simus  annus  Romanae  urbis  expleius  est,  ob  quam 
soiemnitatem  innumerabiles  bestiae  in  circo  magno 
interfectae,  Ludique  in  campoMartio  theatrales,  tri-- 
bus  diebus  ac  noctibus,  populo  pervigilante  cele- 
brati.  »  Quibus ex  verbis  eiiam  deducitur  Philippum 
in  capitolium  ascendisse ;  quia,  ut  tradit  Zosimus 
lib  II,  conscenso  Capitolio,  et  consuetis  ibidem  im- 
molatis  hostiis,  ad  conslructum  inde  ihealrum  pro- 
gressus  fiebat,  et  Appollini  ac  Dianae  Ludi  dedicati 
edebantur,  ut  ostendit  Biondellus  in  libro  contra 
primatum  Ecclesiae.  Tandem  omnia  spectacuia,  quae 
Christianis  interdicta  erant,  in  Ludis  a  Phllippo 
editis  repraesentata  fuisse,  indicat  etiam  Capitolinus 
in  Gordiano  Juniori  cap.  33:  v  Fuerunt  sub  Gor- 
diano,  inquit,  Romae  eiephanti  triginta  et  duo,  quo- 
rum  ipse  duodecim  miserat,  Alexander  decem :  alces 
decem  :  tigres  decem,  etc,  quie  omnia  Philippus 
Ludis  saecuiaribus  vel  dedit,  vel  occidit.  » 

Non  ex  «criptoribus  lantum,  lum  Christianis,  tum 
ethnicis,  sed  et  ex  ipsis  numismalibus  habemus, 
IPhilippum  in  Ludorum  saecularium  celebraiione  ni- 
hil  immutasse,  sed  quaecumque  in  praecedentibus  ge- 
sta  fuerant,  servasse.  Angelonius,  pag.  308.  ejus 
nummum  exhibet,  in  cujus  poslica  scriptum  est, 
SiEcuLUM  NovuM,  ct  repraeseutatur  templum  quatuor 
coiumnarum  cum  ara,  circa  quam  quinque  tigurae 
sacrificantes.  Spanhemius,  fol.  853,  alium  producit, 
in  quo  ellam  habetur,  SiECULUM  Novum,  etexhiben- 
turseptem  fi^urae  sacrificantes.  Tandem  Mediobar- 
dus  in  numismatis  impp.  recitat  inscriptionem 
nummi  Philippi  senioris,  quae  sic  habet  P.  M.  Tr.  P. 
4114.  coss.  P.  P.  id  est,  Pontifex  maximus,  Tribuni- 
tiae  potestatis  IV,  Consul,  Pater  patrix,  in  eoque  vi- 
situr  figura  sacrificans  ad  aram  :  Tribunitiam  autem 
potestatem  IV  jam  mense  Martio  anni  247,  quo  Ludi 
saecuiares  exhibiti,  jam  gerebat  Philippus  senior. 
Plura  alia  supersunt  numismata,  in  quibus  gentili- 
tiaesuperstitionisab  utroque  Philippo  professae  certa 
vestigia  exstant,  quae  hic  brevitatis  gratia  omitio, 
cum  ex  his  et  auctoribus  laudatis,  clare  appareat 
eos  imperatores  gentiles  fuisse,  et  consequenter  tam 
Orosium,  quam  alioscontrarium  scribentes,  deceptos 
esse. 

Neque  contra  nostram  opinionem  facit,  quod  pro- 
dit  idem  Eusebius  lib.  vi,  cap.  36,  ubi  de  iibris  ab 
Origene  compositis  mentionem  facit:£x^a^,  inquit, 
eju8  epistola  ad  imperatorem  i  sum  Philippum,  et  al^ 
tera  ad  conjugem  dlius  Severam,  qulbus  ex  verbis 
Baronius  et  Huetius  deducunt,  Eusebium  facile  in- 
telligere  potuisse,  an  vere  Philippus  imperator  Chri- 
stianus  esset.  Nam  Eusebius  non  asserit  sese  eas 
epistolas  legisse,  etsi  vere  Philippus,  ejusque  conjux 
litteras  illas  acceperit,  non  inde  magis  sequitur  eos 
Chrisllanos  fuisse,  quam  Antoninum  imperatorem 
Bvangelio  credidlsse,  quod  ad  eum  Justinus  martyr 
scripserit.  Denique  roajor  ftdes  non  videtur  adhi- 


A  benda Eusebio,Philippumimp.Chrlstianam  facienti, 
quam  eidem  Ilb.  i,  Hist.  cap.  43,  affirmanti  A6ga- 
rum  Edessenorum  regem,  auditis  Christl  miraculis. 
ad  ipsum  litteras  dedisse,  et  Christum  mutuas  ad 
eum  litteras  scripsisse,  quibus  se  missurum  ad  ipsum 
unum  ex  apostolis  suis  poilicitus  estwmissumque 
narrat  a  Thoma  apostolo  Thadaeum  uninii  ex  lXX 
discipulis,  qui  Salvatoris  promissa  impierei.  Neque 
enim  minus  supposititia  Philippi  imperatoris  pceni- 
tentia  ab  Eusebio  narrata,  quam  duae  epistolae  Ab- 
gari  ad  Jesum  et  Jesu  ad  Ab&rarum,  quam  utramque 
Gelasius  papa  in  decreto  de  libris  apocryphis,  inter 
libros  apocryphos  recenset.  Nec  etiam  major  fides 
Hieronymi  de  conversione  Philippi  loquentis,  quam 
cum  in  Ilb.  de  Script.  ecclesiast.  de  Seneca  scribit: 
«  Quem  non  ponerem  in  citalogo  sanctorum,  nisi 
me  illae  epistolae  provocarent,  quae  leguntur  a  pluri- 
mis,  Pauli  ad  Senecam,  et  Senecae  ad  Paulum.  > 
Priores  Christiani,  inquit  annotator  Baronii,  fidei 

B  nostrae  promovendae  toti  addicti,  ct  summo  anini 
candore  praediti,  sese  saepe  nimis  faciles  in  iis,  quse 
religioni  favebant,  praebuerunt,utinnumeraexempla 
demonstrant. 

Non  me  fugit  responderi  posse  Philippum  factam 
esse  Christianum  posl  exhibitos  Ludos  saecular^. 
Sed  id  repugnat  Eusebio  laudato  in  Historia  suppO' 
nente  eum  Antiochiae  ipso  imperii  initio  pceniten- 
tiam  egisse,  ubi  Huetius  observtit  postea  Philippum 
eo  sese  nusquam  contulisse  ;  et  actis  S.  Pontii,  aux 
eum  conversum  dicunt,  cum  diis  suis  sacrificandum 
pergere  vellet  ad  celebrationem  millesimi  anni  Urbis; 
et  tandem  Paulo  Orosio,  cujus  verba  mox  recitavi- 
mus.  Cum  ergo  haec  opinio  nullius  auctoris  testimO' 
nio  nitatur,  aliis  duobus  prioribus  absurdior  videre- 
tur.  Utrumque  itaque  Philippum  a  Fabiano  papa,  vel 
a  quovis  alio  baptizatum,  purum  figmentum  esse  non 
dubito. 
Decius  imperator,  occisis  duobus  Philippis,  in  im- 

P  perio  confirmatus,gravissimampersecutionem,circa 

^  tinem  anni  duceutesimi  quadragesimi  noni,  molitas 
est,  in  qua  passusestS.  Fabianus  Romanus  pontifei; 
passaestetS.  Agatha  in  Sicilia.  Multorum  fideliam 
III  ea  persecutione  lapsus  luxit  Ecclesia,  ut  constat 
ex  sancto  Cypriano  variis  in  epistoiis  ei  libro  dt 
Lapsis,  quem  post  Decii  interilum  coraposuit.  Hujas 
persecutionis  meminit  sanctus  Dionysius  Alexandri* 
nus  episcopus,  in  epistola  ad  Fabium  AntiocheDum 
apud  Eusebium  lib.  vi,  cap.  44.  Observandum  tamen 
martyres,  de  quibus  Dionysius  in  dicta  epistola  lo- 
quitur,  passos  non  esse  sub  Decio,  sed  Philippo  im- 
perante,  anno  nempe248,  quo  Alexandriae  orta  per- 
secutio  ex  motu  populari,  quales  motus  ea  in  urbe 
frequentes  erant.  Serapio  itaque,  Apolionia  virgo, 
aiiique,  de  quibus  in  dicta  epistola,  non  sub  Decio, 
sed  sub  Philippo  morte  affecti,  licet  in  Mjirtyrologiis 
eorum  passio  sub  Philippo  et  Decio  motam,  Antiqui 
pro  unica  repiitarunt.  In  hac  Decii  persecutioneOri- 

genem  iapsum,  contra  Baronium  ei  Valesium  pro- 
_  ant  Petavius  in  Animadversionibus  ad  Epiphaniam 
et  alibi,  atque  Huetius  iib.  i  Origenianorum  apaJ 
Pagium  in  critica  Baronii,  ad  annu<n  S54. 

«  Aduotata  hic  ab  utroque  Pagio  adversas  eos,  qoi 
cum  Eusebio  admittunt  baptismum  utriusque  Pbi- 
iippi,  num  contrariae  opinioni  sint  prseferenda.  alio- 
rum  estojudicium.  Ea  tantum  decausa  hicafferun- 
tur,  ut  ostendatur,  silentiumBibiiothecariidecoiH 
versione  eorumdem  Augustorum  ad  Chrislum  non 
sine  momenlis  gravium  rationum  contigisse.  Caete- 
rum  qui  pro  eorumdem  baptismo  sentiunt,  apod 
ill.  Huetium  aiiosque  auctores  a  Pagio  indicatos 
fundamenta  invenient  oppositae  sententiae,  et  apad 
iil.  Ciampinum  tomo  I  vet.  Moniment.  cap.  47,  pag. 

145.  n 

SOMMIER. 

Linea  8.  —  Ex  Africa,  Novimus  hujus  pontiflcis 
auctoritate  per  litteras  suas  exercila  firnaiu»  esse 


4353  HISTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  CORNELIUS.  4354 

Jadiciam  in  Africa  prolatam  a  concilio  episcoporum  A  accederet,  et  Romae  apad  Iribunal  S.  sedis  viva  voce 

contra  haereticum  Privatum  :  a  Privatum  veterem  se  purgaret  de  objectis  criminibus.  Consequitar  ui 

haereticum  in  Labesitana  colonia  ante  multos  fere  id  evrnerit,  cum  secundum  iter  susceptum  fuil  ad 

annos  ob  multa et  gravia  delicta  nonaginta episcopo-  urbem  ab  Origene  per  aetatem  Plotini,  scholam  tunc 

rum  sententia  condemnatum  ;  antecessorum  etiam  in  Urbe  philosophicam  regentis.  a  Scribit  praeterea 

nostrorum.  quod  et  vestram  conscientiam  non  latet  Fabiano  episcopo  aiiisque  permultis  Bcciesiarum 

Fabiani  et  Donati  litteris  severissime  »  notatum  S.  praesidibus  de  sua  recta  et  orthodoxa  de  fide  Cbri- 

Cyprian.  epist.  59,  ediL  Oxon.  Constat  etiam  Orige-  stiana  sententia.  b  Buseb.  hisL  lib.  vi,  cap.  29.  Vide 

nem  ad  eum  perscripsisse,  ut  propriae  doctrinae  ac  Baron.  ad  annum  248,  num.  2.  Porphyrius  in  Vita 

fidei  specimen  ejusdem  judicio  subjiceret :  nec  de-  Plotini.  Valesius  in  notis  ad  Euseb.  ex  Chron.  Ale- 

sant  scriptores  qui  hoc  etiam  memorenUsuperad-  xandrin.«  et  S.  Chrysostomi  auctorit.  Pagii  crit.  in 

dendum,  nempe  hunc  pontificem  non  satis  ea  decla-  Annal.  Baronii  ad  annum  249,  num.  6.  et  Fieury 

ratione  contentum  voluisse,  ut  Origenes  ad  urbem  bisL  Eccles.  lib.  vi,  num.  46. 


XXIII.    SANCTUS    CORNELIUS* 

ANNO  CHKISTI354,  DECII  IMP.  2« 


22  Cornelius,  natione  Romanus,  ex  patre  Castino,  sedit  annos  tres,  menses  duos, 
dies  decem  *  Martyrio  coronatur.  ^  Sub  cujus  episcopatu  Novatus  Novatianum  extra 
Ecclesiam  ordinavit,  et  in  Africa  Nicostratum.  Hoc  facto  confessores  qui  se  separave- 
runt  a  Comelio  cum  Maximo  presbytero,  qui  cum  Moyse  fuit,  ad  Ecclesiam  sunt 
5  reversi  et  facti  sunt  confessores  fideles.  c  Post  hoc  Cornelius  episcopus  Centum- 
cellis  ^  pulsus  est,  et  ibi  scriptam  epistolam  de  sua  confirmatione,  missam  a  Cypri- 
ano,  quam  Cyprianus  in  carcere  scripsit,  et  de  Celerino  lectore  suscepit  • .  Eictem- 
poHius  suis  rogatus  a  quadam  matrona  Lucina,  corpora  apostolorum  Petri  et  Pauli^ 
de  Catacumbis  levavit  noctu.  Primum  quidem  corpus  beati  Pauli  beata  Lucina 

10  posuit  in  prasdio  suo  via  Ostiensi  ad  latus,  uhi  decollatus  est.  Beatus  vero  Corne- 
lius  episcopus  accepit  corpus  beati  Petri  apostoli,  et  posuit  juxta  locum  ubi  cruci- 
fixns  est,  inter  corpora  sanctorum  episcoporum  in  templo  ApolUnis  in  Montem 
Aureum  in  Vaticano  Palatii  Neroniani  vi  Kalend.  Julii.  ^  Post  hoc  eodem  tempore 
audiens  Decius  quod  epistolam  accepisset  a  beato  Cypriano  Carthaginensi  episcopo, 

15  misit  Centumcellis  » ,  et  adduxit  beatum  Cornelium,  quem  tamen  jussit  sibi  praesen- 
tari  cum  prsefecto  Urbis  in  interiudo  ^  noctu  ante  templum  Palladis.  Cui  ita  dixit : 
Sic  definisti,  ut  nec  deos,  nec  prsecepta  principum,  nec  nostras  minas  timeas,  ut 
contra  Republicam  litteras  accipias  et  dirigas?  Cornelius  episcopus  respondit  di- 
cens :  Ego  de  corona  *  Domini  litteras  accepi,  non  contra  Republicam,  sed  magris 

20  specialeJ  consilium  ad  animas  redimendas.  Tunc  Decius,  iracundia  plenus,  jussit 
os  beati  Cornelii  cum  plumbatis  caedi,  et  prsecepit  duci  eum  ante  templum  Martis 
ut  adoraret  ;  quod  si  non  fecisset,  ^ ,  dicens  :  Capite  truncetur.  *  Post  hoc,  id 
est  ui  Nonas  Martii,  jam  ante  passionem  suam  omnia  bona  EccIesiaB  tradidit  Ste- 
phano   archidiacono   suo.   Hic   fecit  ordinationes   duas  per  mensem  Decembris : 

25  presbyteros  quatuor,  diaconos  quatuor,  episcopos  per  diversa  loca  numero 
septem.  Q,ui  etiam  decollatus  est  in  loco  supradicto,  et  martyr  eflFectus  est.  Cu- 
Jus  corpus  noctu  collegit  beata  Lucina  cum  clericis,  et  sepelivit  in  crypta,  juxta 
cometerium  Calixti,  via  Appia,  in  pradio  suo^  vm  Kalend.  Septembris  "*.  Et  ces- 

30  savit  episcopatus  dies  triginta  quinque. 

CATALOGUS  LIBERIO. 
Comelius  annos  duos,  menses  tres,  dies  decem,  a  consulibus  Decio  iv  et  Decio  n  usqae 

VARIiE  LECTIONES. 

NOTULiE  MARGINALES  PABROTTI. 

•  B,  min.  biennio  temp.  Decii,  Galli,  et  Yolusiani  a  coss.  Decii  m  et Grseti  11  ad  Gallum  et  Volusian.  U. 
i  Vide  Bar.  ann.  254.  c  ytde  Bar.  ann.  256.  <i  Gentamcellas.  «  C,  dedit  Celerino  lectori. '  Baron,  loc. 
eit.  probat  sub  Volusiano  imp.  hsec  acddiise.  c  C,  Gentumcellas.  ^  CB,  Tellade.  >  B,  corona,  id  est  a 
fdelibus.  J  C,  per  spirituale.  '  c,  fecerit.  ^  Vide  Bar.  m.  £55  in  pi. «  48  C. 

Patrol.  GKKYII. 


4355 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4356 


Gallo  et  Volusiano.  Sub  episcopatu  ejus  Novatus  extra  Ecclesiam  ordinavit  Novatianum  in 
urbe  Roma,  et  Nicostratum  in  Africa.  Hoc  facto,  confessores  qui  se  separaverunt  a  Come- 
lio,  cum  Maximo  presbytero,  qui  cum  Moyse  fuit,  ad  Ecclesiam  sunt  reversi.  Post  hoc  Cen- 
tumcellls  expulsus,  ibi  cum  gloria  dormitionem  accepit. 

VARI^  LECTIONES. 


Apud  Fahrottum  ex  codice  Freheri. 

Num.  22,  lin,  3,  Africanus  Nicostratum.  lin.  7  et 
8,  B,  scripsit,  et  dedit  Celerino  lectori,  lin,  40  eMI, 
B,  Ostiensi  juxta  iocum.  lin.  43,  AB,  monle  aureo. 
lin,  44, 45,  46,  B,  temporeambuIavitCentumcellas, 
eodem  tempore  audivit  Decius.  A,  audivit  Decius. 

A,  ibidem,  £^  qui  misit  Centumcellas,  et  exhibuit  bea- 
tum.  lin.  47,  A,  interlude.  B,  in  teilude,  noctu  ante 
templum  aliatus,  quem  ita  aggreditur,  dicens,  Sic 
definisti.  lin.  48,  A,  nec  prxcepta  et  minas  princi- 
pum  consideres.  B,  nec  praecepta  majorum,  nec  no- 
stras  minas  timeas.  lin.  20,  £,  de  corona  Domini 
mei.  /m,  ead.  A,  sed  spiritaie  consilium  accepi.  B, 
sed  magis  propteranimas  redimendas.  lin,  22  e£  23, 

B,  ad  templum  Martis.  Hn.  23,  B,  quod  si  non 
faceret  capite  truncari:  hoc  factum  est,  qui  cum 
adorare  non  vellet,  decollatus  est  in  loco  supradicto, 
cujuscorpusnoctu.  ibid.^A,  posthocidemCornelius 
passus  est  iii  Non.  Martii,  itaque  jam  ante.  lin,  29, 
A,  in  arenario  via  Appia.  B.  xviiiKalendasOclobris, 
et  cessavit  episcopatus  dies  66. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano, 

Lin.  4,  sed  ann.  2,  m.  2,  d.  3.  (in  cod  Maz.  non 
apponitur  numerus  dierum),  sub  hujus  episcopatu. 
lin.  4,  qui  seperaverant.  Maz,,  se  separaverant.  lin, 
6,  expulsus  est.  lin.  7,  scripsit  de  Celetino  leclore. 
Hic  temp.  Maz.,  sc.  de  Ceieimo.  lin.  44,  ad  littus, 
sicut  videtur  in  scr.  cod.  quidam  correxit.  Maz.,  ad 
latus.  lin.  ead,  B.  vero  Petri  corpus  accepit  B.  Corn. 
ep.  et  posuit  juxta  locum.  lin.  43,  in  monte  aureo  in 
Vatic.  lin.  44,  Julii ;  eodem  tempore  audivit  Decius 

S.  e.  accepisset  Cornelius  a  B.  Cypr.  lin.  45,  Corne- 
um,  et  jussit  eum  sibi  pr.  lin.  47,  urbis  intelure 
(M,  in  tellure),  cui  ita  dixit:  Sic  def.  ut  nec  deos 
consideres  (et  in  ora,  al.  confilearis ;  M,  ut  nec  D. 
confitearis ;  et  inora,  al.  consideres).  lin.  48,  vel  mi- 
nas  timeas,  et  contra  R.  lin.  20,  nec  esse  contra 
Remp.  lin,  22,  ad  templum.  lin,  23  ,  quod  si  non 
fecisset,  capite  truncaretur.  Post  hoc  jubente  Decio 
passusest  iii  Non.  Martii,  ante  passionem  suam.  lin, 
29,  Calixti  in  arenario  via  Appia,  Maz.,  juxia  cira. 
in  arenario. 

Ex  codice  Thuano  altero. 


A  Corn.  lin.  6,  et  ibi  suscepit  epistolam  de  sui  confir- 
matione  martyril  missam.  lin.  8,deditcIericolectori. 
lin.  40,  Primum  q.  B.  Pauli  B.  L.  et  posuit.  lin,  44, 
B.  Petri  accepit  corpus  B.  Corn.  ep.  et  p.  lin,  43,  in 
monte  aureo.  lin.  44,  iii  Ral.  J.  ib.  audivit  D.  eo 
quod.  lin.  45,  missam  Cent.  lin.  47,  in  Telluden. 
lin.  48,  ut  nec  deos  consideres,  n.  p.  p.  nec  minas, 
ut  c.  R.  lin.  40,  Corn.  ep.  dixit.  Ego  de  c.  D.  1.  a. 
n.  c.  R.  Sed  spiritaie  consilium.Tunc  jussit  os  ejos 
cum  pl.  lin.  23,  quod  si  non  faceret,  dicens,  capite 
truncari.  Hoc  autem  factum  est;  qai  etiam  decolla- 
tus  est  in  1.  S.  et  m.  effectus,  cujus  c.  nocte  coll.  c. 
B.  L.  c.  cl.  et  se.nelivit  juxta  cimilerium  C.  v.  Ap.  in 
pr.  suo.  Itaque  jam  ante  passionem  suam  omnem 
Ecclesiam  tradidit  Stcphano  arch.  suo.  Hic  f.  ord. 
usque  ad  vocem  septem,  Sequitur  iviii  Kal.  Sept.,  el 
cess.  ep.  d.  35. 

Apud  Holstenium  et  Schel^strcUium. 

B  Lin.  4,  Plor,  duo,  annosduos,  uies  tres,  et  sic 
Rcg,  lin.  3-5,  hoc  facto  reversi  desumpCJ^  verba  swt 
exprimo  Catalogo.  lin.  6,  Flor.,  Centumcella^.  /in..7,8, 
Vat.,  et  dedit  Celerino  Vectori.  lin.  40,Flor.  2^hei\^ 
Lucina  accepit  et  posuit  in  prsedio  suo  Tia  OstieT^h 
juxta  locum  ubi,  etc.  ita  quoque  Reg.  et  Vat.  Un.  \»f 
omnes  codd.,  in  Monte  Aureo.  lin,  44,  Flor.etReg.  ni 
Kal.JuIii  post  hoc  ambulavit  noctu  Centumcellas, 
eodem  tempore,  etc.  Ita  quoque  addit  Vat.  Hn.  47, 
Reg.  et  Flor,,  Palatii  quem  ita  aggreditur  dicens, 
sic  definisti,  ut  nec  deosconsideres,  nec,  lin  20,  Vat, 
sed  magis  propler  animasredimeudas.  lin.  23,  Flor., 
diceret  capite  truncandum.  Addit  Cass. :  Idem  Cor' 
nelius  passus  est  iit  Nonas  Martii.  Itaque  ante,  ek. 
lin.  29,  Reg.  et  Flor.  duo,  xviii  Kal.  Octobris,  Ua 
quoque  Vat. 

Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi. 

Lin.  2,  Nobatus  Novatianum  extra  Ecclesiam  or- 
G  dinavit,  et  Africa  Nicostratum.  Un.  9,  catacambas 
levavit  uoctu;  primum  quidem  corpus  beati  Pi. 
beata  Lucina,  et  posuit  in  praRdio  suo  via  Ostiense 
ad  latus  ubi  decoUatus  est.  Beatus  Cornelias  episco- 
pus  accepit  corpus  beati  Petri  ap.  lin.  47,  cum  pne- 


lecto  Urbis  in  inter  ludem  noclu  ante  templum  Pai 
Im.  4,  annos2.  lin.  4,  conf.  qui  separati  eranl  a     iadis;  cui  itadixit. 


NOTiE  VARIORUM. 


A  SCHELKSTRATE. 


Quae  in  Actis  Gornelii  traduntur  de  corpore 
B.  Petri,  quod  ab  eo  positum  fuit  juxta  locum 
ubi  crucifixus  est  in  monte  Aureo  in  Yaticano  j^ 
III  Kal.  Julii,  indicant.  etiam  translationis  diem^ 
ab  Ecclesia  Romana  celebrari.  Quomodo  autem  fa- 
ctum  sit,  quod  corpus  D.  Petri  ab  Anacieto  adhuc 
presbytero  in  Vaticuno  reconditum,  rursus  a  Cor- 
nelio  huc  Iranslatum  sit,  duabus  de  causis  contin- 
gere  potuit:  vel  quia  verum  est,  quod  Gre^orius 
Magnus  tradit  lib.  iv  reg.  epist.30ad  Constantinam 
Augustam,  quod  Orientales  ea  auferentes,  dum  Ro- 
mani  illos  insequebantur,  ea  ad  secundum  Urbis 
milliariumincatacumbiscollocarint,  indequeaCor- 
nelio  translata  sint:  vel  quiafideles  in  cryptis  Vati- 
canis  detecti,  sub  Calisto  papa  cumcorporibus  Petri 
et  Pauli  adcatacumbas  confugerant ;  ubi  et  Romani 
ponlificesa  Fabiano  sepeliri  coeperunt.  Unde  rogatu 
Lncinae  Cornelius  ea  in  Yaticanum  transtulit,  ut 
pluribusprobatOnuphrius  in  historia  manuscripta. 


ALTASERRA. 

Linea  9.  -^Corpora  apostolorum  Petriet  PmUdi 
Catacumbis  levavit  noctu,  Legendum  Catatumbii. 
Hic  est  locus  secundo  ab  Uroe  milliario,  ubiio 
cryptis  condebantur  corpora  martyrum.  De  qaoet 
Anastasius  in  Damaso  :  a  Hic  fecit  li^^silicasduas, 
unam  juxta  Theatrum  sancto  Laurentio,  d  aliaa 
yia  Ardeatina,  ubi  requiescit  in  CaUcumbis.B  Hf^ 
in  Adriano  :  «  Verum  etiam  et  ecclesiam  apostolo- 
rum,  foris  portam  Appiam  milliario  tertio  inloco 
qui  appeliatur  Catacumbas,  ubi  corpus  beati  Se 
bastiani  martyris  cum  aliis  quiescit.  »  £t  Gregorivs 
lib.  III,  epist.  5:  dAd  sccundum  Urbis  milliariam 
in  loco  qui  dicitur  Catacumbas.  »  Ubi  dixi. 

Linea  47.  —  In  Tellude  noctu  ante  templum  PoJ- 
ladis,  Cornelius  pontifex  Centumcellis  ubi  exsult- 
bat,  per  prsfectum  Urbi  Decio  praesenlatus  Docta 
in  Tellude  ante  templum  martyris.  Male  ralgo  ii 
interludo. 

Lioea  20.  —  Ego  de  corona  DomifU  tUUris  acoepit 


1357 


HISTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  CORNELIUS. 


4358 


Cornelius  interrogatus  a  Decio  de  litteris  acceptis 
contra  rempublicam,  respondil  se  litteras  accepisse 
a  corona  Domini.  Corona  Domini  est  ordo  clericO' 
rum.  AuctorConstitution.  apostolic.  lib.  ii,  cap.  ^, 
de  Presbyteris  :  Q^  au[i6ouXo^  toS  entaxdnou,  xal  Tfjt 

lxxXT]a(a;    Etecpavo?,    eiai   yap    auv^8piov,  xal    PouXt)  t^{ 

IxxXr^aiai-  Imitatus  Paulum  (Philipp.  iv):  «  Fra- 
tres  mei  charissimi,  gaudium  meum,  etcorona  mea, 
sic  state  in  Domino.  » 

Linea  21 .  —  Tunc  Decius,  iracundia  plenus,  jussit 
os  beati  Comelii  cum  plumbatis  caedi.  PIumbataB  ge- 
nus  flagelli  plumbeis  glandibus  in  capite  inslructi, 

guo  caedebantur  martyres  de  quo  Martyrolog.  Rom. 
Jun.  et  ibi  Baron. 

Linea  28.  —  Cujus  corpus  noctu  collegit  beata  Lu- 
cina  cum  clericis,  et  sepelivit  in  crypta.  Tempore 
persecutionis  corpora  martyrum  noctu  condeban- 
tur  in  cryptis.  Hieronym.  in  Bzechiel.  lib.  xii,  cap. 
40:  «  Dum  essem  Romae  puer,  et  liberalibus  studiis 
erndirer,  solebam  oum  cseteris  ejusdemsetatis  et 
propositi  diebus  Dominicis  sepulcra  apostolorum  et 
martyrum  clrcuire,  crebroque  cryptas  ingredi,  quae 
in  terrarum  profunda  defossae  ex  utraque  parle  in- 
gredientium  per  parietes  habent  corpora  sepuito- 
rum.  »  B.  Laurentium  sepultum  in  cryptacum  alils 
multis  martyribus  refert  Anastas.  InXisto  IL  Fer- 
reolus  et  Ferrucius  sepulti  in  crypta  apud  Veson- 
iionem.  Gregor.  Tur.  de  Mirac.  martyr.  cap.  74: 
«  Hic  in  abdito  crypt»,  duo,  ut  passio  declarat, 
martyresFerreoius  atque  Ferrucio  sunt  sepulti.  » 

Graeci  quoque  condebant  corpora  in  hypogaeis,  id 
est  locis  subterraneis.  Petron.  in  Satyric:  «  Haec 
ergo  cum  virum  extulisset^  non  contenta  vulgari 
more,  funus  passis  prosequi  crinibus,  aut  nudatum 
pectus  in  conspectu  frequentiae  plangere,  in  condi- 
torium  etiam  prosecuta  est  defunctum,  positumque 
iD  bypogaeo  Graeco  more  corpuscustodire,  ac  flere 
totis  noctibusdiebusque  ccepit.  »  Christiani  quoque 
fagientes  martyrium  latebant  in  cryptis  Anastas. 
in  Caio:  a  Hic  fugiens  persecutionem  Diocletiani 
in  cryptis  habitando,  mariy.iocoronatur.  » 

BENGINI 

Linea  6.  —  Epistolam  de  sua  confirmatione  mis^ 

sam  a  Cypriano suscepit,  Novatianum  scbisma 

calumniis  inCornelium  conflctiselectionem  pontifl- 

cis  proscindere,  conabatur;  ab  eoque  ad  l5:cclesiam 

Africanam  schismaticl  epistolam,  etlegatos  direxe- 

rant.  Cyprianus  eos  non  excepit,  sed  nomipe  Bccle* 

siae  duos  delegit,  quos  Romam  misit.  Isti  etiam  a 

duobus  aliis  Africanisepiscopis,  qui  electioni  inter* 

fuerant,  et  a  clero  Romano  de  legitima  Cornelii 

electione  instructi,  cum  electoribus  illis  episcopis 

Africam  regredientes  in  concilio  Afrioanorum  rei 

veritatem  exposuerunt,  probantes  Cornelium  legi- 

timum  Fabiani  successorem,  Novalianumque  schi- 

smatico  furore  Petri  cathedram  usurpare.Cyprianus 

episcoporum  nomine  epistolam  dedit,  quae  est  In 

nova  editione  45  apud  Pamelii  editionem  42,  ibique 

Cornelium   recognoscl  et  ante  fuisse  recognitum, 

ntl  verum  pontincem  ab  Africanis,  asserit  his  ver- 

bis:   c  Quod  servis  Dei,  et  maxime  sacerdotlbus 

Jastls  et   paciflcis  congruebat,   frater  charissime, 

miseramus  nuper  coUegas  nostros  Caldonium,  et 

Portunatum,  utnon  tantum  persuasione  litterarum, 

sed  praesentia  sua,  etconsilio  omnium  vestrum  eni- 

terentur,  quantum  possent,  et  elaborarent,  ut  ad 

catbolicae  Hcclesiae  unitatem  scissi  corporis  m^mbra 

componerent,  ut  Christianae  charitatis  vinculum  co< 

pularent.  Sed  quoniam  diversae  partis  obstinata,  et 

inflexibilis  pertinacia,  non  tantum  radices,  et  matris 

linnm,  atque  amplexum  recusavit;  sed  etiam  gli- 

tcente  in  pejus  crudescente  discordia  episcopum 

sibi  constituit,  et  contra  sacramentum  semel  tradi- 

tnm  divinaedlspositionis,  etcatholicae  unitatisadul- 

terum,  et  contrarium  caput  extra  Ecclesiam  fecit, 

acceptis  Iltleris  tam  suis,  quam  collegarum  nostro- 


A  rum,  item  adventantibus  bonis  viris,  et  nobis  cha- 
rissimi^  coUegis  nostris  Pompio^  et  Stephano,  a 
quibus  haec  ommia  cum  tristitia  communi  asserta 
sunt  firmiter,  et  probata,  secundum  quod  divinae 
traditionis,  et  ecclesiasticae  institutionis  sanctitas 
pariter  et  veritas  exigebat,  litteras  nostras  ad  te 
direximus.  Sed  et  per  provinciam  nostram  haecea- 
dem  collegis  singulisin  notitiam  proferentes,  ab  his 
quoque  fratres  nostros  cum  litteris  dirigendos  esse 
mandavimus.  Quanquam  mens  nostra,  et  proposi* 
tum  jam  tunc  fratribus,  et  plebi  istic  universae  ma- 
nifestum  fuisset,  qundo  litteris  nuper  ab  utraque 
parte  susceptis  tuas  litteras  legimus,  et  episcopatus 
tui  ordinationem  singulorum  auribus  intimavimus, » 
et  reliqua.  Ex  quo  facto  deducuntur  perutiles  eccle- 
siasticae  observationes.  Primo  eruitur  quod  Corne- 
lius  electus  episcopus  illico  fuerit  consecratus, 
antequam  Novatianus  pseudoepiscopatum  assu- 
meret;  et  quod  licet  schismatici  direxerint  con- 

Btra  Cornelium  epistolas  calumniatorias,Cyprianus, 
et  episcopi  Africae  ex  tunc  legitimam  Cornelii  ele- 
ctionem  agnoverant.  Secundo,  concilium  Roma-* 
num  fuisse  adunatum,  ut  schisma  dilueretur,  et  ad 
illud  celebrandum  nomineEcclesiaeAfricanaeelectos 
lesatos  Caldonium  et  Fortunatum,  qui  adfuere  con- 
cilio.  Delectus  iste  recensetur  in  sequentibos  concl- 
liis:  totidem  ex  Africa  leguntur  missi  in  concillo 
Aquileiensij  et  In  altera  Romana  sub  Hilaro,  ex  qno 
actio  conciliaris  censenda.  Retractatio  ipsa  ostendit 
CQBtum  conciliarem  illis  verbis  expressum:  Sed  quo' 
niam  diversx  partis  obstinata  et  inflexibilis  pertina» 
ciay  etc,  quibus  repiaesentatur  certamen,  et  relra- 
ctatus  habitus.  Tertio,  Novatianum  post  acta  concilil 
consecratum  episcopum,  utdeduciturexillis  verbis  : 
Sed  etiam  gliscente  in  pejus  crudescente  discordia  epi^ 
scopum  sibi  constituit,  schlsmiticorum  nempe  factio. 
Ex  quo  et  ex  verbis  Cypriani  sequentibus  colligitur 
persuasio  Ecclesiae  abhorrens  a  bicipiti  capite,  ut  in 

I .  Pelro  observatum  est.  Quarto,conoilii  Romani  exitus 

^  fuit,  ut  omnesconfirmati  in  priori  veritate  de  le^i- 
tima  Cornelii  electione,  palam  anathema  dixennt 
schismaticis.  et  roborati  agnoverint  pontificem,  et  de 
hac  confirmatione  subsecuta  ad  consilium  loquitur 
liber  Pontificalis.  Confirmaiionem  porro  hanc  eo  esse 
directam,  ut  ex  actu  conciliari,  et  utriusque  partis 
momentis  librata  ratione  omnis  tolleretur  dubitatio, 
graphicedescribitidem  Cyprianus  subinferens  cau* 
sam  factae  discussionis.  «Quodautem  scripta  coUe* 
garum  nostrorum,  qui  illic  ordinationi  tuae  affuerunt, 
desideravimus,  non  veteres  mores  obliti,  novum  ali* 
quid  quaerebamus;  nam  Laus  erat,  ut  tute  episcopum 
factum  nuntiares,  nisi  esset  ex  adverso  discrepans 
factio,  quae  criminosis  et  factiosis  commentis  suis 
coilegarum  pariter,  etfratrum  plurimorum  turbaret 
mentes.  et  corda  confunderet.  Cui  rei  sopiendae  ne- 
cessariumduximus,  utscribenlium  nobis  inde  colle- 
garum  nostrorum  flrmaetsoiiJa  auctoritas  patere- 
tur:  qui  moribus,  acvitae,  et  disciplinae  tuae  con- 

D  digna  iiiterarum  suarum  testimonia  praedicantes, 
aemulis  quoque  et  rerum  vel  novitate,  vel  pravitate 
gaudentiDus  omnem  ambigendi  et  discrepandi  scru- 
pulum  sustulerunt,  etsecundum  consilium  nostrum 
salubri  ratione  libratain  hoc  fluctu  aestuantium  fra- 
trum  mentes,  sincere  ac  firmiter  tuum  sacerdotium 
probaverunt.»  Dum  itaque  liber  Pontiflcalis  subdlt 
Cornelium  epistoiam  a  Cypriano  suscepissede  sua 
confirmatione,  id  expendenduin  iuxa  eumdem  Cy- 
prianum,  qui  hanc  a  libro  Pontiflcali  laudatam  epi- 
stolam  de  confirmatione  Cornelio  direxit,  et  factae 
discussionis  conciliaris  rationes  aperuit,  nempe  ad 
discrepantem  factionem  retractu  conciliari  retun- 
dendam,  et  ut  ex  communi  placito  episcoporum  om" 
nis  ambigendi  et  discrcpandi  scrupulus  tolUretur. 
Verba  vero  ilia :  Laus  erat^  ut  tu  te  episcopum  factum 
nuntiares,  juxta  veteres  mores,  probant  vetustam  a 
ponlificibus  usurpatam  consuetudinem,  denuntiandl 
susceptum  pontlficatum,  et  quod  haec  es&e.\.  ^«^\% 


4359 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


m 


apostolicaBpraerogaliva,  etdenunlialionisequerenlur  A 
episcoporum  assueta  obsequia. 

Linea  7. — QmmCyprianus  in  carcere  scripsit.  Imo 
nec  in  secessu,  cum  post  reditumasecessu  epistoiam 
dederil.  Necenim  in  secessu  poluisset  collegarum 
plurimos  congregare,  ad  audiendos  legatos  Africa- 
Dos  et  soclos  episcopos,  qui  et  adfueranl  Roraae 
electioni  Corneliietconcilio  Romano.  Dequo  plane 
addi  possent  ex  epistolis  aliis  post  45  exstantibus 
successive  in  nova  Cypriani  operum  editione  de  ar- 
gumento  eodem. 

Linea  7,  8,  —  £<  de  Celerino  lectore  suscepit.  Celeri- 
nus  erat  presbyter  martyrum,  qui  priuset  leclor,  for- 
sitan  destinalusad  mariyrum  actaexcipienda  fuerat, 
quiquc  in  his  negotiis  gerendis  graves  perlulit  in- 
jurias  a  persecuioribus,  el  gloriosa  confessione  apud 
omnes  lllustris  eral,  uti  Cornelius  in  epistolaad  Fa- 
bium,  apud  Euseb.  I.  vi,  c.  43,  p.  242:  Celennus 
mr,  qui  cuncta  tormentorum  genera  per  Dei  miseri- 
c-ordiam  foriissime  sustinuit,  et  qui  fidei  suae  constan-  B 
tia  infinnitatem  corporis  sui  roborans,  adversarium 
penitus  debellavit,  Hic,  inquam,  a  Novatianis  circum- 
ventus  schismaticis  adhaesit,  ejusque  exemplo  con- 
fessores  plures  titubarunt  in  Cornelii  recognitione. 
Tandem  schismaticorum.  imprimisNovatiani,  frau- 
dibus  detectis,  CorneIi>m  legitimum  pontificem  ha- 
buit,  ac  in  Africa  veritatis  profess»  propugnator  stre- 
nuus  stetit.  Ilunc  cum  altero  Sidonio  dicto,  ita 
laudat  ibi  pontifex:  «  Uiomnescum  illum  tandem 
cognovissent,  et  fraudem  ejus  ac  versutiam,  perju- 
ria  quoque  atque  mendacia,  et  abborrentem  ab 
omni  societate  feritatem,  et  lupinam  quamdam  ami* 
citiam  deprehendissent,  ad  sanctam  Ecclesiam  re- 
versi  sunt:  cunctasque  illius  praestigias,  ac  nequi- 
tiam,quamjampridemintraseoocultansseseinterim 
submittebat,  praesentibus  aliquot  episcopis,  ac  pre- 
sbyteris,  et  laicis  compiuribus  evulgarunt:  ingemi- 
scentes,  ac  dolentes,  quod  a  fraudulenta  illa,  mali- 
gnaque  bestia  inducli  aliquanto  temporis  spatio  ab  q 
Ecclesia  recessissent.  »  Ceierini  itaquee  schismate 
regressus,  et  zeius  pro  Cornelii  ciusa  tuenda  sus- 
ceptus  commendaiur  a  libro  Pontiflcali  asserente« 
quod  de  hisomnibustestatissimam  Cornelio  dederit 
epistolam  Cyprianus,  in  qua  haec  Celerini  gesta  re- 
colit,  et  laudat.  Ad  quod  referenda  est  altera  Cypria- 
ni  epistoladata  clero  Carthaginensi,  in  qua  Celen- 
num  evehendum  edicit  ad  gradum  presbyteratus 
Ecciesiae  Carthaginensis,  et  conversionem  non  ol>- 
stare  denotal.  epist.  32:  «  Nunc  ad  vos,  fratres  di- 
iectissimi,  cumtanta  Domini  dignationevenientem, 
testimonio.  et  miraculo  ejus  ipsius,  qui  se  persecu- 
tus  fuerat,  illustrem,  quid  aliud  quam  super  pulpi- 
tum,  id  est  super  tribunal  Ecclesiae,  oportebit  im- 
poni,  ut  loci  aitioris  ceisitate  sublimis,  et  plebi  uni- 
versae  pro  honoris  sui  claritale  conspicuus  legat 
praecepta,  etEvangelium  Domini,  quae  fortiter  ac 
tideliter  sequilur?  » 

Linea  14.  —  Audiens  Decius.  Sub  Gallo,  et  Volu- 
sianoCentumcellis  inexsilio  martyrobiitCornelius.  D 
Unde  quae  hic  refert  liber  Pontificalis  de  martyrio 
subsecuto  Decii  tempore  ita  explicanda  videntur, 
nempe  aDecio  primoexsilio  Cornelium  muitatum, 
S.  vero  pontificem  postea  ultimum  diem  clausisse 
Gallo  et  Volasiano  impdratoribus.  Deciana  enim 
persecutioincoepitab  edictis  in  clericos^  episcopos 
pnecipue,  ut  coliigi  potest  his  S.  Cypriani  verbis 
epist.  55,  in  qua  suorum  actorum  apologiam  texit, 
ei  ad  rem  sic  de  ipso  :  <r  Collegis  omnibus  junctus, 
plebi  suae  in  episcopatu  quadriennio  jam  probatus, 
in  quiete  senliens  disciplinae,  in  tempestate  piO- 
scriptus,  applicito,  et  adjuncto  episcopalus  sui  no- 
mine.  toties  ad  Leonem  petitus.  »  Decianam  perse- 
cutionein  de  clero  primiores  exagitasse  docet  idem 
Cyprianus  epist,  82,  cum  successo  rescribit,  Vale- 
rianum,  senatu  referenie,  respondisse  se  renovare 
Deciana  ediciu,  el  summam  eorumdem.  Ita  sanctus 
Antisles  narrat :  «  Rescripsisse  Valerianum  ad  Se- 


natum  :  ut  episcopi,  et  presbyteri,  et  diaconesincoft- 
tinenti  animadverterentur.  »ld  est  ut  illico  ac  pro- 
barenlur  constituti  in  iltis  ordinibus,  juxtaedictia 
Decio  vulgata,  punirentur  poenacapitaii.  Et  desub- 
secuta  persecutionis  tempestate  in  clericos  sic  ante 
Cyprianus  successo  eidem:  «c  Ut  non  vobis  inconti- 
nenti  scriberem,  illa  res  fecit,  quod  universi  clerici 
sub  ictoagonis  constituti  paratiomnes,  pro  animisBi 
devolione,  ad  divinam  et  coelestem  gloriam.»  HiM 
saevissima  evasit,  dum  eisdem  etiam  in  coemeteriis 
sacraagendi  oblata  ademptus  locus.  Sic  enim  doceot 
acta  exilii  S.  Dionysii  Alex.,  ubi  legimus  iBmiia- 
num  praefectum  dixisse:  a  Video  vos  ingratos  esse 
ac  stupidos,  qui  clementiam  Augustorum  miniDe 
sentiaiis  :  quamcbrem  non  manebitis  in  hac  orbe, 
sedmittemini  in  partes Libyae,  ad  locumqui  dicitnr 
Cephro.  Huncenimlocum  jussu  Augustorum  nostro- 
rum  elegi.  Nullatenusautem  iicebit  vobis,  necqai- 
buscunque  aliis  conventus  agere,  aut  ea  qux  vocaB* 
tur  ccemeteria  adire.  Quod  si  quisad  eum  quem  ]ii»> 
si  locum  minime  profectus  deprehendetur,  ant  ii 
conventu  aliquo  fueritinventus  ;  issibi  Ipse  perieolo 
arcesset.  Non  enim  deeritcon^ua  animadversio.  * 
In  Ecclesias  pariter  a  Decio  ad  Valerianom  iisqoe 
exarsit  persecuiio(hi  enim  tantum  numerantur,  elsi 
aiii  imperatores  inter  ipsos  medli  imperaveriot). 
Quoniodo  loquitur  Hieronymus,  in  Yita  S.  P^oli: 
a  Sub  Decio  et  Valeriano  persecutorlbus,  quo  tea- 
poreCornelius  Romae^  etCyprlanus  felici  cruoredim- 
nati  sunt,  multa  apud  JBgyptum,  et  Thebaidem  Ee- 
clesias  tempestas  saeva  populata  est.  »  Etin  veteri 
Martyrologio  vii  Kal.  Septembris  legitur  eo  sensa, 
apud  Holst.  in  notis  ad  Martyr.  :  «r  Quos  Deciam 
persecutione  Jusslt  Valentinus  Incloacari ,  •  etapii 
Optatum,  lib,  iii,  pag.  76:  «  Quod  bellum  persecotio 
dicitur,  quae  operata  est  sub  duabus  bestlis  ex  illis 
quatuor,  quas  Daniel  de  mari  ascendentes  aspexit. 
Prima  fuit  Leo.  Haec  erat  persecutio  sub  Decio,  el 
Valeriano,  »  etc.S.  itaque  Cornelius  sub  Decioei- 
silio  multatur.  subGafloet  Volusiano  martyr  coro- 
natur.  Propterea  S.  Cyprianus  apud  Paclannm  deS. 
Cornelio  scribit,  quod  saepe  confesstis,  ssepe  pasm. 
Exsilio  additam  poenam  capitalem,  qna  martyrioi 
subiit,  certo  supponit  laudatus  Hieronymus  qnei 
felici  cruoie  damnatum  asserit,  adeoque  praefeitodi 
est  lectio  nosira  quorumdam  opinioni,  statuentlui 
inexsiiiodamnatum  Cornelium. 

Linea  20.  —  De  corona  Domini,  id  est  de  episco- 
porum  epistolis,  vel  in  synodo  congregatis  vel  per  o^ 
bem  diversis,  dum  cuncti  legitimum  pontifioemper 
episiolas  subscriptas  Cornelium  recogno?erant,lo- 
quiturhicIiberPontificalis.Episcopuscoronavocatir 
a  Greg02  io  Nazianzeno  in  epistola  ad  Nissenum  nio. 
2  oper.  pa^.  87,  ubi  de  Basilii  M.  roorte:  «  SolitBdi- 
nem  enim  istam  Ecclesiae  videre,  quae  tali  Jam  spo> 
liata  gloria,  talique  privata  est  corona.  b  Coetii 
pri£cipue  episcoporum  in  synodiscongregatnm  corv* 
nam  Indigitare  probatOrosius  in  ea  synodo;  obisai 
causam  proposuit  tom.  I  Conc,  p.  2007  : «  ExpMiit 
coronae  vestrae  breviter  ut  potuit  »  Et  inpletf 
Ephesina  synodo  act.  3.  Phllippus  apostoliccsedis 
legatus  sic :  «  Cx  actorum  lectione  cognovimns  qtf 
in  Nestorium  constituta  sunt  in  sancto  vestro  coDei- 

lio nunc  petim'is  a  corona  vestra  ut  quae  io  ve- 

stra  synodolectasunt,  rursumnobisetlam  eademi^ 
gantur.  d  El  in  cod.  Theodosiano  I.  unicade  epist.: 
«  Cum  igitur  sedis  apostolicae  primatum  S.  Petn 
meritum,  qui  princepsest  episcopalis  coronae,  et  Bi' 
manae  dignitas  civilatis.  »  Hinc  quandoque  RomaiB 
pontiflci  tribuitur,  ut  in  synodo  Romana  sub  BIM 
ab  episcopis  (in  cod.  Cass.  Lupl  pag.  474):  «  EffO 
provinciali  iitterario  sermone  debita  coronae  vestit 
olt)sequia  deferentes,  his  qnaesumus,  ut  dignatioMt 
quacaeteros,  etiam  humilitatem  nostram  inoratioil* 
bus  vestris  in  mente  habere  dignemlni,  beatissime, 
et  aposloiica  reverentia  in  Chrlsto  a  tfobis  colesidi 
Pater.  »  Quandoque  alils  episcopis,  atapttd  Hiero* 


HisTORU  DB  vrrrs  rom.  pont.  —  s.  cornelius. 


4362 


)ist.  81) :  (r  ut  meo  nomine  salutes  precor 
jam, »  et  apud  S.  Augustinura  (epist,  U7): 
nam  nostram  vos  adjurant  vestri.  »  Oc- 
m  in  antiquis  episcoporum  formuiisapud 
i.  I.  I,  form.  26.  a  Ptaesentem  indicuium 
n  beatitudinis  vestrae  direximus.  »  Syn- 
congregaias  plurimas  pro  Cornelii  le- 
ctione  agnoscenda,  ac  obNovatianorum 
)s  impetus,  et  epistolas  ab  universis  epi- 
as,  eorum  manibus  subscriptas  docet 
qui  testatur  de  eo  argumento  vidisse 
I  tomum  eas  epistolas  continentem.  Cu- 
iam  commendare  non  pigeat,  ut  antiqua 
^clicorum  consuetudo  magis  illustretur. 
«  Exstant  adhuc  epistoiae  Cornelii  Roma- 
copiadFabiumAntiochensisEccIesiaeprae- 
ue,  in  quibus  et  Romanae  synodi  gesta,  et 
er  Italiam  et  Africam,  aliasque  locorum 
sententiae  declarantur.  Alia  praeterea  La- 
(leconscripta  exstantCypriani,  etaliorum 
,  qui  cum  ipso  in  Africa  congregati  sunt... . 
ta  erat  alia  de  his  quae  in  synodo  decreta 
irsus  aliade  facinoribus  Novati.  »  £t  mox 
tis :  aSubfinemautemepistoIae,numerum 
iscoporum  qui,  in  urbem  Romam  conve- 
lentiam  Novati  condemnaverunt,  nomina 
)rum,  et  quam  quisque  regebat  Ecclesiam 
Borum  item,  qui  Romae  quidem  minime 
luperiorumtamen  sententiam  iitteris  suis 
uot,  vocabula  simul,  et  civitates,  unde 
.eras  dederant,  accuratecommemorat.  » 
nus  encyclicus  epistolarum  totius  orbis 
sconscriptarum  et  subscriptarum,  reser- 
itlcassynodicas  et  particularesepistolas, 
uisque  episcopus  nomen,  etcivitatis,  ubi 
n  obtinebat,  ac  vota  recensuit  Haec  porro 
olarum  totiusorbis,  et  quid  continerent, 
mque  retractatum  a  corona  episcopali  in 
ootenta  ex  epistola  Africanorum  apparet, 
lam,  argumentum  etsubscribentium  nu- 
}h\ce  pingit  Cyprianus  in  altera  ad  Corne- 
ipistola  4o.  Cum  enim  labores  exantlatos 
d  Novatianorum  artes  eludendas,  redu- 
luosschisma  infecerat,  quibusomnibus 
Ut  Ecclesix  radicem  et  matricem  agnosce- 
rent ;  sic  ad  propositum  explicandum, 
^raeter  synodicam  Carthaginensem,  alii 
ani  episcopi  litteras  dederint : «  Sed  quo- 
I  fusa  est  nostra  provincia,  habet  e.nim 
et  Mauritanias  duas  cohaerentes  ;  ne  in 
nafactumabsentium  aniinos  incerta  opi« 
mderet,  placuit  ut  per  episcopos  retenta 
etad  comprobandam  ordinationem  tuam, 
Itatemaiori,  tudemum  scrupuloomni  de 
1  pectoribus  excusso,  per  omnes  omnino 
ilittera;  fierent  (sicut  fiunt),  ui  te  universi 
ttri,etcommunicationem  tuam,  id  estca- 
lesiae  unitalem  pariter  et  charitatem  pro- 
iter  et  tenerent.  Quod  divinitus  evenisse, 
m  noslrum  providenter  profecisse  gaude- 
lim  nunc  episcopatus  tui  et  veritas  pari- 
tas  aperlissima  luce,  et  mnnifestissima, 
coraprobatione  fundataest:  ut  ex  rescri- 
rum  nostrorum,  qui  ad  nos  litteras  indc 
rdinationis  tuaeorigo  necessaria,  et  ratio 
riosaquoque  innocentia  ab  omnibus  no- 
Haecestcorona  illaepiscopalis,  hiccodex 
;us,  unde  roborata  permansitCornelii  or- 
probata  legitima  electio,  ac  exsufflatum 
1  schisma. 

•a  rempublicam,  Apud  Decium  imperato- 
)vatianorum  diffamatus  fuerat  Cornelius, 
per  priorem  synodum  Roraanam,  in  qua 
rfuerant  episcopi  cum  duobus  Africanis 
)ersynodumCarthaginensera,  ac  reliquas 
liscoporura  orbis  contra  imperium  machi- 
edidit  Decius,  eo  quod  plures  expertus 


A  esset  hostes  de  imperio  contendentes  et  in  castris 
Christiani  milites  ?dessent,  a  nutu  episcopi  pen- 
dentes.  Bxinde  exarsit  in  Cornelium,  quem  ex 
episcoporum  litteris  ante  schismaticorum  delatis 
agnoscere  poterat  supremum  inter  episcopos  reco- 
gnosci.  Haec  ita  evenisse  suadent  verba  Cypriani 
scribentis  de  Cornelio,  epist.  52  :  «  Sedisse  intre- 
pidum  Romae  in  Cathedra  eo  tempore,  cum  tyrannus 
(eo  nomineDecium  vocat  ob  peremptos  imperatores) 
infestus  sacerdotibus  Dei  (episcopis  nempe,  etclero 
majoris  ordinis,  adversus  quos  edicta  vulgavit,  ut 
supra  dictum  est)  fanda  atque  infanda  comminare- 
tur,  cum  multo  patientius,  et  tolerabilius  audiret 
levari  adversus  se  aemulura  principem  (de  imperii 
invasoribus  sub  Decio  agit  Victor),  quam  constitui 
Roraa;  Dei  sacerdotera.  »  Yerba  porro  illa  fanda 
atque  infanda  dominaretur  satis  ostendunt  Deciura 
reverain  S.  Cornelium  haeo  autsimilia  dixisse,  quae 
referuntur  inter  Corneiii  gesta.  Suspicax  tyrannus 

B  veriora  credit,  quaeNovatiani  efficiebant  in  S.  Cor- 
neliura,  dum  et  synodi,  coetus,  et  litterae  undique 
deferuntur,  quae  traduxit  veluti  molitiones  in  impe- 
rium.  Quomodo  vero  Decius,  qui  universum  clerura 
majorem  perdendum  decreverat,  Novatiano  et  asse- 
clis  de  eodem  clero  pepercerit,  prodit  Cornelius  in 
sua  ad  Fabium,  ubi  facinora  Novatiani  recensens 
edicit,  eum  vocatum,  ut  catechumenis  in  exitu  suo" 
curreret,  repudiatoque  presbyteratudixissesealteri 
phiiosophiaeincumbere,  ac  propterearenuisse  raini- 
sterio  catechuraenorum  adesse,  subditque  :  «  Quin 
potius  iraet  indignatione  percitus,  abiit  el  disces- 
sit.  Neque  enim  presbyterum  se  amplius  velle  esse 
respondit,  sed  alterius  philosophiae  desiderio  tene- 
ri.  »  Pacianus  notat  Novatianum,  dum  Cornelius 
patiebatur  et  a  Deci(i,  et  deinde  a  Gallo,  et  Yolu- 
siano  afflictabatur,  in  securitatevixisse,  et  ab  edi- 
ctis  in  clerum  publicatis  omnino  fuisse  iraraunera. 

p  Diluens  enira  Novatianorum  nugas,  et  inter  has, 

^  quod  ante  Cornelium  Novatianus  veri  confessoris 
titulum  habuerit,  haec  scribit :  «  Nara  quod  ante 
passum  Novatianum  putas,  et  Cyprianum  dixisse 
subjungis:  praecessit  me  adversarius  meus  :  vide 
quam  raanifeste  respondeam.  Novatianus  martyrium 
nunquam  tulit,  nec  ex  verbis  beatissimi  Cypriani 
auditura  illud,  aut  lectura  est.  Habes  ejus  epistolas, 
quibus  Coriielium  Urbis  episcopura,  cui  tunc  Nova- 
tianus  inviderat,  inimicis  principibus  re^istentem 
saepe  confessum,  saepe  vexatum  refert,  plurimis 
confessoribus,  pluribus  quoque  martyribus  ducem 
factum,  et  cum  plurirais  gloriosissirae  coronatum, 
vivente  adhuc  Novatiano  etiamque  securo ;  nam 
ideo  ab  Ecclesia  recesserat,  ne  illi  labor  confessio- 
nis  urgeret.  »  Potuit  itaque  Novatianus,  qui  apud 
fideles,  totin  S.  Cornelium  calumnias  finxerat,  eum 
apud  Decium  deferre,  uti  patriaeet  majestatis  pro- 
ditorem,  et  causa  existere  exsiiil,  passionum,  ac 
tandem  gloriosi  raartyrii   ejusdera  ;  ac  proptereii 

rvCyprianura  bene  scripsisse  :  «  S.  Corneliura  saepe 
confessura,  saepe  vexatura,  et  cum  plurimis  glorio- 
sissirae  coronatura.  » 

BINH  ET  LABBEI. 

Linea6.  —  Centumcellis  pulsus  est.  Hic  locus 
egregie  describitur  a  Plinio  secundo  lib.  vi,  epist. 
31.  Ad  Corneliura  ibidegentera  et  deprostrata  per- 
fidiaitriuraphantera  Cyprianus  scripsit  epistolam 
edit.  Pamel.  57,  quae  sic  incipit  :  Cognovimus,  fra- 
ter  ckarissime,  fdei  ac  virtutis  vestrx,  etc. 

Linea  17.  —  In  interludo  corrige  in  Tellude.  Id 
est  in  templo,  in  quo  su^pe  senatus  cogi  consuevit, 
ut  ex  Cicerone,  Dione,  et  Livio  apparet.  Vide  Ba- 
ron.  ann.  235.    num.  6. 

Linea  20.  —  De  corona  Domini.  Fidelem  Christi 
plebem.eamque  populi  multitudinera,  quaeepisco- 
pura  vallareconsueverat,  intelligit.  nisi  fortasse  vo- 
\uerit  significare  coronam  marl^itu.v^xi^xij^^^^^^^- 


4363 


ANASTASIl  BIBUOTHEGARII 


m 


ti  est  Gypriani  epistola  56  edit.  Pamel.  ad  rornel. 
novissime  scripia.  Baron.,  anno  255,  num.  69. 

BLANGHINI. 

NOT^  CHBONOLOGKLE. 

Beati  Gornelii  pontificatus  quamvis  prse  caeteris 
illustretur  tum  epistolis  ipsius,  tum  ejus  aequalis 
Gvpriani,  et  idcirco  videri  possit  illius  epocha  prae 
aliis  definiia ;  attamen  implicatur  diflicultatibus  tam 
variisapud  historicos  et  chronologos  nostri  tempo- 
ris,  ut  intereos  nequedeanno,  neque  de  annorum 
summa  conveniat:  aliis  anno  unico  id  concludenti- 
bus  cum  mensibus  3,  ac  diebus  10 ;  aliis  extenden- 
tibusad  biennium,  aut  triennium  solidum.  Quidam 
statuunt  illius  sedis initium anno  vulgarisaerae  Ghri- 
sti  251,  Decio  iii  et  fiiio  Q.  Herennio  coss.  Alii 
constituunt  in  praecedenti  consulatu  Decii  Aug.  ii 
et  Grati  anno  Ghristi  250,  quibus  et  nos  accedimus. 
Nonnulli  serius  protrahunt  Decii  principatum,  et 
cum  eo  cathedram  Gornelii  :  ita  ut  biennio,  vel 
triennio  postponant  in  aera  Ghristi  communi  tum 
consules  tum  imperatores  memoratos  (ut  Pagius 
observat,  aliique  possim  chronologi)  contra  eviden- 
tem  demonstrationem  temporum. 

Nostram  Ghronologiam  de  sede  Gornelii  firmant 
cum  picturis  basilicae  S.  Pauli  alia  documenta  suo 
locoindicata  in  serie  pontificum  Romanorum  inter 
Prolegomena.etea  quaehicafferemus;si  prius  unica 
observatiopermittatur,  hicnitidius  exhibenda,  quam 
supra  explicari  possetin  angusto  spatio  columnae  in 
Prolegomenis  illi  attributae.  In  eacolumna  distinxi 
de  more  litleras  hodie  superstitesepochae  S.  Gornelii 
per  characteres  capitales,  sive  majusculos  ;  absum* 
ptosautem  vetustateslsnificavi  per  characteres  non 
capitales,  sive  minusculos.  Legitur  itaque  : 

»{i  corne 

LIUS 

SED 

AN 

NH  .m.  UI 
D  X 

Excidit  sigla  M  index  mensium  triadis  III,  quae  ni- 
tida  subsequitur  post  lacunam,  cum  diebus  decem  ; 
nihil  deformatis  litteris  D  X  illossignificantibus.  An- 
norum  vero  duorum  quos Gornelio  tribuunt  S.  Hie- 
ronymus,  Gatalogus  Liberlanus,  aliaque  documenta 
indicata  cum  picturis  loco  supra  memorato,  sola 
unitas  prima  conspicua  permansit.  Aiteram  enim 
uniiatem  cum  sigla  mensium  aetas  absumpsit.  Sup- 
plendam  itaque  judicavi  lacunam  additis  minusculis 
characteribus  ANN.  1 1.  m  111,  ut  integra  legerelur 
epocha  Sedit  annis  duohus,  mensihus  tHhus^  diehus 
decem ;  cum  pictoris  mos  fuerit  ita  disponere  litteras 
etiam  iu  caeteris  epochis,  ubi  fuit  exprimendum 
biennium.  EVSEBIVS  SED  ANN  II.  M.  I  D.  XXV. 
(folio  GH.)  ^  MARGVSSED  ANN  II.  M.  VIII.  DXXI. 
(folio GIV.) His  ita  praemonitis  de  auctoritate  ac  statu 
documentorum,quibusinnititurnostraChronolo^ia, 
assicnans  cum  fi.  Hieronymo,  et  cum  vetustiori 
cataloso  integrum  hiennium  sedi  S.  Gornelii  (qui 
etiam  legitur  auas  ordinationes  habuisse  mense  De- 
cem6n),  et  praeterea  merwes  tres,  in  eodem  catalogo, 
et  in  picturis  dislincte  numeratos,  diesque  decem, 
appositos  universorum  testimonio  ;  accedo  jam  ad 
hujus  Ghronolo^iae  probationes,  el  ad  dissolvendas 
difficultates,  quibus  omnes  conqueruntur  implexam 
esse  epocham  beati  Gornelii. 

Initium  demonstrationis  ducereoportct  ab  impe- 
rio  Decii  suistemporibusassignando;  cum  quocer- 
tum  nexum  habent  consulum  series,  gesta,  et  mar- 
tyrium  Gornelii,  ejusquecharacteres,  ipsiusCornelii 
et  Gypriani  litteris  comprobati. 

Triginta  mensibus  imperasse  Decium  perspicue 

docemur  a  Victore  in  Enilome :  imperavit  menses 

iriginta :  cui  suffragatur  alius  Victor  de  Gaesaribus, 

scribens,  exacto  regni  biennio  Declum  uUvxmqu^^  ^jl- 


A  trem  et  filium,  decessisse.  Eatropius  quoque  testa- 
tur,  postquam  biennio  imperaverant,  ambos  interffr- 
ctos.  Hoc  spatio  mensium  triginta,  quibus  rei  Ro< 
manae  praefuitDecius,qui  anteimperiumconsuljaai 
fuerat  (ut  creditur  sufirectus  sub  Philippoex  indicio 
VitaeS.  Genulphi  apud  Pagium  ad  annuoi  250  no- 
mero  11),  alios  duos  consulatus,  et  quidem  ordina- 
rios  gessit :  unum,  qui  erat  ipsi  secundus,  cumcol- 
lega  MaximoGrato;  alium  vero,  ^uem  tefiiamno- 
merabat,  cum  Decio  fiiio  natu  majore,  quem  nammi 
et  inscriptionesappeilant  Q.  Herennium  Etrascom 
Messium  Decium.  (Vide  Spon.  MiscelL  pag,  273.) 
Gonsulaium  Decii  secundum  cum  Grato  Pasti  refe^ 
runt  ad  an  lum  aerae  Ghristi  communls250,  consen- 
tientibus  merito  omnibus  chronologls :  apud  qnos 
eliam  perxque  ralum  est  tertium  consulatum  Deeii 
patris,  colle^a  Decio  filio  pariari  cum  anno  srs 
Ghrislianae  2o1. 
His  in  consulatlbus  itapariandlscumaeraChristi 

Q  nemo  hodierefragatur^cum  proximi  valdesintdoo- 
busconsulatibus  maxime  certo  nexu  conjunctiscom 
definito  anno  aerae  Ghristianae,  et  reiiquarum  insi- 

Sniorum,  nempe  cum  illo  celebri  apud  Censorinam 
e  die  Natali,  Ulpioet  Pontiano  coss,  qai  clavasesi 
univer^ae  Chronologiae,  et  pertinere  ostenditor  ad 
aene  Chrisli  communis  annum  238,  tum  ex  eclipsi 
solistotali,  quam  pauloantedelationem  titaliCssa- 
ris  puero  Gordiano  Pio  eodemque  mense  qao  impe- 
ratores  contra  Maximinum  at  clamabantur  in  Africa 
duo  Gordiani  pater  et  filius,  scilicei  anno  proiine 
superiori  237,  Romae  visam  ita  memorat  Capitolioas 
in  ejus  Vita,  ut  nox  crederetur,  juxta  astronomicas 
Tabulas  ita  spectandam  die  1z  Aprilis  ejasdem 
anni  237,  tumex  charactcribus  epoctiarum  illastriom 
a  Gensorino  productis  cum  memorato  Ulpii  etPon- 
tiani  consulatu,  sub  quo  numerat  annum  Olympiadi- 
cum  ex  diebus  aestivis  4044,  a  Roma  condita  ex  Pa- 
riiibus  994,  Julianum  283,  Augustorum  265,  aene 
Q  Aug.  Alexandrinae268,Nabonassari  986,  Phiiippiab 
excessu  Alexandri  Magni  562,  et  nos  cum  universis 
chronologis  aerae  Ghristianae  annam  238.  Uis  plaoe 
assentior. 

Unum  addo,  chronologis  baclenus  inot^servatum, 
nempe  eumdem  Q.  Herennium  Decii  filium,  aaicoo- 
sul  ordinarius  processit  Kal.  Januarii  anno  154, cum 
patre  tertium  consulatum  eadem  die  assameoie, 
eumdem,  inquam,  Quintum  Herennium  Decii  filiua 
postremis  mensibus  anni  proxime  praecedentis  250, 
abdicante  Grato,  fuisse  consulem  suffectum  et  pa- 
tris  collegam  :  ita  ut  ex  mensesaltem  Octobri  (pulo 
et  maturius)  signarentur  Acta  pablica,  DedoAug,  n 
et  Decio  Qxsare  coss.,  seu  duobus  Deciis  co$8.  Ex 
Kalendisvero  Januariis  anni254  scriberetur,  IiRp. 
Cm.  Decio  Aug,  iii,  et  Uecio  Ccesare  u  coss,  :  qoo 
anno  pariter  certum  est  utrumque  Decium  occu- 
buisseimperiimensetrigesimo.SecundusconsalatDs 
Decii  fillii  cum  tertiopatrisconjuncius  nonobscore 
indicatur  in  Actis  Pionii  martyris,  signatis  inedi- 
^  tione  Bollandiana  cdnsule  Tertium  Messio  Qmt& 
Trajano,  et  Deltio  Grato  secundum,  Intelligitur  eoirn 
scribendum  fuisseDecio  Grato  secundum  :  cumal- 
terum  Grati  consulatum  nullus  memoret ;  neqae  is 
Gratus,  qui  collega  fuerat  Decii  patris  in  secondo 
consulatu  SLjppeWeiixrDeltiusGratus;  nequeprobabile 
videatur  a  Decio  Augusto  per  duos  priores  impeni 
sui  annos  eumdem  collegam  lectum  fuisse,  gentiso? 
exiraneum,  liberis  praetermissis.  In  Fastis  Floreoti- 
nis  majoribus,  a  Relando  editis,  clare  consigoator 
consulaiussecundus  Deciifilii  conjugatns  cam  tertio 
Decii  patris,  anno  254. 

250  A^xto;  P",  xii  rpoto? 

254  A^xio;  x6  y',  xa{  A^xio;  Kavsap  xo  P*. 

Secundus  iste  consulatus  Decli  lllii  el  Ccsaris 
supponil  primum.  Utique  anno  prmedeati,  ooopa 
ter  imperare  coepit,  et  quo  ipseGMtif««|i|;cittliooe 
donatus  est  v^teri  inscnptlone,  apwl  SpooiM  id  os- 


4305 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  -•  S.  CORNELIUS. 


► . 


4366 


tendente  pa^.  273.  Eo  anno  ordinarium  non  gessit ; 
quippe  Decii  Augusti  iterum  consuiis  collega  fuit 
Uratus,  ita  signatusinFastis,  et  in  pluribuslegibus 
Codici  insertis  aReliindo  coliectis.  Quare  suffectum 
haberi  oportet,  postquam  Gratus  per  menses  aliquot 
ordinarium  consulatum  gessisset  cum  Decio  Augu- 
sto.  Hunc  filii  consulatum  suffectum  in  Aclis  sena- 
tus  signatum  fuisse  una  cum  secundo,  quem  pater 
Augustus  ordinarium  gerebat,  demonstro  ex  sena- 
tus  consuito  apud  Trebellium  Pollionem  in  Valeriano, 
quod  editumfuisse  persciibitur  duobus  Deciiscon- 
sulibus  ante  diem  vi  Kalendas  Novembris,  Rupertus 
in  observationibus  ad  Synopsim  historicam  Besoldi 
pag.  326,  aliique  scriptores  illud  senatusconsultum 
pertrahuntad  consulatum  ordinarium  utriusqueDe- 
cli,  patris  tertium  et  filii  collegx,  eumdemque  fa- 
clunl  amborum  emortualem.  <r  Sed  quando  (mquit 
Ruperlus)  uterque  (Decius)  Ciesus?  Novembri,  ut 
puto,  aut  Decembri,  A.  U.  1003.  Treb.  Pollio  in 
Valer.  I.  n3.duobusDeciis  coss.  ante  diem  vi  Ral. 
Novembris,  cum  ob  imperatoris  litteras  in  sedeCas- 
torum  senatus  haberetur,  etc.  Ergo  Octobri  ex- 
tremo  adhuc  vivebat  Decius  »  etc.  Recte  colligit 
Vitam  Decil  per  integrum  mensem  Octobris  adhuc 
superstitem.  Sed  male  infert  mortem  Deciorum 
contigisse  anteexitum  illius  anni  quoS.  G.  tum 
condebatur.  Demonstro. 

Decii  pateret  filius  in  praelio  circa  Tanaim  con- 
tra  Scythas  gesto  occubuerunt :  et  quidem  prodi- 
tlone  etartibus  Galli,  qui  utrique  in  imperio  suc- 
cessit, quando  in  luto  paludis detixi  sunt,  quo  utrum- 
que  Imprndenter  progressum  studioseacciverat  in- 
sidlator.  Si  pu^na,  et  defiiio  in  palustri  limo  per 
gellda  Scylhiae  loca  Deciis  contigit,  ad  eum  certe 
annum  pertinere  minime  potuit,  qup  senatus  consuN 
tum  Romae  edebatur  vi  Kalendas  Novembris.  Ne- 
que  enlm  pugna  cum  barbaris,  neque  ea  defixio 
pnesumenda  est,  quae  geln  nondum  aslrictam  palu- 
dem  requirit,  ut  possit  limoinfixos  retinere.  Sena- 
tns  consultum  de  ccnsura  Valeriano  deferenda,  de 
quo  loquitur  PoIIio,  editum  Romae  duobus  Deciis 
coss.  VI  Kal.  Novembris  in^de  Castorum,  subinde 
perlatum  est  in  Scythiam  ad  Tanaim  (leste  Zosimo 
clrcafinem  lib.  i)ubia{^ebat  Deciuscum  copiisnon- 
dum  ad  hiberna  revocatis,  sed  in  aciem  instruclis :  id 
alDrmanteetiamConstanlinoinorationeadsanctorum 
coetum  apud  Eusebium  cap.  24  :in  Scythicis  campis 
cum  omni  exercitu  prostratum,  UtRoma  perferretur  ad 
Tanalm  celeriter  exemplum  SCti,  demus  circa  finem 
Novembrlseopervenissecursorem.  Quid  inde?  Erat- 
nc  Declus  tum  temporis  confiicturus  cum  acie  ex- 
pllcaia  in  rigldissima  Scythiaj  regione?  Eranine 
Barbarltrifariam  in  aciemdivisi  ex  composito  cum 
Gallo,  tumlemporisaccili  ad  insidiasDeciostruen- 
das?  Quid  vero  praestitit  Decius  acceplislitteri»  se- 
natus,  deferentibus  censuram  VaIeriano?TrebeIIiu8 
narrat.  HocS.  C.  tum  ubi  Decius  accepit,  omnps  au- 
Hcos  convocavit,  Agebat  quippe  in  hibernis,  et  inter 
aullcos,  utferebat  annistempeslas  hiemalis,  non  in 
campo,  et  in  acie  inlerduces  ad  pugnam  paralos. 
«  Ipsum  etiam  Valerianum  praecepil  rogari,  atque 
inconvenlusummorumvirorum,TantoSC.feIicemle, 
inquit,  Valerianum  totiussenatus  senlenlia,»etc.  Im- 
perator  in  laudem  Valeriani  effusus  Caesareo  elogio 
cumulatsententiam  senatus,  eiValerianimerilaelo- 
quenler  extollit.  Suntne  isla  indicia  procedentis  ad 
pugnam,  ansedentis  pacifice  in  auIa?Sed  qusero: 
undenam  Decius  Valerianum  illico  accipit  ad  Ta- 
naim,contraexpIicatamScylharum  aciem  jam  con- 
gressurus?Valerianusprofectomiiiiiamsequebatur, 
teste  Victore  de  Caesaribus.  Qiianam  vero  in  Pro- 
vincla,  non  liquet.  Zosimus  tamen,  cnmaDeciorum 
successore  Gafio  ablegatum  asserat  (lib.  i,  cap.  28) 
ad  Galllcas  atquc  Germanicas  leeione  adducendas: 
▼Idetur  innuere  non  lonse  ab  illis  agere  consue- 
▼Isse.  Demus  tamenfuisseita  proxlmum,utKaIendl8 
Decembris  Decll  lateri  astiterit»  ab  eoque  coufir- 


A  mata  censura  sit  auctus.  Superest  ut  Decius  ma- 
num  cum  hoste  conserat  ad  paludes  circa  Tanalm, 
nondum  gelu  constrictas,  et  imprudenter  progressus 
limo  infigatur,  et  cum  exercitu  pereat  mense  De- 
cembri.  Peto,  Kalendas  Januarii  proxime  sequentes 
post  illum  tertium  consulatum  Decii  patrlscum  filio 
collega,  cui  decretum  senatus  tribuitur  slgnatum 
duobus  Deciis  coss.,  quis  aperuerit  ?  Utique  Trebu- 
nianusGaIlusAugustusiterumconsul,etVoIu8lanus 
Caesar.  Ita  Fastorum  editores  omnes,  et  inscrlptio- 
nes,  et  lex  16  Cod.  de  negot.  gest.  data  xi  Kal.  Mali. 
Ut  vero  Gallus  Augustus  et  Volusianus  Caesar  si- 
ffnare  possentKalendas  Januarii  suo  consulatu,  per- 
lerendusantea  fuit  Romam  nuntius  pugnae,  ac  mortis 
Deciorum  ad  ripam  Tanais.  En  allerum  mensem 
expedito  cursori  concedendum  antequam  Romam 
perferat  litteras  nuntiantes  in  pugna,  sl  placet,  De- 
cembri  mense  infelicitercum  Scythis  consertaab- 
sumptos  Decios:  neque  cadavera  eorum  reperta, 

B  neque  fuga  eos  praeservatos,  neque  uliibi  visos:  quae 
omnia  spatium  temporis  complurium  dierum  post 
praelium  poscebant,  ut  Romam  perscribi  possent 
tanquam  explorata.  Putamusne  intra  decembrem 
dimicatum  tuisse,  de  cadaveribus  principum  frustra 
quaesitum,  deinde  a  legatis  exercitus  cursorem  cum 
litteris  ex  ripa  Tanais  missum  in  Urbem  ad  senatum 
tam  celeriter  pervenisse,  ut  intra  eumdem  mensem 
de  novi  principis  eiectione  In  Urbe  agi  potuerlt, 
Galluseligi.  etconsulatusipsi  ac  Volusianofiliode- 
cerni  anteKalendas  Januarias?Hicnempeangustils 
coarctantur  li  qui  senatus  consultum  memoratum 
referunt  ad  consulatum  ordlnariumduorum  Decio- 
rum  patris  tertium :  quibus  haerere  aquam  necesse 
est^  cum  dies  27  Octobris  conditl  Romae  decreti 
diebus65distet(eisqueanni  brevissimiset  minusad 
pugnam  aptis  in  Scythiae  cIimate)aKaIendis  Janua- 
rii,  quas  signare  oportet  nomine  etconsulatu  Galll 
et  Volusiani  jam  Augusta  di^nitate  fulgentium.  At 

n  in  alia  sententia,  in  qua  persistimus,  deferente  con- 
sulatum  suffectum  ante  Octobrem  anni  250  Decio  fi- 
lio,  quem^erat  tribus  supremis  anni  mensibuscum 
Decii  patris  secundo,  satis  temporissuperestetop- 
portunae  tempestatisanni  ad  illa  gerenda  tum  Romae, 
tum  inScythia,  quae  ab  historicis  memorantur.  Hanc 
igiturelegerim  chronolo^iam  brevis  imperil  ac  vitae 
Deciorum  per  menses  tnginta  ab  adepta  di^nitate 
Au^usta,  quam  historici,  nummi  veteres,  etmscri- 
pliones.  aliaque  documenta  genuinae  antiquitatis 
comprobant. 

Anno  acrae  Christi  249,  ineunte  paulo  post  ini- 
tium  Januarii,  ^miliano  et  Aquilino  consulibus, 
Trajanus  Decius  a  militibus  in  Pannonia,  ad  quos 
regendos  coercendosque  missusfuerat  amictuspur- 
pura,utscribitZosimus,  adimperiumsuscipiendum 
compellitur.  Philippus  Augustus  vere  adulto  adil- 
lum  opprimendum  exercitum  movet.  Concurritur 
aestate  ineunte  internecino  praelio  incampis  Vero- 
nensibus  circa  mensem  Juiium  ;  cum  xiv  Kal.  Julii 

D  adhuc  regnaret  Phiiipus;  utrescriptum  ejus  probat 
lib.  VIII  Cod.  lit  56,  de  Revocat.  donal.  1. 1  Pnilip- 
pus  cadit  pulso  amissoque  exercilu,  et  Rom»  apud 
castrum  Praetorium  filius  Philippi  inlerficitur.  De- 
cius  rerum  potitus  filium  Eiruscum  Cxsarem  facit 
(ait  Vir.tor  de  Ca^saribus)  statimque  eo  in  Illyricum 
prxmisso  Romao  aliquantulum  moratur  murorum  gra- 
tia,  qu3e  instituit,  dcdicandorum, 

Anno  sequenli  260  procedit  Kalendis  Januarii  con- 
sul  ilerum  Decius  Augustus,  collega  Gralo :  et  fi- 
liuni  in  Pannonia  agenlem  post  aliquot  menses  suf- 
fectum  Grato  collegam  consulatus  adhibet,  statim 
ac  in  Pannoniam  et  ipse  profectus  est  adversus  Scy- 
thas  seu  Gothos,  qui  in  Thraciam  irruperant.  Hanc 
expedltlonemcum  susceperit  Decius  ma^urrime  quam 
potuit,  ita  affirmante  Victore ;  conjicio  in  provin- 
ciam  profectnm  adulto  vere  eo  pervenisse.  Absente 
Declo,  9.  Gornellus  papa  ellgebatur,  duobus  Becii& 


4367 


ANASTASII  BIBLIOTHEGARII 


4368 


ptum  reperit  card.  Norisius  in  epocbis  SyromacedO'  A 
num  dissert.  3  in  fine.  Non  tamen  anno  251,  sed 
anno250,  Decio  Patre  ilerura,  et  Decio  fiiio  sufifecto 
consulibus.  Suffecerit  enim  in  adventu  suo  pater 
Grato  al}dicare  jusso,  statim  ac  in  castris  fuit  circa 
initium  mensis  Junii.  Nequeofficit,  si  aliauot  leges, 
imo  et  aliquot  ipsiusCornelii  papse  epistolae  post  Ju« 
nium  mensem  hocanno  datae  consignentur  Decio  et 
Maximo  (lioc  est  Maximo  Grato)  consulihus.  Nam 
coraplura  exempla  nos  docent,  postinitium  a  consu- 
libus  suffectis  magistratum  promiscue  signari  pri- 
▼ataet  publicasoriptaconsulibussiveordinariissive 
suffeciis.  Suetonius  scribit  natum  Vespasianum  pa- 
trem  xv  Kalendas  Decembris,  Q.  Suipicio  Camerino 
C.  Poppaeo  Sabino  coss.  (in  ejus  Vita,  cap.  2).  Fasti 
marmorei  Capitoiini  adhuc  superstites  sub  his  coss. 
ordinariisostenduntex  Kal.  Julii  suffecto  M.  Pa- 
plum  ra.  f.  m.  n.  Mutilum,  et  Q.  Poppaeum  Q.  f.  q. 
n.  Secundum.  Dedicatio  aediculaeregione  xiiii.  Vici 
censori  signatur  in  vetusto  lapide  per  Fabrettum  3 
edito  de  co1.  Traj.  p.  273,  et  Inscrip.  pag.  403,  ho- 
dieasservato  in  Musaeo  Albano,  tribunitia  potestate 
iiii  imperatoris  Trajani  consulisiiidesignati  iv,  Ao- 
sexo  JEliano  et  Claudio  Sacerdotae  consulibus  suf- 
fectis  peracta  iiii  Kalendas  Januarii.  Bimestres  hi 
consules,  ut  appellat  Norisius  epist.  Cons.  pag.  99, 
occupant  postremos  tantum  menses  anni  aeraeChri- 
sti  C  (ut  patet  ex  adjecta  potest.  trib.  iiii  Trajani) 
quem  aperuerunt  et  signarunt  consules  ordinarii 
Trajanus  Aue.  iii  et  Fronto,  sive  Frontinus,  ut  idem 
Norisius  probat  in  laudataepist.  pag.  62,  ubiosten- 
dit  quoque  exPlinio,  eodem  anno  pluresbimestres 
consules  a  Trajano  collegas  ascitos.  Quandoque  et 
consules  ordinarios  et  suffectos  exprimi  curarunt 
etiam  In  publicis  tabulis.  Exempium  legitur  apud 
Panviniam  in  Fastisad  annum  V.  C.  908,  Christl 
455,  ita  signatam  Jubentius  Celsus  pro  magistro  sub^ 
scripsi  III  mnas  Novemb.  Antio  PoUione  et  Opimiano 
cos.  ordinar.  Severo  et  Sabinocos  q 

Nihil  igitur  impeditutraauesubscriptiovelalter- 
utra  adhioitaconsulatus  ordinarii  autsuffectl,  quo- 
minus  intelligatur  Junio  mensesuffectusGrato  con- 
suli  ordinario  filius  Decii,  et  litterae  et  acta  subinde 
signentur  vel  Decio  et  Grato^  vel  duobus  Deciicoss. 

Eodem  anno  250,  circa  finem  Octobris  duobus  De- 
ciiscoss.  (patreii  et  filio  suffccto)  senatus  consultum 
de  censura  Valeriano  decernenda  Romaeeditum  et 
signatum  fuit  vi  Kal.  Novembris.  Ab  Urbe  ad  se 
transmissum  recipit  Decius  in  Pannonia,  ubi  tunc 
agebat.  Valerianum  advocat,  et  honores  illi  a  se- 
natu  decretos  confirmat  mense  Novembri,  aut  De* 
cerabri. 

Annum  succedentem  251  aperiunt  Decius  pater 
consul  iTi  et  Decius  filiusconsul  ilerum  ambo  ordi- 
narii  vel  in  Pannonia,  vel  in  hibernis  Scythiae  ca- 
strisapuJTanaim.  «  Gallusenimad  moliendum  res 
novas  conversus  (ait  Zosimus  lib.  i)  legatis  ad  bar-* 
baros  missis,  ut  in  societatem  insidiarum  adversus 
Decium  venirent,  hortabatur.  Illis  cupidissimequod  D 
imperatum  erat  accipientibus,  etc.,  et  trifariam  di- 
visis,  et  a  Decio  in  acie  prima  et  serunda  caesis  fu- 
gatisve,  pauci  quidam  ex  acie  tertia  in  p^Iudem  a 
Gallo  siffnificatam  imprudenter  perducunt  Decium : 
ubi  in  lutodefixus,  et  a  barbaris  undique  telis  pe- 
titus  una  cum  iis,  quos  propter  se  habebat,  nemine 
prorsus  evadendi  racultatem  nacto,  periit.  »  Victor 
addit :  «  Gurgitepaludisitasubmersum  fuisse,  lUnec 
cadaver  ejus  potuerit  inveniri.  »  Victor  alius  in  li^ 
bro  de  Caesaribus  subdit:  «  Haec  ubi  Patres  com- 
perere,  Gallo  Hostilianoque  augusta  imperia,  Volu- 
sianum  Gallo  editum  Caesarem  decernunt. »  Delata 
itaque  purpura  et  Augusta  dignitas  Voluslano  et 
Gallo  circa  mensem  Junium  anni  251,  cum  mensi- 
busfn^tnfacirciter  a  prima  miiitum  acclamatione 
Imperasset  DeciuF,  juxlaVictoris£pitomen,  etjuxta 
Victorem  alterum  de  Caesaribus  exacto  biennio,  sci- 
licet  acaede  utriusque  PhiIippi,quando  non  tanturo 


a  milltibus,  sed  etiam  a  senatu  popoloque  Romano 
aestate  ineunte  Augustus  dictus  fuerat  anno  249, 
iEmiliano  et  Aquilino  coss.  auo  consulatu  consi- 
gnat  legem  2  libri  quarti  Coa.,  tit.  de  Haereditar. 
actione,  die  xiv  Kalendas  Novembris. 

Licet  hinc  arguere  cur  S.  Hieronymus  in  librode 
Scrip.  ecclesiastic.  affirmet  S.  Cornelium  Ecclesix 
praeruisse  sub  Gallo  et  Volusiano ;  cum  non  modo 
pertigerit  ab  eorumdem  imperium,  sed  ultraannam 
solidum  sub  iisdem  Augustis  Petri  sedem  tenuerit, 
ut  jam  ostendere  conabor,  firmata  cum  sit  Chronolo- 
gia  imperii  Decii  tot  documentis.  His  autem  accen- 
sere  non  pigeat  evidens  illud,  quod  ab  em.  card. 
Norisioproducitur  dissert.  3  deepochis  Syromaced. 
ut  confirmet  Chronotaxim  Panvinii  de  imperio  per 
Decium  inito  iEmiliano  et  Aquilino  coss.  Cbristi 
249,  licet  aiius  em.  scriptor  Baronius  differendam 
putaret.  «  Haec,  inquit,  contra  Panvlnii  nostri  seo- 
tentiam  dicta  sunt,  qui  etiam  ibidem  in  marginea 
Baronio  indicatur.  At  mei  concivis  Chronologia  cer- 
ta  est,  nec  sine  errore  in  dubium  revocari  potest. 
Plurimi  autem  interest  (ait  card.  Norisius  circa  fi- 
nem  laudataedissertationis)  initium  principatus  De- 
cii  suorecteanno  statuere:  quiacum  ille  postoccu- 
patrm  imperium  persecutionem  contra  Christianos 
instituerit,  qua  S.  Fabianus  papa,  aliique  in  orbe 
Romano  martyres  occisi  sunt,  ac  plnra  in  Africana 
Ecclesiaid  temporis  gesta  fuerint  ex  episioIisS.Cy- 
priani,  in  magnisannalibus  illorum  ordo  iurbatur.  > 

Constituta  isitur  epocha  initi  principatus  tom  a 
Deciis  anno  249,  tum  a  Galioet  VoIusianocircaJU' 
nium  anni  251  componendam  susclpio  aeram  ponti- 
ficatusS.  Cornelii  cum  documentis  ^enuinis  Romanx 
Ecclesiae:  inter  quae  recensemus  litteras  ejusdemet 
cleri  Romani  editas  cum  Cyprianicis. 

Martyrium  beati  Cornelii  papae  referendum  esse 
ad  diem  14  Septembris  comprobant  unlversa  illa 
documenta,  quae  enumerantura  Schelestraiio  Anti- 
quit.  Eccl.  dissert.  2,  cap.  6,  num.  7,  unacumTa- 
bulariis  Ecclesiae  Romanae.  Asserli  Hleronymus  in 
libro  de  Script.  Eccl.,  narrs^ns  Cyprianum  passm 
eodem  die  quo  Romx  Comelius,  sed  non  eodem 
anno.aEx  quo  ultiino  textu  (aii  Schelestr.)  Don 
tantum  locum,  sed  etiam  diem  passionis  Cornelii 
cognoscimus.  Cum  enim  Cornelius  eodem  die  quo 
Cyprianus  martyr  occubuerit,  Cyprianum  antora 
XVIII  Kal.  Octobris  passum  fuisse  conveniat  ioter 
omnes,  necesse  esl  Cornelium  illo  quoque  die  pro 
Christo  obiisse.  Porro  de  dle  martyrii  S.  Cypriaoi 
testatur  Kalendariumantiquissimum  EccIesixCar- 
thaginensis,  a  R.  P.  Jo.  Mabillonio  edltum  iomo  III 
Analectorum,  xviii  Kal.  Octobr.  saneti  Cypriani  efi- 
scopi  €t  martyris  Carthag.  Concinuni  Acia  Passionls 

5.  Cypriani.  Passus  est  autem  beaiisslmus  Cyprianus 
mariyrdie  octava  decima  Kalendarum  Octobrium. 
Quadie  in  martyrologiis  non  solum  D.  Cypriani, 
sed  etiam  Cornelii  papae  memoria  reperitur.  Diem 
igitur  martyrii  S.  Cornelii  cum  cognoscamus  per- 
inde  certam  ac  diem  passionisS.  CyprianiUSe- 
ptembris,  de  annojam  est  inquirendum.  Diversosa 
variisscriptoribusconstitultur.  Card.  Baroniusdis 
tulit  ad  255,  ob  consulatus  biennio,  vel  irieoniu 
postpositos.  Schelestratiusrefertad  annum  253*,  Pa- 
giuscum  plerisque  figit  in252.  Huic  postremae  Pagii 
et  aliorum  illi  adhaerentium  sententiae  libenter  ac- 
cedo.ad  quam  me  impellunt  invicia  argumenia 
mox  afferenda. » 

Considerat  Schelestratius  laudatadissert.  2,cap. 

6,  num.4,  duoHieronymitestimonia.  «r  In  Vita Paoli 
Eremitae  tradit:  «SubDecio  et  Valeriano  persecn- 
toribus,  quo  tempore  Cornelius  Romae,  etCyprianus 
Carthagine  felici  cruore  damnati  suni,  multasapad 
JEgyptum  et  Thebaida  Ecclesias  temipestas  sxn 
populala  est.  »  Libroautem  deScript.  Eccl.  in  Cor- 
nelio  refert :  Rexit  Ecclesiam  annis  duobiu  subGnUo 
et  Volusiano.  Priori  enim  loco  asserere  TideiarHie- 
ronymus  Cornelium  sub  Declo  occubaisse ;  sacando 


4369 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM  PONT.  —  S.  CORNELIUS. 


4370 


aut«m,  diserte  affirmat  sub  Gallo  et  Yolusiano  roar* 
tyrio  coronatum  fuisse :  quae  sibi  invicem  adversa 
erunt,  nisi  priori  loco  Decii  persecutionem  intel- 
ligas,  quae  sub  Gailo  et  Volusiano  continuata  est 
et  proinde  una  eademque  cum  Decii  persecutione 
censetur.  » 

At  nostra  sentenlia,  inhxrens  Hieronymi  vesti- 
giis,  jungit  cum  Decib  Valerianum  in  damnatione 
Corneiii  (quod  Schelestratius  omiserat  conciiiare) 
sedique  ejusdemCornelii  principatum  attribuitDe- 
cii,  et  partem  princip^tusGaiii  et  Volusiani.  Vi- 
dimus  enim,  anno  250,  die  25  Octobris,  Decio  patre 
iterum  consule  cum  filio  sufiectoabdicanti  Grato, 
senatusconsultum  Romae  editum  de  censura  Vale- 
riano  decernenda  perlatum  fuisse  ad  Decium  in 
expeditione  Scythica  tunc  asentem  in  hibernis  ca- 
stris :  et  accitum  ab  eo  Yaierianum  confirmatae 
dignitatis  iaudem  retuiisse,  et  amplissimam  po- 
testatem,  quae  ipsi  tradebaiur  in  concione,  quam 
Trebellius  exponit  ita  declaratam  a  Decio  :  «  Tibi 
lesumscribendarumauctoritasdabitur.Tibideordi- 
nibus  multum  judicandum  est.  Tu  arma  respicies. Tu 
de  nostro  palatio,  tu  de  judicibus,  tu  de  praefectis 
eroinentissimis  judicabis.  Excepto  denique  praefecto 
urbis  Romae,  exceptis  consulibus  ordinariis,  et  sa 
crorum  rege,  ac  maxima  virgine  Vestalium,  sitamen 
incorrupta  permanebit,deomnibussententias  feres. » 

Potuit  itaque  Valerianus  censor  in  Urbem  redux 
sub  initium  anni  351,  ad  exercendam  amplissimam 
potestatem  missus,  ut  par  est  credere,  cum  manda- 
tisde  Cornelio  nominatim  puniendo,  ac  de  illo  sup^ 
pliciuro  sumendo,  non  roinus,  quam  de  Julio  Va- 
lente,  qui  post  profectionero  ex  Urbe  invaserat  iro- 
periuro  ;  curo  beato  Cypriano  teste  in  epistola  ad 
Aolonianuro  Deciusa  multopatientiusettolerabilius 
audiret,  levari  adversns  se  aemuluro  principem  (Ju- 
lium  Valentero)  quaro  constitui  Roroae  Dei  sacerdo- 
tem  ;  »  potuit,  inquaro,  Valerianus  censor  ea  cum 
potestate  bisque  cum  mandatis  roissus  a  Decio,  Cor- 
neliuro,  anno  superiori  250  delaturo,  inexsilium 
pellere  Centuroceilas,  anno  251  ei  subsec[uenti  252, 
ab  exsilio  in  Urbem  accire,  etDecii  nomine  interro- 
gare  de  litteris  a  Cypriano  ei  redditis.  et  plumbatis 
caedere,  et  capite  truncare,  quod  renuisset  impia  sa- 
crificia  Marti  litare,  ut  Acta  perhibent,  et  vetusta 
Martyrologia  confirmant,et  libcr  Pontifioalis.  Verum 
de  serieacloco  martyrli  erit  quaerendi  locus  in  No- 
tis  historicis.  Hic^  ubi  temporis  rationes  indagamus 
de  epocha  initi  pontificatus,  et  gloriose  completi  per 
martyrium  ita  statuirous.  Sedis  vacationem  a  mar- 
lyrio  Fabiani  die  20  Januarii  anni  250  (ut  in  praece- 
denti  numero  probatum  fuii)  perduco  ad  d  iem  electio- 
nis  4  Junii :  quaclerus  Romanus  diuturno  interpon- 
tificio  finem  imposuit  concordi  illa  electione,  per 
Cyprianum  ita  descripta.  »  Factus  est  autem  Corne- 
lius  episcopus  de  Dei  et  Chrisli  ejus  judicio,  de  cle- 
ricoruro  pene  omniuro  testimonio,  de  plebis  quae 
nuncaffuit,  suffragio.  »  Multo  longiori  spatio  sedis 
vacationero  plerique  extendunt,  differentes  Cornelii 
electionero  ad  Junium  mensero  anni  251,  licetFa- 
bianiroartyriuro  retineant20  Januarii  annt250,  ul- 
tra  annura  solidum,  irooettotis  mensibus  xvii  iro- 
peditaroelectionem  asserentes.  Contendunt  id  prae- 
Kumendumexlitterisquatuorcum  responsis  totidem 
ultro  citroque  missis  ac  rccepto  inter  clerum  Roma- 
num  et  Cyprianum.  Verum  Catonis  facto  revinci 
possunt,  demonstrantis  expedituro  comroercium 
Urbis  cum  proxima  Carthagine,  prolatis  in  medium 
esinu  togae  inconspectu  senatus  recentibusficubus, 
quos  inde  afferri  curaverat.  Quotidieexperimur  pau* 
cos  intra  dies  (quandoque  intra  hebdomadam)  ex  Li- 
lybaeo  Siciliae  promontorio,  unde  spectatur  portus 
Carthaginis,  litteras  huc  afferri.  Quae  autem  nostra 
est  coromercii  facilitas  cum  Sicilia  et  Africa,  in  hac 
rei  nauticae  negligentia,  si  conferatur  cum  quoti- 
diana  transvectioneexportuOstiensi  et  Antiati,  flo- 
renie  Romano  imperio,  dum  classes  instract»  tam 


A  militiae  quaro  roercimonii  causa,  et  corporati  ordi- 
nes  Scaphariorum,  et  lenunculariorum  trajectus  Lu-' 
culli,  et  navium  marinarum  curatores  a  nobis  lecti  in 
antiquisinscriptionibus  Ostiensi  incolonia  effossis, 
in  horas  ferme  singulas  (quod  nunc  in  Hollandia  fil) 
solvendi  copiam  ministrarent?Potuit  Novatus  ex 
Africa  supervenire  post  obitiim  Fabiani,  potuit 
interesse  pacificae  electioni  Cornelii,  nondum  di- 
visis  fcedo  schismate  Christi  confessioribus  a  reli- 
quo  clero :  ut  necessitas  nuUa  impellat  Papebro- 
chium  ad  recedendum  a  sententia  Henschenii,  defi- 
nientis  vacationem  sedis  post  roartyriuro  Fabiani 
ad  quinluro  ab  illa  mensero  nondum  completuro. 
Mihi  certe  nulla  necessitas  apparet  negandi  cum 
recentioribus  auctoribus,  a  Schelestratio  ibi  indica- 
tis,  ante  roensero  Augusturo  anni250,  scriptas  fuisse 
litteras  cleri  Romani  ad  Cyprianuro  (30  inter  Pa- 
melianas)  quibustestatur,  a  postexcessum  nobilis- 
siroae  memoriae  viri    Fabiani,  nondum  episcopum 

Q  propter  temporuro  difficultates  constituturo  fuisse.  » 
Unaro  fortasse  si  moveant  ex  inchoato  mense  duo- 
decimo  carceris  Moysi,  alioruroque  confessorum 
ante  creationem  Cornelii,  quero  affirmat  in  periocha 
Fabiani  velustissimus  Catalogus  Liberianus(in  Pro- 
legoro.) :  huic  facile  respondemus,  si  mensium 
numerussupponaturinCatalogo  non  vitiatus,  Moysis 
carcerem  iteraturo  intelligi  oportere  per  aliquot 
menses  persecutionis  Decii  ante  mortero  Fabiani  qui 
potiorem  nuroeri  partem  constituant,  et  unius  vel 
alterius  post,  qui  coropleant  suroroaro  roensiuro  xi 
etdieruro  totidero.  Constateniro  ex  Caeciliode  mor- 
tibus  persecutorum,  Decii  persecutionem  inchoasse 
a  suscepto  per  eurodero  iroperio. «  Etquasi  hujus  rei 
gratia  (inquit)  provectus  esse  ad  iilud  principale 
fastigiuro,  furere  protinus  contra  Deuro  caepit,  ut 
protinus  caderet.  »  Curo  itaque  paulo  postmiiiuro 
anni  aerae  Chrislianae  249,  viderirous  imperiuro  Decio 
fuisse  deiaturo,  et  ipse protinus  farei^e  contra  Deum 

Q  caeperit,  veros  ejus  cuitores  insectando  :  potuit  quo- 
que  Moyses,  curo  sociis  carceri  roancipari  per  octo 
vel  novem  menses  ante  martyriuro  Fabiani ;  curo  in 
Africaeodem  temporesaeviium  fuisse  in  Christianos 
constet  ex  litteris  Cypriani  ;  imo  et  ipse  beatus  an- 
tisies  quaesitus  ad  leonem  in  circo  saepe  fuerit  an- 
tequam  mors  inferretur  Fabiano  sub  initium  an- 
ni  250,  Per  absentiam  Decii  ab  Urbe,  maturrime 
quam  potuit  suscepta  expedilione  (ex  Victore) 
adulto  vere,  persecutionem  nonnihil  deferbuisse 
adnotant  passim  historici  :  ita  ut  Cyprianus  potue- 
rit  mense  Maio  concilia  celebrare,  qui  antea  coge- 
batur  latebris  quaesitis  Ecclesiae  suae,  ac  sibi  con- 
sulere.  Tum  vero  visum  est  eliam  Roroano  clero 
satis  tuto  posse  ad  electionero  procedi ;  cum  et 
Moyses  completis  xi  roensibus  et  diebus  totidero 
suoruro  vinculorum  in  carcere  decessisset,  et  No« 
vatus  ex  Africa  in  Urbem  jaro  advenisset.  Veruro 
peracta  electione  Cornelli  die  4  Junii,  ut  nos  opjna- 
mur,   magistratuuro  ethnicoruro   rabies  adversus 

D  fideles  iteruro  incitata  Decii  victoris  ingenio  obse- 
cundavit^  a  roulto  patientiusac  tolerabilius  audien- 
tis  levari  adversus  se  aemulum  principem,  quam 
constitui  Romae  Dei  sacerdotem.  Hunc  igitur  Corne- 
lium  audiens  sedere  intrepidum  Romae  in  sacerdo- 
tali  cathedra  eo  tempore  tyrannus  infestus  sa- 
cerdotibus  Dei  fanda  atqueinianda  corominaretur,  » 
exsulare jussit  Centumcellas  :  ubi  a  Cypriano  litteras 
complures  accepit  labente  anno  250,  signato  consu- 
libus  ordinariis  Decio  iterum  etGrato,  et  huic  suf- 
fectos  ex  mensibus  aestivis  ad  finem  anni  Decio  fllio. 
Postremis  anni  mensibus  Romae  decreta  Valeriano 
censura,  et  in  Pannonia  sive  in  Scythia  confirmata 
per  ipsum  Decium  cum  amplissima  illa  faculiate 
supra  cum  Trebellio  declarata,  qua  Valerianus  non 
modo  de  reis,  verum  etiam  de  judicibus  judicaret, 
horoinero  de  se  nostris  infensum  ita  armavii  contra 
fideles  ineunteanno  251 ;  ut  jam  turo  cognosceretur 
Vaierianus,  alterum  se  Decium  etiam  in  imperio 


4374 


ANASTASII  BIBLIOTBGARIL 


4372 


praestitarum  :  et  Hieronymus  recte  scribat  in  Yita  A 
Pauli  «  sub  Decioet  Valeriano  persccutoribus  Cop- 
nelium  Roro»,  Cyprianum  Carthagine  felici  cruore 
fuisse  damnatos.  »  Agebat  Centumoellis  pro  Christo 
exsul  Gornelius  a  exspectans  corporis  sui  carnifices. 
et  tyranni  ferocientis  ultores  (ut  ait  Cyprianus) 
adversus  edicta  feralia  resistens,  et  minas,  et  cru- 
cialus,  et  tormenta  fid^i  vigore  calcans.  Sed  majestas 
et  bonitas  Domini,  protegens  sacerdotem  quem  fieri 
voluit,  iactum  qnoque  protexit,  iu  utCorneltus  ty- 
rannum  armis  et  bello  postmodum  victor  prior  sa- 
cerdotio  suo  vicerlt.  9  In  quib^is  Cypriani  verbis 
(ait  Schelestratius)  iliud  praecipue  notandum  est, 
quod  nequaquam  testetur  eum  morte  sua  vicisse, 
sed  diserte  affirmet  «  quod  sacerdotio  suo,  hoc  est 
sacerdotis  patientia,  ommes  termentorum  et  poena* 
rum  minascontempserit,etcontemnendo  tyrannum, 
armis  et  bello  postea  victum,  Christianse  pietatis 
constantia  superaverit.  9 

Imperterritus  etiam  agebat  Cornelius  pro  grege  B 
Dominico,  cum  per  tempusexsilii  vicarium  in  Urbe 
statuissetLucium,  ut  in  numero  proximo  ostendam  ; 
quem  episcopum  ordinaverat  sub  exitum  anni  350  : 
ut  in  sxvissimae  persecutionis  discrimine  fidelibus 
Romanis  de  proximo  adesset  episcopus,  qui  Corneiii 
vices  adeo  diligenter  implerel,  ut  ex  proprii  Pasto- 
risabsentia  haec  >ancta£cclesia  nihil  propemodum 
detrimenti  caperet.  Interim  exciialis  contra  De- 
cium  Scythis  per  Trebonianum  Gallum  anno  251 
ineunte,  atque  Italica  factione  Julium  Valentem,  et 
Macedonica  Lucium  Priscum  imperatores  accla- 
manle,  Decius,  qui  furere  protinus  contra  Deum 
coeperat,  protinus  cecidit,  observante  Caecilio  de 
niortibus  persecutorum  (licet  utramque  factionem 
Prisci  et  Valentis  prostrasset) ,  nam  circa  Junium 
imperii  mense  trigesimoacircumventusa  barbaris, 
et  cum  magna  exercitus  parte  deletus,  ne  sepultura 
quidem  potuit  honorari :  sed  exutus,  ac  nudus,  ut 
hostem  Dei  oportebat,  pabulum  feris  ac  volucribus  q 
jacuit.  i>  VibiusGallusexDecii  proditore  successor 
imperium  tenet  :  et  pretio  prodilionis  suaecum  bar- 
baris  diviso,  ipsis  pacem  ac  tributum  pascitur, 
narrante  Zosimo,  et  Romam  redit,  lib.  i,  cap.  24  : 
«  Ac  initioquidem  imperii  Deciani  memoriam  cum 
hoiiore  ac  benevolentia  usurpabat  :  et  alterum  ex 
filiis  ejussuperstitem  adoptabat.  »  Mirum  propterea 
non  est,  siinfensum  Christianis  animum  Decii  imi- 
tatus  Cornelium  pi^pam  adegit  ad  optatam  gro 
Christo  mortem  diera  44  Septembris  anno  2o2, 
cum  sedissetCornelius  annos  11,  menses  iii,  diesx, 
etex  picturis  superstitibus  S.  Pauli  collatis  cum 
testimonio  Hieronymi,  et  vetustioris  catalogi  con- 
stltuimus. 

Memoratus  Catalogus  Liberii  etiam  consules 
ostendit  hujusbiennii,  dum  ait  aconsuHhus  Decio  iv 
{legendum  iii)  et  Decio  11,  usque  Gallo  et  Volusiano. 
Levis  error  in  numero  consulatus  Decii  patris  qui 
Quaritim  non  attigit,  emendatur  ex  indicio  Secundi 
attribiiti  Decio  filio  etcollegae  :  quem  in  FastisFIo-  D 
reniinis  majoribus  recte  signari  vidimus  per  iii  pa- 
triset  II  filii  anno  254.  Cur  autem  tribuanlur  Cor- 
nelioconsules  anni  251  et  252,  nec  tribuantur  con- 
sulesanni  250,  sub  quibus  septimestre  spatium  sui 
pontificatusexegit,inteIligitursatisexmethodos3epe 
indicau  Catalogi  et  libri  Pontificalis  inde  collecti, 
quae  consulesassignant  pontifici,  Paschasub  iis  ce- 
lebranti.  Anno250,  quo  Fabianus  martyr  effectus  20 
Januarii,  vacantesedepcr  festa  Paschalia,  coss.  non 
tribuuntur  Gornelio,  electo  post  tempus  Paschale 
mense  Junio. 

NOTiE  HISTORICyE. 

Linch  4. —  Conielius  naticme  Romanus,  etc.  No- 
tas  historicas  ad  primum  ingressum  Cornelii  ad 
pontifi>catum  Romanum  attexit  beiitus  Cyprianus 
ita  scrjibens  epist.  ad  Antonianum  52edit.  Pamelii. 
<  Venijo  Jam  nunc,  frater  charissime,  ad  personam 


Gornelii  collegae  nostri,  utCornelium  nobiscum  ve- 
rins  noveris,  non  de  mallgnorum  et  detrahenvium 
mendacio,  sed  deDominiDeijudicio,  qui  episcopum 
fecit,  et  coepiscoporum  testimonio,  qiiorum  nume- 
rus  universus  per  totummundum  concordi  unanimi- 
tate  consensit.  Nam  quod  Cornelium  charissimum 
nostrum  Deo,  et  Christo,  el  Ecclesiae  ejus,  item  con- 
sacerdotibuscunctislaudabilipraedicationecommeo- 
dat ;  non  iste  ad  episcopatum  subito  pervenit,  sed 
per  omnia  ecclesiastica  officia  promotus,  et  in  divi- 
nisadministrationibus  Dominum  saepe  promeritus, 
ad  sacerdotii  sublime  fasti^ium  cunctls  reli^ionis 
gradibus  ascendit.  Tum  deinde  episcopatum  ipsum 
nec  postulavit,  nec  voluit,  nec  utcaeteri,  quos  arro- 
gantiae  et  superbiae  suae  tumor  inflai,  invasit ;  sed 
quietus  et  modestus,  et  quales  esse  consueverunt 
qui  ad  hunc  locum  divinitus  eliguntar,  pro  pudore 
virginalis  conscientiae  suae,  et  pro  humilitate  inge- 
nitae  sibi  etcusloditae  verecundiae,  non  utqaidam 
vim  fecit,  ut  episcopus  fieret:  sed  ipsevim  passns 
est,  ut  episcopatum  coactus  exciperet.  Ei  factus  est 
episcopus  a  plurimis  collegis  nostris,  qui  tunc  in 
urbe  Roma  aderant,  qui  ad  nos  litteras  nonorificas, 
et  laudabiles,  et  testimonio  suae  praedicationis  illo- 
stres  deejus  ordinatione  miserunt.  Factus  est  autem 
Cornelius  episcopusdeDeiet  Christi  ejusjudicio,de 
clericorum  pene  omnium  teslimonio,  de  plebis,  quae 
tunc  affuit,  suffragio,  et  de  sacerdotum  antiquorum 
et  bonorum  virorum  collegio  ;  cum  neiftoante  sefa- 
ctusesset,  cum  Fabiani  locus,  id  est,  cum  locus  Pe- 
tri  et  gradus  cathedrae  sacerdotalis  vacaret ;  quo 
occupato  de  Dei  voluntate,  atque  omnium  nostrum 
consensione  firmato  ;  quisquis  jam  epis«^opas  fieri 
voluerit,  foris  fiat  necesse  est,  nec  habeat  ecclesia- 
sticain  ordinationem,  qui  Ecclesiae  non  tenetunita- 
tem,quisquis  illefuerit,multum  de  seHcetjacUns, 
et  sibi  plurimum  vindicans,  profanus  est,  alienus 
est,  foris  est.  E  cum  post  primum  secundusesse  non 
possit,  quisquis  post  unum,  qui  solus  essedebeat, 
ractus  est,  non  jam  secundus  ille,  sed  nullusest, 
Tunc  deinde  post  episcopatum  non  ex  ainbitu,  nec 
extortum,  sed  deDei,  c^ui  sacerdotes  facit,  voluntate 
susceptum,  quanta  in  ipso  suscepto  episcopatu  suo 
virtus  ?  quantum  robur  an  imi  ?  qualls  firmitas  ftdei  ? 
quod  nos  simplici  corde  etperspicere  penitus, et  laa- 
dare  debemus.  Sedisse  intrepidum  Romse  in  sacer- 
dotnli  cathedra  eo  temporc,  cum  tyrannus  infesios 
sacerdotibus  Dei  fandaatque  infanda  comminaretar; 
cum  multo  patientius  et  tolerabilius  audiret  levari 
adversus  se  aemulum  principem,  quam  consiitni 
RomiB  aemulum  sacerdotem.  Nonne  nic,  frater  clia- 
rissime,  summo  virtutis  et  fidei  testimonio  praedi- 
candus  esi?Nonne  inter  gloriosos  confessores  et 
martyres  deputandus,  qui  tantum  temporis  sedil 
exspectans  corporis  sui  carnifices,  et  tyranni  fero- 
cientisultores,  qniCorneliumadversusedictaferalia 
resistenlem,etminas,  et  cruciatus,  et  tormenta  fidei 
Tigore  calcantem  vel  gladio  invaderent,  vel  crurifi- 
gerent,  vel  igne  torrerent,  velquolibet  inauditoge- 
nerepoenarum  vlsceraejus  et  membra  laniarent?^ 
Fraudassem  praecipuo  lumine,  et  commentario, 
actestimonio  tum  Cornelii  Vitam,  tum  caeterorom 
pontificum  Ro  nac  sedis  hujus  saecuii  ac  superio- 
rum,nisilegendumhicexhibuissemlocam  integmm 
Cypriani.  Nam  in  uno  allatae  epistolj;  testimonio  iu 
luculenter  exponitur  tum  beati  Cornelii  sanctitas 
morum,  legitima  vocatio,  canonica  electio,  tum 
ratio  disciplinse  ejusdem  temporis,  admoventis  sn-' 
premo  apici  sacerdotii  eos  qui  per  modestlam  et 
pudorem  virginalis  conscientiae  tantam  dignitatem 
refugerent,  licet  per  omnia  ecclesiastica  officia  gra- 
datim  probati  spem  de  se  tantam  Jure  excitassent, 
ut  essent  per  vim  cogendi  ad  reciplendam  eplscopa- 
tum.  Neque  enim  singulare  id  asserlt  faisse  iniino 
Cornelio,  s(d  pari  exemplo  commane  taac  recMitnm 
caeteris  pontlficibus  divinitus  electis,  quaki,  faiqtilt, 
esse  consueverunt  qui  ad  hunc  jfradum  dmMUu  cAh 


/ 


4373 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM  PONT.  —  S.  CORNELIUS. 


im 


gunlur,  Nemo  jam  quaerat  sincerius,  illustrius,  se** 
curius  documenium  electionis  pontificum  Romanae 
sedis  de  more  habitae  per  hanc  aetatem,  quam  ex 
tanti  martyris  testimonio,  qui  non  modo  aequalis 
fuit  istorum  temporum,  sed  frequens  etiam  commer- 
cium  litterarum  exercuit  cum  Romana  Ecclesia, 
ejusque  apostolicis  praesulibus.  Apparent  quoque  in 
hisce  litteris  Cypriani  vestigia  canonum  acdecreto- 
rum,  quae  tribuunlur  pontificibus  superioris  aetatis, 
aut  hanc  proxime  conseculae :  ita  ut  cognoscatur 
ea  disciplina  moribus  jam  recepta,  auae  scripto  con- 
firmata  subinde  fuit  intra  hoc  saecuium  de  quo  agi- 
mus  per  decreta  pontificum  Romanorum.  Ut  enim 
per  omnes  ecclesiasticos  gradus  sensim  ascenderetur 
ad  culmen  episcopatus,  scripta  lex  tribuitur  Caio 
(infra  num.  28).  Mores  vero  in  Cypriani  epistola 
expressi  receptam  insinuant  ante  electionem  Corne- 
lii,  quae  annis  plusquam  triginta  praecessit  pontifi- 
catum  Caii :  «  De  Dei  et  Cnristi  ejus  judicio,  de 
clericorum  testimonio,  de  plebis  suffragio  factus  a 
pluribus  episcopis  et  ordinatus  dicilur  Cornelius, 
vacante  loco  Fabiani  (hoc  est  Petri)  et  gradu  cathe- 
drae  sacerdotalis.  »  Quot  apostolicos  canones  haec 
verba  illustrent :  quam  causam  indicent  diuturnae 
vacationis  sedis,  cum  tuto  haberi  minime  possent 
episcopalia  et  sacerdotalia  ista  collegia,  et  suffra^ia 
exauiri :  et  quanta  necessitas  adegerit  in  pracvisa 
dimcultatefuturaeeleclionispostmarlyriumaiicujus 
pontificis,  ut  vicario  munere  cuipiam  collato  a  de- 
cessoris  provSdentia  ostenderetur  quodammodo  Ec- 
clesiae  post  se  utiliter  eligendus  qui  ita  emineret, 
satis  deducitur  ex  recitata  epistola  Cypriani. 

Linea  2.  —  Sub  cujus  episaopatu  Novatus  Novitia-- 
num  extra  Ecclesiam  ordinavit,  et  in  Africa  Nico- 
stratum,  Hisloriam  rei  gestae  habes  in  litteris  Corne- 
lii  ad  Fabium  episcopum  Antiochenum,  relatis  ab 
Eusebio  hist.  lib.  vi.  cap.  43.  Eamdem  exhibui  in 
Praefatione  tomi  I,  num.  34:  simulque  observavi, 
ex  lisdem  litteris  Cornelii  confirmari  decreia  com- 
plura  praecedentium  pontificum,  perindeacex  litte- 
ris  Cypriani  pajilo  anie  memoratis.  Vide  etiam  hi- 
storiam  schismatis  Novati  breviatam  in  notis  Pagii 
et  Somier. 

Linea  3.  —  Roc  facto,  confessores  qui  se  sepa- 
raverant  a  Cornelio  cim  Maximo  presbytero,  qui  cum 
Moyse  fuit,  ad  Ecclesiam  sunt  reversi,  et  facti  sunt 
confessores  fideles.  Acta  potiora  persecutionis  De- 
cii,  a  Valeriano  continualae,  nobis  eripuit  immanis 
illa  Diocletiani,  quae  eamdem  proxime  excepit. 
Quare  necessarium  ducimus  fragmenta  undecun- 
que  colligere,  licet  insignia  supersint  in  litteris  Cy- 
priani.  Temporariam  separalionem  a  Cornelio  Ma- 
ximi  presbyteri  aliorumque  confessorum  Christi  qui 
cum  eo  fuerant  pro  fidei  assertione  carceri  man- 
cipati,  indicat  Bibliothecarius  emendatam  fuisse 
stabili  reversione  ad  Ecclesiae  unitatem,  in  qua 
postmodum  permanserunt.  Hunc  eumdem  Moxi- 
mum  presbyterum  socium  confessionis  Moysi  (alie- 
rius  presbyteri  Romani)  memoravil  numero  prae- 
cedenti  in  Fabiano:  quando  post  Fabiani  mar- 
tyrium  Moyses  et  Maximus  presbyteri  et  NicostrO" 
tus  diaconus  comprehensi  sunt,  et  in  carcerem  missi 
sunt,  Monui  supra  iteralam  inlelligi  oportere  hanc 
Moysis  detrusionem  in  carcerem  anno  250,  post- 
quam  anno  praecedenti  sub  Decio  per  menses  com- 
plures  (fortasse  5  vel  6)  perpessus  vincula,  hujus 
secundae  detentionis  alio  semestri  spatio  confessor 
in  carcere  occubuit.  Intelli^imus  ita  sentiendum 
ex  litleris  Cornelii  ad  Fabium  Antiochenum,  ab 
Eusebio  relatis  locoindicato^^/fis^Ecd.,  lib.  vi,  cap. 
43)  ubi  ita  scribit :  «  Maximus  Ecclesiae  nostrae  pre- 
sbyter,  etUrbanus  ambo  ex  fidei  nostrae  confessione 
egregiam  jam  secundo  laudem  adepti.  »  Graecus 
textus  expressius  habet  :  B^c  t^v  OfioXoy^a;  8(f(av 
ao^<rn)v  xapTcoad^ticvoi,  bis  ex  confessione  optimam  glo« 
mm  consecQtt.  Iterato  igltur  faernnt  ad  tentamen 
prodnctii  et  in  carcermn  ooi^ectt,  In  qno  Moyses 


A  mense  Yi  martyr  occubuit.  Martyrologium  Romanum 
hujus  Moysis  presbyteri  memoriam  recolit  die  25 
Novembris,  ejusque  constantiam  laudat  tum  adver- 
sus  Gentiles,  tum  conira  haereticos  Novatianos. 
Quare  intelligimus  juxta  nostram  Chronologiam, 
anno  250  post  mortem  Fabiano  illatam  pro  Christo 
mense  Januarii,  sedem  vacasse  usque  ad  mensem 
Junii,  quo  Cornelius  electusest  pontifex  Romanus, 
postquam  ab  Urbe  discesserat  Decius  ad  bellum 
Pannonicum  et  Scythicum,  ineunte  vere.  A  Cornelii 
electione  mensibus  circiter  quinque  egit  in  carcere 
Moyses,  et  cum  eo  reclusiconfessores,  quosnondum 
a  Cornelio  separaverat  Novatus :  qui  ex  Africa  cum 
venisset  vacanle  sede,  sub  initium  episcopatus  Cor- 
nelii  turbas  ciebat,  improbans  beati  pontificis  in* 
dulgentiam,  qua  lapsis  poenitentibus  regressum  ad 
EccTesiam  permittebat:  juxta  decretum  synodi  a  se 
congregatae  circaOctobrem,  alioramqueepiscoporum 
communem  sententiam  in  eisdem  Cornelii  litteris 

Bcxpressam  apud  Eusebium.  Post  mortem  Moysi 
Maximus  presbyter  aliique  confessores  Christi  Nova- 
tianorum  artibus  ac  praestigiis  seducti  recesserunt  a 
communione  Cornelii  circa  finem  anni  250,  vel  ini- 
tium  251.  Verum,  Deo  dante,  ad  Ecclesiam  iterato 
perducti  firmiter  adhaeserunt  imposterum  Cornelio, 
ut  ex  hujus  epistola  ad  Fabium  (seu  Flavianum,  ut 
alii  malunt)  Antiochenum  narrat  Eusebius,  et  cum 
eo  Bibliothecarius  hoc  in  numero.  Aiiquot  nomina 
confessorum  fidelium  cum  Maximo  reversorum  ad 
Cornelium  le^unlur  in  eisdem  litteris,  nempe  «  Ur- 
banus,  Sidonius,  et  Celerinus  :  qui  ingemiscentesac 
dolentes  quod  a  fraudulenta  illa  malignaque  bestia 
inducti  aliquanto  temporis  spatio  ab  Ecclesia  reces- 
serani,  sese  ilerum  Cornelio  et  Ecclesiae  submise- 
runt,  praesentibus  aliquot  episcopis,  ac  presbyteris, 
et  laiois.  d  Praeter  hos  a  Cornelio  nominatim  recen- 
sitos,  aliorum  quoquenominapossemuscoliigereex 
fragmento  antiqui  marmoris  reperto  in  coemeterio 

Q  Priscillae  viaSalaria,  collato  cum  Martyrologio  ve- 
tustiori  saepe  laudati  Florentini ;  si  fragmenti  istius 
portio  paulo  amplior  superesset.  Visitur  in  eo  ca«' 
thndra  eminens  in  medio  posita,  cui  nemo  insid^t : 
sed  hinc  inde  assident  in  humilioribus  scabellis 
supposito  pulvinari  viri  duo,  indicati  propriis  no- 
minibus,  Maximus  dextrorsum  legitur,  ubi  vir  ma- 
turae  aetatis,  ut  exbarba  decenter  aitonsa  qualem  refe- 
runt  imagines  Adriani  judicari  potest,  indutus  tu- 
nica  et  pallio  more  Christianorum  manum  dexteram 
elevat  compiicatis  duorumdigitorum  postremis  ar- 
ticulis  ad  benedicendum  ritu  sacerdotali ;  ita  ut 
Maximum  presbyterum  haec  imago  referre  videatur 
assidentem  digniori  loco  in  presbyterio  prope  cathe- 
dram  episcopalem  :  cui  etiam  sinistrorsum  assidet 
viralterjuniorisaetatis,appositonomineSecundinus. 
Complures  versus  huic  tabulae  fuerunt  incisi ;  quo- 
rum  tamen  extremae  tantum  supersunt  syllabae.... 

TIAN^    EJUS PTUM   EST..    UM..     PICTA  EST,    Ut  epi- 

eraphis  sententiam  assequi  plane  non  valeamus. 

D  Forma  elegans  characterum  ostendit  incisum  fui&se 
lapidem  ante  finem  tertii  a  Christo  saeculi,  artibus 
nondum  in  delerius  prolapsis  :  nempe  circa  aetatem 
Cornelii,  de  qua  a^imus.  (}uare  hoc  etiam  in  indicio 
temporis  referri  videtur  hcc  monumentum  ad  Maxi- 
mum  presbyterum,  apostolicae  sedis  ad  unitatem 
reversum,  relictis  Novato  et  Novatiano  Secundinva 
vero  cum  illo  assidens  ad  alterum  latus  cathedrae 
videtur  is,  quem  vetera  Martyrologia  inier  martyres 
via  Salaria  in  coemeterio  Pfiscillae  depositos,  et 
hanc  ad  aetatem  pertinentes,  socium  memorant  ad 
diem  6  Au^usti,  observante  Florentinio.  Producit 
vir  clarissimus  ei  Martyrologio  Corbeiensi  hanc 
periochen  vi  Idus  Aug,  Romx  Natalis  SS,  Secun- 
dini,  Severiani,  Carpophori,  \ictorini,  et  Albini,  Et 
in  via  Salaria  Ostensi,  Crescentiani,  Sergii,  MemmisB, 

*  JuliansB,  Curiacetis,  et  Smaragdi,  Secundini,  Albini, 
Victoriani,  Faustiniy  Donati,  Felicis,  Silvani,  Hos 
ferme  recenset  partim  die  7,  partim  ti  Idus  Augusti 


4375 


ANASTASIl  BIBLIOTHECARII 


4376 


?etustissimum  illud  opusculum  scriptum  letate 
Damasi,  et  a  nobis  editum  ex  Bucherio  inter  Pro- 
legomena,  cul  titulus  est  Depositio  martyrum.  In 
quo  Bucherius  adnotavit  margini  es%e  legendum 
via  Salaria,  ut  in  Corbeiensi.  Via  enim  Salaria 
depositi  primum  sunt  martyres  illi,  deinde  non- 
nulli  eorum  translati  a  B.  Marcello  papa  in 
praedium  Lucinae  via  Ostiensi.  (Vide  Notas  Plo- 
rentinii,  pag.  740.)  Plerique  tamen  ex  coemelerio 
Priscillae  serius  extracti  perSergium  II,  dignoscun- 
tur  in  titulum  equitii,  vetusto  lapide  id  testante,  ibi 
superstite,  in  quo  leguntur  nomina  Crescentiani 
martyris,  Memmias,  Julianae,  virginum  ct  martyrum, 
Qyriacx  viduae,  et  in  fine  Epigraphis  dicitur :  Baec 
sanctorum  corpora  translata  sunt  de  cimiterio  Pri- 
scillaevia  Salaria,  Viduam  vero  illam  Cyriacam  seu 
Cyriacetem  ad  hanc  aetatem  Cornelii  pertinere  osten- 
dit  praedium  ejusdem  incampo  Veranoad  sepulturam 
martyrum  oblatum  Ecclesiae  sub  Xysto  II,  in 
quo  is,  cum  Laurentio  depositus  fuit  in  persecu- 
tione  Valeriani  (ut  paulo  post  legemus  post  alterum 
numerum)sub  qua  et  ipsa  decedens  dormitionem 
accepit  in  agro  suo,  depositionem  vero  obtinuit  in 
Priscillae  ad  proximam  viam  Salariam :  unde  a  Ser- 
ffio  11  extract»  ejusdem  reliquiae  divisae  postmodum 
fueruntintertitulum  equitii  etbasilicamS.  Laurentii 
extramuros.  Ineodem  opusculo  Bucheriano  mense 
Julio  prope  coemeterium  Priscillie  quod  nominat,  in 
adhaerente  coemeterio  Jordanorum  scribitur,  recoli 
memoriamMartialis,  Vitalis,  et  Alexandri  (fiiiorum 
sex  Felicitatis)  et  in  Mnximi  (coemeterio)  recoli  me- 
moriam  Silani :  ubi  abdit :  hunc  SUanum  martyrem 
Novati  furati  sunt ;  nempe  Novatiani,  ut  in  margine 
emendat  Bucherius.  Coemeterium  Maximi  haec  Ta- 
bulaindicarevjdetur,  cum  ejus  nomine  ei  ima^ineef- 
fossa  ad  coemeterium  Priscillae  via  Salaria  primo  ab 
Urbe  lapide  in  vinea  Cl.  V.  Jos.  Baptistae  Sinles  una 
cnm  pluribus  inscriptionibus,  Christianorum  depo- 
sitiones  indicantibus,  et  insignitis  nominibus  con- 
sulum:  quas  ad  invisendas  me  humanissime  in^ 
Yitatum  anno  4715  donare  etiam  voluit  hisce  pre- 
tiosis  monumentis  antiquitatis,  ut  asservarem  cum 
caeteris  ad  illustranda  martyrum  coemeteria,et  Ghro* 
nologiam  consularem  collectis.  Coemeterium  Ma- 
ximi  exilloopusculi  indicio  recognoscit  Bucherius 
in  notis  marginalibus :  in  quo  cum  legatur  Silanus 
marlyr  (fortasse  St/vanus  nominandus)  cum  sociis 
ibidem  depositis,  eumquedicat  suffuratos  fuisse iVo- 
vatianos  ;  consolidantur  indicia  eumdem  referentia 
cum  Secundino  aliiscjue  ex  nominatis  inter  socios 
confessionis  Maximi  presbyteri,  ad  Ecclesiam  ca- 
tholicam  sub  Cornelio  rcgressi,  post  fraudes  Novati 
detectas,  ejusque  gregalium.  Quod  autem  hi  suffu- 
rari  voluerintcorpus  martyrisSiTam,  aut  Si/vam  de- 
positi  in  coemeterio  Maximini,  suspicari  possumus 
id  fuisse  meditatos,  vel  ut  martyrem  suae  factioni  vin- 
dicarent  fraudulenter,  quem  forte  incautnm  ad  eam- 
dem  dolose  pertraxerant  antequam  resipisceret ;  vel 
ut  honorem  martyris  subtraherent  reliquiis  ejusdem 
Silani  aut  Silvani,  quem  post  regressum  ad  Eccle- 
siam,  sive  etiam  constantem  cum  Moyse  nunquam 
alienato  sibi  fortasse  infensiorem  prae  caeteris  fue- 
rant  experti.  Cum  versemur  inter  indicia,  ex  frag- 
mentis  epistolarum  et  historiaeexpiscanda,  lapidum 
quoque  reliquiasesse  hic  proferendas  duxi:  ut  aii- 
quando  possint  inservire  ad  pleniorem  notitiam  isto- 
rum  martyrum  ordinandam  ;  si  forte  contingat 
alia  fragmenta  e  ruderibus  vineae  ac  coemeteiii  ipsi 
adhaerentis  effodi :  quaeconjuncta  cum  marmoribus, 
et  postremis  versuum  syllabisindicatis  integram  il- 
lorum  sententiam  demonstrent. 

Moysis  presbyteri  (cujusmodi  nomen  Graecis 
litteris  elegantissculpturae  incisum  reperi  in  cryptis 
ejusdem  coemeterii  Priscillae,  sed  non  ita  proximis 
vineae  Sintesianae)  bealo  fine in  carceribus  ita  pariato 
cum  mense  Novembri  anni  250  et  cum  fine  ejusdem 
anni  jugata  temporaria  secessione  sociorum  ad  No- 


A  vatiani  partes  declinatum;  cum  prioribus  autem 
mensibus  ante  Pascha  anni  254,  expedito  eorum- 
dem  regressu  ad  Cornelium  etad  Ecclesiae  unitatem, 
caetera  rite  procedunt  usque  ad  martyrium  Cornelii. 
Nam,  versante  Decio  in  Pannonia  per  aestatem  anni 

250,  aemulus  princepB  JuIiusValens  contra  eumdem 
elevabatur  circa  Urbem  :  dum  Cornelius,  intrepidus 
Dei  sacerdos,  incathedrasacerdotali  Romae  conside- 
ret  electus  pontifex,  et  concilium  episcoporum  ha- 
beret  de  reconciliatione  lapsorum  circa  mensem 
Octobrem,  mitius  agente  in  Itaiia  persecutione  per 
absentiam  Decii :  viresque  et  consilia  ejusdem  ad- 
ministrorumdistrahentibusnegotiisaemuliprincipis 
Valentis  usque  ad  exitum  anni.  Interea  Decio  patre 
III  et  filio  iterum  consulibus  aperlentibus  annum 
251  in  Pannonia,  unde  ad  bellum  Scythicum  pro- 
perabant,  mittitur  ad  Orbem  Valerianus,  delata  ipsi 
censura  ipsi  pauloante  destinataex  sententia  sena- 
tus :  qui  persecutionem  Decii  cum  Maximo  prxfe- 

B  cto  Urbis  inCbristianos  ita  promovit,  ut  nnaeadero- 
aue  habita  sit  persecutio  Decii,  Galli,  Volusiani  et 
Valeriani  ;  tum  quia  Decio  imperante  per  Valeria- 
num  censorem  mandato  principis  exercebatur  anno 

251,  maxima  illa  potestate  auctum,  quam  supra  in 
notis  chronologicis  recensui    ex  Trebellio  :   tum 

3uia  hanc  ipsam  prosequebatur,  non  tam  suo  quam 
ominorum  ingenio  in  brevi  imperio  Galli  et  Volu- 
siani  per  annum  252,  tum,  denique,  qula  his  in  im- 
perio  succedens  anno  253,  Valerianus  ex  censore, 
creatus  Augustus  ab  inceplis  post  aliquod  temporio 
intervallum  non  destitit,  licet  initiosui  principatus 
mitiora  de  nostris  sentiret.  Hinc  autem  oritur  con- 
fusio  illa  temporumetgestorum  hujus  mist»  perse- 
cutionis,  in  qua  Valeriano  imperatori  compluratri- 
buuntur,  quxanteimperiumjcensori  gerebantur,  tum 
Decii,  tum  Galli  et  Volusiani  mandatis  ipsi  commu- 
nibus  cum  Maximo  praefecto  Urbis ;  el  contra  Decio, 
et  Gallo,  ac  Volusiani  gesta  assignantur  post  eorum 
G  caedem  a  Valeriano  patrata,  quasi  per  eiusdem  censu- 
ram  snb  iisdem  decessoribus  principibus  contigis- 
sent:  utconstabitexobservationibusquae  seqnnntur. 
Caeterum  Corneiius  papa  (utad  ejus  gesta  ordiDe 
suo  tradenda  revertamur)  praevidens  armari  contrasa- 
cerdotes  Dei  praecipua  tela  persecutionis  Decii,  ma- 
ture  promovendum  censuit  Lucium  Vicarium  suum 
ud  ordinem  episcopalem  die  Dominica,  quae  incidit 
in  Kal.  Decembris  anno  250  (ut  constat  ex  epocha 
annorum  iii,  totidemque  mensium  et  dierum  ejus 
episcopatui  attributa  in  picturis  Paulinae  basilicx, 
caeterisque  documentis  proximo  numero  afferendis] 
antequam  VaIerianuscen5or,cumsaevioribus  manda- 
tis  sibi  futuris  communibus  cum  Maximo  praefecto 
Urbis,  a  Decio  in  Urbem  rediret.  Post  ejusadven- 
tum  jussus  exsulare  Centumcellas  intrepidusibidem 
substitit,etIiiterisuItrocitroquedatisadCyprianuro. 
fovit  mutuam  utriusque  praesulisconstantiam  infide. 
Impavidus  tantum  temporis  sedit  exspectans  corporii 
p.  sui  carnifices,  et  tyranni  ferocientis  ultores,  anni  254 
^  partereliqua.  Circa  Junium  utroque  Decio  incampis 
Scythicis  caeso,  ad  imperium  evehitur  Trebonianus 
Gailus  primo  ab  exercitu,  deinde  a  senatu,  qui  colle- 
gam  di^nitatis  Auguslae  cum  Gallo  dixit  alte- 
rum  Decii  fllium  natu  minorem  Hostilianum,  reli- 
ctum  Romae  a  patre  Decio  et  creatum  Caesarem. 
Gallus  initio  imperii,  ut  Zosimus  narrat,  «  imperii 
Deciani  memoriam  cum  honore  ac  benevolentia  usur- 
pabat,  et  alterum  ex  ejus  filiis  superslitem  adopta- 
bat,  A  nempe  Hostilianum,  quem  Victor  in  lib.  de 
Caesaribus  a  patribus  quoque,  nempe  a  senatu,  Au- 
gusti  appellatione  donatum  cum  Gallo  refert,  cum 
Galli  filius  VolusianusCaesaraeo  tantum  titulo  deco- 
raretur.  Verum  non  diu  superfuisseDecii  filium  Ho- 
stilianum  uterqueostendit,  et  nummi  comprolMint ; 
sive  artibus  Treboniani  Galli  peremptum,  ut  scribit 
Zosimus:  sive  peslilentia  sublatum^utnamtVictor, 
quae  anno  252  Romanum  orbem  ferme  anlTersom 
invasit,  orta  ex  .£thiopia ;  et  per  animdeeQai  eon- 


<377 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM,  PONT.  —  S.  CORNELIUS. 


4378 


sequentes  desolavit.  QuareHostilianussuperstesesse  A 
potuit  anno  252,  quando  Gornelius  exsul  Centum- 
cellis  accitus  in  Crbem  a  Maximo  et  ante  tribunal 
productus,  interrogantibus  Decio  (hoc  esl  Decii  iilio 
HostilianOy  quem  Acta  Decium  appellanljetMaximo 
praefectorespondiiea  quae  ingestisiliiusmartyrii  re- 
censet  Schelestratius  Antiq.  Eccl.  dissert.  2,  cap.6, 
et  nos  infra  expendemus  in  notis  ad  lin.  16,  donec 
via  Appia  secundo  ab  Urbe  milliario  perductus  ad 
templum  Martis,  eique  sacrificare  recusans  capite 
plexus  cumsociismartyriumcomplevit  diexviiiKal. 
Octobris  anno  255. 

Linea  8.  —  Rogatus  a  quadam  matrona  Lucina 
corpora  apostolorum  Petri  et  Pauli  de  catacumbis  /e- 
vavitnoctUt  etc.  Translatio  prima  sacrornm  corpo- 
rum  Petri  et  Pauli  ex  loco  ipsorum  martyrii  (ubi 
fuerantprimum  deposita,  et  ubi  tropaea  apostolorum 
indicabat  Caiusscriptor  secundi  ssecnli)  ad  catacum- 
bas  prope  coemeterium  Callisti,  praecedere  debuit 
hanc  secundam,  quse  ex  catacumbis  relulit  Tusco  B 
et  Basso  consulibus  eadem  sacra  pignora  ad  pristi- 
num  locum  suae  confessionis.  De  primavero  transla- 
tione  cumsit  altum  silenliam,  haecsecunda  attribui- 
turCornelio,qui  certe  solido  quinquennio  anteTus- 
cum  ct  Bassum  consules  martyr  occubuit.  Jure  igi- 
tur  narratio  istius  translationis  tam  Baronio  quam 
pluribus  Historiae  ecclesiasticaescriptoribus  visaesi 
obnoxiadifficultatibus.  Profectohuncjudicounamex 
anachronismis,  quos  paulo  ante  memorabam  irre- 
psisse  in  breviatores  Actorum  Cornelii,  et  hasce  Vi« 
tas  inde  collectas,  sive  ex  lacunis  catalogorum,  sive 
ex  confusione  gestorum  in  persecutione  Decii  et 
Galli,  Yaleriano  censore,  et  Decii  filii  cum  GaHo 
post  mortem  palris  Augusta  appellatione  potiti,  ac 
in  Caesarea  confirmati  per  Gallum,  cum  Volusiano, 
in  censurae  munere  permanente  Valeriano,  et  alio- 
rum  gestorum  sub  Valeriano  jam  principe,  ad  quem 
pertinetTusci  et  Bassi  consulatus,  referendusetiam 
ad  Pontificatum  Sixti  secundi.  Vide  in  eum  notas  Q 
Pagii  infra  num,  24.  Non  igitur  assentiar  Pearsonio 
interpretanti  translationem  corporum  utriusque  apo- 
stoH  de  loco  ipsorum  martyrii  ad  catacumbas  per« 
actam  fuisse  Tusco  et  Basso  coss.,  eo  quod  in  Depo- 
sitione  Martyrium  tertii  opusculi  Bucheriani  (inter 
Prolegomena  nostra)  asslgnetur  dici  iii  Kal.  Ju- 
lii  memoria  depositionis  Petri  in  catacumbis,  et 
Pauli  vio  Ostiensi  eisdem  consulibus  Tusco  et  Basso, 
pertinentibus  ad  annum  268,  sexennio  post  marty- 
rium  Cornelii.  Admittam  facile  ex  loco  martyrii  ad 
catacumbas  idcirco  translata  fuisse  eadem  sacrata 
corpora,  praecipue  autem  Petri,  inchoante  persecu- 
tione  Deoii  cum  ejus  imperio^  per  Cornelium  anno 
251,  ex  iHa  causa^  quam  ibi  Cestriensis  recenset 
apud  Pagium,  nempe  ut  ibi  tutius  habcri  posseni 
stationes.  Addo  id,  quod  Cestriensis  non  attendit, 
nempe  consuevissehaberi  ordinationesad  Petri  con- 
fessionem  in  Vaticano,  ut  pluribus  demonslravi  in 
praefationelomiLnum.30:quemadmodumetAlexan- 
driae,  testeLiberato  in  Breviculo  cap.  20.  Patriarcha  D 
successor  super  decessoris  defunciicorpusexcubias 
agebat,  manumgue  dexteram  ejus  suo  capiti  impo- 
nens,a  sepulto  manibussuis  accipebatpallium  beati 
Marr.i,  colloque  apponebat,  et  tunc  legitime  sedere 
censebatur.  Romae  seclusa  hac  defuncti  contrecta- 
iione,  prope  locum  Petri  confessionis  ac  depositi 
corporis  stationes  habebantur  in  sacris  ordinaiio- 
nibus,  ut  constat  ex  sermonibus  Leonis  magni.  Di- 
rigente  igitur  Decio  suae  persecutionis  ictus  praeci* 
puosinsacerdotes,  utepistolae  Cornelii  etCypriani^ 
atque  Eusebius  testantur,  necesse  fuit  ordinandos 
snbducere  a  consueto  stationis  loco,  ethnicis  Jam 
satis  noto  sub  imperio  Alexandri.  Cum  tamen  place- 
ret  servari  veterem  consuetudinem  vigllandi  apud 
corpos  principis  apostolorum,  qui  In  secuoda  epi-** 
stofa  sua  edixerat  daturum  se  operam  dilleemer.' 
ut  frequentes  haberei  post  obitum  suam  fldeiesslbi 
concredltos  ;  hoc  Ipsum  corpiis  ftindaiorii  RoouiuB- 


Ecclesiae  transferre  constituitCorneliusadcatacum* 
bas  :  ubi  jam  Callistus  satis  amplum  ac  tutum  coe- 
meterium  et  conventum episcopisetpIebiChristianae 
aperuerat  :  praeterquam  quod  Cornelius  gentis  suae 
praedium  via  Appia  circa  alterum  ab  urbe  lapidem, 
ubi  Corneliorum  veterum  sepulcra  sila  fuisseTullius 
memorat,  fortasse  possedit,  ei  huic  usui  liberaliter 
obtulit:  actranshitionem  tutius  peragere  potuit  ut- 
pote  in  proprium  tundum,  perinde  ac  si  alicujus  e 
gente  sua  funuscuraret.  Sixtus  vero  secundus  Tusco 
et  Basso  consullbus  retulisse  videtur  in  pristinam 
sedem  e  catacumbis,  scilicetin  Valicanum  reliquias 
Petri,  Pauli  vero  in  praedium  Lucins  via  Ostiensi  ; 
cum  a  Stepbani  papae  martyrio  in  catacumbisperinde 
nota  sedes  conventus  Chfistianorum  haberi  possei 
ad  coemeteriumCallisti,  ac  nota  censeri  antea  pote- 
rat  statio  ad  Vaticanum,  Utriusque  autem  transla- 
tionis  commistio  in  textum  irrepsit,  siveex  lacuna, 
quales  in  catalogo  Liberiano  supra  observavimus 
conjungentes  suppresso  hiatu  initia  uniuspontificts 
cum  fine  alterius ;  sive  ex  perturbata  notitia  perse- 
cutionis  Decii  Patris,  Galli,  et  filii  Decii  Hostilianl 
perValerianumcensorem  subiisdem  Caesaribus  cum 
altera  ipsius  Valeriani  jam  principis,  utsaepeobser- 
vandnm  monuimus. 

Linea  16.  —  Decius  jussit  praesentari  cum  praBfecto 
Urbis  in  Interludio  noctu  ante  templum  Palladis  Ex 
gestis  martyrii  haec  periocha  desumpta  est^  licet  a 
rudi  breviatore,  aut  descriptore  nonnihildeformata : 
quam  ex  vestigio  veteris  Romae  restituii  german» 
kctioni  praestantissimus  Antiquitatum  interpres  Jo. 
Petrus  Bellorius,  Nardinum  secutus,  ut  asserit  in 
notis  ad  Tabulam  xtii  vestigii  veteris  Romae.  Obser- 
vat  in  marmore,  Ichnographiam  Urbis  exhibente 
sub  impp.  Severo  etCaracalla,  prope  Telluris  aedem. 
indicatam  per  iitteras  IN  TELL  delineata  conspici 

templa  duo,  ascripto  Indicio  AGDES Horum 

unum  attribuit  Minervae  prope  forum  Palladiumseu 
forumNervse,  etcomprobatexActisS.  Gordiaiiihunc 
ipsumlocumejus  martyrio  delectuma  praefecto  Urbis 
Crescentiano.  Bellori  verba  transcribam.  oc  Famia- 
nusNardinus  regione  iv,  templumTellurisinquirens 
in  foro  Nervse,  advertit  Servii  verba  ad  lib.  viii 
iEneidis  :  CarinaB  sunt  mdificia  facta  in  Carinarum 
modum,  qu(B  erant  intra  templum  Telluris.  Probai 
iilud  intra  non  importare  qnsb  in  templo  sunt^  sed 
templo  adjacentia  aedificia,  quasi  infra  templum, 
non  in  templo.  Assentimur  Nardino,  sed  ampliorl 
interpretatione  ;  intra  templum  Telluris,  eiin  Tel- 
lure  idein  esse.  idemque  significaricredimusex  no- 
stri  vestigii  titulo,  referrique  ad  exteriora  loca. 
Satis  probant  Acta  sancti  Gordiani :  Clementianus 
prxcepit  caput  ei  amputari  ante  templum  in  Tellure^ 
cotpusque  ejusprojici  antc  Palladisaedem,  Anasiasins 
de  Divo  Cornelio :  Quem  tamenjussit  sibi  praesentari 
cumpraefecto  Urbis  in  Interlude.  Emendat  Nardinus 
in  Tellure.  Idem  Nardinus  templum  Teiluris  statuii 
ad  forum  Nervae,  seu  Palladium,  ubi  nunc  aedicula 
sanctae  Mariae  Angelorum  in  via  Alexandrina,  quae 
antiquitus  tedebat  ad  Carinas,  dividebatqae  regio- 
nes  viae  sacrae  et  fori  Romani :  quae  via  in  nostro 
vestigio  apparet.  » 

Nardini  ac  Bellorii  emendationi  ac  sententiae  ne- 
minem  puto  refragaturum.  Addere  tamen  juvat, 
quod  paulo  anie  indicabam,  in  Actis  Decium  exhi- 
beri  jubentem,  ut  praesente  pnefecto  Urbis  sibi  si- 
steretur  Cornelius :  quem  subindead  Martisdeducl 
imperat,  et  nolentem  sacrificare  capiie  iruncari. 
Decii  filius  Hostilianus,  nomine  Decii  intelligendus 
hic  est  :  quem  propterea  Decium  Caesarem  Acia 
semper  appellant :  erat  enim  Caesar  a  patre  creaius 
antequam  Urbe  discederet  ad  bellum  Scythicum 
ctim  majore  natu  filio  Q.  Herennio  (qui  etiam  Decius 
nominaiur  in  nummis  ei  inscriptiouibus)  et  in  Urbe 
relictas  :  ubi  posi  obitum  patris  et  fratris  Augusio 
Imperio  aocium  cam  Gallo,  a  quo  adopiatus  est, 
memorai  Ylcior.  Hunc  igitur  juvenem  Judicia  exer- 


4579  ANASTASII  BIBLIOTHECARII 

centem  contra  Christianos  (at  Patris  exempla  imi-  A  et  oCScis  curix.  ^neis  laminis  ii 

taretar)  advocare  parerat  prxfectum  Urbis  sibi  ad-       -  "" "  '    "' 

sliiurum  ad  forum  Nervse,  seu  ad  forum  Palladium. 
Jndicla  ibi  exercerl  consuevisse,  ettribunMli  i  seplis 
etcancellisinstruclapatuisseaccedentibusostendunt 
aRaglypha  in  ArcuMagni  Conslantini  sculpta.iilem- 
que  forum  eihibentia  cum  iniperatore,  ac  judicibus, 


1  nobis  patent 

in  libroerudiiitprxsulisJo.  CiampJDideCancelJario. 
Hic  exhibenda  curamus,  ut  ieclor  agnoscat  ex  ima- 
ginibnsilluslrium  virorum  ibidemreprxsenlatistum 
in  columnis,  tum  in  bermis,  forum  Palladinm,  sen 
Nervse,  ac  Trajani  proximum  exhiberi. 


I  tnpiendU  Kacat.  {Ri 


Vide  reliquitm  Vovl  ex  eodem  anaglyho  delinealum  apud  Ciampin.  de  Viee  Cancell. 
Linea  26.  —  Episcopos  per  diversa  loea  numero  B  PAGII. 


teplem.  Ei  hisduos  ipse  recenset  in  epistola  ad  Pa- 
blum  Anliochenum  apud  Eusebium  :  auos  nempe 
snbslituit  Novatianis  tolidemdeposilis,  liret  pceni- 
tentlbus,  utpote  ad  lalcam  communionem  tantum- 
modo  admissis. 

Linea  38,  29.  — Juxla  c(Bmel.  Callisti  via  Apjiia  in 
prxdio  suo,  elc.  Quo  anle  transtulerat  ex  Vaticano 
corpus  Principis  aposiolorum  ;  ubi  deinde  Leo  Ma- 
gnus  ecclesiam  conslruxit  nomine  B.  Cornelii  Insi- 
gnitum,  ul  infra  in  ejus  numero.  Inde  autem  extra- 
Gtam  corpus  ejusdem  pontillcis  a  Paschall  primo 
delatum  fuit  cum  SS.  Urbano,  Cxcilia,  Tiburtio, 
ei  Valeriano,  ad  tilulum  S.MarixTranstiberim,  ubi 
requiescit. 

CUCONII. 

Linea  2.  — Sub  cujus  episcopatu  Nuvatus  Nova- 
tianum  extra  Eceletiam  ort/inavif.Novatus  episco-  , 


iORum  extra  Eccleiiam  ordinav if.Novatus  episco- p  NovaUanus  factus  antipapa  ad  sai 
ms  Africanug,  homo  dolosus,  et  vafer,  ex  Afrlca      episcopum  Carthaginensem,  legai 


pi 

Bomam  navigans,  similia  ilMi;  et  paria  molitus  esl, 
conDans  ia  Ecclesia  Romana  discordias,  ac  clero 
porlionem  piebisavellens :  ab  eodemque,  utafonte. 
malorum  omnium  lluxit  origo  :  primum  namque 
Bchisma  in  EcclesiaRomana  hujusoperafuissecon- 
stat.  Novatianus  enim  quidam  S.  R.  K.  presbyter, 
ambilionis  spirila  inHatus,  a  Novalo  et  quibusdam 
confessoribus,  ejusdem  Nov.^li  suasu  et  dolis  cir- 
cumventi,  qui  diu  pro  Christi  nomine  in  carcereet 
viDculis  fuerant,  pontiflcatum  Kom«  contra  Conie- 
liam  assumpsil,  Cornelium  papam,  et  qui  eum  creas- 
sent,  in  hxresim  prolapsose$.'ie  iliffamans. 

Lioea  17.  —  In  Intertudo.  Legendum  in  Tellude, 
geu  Tellare.  Telludis  autem,  seu  Telluris,  templjm 
erat,  in  quo  sxpe  senatus  coire  consuevit :  utap- 
paret  ex  Cicerone  Pkiiosopk.  n,  el  Dione,  Hist. 
Roman.  1.  XLtv. 


Linea  9.  —  Novatus  presbyler  Carlfaaginensfs, 
gravissimorum  criminum  reus,  cum  se  propedieta 
ab  episcopis  damnandum  prxvideret,  Romam  fur- 
tim  proreclus  esl,  ubi  Novatiano  presbytero  Rom:inD 
conQandi  schismatis  auctor  fuit.  Novatianus  quon- 
dam  energumenus  ,  in  leclo  baptizatus  urgenle 
morbo,  cum  convaluisset,  cxremonias  bapstimi  in 
ge  suppleri  nequaquam  curavll,  nec  sacramentnm 
Conflrroationis,  quod  ex  Ecclesix  disciplina,  staiini 
posl  baplisma  csnferebalur,  suscepit.  Aliquaolo 
tempore  elapso,  ^resbyler  factus  est,  episcopo  de 
regulis  ecclesiasticls  cum  ipso  dispensanle,  quz 
prohibeant  ad  clerum  eos  promoven  qui  in  lecto 
Dapliiaii  essenl.  Rxc  et  plura  alia  de  eo  narrat  san- 
ctus  Cornelius  in  epistola  ad  Fabium  ADtiocbenum, 
cujus  fragmentum  refert  Eusebius  lib.  vi,  cap.  43, 
ubi  el  aperil  quibus  atlibus  episcopatum  invaserit. 
Novaiianus  factusantipapa  ad  sanctum  Cypriannu, 
^  nsem,  legalos  misil  ;  at  (^- 
prianus  nec  ejus  ordinationem  approbavit,  nec  cam 
acliismaticis  coinmunicavit. 

Error  palmaris  Novialiani  et  Novatianomm  in 
eo  positus  eraC  quod  negarent,  ul  jam  dictum  eit. 
Ecclesiam  lapsis  in  persecutione  indulgere  posse  : 
deinde  «itteris  etiam  criminibus  post  baptismum 
commissis,  nullara  ab  ea  tribui  posse  veniam  asse- 
rereni.  Eos,  qui  a  calbolicis  ad  illorum  sectam  de- 
flciebanl,  rebaplizabanl.  Secundas  nuptiasdarana- 
bant,  el  bigamos  a  communioae  sua  arcebant  in 
perpeluum.  In  adminisiratione  baptiimatis,  Chri- 
smatisdelibutionem  non  adhibebant.  Tandem  cde> 
bralionem  Pascbatis,  luna  ipsa  decimi  qnarta,  tcI  ' 
Dominica  proxime  sequeite,  vel  ut  rem  indlBiena- 
lem  slatuerunt  in  concilio  Angari,  Sirlolo  fUft 
sedente,  celebraio  :  ei  quibns  paM  ItonUuoi 
bsresim  cum  scbismale  conjuaxisw.  * 


m\ 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  -  S.  CORNELIUS. 


im 


PrsDler  concilium  Romanum  a  sancto  CorneliOj 
mense  Octobri  anni  ducentesimi  quinquagesimi 
primi  contra  Novatianum  et  sequaces  celebratum, 
de  quo  snperius,  aliud  a  sancto  Cypriano  Cartbagine 
menseMaioanniducentesimiquinquagesimisecundi 
coactum,  in  quo  deGnitum  est  iapsis  dandam  esse 
pacem,  peracta  poenitentia  plena  et  diulurna.  Tan- 
dem  post  mortem  Fabii  Antiocheni  episcopi,  qui 
Novatiani  partibus  nimis  favebat,  Demetrianus, 
ejns  successor,  eodem  anno  ducentesimo  quinqna- 
gesimo  secundo,  synodum  contra  Novatianum  ceiC' 
Bravit,  cujus  meminit  libellus  synodicus.  Quod  au- 
tem  aliqui  scriptores  tradunt,  aliud  concilium,  in 
Italia  contra  eumdem  antipapam  coactum  esse  sub 
Cornelio,  nullibi  id  legitur;  sed  solum,  quia  non 
pauci  in  Italia  episcopi  concilio  Romano  minime 
interfuerant,  Cornelium  eorum  quoque  sententias 
seorsim  postulasse,  undeconcilium  Itaiicum  ex  Hie- 
ronymo  conflatum  est. 

SOMMIER. 

Linea15. — £pisto/am.  Nondissimulabohicpondus 
addi  et  momenti  plupimum  non  solum  a  Prolestanti- 
bus,  verum  etiama  nonnullisscriptoribus  enumero 
catholicorum,  Cypriani  verbis  in  epistola  indicata  ita 
conceptis :  «  Quae  autem  causa  veniendi  (Romam)  et 
pseadoepiscopum  contra  episcopos  factum  nun- 
tiandi  ?  Aut  enim  placet  illis  quod  fecerunt,  et  in  suo 
scelere  perseverant;  aut  si  displicet  et  recedunt, 
sciunt  quo  revertantur.  Nam  cum  btatutum  sitom- 
nibus  nobis,  et  aequum  pariter  sit  ac  Justum,  ut 
uniuscujusque  causa  illicaudiatur  ubi  estcrimen 
admissum,  et  singulis  pastoribus  portio  gregis  sit 
ascripta,  quam  regat  unusquisque  et  gubernet,  ra- 
tionem  sui  actus  Deo  redditurus:  oportet  utique  eos 
quibus  praesumus,  non  circumcursare,  nec  episco- 
porum  concordiam  cohserentem  sua  subdola  et  fal- 
laci  temeritate  collidere  :  sed  agere  illic  causam 
suam,  ubi  et  accusatores  habere,  et  testes  sui  cri- 
minis  possint;  nisi  si  paucis  desperatis  et  perdiiis 
minor  videtur  esse  auctoritas  episcoporum  in  Africa 
constitutorum  qui  Jam  de  Illis  judicaverunt,  et  eo- 
rum  conscientiam^  multis  delictorum  laqueis  vin- 
ctam,  Judicii  sui  nuper  gravitate  damnarunt.  Jam 
causa  eorum  cognita  est :  Jam  de  eis  dicta  senlentia 
est :  nec  censurae  congruit  sacerdotum  mobilis  atque 
ioconstantis  animi  levitate  reprehendi.  » 

Quidamex  iis  (Protestantibus)  oblectantur  super 
his  verbis,  tanquam  dignis  summa  attentione  ex  eo 
qaod,  inquiunt,  S.  Cyprianus  papae  significat,  nihil 
ipsi  commune  cum  rebus  transmarinis  esse,  neque 
iis  se  immiscere  oportere  Romanam  sedem. 

E  catholicis  vero  nonnulli  considerant,  ita  con- 
queri  Cyprianum  in  litteris  ad  Romanum  pontificem 
datis  super  appellatione  ad  hanc  sedem,  lanquam  de 
agendi  modo  contra  regulas  instituto.  (Fleury,  Hist. 
Eccl.  lib.  vii.  num.  8.)  Alii  vero  inferunt  hac  data 
occasione,  prioribus  Ecclesiaesaeculis  Judicia  Eccle- 
siastica  fieri  consuevisse  a  a  synodo  cujuscunque 
provinciae  cum  auctoritate  metropolitani,  adeo  ut 
non  liceret  provocare  judicio  lato  in  synodo  pro- 
yinciae.  »  De  Marca,  de  Concordia  lib.  vii,  cap.  4, 
num.  2.) 

Verum  Protestantibus  respondetur,  negando  Cy- 
prianum  dicere  hac  in  epistola,  aut  Romano  pon- 
tiflci  signifi(*are  non  debere  illum  sese  immiscere  ne- 
^otiis  ultramarinis;  nam  e  contra  addens  iis,  quae 
in  superioribus  litteris,  aut  sermonibus  scripserat, 
ea  quae  in  consecutione  hujusmet  epistolx  subsequi 
audiemus  de  S.  sedis  auctoritate,  Petri  cathedram 
hac  ipsa  in  epistola  appellat  principem  Ecclesiarum, 
unde  unitas  sacerdotalis  exorta  est,  ac  relinetur  in 
caeteris :  titulos  profecto  vanos  futuros,  atque  ima- 
ginarios;  si  sanctae  huic  sedi  negatur  jusseimmi^ 
scendi  in rebus  Ecclesiarum  particularium :  quarum 
complures  nullo  non  tempore  nimium  tentarunt 
sese  subtrahere  ab  hac  principalitate  Romanae  Ec- 


A  clesix,  et  nodum  illum  unitatis  dissolvereautfran- 
gere.  Constatutiquesanctumepiscopum  invehicontra 
impudentiam  hostiumsuorum,  qui  licetperciti  ful- 
mine  anathematum  ob  scelera  notoria,  navigare  au- 
dent  ad  Petri  cathedram  et  ad  Ecclesiam  principa- 
lem,  ad  quam  perfidia  habere  non  potest  acc<^ssum. 
Enim  vero  his  loquendi  formulis  uti  est  potiusju- 
risdictionem  agno&cere  et  confiteri,  quam  repellere 
ac  declinare.  Quando  interrogat  cur  Romam  navi- 
gent,  satis  indicat,  in  ea  se  non  esse  sententia  quae 
asserat  nihil  ad  Romanam  sedem  pertinere  de  Arri- 
canis  (superiora  enim  repeti  postulo  quae  praecedenti 
capite  attulimus):  sed  id  contendit  oratio,  quod 
sequenlia  demonstrant,utostendat  inutilitatemejus 
subterfugii,  sive  perseverent  in  scelere,  quod  nulla 
indiget  probatione,  siveresipiscantpQenitendo,quod 
in  Africa  praestat  ostendere,  ubi  scandalum  admis- 
sum  reparari  debet  conspectu  poeniientiae.  Quod  au- 
tem  addit  de  loco  causae  pertractandae,  de  ipsorum 

B  condemnatione,  de  aucloritate  Africanorum  antisti- 
tum,  a  quibusfuerantjudicati,  ac  de  gravitate  ipso- 
rum  censurae  non  subvertenda  levibus  de  causis, 
constantiae  sacerdotali  minime  responsuris ;  id  vero 
longe  abest  a  protestatione  aut  exceptione,  quasi 
contendat  nihil  sanctseSedi  fas  essede  Africanis  de* 
cernere.  Rationes  nempe  reddilCornelio  papae  ser- 
vati  ordinis  in  rebus  gerendis,  ut  praemonitus  pon- 
tifex  de  notoria  scelestorum  hujusmodi  fama  etcon- 
silio  detecto,  non  alia  de  causa  Romam  adeundi, 
quam  ut  eos  circumvenirent  atque  occuparent  qui- 
bus  antea  cogniti  aut  perspecti  non  essent,  cavere 
posset  de  quidpiam  frauduientis  hisce  captatoribus 
indulgentius  concederet,  unde  sacerdotalisjudicii 
majestas  ct  gravitas  labefactari  videretur. 

Quod  autem  attinet  ad  illorum  catholicorum  ob- 
servationes,  qui  de  appellationibus  extra  provin- 
cias  ad  Romanam  sedem  negotium  inde  facessunt 
quaestio  est,  num  appellatio  dicenda  sit  ad  S.  Sedem 

G  et  de  quaS.  Cyprianusconqueriturapud  pontificem 
Corneiium,  tanquam  de  abnormiagendi  ratione.  Re- 
putari  enim  posset  potius  praeventio,  quam  appella- 
tio  ;  rum  Fortunatus  Romam  confugerel,  ut  ibi  reci- 
peretur  tanquam  le^itimus  episcopus  Ecclesiae  Car- 
thaginensis.  non  discussa  prius  causa  ex  canonum 
legibus  in  Africa,  ubi  certe  Justo  Judicio  contendere 
nequaquam  ausus  esset.  Ut  ut  sit,  in  observationibus 
invenitur  satis  ambigua  sententiae  ratio.  Praestat 
enim  nitide  intelligere,  num  auctor  observationum 
affirmare  velit,  quamcunque  appellationem  ab  Afri- 
canis  episcopis,  etconciliisad  Romauam  sedemcen- 
sendam  esse  actum  abnormem  seu  irregularem,  de 
quo  S.  Cyprianus  conquestus  fuerit;  ad  id  tantum 
contendat  observare,  appellationem  illam  solum- 
modo  ita  interpositam  a  Fortunato  judicandam  esse 
contra  juris  ecclesiastici  regulas.  Qui  factum  hoc  pe- 
culiare  in  Judicium  trahunt,  citra  difficultatem  amr- 
mabunt,  particularem  iiiam  Fortunatiappeliationem 

|A  et  suorum  gregalium  fuisse  alienam  a  juris  ordine : 
sive  studerent  in  iniegrum  restitui  super  omnibus 
contra  se  in  Africa  Judicatis  et  confirmatis  Romae, 
ubi  Privatus  ab  episcopatu  depositus,  qui  falsam 
ordinationem  Fortunati  nuper  peregerat,  a  Fabiano 
pontifice  pridem  abstentus  et  pulsus  de  Ecciesia  fue- 
rat ;  et  ubi  Novatus  aliique  perduelles  schismatis  il  - 
liuscomplices  et  administri.  anathemate  perculsi 
fuerant  ab  ipso  Cornelio  sive  ageretur  tantummodo 
de  hacordinationeFortunaii,  scelere  in  primis  de- 
testabili,  super  cujus  defensione  ne  perditissimi 
quidem  hi  satellites  ausi  forentapud  Africanosepi- 
scopos,  quibus  perspecti  pridem  erant  ausus  eoram 
etimpudentia,  Judicium  implorare.  S.  Cyprianus  in 
epistola  ad  Cornelium  evertit  machinas  perversas 
hujus  factionis  hominum  in  utroque  ex  propositis 
consiiiis.  Caeterum  affirmare  voluisse  Cyprianum, 
generatim  de  quacunque  appellatione  ab  Ecclesiis 
Africanis  ad  Romanam,  hebendas  esse  provocutio- 
nes  hujusmodi  abnormes  atque  irregulares,  id  de 


4383                                                     ANASTASII  BIBLIOTHECARU  4384 

mum  estauod  sentire  nequaquam  debemusac  pro- A  hxo,  quaerenda  est  in  occasionibus  oblatis,  et  in 

nuntiarejicetindignitasadmissicriminispeculiaris  opportunitaiibus  ac  necessitatibus  Ecelesiae  expli- 

vehementins  illud  impelieret  ad  thesim  genericam  catio  illa  et  enodaiio  juriumaugustx  huicsedidivi- 

plus  justo  qnodammodo  perstringendam.  Hanc  vero  nitus  attributorum,  unde  licet  eorumdem  eitensio- 

exceptionem  generis  inferre  necesse  est  ex  iis  quae  nem  amplissimam  plenius  recognoscere.  L.  Cypria- 

S.  episcopus  centenis  in  locis  diserte  expressit  de  nus,  qui  procul  dubio  recognovit  in  Romana  Petri 

suprema  dignilate  Romanae  sedis:  quam  imaginari  sede  principia  unde  in  eam  derivant  universa  iila 

certe   non  potuit  ac  traducere  tanquam   inanem  iura  principaiitatis  ac  prxrogativae,  coniinenter  per 

titulum  nulio  auctoritatis  vigore  ac  substantia  soli-  ipsam    possessa   ei  exercita    saeculis   consecutis, 

datum.  opinari  potuit,  judicia  ecclesiasticorum  definiri  ae 

Id  tandem    reponam   tertio    scriptorum    generi  terminari  oportereineisdem  provinciis  ubi  subortae 

antea  indicato  :  quid  inde  consequatur,  si  etiam  fuerantaccusationes;quemadmodumcredidilnullam 

demus  jurasanctae  Sedis  plenum  ac  liberum  exerci-  esse  quodcunque  baptisma,  a  quovis  haereticorum 

tium  consequi  iionsemper  potuisse  prioribus  Eccle-  genere  ministratum.  Num  idcirco  id  erat  veritati 

siae  saeculis  apud  universas  provincias  orbis  quae  consonum  quod  ita  Cypriano  videbatur  ?  Num  usus 

fide  Christiana  tum  temporis  induebantur,  praepe-  universalis  auctoritatem  legis  accommodabat  pecu- 

dientibusobstaculispersecutionum,  aliisquead  rem  liari  Africanorum  praxi,  ut  eam  in  sua  prorincia 

tanti  momenti  stabiliendam  non  defuturis,  quid,  Cyprianus  assereref^  Non   ita    sane.  CEcumenica 

inquam,  inde  consequetur  ?  concilia  de  utroque  hocce  quaesito  consulta  pleoo 

Tantae  raolis  erat  Romanorum  condere  gentem.  -d  lumini  exposuerunt  catholicam  veritatem,  el  Eccle- 

Nihil  attamen  evidentius  aut  firmius  constabilitum  «>«  jura  non  satis  fortasse  cognita  aut  cxpressa  a 

se  manifestat,  quam  primordialia  et  originalia  illa  martyre  Cypriano.  Concilia   iHa  recognoverunt  et 

jura  Romanae  cathedrae  ac  jurisdictionis.  Consulan-  admiserunt  jus  ^rovocationis  ad  S.  Scdem  tanqnam 

tur  oracula  divinarum  Scripturarum,  et  libri  anti-  unum  ex  attributis  supremae  hujus  digniUti  ac  po- 

quorum  Patrum  veiustissimae  traditionissequestres  I^slati  adnexis  ;  non  secus  ac  ejus  fidelitas  inviola- 

hoc  nobis  depositum  praeservantes ;  constabit  nul-  ?>*'«  »n  custodiendo  fidei  deposito  suis  m  decretisad 

lam  potestatem  in  terris  evidentius  ac  solemnius  baptismivaliditatem  perlinentibus,  ntcabhaBreticis 

auctoramentum  obtiiiere  a  verbo  ac  lege  Dei,  quam  »1  conferatur:  quod  loco  suo  in  proximc  recensen- 

illam  S.  Sedi  de  qua  loquimur  ita  concessam.  Ad  ^«s  pontificibus  fiet  manifestum. 


XXIII.    SANCTUS    LUCIUS. 

ANNO  CHRI8TI  255,  GALLI  ET  VOLUSIANI  2. 


23.  Lucius  natione  Tuscus  « ,  de  civitate  Luca^  ex  patre  Lucino,  sedit  annos 
tres,  menses  octo,  dies  tres  ^  .  Martyrio  coronatur.  Fuit  autem  temporibus  Galli  et 
Volusiani  usque  ad  Valerianum  tertium  et  Gallicanum  ^ .  ^  Hic  exsilio  fuit  rele- 
gatus,  postea  nutu  Dei  incolumis  ad  Ecclesiam  reversus  est.  Hic  prxce- 
5  pit  ut  duo  preshyteri  et  tres  diaconi  in  omni  loco  episcopum  non  deserere%t 
propter  testim^nium  ecclesiasticum.  Qui  etiam  a  Valeriano  capite  truncatus 
est  III  Nonas  Martii «  Hic  potestatem  dedit  omnis  Ecclesiae  Stephano  Archidia- 
cono  suo,  dum  ad  passionem  pergeret.  Hic  fecit  ordinationes  duas  per  mensem 
Decembris  :  preshyteros  quatuor,  diaconos  quatuor,  episcopos  per  diversa  loca 
10  numero  tres  ^  .  Q,td  etiam  sepultus  est  in  cdemeterio  Calixti,  via  Appia,  vra  Ka- 
lend.  Septemb..  et  cessavit  episcopatus  dies  triginta  quinque. 

CATILOGUS  SUB  LIBERIO. 
Lucius  annos  tres,  menses  octo,  dies  decem.  Fuit  temporibus  Galli  et  Volusiani,  usque 
Valeriano  in   et  Gallieno  ii.  Hic  exsul  fuit,  et  postea  nutu  Dei,  incolumis  ad  Ecclesiam 
reversus  est.  Decessit  ra  Nonas  Martii  coss.  suprascriptis. 

NOTULiE   MARGINALES    FABROTTL 

a  CB^  natione  RomAnus  ex  patre  Porphyrio.  ^B,  biennio  minus.  ^  J3,  a  coss.  Gallo  et  Yolus.  ad  ?i- 
lerianumet  Gallienum.  C,  secundum  ;  C,  Gallienum  coss.  ^  Vide  Baron  adann.  255  e<  257.  «  C£,  i^ 
Non.      ^  CBy  septem. 

Y^mM  LECTIONES 

Apud  Fabrottam  ex  codice  Freheri.  pergeret;  qui  etiam  a  Valeriano  capite  truncatasest 

Ntm.  23,  lin.  1,  AB,  natione  Romanus,  ex  patre  '"  ^\ M.  Hic  fecitordinationes  tres  per  m.  D.  lin.  W 

Porphyrio,  lin  2,  AB,  menses  tres.  lin.  9,  presb.  3,  loca7. 
Hn  10  numero  7.  ^^  codice  Thuano  altero. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano.  -^iw-  ^  nationeRomanus,  ex  patre  Porphyrio,  sed. 

Lin.  4,  natione  Romanus,  ex  patre  Porphyrio.  sed .  i^th^n  ^'  ^'^'  ^»  ^'^  *"  ®^^^*'^  ^"^^  P^*^*  ***•  ^^» 

ann.  3,    m.  3,  d.  3.  Fuil  autem  temp.  lin.  3,  hic  in  ""™^'^^  '• 

exsilio  fuit,  poslea  nutu  D  lin.  6  et7,  ecclesiasti-  ^P"^  Holstenium  et  Schelestratium. 

cum.  Uic  potesUtem  dedit  omnis  Ecclesiae  S.  lin.  8,  Lin.  4,  Vat.^  Reg.  et  Flor.  duo^  Romanos  ei  patre 


im 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  LUCIUS. 


4386 


Porphyrio.  lin,  4  in  Flor.  secund.  deest  relegalus. 
lin.  ead.,  Ecclesiam,  Cass.  et  Reg.  addunt  suam.  lin» 
8,  ordinat.  duas,  Flor.,  Cass.  et  Vat.,  tres.  lin.  10, 
Vat.,  num.  septem,  Flor.  et  Red.,  septemdecim. 

mTM   VARIORUM. 


Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi. 
Lin.  4,  de  civitate  Luca  ex  patre  Lucino.  Sedit 
ann.  iii,  m.  iii^  dies  m.  lin.  3,  hic  exsilio  fuit; 
postea  nutu  Dei  incolumis  ad  Ecclesiam  reversus  est. 


ALTASERRiE 

Linea  7.  —  Hic  potestatem  dedit  omnis  Ecclesise 
Stephano  archidiacono  suo.  Lucius  ad  martyrium 
pergens,  Stephano  archidiacono  suo  dedit  potesta- 
tem  omnium  rerum  Ecclesiae.  Archidiaconus  erat 
custos  et  administrator  rerum  Ecclesiae.  Uinc  in 
archidiacono  industriam  requirit  Hieronym.  ad  Eva- 
grum  :  c  Diaconi  eligant  de  se  quem  industrium 
noverint,  et  archidiaconum  vocent.  »  Et  eum  imi* 
tatus  Sidon.  lib.  vi,  epist.  25  :  <r  Lector  hic  primum, 
postlaborum  temporumqueprocessu,  archidiaconus, 
in  quo  gradu  seu  ministerio  multum  retentus  pro- 
pter  industriam.  »  Sic  et  Stephanus,  proximus  suC' 
cessor  Lucii,  ante  marlyrium  omnia  vasa  Ecclesiae, 
et  arcam  pecuniae  ecclesiasticae,  Xisto  archidiacono 
suo  in  potestatem  dedit,  de  quo  Anastas.  in  Stepha- 
no:  a  Omnia  vasa  Ecclesiae  archidiacono  suo  Xisto 
in  potestatem  dedit,  et  arcum  pecuniae.  »  Idem  ante 
praestitit  Cornelius,  ^e  quo  Anastas. :  «  Jam  ante 
passionem  suam  omnia  bona  Ecclesiae  tradidit  Ste- 
phano  archidiacono  suo.  »  Xistus  II  Laurentium 
habuit  archidiaconum  suum,  et  martyrii  aemulum. 
liinc  ille  Xisto  ad  niartyrium  properanti,  apud  Am- 
bros.  I  Offic.  41 :  a  Quo  sacerdos  sancte,  sine  dia- 
cono  properas  ?  » 

BENCINI 

Linea  4.  —  Hic  prsecepit,  ut  duo  presbyteri...  epi- 
scopum  non  desererent.  Antiquae  hujus  consuetudinis 
memoria  repraesentaiur  a  Dionysio  Alex.  supra  lau- 
dato,  qui  in  sua  epistola  meminit  presby  teri  comitis, 
dum  in  exsilium  pergeret,  Decianis  edictis  perurgen- 
tibus.  Diu  permansitconsuetudo  receptaapudOrien- 
tis  patriarchas.  Epiphanius  Constantinopolitanus 
tom.  III  Conc,  p.  4036,  eiectus  anno  520  inter  le- 
gatos  Uormisdae,  directos  in  sua  laudatur :  a  Hera- 
clianus  reverentissimus  presbyter  sanctae  majoris 
ficclesiae,  et  cohabitator  praedicti  sanctissimi  archi- 
episcopi  et  patriarchae  Epiphanii.  » 

Linea  6.  —  Qui  etiam  a  Valeriano  truncatus  est 
iii  Nonas  Martii.  Plura  passus  est  sanctus  Lucius, 
tum  ex  edictis  Deoianis,  sicut  etiam  per  Novatianos, 
qui  non  remiserant  quidquam  de  priori  in  pontiflces 
et  catholicos  praeconcepta  ira.  Primo  itaque  exsilio 
mulutur,  quod  antea  dixerat  Liber  Pontificalis,  et 
quidem  initio  pontificatus :  ab  exsilio  vero  liberatum 
incolumen  rediiase  supponunt  verbaS.  Cypriani  pon- 
tifici  scribentis :  «  Et  nuper  quidem  tibi,  frater  cha- 
rissime,  gratulati  sumus,  cum  in  honore  geminato  in 
Ecclesiae  suae  administratione,  confessorem  pariter 
et  sacerdotem  constituit  divina  dignatio.  »  Gemi- 
natum  dicit  honorem,  et  confessionis  factae,  et 
pontificatus,  juxta  supra  observata.  De  incolumitate 
praesenti  sic :  a  Sed  et  nunc  non  minus  tibi,  et 
comitibus  tuis,  atque  universae  fraternitati  gratula- 
mur,  quod  cum  eadem  gloria,  et  laudibus  vestris 
reduces  vos  denuo  ad  suos  fecerit  benigna  Domini 
et  larga  protectio.  »  Ex  honore  confessionis,  et  de- 
cessoris  Cornelii  martyrio  infert  deindeS.  Cyprianus 
sicuti  Novatianorum  schismaticorum  pravitatem,  ita 
certitudinem  successionis  in  utrisque ;  denotareeos- 
dem  schismaticos  veluti  Decianae  persecutionis  pri- 
mos  auctores  :  a  Intelleximus,  frater  charissime,  et 
totacordis  nostri  luce  perspicimusdivinae  majestatis 
salutaria,  et  sancta  consilia ;  unde  illic  repentina 
persecutio  nuper  exorta  sit,  unde  contra  Ecclesiam 
Christi,  et  episcopum  Corneiium  beatum  martyrem, 
vosque  omues  saecularis  potestas  subito  proruperit : 
at  ad  confandendos  haereticos,  et  retundendos  osten- 
deret  Dominusi  qum  esset  Bcdesiai  qaii  qiiiscopos 

Patrol^  CXXTIL 


^  ejus  unus  divina  ordinatione  delectus,  qui  cum  epi- 
scopo  presbyteri  sacerdotali  honore  conjuncti.  »  Et- 
enim  ad  Valerianum  usque,  cum  in  clericos  exarde- 
sceret  persecutionum  furor,  incolumes  permanebant 
Novatiani,  qui  etpontifices  in  suo  schismate  retinere 
non  desierunt,  etepiscopos,  quos  ad  Coelestini  panae 
tempora  perdurasse  testatur  Socrates,  lib.  vii,  c.  44, 
quando  publice  eos  habere  prohibiti  sunt.  Parum 
quies  duravit;  dum  iierum  m  Cbristianos,  clerum 
maxime,  priora  edicta  roborantur  :  ex  Dionysio 
Alex.  haec  Hermanoni  denunciante,  apud  Euseo.  I. 
VII,  c.  4 :  a  Sed  neque  Galius  culpam  Decii  iniel- 
lexit,  nec  perspexit,  quid  tandem  illum  pessumde- 
disset.  Quin  potius  ad  eumdem  lapidem  ante  oculos 
suos  positum  impegit.  Qui  cum  imperium  ipsius  pro- 
spero  in  statu  esset,  cunctaque  ex  animi  sententia 
succederent,  viros  sanctos,  qui  pro  pace,  et  incolu« 
mitate  ipsius  precesad  Deum  allegabant,  insectatus 
est.  »  Novae  recrudescentis  persecutionis  causa  ex- 

P  stilit  subsecula  pestilentia,  quae  orbem  universum, 

°  ut  Orosius  scribit,  lib.  vii,  cap.  44,  devastavit,  et  in- 
ter  mortuos  ex  lue  pestifera  recensetur  a  Victore 
Hostilianus  imperator  :  et  cum  ob  eam  avertendam, 
a  gentium  sacerdotibus  vota,  et  sacrificia  essent 
Apollini  indicta(unde  et  numismata  hujus  temporis 
inspiciuntur,cum  inscriptione,  ApoUinisalutariJ  quae 
ab  universis  peragenda  juberent  gentium  pontifices 
ex  imperiaii  edicto,  a  sacerdotibus  gentium  conci- 
tatae  plebes  in  circo  Christianorum  lanienam  petie- 
runt,  quos  omnium  malorum  auctores  credebant, 
cum  refugerent  Apoilini  impia  sacra  ofiferre ;  de  qua 
populorum  nostulatione  scribit  Cyurianus  episL  55, 
et  ipsum  puolicis  plebium  clamoribus  expetitum  ad 
leones,  inquiens:  a  His  ipsis  etiam  diebus,  quibus 
hasad  te  Iitteras  feci,  ob  sacrificia,  quseedicto  pro- 
posito  celebrare  populus  jubebatur  ;  clamore  popu- 
lorum  ad  leonem  denuo  postuiatus  in  circo :  »  Hac 
inquam  occasione  Lucius  iterato  pesecutionem  pas- 
sus,  glorioso  martyrio  finem  vitae  et  laboribus  im- 

G  posuit.  An  vero  exsilio,  an  poena  capitali  damnatus, 
disputant  scriptores;Liber  Pontificaliscapitali  poena 
multatum  scribit,  quod  credibiiius  videtur,  dum 
prior  censenda  victima  instauratae  persecutionis. 

Linea  7.  —  Hic  potestatem  dedit  omnis  Ecclesix 
Stephano  archidiacono.  Pariter  in  Cornelio  dixerat 
de  eodem  Stephano:  «  Jam  anle  passionem  suam 
omnia  bona  Ecclesise  tradidit  Stephano  archidia- 
cono  suo.  j>  Duo  itaque  archidiacono  pontificis  tra- 
dita  dicuntur  :  potestas  omnis  Ecclcsix,  et  omnia 
bona  Ecclesix.  Hinc  veripr  origo  potestatis,  di- 
gnitatisque  archidiaconatus  sedis  apostolicae,  quae 
diutius  exstitit  ampiissima  dignitas,  et  sede  va- 
cante,  praecipuam  retinuit  sollicitudinem  ejusdem 
Ecclesiae.  De  dignitate  certos  nos  facit  S.  Hiero- 
nymus,  ubidearcbidiaconis,  in  commen.  ad  c.  xlviii 
Ezei^.h  :  qui  ignorantes  humilitatem  status  sui  ultra 
presbyteros  intumescebant,  et  dignitatem  non,  merito, 
sed  divitiis  aestimabant.  Equidem  anni  4097  Baren- 

Q  sis  concil.  tempore  in  ea  dignitate  perseverabant, 
dum  S.  Anseimus  ob  doctrinae  praestantiam  sedero 
Jussus  coram  summo  pontifice,  ad  concessum  apo- 
stolici  levatus  est,  sedere  jussus  juxta  Romanum  ar^ 
cMdiaconum,  cui  ante  papam  sedere  moris  est,  ut 
aitGuill.  Malemurg.,  ubi  actahujusconoilii  recen- 
sentur.  Sede  vacante,  demandatam  Ecclesiae  curam, 
et  ecclesiasticorum  bonorum  supremam  custodiam 
archidiacono,  cui  socii  erant  archipresbyter  et  pri- 
micerius,  suo  loco  dicemus.  In  utroque  loco  suiu 
archidiaconus  dicitur,  quia  ejus  lateri  perpetuo  ad- 
haerebat.  Sic  apud  Orientis  ptriarchas  proprius 
aderat  diaconus.  Talis  erat  Athanasius,  qui  cum 

44 


<387 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4388 


diaconi  Alexandrini  officio  fungeretur,vocaiur  per- 
petuus  assessor  patriarchx  sancti  Alexandriae.  Sic 
synodus  Alexandrina,  coacta  anno  340,  teslatur  in 
sua  synodica,  ubi  Arianorum  ariesdescribuntur,  sic 
inter  reiiqua  de  Ario(tom.  i  Conc,  pag.  574):  a  Alexan- 
dro autem  ob  suam  inOhristum  pietalem  impium  non 
recipiente,  Athanasium  tunc  diaconum  oderunt : 
quia  eum  assiduum  esse  apud  Alexandrum,  et  in 
pretio  haberi  ab  ipso  curiose  animadverterent :  et 
quoniam  jam  antea  ejus  proChristo  pietatem  in  sy- 
nodo  Nicaena,  ubi  cum  magna  libertate  contra  Aria- 
nanitarum  impieiatem  disseruerat,  experti  essent, 
in  gravissimum  odium  exarserunt.  »  Prseterea  cuni 
tyrannide  Anastasii  imperatoris  ejicitnr  Euphemius, 
Macedoniusgue  sufficitur,  archidiaconus  ante  depo- 
sitionem  primo  aufertur  ex  Theophane:  a  Macedo- 
nius  fidem  obstringere  promissus,  Euphemium  in 
baptisterioadiit,  archidiaconoasuishumerisauferri 
prius  jusso,  atque  privato  sacerdotis  habitu  Euphe- 
mium  conveniens. » Inter  Ecclesiae  bona  archidiaconi 
custodix  commissa,  specialis  erat  ecclesiasticarum 
chartarum  asservatio.  Prudentius  id  advertit,  dum 
praetorem  inducit,  YincentioCaesaraugustanoarchi- 
diacono  suadentem  ut  traderet  libros  omnes  Eccle- 
sise  ejus  diligentiae  concreditos.  Peristeph.  hym.  5, 
pag.  165. 

Si  tanta  callum  pectoris 
Pcrdurat  obstinatiOf 
Pulvinar  ut  nostrum  manu 
Abominaris  tangere. 

Saltcm  laientcs  paginas, 
Librosque  apertos  detegef 
Quo  secta  parvum  seminans 
Justis  crematur  ignibus. 

Cum  ad  Eutychetis  petitiones  secunda  synodus 
Constantinopolitana  sub  Flaviano  indicitur  ad  pro- 
bandum  et  experiendum  an  priora  Acta  essent  foe- 
data,  et  furtim  scripta  aliqua  essent  ablata,  Aetius 
archidiaconus  Constantinopolitanus,  cui  ex  officio 
idenlitas  Actorum  concredita  erat,  protestatlonem 
hanc  emisit,  ut  legitur  act.  4  Chalced.  tom.  II  Conc. 
pag.  210 :  a  Quoniam  vero  ante  multum  tempus,  dum 
chartae  prius  apud  nos  essent,  Asterius  qui  nobis- 
cum  est,  presbyter  et  notarius  nobiscum  est  consti- 
tutus  et  agens,  descendit  et  omnes  chartas  nostras 
abstulit,  et  schedas,  et  authenticas,  et  est  duorum, 
aut  trium  mensium  tempus,  et  nihil  ex  his  hal)emus. 
Si  ergo  in  posterum  aliquid  aut  noveturautdicitur, 
de  praesenti  negotio  nos  liberos  essedocet.  »  Passim 
similia  occurrunt  in  Actis  conciliorum  Orientalium. 

BINII  ET  LABBEI. 

Linea  3.  —  Hic  exsUio  fuit  relegatus.  Bis  ob  con- 
fessionem  fidei  exsulavit,  semel  cum  Cornelio,  et  se- 
mel  jam  pontificatum  adeptus,  ut  constat  ex  epistola 
Cypriani  58  ad  eumdem  scripta. 

LineaQ.  — Episcopos,  Ex  iis  fnit  unus  Melanius 
episcopus  Rothomagensis,  sanctitate  celebris,  de quo 
vide  Baron.  in  notis  ad  Martyrol.  Roman.  die  28 
Octobris. 

BLANCHINI 

NOTifi  CHRONOLOGICiE. 

PicturaeS.  Pauli  Lucioassignantannosiii,  menses 
iii,  dies  III.  Sunt  autem  numeri  integrius  praeservati, 
atque  evidentiores  ex  hoc  pontifice  ad  consequentes 
usque  ad  S.  Innocentium  L  Quare  et  catalogorum 
consensus  cum  illis  major :  ita  ut  in  Luciosolius  Li- 
beriani  exempium,  licet  in  annis  cum  caeteris  con- 
sentiens,  mensibus  quinarium  v  adjiciat  (fortasse 

quiaamanuensisdescriptorcodiciSfOblitteratassiglse 
M.  indicis  mensium  hastas  primam  ac  postremam 
non  attendens,  loco  describendi  m.  iii  expressit  v. 
iii).  In  dierum  numero  cum  x  pro  iii  reddiderit, 
quem  numerum  universi  catalogi  non  secus  ac  pi- 
cturae  servani ;  vitium  detritae  scripturae  manifestat 
in  60  yetusto  exemplari,  qaod  amaQuensis  in  Lucii 


A  pontificis  epocha  prae  oculis  habebat.  Veram  anios 
codicis  defectui  caeterorum  omnium  conseasasop- 
portune  medetur,  et  constanter  legendam  esse  docet 
cum  autographo  picturarnm  aevi  Leoniani  annos  m, 
menses  iii,  dies  iii.  Martyrinm  Lucii,  consignatum 
die  III  Marlii,  non  modo  in  codicibus,  sed  etiam  io 
vetusto  marmore  saeculi  octavi  apud  titulum  Roma- 
num  SS.  Stephani  et  Silvcstri,  et  in  cataiogo  depo- 
sitionum  pontificum  Rom.  aetatisLiberii  papae,  edito 
supra  ex  Bucherio  in  prolegom.,  referlur  in  ca- 
talogis,  non  secus  ac  in  Libro  Pontificali,  ad  coo- 
snles  Valerianum  et  Gallienum  :  quibus  tamen  na- 
meri  consulatus  perperam  assignatntur  in  et  ii,caoi 
in  periochia  sequenti  eorumdem  catalogorun  iideon 
consules  terminent  epocham  Stepbani  successoris. 
Quare  Vaierianum  ii  et  Gallienum  in  Luci-^  con- 
signandum  non  dubie  intellisimus^  qui  cos:;.  per- 
tinent  ad  annum  Christi  254,  etsi  amaoaensiQai 
incuria  consulatum  iii  Valeriani  patris  pro  secaodo 

Q  expresserit,  pari  negiigentia  ac  in  nomine  Gallieni 
filii  describendo  peccavit,  pro  quo  GalUcanvan  per- 
peram  obtrusit,  ut  laudatus  Bucnerius  pridem  adno- 
Uvit.  Ex  die  igitur  3  Martii  anni  ^oi  recedendoio 
anteriora  per  annos  3,  menses  3,  dies  3,  pariamus 
ordinationem  beati  Lucii  ad  episcopalem  gradam 
cum  die  Dominica  30  Novembris  anni  250,  semestri 
fere  soatio,  ex  quo  mense  Junio  ejusdem  anni  ad 
pontificatum  Romanum  evectus  fuerat  B.  Corneiius, 
ut  numero  superiori  probavi.  Vicarium  propterea 
constitutum  fuisse  Lucium  a  Cornelio  non  dubiti' 
mus,  persecationis  saevissimae  tempore  episcopi  vi- 
carii  praesentiam  postulante,  ubi  in  exsilium  (aticoo- 
tigit)  pelleretur  Cornelius.  Postulabat  etiam  provida 
cura  pontificis,  ut  contra  molitiones  Novati  ac  NoTa- 
tiani,  ambientium  Romanae  sedis  principatum  inn- 
dere,aditusomnisobstrueretur,eIectoetiamaddigDi- 
tatem  vicarii  papae  notaevirtutis  praesule,  quem£ccie- 
siaparatumhaberetadministratoremomnisofficii» 

Q  cerdotalis.  Additur  ad  comprobandam  necessitates 
episcopi  vicarii,  et  ipsum  Lucium  pulsum  fuisseia 
exsilium,  deinde  incolumem  Dei  nuta  reversum. Ss- 
viebat  nempe  in  Dei  sacerdotes  Decii  persecutio,  ei 
Valeriani,  primum  censoris  sub  Decio,  delndeejos- 
dem  successoris  in  imperio  post  Gaiiam  et  Volosi»- 
num,  ut  constat  ex  litieris  S.  Cypriani,  atqoeex 
homilia  S.  Leonis  Magni.  Cyprlanus  epistol.  ^  ad 
Antonianum  editionis  Pamelii,  de  persecatore  Decii 
ait :  a  Cum  tyrannus,  infestus  sacerdotibus Dei, faoda 
atque  infanda  comminaretur.  »  S.  Leo  Magnus  seria. 
in  nat.  sancti  Laurentii  de  persecutione  pHmunifl- 
choata  sub  Decio,  deinde  renovata  sub  YaleriaBoiu 
scribit :  a  Cum  furor  gentilium  potestatum  io  ele- 
ctissima  quaeque  Christi  membra  saeviret,  ac  pre- 
cipueeos  qui  ordiniserant  sacerdotalis  impeteret,» 
etc.  Dei  sacerdotes  contra  persecutlones  cleri,  noii 
modo  sedebant  intrepidi,  sed  etiam  strenuos  dace» 
clero  et  populo  proponebant,  praeserfim  cum  ipsi 

j-.  Roma  expellerentur,  ut  vices  suas  fortiter  obireoi 

^  tam  contra  ethnicorum  rabiem,  quam  contra  scbi- 
smaticorum  perfidiam.  Haec  necessitas  vigilaoti^ 
saepe  suadebat,  ut  ad  episcqpatus  ordinem  sdos 
vicarios  promoverent  hac  difficili  tempestate  Ro- 
mani  pontifices  Cornelius,  Lucius,  ac  Stepbanus,  bi 
in  pingulis  expendemus.  Yicario  itaque  nominead- 
ministravit  Ecclesiam  Romanam  Lucius,  coasiasi^ 
Vita  Cornelii.  Post  ejus  vero  martyrium  ex  vicarii' 
electus  successor  anno  462,  die  Dominica  M  Ocio- 
bris,  cum  vacatio  sedis  in  Libro  Pontificali  dicaiar 
pertingeread  dies36,  pontificatum  produxeritusqw 
ad  diem  SMartii  anno  154,  Valeriano  Augustou^^ 
Galiieno  Aug.  coss.,  qua  martyrii  palmam  obtiDoii< 
cum  uumeraret  Romanae  sedis  a  36  die  post  obiiQis 
Corneiii  annum  i,  menses  iv,  dies  xv.  lipiscopatu> 
vero  ab  ordinatione  sua  exegit  annos  iu,  meoses 
III,  dies  iii,  signatos  concordi  teslimonio  onuiiu» 
documentorum,  ut  in  prolef^menis  videre  licet- 
Busebios,  et  Prosper,  adnotante  Sdielestratio,  m 


4389 


niSTORIA  DR  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  STEPHANUS. 


4390 


fine  cap.  6,  dissert.  2  antiquit.  Eccl.  deflniunt  octo  A 
mensibus  Lacii  pontificatuni,  fortasse  non  compu- 
tantes  tempus  ejusdem  relegaiionis;  cum  et  ipse 
Stephanum  ex  archidlacono  episcopum  vicariumor- 
dinaverit  ut  videbimus  numero  sequenti. 

NOTiE  HISTORICE. 

Linea 4,2.  —  Annos in^menses yiu, dies iii. Dixiin  . 
notis chronologicis,  numerum  mensium ;  in  exemplo 
Liberiani  catalogi  a  caeteris  dissentientem,  istorum 
testimonio  et  picturarum  aevi  Leoniani  esse  ad  ter- 
narium  redigendum. 

Linea  3.  —  Valerianum  iii  et  Gallicanum,  Ibidem 
probavi  restituendam  esse  lectionem  consulatus,  et 
exprimendos  coss.  Valerianum  iii  etGallienum. 

Linea  4.  —  Hic  praecepit,  ut  duo  presbyteri,  et  tres 
diaconi  in  omni  loco  eplscopum  non  desererent,propter 
testimonium  ecclesiasticum.  Supra  in  Evaristo  num. 
6  vidimus,  episcopo  praedicanti  fuisse  attributum  B 
comitatum  septem  diaconorum  propter  stylum  veri- 
iatis,  Hic  vero  episcopo  ubique  asenti  comites  in- 
dividui  deputantur  presbyteri  saltem  duo,  diaconi 
tres,  propter  testimonium  ecclesiasticum.  Et  hocexpo- 
situm  fuit  in  notis  Altaserrae,  Bencini,  et  nostris, 
quas  consule  a  col.  4437  ad  1446. 

Linea  6.  —  Capite  truncatus  est  ii  Nonas  Martii, 
Hic  potestatem  dedit  omnis  Ecclesix  Stephano  archi" 
diacono  suo,  dum  ad  passionem  pcrgeret,  Idem  prae- 
stitum  a  Corneiio;  nisi  periocha  ista  ex  Vita  Lucii 
translata  sit  in  VitamCornelii:  quod  suspicari  faciie 
quis  poleritex  adjecta  indicatione  ejusdem  diei  in 
num.  Corueiii  lin.  23:  <r  Post  hoc,  id  est  iii  Nonas 
Martiijamantepassionemsuam,omniabonaEcclesiae 
tradidit  Stephano  archidiacono  suo.  »  Dies  enim  iii 
Nonas  Martii  ea  fuit,  qua  ad  martyrium  processit 
Lucius,  ut  hic  asseritur,  et  Ecclesiae  tabulie  conte- 
stantur;  Corneiius  verodie  44  Septembris  ad  pas-n 
sionem  perducebatur,  ut  ex  Hieronymo  aliisque 
scriptoribus  ac  documentis  in  ejus  Vita  obscrvari. 
Potuitattamen  etiam  Cornelius  eumdem  archidiaco- 
numhabereStephanum,  quietiamLucio  ministravit, 
et  diversam  potestatem  nempe  in  bona  Ecclesi»  tem- 
poralia  ei  conferre,  ut  fusius  exponam  in  notis  chro- 
Dologicis  ad  Stephanum. 

Linea  8.  —  Fecit  ordinationes  duas  per  mensem 
Decembris,  Haecindicant,  Romanum  pontificemLu- 
cium  plusquam  anno  solido  Ecclesiae  praefuisse ;  cum 
daas  ordinationes  habuerit  mense  Decembri.  Quare 
confirmaturnostracbronologia,  qu%juxtaBibliothe- 
carii  textum,  post  obitum  Corneiii  attributisdiebus 
35  yacationi  sedis.  ex  die  44  Septembris  anni  252. 
qua  Corneliuscapite  truncatus  paimam  obtinuit,  ad 
49  0ctobris,  qua  Lucius,  ante  vicarius,  electusfuit 
successor  Cornelii,  primam  ordinationem  a  Lucio 
Romano  pontifice  habitam  refert  ad  Decembrem 
cjusdem  anni  252,  alieram  vero  ad  Decembrem  anni  D 


253;  et  Lucii  martyrium  pariat  cumdie  iii  Nonas 
Marlii  anni  254.  Ita  enim  fit,  ut  ab  ordinatione  sua 
ad  episcopatum  (referenda  ad  diem  Dominicam 
Kal.  Decembr.  anni  250,  qua  vicarius  a  Cornelio 
constituebatur)  numerentur  ejusdem  episcopatus 
anni  iii,  menses  iii,  et  die  totidem,  ut  In  nobis 
chronologicis  demonstravi. 

CIACONH. 

Linea  3.  —  Lucius  natione  Tuscus,  De  ejus  suc- 
cessione  in  sede  pontificia  proxime  post  Cornelium 
tradunt  Eusebius,  Hist.  I.  vii,  c.  2  ;OptatusMiIevita- 
nus,  lib.  II  contra  Parmen. ;  S.  HieronymusdeScript. 
eccles.  in  Chron. ;  S.  Augustinus,  episL  463,  et  S.Cy- 
prianus  in  epistola  ad  eumdem  Lucium  papam  tanto 
viro  digna. 

SOMMIER. 

Linea  3.  —  Hic  in  exsilio  fuit  relegatus,  postea,  etc. 
Illico  pulsus  fuil  in  exsilium  a  persecutionibus,  sed 
quantocius  restitutus  fuit  Ecclesiie  suae,  Deodonante. 
Africana  vero  Ecclesia,  quae  ad  eumdem  scripseral 
super  electione  sua  et  super  exsilio,  non  omisit  etiam 
dereditu  litteras  dare.  Post  enuntiatum  gaudium, 
quod  in  Romanisfidelibuscommuneeratderesiituto 
sibi  pontifice,  et  Africanorum  vola,  cupientium  ejus- 
dem  gaudii  vim  praesentiae  fructucumulare,  declarat 
vicanas  accessus  sui  se  dare  ad  eum  litieras,  testa- 
turas  in  communionem  iaetitiae  non  minusquam  ob- 
sequii  secum  Romanisvenire,  fldelisqueobedientiae 
interpretes,  quam  transmarini  episcopi  cum  suis  po* 
pulis  ipsi  praestabant.  Enuntiant  etiam  hujusmodi 
litterae,  ex  quo  daemonis  astus  idcirco  orthodoxos 
tantummodo  agerediebanlur,  quod  haereticos  atque 
schismaticos  sub  potestate  sua  jam  teneret;  Deum 
permisisse,utmali^nusillespiritustuncsuscitaverit 
persecutores,  qui  in  solos  catholicos  insurgentes, 
relictis  in  placida  quiete  sectariis,  servirent  etiam 
nolentes  Dei  consilio,  ita  disponenti,  ut  vera  inde  di- 
gnosceretur  Ecclesia,  cum  novatorum  pudore:  testi* 
monium  oppidoexcellensde  constante  fide  nunquam 
non  asserta  universa  in  Ecclesia  Dei  de  Romanae  hu- 
jus  praestantia,  cujus  auctoritati  comprobandae  nullo 
non  tempore  inserviunt  iidem  iiisi,  qui  ad  eam  de- 
struendam  animantur:  «  Vicarias  vero  pro  nobis, 
ego,  et  collegae,  et  fraternitas  omnis,  has  ad  vos  lit- 
teras  miuimus,  charissime,  et  repraesentantesjvobis 
per  epistolam  gaudium  nostrum,  fidaobsequia chari- 

tatis  exponimus unde  saecularis  potestassubito 

proruperit,  ut  ad  confundendos  haereticcil  etretun- 
dendos,  ostenderet  Dominus  quae  sitEccIesia,  quis 
episcopus  ejus  unus.  divina  ordinationeelectus,  qui 
cura  episcopo  presbyteri  saccrdotali  honore  con- 
juncti,  quis  adunatus  et  verus  Christi  populus,  Do- 
minici  gregis  charitate  connexus ;  qui  essent  quos 
inimicusIacesserent;quicontra,  quibusdiabolusut 
suis  parceret. »  (Cyprian.,  epist,  74.) 


XXIV.  SANCTUS  STEPHANUS. 

ANNO   CHRISTI  257,    GALIl    ET    VOLUSIANl    4. 


24  Stephanus,  natione  Bomanusy  ex  patre  Julio,  sedit  annoa  quatuor,  menses 
duos,  dies  decem  ».  Martyrio  coronatur.  Fuit  autem  temporibus  Valeriani  et 
Gallicani  ^  et  Maximi  usque  ad  Valerianum  tertium  et  Gallicanum  secundum  ^. 
[Suis  temporibus  exilio  est  deportatus,  postea  nutu  Dei  reversus  est  ad  Ecclesiam 
5  incolumis.  Et  post  dies  triginta  quatuor  tentus  a  Maximiano  missus  est  in  carcerem 
cum  novem  presbyteris  et  duobus  episcopis,  Honorio  et  Casto,  et  tribus  diaconis, 
Xisto,  Dionysio  et  Gaio.  Ibidem  in  carcere  ad  Arcum  Stell»  fecit  synodum,  et 

NOTUL/E    MARGINALES  FABROTTL 

•B,ana.  6,  m.  3,  d.  SS.  b  B,  Volasiani,  Yalerianiet  Gallieni  t  coss.  Valer.  et  Galleni,  ad  Yaler.  iv  et 
Gail.  iH.  0  C,  yalerianum  qnarto  et  aallicanom  tertio. 


4394 


ANASTASir  BIBLIOTHBCARII 


4392 


omnia  vasa  Ecclesise  archidiacono  suo  Xisto  in  potestatem  dedit,  vel  arcam  pecunise, 
et  post  dies  sex  exiens  sub  custodia  ipse  simul  capite  truncatus  est.]  Hic  constituit 
10  sacerdotes  et  levitas,  ut  vestes  sacratas  in  usu  quotidiano  non  uti,  nisi  in  ecclesia 
tantum.  Ric  fecit  ordinationes  duas  per  mensem  Decemhrium :  presbyteros  septem  » , 
diaconos  quinque,  episcopos  per  diversa  loca  numero  tres.  Qui  etiam  sepultus  est  i% 
cosmeterto  Calixti^  via  Appia,  iv  Nonas  Augusti.  Et  cessavit  episcopatus  dies  vigi%- 
ti  duos. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 

Stephanus  annos  quatuor,   menses  duos,  vigrinti  unum.  Fuit  temporibus  Yaleriani  et 
Oallieni,  a  consulatu  Yolusiani  et  Maximini  usque  Yaleriano  m  el  Gallieno  n. 


■  CJB,  sex. 


NOTULiE   MARGINALE8  FABROTTI. 


YABI^    LECTIONES. 


Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri. 

Num,  Si,  lin  AB,  dies  45.  lin.  4,  suis  tempo- 
ribus  etc.,  desunt  in  AB  usque  hic  constituit.  /m. 
40,  A,  vestibus  sacratis,  B,  veste  sacrata.  lin.  44,  A, 
Nonis  Augusti. 

Ex  cod.  RegiOf  Mazarino  et  Thuano. 

Lin,  4,  sed.  ann.  7,  m.  5,  d.2.  Fuit  autem  tempo- 
ribus.  /m.  4,  secundum :  hic  constituit  sacerdotes  et 
Levitas  vestibus  sacratis  in  usu  cottidiano  non  uti« 
nisi  tantum  in  ecclesia.  Hic  fecit  ordin.  2  per  mens. 
D.  nresb.  6,  diac.  5,  ep.  per  d.  1.3:  qui  etiam  mar- 
tyrio  coronatus  est,  et  sep.  in  cimit. 
Ex  codice  Thuano  altero, 

Lin,  4,  ex  patre  Jobio :  sed.  an.  7,  m.  5,  d.  2.  /m. 
3,  Val.  Gal.  et  M.  /in.  4,  secundum.  Hic  constituit 
sacerdotes  levitas,  ut  vestes  sacratas  in  usu  coti- 
diano  non  uti,  nisi  in  ecclesia,  etc,  ut  lin,  44,  nisi  in 
ecclesia.  Hic  f.  /m.  42,  pr.  6. 


A  Apud  Holstenium  et  ScJielestratium. 

Itn.  4,  Reg.  et  Flor,  sec,  Jovio,  Flor.  duo  et  B^., 
annosvii,  mens.v,  diesu  /m.  4-40  ver6a  suis  tem- 
poribus. . .  truncatusest,  ahsunt  a  codd.  Vatie.^Flcr. 
duobus  etReg.  lin.  40,  ut  vestes;  ut  deest  in  Vatqm 
legit  veste  sacrata.  Florent.  retinet  ut,  sed  legit,  noD 
utantur.  lin.  ult.  addit  Flor. :  et  presbyteri  praefoe- 
runta  consulatu  Maximi  etGlabrionis  ii  usque  ad 
Tuscum  et  Bassum,  a  consulatu  Tusci  et  Bassi  us- 
que  XVII  Kalend.  Aug.  quo  tempore  fuit  maiima 
persecutio  sub  Decio.  Florent.  subjungit :  quae  mox 
in  Xysto  quoque  repetuntur. 

Apud  Peniam  ex  codice  CavensL 

Lin.6^  dnobus  episcopis  Honoriuin  et  Castnm,et 
III  diac.  Xistum,  Dionysium  et  Gaiam.  ibidem,etc, 
lin.  9,  ipse  sing. 


NOT^  YABIORUM. 


A  SCHELESTRATB. 


Linea  4.  —  Suis  temporibus,  etc.  Quae  hac  nota 
B  continentur,  a  pluribusmss.  codicibusabsunt,  ut 
ex  Luca  Holstenio  in  margine  notatum  est.  Gertum 
autem  videtur,  prioraverba  dereditu  ab  exsilio,  ex 
actis  Lucii  in  hunc  locum  irrepsisse;  caetera  unde 
desumpta  sunt  ab  illo  qui  Librum  Pontificalem  hoc 
loco  interpolavlt,  fateor  me  ignorare,  non  enim  in 
actisejus,  quae  in  ms.  codice5774  Yaticano  exhiben- 
tur,  reperire  poiui :  quin  potius  ibidem  referlur, 
Stephanum  in  coemeterio  Calixti,  in  propria  sede 
decoliatum  fuisse. 

ALTASERRiE. 

Linea  40.  —  Hic  constituit  sacerdotes  et  levitas 
vestes  sacratas  in  usu  quotidiano  non  uti,  nisi  in  ec- 
clesia  tantum.  Ne  presbyteri  et  diaconi  sacris  vesti- 
bus  uterentur  in  usu  auotidiano,  vetuitSiepbanus. 
Nomine  notantur  yandali,  quod  de  sacris  pallis  et 
vestibus  vestes  sibi  facerent.  Sigebert.  ad.  ann.  454 : 
a  InAfricaexardescentibus  Vandaliscum,itadivinos 
libros  exurerent,  et  de  sacris  palliis  ac  vestibus  ve- 
stes  sibi  facerent.  »  Procuium  missum  Genserici  re- 
eis  Yandalorum  arguit  Victor  Uticens.  de  Persecut. 
Vandal.  quod  de  pallisaltariscamisiassibi  etfemo- 
ralia  faceret. 

BENCINL 

Linea  4.  —  Suis  temporibus  exsilio  est  deportatuSj 
postea  nutu  Dei  reversus  est  ad  Ecclestam  incolumis, 
Electus  Stephanus  in  ipso  fervore  edictorum  a 
Gallo  et  Volusiano  confirmatorum,  forsitan  etiam 
Novatianis  perorantibus,  imperatorum  jussu  in  ex- 
silium  fuit  demandatus  cum  reliquis  de  clero.  Ve- 
rum  cum  Valerianus  imperium  capessit,  sive  con- 
suet^  indulgentia,  qua  rei  praecipue  exsilio  multati 
revocabantur  ab  imperatoribus  recenter  electis,  sive 
ex  guadam  in  Christianos  proclivitate,  tunc  Stepha- 


B  nus  revertiturliber.  De  hacpersecutioniscessaiione 
loquiturDionysius  in  sua  epistola,  apad  Enseb.  lib. 
VII,  c.  4,  dum  refert,  et  mala  cooDmunia,  etqas 
passisuntChristiani,  et  subsecutam  pacem:  «  Post 
haec  beilum  et  fames  excepit :  quae  quidem  noseiiai 
gentilibus  junctim  pertulimus.  Et  ea  quidem  malt, 
qux  nos  attriverunt,  soli  sustinuimus.  Quae  anteD 
ipsi  sibi  vicissim  intulernnt,  et  passi  sunt,  eoroffl 
partero  toleravimus.  Sed  rursus  oblectavit  nospii 
iiia,  quam  Christus  nobis  solis  indulsit.  »  Ensebios 
1.  VII,  c.  40,  quidem  Valeriani  imperatoris  primordia 
referens,  ejusin  Christianos  benevolentiam  hisn^ 
bis  commendat :  «  Mansuetus  quidem  et  benigons 
erat  erga  famulos  Dei.  Neque  enim  ullus  superiomo 
principum,  ne  illi  quidem  qui  palam  Christianifoisse 
dicuntur,  tanta  humanitate  ac  benevolentia  nostros 
complexus  est,  quantum  ille  praeseferel>at  initio 
principatus  sui :  totaqueejus familia  piis  hominibBi 
abundabat,  ac  Dei  Ecclesia  esse  videbatur. »  lot^ 

rj  rim  tamen  advertereoportet  Librum  Pontificaleas 
schismate  Novatiano  adootare  solitum  confessiooes 
pontiflcum  repetitas;  ut  eo  etiam  titulo  ostendenit 
legitimam  successionem  in  cathedra  Petri,  cum  No- 
vatiani  persecutionum  auctores  tuti  persistereoi 
nullo  fidei  confessionis  specimine,  illastres  pootdi^ 
ces  vero  ac  reliqui  fideles  saeva  persecatorum  ten- 
pestate  exagitarentur. 

Lineis  7  et  8.  —  Ibidem  in  carcerem  ad  Anv» 
Stellx  fecit  synodum,  etc.  Forsitan  locns  a  sigiK), 
alioque  casu  sic  indigilatus.  Neque  carceris  aofa- 
stiae  inhibebant  quin  episcopi  synodum  haberent; 
rigorenim  ipse  edictorum  Decianorum,  q^uaespe^ 
cialiter  majores  clericos  insectabantur,  celebrationi 
forsan  locum  dedit ;  potuernnt  enim  convenirecoiB 
pontifice  Stephano  plures  episcopi,  f t  nempe  qoos 
prius  Ecclesiaeconcessa  tranquillitaa  inUrbeiiodih 
naverat,  aut  ii  qui  ex  Urbis  preshftark  ia  eodeoi 
degebant  carcere  clausi.  Qao  misn  Mrtp^eodea 


4393 


HISTORIA  DE  YITIS  ROM.  PONT.  —  S.  STEPHANUS. 


4394 


tempore  Cyprianas  {episL  8i)  :  «  Quid  autem  de 
caetero  nos  obsemre  conveniat,  antequam  in  me 
super  confessione  nominisDei  proconsul  sententiam 
ferat,  instruente  Domino  in  commune  disponemus  f 
SicsanctHs  Petrus  Alex.  in  finevitae  simiJem  dispo- 
siiionem  fecit,  uti  laudata  supra  Acta  a  CombeQsio 
edita  referunt.  Equidem  pontifices  in  vitae  exitu 
saltemarchidiacono  consuevisse  generalem  instru- 
ctionem  traderedocetLiberPontificalis  inCornelio, 
Lucio,  etSixto  II  :  ita  Liberius  in  exsilium  depor- 
tandus,  ciero  advocato,  Damasum  vicarium  consti- 
tuit,  ita  eum  commendans  in  Yita  Damasi :  «  Ha- 
betis  autem  vicarium  fratrem.  et  compresbyterum 
Damasum,  virum  utique  fidelissimum  et  cunctis 
virtutibus  adornatum.  cujus  prudentiam,  et  con- 
stantiam  mihi  publice  praedicatis,  ut  praevio  post 
Deum  in  cunctis  viis  vestris  utamini.  »  Yel  dicere 
possumus,  S.  Slephanum  non  in  carcere  obvio  et 
criminali  synodum  habuisse,  sed  in  crypta,  ubide- 
litescebat  ob  persecutionem  motam,  quam  carcerem 
utiquevoluntarium  hic  Liber  Pontificalis  indigitat. 
Forsitan  id  desumpsit  ex  sancti  Stephani  Actis  apud 
Surium,  quae  testantur,  «  eum  in  cryptis  martyrem 
assidue  missas,  et  concilia  celebrasse,  et  ibi  caput 
amputatum.  » 

BINU  ET  LABBEI. 

Linea  3.  —  Valerianum  tertium.  Mendosum  esse 
probat  BaroniusannoChristi  260,  num.  2.  Quarto 
enim  consulatu  Yaieriani,  Acta  sancti  Stephani 
emendatiora  consignata  sunt. 

BLANCINI 

JHOTM,    CBRONOLOGICJS. 

Cum  picturis  basilicae  S.  Pauli  potiores  cata- 
logi  consentire  intelli^untur,  editiin  Proiegomenis. 
Nam  Liberianus  omnium  antiquissimus  cum  cae- 
teris  Italiae  vestustioribus  consonat  in  annis  ac 
mensibus,  expnncto  errore  amanuensis,  qui  siglam 
denarii  x  imprudenteraddidit  soli  Farfensi,  et  uni- 
tatem  detraxit  soli  Cavensi.  Dierum  numerus  in 
Ber^omati  deformatus  fuit  in  xi  ex  xv  detrito  po- 
stenoriductu  denarii:  cum  descriptor  catalogiLi- 
beriani  notam  denarii  duplicaverit.  Caeterum  Italici 
dies  XV  exhibent  cum  picturis  Leonianis.  His  om* 
nino  concordantcatalogus  Belgicus  Papebrochii,  quo 
ex  Coibertinis,  et  codex  Ocriculensis  quartus^  eam- 
dem  epocham  retinentes,  quae  resultat  ex  picturis 
S.  Pauli  et  ex  catalogis  Liberiano  et  italicis,  anno- 
rumsciiicet  iv,  mensium  ii,  dierum  xv. 

Dies  martyrii  B.  Stephani,  ac  depositionis,  in  lau- 
dato  documento  aetatis  Liberianae  supra  edito  col. 
972  seqq,  in  Prolegomenis  ex  Bucherio,  necnon  in 
tabulariisEcclesiae,  et  in  Libro  Pontificali  consigna- 
turdie3Augnsti:  Quarto  Nonas  Augusti  Stephani  in 
Callisti.  Consules  vero  expressi  in  catalogo  Libe- 
riano  Valerianus  iii  et  Gallienus  u  indicant  annum 
aeraeChristi  communis255,  qui  numeri  consulatunm 
si^^nabantur  m  termino  decessoris.  Sed  quemadmo- 
dum  ibi  legendum  esse  monui  Valerianus  ii  et  Gal- 
lienus;  ita  hic  scribendum  esse  affirmo  Valerianus 
IV  et  Gallienus  iii,  ut  indicent  annum  257.  Ex  pon- 
tificatu  Sixti  successoris  collato  cum  actis  procon- 
suiatibus  martyrii  S.  Cypriani,  necnon  ex  hujus  epi- 
stolis  id  evincam  numero  sequenti. 

Ex  hoc  igiiur  termino  diei  3  Augusti  anni  257, 
recedendo  in  anteriora  tempora  per  annos  iv,  men- 
ses  11,  dies  xv,  sese  offert  dies  ordinationis  beati  Ste- 
phani,  a  sancto  Lucio  papa,  cujus  erat  archidiaco- 
nus,  promoti  ad  episcopatum,  ut  vicariam  admini- 
strationem  in  Urbe  exerceret,  dum  ipse  pontifex 
Lucius  in  exsilium  pelleretur. 

Notandum  tamen  est,  phrasi  diversa  narrari  pri- 
mum  delectum  Stephani  «irchidiaconi  a  Cornelio  ha- 
bttum,  et  secundum  a  Lucio.  in  priori  enim  electione 
pornelius  tradebat  Stephano  omnia  bona  EcclesiaB ; 
in  secundo,  Lucius.  omnem  potestatem  Ecclesiae,  Non 


A  obscure  indicatur,  a  Cornelio  contradita  fulsse  vasa, 
opes,  et  bona  temporalia  Ecclesiae  distribuenda  In 
alimoniam  pauperum,  et  ad  eorum  inopiam  rele* 
vandam,  archidiacono  Stephano ;  non  secus  ac  ipse 
Stephanus  papa  Xisto  archidiacono  dedisse  legitur 
(supra^  in  textu)  in  potestalem  omnia  vasa  EcclesisB. 
vel  arcam  pecuniw.X  Lucio  vero,  qui  eumdem  Ste- 
phanum  archidiaconum  provexerat  ad  ordinem  epi- 
scopalem  anno  253,  mense  Maio  (quemadmodum 
colligitur  ex  ejusdem  epocha),  pot^stas  data  est  omnis 
Ecclesix,  ita  ut  haberetur  simul,  et  archidiaconus 
in  erogatione  patrimonii  ecclesiastici,  et  episcopus 
vicarius  in  supplendis  vicibus  officii  sacerdotalis 
per  absentiam  aut  detentionem  Stephani  exsulare 
jussi. 

Confusio  quae  irrepsit  in  Acta  ipsius  septimae  per- 
secutionis  a  Decio  pertingentis  ad  Valerianum,  sive 
in  breviatores  Actorum  ad  eamdem  persecutionem 
spectantium  sub  principibus  brevis  imperii  Decio, 

p  Gallo,  Yoiusiano,  JSmiliano,  perperam  retulit  ad 
diem  progressus  ad  martyrium  beati  Lucii  hanc  de- 
iegationem  vicariae  potestatis,  collatae  Stephano  ex 
archidiacono  in  episcopumadjutorem  assumpto,quae 
referenda  erat  ad  epocham  ejusdem  exsilii,  memo- 
rati  in  epistolis  beati  Cypriani.  Hoc  vero  mirum  vi- 
deri  nequaquam  debet,  ut  in  eam  scilicet  confusio- 
nem  inciderint  Actorum  breviatores,  aetatis  dissitae  ; 
cum  Orosius  lib.  vii,  cap.  44,  de  his  eisdem  tempo- 
ribus  agens,  a  quibus  non  distabat  plusquam  annis 
440,  perperam  confundat  Gallum  cum  Hostiiiano,  uti 
adnotavit  Pagius,  critic.  in  Baron.  ad  annum  252, 
num.44. 

Profectiirus  igitur  extra  Urbem  Lucius  in  exsilium 
non  diuturnum  (quod  attamen  ad  semestre  spatium 
redigere  ex  initio  persecutionis  Pagius  jure  denegat 
Pearsonio,  frustra  id  colligere  contendenti  ex  adver- 
bio  nuper,  per  Cyprianum  adhibitoetiam  ad  spatium 
triennii  denotandum,  ut  ibidem  observat  Pagius  ad 

G  ann.  252,  numero  47)  circa  aetatem,  aut  ver.  adul- 
tum  anni  253,  episcopali  charactere  insignivit  Ste- 
phanum  archidiaconum,  eiaue  potestatem  impertivlt 
Ecclesiae  Romanae  per  sui  absentiam  vicario  nomine 
gubernandae. 

Eadem  ferme  tempestate,  qua  in  exsilium  pelleba- 
tur  Lucius,  perlatum  estex  Pannoniis,  ab  illo  exer* 
citu  ad  imperium  acclamari  ^milianum  ducem  11- 
mitis  Moesiae.  Contra  eumdem  profectus  ab  Urbe 
TrebonianusGallus,  Interamniaecum  eo  confligensin 
acie  caeditur.  Remissius  agere  coepit  sub  ^miliano 
principe  localis  illa  persecutio,  quam  Romae  non  in- 
termiserat  Gallus.  Breve  tamen  imperium  ^miliani, 
trimestre  aut  quadrimestre  spatium  vi\  emensi  per 
aestatem  anni  2d3,  locum  fecit  principatui  Yalerianl: 
et  quidem  hoc  anno  253  aerae  Christi  ante  autum- 
num,  ut  ostendit  nummus  jEgiorum  in  Cilicia  per- 
cussus  iEmiliano,  et  signatur  aera  0()S  (299),  viden- 
dusin  musaeoCorrario,  exquovuIgavitVaillantiusin 
secunda  editione.  Nam  aera  ^eiorum  cum  incipiat 

U  ex  autumno  anni  U.  C.  706,  Caieno  et  Vatinio  coss., 
quo  constat  Caesarem  a  Syria  per  Ciliciam  trans- 
euntem,  teste  Hirtio,  beneflcia,  complura  hujus  pro- 
vinciae,  civitatibus  contulisse;  ^gienses,  qui  ab 
Alexandro  Magno  conditam  urbem  suam  memora- 
bant,  et  aera  Macedonica  ex  autumno  ntebantur, 
annos  suos  imposterum  ex  hoc  beneflcio  Caesarls 
computarunt:  quorum  299  pariatur  cum  mensibus 
aestivis  anni  253aerae  Christi  communis. 

Quadrimestre  hoc  imperium  jEmiliani  excepitex 
mense  Septembri  principatus  Valeriani,  ut  recte 
statuit  Lydiaius,  et  comprobant  nummi  ab  iisdem 
^gaeensibus  Ciliciae  percussi  novo  Augusto  Valeria- 
no  cum  nota  T  anni  tercentesimi  epochae  antea  in- 
dicatae,  quituncinibatexautumno.  Quanta  is  hnma- 
nitate  ac  benevolentis  initio  principatusChristianos 
complecteretur,  testatur  epistola  Dionysii  ad  Her^* 
mammonem,  apud  Eusebium  legenda,  Hist.  lib.  viu 
cap.  40.  Haec  tamen  benignitas  otiosa  pro  nostris 


4395 


ANASTASII  BIBLIOTHECARll 


43% 


Cbristianis  fuit :  cum  nulla  ad  eoruro  levamen  lege  A  Pag^ius  rationibus  toties  propositls.  atque  htc  re- 


perlatd,  neque  abolitosuperiorum  principum  inter- 
dicto,  magislratus  sub  Decio  assueti  extrema  contra 
nos  supplicia  decernere  ex  legibus  Antoninorum 
nunquam  sublatis,  potuerunt  et  Lucium  papam,  et 
complures  martyres  morti  addicere,  utpote  semel 
delatos.  Yide  supra  in  notis  ad  Vitam  Soteriscol. 
4244-4248.  Rom»  vero  severitas  major  exspectanda 
erat  in  magistratibus ;  cum  Valerius  Maximuspra^ 
fectus  Urbi  anno  252,  et  memoratus  in  actis  S.  Cor- 
nelii  papae,  hoc  anno  253,  quo  Lucium  dicimus  ex- 
sulasse,  ordinarium  ffereret  consulatum,  et  anno 
proxime  consecuto  254  praefecturam  Urbis  iterum 
administraret  sub  initium  imperii  aValeriano  sus- 
cepti,  quo  censore  praefectus  Urbis  fuerat,  ejusque 
collega  in  capitali  sententia  ferenda  contra  Corne- 
lium,  ut  hujus  passionis  Acta  demonstrant.  Frustra 
vero  suggillatur  actorum  fidesex  apparenti  auachro- 
nismo  in  describendo  Corneiii  martyria  in  Urbe  Ro- 


petendis  et  cumulandis  nova  accessione  proba- 
tionum  et  exemplorum.  Liberalis  est  vkcariatuum 
Pap^ius  sub  Petro  apostolo,  cui  Linum  per  plures 
annos  vicarium  assignat  anno  65,  num.  2.  Pri- 
mo  igitur  saeculo,  ac  sub  ipso  apostolorum  priD- 
cipe  Romanae  sedis  fundatore  vicariorum  usus  re- 
ceptus  fuit.  Retentum  fateatur  necesse  est  in  Occi* 
dentalis  patriarchatus  terminis  usum  vicariorum 
etiam  quarto  saeculo :  cum  Augustinus  usum  suo  ex- 
emplodemonstret;  quin  etiam  ultra  limites  legitimi 
usus  in  Ecclesia  Hipponensi  abusum  obrepsissefacto 
suo  ostendat  eligendi  episcopos  vicarioscumfutnra 
successione:  quod  sibi  contigit,  dum  adjutor  eligere- 
tur  a  Valerio,  etdum  adjutorem  asciscere  Eradium, 
quod  in  publicasEcclesiaetabulasreferrianotariisjus- 
sit  epistola  4 10,  quam  supra  retuli  in  notisad  S.  Cietum 
et  adEvaristum.  Uunc  tamen  abusumeli^endi  adjuto- 
ris  vivente  episcopo  cum  futura  successione  Romani 


ma;  cum  ex  observationibus  anteaproduciisdissoi-  BEccIesiaomnium  magistra,  neque  in  seexpertaest. 


vantur  dissidia  temporum,  et  confirmentur  gesta 
passionis  ex  documentis  a  Schelestratio  proiatis 
dissert.  2  anliquit.  Eccles.  cap.  6,  num.  7. 

Constat  igitur  temporum  et  bistoriie  ratio  cum 
numerif  catalogorum  praecipuorum,  et  cum  pictaris 
bacilicae  S.  P.iuli;  sidicamusStephanum  archidia- 
conum  Lucii  fuisse  ordinatum  episcopum,  ut  vices 
ejusdem  suppleret  proxime  abeuntis  in  exsilium, 
Yolusiano  u  et  Maximo  consulibus  (catalogus  Libe- 
rianus  Maximinwn  vitiose  expressit),  die  Dominica 
Pentecostes  23  Maii,  juxta  summam  dierum  cataloj^i 
Bergomatis,  vel  die  Ascensionis  Dominicae  23  Maii, 
juxta  catalogum  Liberii  dies  24  numerantem,  vel 
die  octava  Ascensionis  et  ante  Penlecosten  tertia. 
juxta  caeteros  catalogos,  Stephani  episcopatusdies 
XV  exprimentes  supra  annos  quatuor,  et  menses 
duos. 

Anno254,  coss.  Valeriano  Augusto  ii  etGallieno, 


neque  in  caeteris  toieravit.  Sed  usum  legitimum  vi- 
cariicitrajus  successionisassumendi  pro  Ecciesiae 
utiiitate  ad  pontificalia  etiam  munera  obeunda  ad- 
misit,  praesertim  ur^ente  persecutione,  ac  retioait 
etiam  in  pace  Ecclesiae  gravissimis  ex  causis  atqae 
transmisit  ad  sequentes  aetales,  ul  etiam  nostraex- 
perimur.  Miraiidum  plane  estdoctum  virura  ita  sao 
censuisse  vicariis  episcopis  per  secundum  ac  tertiom 
sxculum(quibustamen  constat  continuatum  usom, 
si  epochae  episcopatus  in  singulis  attente  expeodan- 
tur) :  cum  admittere  cogatur  Christi  saeculis  primo 
et  quarto,  ac  subsequentibushanc  eamdem  consuetu- 
dinem  vicarii  episcopi  assumendi  atque  adhii)endi 
etiam  in  tractu  patriarchatus  hujus  Romani,  sea 
Occidentalis,  ubi  necessitasaut  necessitati  proximi 
utilitasitasuaderet.  Addonunc,PagiumIitterisbeali 
Cypriani  adactum  esse  ad  vicarios  episcopos  ad- 
mitlendos  tertio  etiam  sxculo,  et  hac  ipsa  Cornelii, 


Lucius  martyrio  coronatur  die  3  Martii,  Post  vaca-  Q  Lucii,  Stephani  aetate,  de  qua  est  sermo,  etiam  ia 


tionem  sedisdierum  35,  juxta  Librum  Pontificaiem, 
Stephanus  ex  vicario  eligitur  sucoessor  Lucii  et  ca- 
thedram  Romanam  ascendit  dieDominica  Passionis 
9  Apriiis,  utPaschalia  festa  perageret,  eo  anno  in^ 
cidentia  in  diem  aprilis  23. 

Proximo  consulatu  Valeriani  iii  et  Gallieni  ii, 
Christi  anno  255,  Stephanus  vicarium  constituit 
Sixtum :  qui  postmodum  illi  successit,  ut  in  ejusdem 
numero  ostendemus. 

Anno  denique  257,  Valeriano  iv  et  Gallieno  iii 
coss.,  Stephanusin  sedesua  considens  ad  Catacum- 
bas,  in  coemeterio  Caliisti,  capite  truncatur  die  2 
Augusti;cum  numeraret  ab  episcopali  ordinatione 
annos  iv,  menses  ii,  dies  xv,  juxta  potiora  docu- 
menta,  vel  xi  dies  juxta  catalogum  Bergomatem, 
vei  XXI  juxta  Liberianum;  quorum  annorum,  men- 
sium,  ac  dierum  partem  maximam  impenderat  qua 
vicariusLucii,  qua  successor,  uti  explicuimus. 

Scio  his  vicariatibus,  admissis  a  Papebrochio  et 


tractu  Patriarchatus  Occidentalis,  in  quo  certumest 
Africanam  Ecclesiam  continerl.  Ultro  enim  cogno- 
scit  cum  Baronioad  annum  254,  num.  36^  snum  vero 
250,  num.  47,  Caldonium  et  Herculanum  episcopos 
et  collegas  suos  cum  Numidico  presbylero,  quem  nu- 
per  clero  Carthaginensi  adjunxerat,  Carthagioem 
mitti  a  S.  Cypriano  tunc  exsulante,  eosque  c  cum  Ro- 
gatiano  vicem  suam  acturos  vicarios  constitui,  ut 
necessitates  fratrum  sumplibus  expungerent,  simol 
etiam  et  aetates  eorum,  et  merita  discernerent,  ^c, 
et  fatetur  quoque,  Cvprianum  scribere  ad  hos  vicfh- 
riossuos  epistolam  44,  Pamelio  37,  qua  illis  in  mao- 
datis  datj  ut  Felicissimum  excommunicent,  >  etcEi 
igitur  etiam  tertio  saeculo  vicarios  adhibitos  episco- 
pos  collegas  ab  episcopo  Cypriano  ad  munera  pasto- 
ris  in  sua  dioecesi  ejus  nomine  peragenda.  Hos  vocat 
Cyprianus  vicarios,  ita  nominare  adigitur  Pagius. 
Excipiet,  ad  cerlosactus  fuisse  potius  judices  deie 
gatos.  Repono,  hoc  ipsum  vicarii  munus  importat, 


a  compluribus  historiae  pontificiae  scriptoribus  in-  D  ut ita delegatus  ab  episcopo  inteliigatur  pro  suo  be- 
r n^^i.     ;«  D«-^«:;  ^-:»;^«  «j  „:       i^_  r  ncplacilo  ad  ca  pcragcnda,  quae  jure  suo  ipse  del^ 

gans  episcopus  faceret  in  propria  dioecesl  sive  juris- 
dictionis,  sive  ordinis,  quorumsitcapax  delegatos, 
donec  dele^atio  ista  vicarii  perseveret.  Neque  enio 
alios  vicarios  constante  vita  pontificis  recognosci- 
mus,  nisi  hujusmodi  cum  facultatibus  delegatos, 
nuliocum  paclo,autjure  successionis :  licet  piernm- 
(|[ue  contingeret,  ut  successores  eli^erentur,  a  clero 
iidem  qui  adjutores,  et  vicarii  deiegati  fuerant  a 
decessore,  utpote  quorum  prudentiam  regiminis,  et 
virtutes  episcopo  dignas  perceperant  experimenio. 
Necsecus  contigit  etiam  in  pluribus  Ckxidentalis  is- 
tius  patriarchatus  Ecclesiis,  cum  ad  successionen 
promoverentur  a  cleri  sufifragiis  post  mortem  epi- 
scopi  illi  adjutores,  qui  eidem  juvando  ab  Ecclesia 
Romana  transmissi,  aut  ab  ipso  episcopo  fuerani  ad- 
jecti.  Exempium  iilustre  obtulit  quarto  saecuio  Ec- 
ciesia  Mediolanensis  in  Ambrosio  ac  Simpliciano. 


fensum  Pagium  in  fiaronii  critica  ad  singulas  ferme 
paginas  horum  praesertim  annorum  eos  suggiliare. 
Nuda  tamen  verba  proponit,  etdictatoria  quadam 
auctoritate  pronuntiat:  «  Non  audiendum  Papebro- 
chium:  vicariatusessesuppositilios:  ad  4diem  Mar- 
tii  anni  254Lucii  vilam  pertingereposse:  praeferen- 
dum  Pearsonium,  »  cum  quo  audet  divinare.  nullo 
idoneo  teste  id  asserente,  «  mensibusquinque,  die« 
bus  decem  ab  ordinatione  constare  integrum  Lucii 
ponlificatum. »  Ita  confidenter scribit  ad  annum  252, 
num.  12. 

At  bonacum  veniavirieruditicontendo,vicaria- 
tus  et  usu  receptos,  et  admittendos  esse:  audien- 
dum  Papebrochiumeosasserentem:  etproducentem 
vitam  Lucii  ad  diem  2  Martii  anni  253,  et  receden- 
dum  a  Pearsonio,  aiiter  statuente  sub  nullis  idoneis 
testibus. 

Quod  enim  attinet  ad  vicariatus,  respondeat  velim 


4397 


HISTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  STEPHANUS. 


4396 


«  Hunc  enim  presbyterum  Romanum  egregiae  erudi-  A  tus.  Hinc  agnoscimus,  cur  a  Slephano  Sixtus  II  epl- 


tionis  et  spectatse  probitatis,  ul  Baronii  breviator 
Spondanus  brevibus  complexus  est  ad  annum  374, 
num.  3,  ad  uovseejus  pr2efecturaeregimen(Mediola- 
nensis  scilicet  episcopatus  ab  Ambrosio  intra  octi- 
duuro  episcopo  ex  catechumeno  susceptum],  misitS. 
Damasuspapa  ita  feHci  eventu,  ut  catechumenus  in 
episcopum,  etdiscipulus  in  Ecclesise  doctorem  fue- 
ritcontinuo  transformatus;  Junxeritque  inregimine 
episcopatus  vitam  monasticam  cum  muneribus  et 
officiisclericalibus.  j»  Licetvero  episcopali  charac- 
tere  hunc  adjutorem  Ambrosii,  et  plusquam  vica- 
rium,  nempe  magistrum  ad  directorem  ablegaverit 
Dimasus  nulio  cum  pacto  aut  lege  successionis ; 
hunc  tamen  eumdem  ita  probatum  diuturuo  experi- 
mento  successorem  Ambrosii  et  episcopum  suum  ab 
ejus  morte  sublegit  Ecclesia  Mediolanensis. 

Non  est  igitur  cur  succenseata  primoad  quartum 
saeculum  Pagius  vicariis  Romanorum  pontiticum 


scopus  fuerit  ordinatus  ad  vicarii  munus  obeundum, 
ex  consueta  regula  toties  memorata.  Et  quidem 
Glabrioneet  Maximo  ii  consuiatum  gerentibus  an- 
no  256,  videtur  Stephanus  breve  exsilium  susti- 
nuisse,  cum  inquireretur  per  id  temporis  in  com- 
plures  ab  eo  baptizatos,  quod  anno  proximo  sua  co- 
rona  Stephanus  consecutus  est.  Gausam  inquirendi 
captarunt  ethnici,  ut  suspicari  possumus,  ex  conci- 
liis  celebratis  occasione  quaestionum  circa  bapti- 
smum.  De  his  vide  notas. 

Linea  5.  —  Missus  est  in  carcerem  cum  novem 
presbyteris,  et  duobus  episcopis  Honorio  et  Casto^  et 
tribus  diaconis  Xisto^  Dionysio  et  Caio,  etc.  Supra 
legimus  in  Lucio  decretum,  ut  duo  presbyteri,  et 
tres  diaconi  inomni  loco  episcopum  non  desererent. 
Ex  captura  sociorum  cum  pontifice  servata  esse 
cognoscitur  sub  Stephano  disciplina.  Ex  more  au- 
lem  per  Uecium  inducto,  persecutio  in  clerum  prae- 


admiltendis,  qui  tot  exemplis  videt  in  traclu  patri-  B  cipuedirigebaturutostendilrescriptumValerianiad 

archalusOccidentalisrileacsalubriteradmissos,  al-  *—    * "^  ^      ' *  —  *  '  •      ' 

lectos,  et  delegatos  ad  regimen  illius  Ecclesise  epi- 
scopi  juvandum,  ejusque  nomine  peragendum.  Po- 
stremo  vero  ab  exemplo  Ambrosii  et  Simpliciani, 
praeter  vicariorum  usum,  colliget  lector,  ut  spero, 
confirmationemejussententi£,quamsupraattigeram 
in  notis  ad  Vitam  S.  Eleutherii  col.  42152,  consuelu- 
dinem  scilicet  jure  inductam,  ut  ad  utilitatem  et 
profectum  Christiani  populi  procurandum  in  Eccle* 
siisprovinciarumaRomanopontifice,deIigerenturac 
transmitterentur  ex  Urbano  clero  presbyteri,  sive  ad 
eos  episcopatus  promoti,  sive  ad  episcopos  ibidem 
formandos  disciplinae  Ecclesiae  Romanse.  Caeterum 
de  vicariatu  beaiiStephani,  constante  VitaS.  Lucii 
papae,  non  obscurum  testimonium  invenitur  in  litte- 
ris  a  Cvpriano  datis,  et  supra  relatis  in  notis  Som- 
mier  ad  Lucium.  Ibi  enim  S.  martyr  Gyprianus  di- 
serte  nominat  Stephanum,  primo  vicarinm,  deinde 


senatum,  de  quo  S.  Cypi  ianus  in  epistola  ad  succes- 
sorem  in  editione  Pamelii82  :  «  Rescripsit  Valeria- 
nus  ad  senatum  fanno  258,  postquam  Urbe  digressus 
pervenit  Antiochiam)  ut  episcopi,  presbyteri,  et 
diaconi  animadverterentur  :  senatores  vero,  et  viri 
egregii,  et  equites  Romani,  dignitate  amissa,  etiam 
bonis  spoliarentur.  »  Vide  Fagium  seniorem  ad  an- 
num  257  etjuniorem  in  Stephano,,  num.  8. 

Linea  7.  —  Ibidem  in  carcere  fecit  synodum.  Cum 
episcopis,  presbyteris,  et  diaconis  secum  detentis. 
Aiia  concilia  complurahabitafuerunt  in  qutestione 
de  baptismo  haereticorum  :  quorum  notitiam  illu- 
strant  AnnalesBaronii,  Pagius  senior,  aHique  Histo- 
riae  ecclesiasticae  scriptores. 

Linea  8.  —  Omnia  vasa  Ecclesix,  Pro  more  deces- 
sorum,  Cornelii,  ac  Stephani,  a  successoribus  quo- 
que  servato. 

Linea  40.  —  Constituit  sacerdotes  et  Levitas,  etc., 


successorem  beatorummartyrum  CorneIii,etLucii,  nvestes  sacras  in  usu  quotidiano  non  uti,  Vestium 


qui  vicarius,  et  successor  eorum  factus  est.  Cumulat 
titulos  vicarii  cum  titulo  successoris.  Verum  de  vi- 
cariis  satis,  ac  de  chronologia  declaranda  beati  Ste- 
phani,.  et  pontificum  proximorum. 

NOTiE  UISTORICiE 

Linea  2.  —  Martyrio  coronatur.  Hujus  martyrii 
acta  vides  apud  fiaronium  in  Annalibus  fuisse  re- 
cepta  tum  ab  Ecclesia  Latina,  tum  a  Graeca  ;  vin- 
dicata  vero  lesis  apud  Schelestratium  Antiquit.  Ec- 
cles.  dissert.  2,  cap.  7,  a  numero  2  ad  5.  Ex  Firmi- 
liani  epistola  ad  Cvprianum,  quae  in  editione  Pame- 
lii  locum  obtinet  70,  dum  illaepistola  scriberetur 
hveme  appetente  annis  fere  22  ab  obitu  Severi 
Alexandri  (cujus  caedes  incidit  in  diem  48  Martii 
aoni  253),  nempe  circa  autumnum  anni  256  ponti- 
ficemRomanum  adhuc  sedisse  Steuhanum  ;  quiex 
Actismemoratisdiciturmartyroccubuisseinsuasede 
truncatus  capite,  die  iv  Nonas  Augusti,  Valeriano  iv 


sacrarum  usum  et  distinctionem  a  communibus 
inductam  ab  exortu  Ecclesiae  fuisse,  comprobant  ea 
quae  ex  divina  instilutione  in  Veteri  Testamento  ad 
Dguram  Novi  tenebant  apostoli,  ac  tradebant  Eccle- 
siae.  Petalum,  seu  laminam  auream  a  Jacobo,  et  a 
Joanne  apostolis  gestari  consuevisse,  tanquam  in- 
bignesacerdotii,narrant:EusebiusinHistoria,Iib.v, 
cap.  24;  PolycratesAsianorumepiscopus  in  epistola 
ad  Victorem  ;  Hieronymus,  in  lib.  de  Script.  eccl.; 
Epiphanius  in  haeresi  Nazaraeorum,  et  ad  haeres.  78, 
et  Rufinus,  observali  a  Valesio  in  notis  ad  Euse- 
bium  :  qui  eliam  addit,  idem  de  Marcoevangelista 
fuisse  Iraditum  a  scriptore  Passionis  ejusdem.  Hanc 
igitur  laminam,  seupelatum  fronti  aptasse,  ac  taenia 
seu  fascia  circumligasse,  qua;  mitrae  nomine  a  vete- 
ribus  Latinis  exprimitur,  quaeque  hodie  in  episco* 
poruin  consecratione  adliibetur,  fusius  exposui  in 
opuscuio  de  sacris  indumentis  Christiani  sacerdotii 
anteannos  aliquotconscripto  occasionetransferendi 
et  Gallieno  iii  coss.,  nempe  annoaerae  Christi  com-  D  corporis  sancti  Leonis  Magni,  sed  nondum  edito. 


munis  257. 

Fuit  autem  temporibus  Valeriani,  et  Gallicani,  et 
Maximi  usque  ad  Valerianum  tertium,  et  Gallicanum 
secundum.  Corrigenda  est  lectio  ex  Actis,  repositis 
verbis  temporibus  Valeriani  et  Gallieni  :  et  integre 
restituenda  ex  catalogo  Liberiano :  Fuit  temporibus 
Valeriani  et  Gallieni,  a  consulatu  Volusiani  et  Maxi- 
mi  (anno  scilicet  ejus  ordinationis  ad  episcopatum 
vicaria  administratione  in  Urbe  exercendum,  anno 
Christi  ^^)usque  Valeriano  iv  et  Gallieno  iii,Chri- 
sti  257,  quo  martyr  occubuit,  ut  in  notis  chronolo- 
gicis  deciaravi.  Desumi  tamen  potest  aera  pontifica- 
tus  etiam  ex  consulatu  Valeriani  ii  et  Gailieni  :  qui- 
bus  imperatoribus  cum  Lucius  obiisset  die  iii  Nonas 
Martii,  successor  Stephanus  primum  Pascha  sui 
reginiinis  iisdem  consulibus  (Christi  255]  cele- 
bravit. 

Linea  4.  —  Suis  temponbus  cxsilio  est  deporta- 


Sacra  igitur  ministeria  jam  tum  in  usu  erant  apud 
Christianos :  quare  legimus  num  8.  mandasse Sixtum 
ejus  nominis  primum,  ut  ministeria  sacratanon  tarir 
gerentur,  nisi  a  ministris.  Et  per  Soteris  decretum 
novimus  (^supra  num.  idjpallas  sacratas  inministerio 
adhibitasapud  fideies,  quarum  contactus  etiam  vir- 
ginibus  Deodicatis  ibidem  fuit  interdictus.  Hause* 
rat  Ecclesia  ex  institutionibus  veteris  legis,  admo- 
nendos  esse  levitas  ac  sacerdotes,  qui  ad  rem  divi- 
nam  accederent,  mundiori  hujusmodi  cultu  vestis 
externae,  ut  animi  sensa  et  cogitata  secum  ferrent 
nulla  terrestri  labe  inquinatas,  sed  ferme  cceleslia. 
(Philo,  de  Monarchia,  Vxb.  ii)quemadmodum  et  iotio 
manuum,  Hieronymo  teste,  indicat  (lib.  ii  comm.  in 
Ma^t/i.  cap.  5)  purgationem  operum,  utfiatinillis 
verbum  Dei,  Quare  sacri  interpreies  observant,  pe- 
dum  quoque  lotionem  a  Christa  Dominopraemissam 
sacris  mysieriisquaeinsiituebat,licetrecentesa  coena 


<399 


ANASrA?»lI  BIBLIOTHECARII 


4400 


Paschaliyeteris  instituti  venirentapostoli :  ad  quam  A  tibus ;  colligere  etconjectari  facile  possnmoSf  com- 


ipsamcertocullnprsecinclos,  et  Imculos  tenentesin 
manibusaccedereoportebat^causasignificanditrans* 
itum  Domini.  Cum  vero  ad  coenas  honestiorum 
virorum  candidatos  accedere  solemne  foret,  ut  in 
evangelicaparabolaapud  Matthaeum,  cap.  xxii,  non 
sine  causa  et  compendioanimorum  tum  exemplailla, 
tum  monita  institutionum  etcurae  munditieietiam 
in  legibus  vestiumsuggerebantur.  Candidatos  a  fon- 
te  baptismiChristianos  elevandos  esse  solemni  ritu  a 
primordiis  Ecclesiae  ad  nostra  tempora  nos  docent 
Acta  martyrum,  et  Sacramentaria,  et  nomen  ipsum 
hebdomadae  Paschalis,  quam  in  albis  vetusta  appel- 
latione  dicimus.  Exponunt  perinde  recenlesetanti- 
qui  scriptores,  ut  Venantius  Fortunatus,  el  Pauii- 
nus,  aliique,  adducti  a  Renato  Laurentio  de  la  Bar- 
re,  in  commentariis  ad  librum  TertuIIiani  deCorona 
militis ,  ubi  Carthaginensis  ille  presbyter  enumerans 
traditiones  nondum  scriptas,  qvas  sine  ullitLS scriptU" 


positam  olim  fuisse  ex  ephode  levitarum»  et  tiara, 
sivecapitiosacerdotaiifConsutisin  unicum  indumen- 
tum:eta  primis  Ecclesiae  institutoribus  e  Paiaestina 
etSyria  in  aliasfregiones  traductam,  et  sacrarii  mi- 
nistris  traditam'.  Yerum  de  origine  et  forma  sacra- 
rumvestium  eritalibiopportunioragendi  locus.Hic 
sufficiet  sacras  acommunibus  discretaset  separatas 
recognoscere,  ut  hocetiam  dequo  a^imus  saeculo  ad 
rem  divinam  accederent  Christiant  sacerdotes  et 
ministri  instructi  aliquibuspalliis^  vestibus,etorD^ 
mentis,  unicereservatis  sacrisadoperandum;  eiiaQi- 
sipallia,  vestes,  et  ornamenta  illa  non  admodom 
diiierrent  a  forma  vestium,  veiorum,  et  ornatusad- 
hiberi  soliti  etiam  ad  alios  usus  ab  iisdem  popnlis, 
quos  inter  versabantur.  Sacratas  pallas,  toties  me- 
moratas  in  numeris  praecedentibus,  quisnam  dixerit 
ad  aliosquoque  usus  promiscueassumptas;  cum  11- 
larum  contactus  etiam  Deo  dicatis  virginibus  veta- 


rdB  instrummto  solius  traditionis  patrocinio  vindica"  o  retur  t  Pallium  beati  Marci  evangelistse  a  decessoris 


mus,  orditur  a  sacris  coeremoniis,  ab  Ecclesia  jam 
tum  receptis  in  ritu  solemnis  baptismi :  XJt  a  Bap^ 
tismate  ingrediar,  aqua  aditur^  etc.  Et  huic  traditio- 
ni  suffragatur  textus  sacer  Apocalypseos,  exhibens 
in  albis  socios  Agni,  Peculiari  ergo  cultu  vestium 
a  quotidianis  usibus  separato  ad  rem  divinam 
se  comparasse  initiatos  Christiano  sacerdotio 
ab  Ecclesise  primordio  fatendum  est  ;  cum  jam 
Ecclesia  instituisset  etiam  accessuros  ad  ingres- 
sum  Ecclesiae  per  sacramentum  baptismi  laicos 
et  infantes  candida  stola  adornare.  Sunt  qui  a  Do- 
mini  exempla  etillud  repelant;  quando  ad  lotionem 
processurus  postcoenamtypicam,  ante  institutionem 
Eucharistiae  vestimenta  posuit,  et  linteo  praecinctus 
assumere  voiuit  in  ornamento  nonsolum  mundo,  sed 
ad  mundandum  et  abstergendum  comparato,  sym- 
bolum  minislerii.Quarenostrisquoquesubdiaconis, 
ad  vasasacrificii  mundanda  deputaiis,  mappulae  in 


episcopicorporeapudAiexandrinossQCcessoremprx* 
sulem  snis  manibusaccipere  consuevisse,  et  proprio 
collocircumdareantiquoexinstiiuto  illius  Ecclesiz 
supra  memoravi  cum  Liberato  in  Breviculi  capite 
SO.Quisaudeat  confunderesacrum  ejusmofli  palliam 
cum  palliis  quotidianis  phiiosophorum  et  Christia- 
norum  ?Laminam  frontalem  ejusdem  Marci  evaoge- 
listae,  necnon  adbibitas  a  Joanne  et  Jacoboapostolis, 
et  paulo  ante  descriptas  cum  Eusebio,  Hieronymo, 
et  Epiphanio,  nemo  negaverit  redditas  fuisse  Deo 
sacras  per  eosdem  pontifices  si^no  aliquo  dedicatio- 
nis,  et  invocationisdivini  nominis.  Tertullianiisre' 
vocat  ad  traditiones  originis  Ecclesiae  coaevas  eam  do- 
stram  consuetudinem,  qua  scilicet  ad  omnem  pro- 
gressum,  atque  promotum,  ad  omnem  aditum  et  ezt- 
tum,  ad  vestitum.  ad  calceatum,  ad  lavacra,  ad  men" 
sas,  ad  lumina,  ad  cubiliay  ad  sedilia,  qtuBCunqw 
nos  conversatio  exercet,  frontem  crucis  signaculo  teri- 


sinistramanuferendae  praescribunturinantiquoOr-G  mtis.  Hoc  nempe  dedicationis  nostrae  signo^  fidei 


dine  Romano  YI  apud  Mabillon.,  et  num.  35  hujus 
Libri  Pontificalis.diaconispallai  linostimaeadlaevam 
adhibendae  memorantur.  Ad  haecpatenas  vitreas,  et 
vasa  argentea  sacrificii  usibus  destinata  supra  jam 
vidimus.  Quidnietvestes?  cum  id  aDominodiuante 
mandatum  in  Ecclesiae  Mosaicae  pontiflce,  sacerdo- 
tibus,acLevitis :  quin  etab  ipsis  gentibus  imitatione 
traductum  ad  sacerdotia  sua  teneamus.  A  Syris  rilu 
patrio  adhibitum  fuit  ad  solis  cultum  magnificum 
ornamentum,  quod  luxus  immodici  nota  accusat 
Herodianus  in  Helagabalolib.  v,  dum  narrat  in  primo 
adventu  suo  e  Syria  in  Italiam  fuisse  perlatum  ab 
illo  adolescente  principe  :  «  Cultum,  inquit,  patrii 
numinis  cui  dicatus  luerat  celebrare  supervacuis 
saltationibus  (et  has  perperam  traduclas  ad  profanas 
gentium  superstitiones  ex  divinis  litteris  novimus, 
ubi  rite  adhibitse  fuerant  a  religiosissimo  principe 
Davide  ante  aream  Domini)  vestitum  usurpans 
luxuriosum,  purpura  intextum,  atque  auro,  monili- 


nostrae  potiora  mysteria  complexo,  actus  qnosIit)et 
vitae  nostrae  Deo  devovemus.  In  altaribus  et  eccle- 
siis  consecrandis  hujusmodi  signo  in  mensaaltaris, 
et  in  parietibus  impresso  chrisma  adhibemus.  Quare 
et  in  ara  impretisum  exhibent  nummi  a  GonstantiDO 
Maximopercussi  (quales  inter  nostra  cimelia  asser- 
vamus) :  ex  quo  scilicet  aetati  Silvestri  lapidel  alta- 
ris  usus,  et  pubiica  libertas  Cbristiani  cultus  fait. 
Jam  tum  igitur,  et  ab  aetate  apostolica,  unde  aocto- 
ritas  consuetudinisac  traditionis  jure  petituraler 
tulliano,  insandallis,  in  mappis,  in  stolis,  In  palliis, 
in  pallis,  in  laminis,  et  mitris  sacerdotum  crueis 
Dominicae  impressa  vestigia  servamus  :  nec  fronti 
tantum  nostrae  inditum  hoc  signaculum  agni  immi* 
culati  sanguine  respersum  acuedicatum  aduniver- 
sorum  salutem,  sed,  ipsis  etiam  in  instrumentissa- 
cerdotii  venerabile  iilud  signum  deprehenditor,  per 
saepe  conjunctum  cum  aliis  symbolis  boni  Pastoris, 
et  Christi  Domini  signa  operantis,  praesertim  in  or- 


busqueetarmiIlisredimitus,coronasetiamsusfinens  D  ceolis  adsacriflcii  materiem  continendamelaboratis, 


ad  tiarae  modum,  auro  lapillisque  pretiosis  insi- 
gnilas  ;  formam  habens  inter  Phoenissam  stolam  et 
Medorum  amictum.  »  In  veleri  gemma,  quam  pre- 
tiosis  quibusque  comparaverim,eIeganterexpressam 
videmus  opere  anaglypho  protomen  Elagabali,  nati- 
vis  gemmae  coloribus  a  peritoartiflce  obsecundatis. 
Hancservat  musaeum  illustrissimiacdoctissiraiprae' 
sulis  M.  Ant.  Ansidaei,  post  navatam  egregiam  ope- 
ram  tam  severioribus  quam  elegantibus  disciplinis 
per  varios  munerum  gradusin  supremo  tribnnali  sa- 
craeinquisitionisassessorisofficio  perfungentis.  Inde 
colligere  possumus  formam  Phoenissx  stol^e,  ab  He- 
rodiano  descriptam.  Illi  si  conferatur  cappa  (ut  vo- 
C2ini) pontificalis,  qualemexhibuimus  inPio  pontifice 
ex  veteri  pictura  Christiani  coemeterii  in  cryptis 
martyrum  supra  num.  12cum  Aringhio,  et  qualem 
hodiernus  quoque  mos  custodit  in  episcopis,  perinde 
acin  aliissacerdotibus  etministris  inchoro  psallen- 


aut  ad  sacrum  chrisma  asservandum,  et  ejosmodi 
vasis  mlnisterialibus,  calicibus,  patenis  metailicis, 
ac vitreis  supra  descriptis  in  Urbano.  «  Yiderintonde 
auctoritas  nroris,  de  qua  tum  maxime  quaerimos 
(ait  TerluIIianus  in  libro  de  Corona  muUis^  pag. 
d34  edit.  de  la  Uarre.)  Porro  cum  quaeritur,  cur  qaid 
observetur,  observari  interim  constat. »  Signa  nempe 
sunt  rerum,  Deo  per  pontifices  Christiiinosritedi- 
catarum,  ut  in  univerFa  sacra  suppeliectile,  et  peno, 
vasisque  Ecclesise  (quae  archidiaconis  commeadari 
a  pontifice  legimus  in  his  eisdem  numeris)  iti 
eliam  in  vestibus  :  quas  proinde  sacras  haberi  et 
appellari,  atque  a  communi  usu  sejunctas  recogno- 
scere  cogimur  aetate  Stephani,  constabillentis  de- 
creto  suo  priscam  iIIamconsuetudlnem,quamtradi- 
tione  acceperata  decessorihus. 

Linea.  13.  —  Sepultus  est  in  cwmeterio  CalixH* 
Inde  extractum  fuitsacrum  ejuscorpus  a  S.  Paoiol, 


4401 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  STEPHANUS. 


4402 


unacam  corporesuccessorisDionysii,  quando  inpro*  A 
priis  aedibus  ad  campum  Martium  constituit  tituium 
SS.  Stephani  et  Dionysii,  alias  SS.  Stephani  etSilve- 
stri  appeliatum ;  et  oratorium  monachorum  ibidem 
fundavit,acutriusquepontificisetmartyrisreliquias 
eo  transtulit,  ubi  asservantur:  uti  constat  ex  docu- 
mentis  supra  indicatis  in  fine  notarum  ad  B.  Anthe- 
rum  plenius  exponendis  infra  ad  notas  in  Yitam  B. 
Pauli  I.  Diximus  etiam,  in  superioribus  notis  ad  An- 
therum,  partes  reliquiarum  earumdem  a  Paulo  I  ibi 
depositarum  fuisse  translalasa  Sergio  II  in  titulum 
SS.  Silvestri  etMartini  in  Montibus  appellatum,  seu 
titulum  Equitii :  quemadmodum  testatur  antiqua 
tabula  marmorea  ibidem  affixa  in  descensu  a  gradi- 
biiS  presbylerii  ad  hypogaeum,  et  sublerraneam  ec- 
clesiam,  plurium  scriptorum  lucubrationibus  iilu- 
strata. 

CIACONII. 

Linea  2.  —  Martyrio  coronatur.  Cum  Valerianus  ^ 
imperator,  rerum  quse  gerebantur  conscius,  missis  " 
militibus,  beatum  Stephanum  comprehenderit,  ac 
jusserit  illum  in  fanum  Martis  deduci,  ubi  si  illi  sa- 
crificare  nollet,  capitis  sententia  puniretur,  oratio- 
nem  beatissimus  pontifex  effudit  ad  Dominum,  ac 
repentede  coelo  tactum  est  delubrum  et  idolum,  et 
magna  ex  parte  corruit,  ingenti  cum  fragore.  Tunc 
milites  exterriti  fugerunt,  relinquentes  Stephanum 
solum  ;  qui  suis  comitatus.  ad  coemeterium  Lucinae 
proximum  se  recepit,  ibique  suisdenuoad  toleran- 
tiam  martyrii  exhortatis,  ootulitsacrificium  Deo  om- 
nipotenti.  Audiens  haec  Valerianus,  misit  ad  eum 
capiendum  milites  rursus,  inveneruntque  eum  sacri- 
ficium  Deo  offerentem  ;  qui  intrepidus,  constans  et 
impavidus,  perficiens  coepta  mysteria,  in  eodemioco 
ante  altare  in  sua  decollatus  est  sede,  iv  Nonas  Au- 
gusti  ann.  260.  Factus  est  ibi  planctus  maximus 
Christianorum,  quod  tanto  pastore  essent  orbati ; 
sepelieruni  corpusejus  cum  ipsasede,  sanguine  ejus  q 
conspersa,  in  eadem  crypta,  quae  est  in  coemeterio 
Calisti,  via  Appia,  tertio  ab  Urbe  milliario. 

PAGII. 

Linea  7.  —  Fecit  synodum.  Protestantes,  imo  et 
qnidam  catholici  existimant,  Stephanum  damnando 
morem  Cypriani  et  Africanorum  antistum,  necnon 
FirmilianietOrientaliumderebaptizandishaereticis, 
in  extremum  errorem  lapsum  esse,  ac  decrevisse 
quorumcunque  haereticorum  baptisma,  etiamsi  con- 
sueta  et  solemni  Ecclesiae  forma,  et  ritu  coilatum 
non  esset,  ratum  esse  et  le^itimum,  proindeque  non 
iterandum.  Verum  haec  opmio  omnino  improbabilis 
est.  Si  enim  eum  in  errorem  lapsus  fuisset  Stepha* 
nus,  his  temporibus  universa  Ecclesia  versata  esset 
in  errore:  omnesquippeepiscopi,  vel  Cypriani,  vel 
Stephani  sententiam  tuebantur  *,  utraque  autem  se- 
cundum  ipsametiam  Protestantium  hypothesim,  er- 
ronea  erai.  Praeterea  Cyprianus  in  cilata  ad  Pom- 
peium  epistola,  testatur,  Stephanum  baptismum  hae-  q 
reticorum  ratum  habuisse  ob  vim  et  efficaciam  ver- 
borum  evangelicorum,  quibus  confertur.  QuareSte* 
phanus  semper  supposuit,  baptismum  verbis  evan- 
selicis,  ut  ratus  esset,  conferri  debere.  Qua  de  re 
legendusSchelestratius  parte  ii  Antiquitatis  illustra- 
tae,  dissert.  1,  art.  2,  uoi  fuse  ostendittolam  quae- 
stionem  Stephanum  inter  et  Cyprianum  fuisse  de 
baptismo  haereticorum :  supposito  quod  in  nomine 
Christi,  seu  Trinitatis  illum  conferrent. 

SOMMIBR. 

Linea  7.  —  Fecit  synodum.  Lapsus  plurinm  Chri- 
stianorum  cujusque  status  et  condilionis  in  persecu- 
tionibus  adegerat    Ecclesiam,   sub  praecedentibus 

gontificibus,  ad  prafscribendas  rcgulas  pGenitenti- 
us,quibusseexpiarentdeadmissoscelere,etrecidi- 
Tamcaverent.  Fideles  nullo  ecclesiastico  ministerio, 
aliove  publico  munere  insignes,  qui  idoiis  immola- 
Terant,  absolutionis  beneficio  carere  debebant,  eta 


commnnione  tandiu  excludi,  donec  diuturnae  pceni- 
tentiae  rigidiora  experimenta  praestitissent :  clerici 
yero  in  idem  scelus  prolapsi  depositionis  poenam 
subirecogebantur  citraspem  restitutionisad  propria 
munera  resumenda  ;  nihil  aliud  assecuturi  ex  sus- 
ceptapoeniter  tia,  quam  ut  ad  laicam  communionem 
admitti  possent.  Hisceregulisastringebantur  et  pa- 
rebant  auicunque  verae  poenitentiae  spiritu  duce- 
bantur:  hypocritae  vero  etqui  desideriis  saecularibus 
diffluebant,  nihil  studebantattentius  quam  uteasdem 
regulaseluderent.  Quies  Ecclesiae  reddita  (seu  ve- 
rius  malacia)  sub  initium  principatus  Valeriani,  et 
pontificatus  B.  Stephani,  occasionem  obtulit  complu- 
ribusin  poenitentium  ordinemfalsoredactis,  rebelles 
spiritus  assumendi,  quibusdam  aperte  ac  in  propa- 
tulo,  aliis  vero  fraudes  technasque  aitexendo  ad  prae- 
sulum  justitiam  eludendam,  aut  ad  abusumeorum- 
dem  clementiae.  Quidam  Foriunatianus  ex  Africa  de 
numeroeratilliusprimaeclassis.Etsideposilusfuis- 
setabepiscopatu,  suffecto  in  ejuslocumEpicteto;at- 
tamen  pontificalia  exercere  non  desistebat,  magno 
cum  fidelium  scandalo.  Cyprianus  occurrit  auctori- 
tate  sua  huic  malo,  scribensnovo  illi  episcopo,  ejus- 
que  populo,  neid  attentari  ulterius  paterentur ;  sed 
Ecclesiae  regulas  observavi  curarent,  eosque  a  com- 
munione  fidelium  segregatos  haberent,  qui  easdem 
regulas  transgrederentur. 

Yerum  Basilides  et  Martiaiis,  ille  Legionensium, 
hic  Asturicensium  ab  episcopatu  in  Hispania  depo- 
siti,  ad  Stephanum  Romanum  pontificem  confuge- 
runt,  ut  ipsius  auctoritate  secum  remitteretur  de 
rigore  legis,  cui  ut  parerent  provincialium  suorum 
vi  adigebaniur.  Romse  auditi,  et  favorabili  cum  re- 
scripto  suam  in  provinciam  reversi  sunt.  Caeterum 
cum  illorum  causa  in  contradictorio  judicio  apud 
Romanam  sedem  non  fuisset  discussa,  ipsis  tantum- 
modo  pro  lubitu  facta  exponentibus  per  absentiam 
accusatorum,  nemiue  responsa  opponente,  visum 
est  Ecclesiis  Hispaniarum,  eosdem  non  esse  ante  re- 
cipiendos  quam  aliarum  Ecclesiarum  suffragia  expe- 
rirentur.  Ad  proximas  igitur  Africanorum  conversae, 
ut  de  negotio  tam  gravieasdem  consulerent,  quibus 
Cyprianus  tanlam  conciliabat  famam  doctrinae  ac 
dlsciplinae.  Felicem  ac  Sabinum  episcopos  ablegant 
in  aliorum  locum  suffectos,  cum  litteris,  aliisque 
documentis  rerum  ea  de  causa  gestarum.  Comper- 
tum  fuit,  Basilidem  acMartialem  jurefuissedepositos 
juxta  decreta  beati  Cornelii  papae,  apud  universam 
Ecclesiam  recepta:  quibus  declararunt  eo  firmius 
esse  adhaerendum,  ^uo  pervicacius  hi  homines  in- 
quieti,  fallaciae  et  circumventionis  crimine  aposta- 
siam  cumulantes,  et  peccata  superiora,  obreptitiam 
concessionem  extorserant  a  Stephano,  fraudulenter 
ad  clementiam  pertracto  :  uti  constat  ex  litteris  Cy- 
priani,  epistola  67,  ita  scribentis : 

«  Nec  rescindere  ordinationem  jure  perfectam 
potest,  quod  Basilides  post  crimina  sua  delectat,  et 
conscientiam  etiam  propria  confessione  nudatam, 
Romam  pergens,  Stephanum  collegam  nostrum  longe 
positum,  et  gest£  rei,  ac  tacitae  veritatis  igoarum 
fefellit.  Hoceo  pertinet,  utBasilidisnon  tam  aboiita 
sint,  quam  cumulata  delicta,  utad  superiora  peccau 
ejus*etiam  fallaciae  et  circumventionis  crimen  acces- 
seriL  Neque  enim  tam  culpandusest  ille,  cui  negli- 
genter  obreptum  est,  quam  hic  exsecrandus,  qui 
fraudulenter  obrepsit....  Sed  nec  Martiaii  potuit 
profuisse  fallacia....  maxime  cum  jam  pridem 
nobiscum,  etcum  omnibus  omnino  episcopis  in  toto 
mundo  constitutis  etiam  Corneiius  collega  noster 
sacerdos  pacificus  ac  justus,  et  martyrio  quoque 
dignatione  Domini  honoratus  decreverit,  hujusmodi 
homines  ad  poenitentiam  quidem  agendam  posse 
admitti,  ab  ordinatione  autem  cleri,  atque  sacer- 
dotali  honore  prohiberi.  » 

Hostes  Romanae  sedis,  et  invidi  eiusdem  auctorita- 
tis  inutiliter  abutuntnr  hujusmodi  responso  Afri- 
canorum  ad  Ilispanos  praesuies.  Primo  enim,  hoc 


1403 


ANASTASII  BIBLIOTHECARIf 


1404 


responsum  nihil  admodum  probat  contra  juset  con- 
suetndinem  appellandi,  et  accedendi  undique  ter- 
rarum  ad  Romanam  sedem  ad  impetrandam  justi* 
tiam,  aut  gratiam,  quarum  utriusque  dispensatrix 
semper  fuit  haec  sedes  suprema.  Imo(quod  est  ^lte- 
rum  observandum)  illa  ipsa  responsio  supponit  jus 
illud  appellandi  et  contugiendi  ad  Romanae  sedis 
tribunal  esse  omnibus  nolum  ac  receptum ;  cum  ibi 
adnotetur  distantiae  intervallum  non  impedire,quo- 
minus  ad  eamdem  sedem  non  provocetur:  Stepha-^ 
num  longe  positum,  Tertio  :  Revera  in  respionso 
asseritur,  eam  distentiam  in  causa  fuisse,  ut  faciiius 
ab  apostatis  confictae  fraudes  Stepbanum  occupa- 
rent,  longepositum  fefellit,  Caeterum  dum  perstrin- 
git  negligeiUiam  pontificis  ad  sentenliam  absolutio- 
nis  procedentis  citra  plenam  facli  cognitionem, 
veritatis  ignarum,  non  negat  judici  pronuntianti 
competentem  auctoritatem.  Quarto:  Id  etiam  osten- 
dit  legitimam  potestatem  recognosci  Stenhani  de- 
cernentis,  cum  hic  accusatur  tantummodo  de  ne- 
gligentiac  vitio,  non  tam  culpandus  est  cui  ncgligen- 
ter  obreptum  €st ;  impetrans  vero  notatur  crimine 
falsi  malitiose  propositi  :  quam  hic  exsecrandus  qui 
fraudulenter  obrepsit,  Quinto.  confirmatur  denique 
haec  litterarum  sententiaex  eo,  quo(Tobreptitium  esse 
enuntiat  quidquid  a  Stephano  Basilides  impetravit. 
Porro  vocabulum  obreptitiiSi  jurisconsultorum  sub- 
telliis  pelitum  significat  qualitatem  quae  attribuitur 
litterisaut  rescriptisa  legitimo  jusdicenteimpetratis 
super  gratia,  jure,  aut  concessione,  eumdem  judi- 
cem  circumveniendo  per  reticentiam  veritatis,  cujus 
esset  expressi  necessaria  ad  impetrati  rescripti 
validitatem.  Hoc  ipsum  verbatim  expressum  depre- 
henditur  in  litteris  Africanorum  :  «  Tacitae  veritatis 
i^narum  fefellit :  cui  obreptum  est,  qui  fraudulenter 
oorepsit.  » 

Verum  insignis  demonstratio  est  ad  excludendam 
quamcunquedubitationem  desupremaS.sedis  aucto- 
ritate  ab  hisce  responsis  S.  Cypriani  et  episcoporum 
Africanae  provinciae  ad  Hisparios,  insignis,  inquam, 
demonstratio  exclusae  dubitationis  est  auctoritatis 
exercitium,  quod  imploratper  Cypriani  ipsius  preces 
Stephano  papae  directas,  ut  eamdem  auctoritatem 
adhibeat  ia  negotio  a;qualis  ponderis.  et  naturae 
persimilis,  nuper  in  Galliis  suborto.  Marcianus, 
Arelatensis  episcopus,  profitebatur  se  Novatiani 
partibus  adhaesisse  tum  in  haeretico  dogmate,  tum 
inschismatis  communione.  Proximarum  provincia- 
rum  episcopi,  qui  ea  de  re  ad  Romanam  sedem 
perscripserant,  Carthaginensi  etiam  Ecclesiae  idem 
significarunt,  ad  episcopum  Cyprianumdatis  iterum 
litteris.  Serics  rei  gestae  manifestat,  scriptum  id- 
circo  fuisse  ad  B.  Cyprianum,  quod  probe  constaret 
de  illius  existimatione  ac  venerationis  testimonio 
apud  Romanam  sedem.  Cyprianus  igitur  in  hanc 
sententiam  Stephano  papae  lilteras  deuit  (epist,  68) : 
c  Facerete  oportet  plenissimaslitteras,  »  etc. 

Haec  verba  non  indigent  commentario  et  demon- 
strandam  in  eis  asseitam  auctoritatem  Romanae 
sedis,  tum  in  definiendis  fic'ei  dogmatibus,  tum  in 
disciplina  eiconfirmationeconsuetudinis  receptae  in 
administratione  sacramentorum,  tutii  in  regiminis 
ecclesiastici  jure  exercendo,  et  necessario  mediorum 
congruentium  delectu  ad  conservandum  ordinem  ac 
traditiones. 

Negare  lamen  non  possumus,  quin  Africana  Ec- 
clesia  tum  temporis  passafuerit  quamdam  eclipsim, 
dum  lumen  peculiare  contendit  usurpare,  tanquam 
sibi  proprium  foret :  cum  in  Ecclesiis  particularibus 
ejusmodi  lux  alia  non  reperiatur,  quam  ea  quam 
Sol  justitiae  (Christus  Dominus)  amavit  et  elegit 
diffundere  supra  universalem  Ecciesiam  irradians 
caeteras  e  Romana  sede,  tanquam  centro  orbis  Chri- 
stiani.  (In  occidente  Sol  justitias  oritur,  Vos  estis  lux 
mundi.  S.  Hieronum.  epist.  57.)  Considerandus 
igitur  est  ausus  Ecclesiae  Africanae  non  dissimilis 
perturbalionis   occasio  futurus,    ac  iliius,   quam 


Apoetae  imaginantur  per  Innam  praestitum  iri,  si 
locum  solis  usurpare  ista  contenderet,  pertur- 
bata  rerum  natura,  ut  diurnae  illumioationis  arbi- 
tram  mundo  se  constitueret : 

Fratri  contrarla  Phcebe 

Ibit,  et  obliquum  bigas  agltare  per  orbem 
Indig-nala  diem  poscct  sibi  :  totaqne  discor 
Machina  divulsi  turbabit  fcBdcra  mnndi. 

(LuGAM.  Phars.  lib.  i,  vers.  T7.) 

Rerum  summa  huc  redibat.  Contendebant  Afri- 
cani  nuUum  esse,  atque  invalidum  quodcunque 
haereticorum  baptisma,  qualibet  forma  ac  ritu  admi- 
nistraretur.  Percrebruit,  ori^inem  mali  ex  Oriente 
profectam  :  ubi  fortasse  contigit,  ut  non  rejiceretnr 
illico  baptismus  quorumdam  haereticoram,  illam 
non  conferentium  sub  legitima  forma,  postmodam 
vero  indistincte  reprobatum  fuit  quodlibet  geous 
baptismi  per  haereticosadministrati,  sub  falsa  per- 

B  suasione  quae  irrepserat,  non  posse  ullum  sacra- 
mentum  habere  extra  catholicam  Ecclesiam.  (Dio- 
nys.  Alexandrinus  apud  Euseb.,  Hist,  lib.  vii,  cap. 
6):  «  Non  episcopi  in  Africa  solum  istam  consnetu- 
dinem  de  haereticis  rebaptizandis  jam  invexeraDt, 
verum  etiam  longo  tempore  ante  episcoporum  me- 
moria,  qui  antegressi  sunt  in  ecclesiis  maxima  ho- 
minum  frequentia  celebratis,  et  synodis  fratrum 
celebratis  tum  iconii,  tum  Svnnadae,  tum  mnltis 
aliis  in  locis  convocatis,  illud  decretum  fuit.  »  Csns 
inoleverat  in  Africa  ante  beatum  Cyprianum,  gui 
testatur  ita  definitum  fuisse  in  provinciali  conci- 
lio  sub  Agrippino,  decessore  Donati  ejiis,  cui  S.  Cy- 
prianus  successit.  u  Quod  quidem  et  Agrippinus, 
bonae  memoriae  vir,  cum  caeteris  coepiscopis  suis, 
qui  illo  tempore  in  provincia  Africa  et  Numidia 
Ecclesiam  Dei  gubernabant,  statuit,  et  libratocon- 
cilii  communis  examine  firmavit,  »  (S.  Cyprian. 
epist.  li.) 

Q  Quaecunque  tandem  fuerit  erroris  et  mali  orifro, 
id  liquido  constat,  sub  pontificatu  Stephani  papx, 
duos  episcopos  vitae  sanctitate  non  minus  iliustres, 
quam  dignitate  sedium  quas  possidebant.  nempe 
S.  Cyprianum  Africae  primatem,  et  Firmilianum 
melropolitem  Cappadociae,  protectores  se  declarasse 
ejusmodi  praxis,  et  sententiae.  Uterque  eorum  syno- 
dos  convocavit  in  provinciis  sibi  subjectis,  et  pon' 
tifici  Stephano  communicavit  decreta  eldita  per 
easdem  synodos.  Africana  synodus  ita  perscripsitad 
Stephanum  papam  epist.  74  inier  Cyprianicas:  s  De 
eo  maxime  tibi  scribendum,  ei  cum  lua  gravitateac 
sapientia  conferendum  fuit,  quod  magis  pertinetet 
ad  sacerdotale.n  auctoritatem,et  ad  Ecclesiae  catbo- 
iicae  unitatem  pariterac  dignitatem  dedivinaedispo- 
sitionis  ordinatione  venientem,  eos  qui  sunt  forisex- 
traEcclesiamtincti,  etapud  haereticosetschismaticos 
profanaeaquae  labe  maculati,  quando  ad  nos,atqiiead 
Ecclesiam  quae  una  est,  venerint,  baptizarioportere: 
eoquod  parumsitmanuseisimponereadaccipiendntB 

Dspiritum  sanctum,  nisi  accipiant  et  Ecclesiaeba- 
ptismum.  .  .  .  Haec  ad  conscientiam  tuam,  frater 
charissime,  et  pro  honore  communi,  et  prosimplici 
dilectione  pertulimus;  credentes  etiam  tibi  pro 
religionis  tuae  et  fidei  veritate  placere,  quae  et  rfli- 
giosa  pariter  et  vera  sunt.  Caeterum  scimas  quosdam 
quod  semel  imbiberint  nolle  deponere,  nec  propo- 
situm  suum  facile  mutare,  sed  saivo  inter  colleps 
pacis  et  concordiae  vinculo,  quaedam  propria,  qu2 
apud  se  semel  sint  usurpata,  retinere.  Qua  in  re 
nec  nos  vim  cuiquam  facimus,  aut  iegem  damus, » 
etc.EtFirmilianusinepistoIa75apud  S.  Cyprianum 
ait :  «  Piurimi  simulconvenientes  in  lconiodiligen- 
tissime  confirmavimus,  repudiandum  esse  omoe 
omnino  baplisma,  qaod  sit  extra  Ecclesiam  consii- 
tutum. » 

Super  his  litteras  dedit  Stephanus  ad  OrieDtales, 
signiflcans  se  remoturum  a  communione  fideliua 
Heienum,  Firmilianum,  et  universos  episcopos  Ci- 


1405 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  STEPHANUS. 


1406 


llcise,  Cappadocise,  el  Galati»,  et  finitimarum  gen-  A  regulam  veritatis  et  fidei  a  Stepliano  papa  dum  pro- 


tium,  ubi  baeretici  rebaptizabantur.  S.  Dionysius 
hoc  referens  (apud  Euseb.  lib.  vii  cap.  4)  asseverat, 
doctrinamet  monita  salutaria  ejusdem  papae  in  lit- 
teris  ab  eo  datis  ad  Ecclesias  Syriae  et  Arabiae  plu- 
rimum  adjumentieisdem  Ecclesiiscontulisse:  «  Sy- 
riae  universae  et  Arabiae  vestra  doctrina  et  consilio 
semper  magno  adjumeati  fuistis:  quibusetiam  modo 
scripsistis  epistolas.  » 

Secundum  haec  responsa  legati  Africanorum  et 
Asianorum  ad  eumdem  Stephanum  papam  profecti 
sunt  episcopi,  ut  aliqui  scripserunt  (id  enim  probe 
intelligitur  ex  contextu  epistolae  Firmiliani  ad  S.  Cy- 
prianum,  nempe  75,  atque  ex  testimonio  B.  Hiero- 
Dvmi  in  Dialogo  ad  Lucifer)  ut  decretorum  ea  de  re 
e(iitorum  rationem  redderent.  Verutn  eos  nec  ad 
sermonem  saltem  coUoquii  communis  adinisit  (conque- 
riturFirmilianus)  :  declarans  in  epistola  adS.  Cy- 
prianum,  ut  in   epistola  74  inter  Cyprianicas,  non 


ponebat  apostolicsesedis  traditionem?  Asianae  atque 
Africanae  Ecclesise  obtemperarunt,  ex  quo  consue- 
tudinem  suam  novitatis  vitio  laborare  cognoverunt, 
sanctaeverosc^isusumantiquitatisprimaeprxstantia 
commendatum,  adeoque  et  legitimum  deprehende- 
runt.  Multaprofectoindagineprogrediendumfuitad 
enodandam  facti  seriem,  et  in  bono  lumine  collo^ 
candam.  Hinc  est  quod  S.  Augustinus  (lib.  i  contra 
Donat.  cap.  18)  excusare  contendens  S.  Cyprianum, 
postquam  asseruitbeatum  martyrem  non  recessisse 
al)  unitate  Ecclesiae,addit,  nullumadhuc  plenarium 
concilium  ea  de  re  tulisse  sententiam  :  «  Nam  illis 
temporibus,  antequam  plenarii  concilii  sententia, 
quid  hac  in  re  sentiendum  esset,  totius  Ecclesiae 
consensioconfirmasset,  visum  est  ei  cum  fermeocto- 
ginta  coepiscopis  Africanarum  Ecclesiarum,  omnem 
hominem,  qui  extra  Ecclesiae  catholicae  communio- 
nem  baptizatus  fuisset  oporlere  ad  Ecclesiam  ve- 


esse  iterandum  quodcunque  haereticorum  baptisma.  3  nientem  denuo  baptizari.  »  S.  doctor  signiflcat,  in 


a  Si  quis  ergo  a  quacunque  haeresi  venerit  ad  nos, 
nihil  innovetur,  nisi  quod  traditum  est,  ut  manus 
iUi  imponatur  ad  pcenitentiam.  » 

Optandum  summopere  fuisset,  ut  Asiani  et  Afri- 
cani  slbi  prae  oculis  ponere  voluissentmajorum  suo- 
rum  sententias  de  traditione,  cujus  deposiiaria  est 
Petri  sedes,  easque  salis  explicatas  apud  Irenaeum 
inter  Asianos,  etapud  TertuIIianum  interAfricanos, 
testes  conterraneos.  Prior  ex  his  Irenaeus  declarat, 
ad  impcKiiendam  corruptionem  doctrinae,  ac  revin- 
ceodos  errores  adhiberi  a  genuinis  Eoclesiae  tiliis 
recursum  ad  eam  traditionem  ac  fidem,  quam  Ro- 
manaEcclesia  maxima  et  antiquissima,  etomnibus 
cognita,  utpoteabapostoIisPetro  et  Paulo  fundata 
et  constituta,  ab  apostolisacceptam  per  successionem 
episcoporum  venientem  usque  ad  nos  cum  auctori- 
tate  principali  qua  pollet  coniunctam  et  integram 
praeservavit ;  Ecclesiis  et  fidelibus  ubique  terrarum 


ea  fuisse  sententia  Cyprianum  ut  crederet  de  disci- 
plina  tantummodo  tunclitem  fuisse,  quo  scilicet  in 
genere  quaestionum  dogma  non  attingentium,  inte- 
grum  cuique  foret  provinciae  suae  moribus  confor- 
mari,  donec  soiemni  examine  statueretur  quaenam 
vetusta  esset  ac  legitima  consuetudo. 

Caute  attendamus,  ne  opinemur,  sanctum  Hip- 
ponae episcopum  dum  excusatCarthaginenscm,  affir- 
mans  plenarium  concilium  necessarium  fuisse  ad 
terminandam  controversiam :  ne  opinemur,  inquam, 
pronuntiarealiquidcontraauctoritatem  sanctaesedis 
in  decidendis  controversiis,  quam  ille  recognovit 
adeo  luculenter,  quemadmodum  suo  tempore  expo- 
nemus.  Declarat  enim,  quod  ad  haec  attinet,  etiam 
concilia  ipsa  plenaria  saepe  priora  posterioribus 
emendari  certis  incasibus,  citra  laesionemauctorita- 
tis  utrique  integrae  permanentis:quoetiamplenaria 
proferrepotuithis  in  eisdem  casibus,  etiam  sensu 


positisad  hanc  recurrere  cum  sit  necesse,  el  propter  q  concilia  ad  examen  revocare  potuisse  negotia  per 


potentiorem  principalitatem  convenire.  S.  Irenaeus 
adv.  haer.  lib.  iii,  cap.  3  (cujus  verba  supra  jam 
dedimus  in  notis  ad  S.  Clementem) :  «  Habemus 
Romam  (ait  Africanus]  unde  nobisquoque  auctoritas 
praesto  est  futura.  Felix  Ecclesia,  cui  totam  doctri- 
nam  apostoli  cum  sanguine  suo  profuderunt  1  » (Ter- 
tuHian.  lib.  dePrpescript.  post  med.) 

AsianisetAfricanis  minus  infeliciter  id  contigit, 
quod  opinarenturquaestionem,  ipsosinterac  Stepha* 
num  subortam,  non  versari  circa  dogma,  sed  circa 
disciplinam,  etoeconomiamEccIesiae,  proutabutris- 
que  declaratum  fuit.  Firmilianusenimconqueritur, 
quod  Stephanus  decernat  eos  separare  ab  unitate 
universalisEccIesiie,  quijustisde  causis  recipi  a  se 
nondebere  putabant  nonnullas  consuetudinesEccIe- 
siseRomanae  proprias,  quaedisciplinam  tantummodo 
respiciebant ;  cum  nemo  ex  decessoribus  Stephuni 
arcendosesse  judicasseteos  qui  similia  instituta  se- 
qai  recusassent. « Secundum  quod  in  caeteris  quo- 


S.  sedem  definitacitraeversionem  ejusdem  jurium. 
Sunt  autem  casus  illi,  ex  beati  doctoris  sententia, 
quaedam  latentia  et  obscura,  quae  progressu  tempo- 
rum  et  experimento  deteguntur  :  a  Quis  autem  ne- 
scit,inquit  conciliaipsa  plenariasaepe  prioraposte- 
rioribus  emendari.  cum  uliquo  experimento  rerum 
aperitur  quod  clausum  c  at,  et  cognoscitur  quod  la- 
tebat  ?  D  [Ibid.^  lib.  11,  cap.  3.)0bjectum  dequo  dis- 
putabatur  numerandum  erat  inter  eos  casus.  Ste- 
phanus  circa  negotium  baptismi  haereticorum,  quod 
prohibet  iterari,  decretum  refert  ad  traditionem : 
Nihilinnovetvr,  nisi  quod  traditum  est:^d  traditio- 
nem  scilicet  juxta  opinionem  Augustini  tum  tempo- 
ris  ita  involutam  et  obscuram,  ut  plane  constare 
non  posse  videretur  de  illius  evidentia,  nisi  coacto 
plenario  concilio:  imo  talem,  ut  etiam  plenaria  con- 
cilia  de  illius  perspicuitate  se  corrigere  invicem 
possent,  aitS.  doctor.  Talis  enim  naturae  habebalur 
ut  plenedefinirinequaquam  valeret  in  plenariocon- 


que  piurimis  provinciis  multa  pro  locorumet  homi-  D  cilio  antequam  discussa  funditus  et  eventilata  foret 


num  diversitate  variantur  ;  nec  tamen  propter  hoc 
ab  Ecclesise  caiholicae  pace  atque  unitate  aliquando 
discessum  est.  Quod  nunc  Stephanus  ausus  est  fa- 
cere,  rumpens  adversus  vos  pacem,  quam  semper 
antecessores  ejus  vobiscum  amore  et  honore  mutuo 
custodierunt.  » {EjnstolaPirmiliani^  apudCyprianum 
75).  Synodi  vero  Africanae  fuerant  prolestatae,  ne- 
minia  se  legem  dari:  sed  arbitrari;se  integrum  cui- 
que  fore,  salva  cum  caeteris  pace,  sequi  consuetudi- 
nem  propriam.  Qua  in  re  nec  nos  cuiquam  vim  faci- 
mus  aut  legem  damus  (apud  Cyprianum  epist.  72). 
Neminemjudicantes,autajure  commumontsa/K/uem, 
51  diversum  senseiut,  amoventes,  (Conc.  Cartag.,  de 
Bapt.  haeret) 

Immerito  igiturtransferunt  inimici  Romanae  sedis 
vetustam  hanc  dispiitationem  ad  conciliandam  aucto- 
ritatem  novis  dissidiis,  qulbus  ipsi  turbant  Eccle- 
siam.  Nonue  comprobaviteventus,  propositam  fuisse 


in  pIuribusdisputationibQsetcoIlationibusparticu- 
laribus  episcoporum.  a  Quomodo  enim,  ait,  potuit 
ista  restantisaltercationum  nebulis  involuta  ad  ple- 
narii  concilii  luculentam  illustrationem  confirma- 
tionemque  perduci,  nisi  primo  diutius  perorbister- 
rarumregionesmultis  hicatqueillicdisputationibus 
etcoUationibusepiscoporumpertractataconstaret?» 
[Ibid.,  cap.  4.)  Id  perspicue  nianifestat,  generalis 
conciiii  opemab  Augustinorequisitam  super  negotio 
de  quo  maxime  quaerebatur,  versari,  juxta  ejus  sen- 
sum,  in  cardine  disciplinaecirca  oeconomiam  eccle- 
siasticam,  in  qua  plenaria  quoque  concilia  citra 
mutuam  laesionem  aut  subversionem  jurium  asserit 
priora  posterioribus  emendari. 

Id  manifestius  evinciiur,  si  objecium  intueamur 
in  eo  prospectu  ac  lumine  in  quo  collocat  Augusti- 
nus,  eumqueaudiamus  rem  fundilus  perlractanlem. 
Nihii,  inquit,  opponebantur  S.  Cypriano  praeter 


U07 


ANASTASIl  BIBUOTHECARII 


1408 


consuetudinem,  utique  veram,  cnjus  attamen  veri« 
tatisdocumentanonproferebantur.  Consuetudo  ista 
revocata  fuerat  in  dubium  coram  Cypriano  perAgrip- 
pinum,  unum  en  suis  decessoribus,  in  quodam  con- 
ciiio  aiiquot  episcoporum  Africae  :  quae  dubia  et 
quaestiones  nisi  praecessissent,  nihil  ausus  fuisset 
Gyprianus  ratiocinari  contra  ejus  consuetudinis  as- 
sertionem.  In  casu  tantae  obscuritatis,  post  librata 
quae  hinc  afferebantur,  et  quae  videbat  ipse  de  con- 
suetudine  ita  robusta  atque  extensa,  et  quse  illinc 
ex  adverso  repererat  constabilita  in  propria  Ecciesia 
ex  auctoritate  concilii  sub  Asrippino  ;  proiixioris 
laboris  pertsesus  in  suscipiendo  ulteriori  examine, 
maiuit  sequi  decessorum  suorum  proxima  vestigia. 
«  Sed  quia,  i>ait  Aug.,ibid.,cap.  8,  « tuncnonexsti- 
terant  nisi  qui  ei  consuetudinemopponerent,  noluit 
veraci  quidem,  sed  nondum  assertae  consiietudini 
cedere.  Quam  tamen  consuetudinem  nisi  prior  ante 
Agrippinus,  et  nonnulli  per  Africamcoepiscopi  ejus, 
etiam  per  concilii  sententias  disserere  tentavissent, 
non  auderet  iste  saitem  ratiocinari  adversus  eam. 
Sed  in  tam  obscura  quaestione  turbatus,  et  ubique 
intuens  universalem  robustamque  consuetudinem 

coarctaret  se  potius Sed  cum  fatigatum  praece- 

dentis  conciiii,  quod  per  Agrippinum  factum  est, 
excepissetauctoritas.maluitpraedecessorumsuorum, 
tanquam  inventum  defendere,  quam  inquirendo  am- 
plius  laborare.  » 

Concludemus  itaque,  in  sententia  beati  Cypriani 
quaestionem  illi  non  visam  de  fidei  dogmate,  cum 
separari  noluerit  a  communione  cum  caeteris  a  se 
diversa  sentientibus,  quod  facere  ulique  debuisset, 
si  eos  haereticos  judicasset.  Juxta  placitum  vero  S. 
Augustini  agebatur  de  nesotio  ita  obscuro  (per  ad* 
mistiones  gestorum)  ut  soio  temporis  beneficio  de- 
tegi  penitus  posset,  et  in  quo  adnibenda  erant  ten- 
tamina,concilii  nlenariiopemdesiderantiaadeadem 
exacte  perficienda.  Erat  nempe  comprobanda  uni- 
versaiitas  consuetudinis :  id  est,  num  talis  usus  et 
ratio  disciplinae  conformis  tiabenda  foret  traditioni- 
bus  omnium  Ecclesiarum.  Nih&l  planeadhuc  perspi- 


A  citur,  in  quo  hostesapostolicae  sedls  oblectari  tanto- 
pere  vaieant. 

Qaod  autem  ad  eos  pertinet,  qui  salva  quam  de- 
bent  obedientia,  videntur  trahi  voluptatealtercandi 
et  occasiones  inquirere  disputandi  de  iliius  sedis 
auctoritate  ;debentdiligenter  cavere,  ne  Imaginesibi 
proposita  id  efficiendi  quod  a  sanctls  peractum  pa- 
tant,  iiludantsibi  et  Ecclesiae  falsa  specieimitatio- 
nis.  Considerare  etiam  debent  cum  beato  Ambrosio, 
nesanctosquidemubiquefuissecompotesomnimodx 
I)erfectionis ;  cumque  eadem  qua  nos  naturacor- 
rupta  constarent,  infirmitati  quoque  nostra  poterant 
subjacere.  «  Non  naturae  praestantloris  fuisse,  sed 
observantioris;  nec  vitia  nescivisse,  sed  emendasse. 
Quod  si  invidia jCtiam  sanctos  adussit,  auanto  magis 
cavendum  est  ne  inflammet  peccatores7(S.  Ambros. 
de  S.  Joseph.).  Correxisse  autem  istam  sententiam 
non  invenitur :  non  incongruenter  tamen  de  tali 
viro  existimandum  est,  quod  correxerit ;  et  fortasse 
suppressum  sit  ab  eis,  qui  hoc  errore  nimlum  del^ 

B  ctati  sunt,  et  tanto  velut  patrocinio  carere  nolae- 
runt.  »  (S.  Aug.  epist.  48,  ad  Vincenty) 

Considerare  etiam  debent  attente  haec  verba  Yio- 
centii  Lirinensis,  quorum  veritas  continenter  confir- 
mata  et  perspecla  fuit  experimentis  cujusvis  aetatis 
consecutae  :  nempe  tantumdem  praefulsisse  zelam 
Stephani  papae  suprareliouorum  episcopomm  vigo- 
rcm  qul  novitati  obsistebant,  quantum  supra  eos 
dignitate  cathedrae  eievabatur ;  et  in  exltu  hujas  ne- 
gotii  perspectum  perindefnisse  quod  in  slmiiibasde 
more  contigit,  nempe  vicisse  causa  antiqultatem,  et 
explosam  fuisse  novitatem.  «  Tum  beatae  memorise 
Stephanns  apostolicae  sedis  antistes»  cum  caeteris 
quidemcollegissuis,sedpraecaeterisrestltit:dignam, 
ut  opinor,  existimans,  si  reiiquos  omnes  tantnm  fidei 
devotione  vinceret,  quantum  loci  anctorltate  sape- 
rabat...  Quisergo  tum  universi  negotiiexitus?Qoi§ 
utique,  nisi  usitatus,  etsolitus  ?  Retenta  estscilicet 
antiquitas,  et  explosa  novitas.  »  (S.  Yincent.  Lirio. 
contra  hseret.  cap.  9.) 


XXV.    SANCTU3  SIXTUS  II. 

ANNO  CHEISTI  260,  VALERIANI  ET  QALLIENI  IMP.  6. 


25  SixtuSj  natione  Grecus^  ex  philosophOj  sedit  annos  duos,  menses  und^ 
cim,  dies  sex »  .  Martyrio  coronatur.  Fuit  autem  temporibtcs  Valeriani  ei 
Decii  ^  ,  quo  tempore  fuit  maxima  persecutio.  Eodem  tempore  hic  comprehensus 
a  Valeriano,  et   ductus  ut  sacrificaret  dsemoniis,  quia  contempsit  prsecepta  Ya- 

5  leriani,  capite  truncatus  est,  et  cum  eo  alii  sex  diaconi,  Felicissimus  ^  ^  et  Aga- 
pituSy  Januarius  et  Magnus^  Vincentius  et  Stephanus,  sub  die  sexto  ^  Idus  i«- 
gusti.  Et  presbyteri  prsefuerunt  a  consulatu  Maximi  et  Ramonis  «  ,  usque  ad  co%' 
sulatum  Tusci  et  Bassi  xni  ^  Kalendas  Augusti.  Quo  tempore'  saevissima  perse- 
cutione  ar^uebatur  beatus  Sixtus  sub  Decio.  Et  post  passionem  beati  Sia^ti  po^ 

10  tertia  die  passus  est  et  heatus  Laurentius  ejus  archidiaconusj  quarto  Idus  Au- 
gusti  et  Claudius  subdiaconus,  et  Severus  preslyter,  et  CrescenCius  lectofi 
et  Romanns  ostiarius.  «  Hic  fecit  ordinationes  duas  ^  per  mensem  Decembris- 
preshyteros  quatuor,  diaconos  septem,  episcopos  per  diversa  loca  duos.  Q^i 
vero    sepultus  est    in    cameterio    Calixti,     via  Appia^    Nam    exdiaconi  supra- 

15  dicti    sepulti    sunt  in  cameterio  Pretextati,  via  Appia.  vra  Idus  Augusti,  Btiu^ 

N0TUL«     MARGINALES     FABROTTI. 

*  B,  ann.  4.  minus  d.  8.  ^B,  Yaler.  et  Gal.  a  coss.  Yal.  iv  et  Gal.  iii  ad  Memniiaai  etFaseiitt6lBaMSii8' 
<:  Mart.  Rom.  6  Aug.  ^  C,  octavo.  »  C,  Glabrionis.  '  C,  U.  %  Baron.  ad  ann.  D<m.  9M.  ^  B,  W^ 


4409 


HISTORIA  DE  VITIS  ROW.  PONT.  —  S.  SIXTUS  II. 


U40 


autem  Zaurentius  sepuUus  est  via  Tiiurtina^  in  ccBmeterio  Cyriacetis,  in  agro 
Verano  in  crypta  cum  aliis  multis  martyribus,  iv  Idus  Augusti,  et  cessavit  epi- 
scopatus  dies  triginta  quinque. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 
Sixtus  annis  duobua,  mensibus  undecim,  diebus  sex.  CcEpit  a  consulatu  Maximi  et  Gla- 
brionis,   usque  Tuscoet  Basco,  et  passus  est  vin  Idus   Augusti...  a  consulatu  Tusci  et 
Bassi,  usque  in  diem  vm  Ealendas  Augusti^  ^miliano  et  Basso  consulibus. 

VABI^  LECTIONES. 


Apud  Fabroiium  ex  codice  Freheri. 

iVtim.  2d,  lin.  4,  B,  et  philosophus.  lin.  1,  B,  Gra* 
yionis  secundi.  AB,  usque  ad  Tuscum  et  Bassum, 
et  a  consulatu  Tusci  et  Bassi.  /m.  9^  urgebatur :  lin. 
ead.  et  \0,  AB,  post  tertiam  diem  passus  est.  /m. 
44,  AB,  nam  sei  diaconi.  lin.  46,  B,  Cyriacae.  lin. 
48,  AB,  dies  26. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano, 

Lin.  4,  nat.  Gr.  de  Athenis  ex  philos.  sed.  ann.  2. 
m.  40,  d.  23 ;  fuit  autem  tempore  Decii  et  Valeriani 
d.  t.  f.  m.  p.  R.  t.  comprehensus  a  Val.  hn.  4.  qui 
cont.  p.  y.  et  cap.  tr.  est,  et  cum  eo  sex  diac.  F.  et 
A.  Jan.  etmagnus  Innocentius  et  S.  /m.7,Gravionis. 
Un.  8,  XXIII  Kal.  A.  q.  t.  f.  pers.  agebatur  sub  Decio. 
Maz.,  urgebatur  subD.  lin.  9,  post  tertiam  diem  p. 
estB.  L.  arch.  ejus.  iin.  43,  duos.  Ipse  vero  f.  lin. 
46.  in  cimit.  Praeiextato  via  Tiburtina,  in  cimiterio 
Chyriace. 

Excodice  Thuano  altero. 

Lin.  4,  sedit  annum  4,  m.  40,  d.  23.  lin.  3,  magna 
persecutio.  /m.  5^  Felic.  Aga.  Jan.  M,  Y.  et  subdie 


A  VIII  Id.  Aug.  Fuitautem  a  consulatu  Maximi  et  Gra- 
vionis  II  usque  ad  cons.  Tusci  et  Bassi,  passus  est 
xiii  R.  A.  /m.  9,  post3die8. /m.  44  Galixti  via  Appia, 
Ciriacetes  in  agroV.,  in  crypta  cum  ai.  m.  m.  etcess. 
ep.  d.  35. 

Apud  Holstenium  et  Schelestratium. 

Lin.  4,  Plor.  secund.  omittit  Sixium.  Flor.  Cass,  et 
Vat.ei  philosophus,  /m.  ead,  Reg.  et  Flor.  annum  i, 
F/or.dies23.  /m.  4,  Flor.  qui  contempsit  praecepta 
yaleriani,et  ob  id  capite,  etc.  etcum  eo  alii  ex  dia- 
conis.  Hunc  locum  ex  Gestis  Pontificalibus  citat  Ao- 
dulphuspresbyterin  ViiaRabani,apudBroverum,  An- 
tiq-  Fuldens.  lib.  iii^  pag.  240,  qui  vulgatam  leciionem 
confirmat.  Sed  putem  legendum,  alii  sex  ex  diaconis 
Fei.  etc,  ex  presbyteris  Januar.,  etc.  lin.  M,  Vat. 
et  Reg.,  sex  diaconi.  lin.  48,  Cass.  26,  Vat.  25. 

Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi. 

Lin.  7,  Maximi  et  Ravionis  i  usque  Tuscum  et  Bas- 
sum,  a  consulatu  Tusci  et  Bassi  usque  xniKal.  Aug., 
B  etc.  lin.  44,  Nam  vi  diaconi  supradicti. 


NOTJS  VARIOBUM. 


ALTASERHE. 

Linea  9.  —  Et  post  passionem  beati  Xisii  post  ter- 
tia  die  passus  est  et  beatus  Laurentius  ejus  archidia- 
conus.  B.  Laurentius  fuit  archidiaconus  Xisti,  quem 
ad  martyrium  properantem  et  ipsi  ad  martyrium 
anhelans  his  verbis  affatus,  quae  retulit  Ambros.  de 
Offic.  lib.  i,cap.  44  ;  Quo,  sacerdos  sancte,  sine  dia^ 
cono  properas  ?  etc.  Yoti  compos,  sex  post  diebus 
martyrium  passus  est. 

BENCINI. 

Linea  2.  —  Fuit  autem  iemporibus  Vvleriani,  et 
Decii  quo  tempore  fuii  maxima  persecutio.  A  Decio 
dumin  ciericali  ministerioeratSixtuscum  reliquis 
de  clero  excellit  merito  veri  confessoris,  quod  infra 
dicitur :  qiLO  tempore  saevissima  persecuiione  urgeba- 
tur  beatus  Sixius  sub  Decio.  Utrosque  imperatores 
in  pontificem  ferocientesdesignavit,  Decium  in  prio* 
ribus  edictis  adversus  clericosemissis,  Valerianum 
renovantem  edicta,  et  persecutionem.  Decii  porro, 
etValeriani  unaet  eadem  persecutio  censetur^  etsi 
alii  intermedii  principes  iroperaverint.  Hinc  Euse- 
biuslib.  VIII,  cap.  4,  cum  de  initiis  Diocletianeae 
subsecutae  persecutionis  loquitur,  itascribit:  d  Tunc 
enim  diaboius,  qui  potestatem  accepit  hujus  mundi, 
tanqnamexaltissjmosopore  excitari  primo  coepis- 
set,  et  post  illud  temporis  intervallum,  quod  perse- 
cutionem  Decii,  et  Valeriani  subsecutum  est,  clam 
adhuc,  et  occulte  insidiaretur  Ecclesiae.  Ubi  unam 
eamdemque  persecutionem  iiabet  a  Decio  exordien- 
lem,  et  in  Yaleriano  finientem.  Quo  modo  Lactan- 
tius,  de  Mortibus  persec.  cap.  5  :  «  Non  multo  post 
Yalerianus  quoque  non  dissimili  (a  Decio,  de  qua 
locutus  erat)  furore  correptus,  impias  manus  in 
Deum  intentavit^  et  multum,  quamvis  brevi  tem- 
pore  Justi  sanguinis  fudit.  »  Ait,  Vakrianum  non 
aissimili  furore  fideies  insectatum  esse,  ut  ostende- 
ret  Decianae  persecutionis  limites  sumendos  ex  Va- 
leriani  obitu,  qui  iisdem  edictis  Decianis  continuan- 
dam  censiiit  in  clericos  majoris  ordinis  persecutio- 
nem. 

Uoea  I.  —  Oifia  MikmpiUprmcq^  VdierianL 


Sub  Gallo,  et  Volusiano  sacra  Apollini  indicta  esse 
supra  vidimus:  sicsub  Valeriano  alia  imponuntur 
gentibus  sacrificia  agenda.  Dedit  occasionem  Vaie- 
riano  mutandi  propositum,  et  vexandi  Christianos 
Macrlanus,  qui  ^Egyptiorum  sacris  initiatus,  apud 
Valerianum  summam  obtinebat  gratiam.  Cum  vero 
anxium  videret  imperatorem  de  exitu  Persici  beili 
imminentis,  victoriam  tutumgue  imperium  promi- 
sit,  si  Isiacis  ^gyptiacis  initiaretur.  «  Initiationes 
autem,  impuraetabominanda  maleficia,  et  sacrificia 
exsecranda  peragere  eum  jussit,  »  uti  scribit  Euse- 
bius  1.  VII,  c.  40.  Talem  potentiam  apud  Valerianum 
Marcianus  obtinuit,  ut  imperii  vices  concreditas 
habuerit,  dum  adversus  Persas  exercitum  impe- 
rator  ducebat.  Id  constat  ex  Poliione  dicente,  quod 
Valerianus  de  vicaria  imperii  potestate  Mucriano 
collata  ita  senatum  certum  fecit :  «  Patres  conscripti, 
bellum  Persicum  gerens,  Marciano  totam  rempubli- 
cam  tradidi.»Quaeessent  initiationum  speciespluri- 

G  busprosequiturApuleiuslib.iietxiiMetamorph.  Va- 
lerianus  itaque  Macriani  impulsa  novas  has  caeremo- 
nias  pro  felici  fausloque  belii  exitu  habendo  aliis  edi- 
ctis  publicare  voluit.  De  quibus  inteiiigenda  veniunt 
verba  in  antiqua  sancti  Cypriani  passione,  quae  sic 
habent.  initiooper.  S.  Cypriani  :  «  Sacratissimi  im- 
peratores  Vaierianus,  et  Galiienus,  iitteras  ad  me 
dare  dignati  sunt,  quibus  praeceperunt,  eos  qui  Ro- 
manam  religionem  non  colunt,  debeant  Romanas 
caeremonias  reco^noscere.  d  Nempe  quas  speciali 
modo  sua  initiatione  peragendas  decreverat  ex  Ma- 
crianiimpulsu.  Prseceptum  directum  est  ad  episco- 
pos,  et  presbyteros,  ut  ibi :  «  Non  solum  de  episcopis, 
verum  etiam  de  presbyteris  mihi  scribere  dignati 
sunt.  »  Omnem  vero  Christianis  ademptum  locum 
orandi  eodem  praeceptosignificanthaecalia  verba  : 
a  Praeceperunt  etiam,  ne  in  aiiquibus  locis  concilia- 
bulafiant,  ne  coemeteria  ingrediantur.  Si  ^uis  ita- 
que  hocsalubrepraeceptum  non  observaverit,  capite 

D  plectatur.  d  Eadem  Dionysio  Aiex.  intimata  esse  su- 

f>ra  vidimus.  Initiationes  porro  ^gyptiacae,  vulgo 
siacab,  multae  erant  ac  variae,  quarum  potiorem 
parlem  laudatis  libris  enarrat  Apuleius.  Has  praecipne 


U11 


ANASTASII  BIBUOTHECARII 


U12 


promotas  docent  sequentia  passionis  Gyprianicie  A 
verba  :  «  Jusserunt  sacratissimi  imperatores  caere- 
moniari.  »  Quod  ultimum  verbum  designat  rituum 
farraginem,  quam  in  Isiacis  usurpabant :  Quo  sensu 
insententia  capit  ili  a  proconsule  edita,  dicitur  secta 
coBremoniarum  suarum.  His  enim  verbis  excipitur  : 
«  Diu  sacrilega  mente  vixisti,  et  piurimos  nefariae 
tibi  conspirationis  bomines  asgregasti,  et  inimicum 
te  diis  Romanis,  ac  sacris  legibus  constituisti.  nec  te 
pii,  etsacratissimi  principes  Valerianus.etGallienus 
Augusti,etValerianusnobilis8imusCaesarad  sectam 
ca;remoniarura  suarum  revocare  potuerunt.  »  Ubi 
discriminantur  dii  Romani  ;  a  secta  imperatorum 
stabilitaincaeremoniisab  ipsis  vindicatis,  quaealiae 
non  erant,  nisiiCgyptiacae  initiationes.  Eaedem  pro- 
positae  Sixlo,  quas  nomine  prxceptorum  Valeriajii 
Liber  Pontificalisexpressit ;  quse  dicta  cumsjnctus 
pontifexabominaretur,  sequitur,  Liber  Pontificalis, 
quod  capitali  poena  multatur. 

Linea  5.  — Capite  truncatusest,  Qu\  contemnebant  B 
ex  episcopis  et  presbyteris  indiclis  initiationibus 
caeremoniari,  capitali  sententia  puniebantur,  ex 
iaudata  passione,  quo  modo  martyr  effectus  S.  Cy- 
prianus.  Ordinariamhanc  in  refragatores  edictorum 
fuisse  poenam  eruiturexlaudatapassione,  narrante. 
fideles  astantes  Cypriani  morti  e^ciamasse,  ut  cum 
ipso  capitalieadem  poena  plecterentur.  «  Post  hanc 
vero  sententiam  turlia  fratrumdicebat:  et  noscum 
ipso  decoliemur.  d 

Linea  7.  —  Etpresbyteri  praefuerunt,  In  vacatione 
sedispontificia»,utisubFabianoevenerat,presbyteri, 
et  diaconi  prxfuisse  dicuntur.  et  cum  suscepla  Ec^ 
clesiie  cura,  universalem  sollicitudinem  ostendisse 
praecipue  in  causa  lapsorum,  dirigendo  epistolaset 
exhortaliones  ad  compescendam  quorumdam  nimiam 
libertateminadmittendislapsis.Interhosadmonitum 
fecerunt  Cyprianum  pro  hac  controversia ;  sicuti 
etiam  quod  in  fervore  persecutionis,  quando  plebes 
majorisadjutorii  erant  indigentes,  eas  reliquerit,  et  q 
in  secessu  adhuc  delitesceret.  Pro  quibus  epistolam 
dedit  presbyteris  et  diaconibus  Romae  consistentibns 
in  nova  editione  num.  20,  ubi  causam  secessus  ape- 
rit,  et  quid  pro  lapsis  egerit,  et  pro  confessoribuset 
martyribus.  Additque,  quod  de  universis  actibus 
certiorem  reddiderit  clerum eumdem  Romanum. «  Et 
quidegerim  loquuntur  vobisepistolaepro  temporibus 
emissae  :  n.imero  tredecim,  quae  ad  vostransmisi.  » 
In  epistolis  vero  illis  tredecim  quae  egerit,  et  quae 
illae  sint  Jo.  Cestriensis  in  Annaf.  Cyprianios  assi> 
gnat,  ad  annum  256,  §  i\ei  42.  Quae  vero  esset 
presbyterorum  etdiaconorum  cura,  episcopo  absente, 
sicut  etiam  defuncto,  docent  ejusdem  Cypriani  epi« 
tolae  presbyteris  et  diaconisEcclesiae  Carthaginensis 
datae  tempore  secessus.  Quod  vero  hic  presbyterorum 
mentio  occurrat,  diaconis  pnetermissis,  ad  quos, 
praccipuead  archidiaconum,  spectabat  potior  soUi-' 
citudo  saltem  exterior  bonorum  Ecclesiae,  factum 
reor,  quia  cum  Sixto  archidiaconus  Laurentius,  et 
cum  eo  alii  sex  diaconi,  Felicissimus  et  Agapitus,  D 
Januarius  etMagnus,  Vincentius  etStephanus  sunt, 
ait  Liber  Pontificalis,  martyrio  affecti  unde  notavit 
consequenter,  quod  soli  presbyteri  prwfuerint,  quia 
alii  cum  Sixto  martyrio  passi  erant, 

Linea  8.  —  Quo  tempore,  locus  corruptus  per 
consuetamamanuensium  transpositionem :  hincsu- 
pra  referenda  verba,  forsitan  meliori  sensu  sic : 
a  Fuit  autem  temporibus  Valeriani  et  Decii,  quo 
tempore  fuit  maxima  persecutio.  Quo  tempore  sx- 
vissima  persecutione  arguebatur,  beatus  Sixtus  sub 
Decio.  Eodem  tempore  (maximae  persecutionis)  hic 
comprehensus  a  Valeriano.  »  etc.  Locum  sic  resti- 
tuendum  esse  suadent  circumstantiae  temporis,  quo 
adversus  Novatianos  catholici  ostendere  obniteban- 
tur :  primo,  schismaticos  Decianae  persecutione 
fuisse  auctores  ;  secundo,  in  Deciana  persecutione 
clericos  majores  fuisse  vexatos,  cum  tamen  securi 
et  incolumes  Novatlani  viyerent;  tertio,  Corneliam, 


et  successores  multiplici  confessione  glorlosa  spe- 
ctabiles :  et  ut  ostendereturetiam  taiem  Sixtum  f  uisse, 
proptereaauctorGestorumadnotatumreliquit,  ipsuQ 
in  ea  sxvissima  persecutione  fuisse  exagitatum  a  De- 
cio.  Catholicos  vero  Novatianis  objecisse  suorum 
inconstantiam  ingloriam  in  persecutionibus  illissap- 
vissimis,  dum  non  legebatur  vel  Novatianum,  vel 
asseclas  quidquam  pertulisse  pro  fidei  confessione 
toto  eo  tempore,  docet  in  suis  epistolis  Pacianos, 
qu!  pariter  reserat  posteriorum  Novatianorum  fig- 
mentum  ex  corruptis  epistolis  Cyprianicis,  quibus 
contendebant  oslendere,  Novatianum  fuisse  verom 
confessorem.  Argumentum  vero  de  mulliplicicoD- 
fessione  tuncassumi  solitnm  veluti  tesseram  virtotis 
probant  epistolae  Cypriani  dat^e  pro  causa  Cornelti 
adversusschismaticos,  ubi  hanc  confessionis  notam 
auget,  ut  ostendat  et  Cornelii  legitimam  electionem, 
et  No\atiani  schismatici  ambitum  :  quo  modoCor- 
nelius  nomine  synodi  Romanae  ad  Fabinm  saggillat 
Novatianum  reluctantem  in  periculo  persecutionis 
catechumenis  adesse,  et  in  persecutionibus  refagiea- 
tem  certamina.  Liber  itaque  Pontificalisdesignare 
voluit  in  periodo  integraDecianae  persecutionisSix- 
tum  vexatum  esse,  et  sub  Decio,  et  sub  Valeriano, 
quando  giorioso  certamine  martyrium  consnmma- 
vit :  quod  et  in  Urbano,  Cornelio,  Steptiano,  ei  Lucio 
observatnm  est. 

Linea  46.  —  Cyriacetis.  Occurrit  vox  in  Sylvestro, 
ubi  legitur  :  « In  eodem  loco  possessio  cajusdam 
Cyriacetis  reIigios£  feminae^qaamfiscusoccupaverat 
tempore  persecutionis.  »  Erat  hxc  religiosamulier, 
quae ;  Deciana  perurgente  persecutionen  bonoram 
jacturam  passa  fuerat,  et  quidem  juxta  edicta 
tyranni,  de  quibus  in  laudata  ad  Successum  epi- 
stola  scribit  Cyprianus,  cum  summam  edictorum 
proponit.  a  Matronx  ademptis  bonis  in  exsilium 
relegantur. . .  Sed  et  huic  persecutioni  quotidie 
insistunt  praefecti  in  Urbe,  at  si  qui  sibi  obiati  fae- 
rint,  animadvertantur,  et  bona  eorum  fisco  vindi- 
centur. »  Ha3  fisco  tempore  persecutionis  adjudicatx 
possessiones,  pace  per  Constantinum  data  Ecclesiis, 
ab  eodem  destinata}  sunt  in  dotem  templorum  et 
pauperum  :  de  quo  fuse  Eusebius,  et  infra  Liber 
Pontificalis.  In  praedioloitaque  relicto,  locom  sao- 
cta  mulier  aptavit  pro  martyrum  sepultnra.  Car 
veronon  fuerit,  sicutantecessores,  Sixtus  repositus 
ad  viciniam  memoriae  apostolorum,  facilis  respoo- 
sio  :  quia  interdictus  ex  posteriori  Yaleriani  edicto 
accessus  ad  coemeteria,  uti  supra  notatum  est.  £x 
qua  causa  etiam  evenerat,  ut  Sixtus  SS.  apostolo- 
rum  Petri  et  Pauli  corpora  ad  locum  sancti  Fabiani 
transtulerit,  ut  ibi  tutius  custodirentur,  ne  iierse- 
cuiio  etiam  adversns  coemeteria  incrudescens,  sa- 
cras  reliquias  igni  traderet.  Unde  quae  Liber  Poiiti- 
ficalis  tradit  in  Cornelio  de  istiusmodi  translatione, 
reponenda  in  Sixto,  et  corrigendus  textns.  Ex  qao 
etiam  probata  manet  nostra  conjectura  deadditio- 
nibus,  et  demodo  in  Libro  Pontificaii  factis.  Tem- 
porevero  Sixti  translationem  factam  probat  IndicO' 
lus  depositionum  martyrum  apud  Bucherium,  obi: 
a  Tertio  Kal.  Julii  Petri  in  catacumbas,  Tuseo  et 
Basso  coss.  »  Qui  consulatus  speclat  ad  annoiD 
258,  quo  tempore  Sixtus  vivebat,  non  vero  Gorn^ 
lius. 

BINII  ET  LABBEI. 
Linea  5.  —  Capite  truncatus  est,  In  Coemeterio  eo- 
dem,  in  quo  conlra  legem  Valeriani  imperatoris 
aditum  coemeteriorum  prohibentem  peccaveral, 
occisum  esse,  testimonio  S.  Cypriani  consut.  De- 
coilatus,  an  crucifixus  decesserit  Sixtus  ponlifex. 
controvertitur.  Unus  estsolus  Prudentius  nyfflnoi 
eum  cruci  affixum  fuisse  tradit  hisyersibas 

Jam  Sixtus  affixus  crud 
Laurentium  fleatem  videns 
Crucis  Bub  ipso  stipite^  eto. 

Yerum  in  coemeterio  prsedicto  capite  traiicatam 
fuisse  plurinm  testimoniisestcomprobatam. 


4413 


HISTORU  DB  VmS  ROM.  PONT.  —  S.  SIXTCS  II. 


HH 


BLANCHINI. 

NOTiE  CHRONOLOGICifi. 

Sixto  ponlifici  annos  ii,  menses  xi,  dies  vi,  in 
picturis  Leonianis  evidentes  concordi  iectione  attri- 
buunt  antiquissimus  catalogus  Liberianus.  et  qua- 
tuor  Italici  cum  Beigico  Papaebrochii,  necnon  qua- 
tuor  codices  Ocriculenses,  variantibus  numerum 
dierum  nonnuliis  ex  Colbertinis.  Quare  spatium 
episcopatus  ad  triennium  ferme  solidum  extensum 
censeri  debet  positum  extra  aleam  dubitationis. 

Dies  martyrii  tam  illustris  est,  quam  diaconi 
ejus  Laurentii  :  cui  praedixit  dum  ad  necem  ipse 
duceretur  :  Post  triduum  me  sequeris  sacerdotem  Le- 
vita,  ut  ex  Actis  constat  sanctorum  Patrum  testi- 
monio  confirmatis.  Consignatur  itaque  Sixti  II 
martyrium  tabularum  consensu  die  Augusti  non 
secus  ac  in  depositionibus  martyntm  (inter  Pro- 
legomena  col.  975  seqq.)  aetate  Liberii  scriptis, 
per  ilia  ^erba  :  <r  Mense  Augusto,  octavo  Idus, 
Sysli  in  CalHsti,  et  Praelextati,  Agapiti,  el  Feli- 
cissimi.  »  Consonat  etiam  anttiquissimum  Ka- 
lendarium  Ecclesiae  Carthaginensis  a  viii  Idus 
Angusti  sancli  Xysti  episcopi  et  martyris  Romx, 
IV  Idus  Augusti  sancti  Laurentii.  » 

Beatus  Cyprianus  martyrio  suo  proximus,  quod 
fortissime  complevit  eodem  anno  quo  Sixtus  die  U 
Septembris,  nuntium  ab  Urbe  percepit  proxime  co- 
ronati  collegae  :  ita  scribente  Pontio  diacono  in  ejus 
Vita :  a  Jam  de  Xysto  bono,  et  pacifico  sacerdote,  ac 
propterea  beatissiino  martyre  ai)  Urbe  nuntius  vene- 
rat.  Sperabatur  jam  jamque  carnifex  veniens,  qui 
devoia  sanctissimae  victimae  colla  percuteret.  et  sic 
erant  omnes  dies  ilii  quotidiana  exspectatione  mo- 
riendi.  Cum  ecce  proconsuiis  jussu  ad  hortos  ejus,  » 
etc.  Acta  martyrii  sanctumCyprianum  captum  tuisse 

tradunt  Idibus  SeptembriSy  Tusco  et  Basso  coss Et 

in  altera  die  octava  decima  Kalendarum  Octobrium 
inane  judici  oblatum,  et  capitis  damnatum  fuisse  : 
quibus  caetera  vetusta  monumenta  concordant,  le- 
genda  apud  Schelestratium  dissert.  ii,cap.  7.  num.  8. 

Ex  die  igitur  sexta  Augusti  anno  258,  Tusco  el 
Basso  consuiibus,  si  recedaiur  in  anteriora  perannos 
duos,  menses  11,dies6  episcopatuiSixtiattributos; 
ejus  ordinatio  pariatur  cum  die  2  Septembris  eaque 
Dominica  anni  255,  qua  vicarius  ordinabatur  a  Ste- 
phano  decessore,  ut  in  superiori  numero  indicavi, 
Yaleriano  iii  et  Gallieno  ii  consulibus.  In  cataiogo 
Liberiano  dicitur  coepisse  proximo  consulatu  Afa- 
ximi  II  et  Glabnonis,  signante  annum  256,  cum  sci' 
licet  per  absentiam  Siephani  in  exsilium  pulsi  Pa- 
schalia  festa  sui  vicariatus  prima  peregerit  ;  dum 
imp.  Valerianusacrius  persequeretur  cierum^  quam 
caeteros  Christianos  :uti  patetex  epistola  82  S.  Cy- 
priani  ad  Successum  :  «  Rescripsisse  Valerianum 
ad  senatum,  ut  episcopi,  et  presbyteri,  et  diacones, 
incontinenti  animadvertantur.  »  £t  infra  subdit: 
a  Xystumautemin  ccemeterioanimadversum  sociatis 
octavo  Iduum  Augustarum  die,  et  cum  eodem  Quar- 
tum.  j)  Xysti  martyrio  ea  die  completo  sub  consuli- 
bus  Tusco  et  Basso^  vacavit  sedes  per  annum  ferme 
integrum,  nempe  usque  ad  diem  xii  Kalendarum 
Augustij  £mHiano  et  Basso  consulibus,  ita  attestante 
auctore  catalogi  Liberiani  per  illa  verba :  «  Passus 

est  viii  Idus  Augusii a  consulatu  Tusci  etBassi 

usque  in  diem  xii  Kai.  Augusti,  iGmiliano  et  Basso 
consulibus.  t  Lacunam  recte  suppietam  fuisse  ab 
Henschenio  affirmat  Schelestratius.  Supplementum 
lacunae  ita  disposuit  Henschenius :  a  Passus  est  viii 
Idus  Aug.  et  presbyteri  praefuerunt  aconsulatu  Tusci 
et  Bassi  usque  in  diem  xii  Kalend.  Augusti,  iEmi- 
liano  et  Basso  consulibus.  »  In  commendationem 
suppIemeiUi  haec  protulit  Schelestratius  :  a  Et  prae- 
fuerunt  presbyteri,  etc.  Ita  enim  ante  mille  et  cen- 
tum  annosdum  antiquior  catalosusintegerexstabat, 
legit  auctor  secundi  catalogi  in  Xysto  :  Et  presbyteri 
praefuerunt  aconsuiatu  Maximi  et  Gravionisii  usque 
Tusci  et  Bassi  xiii  Kal.  Augusti.  »  —  «  Qne  aaetor 


A  secundi  catalogi  habet  in  Xysto  (sequiturSchelestra 
tius^  referunt  auoqueauctor  Libri  Pontificaliset  Ana- 
stasius  Bibliotnecarius  juxta  fidem  antiquissimis. 
Florentini :  cujus  lectio  in  mss.  notis  Lucae  Holstenii 
sub  pontificatu  Stephani  exhibetur  his  verbis.  a  Et 
presbyteri  praefueruntaconsulatuMaximi  etGlabrio- 
nisii  usqueabTuscumetBassum,  aconsulatuTusci 
et  Bassi  usque  xvii  Kal.  Augusti.  »  IJbi  videre  est 
duplicem  errorem  ab  Anastasio  admissum,  alterum 
dum  subStephani  pontificatu  narratquod  sub  Xysto 
narraredebuerat,  aiterum  dum  consulatus  confundit, 
et  a  consulatu  Maximi  et  Glabrionis  ii,  anno  256, 
quo  Stephanus  adhuc  pontifex  erat,  usque  ad  xvii 
Kal.  Augusti  anno  2-58,  quo  sub  Tusco  et  Basso 
Xystus  adhuc  vivebat,  presbyteros  Ecclesiae  prae- 
fuisse  affirmat.  Octavo  Idus  Augusti,  Tusco  et  Basso 
coss.,  Xystus  primum  roartyrio  consummatus  est, 
ut  constat  ex  supradictis.  Unde  rectissime  an- 
tiquior  catalogus   habet,   presbyteros   post  Xysti 

Q  obitum  Ecclesiae  prsfuissea  consulatu  Tusciet  Bassi 
usque  in  diem  xvii  KaL  Augusti  iEmiliano  et  Basso 
consulibus,  quando  nimirum  in  locum  Xysti  successit 
Dionysius. »  Nihil  superest  addendumdoctisobser- 
vationibusSchelestratii,  praeterquam  tertiumdiscri- 
men  inier  descriptorem  catalogi,  et  auctorem  textus 
Anastasii  observari  in  numero  consulatus  secundi 
sociando  cum  nomine  Glabrionis,  qui  assignantur 
Maximo  ejusdem  collegse  in  codice  1.  xv  de  Fidei- 
commissis.  et  in  Fastis  Cassiodori,  et  in  chronico 
Alexandrino.  Leges  aliae,  a  Relando  indicatae,  et 
inscriptio  a  Fabretto  edita  pag.  723,  in  aedibus 
olim  Co.  de  Bigazzinis,  nunc  autem  Co.  de  Bolo- 
gnettis,  quaeapuatitulumS.  Marci  spectabilis, neutri 
assignat  numerum  iterati  consulatus»  sed  ita  in- 
sculpta  legitur : 

DEDIC.   IDID.  NOV.  MAXIMO.  ET  GLABRIONE  COS. 
CVRA.  AGENTINBS.  AELIO.  ACHILLA,  CtC. 

p  Quare  confirmatur  in  saepe  laudata  methodo  corri- 
^  gendiin  codicibustransmissis  potius  numerosetno- 
minibusconsulum,  quam  nomina  consuiumex  nu- 
meris,  et  utraque  exigendi  ad  genuina,  et  antiqua 
documenta,  atque  aetati  proxima  iisdem  consulibus, 
quos  enumcrant. 

Manet  itaque  sibi  constans  Xystichronologia,  quae 
illi  attribuitepiscopatusannos2,  menses  n,  dies6, 
quae  tempora  partim  exegit  vicarius  Stephani,  par- 
tim  successor  :  vicarius  quidem  ex  die  ordinationis 
suae  ad  episcopatum,  quae  fuit  2  Septembris  anni  255 
incidens  in  Dominicam,  usquead  obitumStephani,2 
Augusti  257  ;  successor  vero  ex  die  22  post  mar- 
tyrium  decessoris,  cum  vacasse  dicatur  sedes  diebus 
totidem  in  Libro  Pontificali,  nempead  diem  Domini- 
cam  26  Augusti  ejusdem  anni  257.  Inde  vero  acta 
interpolata  ejusdem  martyrii  electionem  Sixti  ad 
sedem  Romanam  narrant  post  obitum  B.  Stephani 
his  verbis  apud  Baronium  ad  ann.  256,  et  Sche- 
lestratium  dissert.  2,  cap.  1,  num.  4 :  a  Adunataque 
Q  Ecclesia  Christianorum  ordinaverunt  inlocumbeati 
Stephaniepiscopiet  martyrisChristiSixtum  episco- 
pum  Nono  Kalendarum  Septembr.,  etc,  sub  Va- 
teriano  et  Galieno  coss. ;  j>  et  in  aiiis  codicibus 
Vaticanis  expressius  legitur  :  «  Ordinaverunt  in  lo- 
cum  B.  Stephani  Sixtum  natione  Graecum,  patria 
Atheniensem,episcopum  nono  KalendasSeptembris, 
Valeriano  quartum  et  Gallieno  secundum  consuli- 
bus.  »EmendatSchelestratiusGai/ieno  iii,nonvero  ii, 
emendandum  est  et  illud  ordinaverunt ;  vel  interpre- 
tandum  est,  ul  adunata  Ecclesia,  cleri  sufifragia 
elegerint,  sive  elevaverint  ix  Kal.  Sept.  Sixtum  pri- 
dem  ordinatum  episcopum  ad  Petri  sedem,  succes- 
sionis  jure  in  nomine  suo  implendam  (quam  vicarius 
administraverat  mandata  decessoris  ex  anno  praece- 
denti),  donec  anno  ad  eam  electionem  proxime  con- 
secuto  258,  die  sexta  Augusti,  Tusco  et  Basso  con- 
sulibus,  perduaus  ad  martyrium,  Laurentio  archi- 
diacoDO  praediierit  paremcoroDam  post  triduum  ei 


U45 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


U16 


tribuendam,  quam  ipse  cousequebatur.  Eodero  vero  \ 
mense  Augusto  perlata  martyrii  fama  ad  Cyprianum, 
hunc  pariter  consortem  palmae,  ab  eo  per  iitteras 
ceiebratae,  obtinuit  enuntiare,  uti  memoravimus. 

NOTiE    H1ST0BIC£. 

Linea  2.  —  Fuit  autem  temporibus  Valeriani,  et 
Decii.  Hanc  periochen,  quaeincodicibusquibusdam, 
desideratur,  confusam  reddiditexActis  interpolatis, 
seu  minus  apte  perceptis,  breviator  aliquis  non  satis 
expertus,  aut  diligens;  uti  Schelestratiusadmonuit. 
Cum  enim  Decius  imperator  Yaierianum  censorem 
constituisset  amplissima  illa  cum  potestate  vix  ulli 
privato  concessa,  quam  retuii ;  et  cum  Yalerianus 
ex  censore  non  muito  post  electus  imperator  Decii 
filium  creaverit  Augustum,  constante  persecutionea 
Decio  patre  ccepta,  et  a  successoribus  Gailo  ac  Vo- 
lusiano  continuata,  acrius  vero  instaurata  ab  ipso 
Yaieriano  principe,  affinitas  temporum,  et  nominis 
Deciorum  repetitio  sub  Valeriano,  qua  censore,  qua 
Augusto,  occasionem  dedit  sequioribus  saeculis,  de  B 
chronologia  et  genealogia  principum  distincte  or- 
dinanda  minus  sollicitis,  haec  omnia  temerepermi- 
scendi.  Contingere  quoque  potuit,  ut  scriptor  pas- 
sionis  et  actorum  SS.  Sixti  et  Laurentii  exordium 
duxerit  a  persecutioneDecii,  istarum  jugatarum  ori- 
gine,  cum  ab  illa  coeperint  edicta  contra  cierum 
speciatim  promulgata  :  quorum  vi  Sixlus  nondum 
pontifex  semel  delatus,  aiiique  tuncevaserunt,  An- 
toninorum  iege  vigente,  ut  prima  in  delationeChri- 
stianis  parceretur.  Sed  repetitis  denuntiationibus, 
occasione  rescripti^ad  imitationem  Decii  a  Valeriano 
jam  principe  contra  ciericos  editi,  et  ad  senatum 
missi,  quo  jubebatur,  ut  episcopiy  presbyteri,  diaconi 
statim  animadverterentur  (narrante  Cypriano  epist. 
52,  supra  col.  U13)  suoire  sententiam  capitis 
Sixto,  Laurentio,  et  sociis  Romae,  Cypriano  vero 
aliisque  Carthagine  necesse  fuit.  Illa  igitur,  quae 
scriptor  actorum  repetenda  duxerat  tanquam  ab 
origine  a  prima  iila  delatione  sub  Decio,  ut  prose-  q 
queretur  alteram  denuntiationem  sub  Valeriano, 
breviator  aliquis  imperitus  sequioris  aetatis  inepte 
commiscuit,  et  Decium  ac  Valerianum  eodem  tem- 

Eore  nobis  exibuit  quasi  in  imperio  collegas,  ju- 
entes  ante  tribunal  suum  perduci  Sixtum,  Lau- 
rentium,  et  socios  ad  eumdem  iocum  Fori  Nerv3B 
pro  Telluris  [in  tellure]  Tempo  :  quo  adducli  fuerant 
Cornelius  papa,  et  Gordianus,  martyrio  afficiendi  : 
tanti  non  reputans  eos  Caesares  invicem  separare, 
quos  paria  edicta  jungebant  in  studio  persequendi 
ministros  sacrorum,  ferme  continenter  vexatos  per 
illud  octennium,  quod  inter  leges  Decii  et  Valeriani 
effluxit.  Verum  de  causis  erroris  non  est  fusius 
agendum.  Sufficiat,  acta  senuina  exstitisse  aetate 
Ambrosii,  ex  quibus  S.  doctor  exscripsit  eadem 
verba,  quae  leguntur  in  pr^cipuo  certamine  Sixti 
et  Laurentii  etiam  in  actis  interpolatis,  quibususus 
est  Anastasius.  Eadem  passio,  et  actorum  magna 
pars  celebrata  est  versibus  per  Prudentium  in  Peri-  pv 
stephan.  annis  tantummodo  150  circiter  post  ^ 
martyrium  Sixti  et  Laurentii :  ubi  de  triduo  per 
Sixtum  praedicto,  a  passione  et  morte  suaadpassio- 
nem  et  mortem  S.  Laurentii,  haec  legimus  metro 
inciusa,  quae  soluta  oratione  reperiuntur  in  actis  a 
pontifice  Sixto  praedicta  Laurentio,  dolenti  quod 
bixtus  mortem  pro  Christo  subiturus  diaconum 
suum  derelinqueret. 

Desiste  discensu  meo 
Fletum  dolenter  fundere  : 
Praeccdo,  frater  :  tn  guoquo 
Post  hoc  sequeris  triduum. 

Extrema  vox  episcopi 
Prapnuntiatrix  gloriuB 
Nihil   fefcllit ;  nam  dies 
Praedicta  palmam  prsBstitit. 

Satis  itaque  convalidata  sunt  habenda  ex  actis  chro- 
nologia,  et  acta  genuina,  ex  testimoniis  SS.  Pa« 
rum  bucuftque  perpensis. 


Linea  12.  —  Et  Romanus  ostiarius.  Et  lin.  H.  £( 
diaconi  supradicti  sepulti  sunt  in  Caemeterio  Pretexta- 
ti.  Uterquelocus  istiusnumeri  illustrandushicesset 
insigni  documento  hac  ipsa  die27  Aprilis  reperto  io 
coemeterio  Praetextati,  dum  praelo  subdimus  hasob- 
servationes:  inquosanguis  martyrumsuis  incrustis 
vitrum  opplentibus  adbuc  perspicuus,  comprobatea 
quae  in  depositionibus  martyrum  servari  mandaruDt 
Romani  pontifices  tempore  persecutionum,  et  qas 
successores  constanter  retinuerunt  circa  eorumdeo 
reliquias  venerandas,  et  solertissime  custodiendas. 
Verum  opportuniori  ioco  reservanda  est  editio  nobi- 
Iisistiusmonimenti,nefflpein  notishistoricis  adnu- 
merum  B.  Eutychiani,  quas  consulere  poterit  lector. 

CIACONII. 

Linea  40.  —  Passus  est  et  beatus  Laureniius  ejus 
archidiaconus,  Post  triduum  a  Sixti  martyrio,  nempe 
IV  idusAugusti,  dieSabbati,  primariasdiaconoram, 
seu  mavis  archidiaconus.  seu  archilevita  ipsiusLan- 
rentius,  clarissimus  athleta  fidei,  iilustre  certamen 
obiens,  postdiversa,  et  immanissima  tormenta,  cra- 
ticulae  ferreae  impositus,  igneque  assatus,  insignem 
martyriicoronamconsecutus,  admirandaplaneanimi 
virtute  de  persecutorum  perfidia  triumphavit,  juita 
nomen  laureum  sertum  adeptus.  Celebrant  hajus 
eximii  martyris  certamen  Ambrosius  lib.  i  Offic,  c. 
41,  et  iib.  I.  c.  28,  etserm.  1  et  71,  et  epist.  i,  lib.  u 
Augustinussup.  Joan.  tract.  27,  et  lib.  i  ;  Isidorus,  in 
Missali  et  Breviario  ;  Bernardus,  serm.  sup.  Cantet 
in  S.  Andr.  Leo  Papa  in  serm.  et  Prudentius  in  Pe- 
risteph.  venustissime  carmineexpressit;et  aliiple« 
riaue,  quos  iongum  esset  recensere. 

Linea  12.  —  Uic  fecit  ordinationes  duas.  Mendam 
est.  Fecit  enim  beatissimus  Sixtus  ordinationem 
unam,  non  duas,  in  quas  episcopos  per  diversaloca 
duos,  in  Urbe  vero  Roma  presbyteros  quatnor,  dia- 
conos  septem  mense  Decembri  creavit. 

PAGII. 

Ejus  gesta  in  pontificatu  nos  latent,  id  tan- 
tum  ex  Indiculo  depositionis  martyrum  obser?at 
Pearsonius  in  Annalibus  Cyprianicis,  sanctum  Six- 
tum  SS.  Petri  et  Pauli  apostolorum  corpora  ad 
Catacumbas  transtulisse,  ut  ibi  tutius  stationes  ha* 
beri  possent^  magis  in  dies  saeviente  persecutionis 
ardore.In  Indiculo  enim,  inquit,depositionis  marty- 
rum  habetur:  «Tertio  Kalendas  Julii  Petri  in  Cata- 
cumbas,  el  Pauli  Ostiense,  Tusco  et  Basso  coss. » 
Qui  consulatus  competit  in  annum  258,  quo  Sixtas 
sedit  usque  ad  diem  sextum  Augusti.  Ubi  sermo  est 
de  translatione  corporum  sanctorura  Petri  et  Paall. 
Liber  Pontificalis  pontificem  permutando,  ut  s^pe 
solet,  Cornelium  pro  Sixto  posuit,  indeque  pseudo- 
Isidoruseamdem  historiam  fictitiae  Cornelii  epistols 
inseruit.  Sixtus  igitur  non  Corneiius,  haec  tropxa, 
quae  ut  tradit  Caius,  qui  circa  annum  Christi  £00. 
scripsit,  tunctemporisin  Vaticanoasservabantar,in 
Catacumbas  transtuiisse  videtur. 

SOMMIER. 

Sub  episcopatu  Sixti  II,  qui  Stephano  succes- 
sit,  accepit  Romana  sedes  luculenta  testimonia 
obsequii  ac  venerationis  debitae  supremae  ipsius  an- 
ctoritati  ab  Ecclesia  Alexandrina,  cui  praeerat  epi- 
scopus  Dionysius.  Hic  alteram  de  baptismo  episiolaa 
scripsit  eidem  Stxto  ;  in  qua  uraemissa  notione  con- 
troversiae  circa  haereticorum  baptisma,  etlitterarum 
praecedentium  quas  ipse  dederat  ad  Stephanum  Sixti 
decessorem  pro  episcopis  reiterari  cupientibas  IQ 
collatum  baptismum,  rogat,  ut  mature  perpendere 
dignetur  rei  magnitudinem  (loqui  sane  contenditde 
excommunicatione  quam  Stepnanus  fueratcommi* 
natus)  ut  pro  his  illum  deprecarer^  qui  decreta  seqae- 
bantur  tantummodo  in  maximisepiscoporamconci- 
iiisedita.  «  Rei  igiturmagnitudinemattentacogita- 
tione  complectere.  Decreta  enim  in  maxliniA  episco- 
porum  conciliis,  sicuti  audio,  facta  fuemnU....  Atqve 


un 


lilSTORIA  DE   VlflS  ROM.  PONT.  -  S.  DIONYSIUS. 


U18 


ut  pru  his  omnibus  episcopis  iilum  (Stephanum) 
deprecarer,  epistolam  scripsi. »  (Dyonis.  Alex.  apua 
Euseb.  Hist,  lib.  vii,  c.  4.) 

In  eadem  epistola  sanctus  episcopus  denunliat  Ro- 
mansesedi  hieresim  Sabellii,  tunc  suborientem  :  in- 
dicanspapseSixtoimpiamdoctrinamillamsubortam 
Ptolemaide  in  Pentapoli,  texturam  esse  blasphe- 
miarum  contra  Deum  Patrem ;  complura  quoque 
falsa  dogmata  continere  adversus  Filium ;  et  audito- 
res  suos  pertrahere  ad  oblitterandam  confessionem 
d'vini  Spiritus.  Satis  certa  documenta  ejus  negotii 
ad  se  fuisse  perlata  per  epistolas  a  compluribus  ad  se 
dalas,  et  per  tideles  ad  se  accedentes  conferendi  cau- 
sa ;  quocirca  scripserat,  Deodante,  quasdam  episto- 
las,  quo  accuratius  erroris  latebrasaperiret,  »  qua- 
rum  exempla*'!^ descripta,  inquit, ad  te  misi. » {Ibid.^ 
cap.  5.) 

Alteram  insuper  epistoiam  deditad  Si.\tum,  fla- 
gitans  ut  rescriberet  quid  sibi  agendum  foret,  ne 
per  errorem  labatur,  in  precibus  sibi  a  fidele  quo- 
dam  porrecti^  super  iieratione  baptismi :  quemcum 
accepissetab  haereticis  catholicorum  ritus  non  ser- 
vantil)us  in  eo  sacramento,  lacrymis  etiam,  nedum 
precibus  continenter  instabat,  ut  pura ablutione  tin- 
geretur,  qua  gratiam  consequi  posset,  et  in  Eccle- 
si?e  filium  ascribi.  Addit,  seid  minimeausum  atlen- 
tare,  cum  diuturno  jam  tempore  in  communione 
fidelium  versatus  esset  is,  qui  ita  supplicaverat,  et 
sanctorum  mysteriorum  particeps  jam  fnisset.  Nec 
tamen  afflicto  consolationem,  et  fluctuantis  animi 
aestibustranquillitatemconciliareseadhucpotuisse: 
«  Revera,  frater,  quoniam  hujusmodi  quaedum  causa 
ad  me  delata  est,  in  qua  veritus,  ne  per  errorem  la- 
bar,  consilium  quaero,  tuamque  vehementerexposco 
sententiam.  Frater  quidam  ex  nostro  conventu,  » 
etc.  (Ibid.,  cap.  8.) 


A  Protestantes  veluti  sibi  plaudentes  praesumunt,  et 
jactant,  has  litteras  ad  Romanum  pontificem  datas 
nihil  esse  aliud,  quam  consultationes  fraternas: 
nihil  admodum  illas  differreab  aliis  passim  datis 
ad  caeterosepiscopos :  nec  propterea  concludi  posse, 
subjeclionem  Romano  puntifici  in  his  significari, 
cum  in  reliquis  subjectio  non  demonstretur.  Verum 
ita  sentientes  de  his  eplstolis  oportet  voluntaria 
caecitate  usum  oculorum  sibi  praeripere,  ne  videant 
quod  in  eis  aperte  se  prodlt,  nempe  episcopum 
Alexandrinae  sedis  proximae  dignitate  a  Romana. 
recognoscere  Sixtum  papam  tanquam  superioram 
suum,  et  universis  Ecclesiisjura  dantem ;  cum  sup- 
plex  apud  eumdem  intercedat  pro  magna  parte 
episcoporum  orientis ;  cum  certiorem  eum  r^dat 
de  haeresibus  proprio  in  patriarchatu  subortis ;  cum 
ad  illum  scripta  transmittat,  quae  ad  easdem  refu- 
tandas  elucubraverat ;  cum  denique  ad  ejusdem 
providentiam  atque  auctoritatem  recurrat,  impe- 

D  traturus  normam  quam  teneat  in  re  expedien- 
da.  de  qua  suopte  ingenio  judicare  non  au- 
debat. 

Hanc  supremam  auctoritatem  Sixtus  exerciturus 
erat  contra  Millenarios,  haereticorum  genus  in 
iEgypto  nuperexcitatum,  qui  docebant,  post  annos 
mille  regnaturos  esse  cum  Christo  Domino  super 
terram  sanctos  ejus,  et  perfruituros  in  ea  deliciisac 
omnibus  voluptatibus  corporis.  Sed  praevenit  ea.pa- 
rantem  subita  persecutio,  nec  spaiium  concessit 
causae  expediendae.  «  Hunc  summum  Dei  sacerdo- 
tem  (ait  Maximus  Taurin.,  homil.  2  in  natali  S.  Ldu- 
rentii)  furor  gentilis  aggreditur.  ut  ecclesiastica 
meml)ra  tam  vaiido  truncata  capite,  velut  munimine 
coelestis  praesidii  amoto,  cruentus  persecutor  inva- 
deret.  »  A  successore  Dionysio  perfectum  id  fuisse 
videbimus,  quod  Sixtus  meditabatur. 


XXVI.    SANCTUS   DIONYSIUS. 


ANNO    CHRISTI    261,     VALERIANE   ET    GAUENI  IMP.   7. 


26.  Dionysius^  ex  monacho,  cujus  generationem  non  potuimus  reperire,  sedit 
annos  duos,  menses  tres,  dies  septem  *.  Fuit  autem  ^  temporibus  Gallietii  ex 
die  XI  Kalendarum  Augustarum,  ^miliam  et  Basso  consulibus,  usqueiu  diem  vi 
Kalendarum  Januariarum,  a  consulatu  ^  Claudii  et  Paterni.  ^  ffic  presbyteris 
5  ecclesias  divisit,  et  co^nteteria,  parochias  dioRceses  «  instituit.  Hic  fecit  ordinationes 
duas  per  mensem  Decembris :  presbyteros  duodecim,  diaconos  sex,  episcopos  per 
diversaloca  numero  octo  ^.  Qui  etiam  sepultus  est  in  ccBmeterio  Calixti,  via  Ap- 
pia,  VI  Kalendas  Januarii ;  et  cessavit  episcopattis  dies  quinque. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO 

Dionysius  annis  octo,  mensibus  duobus,  diebus  quatuor.  Fuit  temporibus  Gallieni  ex 
die  XI  Kalendarum  Aug^usti,  -^miliano  et  Basso  consulibus,  usque  in  diem  septimum  Ka- 
lendar.  Januarii,  consulibus  Claudio  et  Paterno. 

NOTULiE  MARGINALES  PABROTTI 

^B,  ann.  M,  m.  3,  d,  14.  ^  B,  et  Valeriani,  Claudii  Aureliani  a  Coss.  Fusci  et  Basci  ad  Aurel.  Aug.  et 
Bassum.  c  c,  consulitus.  ^  Baronn.  ann.  270  in  fine.^  Cet  dioeceses. '  CB.  septem. 

VARIiE  LEGTIONES. 

Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri.  G  Ex  codice  Regio,  Mazarino  ,et  Thuano. 

Num.  26,  lin.  5,  AB,  dedit.  B,  ministeria.  lin.  6,  Lin.  1,  non  p  invenire,  sedit  ann.  6,  m.  %  d.  4. 
A,  presbyU  undecim.  lin.  4,  Januarii.  lin.  5,  d.  constituit. 

Patrol.  CXXVU.  ^ 


Uf9 


ANASTASll    DIBLIOTIIECAKII 


44^ 


Ex  codicc  Thuano  altcn).  A  Fior.  sec.  et  Vat.,  dedit  el  ministeria.  Un.  1,  \atk, 

Lin.  2,  ann.  6.  m. 2, d.  4.  lia.  5,  diocesis  consti-      '^  ^''^»'-'  «Jepositus  est. 
luit.  Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi, 

,    ,  ,  ^  ,  ,  Lin.  4,  cujus  generalionem  non  potuimus  reppe- 

Apwl  Holstcnininet  Schelestratnim .  ^^^^    Hj^i^^  dioceses  constituit.   h/i.  8,  et  cessavil 

Lin.  2,  Florcnt.  duo,  annos  vii,  menses  ii.  lin,  5,      episcopatus  diebus  v. 

NOT.E  VARIORUM. 


A  SCIIELESTRATE. 

Linea  5.  — Et  parochias  diteceses  instituit.  Hinc- 
marus  Uhemensis  Opusc.  lv.  Capitum.  ca|).  V'y: 
«Dionysiuspaparusiicanisparorhiisterminoscerlos 
posuit  ac  ponendos  dispo^uit,  de  quibus  etiain 
Chalcedonense  concilium,  quye  sunt  noui,  decre- 
vit.  »  Verum  juxla  Baroniura  ad  annum  270,  in 
fine :  igitur  hic  tantum  de  parochiis  urbis  Koma:, 
quas  Valeriani  persecutio  turbarat. 

altash:kr.e. 

Linea  4,  5.  —  llic  prrshyttris  ccclesias  divisity  et 
anneteria,  et  parorhias  diinceses  instituit.  Evarislus 
primus  titulos,  id  est,  Ecr.  esias  in  Urbe  divisit, 
auctore  ipso  Anaslasio  ;  poslea  clade  variaruin  pcr- 
secutionum,  et  diulina  vacalione  Erclesiarum  per- 
turl)ato  statu  Ecclosiarum,  landem  a  Gallieno 
reddita  paoe  Ecclesiaj,  rursus  a  Dionysio  divis« 
parochiie,  aut  verius  restitutie,  primum  in  Urbe, 
tum  in  provinciis,  ut  patet  ex  integra  epist.  Dionysii 
ad  Severum  Cordubensem  episcopbm,  cujus  pars 
exstat  in  can.  Ecclcsias.  43,  qu.  1,  et  in  cap.  Pasto- 
ralis,  de  his  qu«  (lunt  a  prius.  sine  cons.  Cap.,  de 
quo  fusius  dixi  Diss.  lib.  v,  cap.  4. 

BENCINL 

Linea  4,  '6.  —  Uic  prcsOyteris  ccclesias  divisit,  ct 

cxmeteria,   et  parochias  diieceses   instituit.  Ad  po- 

stremaDionysii  tempora  hicc  Kcclesiarum  ordinatio, 

seu  in  melior'»m  slalum,  et  formam  refnrmalio  a^ta 

esl,  cum,   Valeriano   in   bello  cum    Persis  capto, 

Gallienus  a  persecutione  temperavit,  etdalispubli- 

cis  rescriplis.  Indulgentiam  concessil,  et  loca  sacra 

episcopis  restituenda  decrevitUlrum«|ue  r^-ferl  Eu- 

seliius  1.  VII,  c.  43;  «  Verum  Valeriano  non  multo 

post  a    barbaris  capto,   et  in  servitutem  redaclo, 

liliusejusGallienussolus  imperium  oblinens,  mi»de- 

ralius  se^essit:  missisciue  ediclis,  persecutioiiem 

adversus  nostros  commi)tam  sedavit ;  utque  religio- 

nis  noslric  :intistites  secure  deinceps  munus  suum 

obirent,  hujusmudi  rescripto   pnecepit:  Imperalor 

Caesar  LiciniusGallienus,  pins,felix,  auj;uslus,  Dio- 

nysio,  Pinnas  Demeirio,  etreliquisepiscnpis.  Indul- 

gentiam    beneficii    nostri   per    universum   orbem 

diffundi  priecipimus.  utcuncti  a  reli^iosis  locis  abs- 

cedant.  Quocirca  et  vos  rescripli  nostri   forma  uti 

poierilis,  utnullus  vobis  deinceps  molest  am  taces- 

sal.  Atque  id  quod  vnliis  exsequi  iicet  jamdudum  a 

me  concessum  esL  Proinde  Aurelius  Cyrcnius  pro- 

curator  summie  rei,  dati  a  nobis  rescripti  formam 

sequetur.  »  Poluit  ilaque  DionysiusGallieni  iiidul- 

geniia  omnes  Christianorum  ecclesias  in  Deciani 

persecutione  a  gentibus  direptas  resiituere,  divi- 

dere,  et  ad  pri(»rem  formain  reform;ire.  N»'(|ueenim 

ccnsendus  est  Dio^ivsius  aiiclor  divisioiiis  ecclesia- 

ruin,cum  antea  presbyleri  iii  locis  sacrisconstituli, 

el  tilulis  Urbis  pra'sidentes  sacra  operarentur,  sed 

contusum  ordineiii  ob  Deciaiiam  t»er<eculiO'jem  re- 

stiluil,  et  ordinavit. 

Ecclesias.  Multiplicatas  ecclesias  iii  orbe  Chri- 
sliano,  ethas  in  sinj^uiis  imperii  urbibusexstilisse, 
et  fuisse  loca  iediticiis  septa,  et  culluidivino  dicata 
su[iponilGallieni  rescripli]ni,dum  praicipil,  ui  cun- 
cli  a  :eli^iusis  lucis  ab^cedant,  (|Uie  <»ccupaverant 
ex  Deciano  edictn  jjentes,  et  episcopis  resliluaiitur. 
Diviiio  cultui  mancipatas  fuisse,  scu  ad  sacra  mi- 
iiisleria  aj;enda,  inlerdiclo  omni  prnfano  usu,  et 
//ujdem   severissime,    Valerimus  imperator  apud 


Vopiscum  testatum  facit,  dumsuperstiliosus  impe- 
rator  senatum  arguit  ex  spreta  Sibyllinorum  oraca- 
lorum  inspectione.  quasi  senatus  esset  in  ecclesia 
Christianorum,  in  qua  talis  inspectio  interdicta. 
Itaenim  imperator:  «  Miror  vos,  Patres  Conscripti, 
tandiudeaperiendislibrisSibyilinisdubitasse,  pro- 
indequasi  inecclesia  Christianorum,  non  in  templo 
oiiinium  deorum  tractaretis.  h  Ecclesiam  Christia- 
nam  opponitgentiiium  templo,  etadeo  aChristianis 
locum  religiosum  habitum  putatiimque,  utinterdi- 

B  cta  oinnisactio  qux  sacra  non  esset.  Ccclesiae  Itaque 
eraiit  Christianorum,  seu  sacrie  a^des  ad  reli^ionis- 
agenda  mysteria.  Altaria  in  iisdein  fuisse  declarat 
factum,  quod  evenit  Gallieno  ipso  imperante,  ab 
Eusebio  relatum  de  Theotecno  Caesare:c  Palesiint 
episcopo,  I.  VII,  c.  10  :  «  Cum  ex  praelorio  egressas 
esset  Theotecnus  civitatisepiscopus,  ad  illum  acc^ 
dens,  et  sermocinando  longius  eum  abstrahens,  pr^ 
hensa  manu  ad  ecclesiam  adducii.  Cumque  interias 
ad  ipsum  altare  eum  statuisset,  reducta  tantisper 
ejus  chlamyde,  gladium  illi,  quo  praecinctus  erat, 
ostendens,  mox  sacrorum  Evangeliorum  codicem  ei 
diverso  locat,  jubens  ut  e  duobus  utrum  mallet, 
eligeret.  »  Quo  locoadnotatur,  altaria  fuisse, acibi 
s:icros  libros,  et  similia  quae  propria  Christianoran 
ecclesiarum.  EtpauloanteDecianani  persecutioneo, 
loca  fuisseampla,  et  religiosa  publice  retenta,  Ale- 
x.an(IriimperatorisresponsumaLampridionarratuai, 

p  claredemonstraL  «Cum  Christiani  guemdam  locan, 

^  ({ui  publicusfuerat.  occupassent ;  conlra  popiiiani, 

dicerent,  sibieum  deberi rescripsil,  meliusesse 

ut  quomodocunque  Deus  colatur,  quam  |)opinariis 
dedalur.  »  Dixerat  Gallienus  in  sao  odicto  praecipoe 
Dionysio  pontitici  directo,  ut  in  recuperandisablatis 
ecclesiis  ipse  insisteret;  quara  f  rmam  sequensAo- 
rclianus  iiiterpellatu:a  Paulo  Samosatenodeeccl^ 
sia  Antiociena  curam  pontifici  deditcx  Eusebio.L 
VII,  cap.  30,  qui  referens  haeresiarchae  gesta  posl 
synodum  adversuseumdem,  qucdque  depositus,ie 
domo  ecclesiic  nullatenus  discedere  vellet;  inlerpel- 
latus  imi^erator  Aurelianus  rectissimehoc  negotiuB 
dijudicavit,  iisdomum  tradi  pra^cipiens,  quibosIU- 
lici  Christiaoie  religionis  antistites,  et  Romanosepi' 
sc«»pus  scriberet.  Hoc  modo  vir  supra  meraoratos 
cnuj  summo  dedecore  per  Siccularem  potestatemab 
ecclesia  exturbatus  est. »  Prisca  aedificia  exiude  Eo- 
scbius  vocat,  quifi  |)ost  Gallieni  edictii  inaugOitio- 
rem  molem  fuere    reducta;   quo  mag:is  roboraio: 

l^aritiquarum  ecclesiarum  per  universura  iroperiuii 
primajva  exisleniia.  Proxima  enim  teropora  cai 
describil,  ei  proventus  uberrimos  ex  Gailieni  rescri' 
ptls,  hiec  advertit  idem  Eusebius,  lib  vm,  cap- <: 
(( Jam  vcro  quis  innumerabilem  horainum  qu^^^'^ 
ad  lideni  Christi  confugientium  turbam,  quisnome- 
riiin  ecclesiarum  in  singulis  urhibus,  quisillustrts 
|)opulorum  concursus  in  «edibus  sacris  cumulJ» 
possil  describereVQuo  factum  esl,  ul  uriscisxdif' 
ciis  jam  non  contenti,  in  singulis  urbibusspatioeitf 
iib  ipsi  fundamentis  extruerert  ecclesias:  atf« 
hiic  progressu  lemporis  incresceatia,etquotidieit 
niiijus  et  melius  proficientia,  non  livor  ullasat»- 
rere,  nec  malignitas  da?monis  fascinare,  nec  Im*«»- 
num  insidia'  prohibere  nnquam  potuerunt.  »  Etdt  - 
earumdem  frequentia  uuiversum  per  imperiansi: 
iiifra  :((Ecclesias  in  singulisciviUUboscoogregattf 
et  frequentissimosChristianorum  con?eDtos,  elcdi' 
iectas  ibidein  ei  more  fleri  solitas  oeniere  licekat.» 
Cametma.  Loca  oenpe  subtemuwa,  elie  fo^ 


U21 


HISTORIA  DE  VITIS  UOM.  PONT.  —  S.  DIONYSIUS. 


U22 


bulo  Catacumbie  dicta,  ubi  et  Christiani  tumula*  A  descriptoribus  catalogorum  Italicorum.  Nisi  enim 


bantur,  et  persecuii>num  temporesacra  mysteria  ce 
iebrabantur.  Decius  primo  episcopis  ecclesias  ade- 
mil:  el  cum  in  cojmeierlis  tidclestunc  convenirent, 
Valerianusetad  ccemeteriaaditu.n  inhibuii,  ut  su- 
pra  dictum  est.  Cum  ecdesiarum  restitutionc  data 
estfacultascoemeteriaadeundi,  quxDionysiusetiam 
divibit,  Qt  juxta  natalitia  martyrum,  ubi  corpora 
recondebantur,  raissa;  celebrarenlur.  Diocleiianus 
dum  primordia  persecuiionis  aggreditur,  non  ab 
ecclesiis,  sed  a  prohibendis  conventibus  in  ca^me* 
teriis  rem  inctcpit,  ex  eodem  Eusebio  dicente: 
c(  Dumque  ad  subruendam  pacem  nihil  nnn  molire- 
tur,  primum  quidem  nostros  a  conventibus  qui  in 
cflpmeteriis  tieri  solebant,  nescio  quo  pnetextu,  ar- 
cere  aggressus  est.  »  Ccjemeieria  Gallieni  lege  etiam 
episcopis  restituta,  docuil  supra  laudatus  Eusebius 
subdens  :  •(  Est  et  alia  ejusdem  imperatorisconsti- 
tutio  ad  aiios  episcopos  data,  qua  iis  permisit,  ut 
coemeteriorum  suorum  loca  recupewent,  » 

Parcbcias.  Vocabulum  paroRciie  duobus  modissu- 
miiur,  apud  Latino.s  i^itres  prxcipue:  nonnunquam 
pro  tota  dioecesi,  quo  modo  apud  Augustinum  epist. 
^61  ;aliquando  prosin^ulari  ecclesia.  Antiquissima 
est  hipc  posterior  significatio.  quam  usurpat  Apol- 
lonius  Cataphrygaruin  impugnator,  cum  de  Alexan- 
dro  impostore,  apud  Euscb.,  I.  v,  c.  18,  qu.  U5  in 
flne :   «  Ecclesia  (Gr^ce  aa.TJS^a)  vero  ejus  loci, 
unde  eratoriundusipsum  non  recepit,  quod  latroci- 
niu  exen  eret.  »  Romanis  itaque  presbyteris  quibus- 
ve  vel  ecciesiie  in  Urbe,  vel  extra  Urbem  ciemeteria 
et  parochiie  ita  distribuebaniur,  ut  quilibet  parti- 
culare  territorium  ad  munera  exercenda  obtinens, 
veluti   particulares  dia»ceses  ea  loca  re^eret.  Proxi- 
mo  tempore  ad  Dionysiana  Romie  quadraginta  ba- 
silicas  fuisse,  etiain  anteConstantini  tempora,  Opiati 
insignis  locus  probal,  lib.  lu  quiconvellens  pseudo- 
priniatum  Donatisiarum,  quem  Romie  hal)ere  glo- 
riabantur,  et  loquens  de  primo  schismatico  Romue 
Donatistarum  episcopo  Viciore,  inter  caetera  argu- 
menta  ad   convellendum  pseudoepicopatum  Dona- 
tianum  Uomanum,  eo  etiam  utitur,  quodcumex- 
starent  tunc  quadraginta  basilica;,  cum  singuhe  a 
suis  presbyteris  regerentur,  nullam  vel  habuerint, 
vel    occupare  valuerint.  Sic  enim  Optatus:  «   Non 
enim  grex.  et  popnlus  appellandi  fuerant  pauci,  qui 
intra  quadraginta,  et  quod  excurrit  basilicas.  lo- 
cum  ubi  colligerenl,  non  haberenl.  »  Qui  auctori- 
tate  ostendiiur,  ne  dum  basilicarum  existentiam 
inte  collatam    Kcclesiie  pacem,   et  libertatem  per 
Constantinum;  verumetiani  basilicis  pnepositosmi- 
nistros,  qui  eas  rej^erent    Ilinc  quia  a  propriis  rec- 
toribus  gubernabantur,  cccupari  aliqua  non  potuita 
schismaticis. 

BINII  ET  LABBKI. 


-  Linea  4,  5.  —  Consnlatu  Claudii  ct  Patmii.  Ex  epi' 
''  stola  synodica  Antiocheni  concilii  scripia  ad  impe- 
K  ratorem  Aureiianum  ann.  imperii  illiussecundo,  qui  \j 
■  estChristi  ^71,  liquidum  est  ac  manifestum,  Diony- 
^  sium  adhuc  illo  tempo.^evixisse.  Itaquehis  consuli- 
•^  bus  defunctum  esse  affirmari  non  potest,  cum  ho- 
■K  rum  consulatus  notetur  in  fastis  cum  anno  Christi 
'  •  870.  (Baronius  pnedicto  loco  num.  iL) 
^  Linea  7.  —  Episcofm  pcr  dicersa  loca.  Inter  epis- 
!^  eopos  ab  eo  ordinatos  refertur  Zamas,  qui  primus  in 
w  IndiceepiscoporumBononiensiuinordinenumeratur, 
■*eam  tamen  credibile  sit  plures  alios  ante  ipsum 
ivfoisse,  quorum  memoria  exciderit,  cum  civitas  ea 
Jaim  tum  frequens  et  illustris  esset.  (Baron.,  anno 
■*^Z72«  num.  ultim.) 

^:  BLANCHINL 

rt  NOT.E    CIlRONOLOGICiS. 

Catalogus  Liberianus  in  coAsuIibus  praesemt  no- 
la  epocnam  integram  annorum  sancti  pap;e  Diony- 
il,   quam  deciduu!  picturde  mutiiatam  obtuierant 


dominaret  consules  anni  "^oQ  JSmilianum  et  Bas- 
si/f7^tamin  superiori  perioclia,  inquanarravitvacan- 
te  sede  ad  eosdem  consules  administratam  fuisse  a 
presbyteris  Ecclesiam,  quam  in  pncsenti  numero  ad 
consignandum  exordium  sedis  Dionysiipapae',etsub- 
inde  exprimeretsedisse pnntilicem  usqueadC/auc^iam 
et  Patcrnwn  consules,  triduopostejusobitum  aperi- 
turosannum  269;  vix  possemus  intelligere,  quo  pa- 
cto  ex  annisviiii  huic  tempori  respondentibus,  quos 
fortasse  librarius  integre  expresserat  per  eadem  ele- 
menta  viiii  detritis  prxcedentibuslitteris  du£  tan- 
tum  postrem<ie  superstites...  ii,  vis£  sint  binarium 
indicare  :  idque  etiam  descriptoribus  quatuor  ca- 
talogorum   Kaliie,    necnon  totidem  Colbertinis  et 
Belgico   Papebrochii,    recensitis  inter  Prolegome- 
na,  cum  jam  tum  evanidx  pra-cedentes  litter;e  vix 
disct^rni  possent,  Catalogiis  Felicis  Quarti  exviiii,re- 
tinuit  V  :  secundus  Colbcrtinus  vii  :  tertius  vi :  ut 
B  omninosuspicaiidumsii,  eliam,expicturisuniusaut 
nlterius  basilic:c  pncter  Paulinam,  in  quibus  noven- 
nium  signatum  fuerat  consueto  more  Romano  per 
liiteras  viiii,vitio  decidui  colorisin  unitatibus  qui- 
narium  consequentibus  oculos  a  longe  spectantium 
deceptos  fuisse,  dum  alius  solum  quinarium  v  vidit, 
alius  VI,  alius  vii.  CatUogi  Itali;e  felicius  conspira- 
runt  in  conservando  ternario  mensium,  et  septenario 
dierum  numero:  a  quo  solus  Cavensis  postremam, 
eximit  unitiUem,  cum  inbasilica  S.  Pauli  pr^eserve- 
tur  integrum  septenarium  perlitterasevidentes  D.  vii. 
Diein  depositionis  S.  Dionysii  ad  sextum  Kalen- 
das  J.inuarii  referuntcum  Bibliothecario  t:ibularia 
Ecclesi.r.  Romanic,  et  catalogus  depositionum  Urbis 
episcoporum  Liberiano  sa^culoconscriptus  (supra  iu 
Prolegomenis).  Catalogus  ejusdem  ailatis  (i!;i(i.)oslen- 
dit  natal<Mn  pontificisDiuiiysii  spectare  ad  diem  prae- 
ctnlentem  vii  Kal.  Januarii  ejusanni  !27D,  c^uem  aperi- 
turi  erant  Claudius  et  Paternusconsules,  nisi  numerus 
illevii  Kalend  imprudenterauctus  situnitate.  Quare 
sinumeruscatalogiLlberianisupponaturincorru|)tus, 
memoria  S.  Dionysii  papae,  inantiquo  lapide  toties 
laud.ito  ad  titulum  S.Sylvestri  In  Capite,  siveSS.  Ste- 
phani  et  Dionysii  referturad  diem  vt  Kalend.  Janua- 
rii,  spectabitadejusdepositionem.  Referenda  igitur 
erit  ordinatio  Dionysii  ad  diem  Dominicam  i9Sep- 
lembris  anni  2139,  i£miliano  et  Basso  consulibus :  et 
ejus  migratio  ad  Dominum  parianda  cum  die  20  De- 
cembrisanni  2^^   postannos9,  inenses  3,  dies  7, 
in  Petri  sede  impensos  regendae  Christi  Ecclesiae: 
ac  depositioejussacri  corporisin  coemeterioCailisti 
habenda  est  ea  die  peract!i.  quae  proxime  ad  obitum 
consequebatur    nempe  27  Decembris  ejusdem  anni 
268.  In  illoautem  ccemeterio  custoditum  fuitdonec 
a  Paulol  transferreturad  monasteriumetoratorium 
a  se  constructum  in  tituloSS.  Stenhaniet  Sylvestri, 
seu  Dionysii  in  Campo  Martio,  ubi  indicata  labula 
marmorea  et  publica   documenta  archivi  ejusdem 
monasterii  fesiatum  faciunt. 


U 


NOTifi  HISTORIC^. 

Linea.  4.  —  Uic  prcsbyferis  ecclesias  divisit  et  c«- 
mctcria,  etc.  Divisjejam  fuerant  Urbis  ecclesise  per 
pontiflces  decessores.  Evaristus  (num.  6):  Titulos 
in  urbe  Boma  divisit  presbyteris.  a  Sed  consideran- 
dum  est,  ait  Bironius  ad  annum  270,  num.  17,  non 
a  Dionysio  papa  primum,  vcrumab  aliisantecesso- 
ribus  Romanis pontiflcibus,  suis  limitibus distinctas 
fuisse  parochias,  presbyterisque  divisas.  Al  quod 
in  persecutionc  Valeriani  (ut  dictum  <'si)  ab  eccle* 
siis  essent  avulsi  presbyteri,  et  in  coemeteria  etiam 
Christiani  omnes  convenire  vetiti :  illo  sublato  de 
medio,  et  a  Gallieno  restitula  Ecclesiic  pace,  el  coe- 
meteria  adeundi  ab  odein  libi^ra  facultate  concessa, 
illarum  Ecclesiarum  presbyteris  compluribus  mar- 
tyrio  vita  functis ;  easdem  iterum  dividere,  ac  pro 
raiione  distribuerc  ('flemcieriaquc  singulis  coa^l- 
gnare,  Dionysii  opus  fuit.  » 


4423 


ANASTASII   BIBLlOTHECARlf 


Ui4 


Baronio  asseniitur  Binius  in  nolis  ad  secundam  A 
epislolamDionysioattribulam;  cujus  verbavide  pau- 
lo  ante  recensita  in   notis  Binii  et  Labbei  atl  hunc 
numerum. 

Linea  5.  —  Parochias  diceccscs  instituif.  Canj^ius 
in  Giossario  medi*  Lalinil.,  verb.  Diaccsis,  hunc 
Anastasii  texlura  producens  legit  ct  pnrochias,  ct 
diieccscs  instituit. 

Quod  antequam  expediam  observanda  est  triplex 
notio  verbi  dioeccsis  ab  eodem  erudite  explicata. 
a  Dioecesis,  AtoixT,'ji;  dicebatur  plurium  provincia- 
rum  prspfeclura.  Balsamon  incan.  9conciI.  Clialced.: 

Atoixr,gt;   §£  EiTtv    f)    roAAa;    £-ap/{a;    E/ojia  ev  lajTr,, 

llarum  dioRceseon  mentio  fit  passim  in  cod.  Theodos. 
et  Justin.  quae  interdum  tractus  appellatione  apud 
Marcellinum  in  veteri  provinciarum  Libello,  etc. 
Quaeiibet  vero  diceccsis,  q\xx  plures  complecte- 
batur  provincias,  suas  habebat  melropoles.  Rege- 
bantur  singulae  a  comitibus,  et  vicariis  ;  plures  ve- 
ro  simul  a  praefecto  pneiorio.  Ilaec  de  prima  no-  d 
lione.  Sequitur  altera:  biuicescs  dicebantur  potissi- 
mum  provinciae,  quibus  praerant  metropolitani 
vel  archiepiscopi,  ut  in  conciiio  Chalcedonensi 
C.28.  »  Ad  hancnoiionem  redigitdioDceses,de  quibus 
hic  pulat  locutum  Anastasium,  cujus  propterea  lo- 
cum  praesentis  numeri  ibidem  subdit:  juxta  quam  ac- 
ceptionem  aliorum  quoque  auctorum  indicat  loca, 
et  praecipue  Gilieberti  Lunicensis  episcopi  de  usii  ec- 
clesiastiioasserenlisdearchiepiscopo:  Cujus  ecclesia 
subscribitur  diosccsis.Tum  addit:  «  Anusive  vero  post- 
modum  appellati  episcoporum  districtus,  qui  pru* 
prio  vocabulo paroc^ia?  passim  nuncupantur.  »  Deni- 
que  subdil  teriiam  hanc  verbi  notionem. 

a  Dioecesis,  parochia.  Guill.  Brilo  in  Vocabul.  : 
Dioecesis  propric  cst  baptistmlis  ccdcsix'  tcrrito- 
rium  et  gubernntio.  Concilium  Agathense.  c.  54, 
et  Epaunense,  can.  8:  Prcsbytcr  dum  diceccsim 
tenct,  de  his  quse  cmerit,  ad  ccclcfiix  nomcn  scri^  q 
pturam  faciat.  )>  Additque  plura  ex  aliis  conciliis,  et 
scriptoribus,  tostimonia  ejusdem  notionis,  per  ver- 
bum  dicecesis  significatac. 

Videtur  igitur  in  ea  esse  sententia  vir  doclus.  ut 
putet,  fuisse  a  Dionysio  papa  institutos  archiepisco- 
patus.  Longe  tamen  antiquior  archiepiscopatuum 
origo  demonstratur  a  pluribus  scriptoribus,  et  pne- 
sertim  a  Schelestratio,  parte  ii,  Antiquit,  Eccl.  il- 
lustr.  diss.  4,  c.  4,  a  quo  etium  prscstat  hic  produ- 
cere,  quae  in  dissertatione  de  Auctoritate  p^itriar- 
chali  et  metropolitica  contra  Dec;inum  Londinensem 
disputavit  capite  4,  num  \  et  se(]uentibus,  ubi  il- 
lustrat  canonem  primum  a  Patribus  Arelatensis 
concilii  conditum,  corumque  verba  ad  i-^ylvestrum 
papam,  itarestitutaGermanaelectioni  a  cardinali  Pe- 
ironio,  et  Francisco  archiepiscopo  Uothomagensi : 
«  Placuit  etiam  ha;c,  juxta  consuetudinem  antiquam 
a  te,  qui  majores  dioRceses  tenes,  et  per  te  potis- 
simum  omnibus  insinuari.  »  Observata  aSchelestra- 
lio  in  exponendo  commate  qui  majorcs  dixcescste-  D 
ncs  plurimum  illustrare  possunt  hunc  textum  Biblio- 
thecarii  in  Dionysio.  Quare  integre  sunt  reddenda 
quae  scripsit  laudato  loco  ex  num.  \  ad  4. 

a  Inter  varia  antiquitatis  monumentu,  quae  ad 
comprobandam  patriarchaiem  Romani  pontificis  in 
Occidentem  universuin  aucloritatem  faciunt,  non 
contemiiendum  est,  quod  Patres  concilii  Arelatensis 
primi  posterorum  memoriie  consecrarunt.  Cum  enim 
illi  ex  Gallia,  ilispania,  Britannia,  Africa,  et  !talia 
in  ipso  florentis£cclesi:e  exordio  collei:ti  essent,  ca- 
nones  constituerunt  vi;:inti  duos,  quorum  primo 
agunt  de  festo  Paschatis  uno  die  et  uno  lempore 
ubique  observando,  addunttjue,  ea  dc  re  Sylve- 
strum  papam  7<<a/a  consuetudincm  littcms  nd  tnnncs 
dirif/cre  dcbcrc  ;  ex  quo  canone  colligitur,  l\ares 
Arelatenses  statutum  de  Paschatis  die  ad  Syivestrum 
retulisse,  prout  reliquos  quoq.';e  canones  retulisse 
cODSlat  ex  synodica  ipsorum  epistoia  ad  eumdem 


pontificem.  in  qua  diserte  scribunt:  «  Placult  etiam, 
a  antequam  a  te,  qui  majores  Diceceses  lenes,  pertc 
a  potissimumoronibusinsinuari.AQuod  hiclocusin- 
teger  non  sit,  sed  in  iilo  nonnulla  verba  desint.  jam 
sa^pius  adnotarunt  eruditi,  qui  proinde  in  illo  re- 
stituendooperam  industriamquesuam  adhibueront, 
ut  ostendimus  parte  ii  Antiquitatis  illustratae,  dis- 
sert.  1.  cap.  7,  art.  4,  ubi  adduximus  sequentem 
cnrdinalis  Peronii  el  Francisci  Rothomagensis  ar- 
chiepiscopi  emendationem  :  Placvit  ctiam  hxc  jmti 
consuetudinem  antiqunm  a  te,  qui  majores  di(EJ'm% 
tcucs,  ct  per  te  potisstmum  omnihus  insinuari.  Duo 
sunt,  qua;  viri  eruditissimi  in  praedicto  lococorri* 
gunt,  quorum  unum  adverbium  antequom,  aliud  tiK 
verba  per  fe  spectant  circa  illa  duntaxat  quaestio- 
nem  esse  indicantes,  quae  in  pru^dicto  loco  autde- 
pravata  aut  omissa  erant,  non  vero  circa  alia,  qa£ 
recte  scripta  videbantur.  At  alio  raodo  auctorea 
nostrum  nunc  sentire  videmus,  cum  illa  quoquecor- 
rigenda  ducai,  quae  recte  scripia  esse  con.stai ;  pa- 
gina  enim  83  ass^rit  vere  a  Pairibus  Arelatensibos 
dictum  esse,  quod  Papa  hnbeat  majovtm  dioccnim, 
ubi  haeo  verba,  qui  majores  di^eceses  tcnes  corrigit, 
et  loco  majorum  didpcesum,  nomen  singularis  diopcf- 
sis  contra  epistolx  synodic^e  fidem  substituiL 

a  Parvi  quidem  momenti  videri  posset  haec  onios 
verbi  variatio,  nisi  integrum  sensum  immutaret,  et 
agnitam  a  Patribus  Arelatensis  concilii   in  plures 
Komani  imperii  dioeceses  patriarchae  Homaoi  jki- 
testatem    everteret.    Ad     hujus    veritatis    rx)nfir- 
mationem   in   memoriam   revocandum  est,  dlcpce- 
sim  olim  in  imperio  vocari  consuevisse,  qu;e  plurts 
provincias  complectebatur,  qua  ratione  antiqaaia- 
perii  notitia  ante  tempora  Arcadii  et  Honoriicon- 
scripta  refert,  sub  priefeclo   praelorio  Orientisdi> 
ccses    quinque,   Oricntis,    JEijypti,    Asisc,    Ponti,  it 
Thraciw;  sub    pr;rfeclo    praiiorio    lllvrici  dic^ce^ 
duas,  Macednniie   et  Daciin;    sub  praifecto  praetorit 
Italiie  ditBccscs  tres,  Italix,  lHyrici  et  Xfr.cx;%x^ 
prajfecto  demum  prajtorio  Galliarum,  dicercses  trts, 
Hispnnix,    scptem  Provinciarum,     et    Bntannianm. 
Undeconstat,  Romanum  im|)eriumsub  quatuorpr^ 
fec.tis  pra5iorio  distributum  fuisse  in  tredeciuidiceee 
ses,  quaruin  quinque  ad  Orientem  spectabant,  reli- 
qu»  ad  Occidentem  :  sive  autem  Patres  Arelatenses 
perspectam  habuerint  hanc  imperii   notitiam.  sire 
aliunde  notitiam  dioeceseon  acceperint,  scripseraBt 
ex  concilio  Occidentali  ad  Svlvestrum  Occideatis 
patriarcham  :  quimajores  dicpceses  tenes,  ut  nimiria 
significarent,  eumnon  unidioecesi  praepositum faisse 
sedpluribusdioecesibus,omnibusutiqueillis,qu20^ 
cidentis  terminis  continentur.  Quae  cum  ita  sint,<jBis 
non  videt,  hoc  ipsum  auctori  nostro  displicerepo- 
tuisse  eique  mutandi  textus   occasionem  dedisst 
Cuin  enim  hoc  uno  Patrum  Arelatensium  testifflosh^ 
sententia  ipsiusdecoercendis  patriarchatus  Roouii 
tcrminis  evertatur,  voluit  forsan  ad  infrioj^Ddafi 
hujusce   argumenti   vim   loco   dicecesium,  di<r^ 
solummodo  legere.  Sic  enim,  qui  pluribus  dio^ 
bus  praesidens  patriarchalem  suam  auctoritaten  os 
quead  Britanniam  extendebat,  uniusdioecesisltali2 
potestatem  obtinens  ejusdem  finibus  coerceretur. 

a  Atqui  hoc  esse,  quod  auctor  noster  maUft^^ 

textum  concilii  suisobtrudere  conatus  sit,  satisi^ 

dicat,  dum  rursus  synodicae  Areiaiensiura  Patrfi 

epistolie  meminit :  a  Quoad   voces,  inquit,  fflo/^'' 

a  diceccscs,  dubium  est,  an  Constantinus  teo^ 

synodi  Arelatensisdistribuisset  imperiumifldi^ 

ceses:  et  verosimilius  est^  nec  id  factuo  (i^ 

tempore  Nicxnae,  cum  ibi  solum  mentio  (iatpr^ 

vinciaruni)  non  dioecescon.  Quod  si  verumsiu^' 

a  rupta  sunt  verba  illo loco,  sicut  certum  est,  ii  s'^ 

a  fuisse  corrupta.  Quin  etiam  aJmissa  lociioi^' 

«  tatenihil  indededucitur,  nisi  quod  episcopisKi- 

((  manus  haberetdioecesim  majoris  exiensioais^ti* 

a  alii  episcopi  Occidentales,  quod  non  MfiKV>* 

Mentem  suam  cian;  liic  expiicai  auelor  amitf%  ^ 


M25 


IIISTORIA  DK  VirrS    ROM.    PONT.  —   S.   DIONYSfUS. 


fi26 


ulcorruptionem  textus  ulcunque  probarct,  nonnulla 
pro  lectione  sua  adducit,  quie  hic  expendenda  sunt. 
Ac  primo  quidem  indicat,  imperium  anle  tempora, 
Arcadii  el  llonorii  in  dioeceses  distribuium  fuissc 
sub  Constantino  Magno,  id  tamen  post  concilium 
Nica^num  factum  videri,  ut  Patres  Arelalenses  ma- 
jorum  dioecesiiim  meniionem  facere  nequivcrint : 
a  Dubium  est,  inquit,  an  Constaniinus  temporesy- 
<r  nodi  Arelatensis  distribuerit  imperium  in  dioece- 
«  ses,  et  verosimilius  est,  nec  id  factum  fuisse  tem- 
«  pore  Niciena?,  cum  ibi  solum  mentio  fiat  i^rovincia- 
«  rum,  non  diteceseon.  n  Verum  j^raviter  hallucina- 
tur  auctor,  et  errori  errorem  adjunjiiit,  seque,  cum 
ita  loquilur,  Acta,  qwx.  tempore  Nicneni  concilii 
prodierunt,  non  pervolvisse  ostendit.  Exstat  sane  in 
Constantini  epistola  de  Paschate  per  totum  terrarum 
orbem  unodiecelebrando,  quam  tempore  ipsiusNi- 
cjeni  concilii  scripsit,  in  qua  non  solum  variarum 
provinciarumsubuniusregioiiisnominememinit,scd 
expressePonticieetAsianiPdia?cesismentionemfacit, 
'AitavfjV  Ts  oioixT.itv,  xai  IIovTtxf,v  Asiannmy  in(|Uit,  ct 
Pontiram  dicpcesim.  Quid  clarius  ?  Quid  expressius  ? 
Quid  manifestiusaConstantinoMagnoscribi  poluit? 
cei-tum  itaqueest,  quojl  temporeNica^nicoiiciliidice- 
ceses  fuerint  in  imperio :  quod  auctoris  nostri  aYvotav 
prodit,  eumque  graviter  hac  in  re  errasse  convincit. 
a  Secundo  dicit  dubiuin  esse,  quandonam  Con- 
stantinus  imperium  in  direceses  distribuerit,  quod 
nihilad  qua»siionem  lacit,  cum  dicecesesantedistri- 
butionem  sub  quatuor  priefectis  pra-torio,  in  impe- 
rio  fuerint,  sirque  Patres  Arelatenses  suis  lempori- 
bus  dioecesium  nomen  usurpare  potuerint,  prout 
usurpasse  nemo  huc  usque  in  dubium  revocavit. 
Diccceses  Sylvestro  tribuunt,  ditjeceses  itaciue  lum 
erant  in  imperio,  quarum  nomiiie  amplitudinem 
patriarchalisjurisdictionisPairesexprimebani.Onu- 
phrius  Panviniusdivisionem  provinciarum,qu;esub 
Adriano  imperatore  oblinuit,  referens,  inler  alios 
litulos  unum  Ilaliie  provinciis  pra^figit,  quoasserit: 
Provincias,  vrl  dia'ceses  in  Italia,  ejnsf/nc  insnlis 
fiiisse  septcmflerim.  Licet  autem  mihi  non  constet, 
undenam  provincias  tunc  dioeceses  vocatas  fuisse 
agnoverit,  nullatenus  tamen  dubitem,  quin  illud 
sicutet  ca^tera  omnia  ibidem  allata  in  antinuis  m^v 
numentis  repererit  :  ponamus  itaque,  ab  ipsius 
Ailriani  temporibusdioecesis  nomen  etiam  provinciis 
tributum  fuisse  :  n^^gare  nemo  poterit,  quin  provin- 
cia;  fuerint  difKceses  minores  respeclu  inajoriim, 

3uarum  Sextus  Kufus  in  Breviario  mentionem  fecil, 
um  in  dia-cesi  Macviouix  septem  pnn-iniias  consti- 
tutasf>isse  scripsit,  ac  quarum  Constantinus  Ma- 
gnus  in  epislola  ad  Ecclesias  meminit,  dum  tem- 
pore  concilii  Nicieni  Vonticam  et  Asinnam  flitccesim 
i  n  memoriam  revocavil.  Similes  itaque  di(cceses,  ut 
sesignificare  innuerent  Patres  Arelatenses,  majores 
diopceses  minoribus  opposuerunt,  et  majorcs  dia*cc~ 
ses  a  S.  Sylveslro  teneri  scripseruul.  DiORceses  igi- 
tur  Sylve^ter  tenuit,  dum  concilium  Arelatense  ce- 
lebratum  fuit,  sicque  non  paucis  duntaxat  provin- 
ciis,  quicdioeceses  minoreiefliciebaut,  sed  pluribus 
terrarum  traclibus,  qui  di(fc«'ses  majores  constilue- 
bant,  praifuil,  ac  in  iis  patriarchalem  auct<  ritatem 
obtinuit.  » 

His  pnemissis  e  Schelestratio,  cum  constet  Syl- 
vestrum  ex  antiqua  consuetudine  di'rceses  majores 
tennisse  :  ejiis  quoque  decessores,  unde  ad  Sylvestri 
sBVdiem  antifjua  illa  consuetudo  derivata  est,  eosdem 
tnirtus  ?m/;mi  compiexos  plures  provinrias  similiter 
tenuisse  fatendum  est.  Neque  enim  victor  Asianis 
cpiscopi<  minari  poterat  senicntiam  supreina'  sedis, 
nisi  aliqua  sacerdotii  summi  auctoritate  dioecesim 
Asianarn  (enuisset.  Sed  neque  Syri»  in  tractu  seu 
(lioecesi  coiistituto  Caesariensi  metropolit»  mandas- 
set,  ut  synodum  de  re  Pascbaii  convocaret  e  vicinis 
provinciis,  nisi  eteumdem  tractum  diceceseosOrien- 
tis  aliqua  potestate  pontificatus  maximi  complecte- 
retur.  Cum  itaque  certum  sit,  liuBceses  in  tertia  ac- 


A  ceptione  episcopatuum  seu  parochiarum  ab  ori^ijine 
E  ilesia»  condilas  per  apostolos  ;  in  altera  vero  si- 
gnificatione  metropolitica  eodem  apostolico  tem- 
pore  fundatas  di(pceses  (nam  et  Paulus  Titum  reli- 
querat  Creta?,  metropolitam  ac  primatem  totius  in- 
suhe,  ut  constitiieret  pre<hj/teros  per  civitates) ;  et  in 
prima  illa  acceptione  di(rceseon  eluceat  apostolo- 
ruin  principi  trium  s(»dium  pra»cipuarum  Rom;r, 
Alexandriai.  Antiochia»  fiindatori.  debere  inslitutio* 
nem  suam  patriarchatus  totidem  iis  in  tractibus 
conslitutos  ;  consequens  est,  ut  Dionysius  dici  non 
de})(»at  in  ulla  ex  tribus  verbi  notionibus  iyistitutor 
jtrimns  difprcsem.  Neque  id  assetit  Anaslasius  :  cu- 
jus  verba  codices  ita  retinent,  ut  intellij^enda  sint 
de  urbanis  ecclesiis  titularibus  fonte  donatis  et  ter- 
ritorlo  per  decessores  suos,  et  a  se  restitutis  post 
Decii  et  Valeriani  persecutiones,  dum  eosdem  urbis 
titulos  et  sul)urbana  coemeieria  partirelur  inter 
pn'sbYteros,  ui  lectio  ipsa  vulgata  demonstrat.  Uic 

o  prcshijteris  cfTlesias  fiivisit,  et  ca'meteriay  et  pfirochias 
ditrrcaes  ronstitnit.  Verborum  sensus  nitidius  adhuc 
percipitur  ex  paulo  clariori  expressione  adhibita  in 
seclione  Marcelli,  cum  scilicet  is  restitueret  coeme- 
teria  diruta  et  viginti  quinque  titulos  Romanos  in 
persecatione  Diocleiiani  violentius  concussos,  ac 
perturbatos:  a  Fecit  cocmeteria  via  Salaria,  ei  vi- 
ginti  quinque  titulos  in  urbe  Roma  constituit  quasi 
dioif^eseSy  propter  baptismum,  et  poenilentiam  roulto- 
rum,  qui  convertebantur  ex  pajranis,  et  propter  se- 
pulturam  martyrum.  »Piurimum  illustrat  utrumque 
locum  adverbium  qunsi  prxmissum,  et  particula 
propter  tniptisma  subjecta  verbo  diw.eescs.  Ostendit 
eniin  ex  foniis  assi;:naiione  ac  territorii  urbanis 
titulis  presbyterorum  inductam  fuissequamdam  si- 
militudinemdioeceseon  terti*  acceplionis,  seu  paro- 
chiarum  episcopaiium,  iisdetn  eccli)siis  titularibus 
presbyterorum  cardinalium.  Ejusmodiexplicationem 
reservamus  numero  Marcelli,  ubi  opporlunior  occur- 

Q  ret;  licel  nonnihil  de  ea  pra^libaverim  in  superiori- 
bus  notis  et  observalionibus  ad  num.  3  S.  Clcti,  col. 
iOi)\  et  se(j. 

Antequam  hoc  loco  excedam  operis  pretiuro  me 
f.icturum  arbitror  si  paulo  nitidius  hic  exponam  illa 
quiP  col.  cit.  supra  in  notisad  VitaroCleti  afferebaro, 
ad  illusiiandum  AnasUisii  textuni  circa  institutio- 
ncm  viginti  (luinqne  titulorum  presbyteralium  urbis 
Koma',  beati  Petri  jussu  a  clero  inductam,  eta  suc- 
cessoribus  restitutam,  et  aroplificatam,  necnon  circa 
subsecuta.o  pa<*titiones  hujusmodi  titulariumad  heb- 
domadaria  oflicia  persolvenda  in  patriarchaliburt  ba- 
silicis  Urbis,  post  earuradem  erectionem.  Brevitas 
enim  illa,  quam  Anastasius  ex  catalo{;is  hausit,  et 
multipliciUis  gestorum,  qu£  in  arctum  contracta  per 
nos  fuit  in  e;idem  pagina,  ut  observationes  potius 
quam  traclatus  integros  attexeremus,  obsciiritatem 
aliquam  parere  possei,  nisi  opportunitate  hic  data 
uteremnr  ad  ea  pra\sertim  declaranda,  qux  ibi  de 

-.  numeroacde  ministeriobasilicarum  Roroa?  patriar- 

^  chalium  distributo  in  septenaria  presbyterorum  car- 
dinalium  seu  titularium,  et  de  officiis  et  vicibus  heb- 
doinadariis  pro  varia  temporutn  disciplina  gradatim 
auctis  exponebamus. 

Indicabat  Innocentius  III,  prseclarus  ille  inter  Ro- 
manos  poniific<>s  doctrina  et  sanctimonia  illustrator 
sacrorum  rituum,  et  mysticHi  significationis  rerum  a 
decessoribus  suis  in  Romana  Ecclesia  institutarum 
fidellssimus  interprcs,  uBquc  ac  sapientissimus  legis- 
lator,  indi(!abat,  inquam,  in  epistola  Reg.  xv,  n.  154, 
a  Tbomassino  prolata  in  veteris  ac  nova*  Discipiina*. 
part.  I,  lib.  i,  cap.  4o,  num.  !£,  Ecclesiam  Romanam 
cicterarum  caput  et  matrem  talem  exhibere  imagi- 
nem  Ec(*.lesix  catholica^,  ut  exemplum  illustre  sit 
throni  illius,  acsedisDei  et  Agni,  quam  vidit  ac 
descripsit  in  Apocalypsi  Joannes  apostolus.  Verba 
Innocentii  sunt :  a  in  medio  sedis,  et  in  circuitu 
sedis  erantquatuor  animalia  plena  oculis,  etc.  Se* 
des  ista  Romana  Ecclesia  intelligitur,  quse  sedes 


1427 


ANASTASn   BIBLIOTHECARII 


4428 


apostolica  nuncupalur.  Utique  sedes  Agni,  sedes  A  clesiae  throno  adornando  tanquam  Agni  sede.  Quem- 


viventis  in  saecula  saculorum.  In  mediocujus  quasi 
tiiix  in  gremio  resident.  et  in  circuitu  astant  quasi 
famulae  in  obsequio  quatuor  patriarclialesEcclesi^e. » 
Quod  Innocentius  hic  memorabat,  hauserat  a  suis 
decessoribus :  quorum  studio  videbat,  ut  etiam  nunc 
cernimus  in  plerisque  basilicis  Romanis,  et  in  ple- 
risque  titulis delineatam  idcirco  fuisse  hanc  eamdem 
imaginem  sedis  Dei  et  Agni  cum  quatuor  illis  mysti- 
cis  animalium  figuris,  currum  gloriae  Domini  per- 
trahentibus  quaiido  progrediendum  est  iii  exteras 
gentes,  el  thronum  Dei  et  Agni  cingentibus  honori- 
lico  famulatu  quando  majestas  omnium  Domini  in 
sede  gloriae  suae  procumbentium  adoraliones  ex- 
spectat.  lla  nempe  adumbratur  universilas  Ecclesia- 
rum  catholici  nominis,  per  omnes  mundi  plagas  a 
patriarchalium  sedium  episcopis  lale  propagata,  et 
ab  iisdem  sub  palriarchali  throno  Petri  omnium 
principe  Romae  constituto  ad  unanimem  Dei  cultum 


admodum  igitur  minorum  imperii  dioeceseon,  seu 
provinciarum  episcopi  aliquem  ex  eo  numero  ia 
provincia  agnoscebant  potiori  jure  praeditum  aba[>(h 
stolis  in  praesidendo  CiPieris,  et  in  coavocando,  or- 
dinandoque  comprovincialium  coetu  :  ita  in  titulis 
Romanis  (quasi  diircesibus  idcircodesignatis)  placuil 
praeesse  presbyteros  cardinales,.  quilms  parerenl 
cseteri  presbyteri  eidem  tiiulo  succenturiati,  ul  per 
domos  fidelium,  sive  per  proxima  coemeteria  titulo- 
rum  finibus  assignata  sacra  ministrarent.  Rursus 
ul  minores  illie  dioeceses,  sive  provinciae  forent. 
sive  regiones,  constabant  ea  iege,  ut  praeter  illas 
imperium  agnosceret  dioeceses  majores,  modo  plu- 
ribus,  modo  paucioribus  pr^efectis  prsetorio  allri- 
butas  in  civili  dispositione  reipublic»* ;  ita  in  Eccle- 
siaslica  hierarchia  Petrus  fundaverat  dioecesum  ma- 
jorum  sedes  duas,  Alexandrinam  et  Antiochenam. 
proximas  dignitate  a  Romana,  et  amplitudine  sus 


fidemque  collecta,  et  consolidata  :  apte  in  articula-  B  auctoritutis  plurium  provinciarum  pnesules  com- 


•tis  in  compagem  corporis  Christi  per  hierarchicum 
regimen  sacerdotii  singulis  collectionibus  fidelium 
earumque  prsesulibus ,  per  civitates,  provincias , 
dioeceses,  nempc  episcopis,  archiepiscopis,  prima- 
tibus,  patriarchis  sub  uno  pontifice  maximo  Petri 
apostolorum  Principis  successionem  ac  locum  te- 
nente  hac  in  sede  Romana. 

Unitas  haec,  et  ordinata  connexio  partium  Ecclesiae 
calholicae  sub  unico  visibili  capile,  quae  inter  apo- 
stolici  symbuli  arliculos  ad  tesseram  nostrae  fidei 
plene  reddendam  merito  numeratur,  jure  etiam  exer- 
cuit  curam  pontificum,  ut  oculis  quoque  fidelium 
sensilis  redderetur,  tum  in  hisc;  figuris  ab  Innocen- 
tio  memoratis,  tum  in  aspectu  «acrarum  iedium,  et 
iis  prxfeclorum,  quibus  sapiens  architectus  Petrus 
apostolus  constare  voluit  sacrosanctnm  hoc  taberna- 
culum  Dei  inter  homines,  Romanam  Ecclesiam.  Sive 
igitur  tituli  25  ab  initio  fundarentur,  ut  vices  omnes 


plexuras.  Ilarum  quoque  specimen  visum  est  a  tilu- 
iis  distinctum  in  Homanae  Ecclesiae  partibus  eibi- 
bere.  Opportunitasexhibendispeciminisseobtalitin 
erectis  basilicis  amplioribus  a  Constantino.  Neque 
idtamen  uniuspontificis,autuniussiecuIiopasfuil: 
quemadmodum  nec  unius  pontificis  cura  fuil  pa- 
triarcharum  orbisChristiani  numerum  definire. 

Diosceseon  sive  majorum,  sive  rninorum  typum  sab 
Dionysio,dequoagimus,  satis  reddebanttituliabeo 
reparati,  etsub  Marcello  similiter  :  quando  abuiro- 
que  islo  pontifice  post  memoratas  persecutiones  re- 
stitutoviginti  quinquetitularium  presbyteroramuD- 
mero)in  quouniversitassarerdolii  ex  viVium  sumQii 
elucebat)  divisi  sunt  tituli,  ac  coemeteria  certis 
presbyteris,  eaquamdiximuspartitionevigintiquio- 
que  tilularibus  parituris,  quasi  praesulibus  diOBce» 
seon. 

Constructis  vero  basilicis  amplioribus  per  Coq- 


sacerdolales,  quip  stante  veteri  sacerdotio  Hierosoly-  C  stantinum,  ditBceses  illae  majores  commode  reddi  p^ 


mis  cernebantur,  hic  perennius  et  sacralius  consti- 
tutae  agnoscerentur  •,  sive  reddita  Ecclesiae  pace 
praeter  titulos  Romanos  25  etiam  basilicae  cxcitaren- 
tur,  patriarchalium  thronorum  imaginem  redJitura;, 
ut  Innocentius  indicat,  etcardinalisRasponus  con- 
firmal  ex  testimonio  alterius  cardinalis  longe  vetu- 
stioris,  nempe  S.  Petri  Damiani,  aliisque  documen- 
tis,  productis  supra  in  notis  ad  Vitam  S.  Cleii ;  rnens 
eadem  omnium  successorum  fuit  quae  acostolorum 
principi  fuisse  intelligitur,  duin  Cleto  mandaret,  ut 
25  presbyteros  in  Urbe  constitueret  nempe  exhi- 
bere  totiusChristiani  sacerdotii  ordinatum  principa- 
tum  sub  pluribus  episcopis,  unius  pontificis  maximi 
primatum  agnoscentibus,  qui  fratres  oonfirmaret  et 
auctoritatis  praestantia  regeret  universos  in  parlem 
sollicitudinis  vocatos. 

Ad  hanc  imaginem  exhibendam  non  unicum  illud 
symbolum  universitatis  adhibitum  fuit,  quod  pete- 


tuerunt  iis  in  basilicis,  ac  figurari ;  ut  dicecescs  mino- 
res  provinciarum,  seu  civitatuin  (nam  et  ad  urbes 
singulas  dioecesis  nomen  tandem  aptatum  fuit)  per 
titulos  Romanos  in  filiabus  Ecclesiis  suis.  ut  voi^aQU 
jura  nonnulla  exercentes  ostenderentur  ;  majons 
vero  dicBccses  quasi  in  typo  demonstrarentur  per 
basiiicas  patriarchales.  Visum  est  itaque  septeuario 
numero,  universitaiis  indice  in  Scripiuris  saepede- 
monsirato,  ex  sententia  Augustini  et  Gregorii,  boo. 
33  in  Evang  ,  aliorumque  Patrum,  et  hebdomadariis 
vicibus  apte  res|)onsuro,  hanc  imaginem  possepr*- 
stari.  Quare  basilicis  majoribus  patriarchatuum  11- 
guram  reddituris  attributi  sunt  smgillatitn  septeo 
tilulorum  pre«ibyteri  cardinales.  qui  concinnesi^ai- 
ficarent,  minores  dioeceses  civitatum  ac  provincia- 
rum  per  patriarchas  ita  collectos  arcte  connecti  sab 
uno  capite  totius  Ecclesiae  catholicae,  quod  omoes 
agnoscerent  in  patriarcha  Romano,  utpote  Peiri 
batur  a  vicibus  veteris  sacerdotii  Mosaici.  Opportu- n  ^posl^ol^^i^u^  principis  in  hoc  eodem  episcopata, 


num  illud  potissime  fuit  in  exortu  Ecclesix.  Cum 
enim  ista  per  annos  complures  e  solis  Judxis,  deiiide 
post  visionem  Cornelii  etiam  ex  gentibus  coliigere- 
tur,  praestabat  eo  signo  tiinc  uti  vicium  viginti  qua- 
tuor  sacerdotalium,  addita  vigesima  quinta  vicarii 
pontificis,  quod  in  recenti  memoria  veteris  sacerdotii 
;etas  illa  adhuc  vividum  et  praesens  maxime  retine- 
bat.  Sepulta  interim  Synagoga  cum  honore,  alii  su- 
pererant  mystici  numeri  universitaiis  in  Ecclesiis 
per  apostolos  fundatis,  et  potissime  numerus  septe- 
narius,  abApocalypsi  Joannis  reddituscelebris,  tum 
in  Asianadioecesi  septem  Ecclesiarum  subEphesina 
sede,  quam  Paulus  tradiderat  Timotheo,  tum  in 
symbolo  toiidem  candelabrorum,  ac  totidem  spiri- 
tuum  Dei  throno  astantium,  ibidem  expresso. 

Romanis  pontificibus  placuit  etiam  hoc  symbolum 
adhibere  suis  in  titulis  disponendis,  ad  uiiiversalis 
Ecclesiae  specimen  reddendum,  toiiusque  sacerdolii 
Christiani  synedrium  exprimendum  in  Romanae  Ec- 


quem  primatum  Ecclesiae  fecerat,  succesRore. 

Nec  tamen  certum  esse  dixerim  eodem  safculoqo^ 
Constantinianae  basilicae  condebantur  has  hebdoisS' 
darias  vicestitularium  presbylerorum  in  eistlernbt* 
silicis  simul  institutas,  nec  quatuor  autquinqnes^ 
iiiilio  basilicas  hoc  septenario  rainistrantium  tiiol^ 
rium  numero  fuissedonatas,  ut  responderent fi?B:* 
totidem  sedium  patriarchalium  orbis  Christiani.St^'^ 
quanta  firmitate  obstiterinl  Romani  pontifices,  tai 
quarto,  tum  quinto  saeculo  aerae  CUristianse,  pnesali- 
busConstantinopolitanis,connumerariadniteniibQ^ 
seu  pari,  seu  prxstantiori  gradu  cum  cieter.s  patri^^ 
chis.  Satis  iiotae  ac  celebres  sunt,  tum  Damasi.tuo 
Leonis  Magni  epistolae,  vetera  jura  asserentes  tribis 
antiquissedibus  patriarchalibus  Romae,  AlexaDdrix, 
Aniiochiie,  et  cohibentes  usurpationem  ConstaniiDO- 
politanae  sedis  antistitum.  qui  niiei^antur  loco  no- 
vere  Alexandrinum  et  Antiochenaoi,  at  oensim  Tt- 
ptarent  ad  occupanJum  totius  JSecJaola  calboiico 


n29 


IIISTORIA  DE    VITIS    ROM.   PONT.    —  S.    DIONYsIU.^. 


U30 


primatum,  sludentcs  ipsi  Romano  pontifici  prseferri.  A 

Verum  ha?c  audacia  postrema  iion  invasit  mentes 

iliorum  praesulum,  qui  aetate  Damasi  et  proxima 

Conslantinopolitanum  episcopatum    tenebant.  Hos 

inter  sanclus  Joannes  Chrysosiomus,  qui  ccrlc  ob- 

sequeiitissimus  in  Petri  sedem  longe  aberatabomni 

ambitionis  igniculo  confovendo,  quando  accusatus 

fuit  tanquam  attentator  aliensc  jurisdictionis,  cum 

episcopos  AntiocheniE,   vel    Ponticae,  vel  Asianaj, 

dioeceseos  vel  ordinasset  velexauctorasset,  nihil  co- 

gitabatdeprimatu  Ecclesiae  universaeinvadendo,  aut 

evertanda  primjeva  hierarchia  ei  constitutione  pa- 

triarchalium  thronorum  Antiochenae  et  Alexandrinae 

diopceseos.  Fusius  ea  prosequitur  et  exponit  Tho- 

massinus  parte  prima  veteris  et  novae  Disciplinte, 

lib.  I,  cap.  iO.  Ostendit  enim  ab  initioejusdem  capi- 

tis  10  Nicenie  synodi,canone7  :  Consefiuciitiam hono- 

ris  fuisse  decretam  cpiscopo  Hierosolymitanu,  salvis 

juribus  metropolitae  Cicsariensis  cui  suberat,  eiimque 

auctam  confessus  honorificcntia  a  Nicaenis  Patrihus,  g 

eta  Chalcedoncnsihus  novo  etiamjure,  assentientibus 

apostulicae  sedis  legatis,  neque  id  decretum  rescin- 

denle  Leone  Magno  (cap.  12,  num.  7)  quo  ex  tempore 

inter   patriarchas  censeri,   nedum   inter  exarchos 

aut  meiropolitas  eliam  Hierosolymitanus  coepit.  Os- 

lendit  pariter  (cap.  10)  imiiatiofie  hujus  exempli  a 

Nicaena  synodo  petiti,  qu«  dignitatera  confessus  de- 

creverat  episcopo  jEliae  sive  Hierosolymitano,  cle- 

rum  Gonstantinopolitanumcurasse,  utin  easynodo, 

qu«  sub  Damaso  in  regia  urbe  celebrata  estcontra 

Macedonium,  ederentur  decreta  honorifica,  ejusdem 

Ecclesiai  priesulibus  primatum  sive  exarchalum  at- 

tribuentia,  ut  caa.  2:  Constantinopolitanus  episcopus 

habeat  primatus    honorem,     ta  Tzpsa^Eia   'f^^   Ttfjii^;, 

post  Romanum  episcopum,  eo  quod  sit  nova  homa. 

Licet  vero  aposiolica  sedes  rata  non  habuerit  ejus 

synodi  gesla,  nisi  in  his  quae  contra  Macedonium 

rite  propunliaveral;  canones  verodesedium  patriar- 

chalium  ordinatione  non  acceperit;  sed  valide  et  c 

constanter    perstiteril,    tum    eodem   saeculo,  tum 

proximeconsecutis,  pro  tuenda  veteri  disciplina,  el 

jurisdictione  prsecipuarum  sedium  post  Romanam, 

Alexandrinae  sciHcei  et  Antiochenae ;  cum  praeler  ho- 

norem  conlessus  agnosceret  a  clero  byzantino  con- 

tendi  ad  jura  alienie  potestalls  sibi  arroganda;  at- 

tamen  constat  non  detrectaase,  ut  honorificus  con- 

sessus  ejusdem  regiae  urbis  episcopis  tribueretur,  ita 

ut  Paschasinus  papae  legatus  conqueslus  sit  in  con- 

ciiioCnalcedonensi,  quod  in  Ephesinapseudosynodo 

quintus  tantum  locus  FLiviano  Coostantinopolitano 

tributus  sit,  cum  primum  postapostolicaesedislega- 

tos  in  eodem  Chalcedonensi  Anatolius  rite  obiineret. 

Eam  rem  itacomplectiturThomassinus,  num.  19,  cap. 

10:  aNec  tamen  inficiabor,  postconciliumChalcedo- 

nense,  quibusdam  non  exigui  moinenti  privilegiis 

potitossemperfuissepraesulesConstantinopolitanos, 

non  abnuenie  Romano  pontifice.  Sederunt  illi  sem- 

per  aiite  patriarciiam  Antiochenum,  et  Alexandri- 

num.  Conquesius  est  in  conciiio  Chalcedonensi  Pas-  L) 

chasinus  papije  legatus,  quod  in  Ephesina  pseudo- 

synodoquintustantum,  tributusessel  locusFlaviano 

ConstaniinupoHtano  archiepiscopo,  cum  ei  primus 

post  sedis  apostoHcae  legatos  deberetur,  et  ab  Ana- 

lolio  revera  in  ipso  Chalcedonensi  concilio  obtinere- 

tur  ;  Ita  ut  jam  in  dubium  verti  non  possit,  quin 

successores  eumdem  semper  retinuerint  locum.  » 

invasio  igiturordinariae  potestatisin  alienasprovin- 

cias  jure  culpabatur  a  Magno  Leone,  aliisque  Roma- 

nis  pontificibus,  in  ConstantinopoHtanis.  Caeterum 

honorificamspeciemprimatustitulotenus  interalios 

metropolitas,  sive  etiam  exarchatus,  ita  indulgenter 

eis  deterri  non  impediebant.  Quare  poterat  Dama- 

sus,  .«ive  Damasisuccessores,  non  reousare,  ut  inter 

basilicas  Romanas,  quae  pra^cipuarum  ejusmodi  se- 

dium   typum  reterebant,  atque  ut  innocentius  III 

describit  «  quasi  filias  in  gremio  Romanae  sedisom- 

niuu  matris  residentes,  et  in  circuitu  astantes  quasi 


famulasinobsequioqualuorpatriarchalesEcclesias» 
exhibebant,  aliqua  ex  his  referret  Byzantinam  ad 
novum    tioiiorem  erectam  a  concitiis  sub  assensu 
expresso  vel  tacito  Komanae  sedis  ;  cumdiserte  con- 
testarentur  cadem  ipsa  conciHa  ConstantinopoHta- 
num,  Ephesinum,  Chalccdoiiense,  quai  praesulibus 
Hierosolymitano  et  ConslantinopoHtano  novos  ho- 
nores  decernebant,  hos  canones  rubur  accepturos  a 
Yoluntate  Romani  |)ontificis,  cui  supplicum  more 
preces  humijiter  off^erebant,  ut  his  assentiretur  : 
«  Rogamus  tuisdecretis  nostrum  honoresjudicium  ; 
et  sicut  noscapiti  in  bonis,  adjecimus coRsonantiam : 
sic  et  summitas  tua  fiHis  quod  decet  adimpIeaL  » 
Ita  enim  dat;e  sunt  ad  Leonem  pontificem  Htterae  a 
concilioChalcedonensitum  officiosissimae,  tum  reve- 
rentissimie,  etsingularis observantiae  testimoniis  re- 
ferl;e,  Ecclesiae,  conciliique  caput  ipsum  Leonem 
pontificem  praedicantes,  ut  scite  ibidem  observat 
Thomassinus  capitis  11,  num.  15  :  «  Tu  sicul  mem- 
bris  caput   praeeras,    inquiunt,  lucente  apud  vos 
apostclico  rad'o,  et  usque  ad  Constantinopolitanam 
Ecclesiam  illum  spargentes,  eo  quod  absque  invidia 
consueveritis  vestrorum  bonorum  participatione  di- 
laredomesticos.  »  Quandiu  igitur  sive  sub  Damaso, 
sive  sub  |)roximisDamasi  successoribus  nihil  atten- 
tarent  contra  Nicaenorum  canonum  firmitatem,  et 
conlra  vetera  priorum  patriarcharum  aL|ue  exar- 
chorum  privilegia,  praesules  regiae  urbis  aConstan- 
tino  delectae  in  sedem  Orientalis  imperii,  sed  solo 
honorifico   titulo  et  consessus  a  Romanis  legatis 
proximocumcaeteris  majoribusdioecesibus  numerari 
sub  assensu  Romani  pontificiscupiebant,  nihil  abso- 
num  videbatur,  si  figura  filiaea  veterisRomae  ponti- 
fice  totiusEcclesiae  capite  ita  honoraiaededicaretur, 
non  secus  ac  reliquae  majorum  dioecesum  metropo- 
les,  in  aliqua  ex  Dasilicis  Urbis.  Sive  illa  fuerit  ab 
initio  Laurentiana  extra  muros,  sive  Liberiana  sive 
eiiamVaticana  (quandoquidem  Lateranensis  Roma- 
nam  et  Alexandrinam  Paulina  referredicuntur)  pe- 
rinde  est:  neque  id  repugnat  constantiae  pontificum 
Romanorum,intactajurapraeservantiumjuxtaNicae- 
nos  canones  jurisdictioni  et  auctoritatiduarumse- 
diumpatriarchalium,a  Petroapostoloinstitutarum, 
praeterRomanamuniversisabeapraelatam.Hocautera 
sensu  inteiligenda  suntquae  nostris  in  notis  iegenda 
proposui  ad  Vitam  Cleti,  utscilicet  post  fundationera 
basiiicarum  ampHorura  saeculo  quarto  corapletam 
sub  Liberio  proximo  Damasi  decessore,  cura  dioece- 
ses  raajoresecclesiastica  tribus  patriarchalibuspri- 
migeniis.  ac  duobusrecentioribus  honorario  titulo 
superadditis  definirentur,  ut  quinarium  complerent, 
totidem  quoquebasilicae  Romani  episcopatus,  in  Ur- 
be,  et  circa  Urbem  constitutae,  universitatem  sacer- 
dotiiChristiani  referrent,  subPetripriraatuordinate 
colligentem  quotquot  praesules  per  raundi  plagas 
fundatas  regeoant  Ecclesias.  Sive  Daraasus  id  prae- 
stiterit,  dura divini  culius  oflicia  et  psalraodiae  ritura 
atieinperat  per  hebdoraadas  in  eisdem  basilieis  nuper 
fundatis,  eamque  legera  edicil  episcopis,  presbyteris 
et  monasteriis  ;infra  num.  54) :  sive  Daraasi  succes- 
sores,  potissiraura  ii  qui  leguntur  hebdoraadarias 
vicesseptem  episcoporura  Urbis  finitiraorura  insti- 
tuisse  in  basilicaSalvatoris  ad  Lateranura,  ex  aetate 
Stephani  quarti  saeculo  octavo  jara  celebres ;  vel 
Siraplicius,  quera  tradunt  quinto  saeculohebdoraada- 
riasvicespresbyterorura  constituisse  apud  tresbasi- 
lic:is  Urbis  extra  muros  tunc   positas,   nerape  ad 
Sanctum  Petrum  apostolum^  et  ad  Sanctum  Paulum 
apostolum,   et   ad  Sanctum  Laurentium   martyrem, 
deleclis  e  septenario  regionura  Urbis  ecclesiaslica- 
ruai  nuraero  primxj  tertiae^  sextse,  tt  septimae  (ut 
infra  num.  48)  ministris  eadera  officia  pra?stituris  ; 
id  unum  semper  collijiitur,  utuniversitassacerdotii 
per  totum  Christianum  orbein  diffusa  ostenderetur 
mysiice  apud  sedem  Roraanara  adumbrata  in  titulis 
et  in  basiiicis  Urbis,  ita  expriraentibuswiajores  ciioB- 
ceses  singulorum  patriarcharum^  et  ab  his  proxiraas 


U31 


ANASTASK  BIBLIOTIIECARII 


mi 


exarchonm,  metJopoUtanorum,  ct  tyiscopalcs  hierar- 
chico  nexu  cum  Pelri  successore  connexas,  cui  pro- 
incJe  scribunt  Patres  Arelalenses(ol)servanlibuscard. 
Perronio,  etarchiepiscopoArelatensiapud  ScheJestra- 
tium)  a  te  qui  majorcs  diceccses  tenes  :  quod  m  eo 
maximc  splcndcre  observat  Thomassinus  cap.  8, 
num.  14  parlis  primap,  et  libri  i  veteris  et novse  Disci- 
plinae,  quod  piima  sedcs  Syivestri,  ad  quera  Patres 
Arelatenses  scribebant,  indecHnabilcm  jurisdictioncm 
exercucrit  in  caeteros  omnes  patriarchas. 

Umc  igitur  paulo  nitidius  exponenda  duxi,  tum  ut 
inclarescerentiiiaquseobscuritatiobnoxia  in  notisad 
Cletum  reddebantnr  a  geslorum  copia  in  arctum  con- 
tracta ;  tum  ut  illustreturnumerus  iste  Bibliotheca- 
rii  de  Dionysio  asserens,  in  divisione  ab  ipso  per- 
acta  ecciesiarum  Urbiset  coemeteriorum  inter  pre- 
sbyteros,  parochias,  seu  titulos  Romanos,  eumdem 
institnisse  diascescs  ;  et  sectio  in  Marcello  post  alie- 
ram  immanem  persecutionem  Diocietiani  nitidiusex- 
primens,  ilium  pontiticem  viginti  quinquefi^u/o.s  in 
urbe  Roma  constituisse  quasi  ditvceses  ;  nempe  id 
egisse,  ut  in  figura  numeri,  regiminisetordinationls 
istarumpartiumRomanaeEccIesiaeexhiberenturdioe- 
cesesmajoresetecclesiasticxprovincia^.subunocapi- 
tesummisacerdotisila  collectae  et  invicem  connexae, 
utuniutemetharmoniamtotiuscorporis,etinfluxum 
potestatis  acapite  in  membra  exhiberent,  quasiole- 
um.quodacapiteAaroninoramvestimentidescendit. 

Causaeautem  suberant,  prae  caeteris  Dionysio,  cur 
oculis  evidentem  reddere  curaret  ejusmodi  nexum 
et  ordinatam  unitdtem  ecclesiasticae  hierarchiae.  Pri- 
mum  enim  schisma  tentaverat  in  Ecclesiam  Roma- 
nam  inducere  Novatus,  adveniens  ex  Africa  noven- 
nio  anieqHam  ipse  Dionysius  eligeretur  Romanus 
pontifex,  et  per  integrum*f»^rme  hoc  novennium  No- 
vatianusantipapaejusd^m  Novati  artibus  ita  inlru- 
sus,  uti  ex  epistola  S.  Cornelii  ad  S.  Cyprianum  re- 
tulit  Eusebius  lib.  vi,  cap.  43,  non  modo  sectarios  in 
Urbe  suos  excilaverat,  verura  et  ad  Dionysiura 
Alexandrinum,etadcompluresOrientaIesepiscopos, 
et  Ecclesias  coramunionis  litteras  dederat,  sperans 
se  pertracturum  in  suas  partes  tum  episcopum  ma- 
joris  illius  dioecesis,  tum  plurimos  orientales:  qui 
tamen  cauti  satis  ad  servandam  ( atholicae  Ecclesiae 
unitatem,  rejectisschismatici  hoministemerariislit- 
teris,  cum  legitirao  antistite  Romanae  sedis  Cornelio, 
ejusque  post  martyrium  cum  caelerisaposlolicae  hu- 
jus  calhedrae  successoribus,  Lucio,  Siephano,  Sixto 
arclissime  conjuncti,  PelraB  :idh»serunt,  a  Chrisio 
Doraino  jactae  in  fundamentum  Kcclesise  suae.  Ad 
Africanas  autem  Ecclesias,  unde  schismatis  ante- 
signanus  Novatus  ad  eum  seducendum  et  ordinan- 
dum  advenerat,  legatos  quoque  transmisit,  provida 
tamen  sancii  Cypriani  cura  matura  depulsos,  et  in 
pluribus  conciliis  fidelium  communione  privatos, 
queraadmodum  synodic»  illorum  epistolae  lesian- 
tur  ;id  Cornelium  data,  quarum  meminit  Cypria- 
nus:  unde  universam  hanc  historiam  apte  dispo- 
sitam  leges  apud  Baronium  ad  annum  254.  Dum 
hxc  in  provinciis  geriintur  per  epislolas  et  per 
ablegat08Novatiani,ad  proscindendam  propagatione 
schismatis  universam  Ecciesiam  Dei,  et  separandam 
a  Petri  sede,  quid  ipse  Romae  salageret  in  hanc  ar- 
cem  religionis  turbarum  ac  scissurarum  inducere, 
testisest  locuples  Cornelius  papa,  ea  de  re  scribens 
adCyprianum.  Sacrilegis  suorum  coBtibus  ad  obla- 
tionem  vacatis  «  cum  singulis  partem  sacramenti 
distribiiisset,  perrexissetque,  miseros  homines  pro 
benedictione et  gratiarum  actione jusjurandum  dare 
coegit,atquesuisutriusquemanibusmanusaccipien- 
tis  prehendens,  non  prius  dimisit,  quam  hocjure- 
jurando  eum  obstrinxisset  (illius  verois  utar) :  Jura 
mihi  per  coi^pus,  et  sanyuinem  Domini  nostri  Jesii 
Christi,  te  nunquam  nic  mc  dcscrturum,  nec  ad  Cor- 
neliumreversurum.  »  Universa  igiturstudia  nascentis 
tum  primura  schismatis  in  id  collimabant,  ut  firma 


AChristiani  corporis  compago,  quae  juncta  capitiin 
Romanasedecollocato  nexusomnesaptedispositos, 
et  influxum  gratiae,  venustalisac  roboris  ostendebat, 
tum  in  Urbe,  tum  in  provinciis,  dissolverelur.  Huic 
scelesto  separationis  classico,  quod  per  rebeiles  Deo 
spiritus  pridem  in  coeloauditum  Michael  exegerat, 
nunc  vero  circa  sedem  Agni  in  terris  positam  reno- 
vabantrebelliuraspirituum  pessimi  imitatoresscbis- 
matici,  nullum  praesentius  remediuoi  opponere  pote- 
rant  proximi  successoresCornelii,  quam  ita  conse- 
ctari  studium  uniiatis  tuendoe,  et  custodiendae  in  Ro 
clesia  universa,  utejusdem  profundius  radicandxet 
signiflcandae  in  hac  ipsa  sede,  totius  Ecclesiaesym- 
bolum  suis  in  partibus  et  vicibus  sacerdotalibus  re- 
ferente,  curam  profiterentur.  Tentaverat  schismatis 
primus  auctor  per  titulorum  separationem  ab  epi- 
scopo  Urbis  Cornelio  praeludere  separationi  provin- 
ciarum  ac  diceceseon  a  metropoli  Chrisliani  nomiDis 
per  Petri  sedem  effecta.  Relundatur  (dicebant)vete- 

B  ratoris  audacia  per  symbolum  unitatis,  et  nexos 
arctioris  titulorum  Urbis  cum  suoepiscopo,  signifi- 
candoatqueostendendonexumhierarchiaeChristiani 
sacerdotii  cum  principeapostolici  ordinisa  Domino 
consiituto.  Referant  tituli  Romani  unum  Ecclesis 
catholicaeepiscopatum  pluresin  praesules  distribo- 
tumsubunicoMaxiroosacerdote.Sint  tiluli  tanquam 
dioecesesdispositae  sub  throno  Piscatoris,  ad  sedem 
Dei  et  Agni  in  terris  exhibendam,  qua  late  patetor- 
bis,  sub  uno  Christi,  vicario  omnibus  jura  dantem. 
Dioecesum  igitur  Christianarum  typum  in  Romanls 
tituiisrecognosci  voluitDionysius.  Typum  approba- 
vitMarceIIus,postproxiraamDiocletiani  persecatio- 
nem,eosdem  titulositareparans,  utessent9tia$i<i<(K- 
ccscs.  Approbarunt  successores,  paucis  postMarcel- 
lumannispublicumDeicultumsubMoximoConstan- 
tino,  caeterisqueChristianis  principibus  exercentes. 
Nam  titulos  et  basilicas  Romanas  utosienderent,  uni- 
tatem   Ecclesix  figurantes,    etiam     in    parietibos 

G  earumdem  consignarunt  imagines  coetus  universi 
sacerdotalis  seniorura,  coram  sede  Dei  et  Agni  pro- 
cumbentium,etoblationesatqueorationessanctorurD 
ipsi  ofiferentium  cum  novo  illo  c^ntico,  quod  nitidf 
mysterium  explicat  apud  Joannem  in  Apocalypsi: 
Rcdemisti  nos  in  sanguine  tuo  ex  omni  trihu  ct  Ita^m, 
et  poputo^  ct  natione  :  et  fecisti  nos  Deo  nostro  rcgnum 
et  SACERDOTES  (Apoc.  v,  9).  Ita  nempe  procide- 
bant,  canebant,  ao  testabantur  concordi  vocesenio- 
res  hi,  quf  cx  omni  tribu,  et  Ungua^  et  popuh, 
et  natione  se  factos  assercbant  Deo  nostro  regnm 
et  saardotcs,  eoque  nomine  descripti  fuerant 
capite  praecedenti  in  totidem  sedibus,  et  thro- 
nis  coram  praecipua  Agni  sede  considentes,  et 
coronali  :  In  circuitu  scdis  sedilia  viginti  qvi' 
tuor  ;  ct  super  thronos  viginti  quotuor  setiiores  circum- 
amicti  vestimcntis  albis,  et  in  capitibus  eorum  coroia 
aurcdB.  Subscripsit  decessorum  pontificum  mystico 
symboloet  instituto  quisquis  ille  f.iit,  sive  Sylvester 

Q  in  fundatione  trium  praecipuarum  basilicarum,  siv« 
Damasuspost  auctum  earumdem  numerum  in  ordi- 
natione  psalmodia",  sive  saeculo  sequenti  SimplicmSi 
qui  hebdoQjadarias  presbyterorum  vicesin  basilicis 
quibusdam  primariisconstituit,  vel  instauravit.Naa 
alterum  universilatis  indicium,  septenariuro  scilicrt 
numerum,  adhibendum  esse  censuitsingulis  inl»- 
siiicis,  lectum  e  presbyteris  titularibus  Urbis,  ifl 
Lateranensi  vero  ex  episcopis,  ut  ordinata  hierai^ 
chia  totius  sacerdotii  in  Ecclesia  universa  plene  rt- 
ferretur,  dum  throni  patriarchales  paroecias  conti- 
nent,  sive  episcopatus  peculiarem  ordinis  rationfo 
servan  tes  erga  suos  metropol  itas,  exa  rchos,  et  patria^ 
chas,  ipsique  exarchi  et  patriarchiae  sese  disposi- 
tosconfitentur  sub  unico  ticclesiae  aipite  primaiaui 
Petri  in  bicclesia  universa  obiinente  in  hasreditario 
jure  Romanae  sedis,  cui  caeterib  aa  praeesse  aposio- 
lorum  princeps  accepta  a  Christo  Domino  potestate 
fratres  suos  ita  confirmandi,  ovesque  et  agnospa- 


4433 


HISTORIA  DE   VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  DIONYSIDS. 


4434 


scendi,  mandavit.  Uoc  igituressecensemus  institu- 
luro  Dionysii  et  Marcelli,  disponentium  ac  reparan- 
lium  25  titulos  Romani  presbyterii,  sive  paropcias, 
ut  essent  tanquam  diceceses,  Hoc  syrobolum  unitatis 
ecclesiasticae  hierarchiae,  post  erectionem  basilica- 
rum  a  Sylvestro,  Damaso,  Siroplicio,  et  successo- 
ribus  im  pressuro,  et  gradatim  reddilum  illustrius  per 
attributionem  eorurodem  titularium  ad  sacra  in  ba- 
silicis  administranda  per  vices  hebdoroadarias,  et 
septenario  numerouniversitatisspeciem  expressuras, 
quod  Innoceniius  tertius  scite  exponebat,  nos  admo- 
nens,  inter  flguras  apocalypseos  sedem  Dei  et  Agni 
pari  exemplo  nobis  propohere  Roroanam  Ecclesiam, 
et  ea  quae  in  roedio  et  in  circuitu  sedis  vidit  Bvange- 
lista  Joannes.a  Sedes  ista  Romana  Ecciesia  intel- 
ligitur,  quse  sedes  Apostolica  nuncupatur.  Utiquese- 
desAgni,  sedes  Viventis  in  saecula  saeculoruro.  In 
medio  cujus  quasi  filia;  in  greroio  resident,  et  in  cir- 
cuitu  astant  quasi  faroulae  in  obsequio  quatuor  pa- 
triarchales  Ecclesiae.»  Ad  liaec  uberius  illustranda 
referri  possent  ritus,  in  ordine  Roroana  a  priscis 
pontificibus  instituti,  et  nostra  aetate  ea  qua  par  est 
observantia  custoditi,  ut  scilicet  pontiflci  Romano  in 
throno  considenti,  et  sumroum  Ecclesiae  hierarcham 
soleroniter  agenti  assistant  et  administrent  patriar- 
chae,  primates,  episcopi,  et  praesules  ordinum  in  Ec- 
clesiaDei  militantium,  in  prirois  autem  episcopi,  et 
presbyteri,  ao  diaconi  cardinales  Romanae  Ecclesiae 
non  roodo  assistant  et  adroinistrent,  verum  et  obe- 
dientiam  praestent  per  osculum  manus  auriphrygio 
contectae,  ad  eam  scilicet  unitatem  testandam  sub 
Fetri  successore  totius  Ecclesiae  corporis,  quod  Ro- 
manae  Ecclesiae  sacrum  collegium  episcoporum,  pres- 
byterorum,  acdiaconorum  cardinalium  cum  basili- 
cis.  ac  titulis,  et  diaconiis  ejusdem  Romana;  Eccle- 
siae  referunt.  Verum  declarata  satis  arbitror  verba 
fiibliothecarii  ex  hactenus  observatis. 

aACONll. 

Linea  4, —  Dionysius,  ex  monacho,  cujus  genera- 
tioncm  non  potuimus  invenire,  Sanctus  Dionysius, 
origine  obscura,  Thuria  Calabriae  urbe,  quae  olim 
magna  Graecia  dicta  fuit,  monachusGraecus,  seu  po- 
tius  anachoreta,  ut  qui  aliquandosolilariam  vitam 
egisset,  ex  monacho  cooptatus  in  presbytcrum  Ec- 
clesiae  Romanie,  ut  testatur  Hieronymus  de  Script. 
ecclesiat.  in  Dionys.  Alexandr. 

Lineis  4  et  5 —  Hic  presbyteris  Ecclesias  divisit, 
Dionysiuspontifex  factus  presbyteris  Romanis  eccie- 
sias,  et  coemeteria  iii  urbeRoma  statim  divisit:  pa- 
rochias,  et  dioeceses  foras  distribuit,  quo  quisque 
finibussuis,  iimitibusveconientusesset,  necalterius 
administrationi  quisquam  se  ingereret. 

SOMMIER. 

In  fine  notarum  ad  Sixtum  11  ejusque  pontificatus 
historiam  promissae  fuerant  iUae^  qux  ad  expeditiO' 
nem  pertinent  rerum  tunc  inchoatarum,  et  absoiuta" 
nm  sub  Dionysio,  quae  tales  sunt. 

PontiflcatusS.  Dionysii  successoris  Sixti  celebris 
redditur  ex  judicio  per  hunc  pontiflcem  prolato  in 
causa  inter  Pentapoliianos  et  Dionysiuro  Alexandri- 
num;  ex  damnatione  Sabeliii  et  Fauli  Samosateni, 
aliorumque  haereticorum,  quorum  errores beatus  hic 
pontifexsuaauctoritate  proscripsit,  suaquedoctrina 
confuiavit. 

QuamvisDionysius  Alexandrinusad  sanctam  sedem 
detulisset  sub  praecedenti  pontiflcatu  haeresimSabel- 
lii,  et  contra  eurodero  haeresiarcharo  suismet  scriptis 
ipse  pugnasset;  nibilominus  accepit,  errores  ejus- 
modi  mirum  in  modum  propagati  in  Pentapulitana 
sui  patriarchaius  provincia,  ubi  fuerant  suliorti ;  et 
ita  infectosjamessepestiientibusiliisdoctrinisnon- 
nulJos  episcopos :  «  Tantumque  eorum  commenta  inva- 
luisse,  ut  vix  ulterius  Filius  Dei  in  Ecciesiis  prxdi- 
carctur  »  (ut  refert  S.  Athanasius,  rf^?  Sent,  Dionys.) : 
c  Re  cognita  Oionysius  ad  cujus  curam  eae  Ecclesiae 
pertinebant,  legatosmisit  qui  auctores  earum  rerum 
ab  illis  pravis  opinionibus  retraherent.  iUis  autem, 


A  de  sua  stultitia  non  remittentibus,  iropudentiusque 
in  impieiate  pergentibus,  coactusest  ad  illorum-iro- 
probitateiTi  retundcndam  istiusmodi  epistolam  scri- 

bere verbaque  iilis,  quae  humanituset  humiiiter 

de  Servatore  sonant,  objicere ;  ut  rebus  humanitatis 
ejus  intersepirentur,  quominus  Filium  Patrem  esse 
dicerent,  facilioremque  illis  viam  ad  credendam  Fi- 
lii  divinitatem  sternerct. . .  Cum  igitur  certior factus 
de  Pentapolitanis  zelo  religionis  epistolam  hanc 
quemadmoduro  dixi,  contra  haeresiroSnbellii  ad  Am- 
monium,  et  Euphranorem  scripsisset,  quidam  ex 
Ecclesia  fratres,  recte  quidem  sentientes,  sed  taroen 
cum  ipsuro  non  interrogassent,  ut  ediscerent  quo 
pacto  scripsisset,  Roroam  ascenderunt,  ibique  eum 
apud  Dionysium  ejusdem  nominis  Romanum  praisu- 
lem  accusaverunt. 

« Ibi  cum  quidam  Alexandrinum  episcopum  apud 
Romanum  accusarent,  quasi  qui  Filium  opus,  et  non 
consubstantialem  Patri  diceret;  et  synodus  Romae 
Q  coacta  indigne  tulit;  et  Roroanus  ad  cognominem 
sibi  episco|)uin  omnium  sententiaro  perscripsit :  ac 
jam  inde  se  ad  defensionem  parans, »  etc.  (Idem 
Athanasius,  deSynodis.) 

Dionysius  igitur  Roroanus  pontifex  Alexandrino 
edixit,  ut  sententiam  suam  clarius  explicaret.  Epi- 
scopus  iste  secundaesedis  in  catholica  Ecclesia  anti- 
stes  quantocius  obtemperavit  Romano,  tanquam  su- 
periori  suo ;  et  ad  defensionem  suam  coram  ipso 
producendam,  comrounicari  sibi  postuiavit  objecta. 
Postuiavit  a  Romano  praesuie,  ut  objecta  sibi  «ndt- 
carent,  (Athanas.,  de  Sent,  Dionys.) 

Quidquid  attexant  Protestantes  in  suis  ant-histo- 
riis  Ecclesiae,  palam  estaperteque  visitur  causa  epi- 
scopi  trans  marini  servato  juris  ordine  intentata  ad 
tribunal  sanctae  sedis,  eaque  causa  non  inferioris 
subsellii  episcopi  intelligitur,  sed  ejusqui  alterum 
a  Romanoepiscopo  locum  in  universa  Ecclesia  tenet, 
cujus  caput  Romanus  estpraesul.  Ille  vero  episcopus 
Q  longe  abest  ab  excipiendo  ne  se  sislat  ad  hoc  tribu- 
nal  respondendi  causa :  quinimo  ubi  accipit  com- 
inunicatos  sibi  arliculos  super  quibus  accusabatur, 
statim  producit  suas  defensiones  :  asserens  errores 
sibi  aitributos esse  calumnias  in  Satanae  officina  con- 
sarcinatas.  aQuibusacceptis  opusediditsubnomine 
Elenchi  et  apologiae,  ubi  sceleratam  officinam  Christi 
hostiuro  redar^uit,  et  quo  pacto  hanc  infamiaro  ipsi 
contra  se  ipsos  excitarintdemonstrat.  (Idem,  ibid) 
Libello  suo  titulum  refutationis  et  a|)ulogiae  indi- 
dit,  et  in  haec  verba  ad  Romanu.ni  scripsit:  Ego  et 
in  alia  epistola  scripsi,  ubi  ostendo  crimen,  quod 
deferunt  contra  me,  falsum  esse,  quasi  dicerero 
Christuro  non  consubstantialero  esse  Deo.  Nam  ta- 
metsi  dico  me  id  noroen  non  reperisse,  nec  legisse 
alicubi  in  sacris litteris, rationes  tamen nostra,  quas 
retinuerunt,  non  abludunt  abhacsententia. . .  etepi- 
stolam,  ut  dixi,  ob  casus  temporuro,  proferre  non 
possum.Siautemtibiverba  mitto,  multolibentiusto- 
tum  exem|)lum  misissem :  quod  ubi  nactus  fuero,  non 
D  omittam.  »  (Idem,  deSynod.  etdenarrat.  Nic.  synod.) 

De  hac  ipsa  defensione  sive  apologia  loqui  intei-^ 
ligimus  Eusebium  Caesarlensem,  et  S.  Hierouymum, 
quando  affirmans  quatuor  libros  a  Dionysio  Alexan- 
drino  compositos  contra  Sabellium,  gtios  Dionysio^ 
qui  Romanus  erat  episcopus,  dedicavit.  (S.  Hieronym. 
de  Script.  Eccl.  in  Dionysio.) 

Exitus  rei  fuit,  teste  B.  Athanasio,  quod  accusa- 
tus  ita  exiroie  defenderit  ciiusam  suaro,  ut  nullam 
omnino  pcenaro  subierit  ex  iis  quae  seniper  infligun- 
tur  hxreticis,  statiro  ac  iropia  eorum  dogmata  pro- 
lata  esse  comprobantur:  v  neque  haeresim  propu- 
gnando  ab  Ecclesia  recessit,  sed  in  ea  cum  pietate 

obdormivit Si  scriptorum  suorum  rationem  non 

reddidisset,  minimedubiuroest.quineademquaeilli 
passurus  fuisset.  » (Idem,  de  Sent.  Dionysii.) 

Dionysius  papa  noii  modo  condemnavit  haereses 
tunc  siibortas,  auctoritate  sedis  suae,  sed  etiam  do- 
ctrina  suorum  scriptorum  arma  ministravit  Ecclesi» 


4435 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4436 


ad  futuras  haeresesdebellandas,  Arianam  praesertim, 
et  hostium  divinitatis  Christi.  S.  Athanasius,  qui 
hoctestatur,  nobis  pReservavit  illorum  scriptorum 
fragmentum,  in  quo  Sabellianorum  et  Marcionista- 
rumoppositae  Invicem  blasphemixex  aequo  proscri- 
buntur : «  Merito  deinceps  dixerim  in  divisores,  sec- 
toresque,  et  peremptores  reverendissimi  Bcclesiae 
Dei  prsieconii,  qui  monarchiam  in  ternas  potentias, 
ternasque  substantias,  et  ternas  deitates  carpunt. 
Audio  enim  quosdam  apud  vos  divini  verbts  magis- 
tros,  hujus  seiitentiae  professores,  qui  ex  diametro, 
utitadicam,  pugnantcum  placitisSabelii.  Ille  enim 
cum  blasphemia  dicit,  Filium  essePatrem.  Patrem- 
que  Filium  :  istiautemquodammodo  tresdeos  con- 
stituunt,  dum  intressubstantias  alienigenas  etinter 
se  mutuo  segregatas  sanctam  unitatem  dispartiuntur. 
Uniri  enim  necessum  est  omnium  Deo  Dei  Verbum, 
et  in  eo  haerere  versarique  Spiritum  sanctum,  et 
sanctam  Trinitatem  in  unum  omnium  rerum  Deum 
omnipotentem,  veluti  in  verticem  principemque, 
consummari  etcoalescere.  Marcionisenim  vaniloqui 
doctrinasectionem  divisionemquemonarchiae  in  ires 
principatusinstituit.  Sed  ea  diabolica  institutlo  est, 
nonautemverorumChristidiscipulorum,  etacquies- 
centium  Salvatoris  praeceptis.  Illi  enim,  ut  Trinita- 
tem  praedicari  asacrisliiteris  plane  sciunt:  ita  tres 
deos  a  veteri  autnovo  testamento  uspiam  induci  ne- 
quaquam  agnoscunt.  »(Apud  S.  Athanas.,  Synodi 
Nicam.  decret,) 

Idem  pontirex  pariter  damnavit  Paulum  Samosa- 
tenumepiscopum  Antiochenum  :quod  compluresauc- 


A  tores  probant  ex  testimonio  S.  Athanasii  [de  Synodu). 
Hic  haeresiarcha  docebat,  Jesum  Christum  so- 
lam  homini<i  naturam  habere,  ejusque  san^uinem  in 
Eucharistiaessecorruptibilem.(Euseb.,Ht$f.,Iib.Yii. 
cap.  22,  et  S.  Dionys.,  Epist.  adv,  Paulum.  Samosat.j 
Credebatur  igitur  praesens  antiquis  his  Ecclesiae  tem- 
poribusChristus  Domlnus  in  Eucharistia,  quem  re- 
centes  sectarii  negant.  Errores  suos  abjuravi  t  in  con- 
cilio  primo,  ea  de  C4iusahabit0  sua  in  EcclesiaAn- 
tiochena.  Verum  cum  simulato  id  fecisse  cognosce- 
retur.  coacta  ibidem  secunda  synodasearodemdep(H 
suit.  a  Omnes  vero  episcopi  et  pastores,  qui  in 
concilio  memorato  erant  vocati,  unam  communi 
consensu  epistolam  ad  Dionysium  episcopum  Roma- 
num,  etad  Maximum  Alexandriae  Ecclesiam  procn- 
rantem  nominatim  conscripserunt,cujus  exemplaris 
ad  omnes  provincias  miserunt. » (Euseb.,  iib.  vii  Hist., 
cap.  24.) 

Paulusrecusansdomumepiscopalemcederedomno 
p  suum  in  locum  suffecto,  ad  imperatoreoi  Aurelianum 
preces  direxit,  ut  cogeretur.  Princeps  hic,  etsi  pa- 
ganus,  dignum  protulit  plane  judicium,  undecom- 
probatur  auctoritassuprema,  quaip  apud  Christlanos 
semper  obtinuitRomana  Ecclesia,  ejusque  pontifex: 
cr  Pr^cepit  enim,  ut  domus  Ecclesi'<e  illi  tribueretar, 
quibus  Christiani  Italiae  et  urbis  Romae  episcopi  per 
litteras  tribuendam  perscriberent. »  (Idem  Eoseb., 
ibid.)  Id  porro  fuit,  ut  Eusebius  observat,  sanctissi- 
mum  decretum:  sanctissime  decrevit;  id  est  omnino 
consonum  legibus  nostrae  sanctae  religionis,  et  ad  io- 
genium  exactissimae  justitiae. 


XXVII   SANCTU9   FELIX. 

ANNO   CHRISTI    272,    AURELIANI  IMP.    2. 


27.  FeliXy  natiotie  Homanus,  ex  patre  Constantio,  sedit  annos  duos,  menses 
decem,  dies  viginti  quinque  *.  Martyrio  coronatur.  Fuit  autem  tempori- 
bus  Claudii  Aureliani,  a  consulatu  Claudii  et  Paterni  usque  ad  consulatum 
Aureliani  et  Capitolini  ^,  Hic  constituit  supra  sepulcra  martyrum  missas  celr 
5  hrari.  Hic  fecit  ordinationes  duas  per  inensem  Decemlrem:  presbyteros  no- 
vem  diaconos  duos  ^  ^  episcopos  per  diversa  loca  numero  quinque.  Hic  fecit 
bacilicam  in  via  Aurelia,  ubi  et  sepultus  est,  milliario  secundo  ab  urbe  Roma,  lu  Art- 
lendas  Julii ;  cessavit  episcopattcs  dies  quinque. 

CATALOGUS  SUR  LIBERIO 

Felix  annis  v,  mensibus  xi,   diebus  xxv.  Fuit  temporibus  Claudii  et  Aureliani  a  coa^u- 
latu  Claudii  et  Paterni  usque  in  consulatum  Aureliani  II  et  Capitolini. 

NOTULiE    MARGINALES    FABROTTI. 

•  B,  ann.  m.  5,  min.  die  uno.  b  b,  a  Coss.  Aurel  et  Bassi,  ad   Aurel.  ii,   vi  Jul.    Capitol.  c  CB 
quinque. 

VARIiE   LECTIONES. 

Apud  Tahrottum  ex  codice  Freheri.  C 

Num.  27,  /m.  3,  B,  et  Aureliani  a  consulatu  Au- 
reliani  et  Capiiolini,  A,  Claudii  et  Aureliani.  lin, 
4,  AB,  supra  martyrum  memorias.  Un.  6,  AB, 
di.iconos  5.  lin,  7,  milliario  5,  AB.  lin.  7  et  8,  B, 
KalendasJanuar. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano. 
Lin.  i,   sed  ann.  4,   m.  3,  d.  25.  Fuit  autem 
temp.   Aureliani.  lin.  4,   supra  memorias  marly- 

tUMl. 

Ex  codice  Thuano  altero. 
Lin.  1,  annos  4,  m.  3,  d.  25.  lin.  3,  Cl.  et  Aur. 
hn.  4,  supra  memorias  m.  lin.  6,  diac.  5. 


Apud  L.  V.  Holstenivm  et  SchelestraUum. 
Lin.  1,  Flor.  duo,  annos  quatuor,  mensessei,  f^ 
tres,  ut  itecund.  cod.  lin.  4,  Vat.  et  Ftorentini  dn>j, 
msrtyrum  memorias.  lin.  a,  omnes  cod.  mss.  quio- 
que.  lin.  cad ,  diaconos  5.  lin.  1.  Vatic.  Minor.  mil- 
liario  quinto. 

Apnd  Peniam  ex  codice  Cavensi. 
Lin.  i,  sed.  anni.  ii,  m.  x,  dieb.  xxv  :  martvrio 
coronatur.  Fuit  autemtemporibusClaadii  etAure- 
liani.  lin.  ket  5,  missas  celebrare.  Un.  1,  ubi  et  se- 
pultusest  iii  Ral.  Jun.  miliario  ab  arbe  Roma  ii.et 
cessavit  episcopatusdiebus  v. 


HX 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  FELIX 


4438 


NOT.E  VARIORUN. 


A  SCHELESTRATE  A 

Linea  4.  —  Spiira  scpulcra  martyrvm  missas  cele-^ 
brari.  Aliae  lectiones  habent  :  Supra  memorias  mar- 
iyrum.  Sepiilcra  enim,  vel  ob  inscriptiones,  etsigna 
martyrii,  vel  ob  ossa  martyrum  ibidem  posita,  vo- 
cabaiitur  memorix  martyrum,  et  ex  hac  Felicis  con- 
stitutioneortum  habuisse  putem  canonem  34  iHibe- 
rilanum.  ne  ccrcum  in  cxmcteriis  inccmlatur,  inquie^ 
tandi  enim  spiritus  santtorum  non  sunt.  Quod  nimi- 
rum  ^entiles  ex  cerei  lumine  detegerent  ioca,  tn 
quibus  marlyres  sepulti  erant,  quoruiii  scpulcra  ex 
illo  indicio  dejiciebant.  Porro  cum  hoc  (emporibus 
Diocletiani  non  licuerit,  crediderim  tanc  ossa  mar- 
tyrum  in  aliis  locis  sub  altaribus  collocari  ccepisse, 
el  ex  illo  profluxisse  rilum  Ecclesiae,  consecrandi 
altaria  cum  maityrum  reliquiis,  quxsubillis  con- 
duntur  ab  episcopo  consecrante. 


BLANCHINI 


ALTASERR.E. 


B 


Linea  4.  —  Hic  constitnit  supra  scpulcra  martynm 
missas  celebrari.  Oraloria  seu  altaria  exstruebantur 
supra  sepulcra  mariyrum  in  eoriim  memoriam.  Au- 
gustin.  contraFaust.Iib.  xx,  cap.  22.  a  Populus  au- 
tem  Christianus memoria,*?  marlyrum  religiosa  solem- 
nitate  concelebrat,  et  ad  exciiandam  imitationem, 
et  ut  meritis  eorum  consocietur,  atque  orationibus 
idjuvetur,  ita  tamen  ut  nulli  martyrum,  sed  ipsi 
Deo  marlyrum,  quamvis  in  memorias  mariyrum, 
constituamusaltaria,  »  etc.  Elhaecdicebantur  mar- 
tyria  [Synod.  Chalccd.,  can.  8)  :  01xXr,ptxot  xcTiv  ~(o- 
yzito"^,  xai  tiovaTTTjptojv,  xat  fxaprjstcov,  G::o  ttjv  s^ou -Jtav 
Tfov  Ev  iy.aiziT^  :z6\zi  ETTfjxoTTtov  oiaixcv^TtDiav  :  Clprici 
pfochotrophiorum,  monastcriorum,  et  martyriorum 
sub  potcstate  episcoporum  permaneant,  (Pallad,  His^. 
Lausiac.  c.  103,  de  Innocentio  abbate  :  EtarjXO&v 
st;  To  'xapTjptov  lauToCf,  6  ouooo|X7)XEi  auTo;,  Iv  (o  xaT^- 
XctTO  Xcf^ava  toj  Osioj  Icoavvou  toj  HarzTfJTOj.  IngreS" 
sus  est  in  suum  martyrium,  quod  ipse  xdificarat^  m 
quo  sitce  sunt  rcliquix  sancti  Joannis  Baptistae.  (Hie-  ^' 
ronym.  in  Vita  Hilarianis.)  a  Causam  occultandi 
juxta  prjpceptum  Antonii  fuisse  referentes,  ne  Per- 
gumius  qui  in  illis  locisditissimuserat,  sublato  ad 
villam  suam  sancli  corpore,  martyrium  fabricare- 
tur.  B  Consiitulione  Theodosii  permissum  est,  quo 
in  loco  sanctorum  aliquis  est  conditus,  pro  ejus  ve- 
neralione  martyrium,  quod  vocant,  condere,  1.  vii. 
C.  Th.  de  Sepulcr.  violat.  HincMartyrarii  dicti  pre- 
sbyteri  constituli  in  oratoriis  martyrum,  cultus 
martyrum  causa  (Conc.  Aurelian.  ii,  can.  13)  ; 
Abbatcs  martyrarii,  rcclusi,  vel  presbyteri^  epi" 
:*tolia  dare  nonprxsumant.  (Gregor.  Tur..  de  Mirac. 
martyr.)  lib.  ii.  cap.  4()  :  a  Eo  tempore  cum  post 
obiium  Proserii  martyrarii,  urbanus  diaconus  hu- 
jus  basiltcx  ordmatur  iedituus.  »  Et  quod  consti- 
tutioneFelicispermissumestmissas  celebrari  super 
sepulcrismartyrum,  intelligendum  est  demissis  quae 
celebrarenlur  in  oratoriis  exsiructis  in  memoriam 
inartyrum,  in  quibusconditieeranteorum  reliqui;e,  D 
vel  integra  corpora. 

BINII  ET  LABBEI. 

Linea  2.  —  Martyrio  coronatur.  Tertio  Kal.  Julias 
anno275Felicem  martyrii  coronam  adeptum  fuisse, 
prieier  auctoritatem  Libri  Pontiflcalis,  indicat  epi- 
stola  ejusdem,  quam  scripsitad  Maximum  Alexan- 
drinuin  episcopum  Dionysii  succe.<sorem,  cujus  fra- 
gmentum  in  concilii  Chalcedonensis  actis  exstat. 
Sed  illo  in  fragmenlo  epistolx  dies  et  annus  deest. 
Vide  sequentes  Blanchini  notas. 

Linea  4.  —  Hic  constituit.  Hoc  decretum  non  re- 
cens  aFelice  papanuncprimumestinstitutum;  nam 
longe  anle  Felicis  tempus  ejusmodi  iiistiiutionem 
lilcclesia  sibi  vindicat,  et  quidem  convenicntissime 
secundum  Scripluram  sacram  Apocal.,  cap.  vii,  ubi 
sepulcra  martyrum  appellantur  altaria. 


NOT.€  CIIRONOLOGICiE. 

Felicis  epocham  tam  in  numeralibus  notis,  quam 
in  consulibus  integram  praeservat  catalogus  Liberia- 
nus.Plenampariterexhibentinconsulibuscaialogus 
FelicislV,  LiberPontiflcalis,  etcodicesOcricuIenses, 
licet  in  numeris  nonnihil  vitiatam,  uti  constat  ex 
collatione  documentorum,  quae  recensuimus  in  Pro- 
legomenis. 

Ordinatio  Felicis  pap»  figenda  est  die  3  Januarii 
anno  269,  quem  aperieb:int  Claudius  et  Paternus 
consules  (quiedies  in  Dominicam  incidit) ;  cum  va- 
catio  sedis  a  morte  Dionysii  absoluta  sit  diebus 
quinque, teste hoc eodem  Libro Pontiflcali. Catalogus 
Liberiaiius  numeral  annos  solidos  quinque  ejusdem 
pontificatus,  menses  xi,  dies  xxv.  Quare  mors  Fe- 
licis  primi  r^ferturad  diem29  Decembris  anno274. 
consulibus  Aureliano  iterum  et  Capitolino  ;  quos 
scilicet  consules  vitae  Felicis  postremos  attribuunt 
ta>ii  catalogi,  quam  Bibliothecarius,  et  codicesOori- 
culenses. 

Picturae  S.  Pauli  ex  nomine  Felicis  postremam, 
tantummodo  litieram  praeservaiam  ostendunt :  in 
versuautemsecundoIitleramN  exsyllaba  anNorura, 
atque  in  terlio  siglam  M  indicem  mensiura.Numeri 
omnesinterciderunt.  Dum  catalogi  Italici  describe- 
rentur  ex  iisdem  piciuris,  ('vanidos  fuisse  oportet; 
cum  loco  quinarii  annorum,  sigla  v  scribendorura, 
desiTiptoris  oculi  hallucinati,  Binarii  notam  ibi  ob- 
servasse  putantis,  ejus  animo  ac  nostro  eamdera 
exhibeantin  binariura  itaconversara  n  :qux  hallu- 
cinatioevenirefacile  potuitex  iraopavimenti  Eccle- 
siic  in  eara  altitudinera  ac  distantiara  intuentibus, 
si  coloreset  ductus  litteraev  inconjunctione  infiraa 
fuerint  evanidi  ii.  in  mensibusquoque  unilas,  quae 
postdenarii  notara  x  sequebatur  juxta  catalogum 
Liberianum,  si  rainusevidens  erat,  occasionem  prse- 
buit  menses  x,  loco  xi  consignandi.  Noraina  consu- 
lum,  tot  incodicibus  praeservata,  et  dieselectionis 
relatusad  quintumab  obitu  decessoris,  unacumdie 
depositionis,  perinde  certo  ex  vetustisacgenuinis 
documentis  moxafiferendis,  nonsinuntnosdubitare 
de  integritate  epochx,definitae  in  catalogo  Liberiano 
his  verbis  : 

Felix^  etc.  Sedit  annos  quinque,  mens,  xi,  dies  xxv. 

Dixi  diem  depositionis  con.stare  ex  genuinisdocu- 
mentis,  iisquevetustissirais.Narainopusc.relatoin- 
terProIegomena.scriplo  per  aetatera  Liberii,  deposi- 
tionesFe/ictsft  Ca//ts^iconsignantur  iii  KalendasJa- 
nuarii  :  cui  Martyrologia  coraplura,  et  Lectionarii 
codicessufifragantur.  £x  his  vero  corrigendus  est 
Bibliothcarius  noster,  sive  araanuensis,  qui  vitio 
unius  litterae  raale  descripsit  iii  Kal.  Jun.  (id  est 
tertium  Kalendas  Junii)  quod  recte  scriptum  fuerat 
in  opusculoquarti  saeculi  suprarelato  interProIego- 
mena,  tertio  Kai.  Jan,  (hoc  esl  Januarii)  et  au- 
sam  dcdit  posteris  transferendi  raeraoriara  Felicis 
ex  die  vera  depositionis  SODecerabris  ad  dO  Maii,  ut 
Beda.  Usuardus,  Ado  suis  in  Martyrologiis  praesti- 
teruot. 

Dura  Prolegomena  praelo  subderentur,  cum  ob- 
servarera  catalogum  Felicis  quarti,  et  Colberti* 
nos  duos  (h  et  m  pag.  c.)  annos  quatuor  nu« 
merare  in  Felice,  qui  proximius  accederent  ad  spa- 
tiumquinquenniiperconsulesindicaturaseclusouno 
extremo,  aliorum  vero  caialogorum  plerosque  bien- 
nium  exprimere,  et  a  Liberianocaeterisque  longius 
dissidere;  inpicturisauterabasilicaeS.  Pauli  omnes 
numeri  cum  hic  excidissent :  opinabar  tutius  esse 
Felicianumcatalogumsequi.  Verum  reraaturius  per- 
pensa,  laterculi  consulares  in  Felice  recensiti  tam 
in  Liberiano  catalogo,  quam  in  Feliciano,  et  apud 
Bibliotbecariumcaeterosquecodices,  monuerunt,sibi 


4439 


ANASTASri  BIBLIOTHECARII 


MiO 


constareLiberianurapricomnibusanliqaiorera,  dum  A  cap.  gOi.NamibiDonatusepiscopusSitifensisdixil : 

annos  v,  menses  xi,  dies  xxv  allribuil  (ex  die  scilicet      Supra corpuf;  cpiscopi  catholicipresbyterum  ordtnnxiit, 

ordinationis  3  Januarii,  quae  ei  Dominica  fuit  anno 

269,  Claudio  el  Paterno  coss.,  ad  diem  30  Decem- 

bris  274,  Aurelio  iierum   et    Capitolino  coss.  )  ; 

Italicos  autera  calalojijos  potiores  c.  d,  e.  f,y  Belgi- 

cum  (/.,  et  Coiberlinos  /,  et  m.,  necnon  codices  Ocri- 

cuiens^s,  qui  annos  ii  tantum  exhibent,  ex  vitiosa 

Iranscriplionevetusli  descriploris  erroris  originem 

traxisse,  qui  numerum  quinarii  v  diduct>s  Inferne 

hastarumductibus  in  binarium  ii  deformavit.  Quare 

inChronologia  pontiflcia  el  consulari  in  fine  Pro- 

legomenonimpressaepochamLiberianicatalogisecu- 

tus  ad  eamdem  censui  reformandos  caeteros  catalo- 

gos,  et  codlces,  ut  consulum  rationes  demonstrant. 


NOTiG  UISTORIC/G. 


Linea  4.  —  Constituit  supcr   sepulcra  martyrum 
missas  celebrari.  Hoc  institutum,  ejusque  causas  il- 


et  Deo  volente  ordinabitur  illic  episcopus.  »  Hae», 
ibiprofertdoctissimuscardinalis :  quibusnddi  pos- 
sctvetusiJlaconsuetudoAlexandrinorumantistitum. 
quam  ex  Liberato  in  Breviculo  cap.  :^  reciUit  Tho- 
massinus  veteris  einovieDiscii  I,part.  i,  lib.  ii,  cap. 
54,  num.  2.  <r  Nempe  ut  his,  qui  episcopo  demortuo 
successurus  erat,  superejus  corpus  excubias  noctis 
ageret,  dexteram  demortui  suo  imponeret  capiti. 
eoque  demum  terrae  mandato  Pallio  beati  Marci 
indurelur,  atque  ita  conscenderet  in  ihronum 
Marci.  Consnetudo  est  Alexandrix,  iUum,  qui  defun- 
cto  succedii,  excubias  super  defuncti  corpore  afjert, 
manumque  dexteram  ejus  suo  capiti  imponere,  et 
se.pulto,  manibus  suis  accipere  collo  suo  beati  Mard 
palliiim,  et  tnnc  lcgitime  sedere.  *>  Licet  autem  in 
Romana  lilcclesia  non  viguerit  mos  iste  iroponendi 
capiti  pontrticls  successoris  manum  decessoris  de- 


lustra»  pluribus  testimoniis  sanctorum   Patrum  et  q  mortui  ;  atumen  ordinationes   plerumque  factas 
scriptorum  illis  a?qualium,  necnon  exemplis  Eccle-      fuisse  conslat  prope  corpus  beati  Petri,  ut  ex  Uonis 

"  "       ~  '"  Magnisermonibuscolligitur,  convocantis  dieordi- 

naiionis  populum  et  clerum  ad  vigilias  celebrandas 
ad  beatum  Petrum.  Unde  ortam  dicimus  susplcio- 
nem  translati  corporis  ejusdem  apostoii  ex  Vaiicano 


siae  Romanae,  aliaruraquefc^rd.  Bona  fteram  Liturg. 
lib.  I,  cap.  16,  num.5).  Ad  institutum  quod  attinet, 
ex  Prudentio  memorat  id  observatum  in  sepulcroS. 
Hippolyti  martyris,  ejus  scilicet  qui  passus  fuerat 
cum  B.  Laurentio  sub  Valeriano. 

Illa  Bacramenti  donatrix  mcnsa,  cadcmquc 

Custos  flda  siii  martyris  apposita, 
Servat  ad  a»terni  spein  judicis  ossa  sepulcro, 

Pascit  item  sanctis  Tibricolas  dapibus  : 

et  ex  B.  Paulino  in  natali  9  S.  Felicis  idem  serva- 
tum  docet  in  confessione  SS.  apostolorum. 

Spectant  de  superis  altaria  tota  feneslris, 
Sub  quibus  intus  habont  sanctorum  corpora  sedem. 
Namque  et  apostolici  cineres  sub   coelite  mensH 
Depositi  placidum  Christo  spirantis  odorem 
Pulveris  intcr  sancta  sacri  liuamiiia  rcddunt. 

Quare  et  ex  Ambrosio  basilicam  Romano  more 
dedicari  per  martyrumreliquiasdocetallari  illatas.  Q 

Quod  vero  refertur  ad  causas,  hanc  pra;  cxleris 
producitex  fidei  dogmate  quo  sanctorum  commu- 
nionem  in  Symbolo  profltemur.  v  Antiquissima  ta- 
men  (ait),  et  ubique  recepta  consuetudo  fert,  ut  mar- 
tyrum  reliquiaeiii  aitarium  consecratione  adhibean- 
tur,quoruin  animassubaltari  Dei  Joannesin  coelis vi- 
dit  cap.  VI  Apocalypsis.  Htecautem  marlyrum  vene- 
ratio  ex  eo  doginate  fidei  oria  est,  quo  sancto- 
rum  comnuinionem  credimus  et  faiemur.  Fideles 
etenim  ut  hoc  facto  profiterentur,  in  iis  locis  ad 
orationem,  etad  divina  mysteria  participanda  coii- 
veniebant,  inquibussanctorumlipsana  posita  erant, 
ut  ea  ratione,  quam  status  defunctorum  permittit, 
cum  illis  coramunicarent.  l^er  illa  siquideiii  reprae- 
seniatur  Kcclesia  triumphans  :  qua^sic  aliquo  modo 
cummilitantecommunicat,  etsacriflcionostro  inter- 
est.  Nam  licet  ipsa  lipsana,  et  ossa  sanclorum 
absente  anima  sensu  careant,  respectum  nihilomi- 
nus  dicunt  ad  animam,  qua;  in  coelis  est,  et  ipsis 


ad  Catacumbas,  quando  locus  Vaticani,  ad  coIlectaiD 
destinatusapud  cineresbeati  Petri,  in  persecutione. 
Dccii  et  Valeriani  clerum  potissime  impetentis,  red- 
ditusjam  nirais  celebris  exponebat  periculo  perse- 
cutorum  clericos  et  Christianos  illuc  accessurosad 
ordinationem.  Remissus  deinde  agente  contra  nus 
Gjllieno,  reportari  non  difficulter  potuit  in  iocum 
pristinum  corpus  apostoli,  ibique  celebrari  potue- 
runt  de  more  ordinationes,  juxta  rituum  superiurum 
constantiam  habendae  ut  plurimum  apud  corpus 
principis  apostolorum,  ex  quo  transmittebatur  ad 
successores  potestasilli  unitatisHccIesia;  coniinen' 
da*.  etconciliand9e,uti  jamexplicuimus  in  Diunysio. 
Linea  6,  7.  —  Hic  fecit  basilicam  via  Aurelia  ubi't 
sepultus  est  milliario  secundo  ab urbe  Roma.  Ecclesiara 
et  coemeterium  S.  Felicis  solerter  se  indagasse.  sed 
nimis  proximo  ad  Urbem  loco,  nempe  ad  tituluin 
S.  Pancratii  dimidio  tantum  miiiiario  ab  Urbis 
porta  dissitum  frustra  (][uaesisse,  ex  iis  quoscom- 
memorai  Schelestratius  (in  notisad  hunc  iiumerum; 
scnpserunt  Bosius  ac  Severanu.s.  modo  co^niH 
scitur  ex  opusculo  XVI  dictis  in  Prolegomenis,  cul. 
375  et  seqq.,  collatis  cum  situ  cf^meterii  SS. 
Processi  et  Martiniani,  nuper  detecti  a  cl.  V.  Can. 
Boldetto  via  Aurelia,  altero  ab  Urbe  lapide  in  vinea 
ItR.  PP.  Doctrinse  Christianae,  non  longe  a  vinea 
illustriss.  prsesulisMaphei  Farsetti^patricii  Veneii: 
ciijuscaemeteriuin  aditus  alter aperitur  ad  suburtu- 
num  S.  Pii  quinti,  vulgo  dictum  //  Casaktto  di  f'**» 
qninto.  Huic  enim  distantiae  respondet  proxima  illa 
ecJesia,  etcoemeterium^insignitumnomine  utriu^ 
que  Feiicis,  ei  indicatum  per  illa  verbu  :  «  in  al- 
tera  ecclesia.  Processus  et  Martinianus,  et  in  terila 


ineatsemenquoddam  resurrectionisetaeternitatis. »  D  Felices  duo.  »  De  invento  nuper  loco,   et  coemete 


Quare  etHieronymus  ibi  adversus  Vigilantium,  qui 
ansus  fuerat  martyruin  cultum  conveliere.  impiam 
ejusillationem  ita  sugillat :  e  Maleergo  facit  Roma- 
nusepiscopus.qui  super  mortuorum  hominum  Petri 
et  Pauli  secundum  nos  veneranda.  secundum  te  vi- 
lem  pulvisculum  offert  Domino  sacriflcia,  et  tumuios 
e)rumChristiarbitraturaltaria.  »Nec  minusoppor- 
lunesubdit  ad  comprobandam  allatam  causam  alias 
observationes,  ita  scribens  in  fine  ejusdem  capltis. 
«  Hac  etiam  de  causa  veteris  Kcciesiae  Patres 
episcopos  orthodoxos  sub  aitari  sepelire  consueve- 
nint,  utcum  ipsissacriflcia  et  ordinationes  lierent : 
qui  ad  servandam  fidei  unitatem,  et  ad  legitiinam 
ftuccessionem  indicandam,  commuiuonem  viventis 
episcopi  cum  antecessore  defuncto  necessariam 
exisliinabant.  Apparet  hujus  moris  vestigium  in 
collatione  catholicorum  cumDonatistis  habit;i  (iar- 
thagine    tempore  Innocentii   I,  cognitione  prtma. 


rio  SS.  Processi  et  Martiniani,  altero  ab  Urbe  lapide^ 
vide  laudatum  Boldettum  de  Sac.  Coemet.,  lib.  n. 
cap.  <8,  pag.  539. 

CIACOMI. 
Linea  4.  —  Hic  constituit  supra  sepulcra  mariy- 
rum  missas  celebrari.  Kjusmodi  instituiionero,  lon?e 
anteFelicis  papae  tempora  Ecclesia  sibi  vindicai; 
idque  testimonio  etiam  divinae  Scripiurae.  Nani 
habet  liber  Apocalypsis  cap.  vi  :  Vidi  snbtiui  altart 
Dei  animas  interfectorum  propter  Vcrbum  Dei,  ct 
propter  testimonium  quod  habebant,  etc,  clare 
demonstrat  altaria  fuisse  sepulcra  martyrum.  Oui 
quidem  mos  perseveravit  semper  in  Ecclesia ;  in 
eoque  tam  Graeci,  quam  Latini  interpretes,  xque 
consentiunt :  pariterqueaffirmant,sepulcrum  mar- 
tyrum  fuisse  altare,  ac  super  illnd  offerri  consiie- 
visse  sacriflcia.  Felix  ergo  hoc  decretum  noD  lam 
statuisse  primus,  quam  antiquum,  renovasse  vi^us 


U41  HISTORIA  DE  VITIS  ROM.    PONT.  —  S.   EUTYCHIANUS.  4i42 

est.  Hinc  altaria,  etar^eabsque  reliquiis  martyrum  A  una  cum  tilulo  etiam  fragmentum  ejus  epistolae, 
haud  consecrantur.  quod  adhibent  ad    conflrmandam  Ecclesiae  fidem 

piQjj  contra  haereses  ab  eo  proscriptas.  Tale  aulem  est: 

*  cf  Felicis  sanctissimi  episcopi  Romae,  etmartyrisex 
Nona  Ecclesiae  persecutio.  epistola  ad  Maximum  episcopum  et  clerum  Alexan- 

A.,..nHon.,e  onn/./i,i/.r»n»^e:t«/^cn.xtt,.>„..e,«n  !m.^/i_  drinum.  Dc  Vcrbi  autem  Incarnatione,  et  flde  cre- 

Aureiianus  anno  uucentesimoseptuagesimo  impe-  ,i;«>„^  ,•«  1^4^«,;«.,«,   ««^<,f«.^»>  1^«..»  r<i..;ot..»«  »« 

rator  creatus,   in  Christianos  bene  affectusfuit.  et  dimus  in  potn.num   nos  rum  Jesum  Christum  ex 

arfvpr<iiis  Pfliiiim  Sqmnsatcnnm  -i  iiosiprinri  wnoHo  ^'^"'^  Virgine  nalum,  quod  ipse  est  8im|iiternu8  Dei 

Ant  och  n'a'"  rqur'no\"rhLCer^^^^^  ^|!  f  '\  STi'.  T  itrN.Snr.n^iil^^Sn^irm- 

damnatum.'edictura  emisit :  .   Processu  vero  tem-  P^s"^;^"'^''^^?  Filius    iit  aHurab    ioTo  exlsut" 

^'JT.iL^orll^i.dflml^^^^^                            nt  "e^   «"^   perfec^^^s^^Deus  es'  e"^  fLr  esf^simui 

Licetautemeabrevisfuerit,u.potesubQneraVit»      ?cft7vWe    i  "s    C^ril"!  a?^^^^ 

';;!:mj'n';fmT.ii"'K''iSrAi™o.s,orffi  «  aJo  oJ  a «? VTnceni.  LHTdv^LrTw  "• 

numerum  tecit.  De  ea  legendus  Annotator  Baronu         1  ;V./in  *         u.^  «««o#;#,.v#    0.,^-«  o™w-.«  •«»«-. 
.  ^2  Linea  4.  —  Htc  constUuit    super  sepulcra  mar-' 

aunum  ztz,  tyrum  missas    celebrari.    Usus   nic  ex    traditionc. 

SOMMIER  apostolica  descendit,  quemadmodum  cognoscimus 

Felix  papa   scripsit  epistolam  adversus  haere- d  ex  hisquae  Joannes  in  Apocalypsi  perscribitcap.  vi: 

ses    Sabeliii,  et   Pauli   Samosateni  ad    Maxiraum      Vidi  subtus  altare  Dei  animas  interfectorum  pra^ 

episcopum  et   clerum    Alexandrinum.   Conciiium      pter  Verbum  Dei,  et  proptcr  testimonium,  quod  ha^ 

Ephesinum  et  Chalcedonense  nobis  pr^eservarunt      bebaut. 


XXVm.    SANCTUS    EUTYCHIANUS 

ANNO   CHRISTI  2T6,   AURELIANI  IMP.  5. 


28.  Entychianiis^  natione  Tuscus,  ex  patre  Marino^  de  civitate  Lunse,  se- 
dit  anuos  octo,  menses  decem,  dies  quatuora.  Fuit  autem  te^riporibus  Au- 
relia7iiy  a  consulatu  Aureli^ii  tertio  et  Marcellini  usque  in  diem  Idus  Decemh.^ 
Caro  secundo  et  Carino  consulibus  ^ .  Hic  constituit  ut  fruges  super  altare 
5  tantum,  fabae  et  uvse  benedicerentur.  ^  Hic  temporibus  suis  per  diversa  loca 
trecentos  quadraginta  duos  ^nartT/resmanusuSiSepelivit.^^Qm  hocconstituit  utqui- 
cunquefideliummartyrem  sepeliret,  sine  dalmatica  aut  colobio  purpurato  nuUa  ratione 
sepeliret ;  quod  tamen  ad  notitiam  sibi  divulg^aretur.  Hic  fecit  ordinationes 
quinque  per  ^nensem Decembris :  presbyteros  quatuordecim,  diaconos  quinque,  episcO" 
10  pos  per  diversa  loca  novem.  Martyrio  coronatur.  Qiti  etiam  sepultus  est  in 
ca)neterio  Calixti,  via  Appia,  octavo  Kalendas  Augusti.  Et  cessavit  episcopa- 
tus  dies  forte  Kal.  octo  •. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 

Eutychianus  annis  octo,  mensibus  undecim^  diebus  tribus.  Fuit  temporibus  Aureliani 
ni,  et  Marcellini,  usque  in  diem  iv  Idus  Decembris,  Caro  ii  et  Carino  consulibus. 

NOTULiE  MARGINALES  FABROTTI 

«  B,  ann.  8  et  meas.  aliquot.  >  B,  Taciti,  Probi,  et  Cari,  a  Coss.  Aurel.  et  Capitolini,  ad  Carum  et  Ca- 
rianum.  c  Baron.  ad  ann.Dom.  40i.  ^  Baron.  ibid.  ^  CB,  novem. 

VARIiE  LECTIONES. 
Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri.  C  Apud  Holstenium  et  Schelestratium. 

Num.  28,  /m.5,  loca  442  martyres.  Lin.  2,  Flor.  duo  et  Cassin.,  annum  i,  mens.  i, 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano.  ^\^^  ^-  ^*^-  ^^  J«*-  >  praecepil  bened ici deleto  ut ;  juxta 

r-     t            1,,    •       A       •      T              j.  Flor.  quoq.  et  Cass.  ver6a  sine  dalmatica  sepeliret, 

Lm.  i  ex  p.  Maximo  de  civ.  Luna;,   sedit  an.  aesunhnVat.  lin.  7,  Fbr.  etCass.  sui.  lin.  H,  Flor. 

unum,  d.  unum.  lin.  3,  Dec.  secundo,  et  Carino  ^^«  ApHinat   fPA« 

cons.  Maz.,  Caro  secundus  etCar.  cons.  Hicconsti-  ^^^'  ^'^"'"*'-  ^^^^' 

tuit.  /m.8,adnot.  suamdiv./m.lO.novem.quieliam  Apud  Peniam  ex  codice Cavensi. 

martyrio  coronatns  est,  et  sepultus.  lin.  42,  dies8.  ^-^  g,  sedit  ann.  viii,  m.  x  diebus  iv.  lin.  3,  a 

Ex  codice  Thuano  altero.  consulatu  Aureliani  iii  et  Marcellini.  lin.  5,  fab»  et 

Lin  1,  scr.  Lun»,  sedit  ann.  1,  m.  4,  d.  2.  lin.  3,  uv;e  benedici.  Hic  temporibus  suprascriptis  per  di- 

consul.  Aureliani.  lin.  5,  uvaj  benedici.  lin.  6,  ma-  versa  locaccxni  martyres  manu  sua  sepelivit.  lin. 

nibiis  suis  sep.  lin  8,  quod  t.  usque  ad  noi.  sibi  de-  6,  ut  quicunque  de  fldelium  (amanuensis  addidit  de, 

vulgaretur.  lin.  10,  etmartyrio  cor.  lin.  11  et  12,  et  vel  omisit  numero)  coetu,  cessavit  episcopatus diebus 

cess.  ep.  dies  octo.  viii. 


U43 


ANASTASII   BIBLIOTHECARH 


4444 


NOT  Ji:  VARIORUM. 


ALTASERRiE. 


Linea  4 .  — h  ic  constituit  ut  fruges  super  altaretari' 
tum  fabx  et  ura?  benedicereiitur.  Instituti  apostoHci 
fuit,  ut  novae  fruges,  et  uvae  recentes  super  altare 
offerrentur  velut  primitiap  frugum,  et  a  sacerdotibus 
benedicerentur,  neve  roel,  aut  lac,  vel  aHud  quid- 
quam  offeralur,  praeter  uvas,  et  fruges  recenles, 
excan.  3  Apost.  syn.  Carth.,  can.  40:  sin.  vi  in 
Trull.,  can  !&,  57,  can.  Dtdicimus,  de  Consecr.,  dist. 
4,  et  Constit.  apostol.,  Hb.  viii,  cap.  46.  Inde  ma- 
navii  ritusapud  Gr«cos,  ut  fruges  et  uvaj  receotes 
benedicantur  a  patriarchaCP.  in  festo  Assumptio- 
nis  B.  Mariae,  In  sacra  aede  Blachernarum,  (este 
Balsamon.  ad  d.  can.  3  A|>ost.,  et  apud  Latinos,  ut 
uvae  benedicantur  in  festo  D.  Sixti;  Gloss.  in  d. 
can.  Didicimus.  Itaque  Eutychianus  non  est  dicen- 
dus  auclor  ejus  instituH,  sed  potius  instaurator.  Ac 
valde  probabiHsest  conjectura  Baronii,  hoc  institu- 
tum  repetitum  ab  Eutychiano,  ut  opponeretur  er- 
rori  Manichaeorum,  qui  putabant  vinum  esse  fel 
principum  tenebrarum,  et  quibus  vinum  gustare 
sacrilegium  erat,  ut  testatur  Auguslin.  de  Morib. 
Manichaeor.,  cap.  26.  Idem  conira  Faust.,  Hb.  xx, 
cap    i± 

Linea  6.  —  Constituit  ut  quicuw/ue  pielium  mnr" 
tyremsepelirety  sine  dalmatica^  aut  colobio  purpuralo, 
nulla  ratione  sepeliret.  Eutychianus  statuit  ne  mar- 
tyr  sine  dalmatica  vel  colobio  purpurato  sepeli- 
retur.  Hoc  conatitutum  est  ad  cultum  martyrum, 
quia  dalmatica  erat  vestis  communis  episcoporum 
et  diaconorum.  Augustin.  O'^^'!^-  Veter.  Test. ,cikp. 
46  :  «r  Quasi  non  hodie  diaconi  dalmaticis  in- 
duantur,  sicut  episcopi.  »  £t  Pontius  Dlaconus  in 
Vit.  S.  Cypriani,  apud  Surium  Sept.  14  :  «  Et  cum 
se  dalmatica  expoHasset,  et  diaconibus  tradidisset, 
in  linea  stetit.  »  Pascasii  diacoiii  feretro  ejusdal- 
matica  imposita  statim  claruit  miraculis.  Gregor. 
Dialog.  Hb.  iv,  cap.  40  :  «  Hic  itaque  cum  tempo- 
ribus  Symmachi  apostolicae  sedis  pra^sulis  esset  de- 
functus,  ejus  dalmaticam  feretro  superpositam, 
daemoniaous  tetigit,  statimque  san.itus  est.  »  Mar- 
tyres  sepulti  cum  dalmalica  vel  colobio  purpureo. 
i:olobium  erat  tunica  sine  manicis,  instar  dalma- 
ticae,  habens  plagulam  purpurae  assutam,  quod  est 
signum  militix  Christi,  Doroth.  Doctrin.1:  'Iv/£to£ 

To  X0X0610V  fjtxoiv  xa(  'jTjfxstov  Ti  Tzo-zi  rop^jpoOv  tI 
OAei  to'  OTjjjielov  xo  Tiop^upouv ;  ExaiTo;  TrpaTEuojievo; 
Tw  paatXgT  rop^upav  i/z:  £i;  to  yXajxtoiov  auToO  : 
Habet  et  tunica  siynum  purpureum  ':  quid  vutt  si- 
gnum  purpureum?  unusquisque  regi  militans  habet 
purpuram  in  chlamyde  sm.  ('ucullas  Tabennensi- 
l)us  fratribus  imposuit  Pachomius  abbas.  insignes 
signo  crucis  pnrpurae.  Pallad.  IHst.  Lausiac  cap. 

38  :  Tivi;  oTaupou  oiarop:jp'JC''ou  ixtAVj^sz  TouTot;  evTi- 
TcOai  :  Cucullas  jussit  eis  imponi^  habcntes  crucem 
purpuream, 

BENCIN[. 

Linea  5.  —  Hic  temporibus  snis  ptr  diversa  loca 
martyres  manusua  seitelivU.  Deciana  pcrsecutio,  qiuc 
coemeteria  interdixit  Christianis,  forsitan  occasio 
fuerat,  ut  martyrum  corpora  absque  debito  honore 
Jacerent.  Hinc  postea  in  basilicis  jam  restitutis,  et 
parochiis  distributas  martyrum  reliquias  solemni 
translatione  reposuit  pontifex.  Verum  si  altius  res 
repetatur,  cumLiber  Pontificalisnedum  gesta  ponii- 
ficatus,  sed  qua;  praecesserunt  descrlbat,  verbis  illis 
denotare  videtur,  in  Deciana  persecutione  Eutychia- 
num  in  muncreaulpresbyteri,  autdiaconi  inartyrum 
versantem  laudatos  martyres  sepelisse  :  quod  «leno- 
tare  videntur  illa  verba,  quibus  id  explical,  Kuthy- 
chianum  temponhussws,  seu  per  varia  lempora  suo- 
rum  officiorum  hiec  pricstitisse,  sepeliendo  scilicei 
laudata  martyrum  corpora.  Officium  ecclesiaslicum 


A  Hlic  designasse  Librum  Pontiflcalem  eruitur  etiam 
<fx  eo  quod  advertat,  manu  sua  munus  pietatls 
obiisse  :  officium  vero  sepeliendi,  curandi  de  marty- 
rum  memoriis,  reliquiis,  aut  rebus  similibus  pro- 
prium  erat  presbyteri  martyrum,  uti  exemplo  Ana- 
cleti  erigentis  apostolorum  memoriam  supra  nota- 
tum  est.  institutio,  etmunus  hoc  martyrum  presby- 
teris  demandatum  erat  utile,  imo  necessarium, 
cum  ii  intimare  deberent  episcopis  actus  virtutum, 
vera  martyrii  signa  quae  obitum  praecesserant.  ut 
deinde  antistites.  vel  promeritumtribuerenttitulum 
confessoribus,  vel  consummato  martyrio  coronatis 
venerationem  decernerent,  et  certius  innotesoerent 
martyrii  causa,  martyrum  numerus,  et  iliustresago- 
nes.  Eo  vel  maxime,  quia   martyrum  certorum  co- 

6ia  werx  Ecclesia*  signum  hoc  tempore  reputabatur: 
nde  Montanus  sancti  Cyprianidiscipulus  baereti- 
cam  pravitatem  sugillans,  argumentum  hoc  adhibet 
D  haereticos  contestans,  ut  vel  de  copia  martyrum  Ec- 
*^  clesi3e  veritatem  intelHyerent.  Et  antiquus  scriptor 
apud  Eusebium  anonymus,  lib.  v,  c.  46  in  fine,  dum 
haerctirosaequozeloproscindit,  ha^c  de  ha*reticorum 
sui  temporis  moribus:  a  Postquam  veroin  omnibus, 

3uae  supra  posuiconvicti.  nihil  habent.  quod  respon- 
eant,  ad  martyres  confugere  conantur  :  aflerentes 

multos  se  martyres  habere Nam  et  aiiariim 

haeresum  sectatores  plurimos  se    hat)ere  marlvres 

praedicant Primi  certe,  qui  Marcionis  'h£- 

resim  sequuntur quamplurimos  habere  be 

dicunt  martyres  Christi  »  Qnapropter  ut  veri  confes- 
sores,et  coronati  martyresdignoscerentur,  necessum 
erat,  et  ad  providam  episcoporum  curam  spectabat, 
strenuos  inter  presbyterosdeligere  inspectores.  qui 
ex  actibus  etmartyrum  gestis  probarent,  an  eoho- 
norc  essent  cohonestandi.  Probationem  istiusmodi 
supponit  Apollonius  supra  laudatus  in  Catliaphry- 
garum  haeresis  impugnatione.  ubi  moreseorumdem 

n  describens,  asserit  eos  gloriari  de  martyribus, 
exinde  de  vera  Ecclesia.  Quos  reprehendens  scribil : 
a  Qui  enim  ab  ipsis  prophetae,  et  martyres  dicuntur, 
eo  non  solum  :i  divitibus,  sed  etiam  a  mendicis,  pu- 
pillis,  et  viduis  pecunias  corrogare  demonstrabi- 

nius Actus  enim  prophetae,  tanquam  fructus 

examinandi  sunt. »  Defactaexaminatione  cujusdam 
interipsos  nomine  Alexandri,  jactantis  se  martyrem 
subdit  Apollonius:  a  Quod  veroad  Alexandrum  perti- 
net,utveritasomnibusnossecupientibus  innotescat, 
judic.atusest  Ephesi  ab^Emilio  Frontino  Asiae  pro- 
consule,  non  ob  nomen  Christi,  sed  ob  ea  quae  |)er- 
petraverat  latrocinia,  cum  jam  desertor  fidei  esset. 
Deinde  vero  ementitus  nomen  Christi  dimissus  est. 
cum  verbis  ilHusfldelesfefelHsset.  I^cclesiavero  looi 
unde  erat  oriundus  etiam  non  recepit.  »  Quomodo 
enim  Ecclesiuiet  fideles  poterant  determinare,  qui 
consuetistitulisdignarentur,  nisiessent  presbyteri, 
qui  actus.  probarent  ?Concreditum  itaque  erat  mu- 
nus  designaUs  viris,  qui  examinabant  confessorum 

L)  et  martyrum  gesta,  et  episcopis  deferebunt,  et  deinde 
publicabantur  honores  deferendi.  Hi  aliiesse  non 
poterant,  nisi  proximioresad  ministeria  martyrum. 
qui  cerlo  erant  presbyteri  et  diaconi  marlVrura. 
Ad  hos  ex  numeris  demandati  onere  spectasse. 
martyrum  cadavera  sepulturae  consignare,  signisque 
denotare  pro  veneratione,  omnino  fateiidnm  tst, 
cum  identiiasmartyris  expressa  pro  cultu  reliquia- 
rum  exigeretur.  Quae  signa  cum  non  deprehende- 
rei  Ca'cilianus  archidiaconus,  cum  Lucilla  ossa  cu- 
jusdam  oscularetur,  communionem  interdixit  ex 
Optato.  Nomina  etiam  apposita,  et  te.npora  mar- 
tyriisepulcris,  veluUindiciaosiendilMartinifaclum 
a  Severo  laudatum.  cum  deprehenderet  populum 
frequentare  s<^pulcrum,  de  quo  certo  non  cousta- 
l)at  an  esset  martyris.  Sic  enim  Sulpitius  in  Viia 
S.  Marlini.  «  Maninus  non  temere  incertis  adhi- 
bens  ftdem,  ab  his  (lui  majores  natu  presbyteris  vel 


4445 


HISTORIA  DE  VITIS  PONT.   ROM.  —  S.    EUTSiCHIANUS. 


U46 


clericis  agitabal,  sibi  nomen  martyris,  vel  lem-A 
pora  passionis  ostendi.  »  A  presbyteris,  inquam, 
quorum  erat  hsec  sollicitudo,  ex  horum  diligentia  ad 
nos  devenerunt  indiculi  depositionis,  sepulturae,  festi 
martyrum,  et  alia,  unde  conflata  sunt  Martyrolo- 
gia.  Exstat,  ut  res  testimoniis  illustretur,  vetus 
Indiculus  in  quo  loco  unusquisque  requiescit  pon- 
tifvcum  Romanorum  (bunc  dedimus  supra).  Et  in 
veteri  Kalendario  Ecclesise  Cartha^inensis  a  Mabillo- 
nio  edito  initio  exponitur  ex  quo  conflatum  sit  Ana« 
lect.,  tom.  lil :  «  llic  continentur  dies  natalitiorum 
roartyrum,  etdepositionesepiscoporum,  quorum  Eo- 
clesia  Carthaginis  anniversaria  celebrat. »  Quamlibet 
veroEcclesiamhosindicuiosdistincloshabuissejuxia 
vetustissima  instituta  laudatSozomenus,  cum  de  Pa- 
IxstinxcivitatibusConstan  tia,  etOaza  loquitur  1.  v,  c. 
3  :  «  Utraque  enim  suum  seorsim  babet  episcopum, 
suum  clerum,  dies  item  festos  martyrum  suorum, 
et  commemorationes  episcoporum,  qui  ipsis  pnefue- 
runt.  »  Eutychiani  iiaque  diligentia,  manu  sua  se-  g 
pelientis  martyres,  denotat  id  egisse  persecutionis 
Decianae  temporibussuis  saevientisoccasione,  quando 
interdictis  cdemeteriis  et  catacumbis,  diaconus,  aut 
martyrum  presbyter  voluit  quo  poterat,  martyrum 
corpora  tumulare,  ne  eo  honore  privarentur. 
Linea  6.  —  Qui  hoc  instituit,  ut  quicunque  fide' 

lium  martyrem  sepeliret quod  tamen  ad  noti- 

tiam  sibi  divulgaret.  Constitutum  roborat  superiorem 
observationem,  poniiflcem  nempe  munus  presbyteri 
martyrem  defungentem,  manu  sua  martyrum  cada- 
vera  curasse,  et  ne  fraus  interveniret  consueta  signa 
apposuisse;  id  enim  verba  illa  denotaresignificant, 
ut  per  eam  soliicitudinem  martyrum,  et  reliquiarum 
identitas  probaretur  :  eadem  occasione  decernit,  ut 
cujusque  ordinis,  conditionisqueessent  fldeles,  qui 
tunc  speciali  cultu  marlyrum  reliquias  conquire- 
bant,  easque  domi  custodiebant,  de  illis  eo  honore 
cohonestatis,  certiorem  pontiflcem  redderent;  nempe 
ut  scirent,  an  veri  essent  martyres,  agnoscendi  ex  q 
signis,  tesserisque  usurpatis  Poterat  Eutychianus 
cauielam  hanc  adhibendam  esse  statuere,  cum  Gal- 
lieni  indulgentia  ecclesiis  restitutis  et  coemeteriis, 
subtus  altaria  martyrum  corpora  reconderentur,  ad 
missarum  solemnia  agenda,  quod  suo  decreto  Felix 
decessor  consiituerat.  Altera  tunc  invaluerat  con- 
suetudo,  utin  privatisdomibusfldelesmartyrum  reli- 
quias  retinerent,  et  ante  easdem  funderent  preces 
Deo,  martyres  uti  medialores  interpellantes.  Ab  ini- 
tio  enim  liujus  saeculi,  ad  gloriam  confessorum  au- 
gendam  episco|)i  ad  mariyrum  preces  poenitentibus 
deferentibus  libellos,  per  eosdem  confessorum  sub- 
scriptos,  relaxabant  poenas  pro  peccatis  solvendas: 
imo  cuni  essent  designati  martyres,  accurrebant, 
ut  postcoronam  apud  Deum  stantesadmissorum  cri- 
minum  veniam,  veramque  pcenitentiam  impetra- 
rent.  De  quo  exstant  exempla  in  epistolis  Cypriani- 
cis ;  praeoipue  legendse  epist.  2i  et  26,  in  quibus 
Cyprianus  ipse  et  pro  se,  et  pro  aliis  expetit  corona- 
torum  martvrum  intercessiones.  Oratoria  domestica  D 
extruere  solitos  fldeles  in  quibus  martyrum  con- 
quisita  corpora  rcconderent,  ut  apud  Deum  eos  in-* 
tercessores  pro  admissis  criminibus  haberent,  docent 
Acia  S.  BonifdCit  martyris,  qui  paucis  post  inter- 
jectis  annis  martyr  occubuit,  dum  Aglaes  et  Boni- 
faciusa  priori  impuritale  recedereproponentes,  mar- 
tyrum  cadavera  requirenda  statuunt,  et  inventa  intra 
domesticos  lares,  exstruclo  oratorio,  retinere  eo 
scopo.  Sic  enim  Aglaes  Bonifacio  iter  suadet  ad  Orien- 
tis  partes,  nbi  tuncerant  Diocletianeaepersecutionis 
initia  ex  edition.  liolst.,  pag.  8:  «  Perge  igitur  ad 
illas  partes,  et  affer  nobis  reliquias,  id  est  corpora 
sanciorum  martyrum  :  si  quomodo  servientes,  atque 
ministraiites  eis,  nec  non  et  oratorias  domos  aedifl- 
canies  eis  dignas,  per  sanctas  passiones  eorum  sal- 
vemus,  turn  nos,  quam  mulli  alii.  »  Permovere  eiiam 
polerat  Eutychianum  hiereticorum  tunc  insolens 
faclio  Novatianorura,  sicuti  etiam  Cataphrygarum, 
Marcionitarum,  et  similium  improborum  hominum 


colluvies,  qui  cum  viderent  catholicos  veluti  verse 
Ecclesiie  tesseram  proponere  gluriosa  martyrum 
certamina,  et  ipsi  martyres  suos  jactitabant,  ut  supra 
ex  anonymo  et  Apollonio  ab  Eusebio  laudatis,  ex- 
pensum  est.  Insuper  cum  corpora  martyrum  pe- 
cunia  a  persecutorum  satellitibus  redimerentur,  et 
confingerent  impostores  reliquias,  ad  has  fraudes 
evertendas  Eutychianus  decernit.  sepultorum  mar- 
tyrum  notitiam  ad  episcopos  deferendam,  ut  signis 
discussis  determinaretur  qui  essent  veri  martyres, 
eisque  honor  tuto  dari  posset.  Diligentissima,  et  si- 
mui  vetustissima  erat  Ecclesiarum,  et  episcoporum 
diligentia,  et  sedula  animadversio  in  trutinandis 
martyrum  priori  vitse  professione,  martyrii  circum- 
stantiis,  et  consummaii  martyrii  causis,  quae  omnia 
libraia  ratione  expensa  leeuntur.  Ad  apostolicum 
aevum  proximiore  aetate  Ecclesiae  strenuam  navarunt 
operam  pro  ea  diligentia.  Trutinabat  in  martyribus 
coronatis,  an  essent  exercitati,  et  parati^  an  m- 
eicercitati.  De  quo  exstat  insigne  documentum  in 
epistola  Lugdunensis  Ecclesiae,  quae  universis  Eccle- 
siis  Christianis  directa  est  apud  Euseb.  1.  v,  c.  I. 
Aliqua  delibanda  ad  argumentum  illustrandum.  De- 
scribens  itaque  turbam  confessorum  in  carceribus 
detentorum,  et  quomodo  imparaii  deflcerent  in  ago- 
ne,  ac  persisterent  exercitatt  in  fldei  confessione,  ita 
notionem  vocum  aperit :  «  Exinde  etiam  reliqui  di- 
gnosci,  ac  distingui  coepere.  Et  prompti  quidem,  ac 
parati  erant  protomariyres,  qui  summa  animorum 
alacritate,  solemnem  illam  martyrum  confessionem 
ediderunt.  Qui  vero  imparati,  et  inexercitati,  nec 
flrmis  adhuc  erant  viribus,  ad  impetum  tanti  certa- 
minis  sustinendum  tunc  manifeste  patuerunt.  »  In- 
dicia  martyris  exercitati  et  parati  in  Attalo  sic  de- 

scribuntur.  (c  Attalus vehementer  a  populo 

posiulatus  ad  supplicium,  ut  pote  vir  valde  celebris, 
paratus  ad  certamen  accessit,  fretus  conscientia 
recte  factorum  :  Quippe  in  Christianorum  disciplina 
solide  exercitatus,  testisque  apud  nos  veritatis  sem- 
per  exstiterat.  p  Erat  necessaria  cautio  adhibita, 
q<ia  expendebatur  supplicii  causa,  dum  etiam  qui 
Christum  negaverant,  morti  addicebantur,  unde  erat 
necessaria  episcoporum  circumspectio  in  discernen- 
dis  inter  interfectos  qui  erant  confessores,  quique 
fidei  extorres.  Quod  sic  denuntiat  Lugdunensis  Ec- 
clesia :  «  Omnes  siquidem  qui  a  prima  staiim  com- 
prehensione  fldem  negeverunt,  ipsi  quoque  in  carce- 
rem  conjecti,  eadem  quae  cxteri  martyres  perfere- 
bant.  Neque  enim  illis  quidquam  tunc  profuit  fidei 
suse  negatio ;  verum  illi  quidem,  qui  sese  id  quod 
revera  erant  esse  profiiebantur,  tanquam  Christiani 
conjiciebantur  in  vincula,  nullo  alio  crimine  ipsis 
objecto.  Hi  vero  perinde  ac  homicidae,  et  scelerati 
hominesdeinceps  detinebantur,  duplo  gravius  quam 
reliqui  supplicium  perferentes.  illosetenim  gaudium 
martyrii,  spesque  promissae  beatitudinis,  et  chari- 
tas  erga  Christum,  et  Dei  Patris  Spiritus  recireabat, 
Hos  vero  graviter  torpebat  conscientia,  ita  ut  dum 
trucidarentur,  ipso  vultu,  atque  aspectu  faciie  di- 
scernerentur  a  caeteris.  »  Reliqua  signa  exercita- 
torum  et  inexercitatorum  ibi  legenda  a  pag.  4G6. 
Et  ante  Lugdunensis  encyclicam  Ecclesia  Smyrnen- 
sis  in  altera  pariter  encyclica  ostendit  Polycarpi 
martyris  exemplo,  apud  Euseb.,  1.  iv,  c.  15,  qui  mar- 
tyres  secundum  Evangelium  censendi,  discriminans 
eos  qui  ultro  se  se  morti,  et  persecutionibus  offe- 
rebant,  ab  iis  qui  in  exercitio  virtutum  perseveran- 
tes,  comprehensionem  praestolabantur.  Necessariaet 
hsc  putabatur  cautio,  cum  ultronee  se  se  offerentes, 
plerique  fidem  denegabant,  quod  ibi  Ecclesia  facto 
ostendit.  Inde  Polycarpum  proponit,  martyrem  ve- 
rum  laudatet  imitandum,  qui  ultro  non  se  se  obtu- 
lit,  sed  comprehensus  signa  fortitudinis  Christianae 
in  agone  exhibuit.  Unde  ita  fidelibus  ut  exemplar 
proponunt,  ex  fragmento  Valesiano  in  notis  Euseb., 
pag.  69  et  73 :  «  Qui  non  solum  doctor  insignis,  ve- 
rum  etiam  summusexstitit  martyr.Cujusmartyrium 
omnes  imitari  student,  quippe  quod  cum  Evangelio 


U47 


ANASTASII    BIBLIOTHEr.ARIl 


1448 


Christi  consenserit.  »  Porro  ab  episcopis  hocce  mo- 
mentum  in  martyribus  honorandis  expensum  docet 
Mansurius  Carthagin.  Primas  Cxciliani  decessor, 
vetans,  ne  ut  martyres  honorarentur,  qui  se  se  per- 
secutoribusobtulissent:  quod  legiiur  in  Brevic,  col. 
3,  cap.  U,  in  nova  Baluzii  conc.  Collect.,  pag.  327, 
ubi  laudatur  Mansurii  epistola  :  «  In  eisdem  etiam 
litteris  lectum  est,  eos  qui  se  offerrent  persecutioni- 
bus  non  comprehensi,  et  ultro  dicerent  se  habere 
Scripturas  quas  non  traderent,  a  quibus  hoc  nemo 
quaesierat.  ^isplicuisse  Mansurio,  et  ab  eis  hono- 
randis  eum  prohibuisse  Cbristianos.  »  Et  antea  S. 
Cyprianus,  cum  proconsul  inquireret  de  presbyteris 
Carthagin.  Ecclesiae,  respondet  in  ejus  Viia :  «  Cum 
disciplina  prohibeat,  ne  quis  se  ultro  offerat,  et  tuae 
quoque  censurae  hoc  displiceat,  ne  offerre  se  ipsi 
possunt,  sed  a  te  exquisiti,  inveniantur.  »  Quam  di- 
sciplinam  a  Cypriano,  suo  testimonio  roboratam 
commendat  S.  Augustinus  contra  epist.  Gaudentii 
cum  scribit :  «  His  sacris  litteris  eruditus  beutus 
Cyprianus  in  confessione  dixit  disciplinam  prohi- 
bere,  ne  quis  se  offerat.  »  Eadem  disciplina  vetusta 
imbuti  subdiaconi  Ecclesi»  Carthaginensis,  dum  in- 
terrogati  in  Diocletianea  persecutione  ut  sacros  co- 
dices  traderent,  responderunt,  curam  eorumdem  ad 
lectores  pertinere  :  et  instantes  Judices,  ut  lectorum 
nomina  enuntiarent,  reposuere.  In  Actis  Turgat.  Fe- 
lic.  post  Oplatum  pag.  94  :  Nos  non  sumus  prodito- 
res.  Qua  disciplina  Cyprianus  ultimam  clero  dedit 
hortatoriam  epistolam ;  et  inter  reliqua  monita,  erat : 
a  Ne  quisquam  ultro  se  gentilibus  offerret :  appre- 
hensus  eliam  et  traditus  loqui  debet :  siquidem  in 
nobis  Dominus  positus  illa  hora  loquitur,  qui  nos 
conOieri  magisvult,  quam  temere  proQteri.  »  Alte- 
rum  in  martyribus  venerandis  animadversum,  ne 
ultrose  injicerent  in  mortem  certam.  Hinc  Eusebius 
narrans  1.  viii,  c.  U,  gesta  mulieris  Christianse,  cui 
stuprum  Maxentius  inferre  moliebatur,  a  in  cubicu- 
lum  ingressa,  solam  se  relictam  esse  circumspiciens, 
gladium  pectori  immergit.  »  Ad  quae  verba  Graecus 
antiquus  scholiastes  adnotavit  (In  notis  Eus.  Vale- 
sius,  pag.  170) :  a  Quomodo  iste  miratur  mulieres, 

auae  sibimetipsis  manus  consciverunt :  el  tamen 
cclesiae  judicium  in  martyrum  numero  non  reponit 
cas.  quae  sui  ipsarum  carniflcesexstiterunt.  Ignaviae 
enim  potius  quam  fortitudinis  suppliciorum  metu 
mortem  praevertere.  Verum  eas  in  album  martyrum 
refert,  quae  ob  confessionem  Christi  nihil  formidan- 
dum  esseexistimarunt,  alacri  animo  perpeti  paratae, 
quiecunque  ipsis  tormenta  tyrannorum,  ac  daemo- 
num  in$i:eniosa  solertia  irrogasset.  »  De  quo  argu- 
mento  disserit  fuse  S.  Augustinus.  Iia  synodus  lUi- 
beritana  inhibet  eos  honorandos,  quos  gentiliuni 
furor  internecioni  dedit  ob  publicam  idolorum  fra- 
ctionem.  Et  Lactantius  sa^^iliji  (de  Mortibus perse • 
cut.,  c.  13)Christianum,  qui  publice  conscidit  Diocle- 
tiani  in  Chrisiianos  appensa  edicta ;  etsi  Eusebius  I. 
VIII,  c.  5,  cahrenimio  fidei  ignitum,  factum  pronun- 
tiet.  Optatus  plura  repetit  de his  signis  1.  iii,  pag. 77. 
Haec  itaque  erant  momenta,  propter  q\ix  Eutychia- 
nusdecernit,  quemlibet  fldeiem  reliquiasconquiren- 
tem  et  tumulantemdebere  notitiam  episcopo  deferre, 
ut  non  absque  trutina,  honor  martyrii  defei*endus 
statueretur,  et  reliquiarum  identitas  probaretar. 

Linea  7.  —  Sine  dalmatica nulla  ratione 

sepeliret.  Certiorem  tesseram  addere  decernit  pro 
honorandis  martyribus,  ves'imentorum  certum  ge- 
nus,  quod  fiileles  apponerent,  dum  in  domesticis 
oratoriis  sacra  pignora  reponerent.  Unde  Aglaes  mi- 
nistri,  cum  viderent  Bonifacium  martyrem  (apud 
Holst.  in  actis  S.  Bonif.,  pag.  22)  :  «  Acceperunt 
corpus  sancti  marlyris,  et  un^enies  illud  aromati- 
bus,  et  invoiventes  linteaminibus  pretiosis  posue- 
runt  in  una  de  basternis.  » 

BINII ET  LABBEI 

Linea  2.  —  Fuit  temporibus  Aureliani,  Non  tantum 


A  Aurelianl,  verum  etiam  Taciti,  Floriani,  Probi, 
ac  demum  Numeriani  temporibus  sedem  pontifi- 
ciam  gubjrnavit,  ut  patet  ex  initio  et  floe  pontifi- 
catus. 

Linea  4.  —  Hic  constituit  fruges,  fabas,  et  uvas. 
Usus  benedicendi  creaturas  in  Ecciesia  antiquissi- 
mus  est,  et  ab  apostolorum  tempore  frequentatus, 
ut  constat  ex  canone  apostolorum  2,  3,  etc. 

Linea  7.  —  Dalmatica.  Dalmatica  est  tunica  sine 
manicis,  quae  olim  in  usu  fuit.  Vide  nctas  Baron.  ad 
Martyrolog.  Rom.  die  31  Maii,  littera  B. 

BLANCHINI 

NOTiE  CHRONOLOGlCiE 

Numeri  praeservati  in  epocha  S.  Eatychiani  tam 
apud  basilicam  S.  Pauli,  tum  apud  catalogos  Ita- 
iiae,  inde  antiquitus  descriutos,  necnon  ia  catologo 
Liberiano,  et  in  pluribus  Colbertlnis,  supra  relatis 
^  inter  Prolegomena  niene  respondeat  nominibus 
consulum  enuntiatorum  tam  in  catalos^is  Liberii  ac 
Felicis,  quam  Libro  Pontiflcali.  In  Liberiano  cor- 
rigendus  observantur  unicus  error  aoianuensiam, 
qui  caeteros  in  catalogos,  et  in  picturas  quoque 
irrepsit,  hoc  est  disjunctio  unitatisex  numero  mea- 
sium,  ac  translatio  in  sedem  dieruoi.  Scribendam 
fuerat  : 

Sedit  Ann.       Mens.  dies 

VIH  XI      III 

Scrip«;it  amanuens.  VIII  X      lilL  Demonstro. 

Eutychiani  depositio  aetatis  Liberii  (supra  in  Pro- 
legom.)  consignatur  sexto  Idus  Decembris,  Consn- 
les  a  catalogis  enuntiati,  necnon  a  Bibliothecario 

f^ostremi  in  Eutychiano  sunt  Carus  ii  et  CariDos, 
ndicantes  annuni  283.  Primi  autem  coasules  ei- 
dem  attributi  sunt  Aurelianus  iv  et  Marcellinos, 
aperientes  annum  275,  cujus  anni  dies  iii  (qux 
Q  erat  sexta  post  obitum  Felicis,  a  quo  vacasse  di- 
citur sedes  dies  quinque  in  superiori numero,  versu 8), 
et  incidebat  in  Dominicam,  apte  respondet  ordioa- 
tioni  Eutychiani.  Inde  vero  ad  diem  vi  Der^mbris 
anni  283,  Ciiro  ii  et  Carino  coss.  quando  victor  abiit 
e  vita,  numerantur  anni  viii,  menses  xi,  dies  ni. 
Biduo  post,  nempe  8  Decembris  depositum  faisse 
beati  pontificis  sacrum  corpus  in  coemeterio  Callisti 
referunt  documenta  superius  enuntiata. 

NOTiE    CRONOLOCICifi 

Linea  6.  —  Constituit  ut  quicunque  fidelium  mar' 
tyrem  sepeliret,  sine  dalnuUica,  aut  colobio  pw" 
purato  nulla  ratione  sepeliret :  quod  tamen  ad  noti- 
titiam  sibi  divulgaretur. 

Vindicandorum  martyrum  curam  promoveos 
cautus  pontifex  providenter  prxcepit,  ut  ad  ferenlor 
indicia  certa  martyrii  in  eorum  depositione.  Adhi- 
beri  mandavit  colobium,  aut  dalmaticam  aon  qaa- 
D  lemcunque,  sed  purpuratam  ad  invoivendos  mar* 
tyres :  quos  etiani  purpuratos  vocare  coasuevit  £c- 
clesia  in  hymmo  omnium  sanctorum. 

\os  purpurati  martyres. 

Ante  hoc  decretum  Eutychiani  consueraot 
Christiani  sacra  martyrum  corpora  sepelire  cuoi 
linteis  ipsorum  sanguine  respersis :  seu  quaedaU 
opera  apponebantur  dum  torqueretur  mai*tyr,  ot 
sanguis  in  ea  deflueret,  (^uemadmodum  in  Actis 
martyrii  S.  Cypriani  Pontius  diaconus  diligeoier 
descripsit ;  sive  etiam  qnixi  adhibebantur  ad  sparsooi 
sanguinem  e  solo  exsugendum,  ut  nota  Prudeotii 
carmina  ostendunt  in  martyrio  8.  Hippolyli, 
vers.  141  : 

Palliolis  etiam  bibulas  siccantur  arcnae, 
Nc  quis  in  infeclo  pulvere  ros  maacat. 

Si  quis  et  in  sudibus  recalenti  asperg^iDe  saogui: 
Insidet,  hunc  omncm  spongia  pressa  rapit. 


4449 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  EUTYCIIIANUS. 


44oO 


El  in  hymno  S.  Vincentii  :  A 

Plopique  vestem  linteam 
Stillante  tingunt  sanguine. 
Tutamen  ut  sacrum  suis 
Domi  reservent  posleris. 

Pars  attamen  llnteorum  in  ipso  martyris  sepul- 
cro  ut  plurimum  recondebantur,  ut  ostendunt 
quamplura  exempla  legenda  apud  saepe  laudatum 
Can.  Boldettum  in  observatiunib.  ad  Coemct.  lib.  i. 
cap.  37.  praeserlim  vero  S.  CyBciliae,  repertae  a  Pa- 
schali  papal  cum  vestibus  sanguine  respersis,  de 
quibns  idem  pontifex  ita  loquitur  :  Ubi  etiamlin" 
teamina  cum  quibus  sacratissimum  corpus  ejus  ab^ 
stersum  est  de  plagis,  quas  spiculator  trina  percus  - 
sione  crudelitei'  ingessernt,in  unum  revoluta^plenaque 
aiiore  invenimus.  Memorandum  esl  eliam  involu- 
crum  linteorum  sanguine  imbutorum,  quod  a  se  re- 
pertum  desoribit  pa^.  183  circa  caput  martyris,  in 
ejus  loculamento  depositum  :  in  quo  etiam  phiala 
vitrea  grandior  reperta  est ;  unde  sanguis  efflu-  tJ 
xerat  in  recluslone,  ei  locuii  cum  decidisset  su- 
pra  marlyris  pedes,  ibidem  concreverat  in  cru- 
stas  evidenies  ;  licet  aliud  vasculum  sanguinis 
fuisset  de  more  appositum  externa  in  parte  lo- 
culamenti,  ad  ostendendum  (ut  arbitror)  martyrem 
vindicatum.  Subest  etiam  alia  causa,  cur  externa  in 
parte  loculamenti  apertum  vas  san^uine  martyris 
plenum  apponeretur,  idque  frequentios  quam  inte- 
riori  in  conceptaculo,  in  topho  ut  plurimum  exca- 
vato,  hisce  in  coemeteriis  Romanis.  Causam  illam 
mihi  suggerunt  carmiua  Prudentii  pauloante  pro- 
lata  : 

Plerique  vcstem  lintcam 
Stillante  tingunt  sanguinc, 
Tutamen  ut  sacrum    suis 
Domi  reservcnt  postcris. 

Conquirebant  jam  tum  fideles  reliquias  martyrum 
tanquam  tutamen  sacrum,  et  pignus  eorumdem  in-  Q 
tercessionis  ad  Deum,  apud  quem  noverant  releva- 
tum  Joanni  in  Apocalypsi  cap.  viii  et  ix  auantum  va- 
lerent  voces  interfectorum  propter  Verbum  Dei,  et 
vindicias  sanguinis  pro  Deo  lusi  exspectantium  ac  de- 
poscentium  tum  sibi  tum  fratribus  merito  sanguinis 
Christi,  perquem  redemptossefatebantur.  Noverant 
illis  responsum  fuisse,  ut  requiesc^Tent  modicum 
tempus,  donec  impleretur  numerus  fratrum  qui  in- 
terflciendi  erant  sicut  et  illi.  Dum  veroadnumeran- 
dos  et  hos  cum  superioribus,  qui  laverunt  stolas 
suas  in  sanguine  Agni,  et  abeodem  Agno  regendos, 
et  in  aeternae  vitae  gloria  circa  suum  tbronum  collo- 
candos.  In  reliquis  martyrum  iia  conquirendis  ac- 
cendebatur  eorum  fldes  ac  spes  in  Deum  conspectu 
exempli,  ac  pignoreintercessionis  fratrum,  qui  san- 
'guinem  proChristo  fuderant.  Spes  attamen  gloriosae 
resurrectionis  per  sanguinem  Christi  obtinendae  tum 
animabustum  corporibuslterumsociandisfovebatur 
et  declarabatur  apud  eosdem  fldeles  diligenti  cura  ^ 
humandorum  corporum,  et  sub  custodia  clausi  locu-  ^ 
iamenti  retinendorum.  Quae  igitur  ratio  excogitari 
poterat  colligendi  martyrum  corpora  el  conservandi 
causa  testandae  resurrectionis  quam  divina  spe  freti 
exspeclamus,  et  insimul  dividendi  inter  fldeles  ea 
tutamina  ac  pi^nora  intercessionum,  quae  conspe- 
ctus  ac  veneratio  martyrum  suis  in  reliquiis  nobis 
ministrat  ?  Non  alia  profecto  paratior  futura  erat, 
quam  ea  ipsa  ingeniose  a  fldelibus  excogitata :  coUo- 
cando  scilicet  externa  in  parte  loculamenti(in  quo 
condltafuerantcorpora  martyrum  vindicatorum  per 
episcopum  ope  ministrorum  quos  ad  haec  agenda 
delegisset  praefectosfldelibusnotariisjvasculumsan- 
(^uine  martyris  pienum.  Citra  imminutionem  reli- 
quiurum  solidarum  in  loculamento  quiescentium,  in 
aperto  exlenio  vasculo  i^oterant  tideles  submilltre 
lintea,  seu  brandea,  (|u;epostmodu(ii  dicla  sunt,ea- 
que  sanguine  martyris  ita  imbuta  domum  referre, 
et  tutamen  sibi  ac  posteris  praeservare,  ut  in  eo  car* 

Patrol.  CXXVII. 


mine  affirmat  Prudentius.  Videnda  etiam  ejusmodi 
consuetudo  in  Actis  SS.  Susannae  virg.  et  martyr  et 
Caii  papae  et  martyris,  quse  afferentur  ex  R.  P.  Be- 
cillo  ad  num.  proximum  in  notis  ad  liu.  12.  Expe- 
diebat  vero  ita  consulere  pietali  simul  ac  securitati 
fidelium,  quos  cum  viderentepiscopi  nimiumquan- 
doque  se  exponere  periculo  certaminis  non  lacessitos 
quando  in  ipsocruciatu  martyrum  lintea  apponebant 
qux  respersa  sanguine  retraherent  atque  asporta- 
rent :  hoc  tutiori  genere  studii  ad  consequendum 
optatum  sanguinem  juvandos  esse  judicarunt.  Iia 
enim  poter.int  in  cryptis  inobservati  sanguinep  pro 
Christo  fusum  linteis  haurire  evasculoexterius  ap- 
positoac  putenti  devotioni  confratrum  suorum.Gol- 
ligitur  haec  rerum  series  ex  aliis  quoque  Prudentii 
versibus.  necnonex  veleri  consuetudine  per  S.  Gre- 
gorium  Magnum  asserta,  dum  rescriberet  ad  Con- 
stantinam  Augustam,  eique  negaret  reliquias  cor- 
porum  SS.  apostolorum  Petri  et  Pauli  transmittere, 
brandea  non  negaturus.  Prudentii  carmina,  quae 
testantur  causas  a  nobis  indicatas,  fldem  ac  spem 
Chrisiianam  excilandi  conspecu  reljquiarum  SS. 
martyrum,  indulgentiamimplorandoperillorum  in« 
tercessiorem,  quos  tanquam  Dei  servos  in  reliquiis 
venerabanlur  velut  instrumentis  ab  eorum  anima- 
bus  adhibitis  ad  fortiiertolerandaspro  Christo  pas- 
siones,  sunt  ea  praesertim,  quibus  concludit  hym- 
num  in  laudem  S.  Vincentii  martyris. 

Adesto  nunc,  ct  pcrcipe 
Vocos  prccantum  suppliccs, 
Noatri  reatus  efflcax 
Orator  ad  thronum  Patris. 
Per  te,  per  illum  carccrcm 
Ilonoris  augmentum  tui, 
Pcr  vincla,  flammas,  ungulas, 
Pcr  carceralem  stipitem, 
Pcr  fragmen  illud  tcsteum, 
Quo  parla  crevit  gloria, 
Pcr  qucm  trementes  posteri 
Dcosculamur  lectulum  : 
Miscrcre  nostrarum  prccum, 
Placatus  ut  Cbristus  suis 
Inclinet  aurem  prosperam, 
Noxas  nec  omncs  imputet 
Si  ritc  solcmnem  diem 
Vencramur  orc  et  pcctore  : 
Si  sub  tuorum  gaudio 
Vcstigiorum  sternimur  : 
Paulispcr  huc  illabcre 
Christi  favorem  deferens, 
Sensus  grivati  ut  sentiant 
Laxamen  indulgenti»*. 
Sic  nuUa  jam  rcstat  mora, 
Quin  excitatam  nobilis 
Carncm  resumat  spiritus 
Virtute  perfunctam  parl. 
Ut  quie  laborum  particcps 
Communc  discrimen  tuht 
Sit  ct  cohaf»rcs  glorite 
Cunctis  in  a;vum  ScPcuIis. 

Pari  ferme  sensu  spei  acfldei  nostrae  excitandae  con- 
cludit  hymnum  SS.  martyrum  Caesaraugustanorum 
canens  : 

ILpc  sub  altari  sita  scmpitcrno 
Lapsibus  nostris  veniam  prccatur 
Turba,  quam  scrvat  procerum  crcatrix 

Purpureorum. 
Nos  pio  Hetu  datc  perluamus 
Marmorum  sulcov-»,  quibus  est  opcrta 
Spcs,  ut  absolvam  rctinaculorum 

Vincla  meorum. 
Stcrne  tc  totam  generosa  sanctis 
Civitas  mecum  tumulis,  deinde 
Mox  resurgentes  animas  et  artus 

Tota  sequeris. 

En  igitur  operae  pretium  occludendi  reliqulas  et 
obsi^nandi  ad  spem  resurrcclionis  asserendam,  eo- 

demquetemporeapponendisaiiguinisinvaseexterno 
ac  patenle  ad  irroranda  lintea,  qu;e  lanquam  pignora 
tutelae  nostrarum  precumforentdeferendaa  devotis 
oratoribus  domum.  Quae  consuetudo  bra.\!i<dft»^^^ 


ik^')\ 


ANASTASII  BIBLIOTIIECARII 


m 


diraittendorumadcontactumconfessionisbeali  Pelri  A  dinem  brandeorum^eliam  delationem  rerum  adtri- 

bun:ii  ponlincis  ita  vindic^ntis  veros  mariyresa 
supposilis  H  a  fidelibus  cieteris  martyrii  i;loriara 
non  conseculis. 

Ouod  autem  addat  Eutychianus  prsecedenti  con- 
suetudini  sanguinem  apponendi  loculis  martyrum 
etiam  le^em  adhibendi  purpurei  colobii  ad  conve- 
stienda  martyrum  corpora  dum  efferentur  ac  sepe- 
lirentur,  id  lieque  supervacaneum  censendum  est, 
neque  alienum  a  causa  vindicaiioiiis.  Cumenimbea- 
lis  martyribus  morlem  inferrent  tyranni  variis  sup- 
pliciis,  nec  semper  illiefTusione  san^uinis  necareo- 
tur,  puia  cum  raergerentur  in  flumine,  aut  inmari, 
cum  incendioabsumerentur,  aul  inedia,  aul  frij^orc. 
aut  laquco,  veiieno^et  his  similibus  generibus  mor- 
lis;  luncsanjjuinisjudiciumadhiberiminimepolerat 
ad  ostendendam  viiidicationem  eorumdem  martyrii. 
riircepit  igitur  Eutychianus,  ul  colobio  purpureo, 
sive  dalmatica  ejusdem  coloris  convestirentur  cor- 


et  alioru  n  martyrum,  servMta  est  letate  Grejjorii 
Map;ni,  ac  sequeniibussa^culis  :  ita  ut  nostro  etiam 
hoc  tempore  servatur  in  ipde  S  Caeciliie,  ubi  vela 
conlactu  ejusdem  sacri  tumuli  ita  pripparata  dislri- 
buunlur  ad  elevandas  in  Deum  menies,  et  lidem  re- 
surrectionis,  spem  ploriie,  intercessionis  marlyrum, 
indul$i:entia^  consequendie  per  Christum  Dominum 
ex  eorumdem  veneratione,  qtii  ejus  mystici  corporis 
dignasse  partes  ita  comprobaverunt,  ut  nobis  insi- 
nuentparem  eventum  nobis  quoque  oppigneratum, 
si  eos  imitemur  quoscolimus. 

Consequitur  ex  dictis,  ut  quardam  vascula  cru- 
stam  sanjcuinis  evidentem  adhuc  retinca-^ta  quibus 
scilicet  non  ita  cito  linteis  suis  tideles  exsuxerunt 
sanguinem  tolum,  sedspalium  temporis  reliquerunt 
ad  crustam  exsiccandam  vilro  pertinaciter  adhiesu- 
ram.Alia  verovascula,quinsolliiito  tideliumnccursu 
cxsu{];i  conti}?it,  veltenuevel  nullumsanjruinisvesli- 


gium  pneserv.ire   posteris   potuerunt.   Consumpla  B  pora  martyrum,  delala  prius  ad   tribunal  episcopi 


vero  liquida  san{:juinis  parte  linleis  excepla,  cimla- 
ctus  brandeorum,  llcel  humorem  non  atlraherct, 
pietalissens  iin  ac  devolionis  non  assimilem  exci- 
tadat. 

Quare  B.  Gre;:orius  Majrnus  in  litleris  ad  Con- 
siantinam  Augustam  datis  (lib.  iii.  ep.  '.¥),  edit. 
Hom.)  merito  testabatur,  haiic  esse  consuatudinem 
Romanorum,  ut  poscentibus  reliquins  martyriim 
brandea  larjxirentur,  qua*in  pyxide  posita  apud  b>- 
culos  occludenles  martyrum  corpora  (calices  vero 
isti  sanjjuinei  ita  lorulamentis  adhierent)  inlarto 
mnrtyris  corpore  pro  s:incluariis  tran^mittebantur. 
<r  Co^niiscat  autem  (in<iuit}  tranquillissinia  domina, 
quia  Bomanisconsuetudo  nnn  esl.  (|uando  sanclo- 
rum  reliquiasdant,  ut  quidquam  tan^ere  priesumant 
de  corpore  :  sed  tMntummodo  in  pyxide  brandcum 
mittitur,  atquead  sacratissima  corjiora  sanclorum 
ponitur.  Quod  levatum,  in  ecclesia,  qu:e  est  dedi- 


coj^nitione  rei  pjesta?  in  consummatione  martyrii,  et 
rei  jrerendie  in  depositione  marlyris.  Peraciacausa? 
cognilione  si  martyr  fuisse  compVoharetur,  martyrii 
sijina  apponenda  erani  coramunia  universis  pro 
Christo  occisis  :  nempe  dalmatica,  seu  colobium 
purpureum.  Id  observatum  etiam  in  provinciis  occi- 
denialibus  ab  Urbe  longe  remotis.  Testaiur  eiiiiB 
Rodulphus  abbas  de  corpore  S.  Gereonis  ducisio 
legione  Theba^orum,  supra  ejus  chiamydem  additum 
fuisse  colobium,  sive  dalmaticam  purpuream  :  hai;c 
enim  ex  descriptione  recognoscimus,  Rodulpbi  ver- 
bis  relata  per  Surium  ad  diem  24  Novembris,  etiD 
Boldetli  observationibus  ad  coemeteria  redditam  pag. 
301  :  «  Post  ociinjrenlos,  inquit,  et  aliquol  plures 
annos  martyrii  Thebajorum  (quod  contigit  sub  Dio- 
cletiano  et  Maximiano  paucis  annis  post  decretuoi 
Eulychiani  papaide  quoagimus)  invenlum  estcorpos 
maj^jnum,  indutum  chlamyde   militari  coloris  pur- 


canda  debita  cum  veneiatione  reconditur.  »  Griecis  q  purei:  quie  propria  utrinquevestisappendebat  usqnc 


affirmat  mainrius  receptum  morumdividendi  partes 
corporisejusdem  martyris  ;quern  morem  parcius  fre- 
quentavit:!ntc(Tregoriiim?icseriusrecepitKomanaEc- 
clesia.  Accepimus,aSilvestro  primo  divisainterduas 
basilicaspnecipuasapostolorum  Petri  et  Pauli.equis 
partibus  eorum  ossa,  iilque  ex  rationabili  et  gravi 
causa,  c;on  (lisjiingendi  sciliceteos  qui  hujus  in  Ec- 
cle^iie  HomaniC  instilutionc  fuerant  lum  viia  tum 
morle  conjunctl.  Cieierum  transl.itiones  fre([uentes, 
acdivisiofics  reliquiarum  corporis  tleri  a^gre  adhuc 
ferebanl  Bomani  sub  Majijno  (iregorio  ;  (|uas  post- 
modum  liberalius  admiserunt,  tum  ad  prirservanda 
a  S.iracenorum  et  h;rrelicorum  injuriis  lips.ina  inar- 
tyrum  ;  tuin  ad  decorandas  novas  ledes  Ucd  SMcras 
((|uarum  numerus  in  di»'s  augebalur)  lulela  marly- 
rum  hisce  arrhis  opi.ignerat;i.  Brandca  vero  linti^i- 
quc  paiini  hiscein  calicibussanguim^a  crusla  obdii- 
ctisdeiiiersi,  el  siibinile  extracLi.  aul  applicili  condi- 
torio  mariyris  adha-renti,  dividebantur  tidelibus, 
tanquam  tesser.e  communis  fidei  ac  spei  resurrectio-  D 
nis,  ct  coinmunionis  militinlis  ru*clesia^cum  trium- 
ph:inte  diu  anlc  Grcgorium  vi  b^onem  Magnum.  ut 
ex  Actis  S.  Cypriani  alque  aliorum  marl}rumc  tn- 
stal,  etevincitur  hisceex  vasculis,  vicario  veluti  jiire 
substitutis  reliquiarum  parlilioni,  cum  sangiiisad- 
huc  recens  abeltusione  linteisexsugi  potuit;  ct  cum 
in  crustam  concrevisset,  ex  contactu  san;ruinis  [iro 
Christo  fusi  reliquiarum  n.turam  quomadmodo  re- 
portantibusiisdembrandeis,  quieilasanguinietcor- 
pori  admovebantur  ac  distribucbanlur  [)etei)tibus, 
oscula  religiosa  iisdem  libaturis,  et  veluti  sacrum 
[ihylaclerium  ac  tutamcn  sibisnisque  reserva4^s. 
llipc  habui.  ([uie  adnotarcm  ad  elucidandum  decn»- 
tnm  luilvchiaiii,  etconsuelndinein  BomaiKc  lu'cl«'siip 
a|)i)on«Mi(li  s.ingiiiiir-m  |iro  Cjirislo  lusmn  a  Marlyri- 
bus  viiidicatis.  Vindicalos  cum  asscro  bciios  m.irly- 
rcs,  cogniiione  e[)is(^(>[»i  id  factum  iiitelliiio,  cx  hoo 
Jps'j  /•.'w/vcii/ani  decrcto,  slatuente  prielcr  consuetu- 


subter  genun  ejusquasi  tribus  digitis,  genus  palls 
non  ignobilis.  Supereamaliam  habebat  vestcm  bit- 
viorem,  ignotam  quidem  nomine,  sed  cognitam  filo 
serico.  et  colore  nobilis  purimrse  »  Cum  chlaoiTS 
sit  militum  amictusextimus,  etc^tf^ris  omnibassQ- 
perjectus  ;  vestis  ista.  qu»  chlaraydem  contingebat. 
et  chlamyde  brevior  describitur,  vel  colobium  fuit, 
vel  dalmatica,  ut  videtur,  adhibila  scilicet  ad  cnntfr 
gendum  mariyrem  juxta  recenles  leges,  ab  Eutv- 
chiano  pa[)a  constilutas.  Quare  et  assutum  illi  vd 
su[)ertextum  describitur  ex  auriphrygio  Dominic* 
crucissignnm  :  a  Supra  pectus  illius"  signura  Doaii- 
niciE  crucis  inventum  est  de  aurifrygio  factum  sical 
consideruri  |)otuit.  submicantibus  in  eo  «uri  meLilli 
scintillis.»  Veslesautem  martyris  propriienarraDtur 
re[)erta' concreto  sanguine  crustatim  supereasex- 
siccato  infecta' :  «  Collectieigitilr  sunt  ditigenteroia- 
ncs  cjus  vestes,  crasso  s&nguine,  sed  sicco  gra- 
ves.  » 

Ha'c  omnia  comprobant  curam  diiigentem  &  Ro- 
manis  pontlficib::s  snsceptam  de  marlyrum  vindi»^- 
tionc,  (iumeorum  aclisconscribendis  notarios.  col- 
ligendis  subdiaconos  deputarunt,  pneter  diacom^ 
regionarios,  et  presbyteros  marlyrum,  certis  officii^ 
erga  illos  exeiTendisdestinalos*:  ad  haec  etiani  ve 
stium,  nedum  reliquiarura  corporis  sludluracoiB- 
mcndarunt,  genuscertum  indumenli  statuentes  illis 
circu  i.dari  dumsepelirentur,  ut  notarii  in  commes- 
tarios  referrent  certas  notas  eorumdem  marlyrii, 
tot  Ecclcsiir  testimoniis  coTnprobati.  His  verci  ad 
ejiiscopiconscieniiam  productis.  apponi  exteriusv^ 
sculisanguinc  martyris  plen.i  concessum  fnltami' 
nistris  se[uil!ur;ccui'am  gerentibus,  quibus  presby- 
teros  el  diaconos  pric[)Ositos  fuisse  constat  ut  omnu 
ex  ordiiiegerereniur.  Ad  haM"  aulem  vas(!ula  ila  vin- 
dicaii  martyris  poterant  [iro  libltu  suo  fideles  br.in- 
dca  dcvote  a|)plicare,  sive  ut  saniruine  adhnc  m;>3 
cx.siccato  tingerentur,  sive  ut  oontactu  crasta*  .saii- 


ms 


HISTORIA  DE  VITIS  ROxM.  PONT.  —  S.  EUTyCIIIANUS. 


1454 


fuineae  eam  vim  contraherenl,  fidem  ac  spem  cre-A 
eniium  excitandi  in  Deum,  ut  perejusdem  martyris 
inlercessionem  id  a  Christo  Domino  consequi  pos- 
sent,  quod  merito  fidei  (Marc.  \)  per  contactum  ve- 
stis  Dominicae  mulier  evangelica  obtinuit,  et  quod 
umbraprjetereuntisPetri  languidis  afferebat  (Actor. 
y)  et  quod  prsestantius  est,  exemplum  chrislianae  for- 
titudinis  a  custoditis  brandeis,  tanquam  a  dome- 
slico  monitore  sibi  memorari  intelligerent,  dum  ea 
devote  osculantur.  Hac  enim  consolatione  fraudan- 
dos  nonesse  judicarunt  confratres  martyrumsummi 
pontifices,  qui  sacraeorum  corporastudiose  recondi, 
san^uinem  colligi  spongiis  ac  linteis,  loculamenta 
caemento  occludi,et  indiciismartyriidecorari  cura- 
runt,  per  notarios  in  acta  referendis,  quemadmodum 
ptanum  fit  ex  collatis  testimonlitf  Cypri.ini  et  Pru- 
dentii,  quibus  2>ddi  possunt  Ambrosius,  Augustinus 
et  Hieronymus,  aliique;  necnon  ex  memorata  epi- 
stola  Gregorii  Magni,  testante  consuetudinem,  in 
reliquiis  martyrum  non  temere  aut  sine  delectu  Q 
distribuendisabEcclesiaRomanacustoditam:cujus 
modo  illustrandae  occasionem  obtulit  Eutychiani  de- 
cretum  a  Bibliothecario  memoratum. 

Fraudarem  illustri  testimoniohistoriam  tum  hujus 
nuroeri  tum  superiorum,  nisi  proferrem  hoc  loco 
insignedocumentumrerum  hartenus  memoratarum, 
praesertim  verode  consuetudine  etcausisapponenJi 
sanguinem  martyrum  in  vasculis  patentibus,  ad  eo- 
rum  loculamenta  exteriusaptatis  per  Cdementarios  : 
quod  me  pripsliturum  esse  promiseram  in  fine  Nota- 
rum  historicarum  ad  numerum  B.  Sixti  II. 

Dum  illae  notae  in  B.  Sixtum  II  praelo  subderentur' 
feliciter  conligit  ut  ad  coemeterium  Callisti  et  Prae- 
textati  via  Appia  perlustrandum  in  comitatu  sere> 
nissimi  principis  Bavarici  Theodori  electi  episcopi 
Ratisbonensis,  perduceremur  a  saepecommendato  V. 
C  Marco  Antonio  canonico  Boldetti,  sacrarum  reli-  ^ 
quiarum  custode  ;  et  vilream  patenam  in  illo  repe-  ^ 
riremus  aureis  figuris  de  morepictam  (graphiodeli- 
neatisin  aurifoliointerutramquelamellam  vltream, 
qua  fundus  vasis  constat),  et  raartyrum  sanguine  li- 
beraliterinspersam,  utcrustaeadhaerentes,etsangui- 
neam  rubedir.em  admoto  lumine  perspicueexhiben- 
tes  luculenier  ostendunt.  Auspice  pietate  tanti  prin- 
cipis,  qui  augusta  per  vestigia  serenissimae  domus 
eIectoralis(firmissimis('iIicet[)ropugnacuIicatholicae 
religionis  in  Germania)  ad  caeteras  virtutes  tanta  vo- 
catione  dignas  connititur,  datum  nobis  fuit  hoc  mo- 
nimenium  nancisci.  Nam  inter  caeieraUrbis  decora, 
quae  iscupiebat  sibiad  contemplandum  proponi  hac 
ia  Ecclesia  caeterarum  malreac  magistra,  fuit  con- 
spectus  cryptarum  SS.  raariyrum,  quem  serenissi- 
mis  principibus  fratribus  suis  ejusdem  rei  perinde 
studiosis  dum  Romam  inviserent  acceperat  gratum 
admodum  conligisse,  atque  utilem  ad  confovendam 

fietatem.  Dum  igitur  die  27  Aprilis  anni  labentis 
7i3,  indicatum  coemeterium  Callisliet  Praeiextali  ^v 
devoteingrederemur,contigitnobisfragmenta  vitreae 
patene,  a  fossoribus  ibidem  detecta  propeloculamen^ 
lum   martyris    ut  solet,  conspicere :  quae  invicem 
junctj  figurasaclitterasostendunt/maeneo  icoiiismo 
toic  redditas,  in  quo  et  fragmentum  depreditum  pun- 
ctuatim  exprirai  curavi,etsanguineam  crustam  par- 
lem  figuraiumobtegentPmrepreseniari;  quae  obversa 
solis  radiis,  aut  candel»  nativum  ruborem  prodit. 
Imogo   boni  Fastoris  cvangclici,  quam  Terlullianus 
in  iib.  de  Pudicitia,cap.  10.  afiirmal  pingi  consue- 
visse  in  calicibus  Christianorum.  superne  visitur, 
collo  sustinens  overa,  utrinque  aslante  ad  pedes  Pa- 
storis  ovicula  sive  agno,  qui  euradem  respicit;  nec- 
non  considentibus  in  sellis  hinc  inde  positis SS.  apo- 
stolis  Petro  el  Paulo,  cujus  secundi  figura  integra 
et    nomen  dislincte  recognoscitur  Patilus.  Effigies 
Ijoni    Pastoris  in  fragmcnlis  quic  supersunt  satis 
Conspicua,  similis  esl  jam  cditis  per  viros  clariss. 


senatorem  Bonarrotti  in  Observat.  ad  vilreas  lamel- 
las  coemeleriorum  tab.  1,  num.  1,  et  tab.  4,  num. 
2,  et  tab.  6y  num.  2;  etCan.  Boldettum  pag.  200, 
tab.  1,  num.  10  et  11  ;  necnon  picturis  hoc  ipso  in 
coemeterio  adhuc  videndis,  quas  pridem  Aringhius 
delineavit  in  cubiculo  i  hujus  coemeterii  tab.  2,  pag. 
531,  et  in  alia  tab.  3,  pag.  573 :  quemadmodum  et 
imagines  SS.   apostolorum,  et  sellae  utriusque  in 

quibusassidentperbimilessunt  itarepraesentatishoc 
ipso  in  coemeterio  ab  Aringhio  tab.  1  cubiculi  i. 
Paulus  considetad  sinistram  boni  Pastoris:  Petrum 
ad  dexteram  collocatum  fuisse  intelligimus,  licet 
fragmentum  paterae  hujusvitreae  inquorepraesenta- 
batur,  exciderit,  forlasse  diffractum  a  fossoribus 
improvide  inter  effodiendum.  Infra  tres  illassacras 
iraagines,  quasi  sub  earura  tutela  duaealiae  majores 
apparent  viri  ac  mulieris  peciore  tenus  express*,  et 
nobilitatem  generis  indicantes,  in  viro  quiJem  per 
laticlavium  supra  togam  et  pectus  excurrens;  in  mu- 
liere  vero  per  stolae  lirabos  elaboratos.  et  veluti  phry- 
gialos,  quaconvestitur.Virura  illum  Romanum nomi- 
ne  fuisse  appellatum  dubitare  non  sinunt  litterae 
illud  exprimentes  cum  acclamatione  convivati,  seu 
agapes  Christianae,  quae  in  similibus  vasculis  fre- 
quenteroccurrit,  eteruditeexplicaturabill.senatore 
Bonarroti  in  Observat.  supra  laudatis  ad  tab.  xiv, 
num.  3,  pag.  95,  his  concepta  verbis :  dignitas  ami- 

CORVM    ROMANE  PIE.   ZESES.  CVM.  TVA NE  (/brtoSC 

EuphrosinCy  Irene,  aut  alio  quovis  nomine  similem 
in  syllabam  desinentej  ut  plane  perspicuum  sit,  hanc 
pateram  fuisse  donanum  agapes  (fortasse  etiam  nu- 
ptialis)  illius  romani,  nobilis  viri  Christiani,  cum 
sponsa  ibi  representati.  Non  ausim  affirmare  hunc 
esse  Romanum  illum  celebrem  martyrem  et  ostia- 
rium,  quem  Bibliothecarius  affirmat  cum  B.  Sixto 
Secundo,  ejusque  diaconibus  martyrii  socium,  et  in 
hoc  ippo  Prastextati  coemeterio  sepultum,  in  quo 
vitrum  sanguineconspersum  reperimus  :  cum  etalii 
cognoraines  Christiani  sub  eodem  poniifice  Sixto  II 
claruerint,  quos  inier  romanus  milesa  B.  Laurentio 
baptizatus,  et  praemissus  ad  palmara,  pridie  ejus 
natalis,  quando  Romani  raartyriura  colitur;  et  cum 
id  rescire  non  valde  conferatad  has  notas  elucidan- 
das.  Valde  autem  conferet  demonstrare  exemplum 
collectisanguinis,  etappositi  invitreishiscepateris 
Christianorum  symbolorum  tessera  decoratis  ;  cum 
itaostendatur:Primo,consuetudinemhancpertinere 
ad  tempora  persecutionum,  secundo,  indicaricau- 
sam,  cur  patentibus  vasis  collectus  sanguis  appone- 
retur  externa  in  parte  loculamenti,  ubi  conditus 
eratmartyr:  ad  hoc  scilicet,  ut  tidelium  votis  et 
consuetudini  satisfleret,  qui  lintea  et  brandeasan- 
guinemartyrisimbuta.  autsaltemcontactusanguinis 
dedicata  secum  deferrent,  tanquam  tutelam  et  pi-  ' 
gnus  intercessionis  martyrura,  ut  Prudentii  carraina 
contestantur,  necnon  ut  raeraoriam  fidei,  spei,  et 
charitatis  per  ipsum  exeicitae,  atque  incitamentum 
imitationis.  et  constantiae  firmamentura  in  posterls 
evasuram.  Hanc  de  qua  loquimur  consuetudinem 
comprobare  juvat  factoet  dictis  B.  Saturi  martyris, 
legendis  inler  gesta  SS.  Perpetuae  et  Felicitatis, 
eJita  primumRomae  per  Lucam  Holstenium,  deinde 
Parisiis  per  Lucam  Dacheriura  inter  Acla  martyrum 
sincera  et  selecta.  Cujus  secundae  editionis  numero 
21  Saturus  ad  bestias  damnatus  cum  sociis,  leo- 
pardo  objicitur,  a  quo  morsu  impetitus  tanto  san- 
guine  perfunditur,  utapopuloinspectante  acclama- 
tum  fuerit:  Salvum  lotum,  salvum  lotum,  Pudenti 
militi  tracitur  seraivivus  custodiendus,  ut  in  fine 
spectaculi  juguletur.  Saturusad  Pudentem  conver- 
sus,  quem  constantia  martyrum  permotura  inflecti 
videbat  ad  fidera  Christianam  secum  profitendam  : 
Mcmor  csto,  inquit,  fidei  mcaB,  et  ne  te  ista  contur-' 
bent,  sed  confirmcnt.  Deinde  annulum  de  digitis 
Pudcntiseximi,sibiquecontradicurat:  quera  vrlneri 
suo  non  tantum  admotura,  sed  etiara  immersum,  ut 


1455  ANASTASII  BlBUOTllECAItll  lUf 

saDsttine  affaUm  conspergatur,  Padenli  redditlu     nrnnoKamfangtitnti.- deindecumsociisoscalo  paoi 
cruentatum,  kxredUalem  pigmris  relinqucns  Uli,  rf     ChrislianomoreconWsseratiisproChristojugulaUr. 


Vitrex  paierse  sacrisimaginibusauropictis  decoratx,  ei  eonspersx  sanguine  SS.  .Vartjirii. 

repertx  ad  eorumdemsepulcra  externe  affixx. 

I.  In  CirmeterioCallisti  et  Prxtextati.  —  II,  In  Ctmeterio  S.  Agnetis 

Restota  vi>idius  eihibetnr  actorum  verbi$;  qu»  A  Vale.  inquit,  et  memoresto  fldei  me»,  e\Uxt 

per  ipsam  Vivium  Perpetuam  in  marlyrio  sociam  ■    -^     ■     -• -■       ■ 

conscripla  cum  sint,  hic  esse  reddenda  cenaeo,  ad 
gestornmetconsuetudinls  evidentiam. 

■  XXI.  liemSaturufl  inalia  portamilitem  Puden- 
tem  extaortabatur,  dicens  :  Adsum  cerie,  sicut 
promisi  et  prxdlxi,  nullam  usque  adtiuc  bestiam 
sensi.  Et  nunc  de  toto  corde  credas.  Ecce  prodeo 
lllo,  et  ab  uno  morsu  leopardi  consumor.  Rt  statira 
in  nne  sjicctaculi  leopardo  obj<>c(us,  de  uno  morsu 
ejuslantouerrususeslsanguine.  utiiopuliHrevertenii 
illisecundi  baptismatis  lestimonium  reclamaverit ' 
Salvumlolum.salvumlntum  l'hneutiquesalvu«i<rnt, 
qn\  hoc  spectaculociaruer:il.  Tunc  rudcnti  militi : 


conlurbenl,  sed  conBrment.  Simulque  ansuliaf' 
diftito  ejiis  petiit,  etvulnerisuo  mersam reddidita 
hxreditaiem  pif;norls  relinquens  illi.  et  menioriu 
aan{!uinis.  Exinde  jam  eianimis  prosterDiiir n* 
cxteris  ad  jueulationem  solito  loco.  ■  R.  P.  ^"'f"' 
llus  in  sua  editione  banc  notam  opportune  suti)ic>i' 
(  Quid  igitur  con(|ueruQtur  hseretici,  qaod  UK*' 
rum  reliquias  reliitiose  asservamus?  NDnqniilv 
nulus  ille  sanfniine  martyris  tinetus,  prqlieieii'* 
erat?  •  Quicunque  if{ilur  hxc  (^ta  martm*' 
dicu  contulerit  cum  scriptlB  PrndeDtil,  t\  ciiv^ 
pertis  vasculis  et  paleris  sangDlHM  cresu  reAri^ 
ct  ca^mento  Drmiter  klBxUczlana  la  parte  udif< 


4457  HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SANCTUS  CAIUS.  4458 

clausi  loculamenti  corpus  martyris  asservantis,  in-  A  papae  in  Regest.  lib.  vu  c.  48,  testimonlo  constat. 

telliget,  ad  testifnonium  fideiet  memonam  sanguinis  Quod  usque  adeo  ipse,  alio  edito  decreto,  prohibuit, 

proChristo  fusi,  nempead  vindicationem  et  com-  ut  vetuerit  etiam  corpora  Romanorum  pontiflcum, 

probationem  martyrii  per  eumdem  Dei  servum  for-  cum  perferuntur,  tegi  dalmaticis. 

titer  tolerati,  et  ad  pignvs  tutelae  f  jusdem,  inde  a  PAril 

fidelibus  reportandum  immersis  in  illo  linteis,  et  .        ^         ^         rAuu. 

brandeis,  et  annulis,  aut  hujusmodi  cimeliis  domi  Lmea  6.  —  Ut  quicungue  fidelium  martyrem  se- 

servandis,  et  contradendis  posteris  fuisse   appo-  peliret,  sine  dalmatica  aut  colobio  (id  est  tunica  sine 

sita  ejusraodi  vascula,   sub  conscienlia  episcopi,  manicis)  pMrpwra/onM//a«enMs /(icerg^  Quod  honoris 

nempe  legitima  cognitlone  praemissa  tt  vindicatione  causa  constitutum  est.  Sed  cum  idem  honosponti- 

martyHi:  cujus  rei  gratia  Eutychianus  in  suo  de-  flcibus,ac  ipsisetiam  diaconis  tribueretur  utb.  Gre- 

creto  hac  in  sectione  memorato  non  modo  pr»cipit  gorius  indicat  lib.   iv  Dialog.  cap.  40,  decreto  suo 

speliri  martyrero  cum  colobio  purpurato,  sed  etiara  >^era  lib.   iv,  episi.  44,  sancivit,  ne  feretrum,  quo 

certiorem  se  fieri  de  rilu  ita  servalo  in  singulorum  Romani   pontificis  corpusad  sepeliendum  duciiur, 

martyrum  sepultura:  quod  tamen  ad  notitiam  sibi  dalmaticis  tegeretur. 

divulgaretur,  Sancti  Eutychiani  corpus  in  patriam  Lunam  rela« 

riArnvrT  ^""^'   """^  invenitur  aique  honoratur  Sarzanae, 

urbe  vicina,  ditionis  Genuensis,  quae  Lunae  peni- 

Lin.  4  et  2. —Scditaimosoc/o.  Fallitur  Eusebius,  lus  desolaiaB  destructaeque  in  honore  cathedrali 

quioctomensessolumEulychianumsedisserefert,  succpssit.    Eutychlanus,  quinque    ordinationibus 

veldecem  nonad  finem  perduxisse.  Quinque  enim  o  ,ngnse  Decembri  habitis,    presbyteros  44,  diaco- 

ordinationes  menseDccembrisfaciae,  nonpotuerunt  nos  5  lecit.  episcopos  vero  9  per  diversa   loca. 

nisi  quinquennio  fieri.  Quareacquiescendum  magis  Sepultus  est  in  coBmeterio  Calisti  via  Appia.  Dua^el 

iis  qui  orto  annos  et  menses  aliquotejus  pontifica-  Decretales  ascribuntur :  prima  ad  omnes  pcr  Baeti- 

lui  tribuunt :  Inter  quos  est  Panvinius  et  cardin:ilis  cam  provinciam  constitutos  episcopos;  secunda  ad 

Baronius.  Quibus  etiara  ratio  consulum  suffragalur,  episcopos  Siciliae,  quae  supposiliae  sunt ;  cum  In  iis 

etexecclesiasticisanliquistabulislaciiecolligitur.  posteriorum  pontificum  loca  integra  recitentur,  et 

Linea4.  — //ic  constituit  ut  fruges  super  altare  alia  multasuppositionis  indicia  habeantur. 

tantum  fabae  et  uv3e  benedicerentur ;  ut  scilicet  erro-  cAuifipD 

ribus  Manichaeorum  magis  adversaretur,  qui  a  malo  SOMMIER. 

principio   creaturas  exortas    dicerent,   atque  eas  Linea  4. —   Hic  constituit  utfruges  super  altare 

exsecrabiles  affirmarent;   ipse  contra  benediceret,  tantum  fabae  et  uvx  benedicerentur.   Decretum  hoc 

ac  verbo  sanctificaret,  ct  gratias  agens,  a  fldelibus  vKerem  traditionem  confirmanssuper  eadem  Eccle- 

super  altare  offerri,  et  a  sacerdote  cum  gratiarum  siaepraxi,editumproculdubiofuitoccasionehaeresis 

actione  benedici  voluit.  Qui  quidem  usus  antiquus  Manichaeorum  tunc   prodeuntis:  quae  innitebatur 

viguit  in  Hcclesia,  adeo  ut  non  primus  sit  habendus  errori  duorum  principiorum  universi,  omnino  inde- 

Eutychianus,  qui  haec  servanda  staluerit,  sed  potius  pendentium  etiam  inter  se,  juxta  illorum  placita, 

suo  decretodenuo  roborarit.  boni  scilicet,   ac  //la/i.  Bontim  asserebat  auctorera 

Linea  6.  —  Qui  hoc  constituit,  ut  quicunque  fide-  ^  lucis,  et  creaturarum  inde  forraatarum  juxta  eam 

lium  martyrem,  sine  dalmatica,  aut  colobio purpurato  ^  senteniiam;  Ma/t/m  veroappellabatprincipem  tene- 

nulla  ratione  sepeliret.  Erat  autera  dalmatica  vestis  brarum,  etrerum  quas  contendebat  inde  productas, 

sine  nianicis,  et  colobium  etiam  manicis  carebat,  et  veluli  terram  et  terrae  fructus.  Manes  haeresiarcha 

episcoporum  mucetara,  nuncdictara,  iraitabatur.  Sed  doctrinam  hann  hauserat  ex  magis,  Persarum  philo- 

religionis  praetextu  praetergressus  est  postea  Chri-  sophis,  apud  quoseducatus,  et  in  quorum  schola  diu 

8tianuspopulusejusraodidecretifines,utnontiintura  perseveraverat,  (|uemadraodum  ostendiraus  in  do- 

sanctorummartyrum  corporadalmaticategerentur;  gmatica  religionis  Historia,  lib.  ii,  cap.  de  origine 

sed  sacrorum  etiam  rainistrorura :  ut  sancti  Gregorii  idololatriae. 

XXIX.    SANCTUS    CAIUS. 

\NNO    CHRISTI    283.   CARINI  ET    NUMERIANl  I. 


29.  Caius,  natione  Dalmatay  ex  genere  Diocletiani  imperatoris,  ex  patre  Gaio. 
sedit  arinos  undecim,  menses  quatuor,  dies  novem.  *.  Fuit  autem  temporibus  Cari 
et  Carini  ^,  a  die  xiv  Kalend,  Jaymarii^  a  consulatu  Cari  secundi  et  Carini  usque 
in  diem  x  Kalendarum  Maiar.,  Diocletiano  quarto  ^  et  Constantio  secundo.  Hic  cons- 
5  tituit  ut  oidinationes  ^  omnes  in  Ecclesia  sic  ascenderent :  Si  quis  episcopus  esse 
mereretur,  ut  esset  ostiarius,  lector,  exorcista,  sequens  ^  subdiaconus,  diaconus,  pres- 
byter,  et  exinde  episcopus  ordinaretur.  Hic  reg-iones  divisit  diaconibus.  Hic  fugiens 
persecutio7iem  Diocletiani  in  cryptis  habitando,  martyrio  coronatur  anno  nono.  Hic 
fecit  ordinationes  quatuor  ^;^/  nmisem  Decembrem;  presbyteros  viginti  quinque, 
diaconos  octo,  episcopos  per  diversa  loca  numero  quinque,  qui  post  annum  undeci- 
mumcum  Gaviniano  ^  fratresuopropter  filiam  Gavini  «presbyteri,  nomine  Susan- 
nam,  martyrio  coronatur.  Qui  etiam  sepultus  est  in  Cizmeterio  Calixti,  via  Ap^ 
pia,  X  Kalendas  Maii.  Et  cessavit  episcopatus  dies  undecim. 

NOTULiE  MAROINALES    PADROTTI 

•  B^ann.  12,  m.  4,  d.  5.  ^B,  Garinl,  Numerlanl,  Dlocletiani,  et  Maxim.  usque  ad  Dioclet.  vi  et 
Constantium  coss.  c  c,  sexto.  ^QB^  ordlnes. '  Jofon.  ad  anii.  JDom.  296.  •  C,  acolythus.  f  C  Ga- 
blno.  s  Cy  Gaoini.  YideBarm,  foc.  eif. 


4459 


ANASTASII  BIBLIOTHECHARn 
CATALOGUS  SUB  LIBERIO 


m 


Caius  annis  duodecim,  mensibus  quatuor,  diebus  septem.  Fuit  temporibus  Cari  et  Carini 
ex  die  xvi  Kalend.  Januarii,  consulibus  Caro  ii  et  Carino,  usque  in  x  Kalendas  Maii,  Dio- 
cletiano  vi  et  Constantio  ii  consulibus. 


VARI^   LECTIONES. 


Apud  Fahrottumex  codice  Freheri, 

Num  29,  lin,  2  et  3,  AB,  temporibus  Carini.  lin,  3, 
a  consulatu  Cari  5.  lin.  4  et  5,  A,  Constintio  quinto. 
lin,  dicta  5,  AB,  ut  ordines  bmnes.  lin.  6,  ut  prius 
esset  ostiarius.  /m.  11,  A^  cum  Gabinio.  JB,  cum  Ga- 
vino.  lin,  13,  B,  Kal.  Marlii. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano. 

Lin.  2,  dies  12,  fuit.  Ith.  3,  Cari  et  Carini  a  die 
XVI  Kal.  Jan.,  a  consulatu  Cari  secundi  usque  in 
diem  10.  Maz.,  fuit  autem  Cari  secundi  et  Carini 
usque  in  d.  10.  lin.  6,  si  quis  fleriepiscopusm.  ut 
esset  prius  ost.  1.  ex.  acolytus,  subdiaconus,  dia- 
conus,  presbyter,  etex.  lin.  9,  postannos  9.  lin.  11, 
loca  5,  qui  post  aunos  11  cum  Gabinio  fratre  suo 
propierGabini  presbyteri  flliam  n.  S.  martyrio  co- 
rouatus,  sepultus  est. 

Ex  oodicc  Thuano  altero. 

Lin.%  sedit  ann.  11,  m.  4,  d.  12;  fuit  autem 
temp.  Carini  a  die  xvi  Kal  Junii,  a  cons.  Cari  II.  lin. 
5,  Hic  constituit  ordines  omnes  in  Eccles.  ut  sic 
ascenderetur.  Si  quis  episcopus  merereiur  ut  esset 


Aost.  hn.  7,  et  sic  ep.  ord.  Hic  reg  dividit.  lin.  ih 
martyrio  cor.  post  an.  8.  cum  Gavinio.  lin.  13,  co- 
ronatur.  Hic  fecit  ordinationes  4  per  mensem  De- 
cembrem,  presbyterosxv,  diac.  xu,episcdposperdi' 
versaloca  num.  v,  qui  etiam  sep. 

Apud  Holstenium  et  Schelestratium. 

Lin.  i,  Vat.  etFlor,  sec.  Dalmatinus.  lin.  3,  Flor. 
2etVatic.om.C^T\ei.lin.ead.,Flur.  duo^  adie16Jw. 

5,  Flor.  duo,  Vat.et  Anselmus  Lucensis,  ordines.  U». 

6,  Cass.,  ut  prius  esset.  lin.  8,  quidam  codex  legit 
acoiythus  lin.  \  1,  i^at.  post  ann.  viu ;  in  Flor.  sccundo 
deestanno  ix.  lin.  ead.  Flor.  etCass.,  Gavino.  lin.  13, 
Cass.  et  Fa^,Marlii. 

Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi, 

Lin.  \,  Caius,  natione  Dalmata,  ex  genere Diocle- 
tiani  imperatoris  ex  patre  Gaio  sedit  aan.  xi.  m.  it, 
diebus  ix.  Fuit  autem  lemporibus  Cari  etCarinia 
die  XVI  Kal.  Jaii.  {superscriptum  recentius  iiii  Kal.)  a 
consulatu  Cari  li  et  Carini.  lin.  9,  martyrio  corona- 
tur  perann.viiir,  /i/i.  11,cumGavinio  frairesuo./in. 
13, 14,  via  Appia  x  Kal.  Magiarum  et  cessavit  epi* 
scopatus  diebus  xi. 


NOT^  VARIORUM. 


A  SCHELESTRATE. 


B 


Linea  11.  —  Quipostannum  undecimum  cumGa- 
viniano  fratre  suo  propter  filiam  Gavini  presbyteri 
nomine  Susannam  martyrio  coronJur.  Cujus  itaque 
post  annum  pontiflcatus  uudecimum  martyrio  coro- 
natur  cum  fratre  suoGabino,  vel  Gaviniano  propter 
filiam  ejus  Susannam,  nempe  Caii,  quam  Diocletia- 
nus  pro  flliosuo  petebat,  quae  quia  nuplias  respue- 
bat,  una  cum  ejus  patre  Gabino  Caius  papa  marty- 
rio  coronatur,  ut  patet  ex  actis  B.  Susanna;,  quae 
ad  22  Aprilis  referuntur  ab  Henschenio. 

ALTASERRiE. 

Linea  5.  —  Hic  constituit,  ut  ordinationes  omnes 
in  Ecclesia  sic  ascenderent,  si  (^uis  episcopus  essc  ?we- 
reretur,  ut  esset  ostiarius,  lector,  exorcista,  sequenSy 
subdiaconus,  diaconus,  presbyter^  et  exinde  episcopus 
ordinaretur.  Constitutione  Caii  ordinationesepisco-  ^ 
porum  per  saltum  vetitie:  id  est,  ne  quisordinetur  ^ 
episcopus,  nisi  prius  susceptis  singulis  ordinibus, 
can.l//Mrf,77,ilist.  Adeoque  exconstitutionibusSyl- 
vestri,Zosimi,etSyriciiprohibetur,  nequisperveniat 
ad  episcopatum,  nisi  in  singulisordinibus  per  certa 
tempora  immoratus  sit,  ex  Anastasio  in  Sylvestro, 
dlgeberto  ad  ann.  387,  can.  In  singuHs,  can.  Qui- 
cunqve,  ead.  dist.,  can.  Monachos,  16.  qu.  1.  His 
gradibus  Joannem  pervenissead  Cabilonensem  epi- 
scopatum.  testisestSidon.  lib.  iv,  epist.  25 :  a  Lector 
hic  primum,sicminister  altaris,  idqueab  infantia, 
post  laborum  temporumque  processu  archidiaconus, 
in  quo  seu  gradu  seu  ministerio  multum  retentus 
propter  industriam,  diu  dignitate  non  potuitaugeri, 
ne  potestate  posset  absolvi :  altamen  hunc  jam  se- 
cundi  ordinis  sacerdotem  collegam  sibi  consecra- 
vere.  »  Hinc  Cato  presbyter  post  Gallum  electus  ad 
episcopatum  Arvernensem,gIoriabatur  se  per  omnes 
gradus  ad  episcopatum  pervenisse.  Apud  Grejj:or. 
Tur.  lib.  IV  Histor.  Fr.,  ca|).  (i:  «  Nara  el  ipsos  cle- 
ricatus  gradus  canonica  sum  semper  instiitutione  D 


sortitus.  Lectordecemannis  fui,  subdiaconatnsolE' 
ciumquinqueannis.diaconatusveroquindecimannis 
mancipatus  fui;  presbyteriautem  jam  bonoreviginti 
annis  potior:  quid  enim  mihi  nunc  restat,  nisi  oi 
episcopatum,  quem  tidelisservitus  proroereiuracci- 
piam  ?  i>  llinc  repentinasordinationesepisroporaa, 
quae  flebant  apud  hxreticos,  damnat  Tertnll.  dt 
Fraescript.  adv.  haeretic. :  «  Ordinationes  eorumte- 
merari^,  leves,  inconstantes,  nunc  neophytos  coIl(h 
cant,  nunc  saeculo  obstrictos,  nunc  apostatas  vestm 
ut  gloria  eos  obligent,  quia  veritate  non  possoQi. 
Nusquam  facilius  proflcitur  quam  in  castris rebel- 
Iium,ubi  ipsumesse,illic  promereriest.  Itaquealios 
hodie episcopus, cras alius ;  hodie diaconus»  qui cm 
lector;  hodie  presbyter,  qui  cras  laicus:  nafliet 
laicis  sacerdotalia  munera  injungunt.  ^ 

BENCINL 

LineaS.  —Hic  fugiens.  ^on  ex  timiditate,  etfor- 
midine.  sed  salutari  secessu,  consulens  necessiu^ 
tibus  fidelium,  incipiente  Diocletianaea  tempestaie. 
Quo  modo  initiis  factis  Decianae  persecutionis  su^ 
secessu  antiquamdisciplinam  commendavit  S.  Cy- 
prianus,  dequo  sic  Pontius:  a  Vultissciresec^ca 
illum  non  fuisse  formidinem  :  ut  nihii  aliud  ex<'B- 
sem,  ipse  postmodum  passusest:  quam  passionti 
utique  ex  inore  vitaret,  si  et  ante  vitasset.  Fuitvefi 
formido  illa,  seJ  justa  formido  quae  Dominum  tiffleret 
oflfendere  :  formidoqua»  prajceptis  Dei  mallctohsfr- 

qui,quam  siccoronari det>ebat  esse  qui  pc^ 

saucios  homines,  et  varia  e&pungentis  inimiciartt 
jaculatos,  adhibitae  medicinte  coelestis  medelt  (K* 
qualitate  vulneris,  vel  secare  interim,  vel  fotrerc; 
servatus  est  vir  ingenii  praeter  caetera  etiam  spiri- 
tualitertemperati,qui  inter  resultantescoilidefliitt* 
schismatum  fluctus  Ecclesiae  iter  mediQm  libnl» 
limine  gubernaret.  »  De  fuga  et  secessu  in  perseca- 
tione  post  medietatem  secundi  sseculi  gravisexirsii 
velitatio  inter  Patres,  eistaiqaefie  eo  argiiiD«fii* 
apud  Tertullianum  liber.  Rigidiorai  qsklefl  fofU 


UG1 


IHSTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  SANCTCS  CAIUS. 


U02 


improbant,  et  culpan.  qiiidam  in  Cypriano  sujrgillare  A 
visi  sunt,  ut  innuere  videlurepistoLi  dataclero  Car- 
Ihajxinensi  a  clero  Uomano.  sede  vacanleob  inartyrium 
sancti  Kabiani,  pro  qua  dilnenda  plures  (hMJit  e;»i- 
stolas.  et  eam  priecipue  ipsi  clero  Uomano,  ubi  sic 
cap.45:  «NamsiiutDomini  mandala  instniunt,  orto 
statim  turbationis  impetu  primo,  cum  me  clamore 
Tiolento  frequenter  populus  flagiiasset,  non  tam 
meam  salutem,  quam  quieiem  fratrum  publicam  co- 
pitans,  interim  secessi,  ne  per  inverecunda:n  pra^- 
sentiam  noslram,  seditio  quaecoeperat  plusprovoca- 
~  De- 

line 
jue 
ab  exsilio  reilux  esset  sanctus  antistes,  audiretijue 
Ulicam  esseante  proconsulem  sistendum,  secessit,  ut 
non  Utica»,  sed  in  propria  sede  marlyrium  susciperet, 
et  de  istiusmodi  propositoadmonuit  in  ultima  epi- 
slola  clerum  Carthaji;inensem.  Sicenim  illecausam 


■  V 


constituit,  ut  vel  rejjibus  sacriflhiret.Sanctusautem 
Doi  marlyr  sermonem  ejus  desuiciens  :  Homeri,  in- 
quil,  versus  dicens  :  Non  estbonum  multos  dominos 

esse l!»»c    verbo  audito,   quasi  qui    infausla 

in  rei^ibus  deprompsisset,  jussu  judicis  ducitur  ad 
mortem.  »  Proclivem  Diocletianum  ad  isla  el  au- 
dieiida  et  facienda  docet  factum  quod  evenit  anno 
'r')8,  relatum  a  Lactantiodemortibus  persecutorum, 
i.!/i  sic  :  <(  Cum  aj];eret  in  partibus  Orientis,  cum 
erat  pro  tiraore  scrutator  rerum  futurarura,  immo- 
labat  pecudes.  et  in  jecoribus  eorum  ventura  quae- 
rebat.  Tum  quida.n  ministrorumsrientes  Dominum, 
cum  assislereiit  immohnti,  imposuerunt  frontibus 
suls  immortalesij^num  (crucis  nempe,  quo  epitheto 
utilur  sa^pius  Liclanlius  in  eodem  opusculo).  Quo 
facto,  fujiaiis  dipmonibus.  sacra  lurbaia  sunt.  Trepi- 
dabani  arus[)ices,  nec  solilasinextis  notasvidebant ; 
et  quasi  non  litassent,  sa^pius  immolabant.  Verunr 
identidem  mactata»  hostiie  nihil  o»tendebant,  donec 


posterioris  secessus  pandit  :  «  Cum  pcrlalu  \\  ad  nos  n  map:isler  ille  arus|)icuin  T;iyas,  seu  suspicione,  seu 


luisset frumeniarios  esse  missos.  ([ui  me  Uticam 

perducerent,  el  consilio  charissimorum  persuasuin 
ess('t,utdehortis  nostris  interim  S''cedere  nus,  justa 
intervenientc  causa  con^ensi,  eo  quod  con-^ruat, 
episcopum,  in  eacivitite,  in  qua  E('clesi;eDominicae 
prycest,  illic  Dominum  conflleri,  et  plebem  uiiiver 


visu,  ait  idcirco  non  respondere  sacra,  (|U0(I  rebus 
diviiiisprofanihomini^sifiteressenl.Tunc  ira  furens, 
sacrifl(!are  non  eos  tantum  (fui  sacris  ministrabant, 
sed  universos  qui  erant  in  palatio  ju.ssit ;  et  in  eos, 
si  detrectassent,  verberibus  animadverti :  dalisque 
ad  pnepositos  Iitteris,et;am  militescogi  ad  nefanda 


sam  prippositi  pnesentis  (!onfessione  clarifl(*,ari sacriflcia  pra^cepit,  et  qui  non  paruissent  militia 


Capterum  mutilabilur  honor  Ecchjsiie  nostrie  tam 
gloriosae,  si  ego  episcopusalterius  K(xl(jsiie  priepo- 
situs,  acce[)ta  a|»ud  Uticam  super  confessione  sen- 
lenlia,  exinde  martyr  a[)ud  Dominiim  proflciscar.  » 
Potuitex  similibuscausis  [>ermoveri  [lontifexCaius, 
ut  recederet  ad  subveniendum  Ecclesiie. 

P(^rserutioni'm  IHoddiani,  Persecutio  hicc,  unde 
cclebris  Dioclelianaea  epocha  primordiarectjjinoscit, 
non  est  ince[)ta  nisi  post  obitnm  Caii  ;  nec  Diocle- 
lianus  edictis  ante  annum  304  persecutionem  in 
Ecclesiam  cornmovit,  et  quidein  ductis  iniiiisab 


solverentur.  »  Coiisiietudo  ita([ue  lunc  vigens  [)Oluit 
im[)ellere  judices, ut  insanoprincipidivinoshonores 
sibi  vindicanti  blandirenturad  sieviendum  in  ^^hri- 
stianos.  Hinc  |)ersecutionum  primordia  jacta  sunt: 
el  hie(!,  ut  reor,  notat  hic  Liber  Pontiflcalis  :  islis  au- 
tem  de  causis  Caius  c(^actus  est  secedere. 

Linea  1).  —  Mnrtyrio  mronatnr  anno  nono,  In  fje- 
storuin  serie  manifeste  de|)rehenduntur  factae  addi- 
tiones,  quasdesumplas  v«'l  ex  cataloj^is,  vel  marty- 
rologiis,  vel  actis  sanctorum,  catalogo  vul;;jo  Da- 
masi  |)osteriores  manus  inseruere.  In  eadem  enim 


Oriente.   Verum  duplex  videtur  persecutio  Diocle-  q  serie   gestorum  dicilur  :  »  Sedit  annos  undecim, 


lianaea  nuiueranda,  prior  [)articularis,  non  edicto 
aliquo  vuljzala  ;  [)osterior  .solemnis,  eiiictis  [)er  im- 
perium  universum  promulgatis.  Prior  consignanda 
ad  primum  im[)erii  decennium  l)ii)clelianianno2<J4; 
quo  tem|)ore.  ut  ait  Eusebius  in  Chronico:  «  Primus 
Diocletianus  adorari  se  ut  Deum,  et  gemmas  vesti- 
bus,  et  calceamenlis  inseri  jussit,  cuin  ante  eum 
omnes  im[)eratores  in  modum  judicum  salntarentur, 
etchlamydem  purpureama  privato  plus  haberent.  » 
Similia  Eutropius  cum  de  Diocleliani  moribus  I.  v, 
l>ag.  426:  «  Qui  in  iin[)erio  Romano  [)rimus  rej^ia» 
consueludinis  formam  majxis  quam  Uomanieliberta- 
lisinvexit,  adorariquesejussit.ciimanleeumcuncti 
salutiirentur  :  ornamenta  gemmarum  vestibns,  cal- 
ceamentis(|ue  indidit.  Nam  prius  iiii[>erii  insigne  in 
chlamyde  [jurpure;itantuinerat:rcli(iuaf'ommunia.» 
Ea  enimoccasioiie,  cum  moreconsueto  assentalioni- 
busnovumDeum  [)opuli  prose(|uerenlur,etChrisliani 
insanam  |)0[)ulorum  su[)erslitionem  exsecrarenlur. 


sive  ipse  im[)erator,  sive  aulici,  aut  judices,  ut  im-  ^  talogis. 


menses  quatuor,  dies  novem  ;  »  deinde :  «  Hic  fu- 
giens  [)erseculionem  Diocletiani  in  cryptishabitando 
martyrio  coronatur  anno  nono.  »  Tandem  martyrii 
causam  re[)elit  pro[)ter  sanctam  Susunnam  :  Qui  post 
annum  lun/primnm  cum  (iaviniano  fratrc  suo,  pro- 
ptrr  filium  Gaviui  prrnfnjtrri  nominr  Susannam,  mar^ 
tf/rio  corowitur,  Ubi  ex  variis  actibuscollectaeaddi- 
tiones  produntur.  Prior  esl  veieriscatalogi,  concor- 
datque  cum  calalogo  regin:i^  Sueciae  edito  a  Schele- 
slrate  et  a  Papebrochio.  Secunda  additio  dcsumpta 
videlur  ex  veteri  marlyrologio  reginic,  ubi  ex  Hul- 
stenio  die  vii  Kal.  Maias  Ie.rilur  in  animadvrr,  ad 
martyr.  [)ag.  07  ;  cr  Uomie  [)assio  S.  Caii  pa|)aD,  qui 
cum  Ecclesiam  undecim  annis,  mensesquatuor,  dies 
duodecim  rexisset,  marlyrio  (*,oronalur  sub  Diocle- 
tiano  principe  cum  Gabino  tratre.  »  Tertia  additio 
consarcinata  videtur  ex  actis  sanctap  Susannae,  de 
quoruin  identitate  disputant  eruditi.  Uetinenda  ta- 
men  videtur  prior  epocha  desumpta  ex  antiquisca- 


peralori  superbienti,  et  alTectanti  divinos  honores 
rem  gratam  facerent,  persequi  (•(Pi)erunt  Christia- 
nos,  (juos  videbant  refrag-ri  et  aiitugere  ab  liis  sa- 
crificiis.  Consuetiim  eniiii  erat  in  hisce  festis  im[)e- 
ratorum,  univeisosad  sacrifliiacogere. Judi(^es  au- 
tera  affectantes  principiim  favnrem  insaniebant  in 
refragalores.  Unde  S.  Marccllus  centurio,  a[)ud  Su- 
rium  ;iO  Octob.  dum  ad  ea  fcsla  |)er^olvenda  coai- 
claretur.  audacter  restilit,  uti  faletur,  ante  judices  : 
cc  Jam  die  xn  Kal,  Augustarum,  quandodiem  festitm 
imperatoris  vestricelebrastis,  pubiica  vocerespondi : 
Cbristianus  sum.  »  Judices  vero  abeotem[)oresacri- 
ficia  ha'c  promovisse,  et  in  refragatores  suppliciis 
exarsisseconstatinvicennalibusejusdemDiocIetiani, 
quando  .scripta  [)er.Necutionum  edicta  vulgabantur. 
In  aciis  enim  sancti  Pruco|)ii,  ({uorum  fragmenia  in 
notis  ad  Kusebium  inserit  Valesius,  b«ec  habentur 
|)ag.  il'2  :  a  Atque  ad  alia  se  rursum  ar^umenta 


Liiu^a  12.  —  Proptcr  filia?n  Gavini  prrsbyteri,  no- 
minr  Susannam.  Si  vera  sil  hiec  marlyrii  S.  Caii 
circumstaiitia  desumpta  ex  actis  S.  Susann;ie,  di- 
cendum  erit  a  Maximiano,  Caio  infenso,  martyrio 
('.oronatum.  Poteral  pontifex  susci[)ere  S.  Susannae 
sollicitudinem  ;cum  enim  illa  virginitatem  Deodi- 
caNset.  iul  ipsum  ex  e[)iscopali  munere  spectabat 
ejus  tutelam  susci[)ere.  Quo  titulo  Pontius  tuetur 
priorem  S.  Cypriani  secessum,  inter  alia  hajc  [)ro- 
luens  :  a  Quis  virgines  ad  congruentem  pudicitiie 
disci[)Iinam,  et  habitu  sanctimonia  dignum,  velut 
jfrenis  quibusdaiii,  lectionis  dominicie  coerceret,  » 
etc.  Ad  quod  facit  S.  Ambrosii  epistola  ad  sororem, 
ubi  episcopalis  hiec  vigilantia  ex[)enditur. 

Martyrio  voronatur,   Mortuus  dicitur  confessor. 


non  raartyr  in  catalogo 


regmie 


Sueciie.  Coincidit 


cum  vetustis  indiculis;  cum  non  re[)onatur  in  indi- 
culo  depositionis  martyrum,  sed  in  indiculo  dei^o- 


UG3 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


mi 


sitionis  episcoporum.  In  indiculisenim  Ecclesiarum  A 
diligeniissime  dlscriminabantur  depositiones,  et 
martyria,  cum  eodem  lemporc  pari  cautela  dislin- 
guerentur  tituli,  quibus  cohonestabantur  confesso- 
res  florlda  et  gloriosa  confessione,  etmortyresdesi- 
gnati,  et  martyres  coronati.  Ht  quidem  bujus  rei 
testis  accedit  Pontius  in  Vita  S.  Cypriani,  qui  pro- 
baturusS.  antistitem  primum  inter  eplscopos  Car- 
thaginenses  martyrio  nobililatum,  id  ex  Indiculo 
deducit,  ita  scribens :  a  Slc  consummata  passlone 
patefactum  est,  utCyprianus,  qui  bonorum  omnlum 
fuerat  exemplum,  etlam  sacerdotales  coronas  In 
Africa  primus  imbueret :  quia  et  talis  esse  post 
apostolos  prior  coeperat :  ex  quo  etiam  Carthaglni 
episcopatus  ordo  numeratur,  nunquam  aliquls, 
quamvls  ex  bonis,  et  sacerdotibus  ad  passioiiem 
venisse  memoratur;  ticet  Deo  semper  mancipata 
devotio  dicalis  hominibus  pro  martyrlo  deputetur. 
Cyprianus  tamen  etiam  ad  perfectam  coronam  Do- 
mlni  consummanter  profecit,  ut  in  civitate  ipsa,  in  jg 
qua  tallter  vixerat,  in  qua  fecerat  multa  praeclara, 
prior  etiam  sacerdotis  coelestis  insignia  glorioso 
cruore  decoraret.  »  Verum  si  martyr  dicatur  slve 
Caius,  sive  alii,  de  quorum  consummato  martyrio 
dabitatur,  id  intelligi  potestquo  mododixeratFon- 
tius  :  ff  Licet  Deosemper  mancipata  devotlo  dicatis 
hominibus  pro  martyriodeputetur.  »  Martyrisenim 
titulo  compellabantur,  quicunque  vera  confessione 
a  teuidices  fidem  profitebantur.aut  intra  carcerum 
angusfiaspro  fide  decertabant,  ut  s;epe  Cyprianus. 

BINII  ET  LABBEI. 

Linea  8.  —  Hic  fugiens  persecutioncm  Diorletiani, 
llas  latebras  Caii  post  martyrium  sancti  Sebastiani, 
sociorumque  ejus  nimlrum  circa  annum  Chrisli  286 
contigisseeactaejusdem  martyrisprobatissima,  aui- 
busSebastianus  cum  reliquis  soclls  a  Caio  ad  fiaem 
suscipiendam  institutus,  etdeinde  baptlzatus  esse 
narratur,  satis  aperte  indlcant.  C 

(Kx  Lab.)  Linea  7.  —  Subdiaconus.  H«c  vox  me- 
rum  glossema  toj  axo/ouOoj,  qui  praecedit. 

BLANCHINI 

NOTiE   CHRONOLOGICvE. 

In  Caio  consentiunt  numeri  codlcum  et  pictura- 
rum  cum  intervallo  per  consule^confirmato  tam  in 
catalogis,  quam  in  textu  Bibliothecarli,  cseterlsque 
librls  Indicatis  folio  ci  inter  Prolegomena  ;  si  ratlo 
habeatur  eorum  qux  de  consulibus  mox  dlcemus. 
Leguntur  enim  tam   in  Basilica  S.  Paull,  quam  in 
cieteris  documentis  ibi  productls,  anni  undecimf 
menses  quatuor,  dies  novem.  Solus  catalogus  Libc- 
rianus  signat  annos  duodecimf  et  qiiidem  exordio 
ducto  ex  dfie  xvi  Kal.  Januarii,  seu  19  Decembris, 
Caro  II  et  Carino   consulibus,  scillcet  anno  283, 
unde  revera  ducendum  est;  cum  subsequatur  die- 
bus  oc/o  [alii  codices  Anaslasii  legunt  9),  posl  obi- 
tum,  seu  postdeposltlonem  Eutychlanl,  in  superiorl 
periocha  Liberlani  catalogi  positam  iexlo  Idus  De-  D 
cembris  seu  die  8.  Liber  Poniificalis  habet  xiv  K.il. 
Januarii.  Corrigendusaltamen  est  ex  cutalofio  Li- 
beriano,  signante  xvi  Kalendas.  Cum  veru  dies  il 
Decembris  anno  283  incidat  in  Sabbatum  quatuor 
Temporum,  quo  pervigllia  haberi  consueveruni  ad 
ordinationes  presbyterorum  et  dlaconorum,  contl- 
nuatiodlei  Domlnlcie  t8  Decembris,  qua  ordlnaba- 
tur  episcopus  Caius,  occasionem  deditconfundendi 
pervigillumordinationls  cum  Ipsa  dle.  Apud  quos- 
dam  vero  turbavlt  etiam  chronologiam  successlonis 
per  mensescomplures  addliamenil,  quod  adjecerunt 
vacationi  sedis  posl  obitum  Call,  sive  coronati  mar- 
tyrio,  slve  deposlti  die  22  Aprllis  annl  295,  inier- 
pontificium   protrahentes   per  reliquum  ejus  nnni 
spatium  usque  ad  ix  Kaleruias  Jaiiunrii.  ({uasaperl- 
turi  eranl  consules  anni  29<j,  Dloclelianus  vi  et  Ma- 
xlmlanus:  quodcolligo  ex  ,Tra  se.jupntl.  Videbimus 
ex  Schelestratio,  passuin  fuisse  Marcellinum  die  <6 


Martii,Diocletiano!xetetMaximianoviiicoss.,vul?a- 
ris  jpriE  Christi  anno  304,  ita  indicante  etiam  caia- 
logo  reginae  Sueciae,  edito  per  eumdem  Schelestra- 
tium,  et  a  nobis  producto  in  Prolegomenis,  duin 
observaremus,  recte  collectam  fuisse  summam 
annorum  276  a  passione  Domini  ibi  consignatam; 
cum  ex  anno  'Jdrx  vulgaris  28,  cui  assignandam  esse 
passlonemDomini  inchoatam  die  25  Martii  inborto 
et  consummatam  die26  in  monte  Calvariai  fer.  vi 
statuimus  cum  Victorio  Aquitano  pag.  xiii  Prole- 
com,ad  annum  304  ejusdemque  dies  Marlii  2^5  et 
26  sint  anni  276  exacte  numerati.  Ex  illa  igitur  die 
16  Martii,  quae  coronam  martyrii  attulit  Marcelllno 
(ut  in  proximo  numero  statuemus  cum  Schelesira- 
tio),  recedendo  in  anleriora  t)er  annos  octo,  menses 
duos,  et  dles  25  ejusdem  sedi  attributos  a  picturls 
S.  Pauli,  necnon  a  catalogis  Italiye  vetustioribus, 
provenlt  ordinatlo  Marcellini  ad  episcopatum  dle 
Domlnica  22  Decembris  anno  295.  Mors  igltur  de- 
cessoris,  quae  lllam  praecesslt  exdie  indicataxKal. 
Mali.quacolilurinejusdem  sivemartyrium,slvede- 
posltlo  in  Callsti,  nt  opuscula  setatis  Liberlaos 
testantur  in  Prolegomenis  supra  editis  fol.  ix,  de- 
monstrat  vacatlonem  sedis  productam  usque  ad 
diem  21  Decembris  ejusdem  anni,  seu  xii,  ante  eas 
Kalendas  Januarias,  quas  aperituri  erant  Diocletia- 
nus  xiii  et  Maxlmianus  cum  anno  vulgaris  aera? i%. 
Si  autem  huec  testimonia  ferme  aequalia  admittan- 
tur,  constat  annos  undecim,  tnenses  quatuor,  dits 
novein,  in  picturis  PauHnis,  caeterisque  in  catalogis 
expressos  exacte  metlri  sedem  Caii,  et  LiberianuJi 
catalogum  adjicerehuic  summae  noenses  octo  vaca- 
tionis  sedis,  et  menses  tres,  proxime  consecuios 
usque  ad  Paschale  tempus  anni  296,  signatum  Dlo- 
cletiano  vi  et  Maximiano  coss.  Salva  est  igitur  au- 
ctoritas  sua  utrique  computo  :  ita  si  intelligantur 
peractae  supputatlones,  et  Imputatum  Caiopercata- 
lo^um  Liberianum  tempus  vacationis  sedisante  ele- 
ctionem  Marcellini  successoris :  de  cujus  epochx 
rectiludine,  et  characteribus  proximo  in  numero 
constabit. 

miM  HISTORICE. 

Linea  6.  —  Ut  essct  ostiarius,  lector,  etc.  Haecor- 
dlnum  partitio  septenaria  iegitur  in  epistola  Co^ 
nelii  papa^,  praeservata  apud  Husebium  lib.  vi,  HisL 
cap.  43,  ubi  etlam  enumerat  in  Romauo  clero  pres- 
byteros  quadraginta  quatuor,  diaconos  septem,  sub- 
dlaconos  lotidem,  acolythos  quadraginta  duos,e!Lor- 
cistas,  et  lectores  cum  ostiariis  quadraginta  duos. 
Eam  partein  epistolae  dedi  in  Praefatione  tomi  !• 
n.  35. 

Lineu  8.  —  llicregiones  divisii  diacombus.^^nmt- 
rus  quatuordcclm  reglonum  Urbis  constitutus  per 
Aujriislum  principem,  In  partitione  ecclesiasiica 
reductus  fuil  ad  sppiem,  etassignatustotidemdiacu- 
nis,  ut  in  Prolegomenisfusius~exposui  boc  tomoin 
opusculo  XV. 

Linea  12.  —  Propter  filtam  Gavini  preabyteri,  nr^ 
mine  Smannam,  eic,  martyrio  coronatur.  AcUS^- 
Cail  papae  et  martyris,  aoSusannae  vlrginis  etmar- 
tyris  cum  soclis  edldlt,  et  iltustravit  notisQfsar 
Beclllus  Urbinas  presbyler  congregationis  Oralorii 
de  Urbe  anno  1628,  in  quibus  haec  leguntur.  qu^ 
non  parum  illustrantdecretum  S.  Eutychlanl  pauli 
ante  memoratum.  etorlginem  tituli  SS.  Susanna-et 
Caii,  pag.  :^7:  «TuncjussitDiocletianusAug.,  uiibi 
intra  donum  suamjuxta  domum  Caii  eplscopigUdio 
punirelur(Susanna):  quae  percussa  juxta  domus 
suam  reddidit  spiritum.  Hoccum  audiret  Severiaa 
Augusia,  cum  gaudlo  nocle  veniens  collegit  corpus 
S.  SusanniE  martyrls,  et  sanguinem  quem  effude- 
rat  in  eodem  loco  suo  velaminedetersit,et  posuitiu 
capsam  aruenteam  in  palaiio  suo,  ubi  dic  nootuqoe 
lurtivls  vicibus  orare  non  cessabal.  Corpus  auiea 
S.  Su^nnnie  ipsomanibussuisornavitcumlinteanii' 
nlbus,  et  cum  aromatibus,  et  posait  Jaxta  corpom- 


U65 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  SANCTUS  CAIUS. 


U66 


sanctorum  in  coemeterio  Alexandri,  etc.  Ab  eodem 
die  coBpitB.  Caius  episcopjs  ineadem  domointroire, 
ubi  gladio  fuerat  percussa,  et  sacrificium  Domino 
Deo  suo  ofterre  pro  «ommemoratione  B.  Susannjc 
populo  :  quia  domus  B.  Gabini  presbyleri  jungeba- 
turdomui  B.  Caii  episcopi.  Ab  eodem  tempore  (in 
taleerat  signum  Chrislianis)  statio  deputata  est  in 
duas  domos,  quod  est  usque  in  hodiernum  dlem. 
Factum  est  autem  hoc  Romse  in  regione  sexta,  juxta 
vicum  Mamurii  anle  Forum  Salluslii,  regnante  cum 
Patre  etSpiritu  sanclo  Domino  nostro  Jesu  Chrislo 
in  sificula  saeculorum.  Amen.  »  Utrumque  titulum 
S.  Susannae,  et  S.  Caii  celebrem  reddunt  quinio 
saxulo  subscriptiones  presbyterorura  in  conciiio 
Romano  snb  Symmacho  :  Asellus  preshyter  tit.  S.  Su- 
sannae  ;  Agntho  presbyter  tit^  S.  Susannx,  Benedictus 
preshyter  tit.  S.  Caii,  Severus  preshyter  tit.  S.  Cati.  Ex 
hisce  titulis  is  qui  S.  Susannae  nomen  praefert  nun- 
quam  destitit  intra  presbyierales  Urbis  numerari. 
Caii  autem  tiiulo  vetustate  collapso  substitutam 
fuisse  primum  ecclesiam  SS.  Quatuor  Coronatorum 
perGregorium  Magnum  collegit  Carolus  Piazza  ex 
indiciostalionis  eo  transiatie  (vide  IHtrach.  cardin. 
pa^.  533) ;  deinde  titulum  S.  Callisti  a  pontiflce« 
hujus  nominis  tertio  docet  subrogatum.  Urbanus 
vero  Octavus  ecclesiam  veterem  S.  Caii  a  funda- 
mentis  a  se  reparatam  addixit  monasterio  virginum 
sacrarum,quas  Barberinasvocant.  a  se  pariter  ma- 
^nificenterexstructo,  restituta  etiam  statione.  licet 
jus  tituli  Romani  non  removerit  ab  a?de  S.  Calisti. 

Linea  <3.  —  Sepultus  est  in  onmeterio  Callisti,  via 
Appia.  Inde  extractam  olim  fuisse  partem  aliquam 
reliquiarumS.  Caii  testatur  antiquuslapis  in  Hvpo- 
gaeo  basilicae  Yaticanae  repositus  ex  vetustissimo 
sacello  Joannis  Vlil :  ubi  inter  caetera  sanctorum 
nomina,  quorum  reliquiae  ibidem  asservabantur, 
haec  insculpta  leguntur  S.  lvci  pp.  s.  caii  pp.  zeffe-- 
RiNi  pp.:  vel  saltem  sanguis  et  brandea  ex  veteri 
consuetudine  ibidem  reposita  fuisse  fateri  necesse 
est.  Totum  verocorpus  in  cGemeterioCallisti  reper- 
tum  anno  1622  sub  Gregorio  XV  narrat  Becillus  in 
notis  ad  actaS.  Caii  pag.  95,  nomen  pontificis  indi- 
cante  laterculo  his  litteris  insignito  caiopp.  addito 
etiam  palm:e  signo,  monogrammate  Christi  Do- 
mini :  quo  loco  una  cum  sacris  ossibus  repertum 
quoquefuisseannulum  pontlficis,  etnummosDiocle- 
tiani  sub  quo  passus  fuerai,  idem  Becillus  asseverat. 
Nullam  corporis  partem  defuisse  proditum  asserit 
iitteris  Stephani  Cerquae.  MallerD  tamen,  ut  in  sacris 
ossibus  le^endis  adhibuisset  anatomes  peritum, 
quemadmodum  praestitum  fuit  jussuS.  M.  Clemen- 
tis  XI  in  recognoscendis  reliquiis  S.  Balbinae,  re- 
pertis  sub  ara  maxima  diaconiae  S.  Mariae  in  Dom- 
nica,  et  cum  inspecium  fuitsacrum  corpusS.  Lconis 
Magni  in  postrema  ejusdem  translatione.  Si  enim 
Caius  iile  marlyr  apud  Becillum  indicatus  fuitCaius 
papa,  et  non  Caius  praepositus,  aut  Caius  proprae- 
torio  munere  functus  (quod  leque  potuit  per  easdem 
siglas  PP  significari);  compertum  foret,  reliquias 
illasCaii  pap<e,  mernoratas  in  marmore  sacelli  Joan- 
nis  VIII,  sanguinem  et  lintea  veJa  indicare  ;  cum 
constiiissedicaturexossibusnullarn,ejusdemsceleti 
partem  defuisse  in  eo  reperto  corpore  quod  ipse 
describit.  Prajsumendumcerteest,  Caii  PP.  reliquias 
in  Vaticano  lapide  memoratas  junctim  cum  lipsanis 
SS.  Lucil  ac  Zephyrini  pontificum,  ad  Caium  papam 
dignitalis  et  martyrii  consoriem  pertiuere  :  sive 
decisie  fuerint  et  reservatac  jussu  Severinae,  ita 
conquirentis  reliquias  sanguinis  S.  Susann;c  dum 
corpus  inartyris  ad  coemelerium  deferretur,  sive  ab 
aliquo  pontifice  ex  deces.soribus  Joannis  VIII  in  re- 
fectione  cuemeterii  Lallisti  extractae,  et  in  basilicam 
Vaticanam  delatae.  Utrisque  sua  auctoritas  constat, 
nd  martyrem  scilicet  vindicatum,  eumque  nomine 
Caium  pp.  pertinerc. 

CIACONII. 

Linea  5.  —  Hic  constituit^  ut  ordinationes,  etc. 


A  OrdinesinEcclesia  Caiusdistinxit.  quibustanquam 
gradibus  quibusdam.  ad  episcopatum  ascensus  et 
aditus  patereL  Hi  erant  ostiarius,  lector  exorcista, 
acolytus,  subdi.iconiis,  diaconus,  presbyter  et  epi- 
scopus.  Nequaquam  lamen  ita  intelligenda  veniunt 
ut  ipsp  primus  instituerit,  ut  ad  summum  gradum 
ascensurus  per  inferiorum  ordinum  gradus  con- 
scenderet  sul)lime  fastigium  sacerdutii.  Nam  hierar- 
chicum  in  Kcclesia  jarn  temporibus  apostolorum, 
stabilitum  fuisse.  atque  usu  ordinem  receptum, 
constat.  Sed  Caii  hac  de  redecretum  iliud  fuisse 
videiur,  ut  non  promoveretur  quis  ad  thronum 
epi&copalem,  nisi  qui  in  singulis  inferioribus  ordi- 
nibus  ministrasset. 

Linea  12.  —  Proptcr  fiUam  Gavini  preshyteri,  no- 
tniue  Susannam.  Erat  Caio  papae  frater  Germanus, 
Gabiniusdictus,  qui  viridiori  aetateuxoremduxerat 
exqua  filiam  sustulerat^  Susannam  nomine.  Uxore 
autem  defuncta,  cxlibem  vitam  duxit,  filiam  san- 

B  ctissime  institutione  Christiana  educavit.  Ob  egre- 
giam  pietatem  et  doctrinam,  ad  presbyterii  gradum 
meruit  promoveri  :  qui  adversus  gentiles  pro  reli- 
gione  Christianadefensionem  ediderat.  Diocletianus 
Augustus,  cum  Galerium  Maximianum  Caesaremde- 
clarassel,  et  consortem  imperii  fecisset,  cum  nuila 
ei  virilis  proles  contigisset,  volens  eum  arctiori 
vinculo  nuptlarum  copulare,  Susannam  virginem 
ilii  spopondit,  quod  nullam  haberet  generis  sui 
propinquiorem.  Consensus  Gabinii  et  patrui  Caii 
papae  exquiritur,  et  puellae  :  ipsa  respuit  nuptias, 
quamvis  augustas.  dicens  se  nolle  Christi  thorum 
aliquo  mortali  conjugio  foedare.  Nullis  potuit  deni- 
que  promissis,  blanditiisve  emolliri,  necminis  de- 
terreri  Susanna:  et  tandem,  ob  constantem  fldei 
religionem,  intra  aedes  paternas  jussa  est  a  Diocle- 
tiano,  gentili  suo,  clamdecollari.  Adie  autem,  quo 
Susanna  percussa  est,  jugiter  obtulit  sacrificium 
Caius  papa  pro  ejus  commemoratione.   Erat  enim 

C  conjunctaCaii  papaedorouscumaedibusS.  Susannae, 
et  Gabinii  patris  ejus.  Atque  inde  factum  est,  ut 
statio  Christianorum  in  duabus  illis  aedibus  fuerit 
instituta  ad  Quirinalem  ante  forum  Sallustii,  et  ec- 
clesia  inter  illas  amborum  aedesaediflcata  in  tituium 
presbyteri  cardinalis  erecia  sit,  qui  consuevit  ap- 
pellarl,  sanctorum  Gabinii  et  ^usannae,  inter  duas 
domos.  Pust  tentus  Gabinius,  et  carceri  mancipa- 
tus,  fiagellis  caesus,  amputatione  capitis  martyrium 
complevit  post  flliam  Susannam  et  ante  fratrem 
Caium. 

SOMMIER. 

Linea  5.  —  Constituit,  ut  ordinationes  omnes  in 
Ecclesia  sic  ascerderent.  Si  quis,  etc,  ut  esset  ostia- 
rius,  lector,  exorcista,  etc.  Clericalis  hierarchia  in- 
stitutionem  suam  debetDomino  nostroJesu  Christo, 
uti  demonstravitin  dogmatica  Historia  religioni.s. 
D  Ordines  varii,  qui  eam  componunt,  non  insimul 
collati  suntuniversi  ab  initiofundationis  Ecclesias; 
sed  grad^itim  creati  sunt  ministri  pro  necessitate 
distinguendi  ac  separandi  illorum  ministeria  in  sa- 
crorum  cultu  exercendo.  Jesus  Christus  creare  per 
se  voluit  pontificem  summum,  priores  episcopos,  et 
priores  presbyieros.  Apostoli,  percepta  abeo  aucto- 
ritate.  crearunt  primosdiaconos;  etepiscopisucces- 
sores  apostoiorum  eadem  auctoritate  crearunt  ca^te- 
ros  ministros  subalternos,  quando.  crescentefidelium 
numero  in  Ecclesiis,  necesse  fiiit  earum  munia 
exercenda  compluribus  tradere,  ita  poscente  decora 
pertractatione  divini  cullus,  et  populi  Christiani 
u.'dificatione  ac  levamento.  In  electione  papie  Cor- 
nelii,  circa  medium  tertii  saeculi,  ejus  epistola  ad 
Fabium  Antiochenum,  in  notisad  illius  numerum 
producta  ex  Eusebio  hist.  lib,  vi,  cap.  35,  ostendit 
ordines  universosChristianajiiiftrarchiae  in  Ecclesia 
Romana  jam  tum  fuisse  distributos.  Proinde  intcDi- 
gimus,  constitutionem  Caii  non  continere  institutio- 


4467  ANASTASII  BIBLIOTHEGARU  446S 

nem,  aut  creationem  no>am  cujuspiam  ex  his  ordi-  A  gradatim  procedendoex  inferiori  ordinead  proxime 
nibus.  Id  tantum  prsecipit,  ne  provehatur  quis  ad  superiorem  in  illorum  numero,  qui  efformanteccle* 
sublimiora  cleri  sacerdotia  et  munia  obeunda,  nisi      siasticam  hierarchiam. 


XXX.    SANCTUS    MARCELLINUS. 


ANNO    CHRISTI    296    DIOCLET.    ET    MAXIMIANI    13. 


30.  Marcellinus,  natione  Romanus,  ex  patre  Projecto,  sedit  annis  octo  * ,  men- 
sibus  undecim,  diebus  vig-inti  duobus.  Fuit  autem  temporibus  Diocletiani  et  Ma- 
ximiani  ^  ex  die  Kalendarurn,  Juliaruma  consulatu  Diocletiano  sexto,  et  Constan- 
tini  "^  XI  usque  ad  Diocletianum  IX  et  Maximianum  VII ,  quo  tempore  fuit  ^per- 
5  secutio  magna,  ut  intra  triginta  dies  septemdecim  millia  hominum  promiscui  sexus 
per  diversas provincias7?iartj/rio coronarentur  ChTi&tiELm  « .  Dequare  et  ipse  Marcel- 
linus  ad  sacrificium  ductus  est,  ut  tkurificaret,  quod  et  fecit,  et  post  paucos  dies 
poeyiitentia  ductus,  ab  eodem  Diocletiano  ^  pro  fide  Christi  cum  Claudio,  et  Cy- 
rino,  et  Antoni7io  capite  sunt  truncati  et  martyrio  coronantur,  conjurans  beatus 

10  Marcellinus  Marcellum  presbyterum,  dum  pergeret  ad  passionem  suam,  ut  pne- 
cepta  Diocletiani  non  impleret  k  .  Et  post  hoc  factum  jacuerunt  corpora  sancta 
in  platea  ad  exemplum  Christianorum  diebus  sex  triginta  ex  jussu  Diocletiani^ 
et  exinde  Marcellus  preshyter  collegit  noctu  corpora  cum  presbyteris  et  diaco- 
nibus   cum  hymnis  et   sepelivit  via  Salaria  in  ccemeterio    Priscillae,   in  cubiculo 

15  claro,  quod  patet  usque  in  hodiernum  diem,  quod  ipse  praeparaverat  *^  j»fl5»i^g»^, 
dum  traheretur  ad  occisioyiem  in  crypta  juxta  corpus  sancti  Crescentonis  vn  Ka- 
lendas  Maii, »  Qui  etiam  fecit  ordinationes  duas  per  mensem  Decenibris :  preshy- 
teros  quatuor,  diaconos  duos^  episcopos  per  diversa  loca  numero  quinque.  Ab 
eodem  die  cessavit  episcopatus^  annisseptem,  tnensibus  sex,  diebus  viginti  quinque; 

20  persequente  Diocletiano  Christianos. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 

Marcellinus  annis  octo,  mensibus  tribus,  diebus  viginti  quinque.  Fuit  temporibus  Diocle- 
tiani  et  Maximiani  ex  die  pridie  Kalendas  Julias,  a  consulibus  Diocletiano  vi  et  Constantioi^ 
usque  in  consulatum  Diocletiani  ixet  Maximiani  vin,  quo  tempore  fuit  persecutio,  et  cessa- 
vit  episcopatus  annos  septem,  menses  sex,  dies  viginti  quinque. 

N0TUL.«    MARGINALES     FABROITI. 

^By  an  8,  minusd.7.  ^  B,  Conatantii  et  Galerii  imp.  a  coss.  Dioc  et  v(  et  Constantio  ad  Dio- 
clet.  VIII  et  Maximianum  viii.  c  c,  Constantil.  <*  Vide  Baron.  ad  an.  302,  p.  728  «  Bar.  loc.  cit. 
hanc  hist.  refellit  a.  p.  8^.  '  Maximiano.  k  CB,  est  truncatus  et  mart.  coronatus,  qui  dum  pergeret 
ad  passionem  suam  adjuravit  Marcellum.  ^  Ipsi  S.  Petrus  prapceperat  CB.  ^  Bar.  ad  ann.  Dom.  ^i, 
vag,  790  edit.  VaUicellanas  1594,  refdlit.    j  Bar.  tant.  m^s.  6,  ei  d.  24. 

VARLE  LECTIONES. 

Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri.  BCampaniae  i;i  civitate,  quae  vocatur  Suessa,  soo  ore 

JVwm.  30.  lin.  4,2,  ^JB,  menses  2.  ^,  d.  35,  JB,  pffinituit  coram  CLxxxepiscopiscumcinereincapite 

dies25.  in  AB  desunt  sequentia  verba,  et  quorum  suo,  et  ciliciovesiitus  poenitentiamajfcns,  et  dicens 

chirographum  cucurrit,  et   imbecilles  208.  /m.  3,  ^  peccasse.  Tunc  iratus  Diocletianus  tenniteaii 

AB,  Diocletiani  VIII.   lin.  42,  B,  dies25. /in.    45  compellens  ad  sacriflcium.  Ule  autem  clamabatdi- 

B,  quod  ipse    praeceperat.    lin.  16,    B,  Crescen-  cens :  Poeniteo  cum  lacrymis  de  priore  ignoranlia, 

tionis.  ^^'^^  graviter  deliqui,  et  cGepit  blasphemare  Dioclc 

Ex  codice  n.gio,  Mazarino  et  Thuano.  aZThfn^t?^.^^^^^^  n  ^^vl^^Hf -a"^""^  '^ 

^   *  eodem  Diocletiano  pro  i.  C.  c.  Cl.  Cyr.  ei  A.  c  s.  t. 

Lin.  4,  sed.ann.  9,  m.  2,  d.  46.  lin.  3,  Diocletiani  et  martyrio  coronati.  Abjuravit  autem  C.   Marc 

(sic  fere  semper,  ut  et  altis  mss.  codd.)  h.  et  Con-  {Maz.,   conjuraverat  autem  B.   M.)  Ii^.    4S,   Diocl. 

stantii  2.  lin.  4,  eo  tempore  M  eodein  t.  lin.  5,  pro-  exinde  M.  /m.  43,  et  diaconis.  Maz.,  diaeoaibBS.  Hn. 

miscui  sexusChristiani  p.  d.  p.  m.  de  qua  re.  lin^  45,  quodpatet  {M.,  paret)usquein  hodjeniaadiea. 

7,  ut  thuriticarei  idolis,  qui  {Maz.,  ut  thur.  qui  et  quod  ipse  prseceperat,dum  tr.  /m.  46^  CkeKOitiODis 

fecit)  et  post  paucos  dies  synodo  facta  in  provincia  vi  Kal.  M.,  hic  fecit  ord« 


4469 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  MARCELLINUS. 


U70 


Ex  codice  Thmno  altero. 


Lin.  4,  sedil  ann.  9.  m.  4,  dies  46.  Iin.  3,  scrihe 
Diocletiani.  /m.  8,  9,  Cyrino  cap.  s.  tr.  /iw.9,  quem 
conjurans,/iVi.i1,etpropter  hocf.  lin  42,dies  36.  lin, 
43,  nocte  c.  /m.  U,  via  Salaria  in  cub.  claro  in 
crypta.  Qui  etiam  f.  ord.  2  per  m.  Decembrem.  lin. 
19.  quinque  ;  qui  etiam  sepultus  est  in  cimiterio 
Priscillae  via  Salaria  viKal.  Maii  in  cub.,  quod  patet 
usque  in  hod.  d.  quod  ipse  praeceperat  ab  eodem 
die,  et  cessavit  ep.  ann.  7,  m.  6.  d.  25,  pers.  Diod. 
Christ. 


Apud  Holstenium  ct  Schelcstratium. 

Lin  1.  Flor.  mens.  iii,  diehus  xyi.  iin.  3.  Cas$.  et 
Vat.,  octavo.  rt  Flor.  Constantii  IL  liu  5,  Cass.,  ita 
ut.  /m7,  Vtit.  vt  Cnss.,  ad  sacrificandum.  lin.  9, 
Flor,  sec,  coronati.  lin,  42,  Florent  dua  ety  Vat. 
XXVI  lin  45,  Vat.  Cass  et  Florent.^  praeceperat. 
lin.  46,  an.  7.  ita  Deusdedit  et  Vat.^  sed  Anselm.  Lw, 
ann.xii. 

Apud  Pmiam  ex  codice  Cavensi 

Lin.  3  r^  4,  a  consulaiu  Diocletian  i  VI  et  Constan- 
tino  II.  lin .  9  et  40,  coronantur.  Conjurans  beatus 
Alarcellinus. 


NOT^  VAMORUM. 


A  SCIIELESTRATE. 

Linea  6.  —  De  qua  re  ipse  MarceWnus  ad  sacrifi" 
cium  dnctus,  etc.  Eadem  habet  auctor  Libri  Pontifl- 
calis^  qui  cum  auctore  hujus  catalogi  ante  Isidorum 
Mercatorem  scripserunt.  apud  quem  exstant  acta 
Synuessani  concilii  pariter  antiquissima,  et  ante 
tempus  Isidori  Mercatoris  conscripta,  qux  Iicei  in 
aliissupposititia  videaniur,quoadIapsum  Marcellinl 
a  veroaberrarenon  videntur,  ut  ostenditOnuphrius 
Panvlnius  in  Ilistoria  ecclesiastica,  quae  ms.  asscr- 
vatur  in  bibliotheca  Vaticana. 

Linea  46.  —  In  crypta  juxtti  corpus  S.  Crescrn- 
tonis.  Ex  quo  loco  patet,  sanctos  martyres  in  cryptis 
sepulios  fuisse.  Quod  adeo  verum  est,  ut  nullum  ea 
de  re  dubium  esse  possit  ;cum  etiam  constet,  Chri- 
stianos  tempore  persecutionis  in  cryptis  habitasse, 
et  qua^cunque  pietatisChristiameofticia  exercuisse. 
Unde  de  Caio  auctor  hujus  catalo<;i  :  quod  fugerit 
persecui ionem  Diocletiani  in  cryptis  habitando.  Ste- 
phanus  papa  in  Catacumbis  in  sede,  ubi  ad  sacri- 
ficium  offerendum  sese  prieparabat  decollatus  est, 
ut  habent  ejus  acta.  De  Kisto  refert  D.  Cyprianus 
epistula  ad  Successum. «  Xiatum  autem  incoemeterio 
animadversum  esse  sciatis,  viii  Idus  Au$;usti.  »  De 
B.  Laurentio  auctor  hujus  cataio^^i  in  Xisto  II  :  «r  B. 
autem  Laurentius  sepultus  et  in  viaTlburtina  in 
agro  Verano  in  cryptacum  aliis  multis  martyribus.  » 
De  Alexandro  martyre  antiqua  ejus  inscriptio  in 
coemeterioCallisti  reperta:  <r  Alexander  mortuusnon 
est,  sed  vlvit  super  astra,  et  corpus  in  hoc  tumulo 
requiescit:  vitam  explevitcum  Antonio  imperatore  : 
qui  ubl  multum  beneiicii  antevenire  pro^videret,  pro 
gratia  odium  reddit,  genua  enlm  flectens  vero  Deo 
sacrlflcaturus  ad  suppliciaducltur.  0  tempora  in- 
fausta,  quihus  inter  sacra  et  vota,  ne  in  cavernis 
quidem  sulvari  possumus,  »  elc. 

Linea  49.  —  Et  cessavit  episcopatus  rt7iwo.s  septem, 
menses  sex,  dies  vigintl  quinque,  persequente  Dio- 
rktinno  ihristianos.  Secundus  catalugus  legit  :  an- 
710S  sex  ;  antiquissimus  catalogus  annos  quatuor. 
Cardinalis  Baronius  nc  quidem  annum  unum  sedis 
vacantis  admlttit.  Qua  in  re  ipsi  assentitur  Onu- 
phrius  Panvinius,  qui  cum  communi  recentiorum 
ostendit  Marcelllnum  obiisse  eodem  anno,  quo  Dio- 
cletianus  purpuram  deposuit  :  unde  sequitur,  epi- 
scopatum  per  septem,  sex,  aui  quatuor  annos  va- 
c:iren(in  potuisse,  persequente  DlocIetianoChristia- 
nos,  sed  eodem  anno  persecutionem  cessasse.  quo 
mortuus  est,  et  clero  Romano  occasionem  dedisse 
substituendi  inejuslocumMarcellum,qui  plusquam 
uno  anno  pontitlcatum  tenuit ,  testantibus  ejus 
actis,  quod  in  catabulo  «  po.st  multos  annos  ser- 
viendo  indutus  amictu  cilicino  emisitspiritum  sub 
die  XVII  Kalend.  Septembris.  » 

ALTASERRiE. 

Linea  44.  —  Etposthoc  factum  jacnerunt  corpora 
sancta  in  plantca,  ud  exemplum  Christianorum,  die- 
bus  tringinta  scx,  exjussu  Diocletiani,  Corpora  mar- 
tyrum  inMpulta  Jacueront  in  foro,  ad  exemplum 
Christianorum  :  id  est,  ut  hoc  spectaculo  Chri.stiani 
moverentur  ad  defectionem,  ex  Jussu  Diocletiani, 


IKBn.^e  ad  exemplum.  Anastas.  in  Theodoro  :  a  Vi- 
dens  autem  Isacius  caput  Mauritii,  guvisus  est,  et 
fecitad  exemplum  multorum  in  circo  Ravennate  in 
stipltem  poni.  d  Kodein  tempore  in  persecutione 
Maximiani  corpora  martyrum  insepultaferiset  ali* 
tibus  expositii,  ei  ne  sepelirentur,  custodes  adhibiti 

\^(Euseb.  lib.  viii,  c:ip.  46)  :  Apud  Gra^cos  damna- 
torum  corpora  insepulta  manebant  (Q.  Curt.  lib. 
viii,  cap,  2) :  «  Jure  interfectum  Clytum  Macedo- 
nes  decernunt,  sepultura  quoque  prohibiluri..  ni  rex 
humari  jussisseL  »  Apud  Romanos  idem  moris  fuit 
etiam  in  animadversione  milltum.  TaciL,  i  Annal : 
«  Corpora  extra  v:illum  abjecta  ostentul.  »  Tamen 
constitutione  Diocletiani  damnatos  sepulturae  tradi 
noii  vetatur  (L.  Obnoxios.  C.  de  Reliy  et  sumpt. 
fan.).  Constantinopoli  erat  locus.  cui  nomen  erat 
Peiaglum,  destinatus  sepulturse  damnatorum,cujus 
meminit  (^edren.  in  Constantino  Copronymo:  Ta^ov 
xaTxoixcov.  Et  temporis  ipsis  Decii  corpora  marty- 
rum  sepultur^e  tradi  vetitum  non  fuit  *,  et  penes 
copiatas  seu  laborantes  fuit  cura  sepulturse  corpo- 
rum  martyrum  [Cyprian.  epist.'S):  «  Et  quod  maxi- 
mum  est  corporamartyrum,  aut  cxterorum,  si  non 
sepeliantur,  grande  periculum  imminet  eis.  quibus 
incumbit  hoi*.  opus.  »  Cloacas  Urbis  cum  Tarquinius 

Q  Priscus  plebis  opera  faceret,  et  taedio  0|)eris  cives 
mortem  sibi  consiscerent,  novo  poenae  genere  eos 
compescuit  a  propria  nece,  defunctorum  corpora 
flgens  crucibus  spectanda  civibus,  sirnul  et  feris, 
alitlbusque  laceranda  (PUn  xxxvi,  cap  45). 

BENCINI. 
Linea  4.  —  Quo  temi^orc  fuit  magina  pprseeutio. 
Magna  merito  vocatur  h:cc  persecutio,  dum  tres 
imperatores  pari  crudelitale  et  immani  sxvitia 
per  plures  annos  Christianurum  lanienam  fecerunt. 
De  tempore  etejus  initiisdisputantclar.  viri  in  no- 
tisad  Lactantium  de  Mortibus  persecutorum.Ponti- 
flcalis  vero  Liber  hanc  magnam  vocat,  et  quod  sub 
his  temporibus  priora  initia,  qu£  in  decennalibusap- 
paruere,  m:igno  impetu  proruperint  adversus  Chri- 
stianamreligionem.Triplexenimperiodusassignan- 
da.  Prior  in  decennalibus,  cum  divinos  honores 
Diocletlano  sibi  vindicante,  et  utcredibile  est,  re- 
fragantibus  clericis,  ineosdemprior  motus  exarsit, 

pw  in  quo  Caius  coactus  fuit  in  cryptis  secessum  sta- 
tuere.  Alter  motus  ann.  29.S  in  milites  Christianos, 
non  morte  tamen  plectendos.  sed  cinguli  militaris 
ablatione  ex  Lactantio.  Ea,  quae  proprie  persecutio 
est,  per  edictorunvulgationem.et  hic  magnadicitur, 
inc(epitinvicennalibus,  quaecelebrabanturanno303. 
Ilaecvero  gradatim  instituta  fuit,  priino  in  Palatinos, 
et  milites  ex  eodem  Lactantio  c.  45,  pag.  99, 
deinde  in  dericos,  eodem  dicente  c.  45  :  «  Com- 
prehensi  nresbyteri,  et  ministri,  et  sine  ulla  pro- 
batione  ad  confessionem  damnati  cum  omnibus  suis 
deducebantur.  » 

Linea5.  — Vt  intratriyintadies,  decemetseptemmil^ 
liahominum..coronarentur.  Numerus  martyrum  inter* 
emptorum  per  imperii  provincias  assignatur  ut  ma- 
gnae  persecutionis  indicinm.  Impla^abile  odium,  et 
portiiiacissima  contumacia  inatris  Galerii  Maximia- 
ni,  quae  furiisagitata.  terminwn  Christianss  religioni 


Hl\ 


ANASTASn  BIBLIOTHECARII 


4472 


impcmrrr  meditabatur.  factam1anien»Tn  intramensem 
apublicatisedictispossibilemostendit.Accediltrium 
imperatorum  Diocletiani,  Maximiani,  et  Gaierii 
Maximiani  couiumax  idem  propositum,  cni  si  con- 
jun^i^antur  mala  indoles,depravati  eorumdem  mores, 
et  privata  consiliaperdendiChristianos,  ne  illifave- 
rentmilitiaConstantium  inGalliisagentem.decujus 
imperiomeritapavel)ant,  ha>c,  inquam,  librata,  faci- 
]e  suadebunt.  iia  rem  evenisse,  uti  in  (^estis  Marcel- 
lini  refertur,  et  numerum  desifi^natorum  martyrum 
respondere  crudelitati  imperatorum.  His  si  addatur, 
quod  in  edictis  impositum  crimen  inoendiChristia- 
nis,  quasi  interimere  imperatoresmolirentur,  mygis 
certam  facient  subsecutam  lanienam.  Lictantius 
etiam,  cum  bacchantis  in  Christianos  matris  Galerii 
odiadescripsisset,etsubsecutaimperialiaedicta,ad- 
dit :  cr  Sed  Caesar  (Galerius  nempe)  non  c^ntentus 
edicti  lepbus,  aliter  Diocletianum  aggredi  parat. 
Nam  ut  illum  ad  propositum  crudelissimx  persecu- 
tionis  impelleret,  occultis  ministris  palatio  subjecit 
incendiurn.Etcum  parsquaedamconflap:rasset,Chri- 
stiani  arjruebantur,  velut  hostes  publici,  et  ciim  in- 
gentiinvidiasimulcumpalatioChristianorumnomen 
ardebat.  Illor,  consilio  cum  Knuuchis  habito,  deex- 
stinguendis  principibus  cogitasse ;  duos  imperatores 
domisusEpenevivosesseco>i>bustos. »  H»^  calumniss 
per  sacerdotes  gentium  acutx.  qui  Galerii  matris 
superstitiosissimum  zelum  fovebant,  non  poterant 
non  commovere  idololatricas  civitates,  et  sxvitiam 
Judicumacuere.Diocletianumqucadprorsusperden- 
dos  fldelesiinpellere,  quod  efl^ecisse  testanturi^ctan- 
tius,  mox  subdens  :  a  Diocletianus  vero,qui  semper 
se  volebat  videri  astutum,  et  inteiligentem,  nihit  po* 
tuit  suspicari  ;  sed  ira  inflammatus,  excarniflcari 
omnes  suos  protinus  pra*cepit.  Sedebat  ipse,  atque 
innocentes  igne  torrebat.  Item  judioes  universi, 
omnesdenique  qui  erant  in  palatio  magistri,  data 
potestate,  torquebant.  Erant  certante».  quis  prior 
aliquid  inveniret.  Nihil  uspiam  reperiebatur,necpa- 
tiebatur  iram  inconsiderati  senis  deflagrare  :  sed 
quindecimdiebusinterjectis.aiiudrursusinccndium 
niolitus  est ;  sed  celerius  animadversum,  nec  tamen 
auclor  apparuit.  Tunc  Ca?sar  medio  hyemis  profe- 
ctione  parata  prorumpit,  eodem  die  coritestans  fu- 
gere  se,  ne  vivus  arde;U.  »  Ita  Galerius  malris 
jussa,  propriamque  indolem  pessimam  in  Chrlstia- 
nos  acuens  pcrsecutioni  vires  addidit,  et  lanienam 
ssevissimam  promovens,  et  ipse  cum  Diocletiano 
exercens,  certum,  ao  indubium  reddit  numerum 
martyrum  peremptorum.  Unde  subdit  Lactanlius  : 
a  Furebat  ergo  imperator  jam  non  in  domesticos 
tantum,  sed  in  omnes...  Omnls  sexus  et  xtatis  ho- 
mines  ad  exustioncm  rapli.  Nec  singuli.  quoniam 
tanta  erat  multiludo,  ut  gregatim  circumdato  igne 
ambiebantur...  Vexabatur  universa  terra....  et  ab 
orienle  usque  ad  occasum  tres  acerbissim:p  bestiie 
sxviebant.  d  Eumdem  numerurn  proponit  Eusebius, 
inquiens:  «  Dici  nonpotesi,  quos,  et  quantosChristi 
martyres  in  omnibus  locis  eturbibuspassiin  cernere 
lic.uit  :  »  et  lanicnam  actam  motibus  civilibiiscom- 
parat,  qu:indo  frequentissima  hominum  mactatio. 
V  llli  quidem  Deicultorum,  tam  virorum.  quam  mu- 
lierum  ciedibus,  tanquamciviliquodambclloprovin- 
cias  subjectas  polluerunt.  »  Ambovero  erantviven- 
tes,cum  tyranni  persecutionum  furias  ;.gitabant.  Ex 
Severus :  q Nullus  unquam  mag:s  bellis m und usexau- 
stus  est :  neque  majori  unquain  triumpho  viciinus, 
quam  cum  decem  aiinorum  stragibus  vinci  non  po- 
tuimus.  » 

Linea  8.  — Ab  eodcm  Dioclctiano....  capite  sunt 
trimcati.  Non  aDiocleliano,  sed  per  ejusjudices,  cum 
a.ino  (juo  coniigit  miirlyrium  Diocleiiaiius  ab  Urbe 
dislaret.  H»c  vero,  quie  hic  dicuntur  de  lapsu 
Marrellini,  addiia  videntur  et  suppleU,  quapque 
desurapsitex  aclis  quibusdam  conflctis  arte  Dona- 
tistarum  ;  ei  quiconftnxii,  notam  tempons  non  ad- 
veriens,  falsa  inseruitde  Diocietianiactis  in  .Marcel- 


A  linum.  Diocletianusenim,  vix  peractisinitiisRoms 
vicennalium,  in  ipsa  hyeme  decessit,  et  in  Maii  men- 
se.  quando  marlvrium  contigit,  ab  urbe  longe  ab- 
erat.  Quod  ita  refert  Lactantius,  forsiun  Romae  tunc 
praesens,  dum  edictis  persecutionis  narratis,  In  urbe 
Nicomediensi,  primo  vulgatis,  addit :  «  Hoc  igitar 
scelere  perpetrato,  Diocletianus,  cum  jam  ab  eo  fe 
licitas  recessisset,  perrexit  statim  Rouiam,  ut  illic 
vicennalium  diem  celebraret,  qui  erat  futurus  ad 
duodecim  Kal.  Decembris.  Quibus  solemnibus  cele- 
bratis,  cum  libertatem  populi  Romani  ferre  non 
posset,  impatiens  etaeger  animi  prorumpitex  Urbe 
impendentlbus  Kal.  Januariis,  quibus  illi  novuscon- 
sulatusdeferebatur.Tredecim  dies  tolerare  non  po- 
tuit,  nt  Romae  potius  quam  Ravennae  procnleret 
consul.  Sed  profectushyeme,  saevientefrigore,  atque 
imbribus  verberatus,  morbum  levem  ac  perpetuum 
traxit,  vexatusque  per  omne  iter,  lectica  plurimum 
vehebatur.  Sic  aestate  transacta,  per  circuitum  ripae 

3  strigae  Nicomediam  venit,  morbo  jam  gravi  insur- 
gente.  »  Qux  circumstantia  non  animadversa  a 
consarsinatorelapsus  Marcellini,  integram  actoram 
identitatem  corruere  facit.  Donatistae  enim  h.sce 
fragmentis  propriam  causam  tueri  studebant,  utvi- 
dere  est  in  collatione  Carthaginensi ;  et  saepe  monel 
S.  Augustinus,  dum  eosdem  revincit.  Clabora- 
bant  enim  Donatistae  probare,  a  Marcellino  de- 
fecisse  episcopatum,  tit  sequentium  pontificum  in 
eosdem  latas  sententias  inflrmarent  :  quomodo  el 
Felicem  Caeciliani  ordinatorem  reum  traditionis  in- 
simularunt,  ut  ordinationem  irritam  ex  eo  titalo 
ostenderent :  forsitan  etiam  ad  pseudoepiscopatuai 
Romanum  a  Donatistis  constitutum  roborandum, 
quasi  ipsi  illum  restauraverintpost  lapsum  Marcel- 
lini,  cum  ipsi  veram  Ecclesiam  penes  ipsos  esse  im- 
maculatam  illibatamque  jactarent. 

Linea  19.  —  Cessavit  episcopatus,  Sedis  Romanae 
vacatio  ob  angustias  persecutionis  protrahitur,  et 

Q  ob  ulteriores  Galerii  machinationes  fit  diuturnior. 
Mater  enim  Galerii  tot  Christianorum  caedibus.  et 
acerbissima  per  totum  orbem  innocentinm  straa^ 
vix  satiata,  tardiores  existimans  persecutores,  b- 
lium  indefessa  ciebat  adversus  Christianos.  Arri- 
puere  occasionem,  Galerio  consuetis  fraudibus  rem 
promovent8,ex  motibus  rebellibus  inprincipeseici- 
tatis,  a  quibusdam  tyrannis  imperium  afl^ectantibus, 
Episcopis,  et  clericis  veluli  auctoribus  seditionum 
crimen  est  impositum,  et  hinc  major  increbuit  per- 
secutio  :  cum  sacerdotes  gentium  suaderent,  facile, 
radicitusque,Christianamreligionem  exstirpandam, 
si  episcopi  et  sacri  libri  e  medio  tollerentur.  Hinc 
nova  in  clerum  vulgantur  edicta,  et  dira  in  sacros 
codices  exercetur  vexatio,  unde  traJitorum  turba, 

gua;  occasionem  dedit  Donatistarum  schismati  ex 
ptato.  Conjeciuram  nostram  roboraat  verba  Euse 
bii,  narrantis  seriem  hujus  persecutionis,  qui  Ni- 
comediensia  edicta,  et  hominum  subsecutamciedem 
cum  narrasset,  et  dixisset,  lib.  viii,  c.  6.  «  Etbaec 
U  quidem  in  ipso  persecutionis  txurdib  Nicomedix 
gesta  sunt.  »  Addit  deinde  :  a  Caeterum  paulo  post, 
cum  a!ii  in  Meiitina  Armeni%  regione,  alii  in  Syria 
imperium  arripere  conati  essent  :  promulgatum  est 
imperatoris  edictum,  ut  oinnes  ubique  ecclesiarum 
antistites  vincli  in  carcerem  truderentur.  Earum 
vero  rerum,  quae  postea  factae  suut,  spectaculuro. 
omnem  prorsus  dicendi  copiam  superabat ;  quippe 
cum  innumerabilis  ubique  hominum  multitudo  cu- 
stodiae  manciparetur  :  et  carcertrs  olim  bomicidis 
et  sepulcroruinexpilatoribus  deputati,  tunc  cpisco- 
pis,  presbyteris,  diaconibus,  lectoribus,  atqueexo^ 
cislis  coriiplerentur ;  udeo  ut  iis  qui  ol>  crimina 
condemnati  fuerant,  nullus  jam  iucus  superesset.  i 
A  Galerio,  ut  reor.  marhinationes  invectae  censen- 
tur,  in  quo  imperii  et  dominationis  al[>sque  coosor- 
tio  insederat  ambitus  el  cupido.  quod  inuoere  vid^ 
tur  Laciantius:  qui  cuin  narrassetexercitoslumullus 
advertit  quod  Galerius  (supra) :  c  Jam  coniixerat 


4473 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  MARCELLINUS 


U74 


nuperMaximiniano  sene,  euroque  terruerat,  injecto  A 
armorum  civilium  metu.  »  Haec  vero  in  clericos  ur- 
gentior  persecutio  ad  perdendam,  ducibusr.hristiani 
populi  sublatis,  reli^ionem,  Rom»  prxcipue  agi- 
tanda,  cum  optime scirent,  Romano  antistiti  propter 
principaliorem  potentiam  inter  Christianosjus  su- 
premum  convenire,adeoque  omnem  impendi&se  cu- 
ram  imperatoris  satellites,  ne  pontifex  eligeretur, 
spem  concipientes  facile  reliqua  collapsura,  si  su  • 
premus  non  eHgeretur  antistes.  Ita  Decius,  ut  ex 
Cypriano  supra  noUitum  est,  Cornelium  uti  pontifl- 
cem  perdendum  elaboravit :  et  in  tioc  ipso  primo 
Diocletianaese  persecutionisdecennio  Maxentius  ty- 
rannuscum  Romae  esset,  etejusdem  indolis  ac  per* 
versitatis,  successorem  Marcellum  coercere  volebat, 
ut  negaret  esse  episcopum,  ut  infra  legitur  in  Mar- 
ceHo.  Ex  hac  itaque  origine  evenit,  ut  protra- 
heretur  successoris  electio  post  Marcellini  mar- 
tyrium. 

BINII  KT  LABBEI.  B 

Linea  6.  —  Ipse  Marcellinus  ad  sacrificandum 
ductus  est^  ut  thurificaret,  qvod  et  fecit.  Quanquam 
p!uribusrationibus,quusvideapudBaron.  ann  30£, 
num.  96  etseq.  haec  Marcdlini  thuriflcantis  historia 
plane  refuiari  et  obreptitia  esse  probabiliter  ostendi 
possit ;  tamen  nonfacile  recedendum  esse  putamus 
ab  ea  sententia,  quae  communi  hactenus  consen- 
sionecredita  est,  atque  in  antiquis  tabulisecclesia- 
sticis  reperta  fuit.  Marcellinus  itaque  idolis  sacrifl- 
cando,  metu  mortis  inductus  contra  fidei  confessio- 
nem  peccavit,  adeoque  externo  actu  fidem  negasse 
visus  est :  verum  interiore  actu  contra  fidem  nihil 
credidit,  nihil  etiam  docuit,  atque  ideo  haereticus, 
vel  infidelis  esse  non  potuit,  cujus  rei  poenitentia 
paulo  post  peracta,  pontificatus  sponte  abdicatus, 
martyriumob  fidem  susceptum,  indiciumevidentis- 
simum  praebent.  Vide  August.,  lib,  de  unic.  Baptism. 
contra  Fetilianumy  et  Bellarm.,  lib.  iv  de  Rom.  Pon" 
tif.,  c.  9.  C 

Linea  H.  —  In  cubiculo  claro,  Vide  notas  Ba- 
ron.  ad  Marcellinum  in  Martyrologio. 

BLANCHINI 

NOT^  CHRONOLOGICiG. 

Sedem  Marcellini  annis  viii,  mensibus  ii,  diebus 
25  esse  deflnitam  et  in  picturis  basilicaeS.  PauH,  et 
in  catalogis  praestantioribus,  aliisque  codicibus 
ostendi  in  Prolegomenis  fol.  ci,  et  in  numero  prae- 
cedenti  indicavi  exacte  respondere  consulibus  enun- 
tiatis,  constituta  die  ordinationis  ad  episcopatum 
Dominica  22  Decembris  anni  295,  ut  flnis  respon- 
deatdiei  16  Martii  anni  304,  ad  quam  referriejus 
martyriuni  dixeram  hicesseostendendum.Hoc  vero 
praestitit  iH.praesulSchelestratiusdissert.  2,  cap.8, 
num.  6.  Ostendit  primo,  tam  juxta  antiquos,  quam 
juxta  recentiores  scriptores  passum  fuisseMarcelli- 
num  Diocletiano  ix  el  Maximiano  vii  consulibus,  _ 
idcst  annodOi,  qui  fuit  ultimus  Diocletiani :  a  Qua  de  ^ 
re,  inquit,  adeo  convenit  inter  recentiores  scripto* 
res,  ut  qui  in  anteriorum  pontiflcum  Chronologia 
saepius  inter  se  discrepant,  circa  tempus  quo  Mar* 
cellinus  occubuit,  unum  idemque  seniiant.  Fidem 
hac  de  re  faciunt  Onuphrius  Panvinius,  et  Antonius 
Augustinus,  cardinales  Baronius  et  Bellarminus, 
Dionysius  Petavius,  et  Philippus  Labbeus,  qui  om- 
nes  Marcellini  obitum  in  annum  304  referunt.  Addit 
Labbaeus  die  26  Aprilis,  qui  dies  idem  ipse  est,  quo 
in  Martyrologiis  Bedx,  Rabani,  Notlteri,  Adonis  et 
Usuardi,  Marcellini  memoria  celebratur.  Observan- 
dum  tamen,  quod  DiocletianusetMaximianuseodem 
anno  purpuramdeposuerunt  primodieAprilis :  unde 
vel  dlcendum,  ante  diem  primum  AprHis  obiisse 
MarceHinum,veianno303.  non304,  occubuisse.  Pro 
cujusdifficultatis  solutionenotnnda  suntverbavene- 
rabilis  Bedae,  quibus  testatur.  Marcellinum  post 
morlem  dies36,  ut  inm8.,Yel  35utin  editioncYul- 


gata,  insepullum  jacuisse,  et  postea  sepultum  fuisse 
via  Salaria.  Fieri  autem  potuit,  non  mortis,  sed  se* 
pulturae  diem  adnotatura  fuisse  in  Martyrologiis  : et 
itacontigisse  innuit  Beda,  dum  scribitad  vi  Kal. 
Maii,  Depositio  S.  Marcellini  papse,  prout  in  supra- 
citato  ms.antiquissimolegitur,  quamvis  ineditione 
vulgata  legatur  natale.  Depositionis  itaque  dies  fuit 
26  Aprilis,  cum  jam  46  Martii  passusesset,  Diocle- 
tianoadhuc  imperante,  ut  sub  eo  Marceliini  marty- 
rium  recte  coHucari  possit.  Atque  his  quidem  pro- 
bandis  (cum  nulla  ampHus  quaestio  superesse  possit} 
non  est  quod  diutius  inhaereamus.  » 

De  die  atque  anno  quo  purpuram  deposuerunt 
Dioclellanus  et  Maximianus  diserte  Idatius  ex  edi- 
tione  Scaligeri,  ut  Schelestratius  observat,  ejusdem 
verba  producens  :  «  Diocletiano  ix  et  Maximiano 
viii  his  coss.  deposuerunt  purpuram  privati  effecti 
Diocletianus  et  Maximianusdie  Kal.  Aprilis.  »  Idem 
advertit  Rupertus  in  Besoldi  Synopsim  historicam 
pag.  362,  ita  scribens  :  a  Cum  Diocletianus  et  Maxl- 
mianus  seniorabdicassent,  iidem  Kalendis  Aprilis, 
ut  scribit  Idacius  (non  ante  diem  xi  Kal.  Maii,  ut 
Colzius  etOnuphrius  tradiderunt)  »  etc.  De  anno 
etiam  Zonaras  testatur  Hist.  lib.  ii,  cap.  7,  nempe 
coss.  Diocletiano  ix  et  Maximiano  viii.  Male  autem 
interpretantur  nonnuHi  cum  Baluzio  (in  not.  ad 
Lact.  de  Mortibus  persecutorum,  pag.  389  tomi  II 
Miscellan.)  Zosimi  locum,quasi  Zosimusscripserit^ 
spatium  interceptum  aludis  saecularibus  ceiebratis 
perL.  Septimium  Severum  Libone  et  Cilone  coss. 
(Christi  204)  usque  ad  praedictum  consuiatum  Dio- 
cletiani  ix  et  Maximiani  viii,  constare  annis  cen- 
tum  et  uno.  Textus  Zosimi  est  ita  reddendus  : 
a  Nam  a  consulatu  Cilonis  et  Libonis,  quo  Seve- 
rus  ludos  sxculares  exhibuit,  usque  ad  Diocletiani 

IX  et  Maximiani  VIII  Sii^pajxEv  et?  eviavxo;  ::p6;  ToT; 
Exaxov,  Labebatur  annus  unus  post  centum.  »  Sen- 
sus  autem  est,  ut  ex  Palilibus  anni  304,  CHone  et 
Libone  coss.  a<I  Palilia  anni  304,  Diocletiano  ix  et 
Maximiano  vni  coss.  completis  centum  annis  die 
Palilium,ex  eadielabebaiurannusprimus  Lnchoans 
post  centesimum  absolutum.  Perperam  igitur  contra 
utriusque  scriptoris  fldemdifferunt  Baluzius  et  Her- 
vartus  abdicationem  imperii  Diocletiani  ad  annum 
305  et  ad  diem  Kalendarum  Maii.  Constat  vero 
assertum  Schelestratii,  cum  Idacio  referens  ad  diem 
Kalendarum  Aprilium  et  ad  annum  304,  Diocle- 
tiano  IX  et  Maximiano  viii  coss.,  istorum  abdicatio- 
nem. 

Schelestratii  doctis  observationibus  hanc  unam 
addere  liceat,  nempe.  ex  his  documentis  per  eum 

Sroductis  emendandum  esse  quintam  versum  in 
pusculo  II  Bacheriano,  supra  edito  inter  Prolego- 
mena,  ubi  recensentur  deposUiones  episcoporum 
nempe  summorum  pontificum.  In  quinto  versu  illius 
opuscuH  legitur  :  a  Decimo  octavo  Kal.  Februarii, 
Marcellini  in  Priscillx.  »  Reponendum  est  ex  in- 
diciis  loci  ac  temporis  nomen  Marcelli  papae,  au- 
ctum  syllaba  postrema  ab  amanuensi,  et  dies  xvii 
Kai.  Februarii  loco  xviii  aucta  similiter  postrema 
unitate;  cum  ea  diexvii  Kal.  Febr.  occurrat  mar- 
tyrium  acdepositiOxMarceliini  papxad  coemet.  Pri- 
scillx  via  Salaria  in  omnibus  Martyrologiis  ;  et 
Marcellini  mors  demonstrata  sit  pariari  cum  46 
Martii,  depositio  vero  cum  26  Aprilis,  qua  co- 
litur. 

His  productis  ad  diem  martyrii  S.  MarceHinl 
demonstrandam,  revertar  ad  annum  :  non,  ut 
actum  agam,  et  iterato  demonstrem  pertineread 
304  aerae  communis  Christianae,  Diocletiano  ix  et 
Maximiano  viii,  coss.,  quod  a  Schelestratio  obser- 
vatur  firmari  consensu  omniumscriptorum  veterum 
ac  recentiorum  ;  sed  ut  considerem  supputationem 
summae  in  veteri  Catalogo  ms.  regina)  Sueciae 
observatam  a  Schelestratio,  quam  attuli  in  Pro- 
I*gomenis  inter  documenta  sedis  MarceHini  col. 
23,  annum  eumdem  miriflc.e  confirmare^  ima  «.^ 


U75 


ANASTASII  BIBL10TIIE<:ARII 


U76 


universam  Chronoiogiam  nostrnm  pontificiam  ha- 
ctenus  explicatam.  In  illo  igilur  codice  haec  le- 
guntur  *.  «  A  Passione  D.  N.  Jesu  Christi  usquead 
sedem  beatissimi  Marcellini  papae  sunt  anni  ^76, 
mens.  9.  »  Dixi  annorum  summam  pariari  exacte 
cum  Chronologia  Victorii  Aquitani  ei  nostra,  quae 
in  opuscuio  iV  et  in  notis  adcatalugum  Liberia- 
num  ostendit  :  a  Passionem  Domini,  et  duos  ge- 
minos  consules  pertinere  ad  annum  xrae  Christi 
communis  ''2H^  xtatis  aulem  Chrisrt  Domini  33,  et 
inchoatam  fuisse  feria  5,  die  25  Martii  in  horto 
Gethsemani,  et  absolutam  in  cruce  feria  6,  die 
26  Martii   proxime  consequente.  » 

Nam  annis  aera^  Christi  labentis  in  Passione  28, 
si  addatur  summa  indicata  annoruii:  276  provenit 
dies  26  Martii  anni  labenlis  304  utic  Chrisli  com- 
munis.  Addo  nunc,  lejji  oportere:  «A  l*assione 
Domini  nostri  Jesu  Chrisli  usque  ad  sedem  bea- 
tissimi  Marcellini  papae  sunt  anni  '^IQ,  min.  d.  9.  n 
(hoc  est  minus  diebus  9.)  Oslensum  cum  sit,  fl- 
nem  sedis  B.  Marcellini  ejusdem  martyrio  signa- 
lum  esse  die  16  Martii  \  consequitur,  ut  ad  com- 
plendos  annos  solidos  a  hissionn  homini  276,  de- 
siderentur  dies  9  post  illam  diem  16  Martii  anni 
304,  quic  beatum  finem  imposuitsedi  ejusdem  pon- 
tificis  ac  martyris  Marcellini. 

De  vacationc  sedis   post  obitum  Marcellini. 

Codex  Anastasil  refert  versu  20  post  mrrtyrium 
B.  Marcellini  vacasse  Romanam  sedem  annos  vii, 
menses  vi,  dics  xxv,  persequente  Diocletiano  Chri- 
stianos.  Adnotat  Schelestratius,  a  Diocletiano  pau- 
cis  diebus  post  obitum  Marcellini  depositam  fuisse 
purpuram,  et  injectam  Daiae  Kalendis  Maii.  iiutc 

!mrpuram  Dioclelianus  injecit  suam,  qna  se  exuit 
scribit  L.  Caecillus  de  Mortibus persecutorwn.  nu- 
mero  19)  et  Diocles  iterum  factus  est.  Auclor  Cata- 
logi  scribens  aetate  Liberii  affirmat  cessasse  episco- 
patum  annis  iv,  mensibus  vi,  diebus  xxv.  Catalogus 
sub  Justino  ann.  vi,  mens.  vi,  d.  xxv.  In  aliis  mem 
branis  sexti  saeculi  habeiur,  et  cessavit  episcopatus 
annos  vii,  m.  v,  dies  xxv.  ii;cc  diversitas  iectionum 
indicatmale  vexatum  a  librariis  locum  Bibliotheca- 
rii  et  catalogorum.  Si  exstareiautPgraphum  e.\em- 
plar  antiquissimi  illius catalogi  Liberiani,  vix  aliter 
putem  in  eo  reperium  iri  scriptum,  quam  cessa- 
visse  episcopatum  usquead  Maximianum  Augustum 
(Daiam)  per  menses  ii,  dies  v.  Vidimus  enim  huic 
Maximiano  Daiae  injectam  luisse  purpuram,  qua  se 
exuebat,  a  Dlocletiano  sese  imperio  ubdicahte  Iva- 
lendis  Maii.  Die  vero  Dominica  xxiejusdein  men- 
sis  Maii  ostendam  electum  et  ordinatum  fuissea 
Romano  clero  successorem  Marcellini  xMarcellum 
eodem  anno304,  ex  aera  Marcellini  adhuc  spectabili 
in  picturis  Leonianis  basilicae  S.  Pauli,  ubi  legitur 
SLDilANN.  V,  mens.  Vll.  Suppleia  in  Catalogo 
Farfensi  qui  legit  etiam  dies  xxv.  Si  enim  conferan- 
tur  hxc  tempora  cum  die  martyrii,  quae  certa  est, 
nempe  16  Januarii  iterum  post  consulatum\  Maxi- 
miani  (hoc  est  an.  310),  ui  in  num.  Marcelli  comper- 
tum  fiet,  evidenter  ostenditur  ordinatio  Marceili  et 
collocatioinKomanasede  referriuddiem  Dominicam 
21  Maii  anni  304,  quae  distabat  mensibusii  et  die- 
bus  V  a  martyrio  Marcellini  decessorissui,  comple- 
to  die  XVI  Martii  ejusdem  anni.  ut  paulo  ante  osiendi 
cum  Schelestratio,  et  inchoabat  annos  v,  menses 
VII,  dies  XXV,  sedis  ejusdem  assertos  in  ptcluris 
Paulinis  qua  parte  sunt  superstites  in  numero  an- 
nonim  et  mensium  adhuc  praeservato,  et  integre  ex- 
pressis  in  catalogo  Farfensi,  qui  etium  numerum 
dierumxxv  fideliter  retinuit.  Haec  enim  summu  exa- 
cte  colligitur  ex  die  xxi  Maii  anni  o04.  ad  diem  xvi 
Januarii  anni  310.  Cum  ilaque  raliones  chronolo- 
giae  exacte  parieiilur  tam  cuin  epocha  d«'cessoris, 
quamcumdie  martyrii  a  beato  Marcello  completi 
in  numero  annorum,  mensium  ac  dierum  consignato 
//»  -^inuioi»  documert  iki'nmauacEcc\es.   -^  dubUwi- 


A  dum  non  est.  quin  errore  libranorum  vacatio  sedis 
post  obitum  Marcellini,  quae  indic:ibatur  per  men- 
sesiietdiesv  usquead  initium  iroierii  ad  Maxi- 
mianum  Daiam  translati  eodem  mense  Maio  a  Dio- 
cletiano  iiis  fortasse  aut  simiiibus  verbis,  et  cess. 

EPISC.    VSQVE    AD     MAX.    AVG.     MENS.   11.     D.     V.,  id  CSl 

et  cessavit  episcopatus  usque  ad  Maximianum  Am- 
gustum  menses  duos,  dies  quinque,  producta  fuerit 
per  annos  plures,  menses,  ac  dies  in  corruptisexem* 
plis  diversimode  transcriptos. 

Cardinalis  Baronius  (observante  Scbelestratio 
dissert.  %  cap.  8,  num.  7)  Onufrius  Panvinius  in 
ms.  liistoria  ecclesiastica,  et  omnes  passim  nostrse 
aetatis  auctores,  qui  historiam  aut  chronologiam 
pontificiam  iilustraverunt,  consultisdocumentis,  et 
bic  productis.  quibus  non  modica  adjecisse  putohis 
in  observalionibus.  hodie  compertum  habent,  vaca- 
tionem  sedis  post  obitum  Marcellini  non  solum  ex- 
tensam  non  fuisse  ultra  metas  ejusdem  anni^  sed 
3  desiisse  proxime  post  Augusta  insignia  Maximiano 
collata,  et  imperium  a  Diocletiano  abdicatum,  ele- 
ctione  Marcelli  per  clerum  Romanum  feiiciter  inse- 
cuta.  Panviiiius  pulavit  electum  Marceilum  diev 
Kal.  Julii.  cum  videret  attributos  ejusdem  sedian- 
nos  v,  menses  vi,  dies  xxi.  Nos  34  diebus  maturios 
ejusdemordinationemstatuimus; cum  in  picturisS. 
Pauli.  anni  v,  menses  vii,  et  in  catalogo  Farfensi 
dies  eiiam  xxv,  praeter  eosdem  annos  et  menses, 
integre  praeservatos  conspiciamus. 

Quseautem  causa  fuerit,  cur  descriptorescatalo- 
gorum  aliquot,  et  ipse  Bibliothecarius  adjecerint 
vacationi  sedis  post  Marcellinum  annos  quosabsto- 
leruntsuccessori  Marcello,  ostendere  conahorinNo- 
tis  chronoiogicisad  epochamejusdem  Marceili  proxi- 
meconsequentem. 

NOT^E  UISTORICiE. 

Linca  7.  —  Quod  et  f ecit ^  eic,  ct  poenitentia  du- 
Q  ctns,  etc.  ;  et  linea  14.  —  Via  Salaria  in  vcemet.  Pri- 
scillxin  cubiculo  claroy  quod  ipse  prxparaverat  potni- 
tens,  dum  trnhfretur  ad  occisionem  in  crypta  jiutta 
S.  Crcscrntonem.  Hac  periocha,  quae  non  legitor  in 
Af.tis  concilii  Sinvessani,  neque  in  Gestis  martyrii 
beati  pontificisMarcellini,  cum  assertoc>oncilio  edi- 
tis  ex  Isidoro  .Mercatore  apud  Binium.  iegitur  autem 
in  hoc  LibroPontifioali,  elincatalogo  secundoquod 
refertur  ad  xtatcm  Felicis  papae  iV  et  Jusliniani  im- 
peraloris.  indicat  eamdem  luisse  aiiunde  desum- 
ptam,  quamex  commentitiis  illis,  seu  vitiosa  farra- 
gine  infartis  apud  Mercatorem.  Quare  cum  Acta 
exstiterint  vetustiora,  qui^.  pa^nitentiae  memoriara 
facerent,  inferre  quis  poterit,  lapsum  ac  poeniten- 
tiani  be.iti  illius  pontificis,  licet  Augustino  ignora- 
tain.  haberi  oportere  consonam  veritati. 

At  niihi  hunc  textum  Bibliothecarii,  et  catalogi 
secundi  attentiusperpendenti,  et  variantes  lectiones 
ad  eumdcm  textum  adnotalas  ab  editoribus,  aliud 
P^  plane  diversum  videtur  deducendum  :  nempeorigi' 
^  nem  nssertionis  lapsus,  quaito  et  quinto  saeculo 
prorsus  ignoti,  fluxlsse  ex  viliosa  variationeunius 
dictionis  in  breviatione  Actorum  (^enuinorum  B. 
Marcellini :  et  assertam  ibi  poenitentiam  non  esse 
referendam  ad  .Marcellinum,  quemalapsu  immunem 
et  inno<'>entem  verosimilius  judicaverim,  sed  refe- 
rendam  ad  illos  poenitentes,  quos  a  thurificatione 
impia,  ejusque  a  lapsu  expiare,  et  ad  poenitentiam 
admittere  constituerat  Marcellinus  per  festa  Pascba- 
lia  cum  neophytis  ad  baptismi  gratiam  percipien- 
dum  accessuris.  Rem  nitidius  explicabo,  si  varian^ 
tes  lectiones  repetanturex  tomo  1  hujus  editionisin 
eo  versu  numeri  priesentis,  ubi  legitura  sepelivit 
via  SalariaincQ^mcicrioPriscilhe  in  cubiculo  claru, 
quod  ipse  prieparaverat  poenitens  dum  traheremr 
;i(l  occisione/n  in  crypla.  ))  Alii  cudices  habent  vf/c/ 
ipse  prxccpcrat  pa^nifnis.  Velserus  ex  codicibusSu- 
rianic  Cullectlonis  conciliorum,  et  cx  Itoronlanis 
tax.mvlaribus  lectum  observat,  ijuod  ipse  S.  Fetrui^ 


U77 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  MARCELLINUS. 


U78 


prwceperat.  Intelligimus  itaque  vexatuin  fuisse  lo- 
cum  ex  A(  tis  diversimode  breviatis.  Cum  vero  me- 
raoretur  in  exemplaribus  indicalisS.  Petrus  electic- 
nem  hujus  loci  praBcipiens,  sive  juxta  alios  codices, 
prxparans  in  ccemiterio  Priscillge  via  Salaria ;  et  si- 
^nificelur  poenitentia;  lej^endum  arbilror,  quod  et 
tpse  S.  Petrus  praeparave)  at  poinitentibus,  dum  trahe- 
retur  ad  occisionem  in  crypta,  etc.  Quomodo  autem 
lum  S.  Petrus,  tum  Marcellinus  papa  prjeparave- 
rini  locum  poenitentibus  in  eadem  crypta  coemeterii 
PriscillPB  via  Salaria,  ubi  post  marlyfium  Marcelli- 
nus  sepultus  fuit,  jam  exponam. 

Repetere  oportet,  mariyrium  B.  Marcellini  papae 
contigisse  circa  diem  iGMartii^  ut  supra  ostendi  in 
Notis  chronologicis,  depositionem  vero  fuisse  di- 
latam  diebus  xxxvi  (sive  eliam  xxxx)  quibus  jacuit 
jussu  persecutorum  insepullus,  ut  ex  Aclis  memo- 
rabat  Bibliothe<*arius,  eamque  pariari  cum  dle  xxvi 
Aprilisquacolitur.  Eodem  annoGhristi  304,  Pascha 
celebrandum  erat  dle  9  Aprilis.  Quare  per  eos  dies, 
quibus  Marcellinus  delatus  ad  tribunal  Diocletiani 
(utique  post  Kalendas  Martii,  quibus  seprimum  con- 
spiciendiim  dederat  imperalorex  diuturna  «gritudi- 
ne  non  saiis  conflrmatus,  ut  intelligimus  ex  L.  C;cci- 
lio  deMorlibuspersecutorum  teslossynchroiio)cogi- 
tandum  ilii  fuit,  quo  Inco  tutiori  possct,  adveniente 
Paschali  festo,  administraredemorebaplismura  cate- 
chumenis  in  a?stu  persecuiionis.  Oblatus  ilii  fuit 
celebris  ille  locus  ad  coemeterium  Priscillfc  via 
Salaria,  ubi  memorabant  cum  vetuslioribus  docu- 
mentis  aposiolorum  principem  baptizasse,  quera 
locum  etiam  appellaruntcoemeteriumOstriani.  Cele- 
bris,  inquam,  habebatur  locus,  etin  persecutionibus 
videri  poterat  tuto  adeundus.  Id  enim  constat  ex 
Actis  Liberii  papae,  quem  a  Constanlio  Augusto 
et  ab  Arianis  perinde  qu.Tsitura  ad  necem,  dum  ex- 
tra  Urbem  se  recepisset  in  cryptas  via  Salaria  appe- 
tente  Paschali  fesio,  Acta  ostenduntcollectopreiby- 
terio  consilia  agitasse  cumclero  de  baptismo  ibidera 
administrando,  ita  consulente  pra»  caeteris  Damaso, 
tunc  presbytero  et  vicario  Liberii.  Locum  autem 
ita  amplum  in  ea  crypta  Ostriani  coBmeterii  (parte 
scilieet  coemeterii  Priscill»,  ut  videre  licet  apud 
Aringhium  Romie  subterr.  lomo  II,  lib.  iv,  cap.  31) 
et  capacem  concurrentis  turbae  fldelium,  ut  iisdem 
inActisLiberliquinquehominummilliaibidera  ba|)- 
lizata  fuisse  uno  In  Paschale  dicantur.  Eral  eliam 
causa  Marcellino  destinandi  ejusmodi  locum  capa- 
cem  ad  congregrandum  presbyterium,  sive  eliam  ad 
synodum  episcoporura  colligendara  e  proxirais  sal- 
tera  Ecclesiis,  utdecommuni  sententia  statueretur, 
quid  essel  in  proximo  Paschate  peragendum  rirca 
pocnitentiam  lapsisadministrandam  per  eosderadies 
majoris  hebdomadae,  de  more  destinatos  tum  ad 
baptismura  calechumenisconferendum,  tum  ad  pu- 
blicos  poenitentes  reconciliandos,  eosque  in  pri- 
mis,  qui  lormeniorum  vi,  aut  metu  perciti,  a  fidei 
Chrisiianae  cultu  defecerant.  Hoc  nempe  concilium 
fuit  (ex  peritiorura  sententia)  in  crypta  collectum, 


quo  accedereet  congregare  ducentos,  aut  trecentos 
episcoposintradies  xv  illenon  poterai  in  aestu  per- 
secutionis  ul  prudens  quisque  facile  intelligit; 
neque  poenitentiae  causa  suscipiendae  a  Marcellino 
innocenie.  etab  impietatis  crimine  longe  alieno,  iit 
S.  Augustinus  a  card.  Baronio  relatus  monet ;  Yide 
Baron.  ad  annum  302,  num.  96:  sed  poenitentiae 
causa  ex  Ecclesiae  indulgentiaper  Maroellinura  pon- 
tiQcera  administrandap,  et  ex  disciplina,  nuper  con- 
flrinata  sub  Cornelio,  lapsis  tam  laicis,  quara  cleri- 
cis,  imo  et  sacerdotibus  et  episcopis,  quorura  non- 
nullos  in  immani  illa  persecutione  thurilicasse,  aut 
sacroscodiieslr.ididisseconstatexQpciliiLnciantii, 
aliorumquescriptorum  testimonio.  Inieritnealiquis 
iiiler  hos  nomine  Marcellinus,  qui  admissi  scel(jris 


A  poenitens«  etcilicio  indutus  in  concilio  se  stiterit,  et 
ansam  dederit  seris  posteris  ejusdera  errata  et  poe- 
nitentiara  attribuendi  Roraano  pontiflci  Marcellino; 
anreveraipseMarcellinuspapaqui  huraanae  inflrmi- 
tatis  vices  expertus  in  persecuiione  succubuerit,  et 
divina  Christi  gratia  relevatus  sit,  dum  publica  con- 
fessione  veniam  sibi  impetrarl  a  Deo  per  Ecclesiam 
postulat  in  sacramento  poenitentiae;  cum  libratis 
utrinque  rationibus  asserendi  ac  negandi  card.  Ba- 
roniusvalide  proponat  ejusdem  innocentiaemoraenta 
Augustini  testlmoniosulTulta,  neque  a  PetilianoDo- 
naiistMrum  patronoirapetita,  nisicaluraniis,  comrau- 
nibus  Marcello,  Melchiadi,  ac  Silvestro,  nuosconstat 
fuisse  ab  imputato  crimine  immunes:  hisque  mo  • 
mentisproductisin  medium,  moaestecohibeattantus 
cardinalis  de  veritate  facti,  ac  vitio  Actorum  ferre 
sententiam ;  non  audeo  ultra  metas  ab  ipso  constitu- 
las  excurrere.  Conlentus  ero  id  perflcere,  quod  ad 
officium  commentarii  noslri  et  observationum  per- 

3  tinet.  nempe  indicarequantula  sit  vis  ejus  vocisaut 
commatis  tjuod  ipse  praeparaverat  pcenitens  :  quod 
forsilaninconsiderate  transcriptum  exalio  itaenun 
tianie  quod  ipse  prwparaverat  pcenitentibus,  occasio- 
nem  dare  potuit  attribuendi  aliorum  crirainis,  ac 
poenitentia^,  nostro  pontiflci  Marcellino. 

Paraverat  igitur,  instante  Paschali  feslo.  Marcel- 
linus  papa  hoc  coemeterium,  celebre  apud  fldeles  ex 
baptismo,  a  principe  apostolorum  pluribus  ibidsm 
administrato,  duin  hospes  Pudentls  ac  Priscillae  in 
ejusagro  snburbano,  perindeac  domi  intra  Urbera 
ad  Exquilias,  protemporuin  opportunitate  conversis 
ad  fldem  salutare  Christi  lavacrum  aperiebat :  et 
mature  collecto  presbylerio,  fortassisetiam  concilio 
proximlorura  Urbi  episcoporura.  canones  praescribc- 
bat  pcenitentiae  lapsis  ad  Ecclesiae  pacera  adraittendis 
juxta  singulorura  indigentiara  in  proxirao  festo  Pa- 
schali.  Dum  haec  pararet,  inventus  a  persecutoribus 
produciturad  tribunal  Diocletiani,  et  ultimosuppli- 

n  cioaddictus  mortem  pro  Christofortiter  patitur.circa 
dlem  46  vel  19  Martii  cum  sociis,  a  Bibliothecario 
etab  auctore  Catalogi  meraoratis.  Corpora  martyrum 
cum  jacuissent  ex  jussu  principis  insepulta  in  foro 
ad  exemplumChristianorum  perdies36vel  40,  intra 
quoscontigitabdicatioDiocletiani  Kal.  Aprilis,  mox 
etiam  recessus  ab  Urbe,  posteaquam  ejus  collega 
MaximianusHerculeusdlePallIiura21  ejusdem  men- 
sis  Aprilis  imperio  sirailiter  cesserat ;  praefectus 
Urbi  noviqueprincipesominis  causa  purgari  forum 
dienataliUrbiset  imperiisui  nonillibenteraccipien- 
tes,  ut  par  est  credere,  t^cite  permiserunt  Marcello, 
ut  reliquias  caesorura  colligeret,  et  intra  arenarium 
ccnderet  in  coeraeterio  Priscilla;,  aut  certe  non  ve- 
tuerunt.  Hanc  seriera  gestorura  ex  indicata  loci  de- 
signatione,  e(  Petri  noraine  in  aliquibus  codicibus 
meraorato,  nec  non  ex  Paschalis  festi  vicinia,  et  ve- 
teris  Ecclesiae  disciplina  sub  Cornelio  rerehter  flr- 
mata  occaslone  dissidiorura  cura  Ecclesia  Africana 

p.  delapsis,  videmur  posse  lutius  colligere,  quantum 

^  conjicere  licet  ex  conciso  indicio  actorum  per  cata- 
logos  breviatorum.  Hostes  vero  Ecclesiae  Romanae, 
praesertim  ii,  qni  Donatistarum  hieresi  patrociniura 
accomraodarunt,  frustra  conati  sunt  calumniaro  in- 
tentare  thurificationis  actniditionis  nostris  sanctis- 
simis  pontificibus  Marcellino,  Marcello,  Melchiadi, 
Silvestro,  teste  Augustino.  Cura  vero  per  quartum 
et  quintum  saeculum  accusatoribus  hxsisset  aqua, 
neque  calumniara  promoverent,  ab  Augustino,  et  a 
publica  Ecclesiae  faraa  salis  depulsam,  visura  est  post 
alterura  saeculura  transforraatis  actoruin  tabulls 
Marcellinum  exhibere  lapsum  ac  pcenitentem  in 
concilioducentorura  aut  trecentorura  episcoporum, 
quos  intra  paucos  dies  a  Kalendis  Martii  ante  Idus 
ejusdera  mensis  in  persecutione  Ecclesiae  cilissime 
Ci»ngregasse  dicendus  esset ;  cura  taraen  318  Pa- 
tres  in  pace  Ecclesiae  Nicaeae  convenerint  multo  len- 
tius,  licet  equis  publice  dispositis  uti  eisdem  per- 
uiitleret  imperator,  Eusebioiestelib.  nvde  Vit<i.c^v&. 


U79 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


1480 


cap.  6,  ad  iter  celeriler  conflciemlum.  Ad  cryplam 
vero  Cleopatrensem,  nullis  peographis,  aui  hisloricis 
Ecclesise  notam,  hoctercenlumviraleconcilium  scri- 
bitur  impune  celebraium :  solusque  Marcellinus  e 
(anto  Patrum  numero  ad  tribunal  principis  evocatus: 
qujE  adjuncta,  rationi  eorum  temporum  nimis  dis- 
sona.  vereor  ui  superstructa  sint  unius  dictionis  er- 
rato,  ab  imperitis  descriptoribus  Actorum  oscitanter 
admisso,  dum  illa  verba  mutant,  qux  in  Actis,  sive 
in  catalogis  legebnntur,  sepultus  est  in  cctmeterio 
FrisciUaB  in  cubiculo  claro,  quod  ipsc  prxparaverat 
pcBnitentibus,  licetalii  legendum  asserent  quod  ipse 
prasparaveratS.  PetruSy  ut  in  variantibus  lectionibus 
Binius  adnotavit.  Verum  nihil  temereafiirmans.  sive 
Ipse  poenilens,  sive  aliis  poenitentibus  cubiculum 
praeparaverit,  conjecturis  modum  impono,  et  inlra 
cancellos  Baronii  lubenter  sisio.  \l\  hoc  coemelerio 
Priscilla)  corius  beati  Marcellini  papae  ac  martyris 
cum  aliis  pluribus,  et  quidem  illustribus  in  Fastis 
Ecclesiae,  nempe  Marceilo,  Priscilla,  Praxede,  Pu- 
dentiana,  S.  Leo  papa  ejus  nominis  quartus  in  Ur- 
bem  transtulit  primo  ad  titulum  SS.  ()uatuor  Coro- 
natorum,  unde  postmodum  interalias  Urbisecclesias 
divisa  sunt  sacra  pignora  :  nostr^que  basilicae  Libe- 
rianae  contigit  venerabile  caput  beati  Marcellini  et 
brachium  obtinere,  qu;c  ibidem  maxima  religione 
asservantur. 

CIACONII. 

Lineal.  — Marceltinus  natione  Romanus.  Penes 
Graecos  in  nominibus  facta  confusio,  putantes  eum- 
dem  esse  Marcellinum  cum  Marcello.  Atque  Euse- 
bius  ia  Chron.  et  liist.  lib.  vi,  cap.  16,  praeteriens 
Marcellum,  Marcellinum  tantum  adnumerat.  Quem 
errorem  caeteri  secuti  esse  videntur,  ut  Nicephorus 
Calislus  Hist.  lib.  vi,  cap.  34,  et  Nicephorus  episco- 
pus  in  Chron.  Latini  autem  non  ita,  ul  Optatus  Mi- 
levitanus  contra  Parmen.  et  sanctus  Augustinus  epis. 
475,  caeterique,  qui  pari  consensione  utrumque  po- 
nunt:  PostCaium,  Marcellinum  ;  post  Marcellioum, 
Miircellum. 

Linea  6.  —  De  qua  et  ipse  Marcellinus  ad  sacrip,- 
cium  ductus  est,  ut  thurificaret^  quod  et  fecit.  Non 
mirandum  si  Marcellinus  pontifex  tyrannicis  instru* 
mentis  cedens,  terrore  pavidus  tidem  Christi  corde 
retinens,  exterius  abnegaril  :  reversus  ad  se,  agno- 
vitet  planxitdelictum  suum.  Eaderesynodus  clxxx 
episcoporum,  presbyterorum  xxx,  et  diaconorum 
trium  Sinvessa  urbe  Campania?,  nunc  vulgo  Sessa 
dicta,  congregata,  ad  quam  Marcellinus  venit  squa- 
lidus,  cilicio  indutus,  caput  cinere  aspersus,  ubi 
lacrymis  profusis,  peccati  adroissi  gravitatem  pu- 
blice,  palamque  confessus  est.  Nullus  tamen  eorum 
proferre  in  eum  sentenliain,  aut  damnareausus  est, 
cum  dicerent  omnes,  ea  ferme  ratione  Petrum 
peccasse,  ac  flendo  peccatum  luisse.  Sed  cuncti  pne- 
claro  summae  pontificiae  dignitatis  testimonio  dato, 
una  voce  clamarunt:  Tuo  ore  judica  causam  tuam, 
non  nostro  judicio  ;  quoniam  ex  te,  inquiunt,  jtisti- 
flcaberis,  aut  ex  ore  tuo  condemnaberis.  Prima 
namquesedesa  nemine  judicatur.  Damnati  sunt  ta- 
men  in  eadem  synodo  presbyteri  illi  etdiaconi,  qui 
usque  ad  templum  Vestae  fuerunt  comitati,  moxque 
eum  deseruerunt,  et  ad  ecclesiam  venientes,  illum 
atquesi  vidissent,  quod  suspicarentur,  accusassent. 
De  Marcellini  poenitentia  i  tom.  Concil.  et  in  de- 
cretis  memorix  proditum  est  a  Graliano.  Est  Au- 
gustinus,  de  unico  baptism.  contr.  Petilian.  cap.  i6, 
et  contr.  litter.  Petil.  lib.  ii,  cap.  92,  qui  Marcelii- 
num  thurificasse  negat  Petiliano  id  minime  pro- 
banti.  Eusebius  lib.  v,  cap.  26,  non  novit  ejus  lap- 
sum,  sed  martyrium  tantum.Sed  deMarceilini  lapsu 
sententia  ore  omnium  diffamata,  et  communi  ora- 
nium  consensione  credita,  at(iue  in  anli(]uis  curn 
Romanae  Ecclesiie,  tum  aliorum  auctorum  martyro- 
logiis,  nec  non  in  Breviario  Rornano  recepta.  et 
absque  controversia  ulla,  et  retenta,  et  epistola  Ni- 


A  colai  papae  I  ad  Michaelem  imperatorem  Constanti- 
nopolitanum  confirmata:  ab  ea  nullatenus  receden- 
dum,quod  abaliis  icompertum  fuerit. 

Linea  43.  —  Marcellus  preshytcr  coUegit  nocU 
corpora,  scilicet  Petri  apostoli  jiissu,  qui  eidem  in 
somnis  apparuit. 

SOMMIER. 

Line  7.  —  Quod  et  fecit:  et  post  paucos  diespa- 
nitentia  ductus,  etc.  Lapsus,  qui  conti^isse  fertur 
Marcellino  uap»,  declarat  profecto  hominis  infirini- 
Uitem,  ac  labem  voluntalis  singularium :  nihil  tamen 
infertprarjudiciiapostolicaesedisdotibusautpontifi- 
cis  auctoritati.  De  lapsu,  qui  tnbuebatur  MarceUino, 
ita  scribit  Nicolaus  I  ad  imperatorem  Constantinopo- 
litanum  (Michaelcm).  «  Tempore  Diocletiani  et 
Maximiaiii  Augustorum  Marcellinus  episcopusurbis 
Romae,  qui  poslea  insignis  martyr  eflfectus  est,  adeo 
compulsusest  a  paganis,  ut  in  templum  eorum  in- 

B  gressns,  grana  thuris  super  prunasprojiceret.  Cujus 
rei  gratia.  collecto  numerosorura  concilio  episcopo- 
rum,  et  inquisitione  facta,  hoc  se  idem  pontifex 
egisse  confessus  est.  Nullus  tamen  eorum  proferre 
in  eum  sententiam  ausus  esl  ;  cum  ei  sippissime 
omnes  perhil)erent :  Tuoorejudicacaufamtuam,noQ 
nostro  judicio.  Et  iterum  :  Noli,  aiuni,  audiri  in  nos- 
trojudicio,  sedcolIigeinsinutuocausamtuam.Etite' 
ruin  dicunt:  Primasedesnon  judicatura  quoquam.  s 
Concilium,  de  quo  loquitur  haec  epistola,  est 
Sinvessanum,  cujusex  Actis  deduxit  Nicolaus  ea 
quae  profert  de  Marcellino,  etc.  Breviarium  Roma- 
num  perinde  comprobat,  a  Romana  Ecclesia  hujas 
historiae  veritatem  recognosci. 

His  tamen  non  permoti,  complures  e  scriptoribus 
recentioribus  rejiciunt  eamdem  historiam.  his  pne- 
sertim ex causis ;  tnm quod  anliqui  scriptores,  iisque 
temporibus  proximi,  qui  de  Marcellino  locuti  sunt. 
nihiltale  de  ipsonarrant;  tum  quod  Eusebins  uibil 

C  penitus  eo  de  facto  memoret ;  lum  quod  Theodoretos 
elogium  huic  pontifici  attexat,  tanquam  ei  qui  gio- 
riae  plurimumadeptusfuerit  tempore  persecutionis, 
virum  persecutionis  temporibus  magna  gloria  tiobilita- 
tum  (lib.  I  cap.  3.  Vide  Euseb,  2.  cap.  42).  Obsenant, 
revera  Petilianum  Donatislam  vo/wii{seo6(rM(ifrf  quii- 
piam  simile  de  MarceUino,  ac  de  aliquibus  ipsius 
presbyteris^  sed  a  S.  Augustino  declurari,  hancesse 
calumniam  omnino  incredibilem  :  a  Quid  ergo  jam 
opusest,  ut  episcoporum  Romanae  Ecclesiae,  quos  in- 
credibilibus  calumnils  insectatus  est,  obiecta  ab  eo 
crimina  diluamus?  Marcellinus,  et  presDyteri  ejus 
MeItiades,MarceIlus,etSilvester,traditioniscodicuffl 
divinorum,  et  thurificationis  ab  eo  crimine  arguoQ' 
tur.  Sed  nunquid  ideo  etiam  convincuntur?  aal 
convicti  aliqua  documentorum  Grmitate  monstrao- 
tur  ?  Ipse  sceieralos,  et  sacrilegos  fuisse  dicit :  £go 
innocentes  fuisse  respondeo,  »  etc.  (S.  Aug  de  unicf) 
Bap.  contra  Petilian.,  cap.  16. 

pv      Rejiciunt  etiam  assertam  historiam,  relatam  ad 

^  concilium  Sinvessanum :  quod  contendunt  esse  con- 
cilium  suppositilium  :  cum  dicant  Sinvessam  locum 
esse  imaginarium,  cujus  nec  vola,  nec  vestigiumre- 
pertumadhuc  fuitapud  ullumexscriptoribussacris 
aut  profanis.  Addunt  esse  incredibile,  quod  ^ar- 
cellinus,  Stcviente  persecutione  omnium  crudeiissi- 
ma,convocare  potueritad  concilium  trecentosepi- 
scopos,  etc. 

Libratis  utrinque  rationibus  asseerentium  ac  ki- 
gantium,  quas  card.  Baronius,  et  post  iUwn  plura 
congessere,  ita  demum  concludit  suas  observatione^  vif 
cli\riss.  Sommicr. 

Verum  cuicunque  tandem  sententiae  qui  acquies- 
cat  de  facti  historia,  intelliget,  nihil  inde  vitiaridoc- 
trinam  religionls;  qua^  non  docet  ministros  suo» 
esse  impeccabiles  in  jiarliculari  oeconomia  suarura 
propriarum  aciionum;  sed  docet  eosdem  roinistros 
suos  a  divino  Spiritu  animari  et  suslentari  in  re^i- 
mine  universalis  i^cclesia'.  DisiingaeiHiumesiquod 


4484                                 HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  POl^—  S.  MARCBLLUS.                                UfiS 

nominis  peculiaris  esl  ab  iis  quae  pertinent  ad  publi-  A  sionem  per  acturo  idololatriae.  Sed  nunquaro  dicetur 

cum  munus,  cum  Augustino  contra  Petilianuro  cap.  interpositam  abeo  fuisseaucloritatem  sedis  suae,  ad 

46  ita  scribente :  c  Prorsus  quales  fueriat  Marcelli-  stabiliendum  aut  approbandum  cuUuro  idolorum  ; 

nus,  Marcellus,  Silvester,  Melchiades,  Mensurius.  aul  ipsuro  in  particulari  haereticum  fuisse,  aut  do- 

C^cilianus,  atque  alii,  quibus  objiciunt  (Donatistse)  cuissequidpiam  contradogmatareligionis.  Quinimo 

prosua  defensionequod  volunt,  nihil  prspjudicat  Ec-  qui  lapsun  asserunt,  asserunt  quoque  celerem  p<B- 

clesiae  catholicae,  toto  orbe  terrarum  diffusae.  NuIIo  niteniiam.  Post  paucos  dies  pcenitentia  ductus,  etc. 

modo  eorum  innocentia  coronamur  :  nullo  modo  Qui  a  Patribus  concilii  Sinvessani  damnari  non  po- 

eorum  iniquitatedamnamur.  Si  boni  fuerint,  inareae  tuisse  narrant,  narrant  a  se  ipso  damnatum :  Non 

catholicae  tritura  tanquam  grana  mundati  sunt :  si  possum  in  ordine  sacerdotum  esse. . .  Lamnatus  au^ 

mali  fuerint,  inareaecatholicae  trituratanquam  sti-  tem  et  MarceUinus  episcopus  suo  judicio,  (Concil. 

pula  comminuti  sunt.  d  Sinvess.  tn /ine.j  Coronatus  subinde  fuil  marlyrio, 

Ita  Marcellini  actio,  qui  violentia  tyrannorum  qui  dum  pergeret  ad  passionem  suam,   adjuravit 

adactus,  et  perculsus  timore  mortis  ac  supplicii,  ob-  Marcellum  presbyterum,  ut  praecepta  DiocleHani  non 

tulisse  dicitur  incensum  idolis,  nullam  labem  inferl  impleret.  Ut  sanctus  colitur,  ejusque  roemoria  in 

auctorltati,  ac  juribus  sanctse  sedis.  Ut  homo  est  veteri  Calendario  consignata  est,  atque  in  Martyro- 

particularls,  qui  crimen  admittit  contra  fldei  confes-  logiis  Ecclesiae  Romanae. 


XXXU  SANCTUS   MARCELLUS. 


ANNO  GHRISTI  304,  GONSTANTI   ET  GALERH  10. 


31.  Marcellus ,  natione  Romantcs,  ex  patre  Benedicto,  de  regione  Via 
lata,  sedit  annos  quinque,  menses  sex,  dies  viginti  unum.  Fiiit  autem  temporibus 
Constantii  et  Galerii  et  Maxentii,  e  consulatu  Maxentii  quarto  et  Maximi  us- 
que  ad  consulatum  *.  Hic  rogavit  quamdam  matronam,  nomine  Priscillam,  et 
5  fecit  coemeteria  via  Salaria,  et  xxv  titulos  in  urbe  Roma  constituit,  quasi  dioece- 
ses,  propter  baptismum  et  poenitentiam  multorum  qui  convertebantur  ex  pa- 
ganis,  et  propter  sepulturas  martyrum.  Hic  ordinavit  viginti  sex  ^  presbyteros  in  urbe 
Roma  per  mensem  Becembris,  diaconos  duos  et  episcopos  per  dwersa  loca  viginti 
unum.  Hic  coarctatus  est  et  tentus  eo  quod  Ecclesiam   ordinaret,  comprehensus 

10  a  Maxentio,  ut  negaret  se  esse  episcopum,  et  sacrificiis  &e  humiliaret  dsemonio- 
rum  :  qui  semper  contemnens,  deridens  dicta  et  preecepta  Maxentii,  damna- 
tus  est  in  catabulo  ^,  qui  dum  multis  diebus  serviret,  in  catabulo  orationibus  et 
jejuniis  Domino  servire  non  cessabat.  Mense  autem  nono  nocte  venerunt  cle- 
rici  ejus  omnes  et  emerunt  eum  ^  de  catabulo.  Matrona  autem  qusedam,   nomine 

15  Lucina,  quse  fecerat  ®  cum  viro  suo  Marco  annos  quindecim  et  in  viduate  sua  habe- 
bat  annos  novem  decim  suscepit  beatum  Marcellum,  quae  domum  suam  nomine  beati 
Marcelli  titulum  dedicavit,  ubi  die  noctuque  hymnis  et  orationibus  Domino 
Jesu  Christo  confitebantur.  Hoc  audito  Maxentius  misit  et  tenuit  iterum  bea- 
tum  Marcellum,  et  jussit  in  eadem  ecclesia  iterum  plancas  ^  exsterni,  ut  ibidem 

20  animalia  catabuli  congreg^ata  starent,  et  ipsis  beatus  Marcellus  deserviret,  qui 
tandem  in  servitio  animalium  nudus  amictus  cilicio  defunctus  est.  Cujus  corpus 
collegit  Beata  Lucina,  et  sepelivit  in  c(Bm,eterio  Priscillae,  via  Salaria^  xvn  JTa- 
lendas  Febr.  et  cessavit  episcopatus  diebus  vigintu  «  Lucina  vero  proscriptione  dam- 
nata  est. 

CATALOGUS  SUB  LIBEBIO. 

Marcellus  anno  i,  mensibus  vi,  diebus  xx.  Fuit  temporibus  Maxentii  a  consulatu  Maxi- 
miani  Herculei  x,  et  Maximiani  Galerii  vn,  usque  post  consulatum  x  et  vii. 

NOTUL^  MARGINALES    FABROTTI. 

*  B,  mens.  4,  d.  25,  et  Gonstantini  imper.  a  coss.  Dioclet.  IX  et  Maxim.  VIII  ad  Maxen.  et  Maximum/ 
Baron.  ad  ann.  Dom.  309  initio.  ^  C  B,  2o.  <^  Gatabulum.   id  est  stabulum  jumentorum.  ^  CB,  noctu. 
o  C,  YiieraU  '  Planas  tabulas  Festog  f  Banm.  ad,  on.  Dom.  309.  . 

'    Patrol.  GXXVn.  ^7 


4im 


ANASTASn  BIBLIOTHECARn 


4484 


VARI-fi  LECTIONES 
Apud  Fabroltum  ex  codice  Freheri.  A  in  catabulara.  /tn.  43.  Domino  desenrlens  non  ces- 

Num.  31,  lin,  2,  BA,  menses  7.  ttn.  8  c<  9,  B, 
loca  25.  ttn.  U,  AB,  eruerunl.  lin.  15,  AB,  Lu- 


clna  vidua.  hn.  18,  A,  servivit,  B,  confltebalur. 

Ex  codice  Begio,  Mazarino  et  Thuano. 

Lin.  %  temporibos  Maxentii  a  cons.  Max.  IV  et 
Maximi  usque  post  consulatum.  Maz,,  temp.  Maxen- 
tii  IV  et  Maximini  us(fue  post  consulatum.  Hn. 
5,  cimlterium.  lin.  7,  roartyrum.  Hic  coartatus  est 
et  tenlus  (Maz.,  hic  coronjtus  est  et  tentus)  eo  quod 
Bcclesiam  ordinaret  comp.  Hn.  11,  et  derid.  lin.  12, 
in  catabnlo  (M,,  in  catabolo)  qui  d.  m.  d.  serviret 
in  catabulnm  (M.,  in  cacabolum).  lin.  13,  mense 
autem  9  venerunt  clerici  ejus  omnis,  et  eruerunt 
eum  noctu  caiabulo  (Maz.,  de  cacabolo).  lin.  15, 
Lucina  vidua,  quae,  lin.  19,  iterum  paleas  sterni. 


sabat.  lin  14,  et  exuerunt  nocte  de  catabulo.  Ha- 
trona  qusedam  nomine  Lucina  vidua,  qus  f.  /tn. 
46,  suscepit  B,  virum.  hn.  18,  Christo  confitebatnr. 
Hoc  auditum  a  Maxentio.  Un.  seq.,  et  Jussit  ut  in 
ead.  eccl.  iterum  paleas  sterni,  et  ib.  lin.  21,  ami- 
cto  cii. 

Apud  Holstenium  et  Schelestratiim. 

Lin.  2,  Flor.  duo,  Vat.  et  Cass.,  menses  7.  toi.  3 
ver^a  Constantii  etGalerii  et  om.  Plar.  lin.  ead.,  Cas$., 
a  consulatu.  lin.  3,  4.  Plor.  sec,  usqae  post.  lin.  3, 
Plor.,  inslituit.  /in.  7,  Vat.  xxv.  lin.  44,  Vatic.  et 
Plor.,  eruerunt.  lin.  15,  Plor.  vidua,  qus  fuerat 
lin.  16,  In  domum  suam,  quam  et  nomine,  etc, 
ita  Vat.  lin.  18,  Plor.  et  Vat.,  confliebatur.  /tii. 
ead.,  Plor.  scc.  omittit  iterum.  lin.  S3,  Flar.  sec 
VI  Kal. 

Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi. 


sicuterque.  /in. 20,  catabuli.  M.,  cacaboii.  ibid.,  qui 
etiam  in  ser.  lin.  23,  Febr.  Hic  ordinavit  per  men-  ^  Ltn.2,  seditann.  v,  m.  vn,diebus  xxi.FuitaoteiB 
sem  Dec.  in  urbe  Roma  presb.  26,  diac.  2.  episc.  per  ^  temporibus  Maxentii  a  consulatu  Maxentii  IV  et 
diversa  loca  21,  et  cessavit  episc.  dies  20.  Heic  de-     Maximi  usque  post  consuiatum.  lin.  5,  fecit  cymite- 


sinit  Vita  Marcelli. 

Ex  codice  Thuano  altero. 


rium  via  saiaria,  et  xxv  titulos,  elc.  lin.  40,  et  sa- 
criflciis  humiliaret  demoniorum.  Qui  semper  con- 
tempnens,  deridens  dicta  et  prscepta  Maxentii,  daa- 


Lin.  2,  menses  7.  lin.  2,  3,  tempore  Maxentii  cons. 
Max.  IV  et  Maximi  usque  prseconsulatu.  Hic  fecit 
cimiterium  via  Sai.  lin.  7,  25  presb.  in  u.  R.  etdiac. 
2  per  mensem  Decembrem  ;  hic  coartatus  et  tentus, 
eo  quod  ecciesias  ordinaret,  et  comp.  lin.  11,  quod 
semper  cont.  diridensque  d.  et  praeceptum  M.  d.  est 

NOTJS  VABIORUM. 
ALTASERRiE.  ecclesiarum  inductio,  sed  ob  fisco  applicata  loca  sa- 

Linea  11, 12.  —  Damnatus  est  in  catabulum.  Mar-      cra,  et  basilicas  in  Urbe  exstanies,  ur  supra  probi- 
cellusa  Maxentio  damnatus  est  in  caubulum.  Cata-  n  tum  est,  nova  a  Marcello  subslitullo  inducu  orato- 

^  qiise  usui  ^  riorum  in  domibus  privatisexistentium,  quaeintitD- 


natus  est  in  caubolo  :  qui  dum  multis  diebusser- 
viret  in  caubolum.  lin.  14,  matrona  quaedam  nomioe 
Lucina  /m.  19,  iterum  plancas  externit,  et  ibideoi. 
iin.  zO,  (jui  tandem  in  servitio  animalium  nados 
amicto  cilicio  defunctus  est.  lin.  23,  24,  dampnata 
est. 


bttlum  in  urbe  erat  sUbulum  jumentorum 
erant  ad  vehenda  onera  publica.  De  quo  Anastas. 
infr.  tribus  locis.  Linea  12.  —  Cum  multis  die-^ 
bus  serviret  in  catabulo.  Et  paulo  post  lin.  14.  — 
Emerunt  eum  de  catabulo.  Bt  rursus  lin.  19.  —  Et 
jussit  in  eadem  Ecclesia  iterum  plancas  exstemi,  ut 
ibidem  animalia  catabulicongregata  starent.  £t  Papias: 
Catabulum,  clausura  animalium,  ubi  dcsuper  aliquid 
jacitur.  Inde  Catabulenses  dicti.  qui  poenae  causa  in- 
serviebant  catabulo.  De  quibus  I.  9  C.  Th.  de  Pisto^ 
rib.  et  Catabulens.  Rt  Cassiodor.  iii  Var.  16,  et  lib. 
iv.epist  47.  Catabulum  est  equile  regium,  ad  quod 
martyres  damnari  solebant.  Euseb.  viii,  cap.  22: 

"O^w;  "zl  paaiXtxwv  r::::a>v  evoyou;  Tcapaaxtaei,  ::aTa- 
S^xaotv.  Regiorum  equorum  curae  obnoxios  judicavit 
Cedren.  in  Nicephoro ;  'Aro'  y«vixwv,  xai  aneAOwv 
cv  T(5  xaTa6oXta>.  Inepte  Platina  caUbuium  vocat.  Cu- 
Jac.*16,  obs.  5. 

BENCINL 


los,  sive  ecclesias  presbyteris  praepositis,  pront  pa- 
tiebatur  persecutioniscircumsUntia,  consecranUri 
Marcello. 

Linea  6.  —  Prapter  baptismum.  Ecclesiis,  sea  pa- 
rietibus  eversis  in  hac  persecutione,  ut  dixerat  Uc- 
tantius,  et  substitutis  oratoriis,  ioter hos domesticos 
lares,  ubi  erant  hxc  Oratoria,  facolUtem  dedit  bip- 
tizandi,  ut  consuleret  necessitatibas  Fidelinm,  sive 
aliorum  qui  convertebantur.  Speciali  nempedepnta- 
tione,  eligendo  praecipue  oratoria  domestica,  ut  loe» 
Ecclesiarum  haberentur.  HincLucinaolHutitdODaB 
suam.  An  vero  hsc  faculUs  titalis  tribaUbaptisai 
ministrandi  fuerit  ordinaria,  discepUndum  vide- 
tur,  cum  olim  non  nisi  in  ecclesia  ab  episeopodi- 
recta  haec  ministeria  celebrarentur,  et  ad  Zosiai 
tempora  iu  observatum  est.  Censenda  iUqueesteX' 
traordinaria  concessio,  cum  sUtus  dlraUrumecel^ 
siarum,  aut  (isco  addictarum  exigeret,  ut  a  priori 


Linea  5.  —  Titulos  in  Urbeconstituit.  Diocletianaea  \y  disciplina  dispensaret  Marcellus. 


fiersecutio  Decianae  imiUtrii  omnia  loca  sacra,  et 
psa  coemeteria  fisco  addixit :  et  quidem  Unu  Uli- 
que  destructiooe,  ut  ConsUntius  in  Galliis  agens,  et- 
siapersecutionumsaevitiajudicescoercuerit,  nihilo- 
minus  impedire  nequiverit  ecclesiarum  devastionem 
Lactantio  teste,  de  Morl.  persec.  c.  15.  a  Conslan- 
tius  iie  dissentire  a  majorum  prxceptis  videreiur, 
conventicula,  id  est  parietes,  qui  restitui  poterant, 
dirui  passus  est;  verum  autem  Dei  templum,  quod 
est  in  hominibus  incolume  servavit.  »  In  domibus 
ergo,  et,  ut  reor,  in  privatorum  oratoriis  (de  quibus 
supra  actum  est)  commodioribus,  ubi  servabantur 
martyrum  cadavera  titulos  alios  consecravit ;  et  dum 
haecdisponeret,  ab  imperatore  comprehenditur,  ut 
mox  dicitur.  Hic  coarctatus  est,  et  tentus,  eo  quod 
Ecclesiam  ordinaret.  Et  cum  alium  titulum  deputas- 
set,  ubi  die,  noctuque,  hymnis..  et  orationibus  Domino 
Jesu  Christo  confitebantur,  ul  mox  subditur,  et  denuo 
eiturbati  pontificis  propositum.  Unde  nova  haec  in- 
stitutio  tituiorum  non  est  censenda  prima  in  Urbe 


Et  pamitentiam  multorum.  Ne  dum  de  SacraneB- 
Uli  absolutione  id  intelligendum  venlt,  veramet 
de  deputatione  lapsorum  ad  exercendos  actos 
poenitentiae,  ut  iis  exactis,  ecclesiae  recoicilia- 
rentur.  Multorum  erantlapsus  in  persecutlone,  qio- 
rum  jacturam  deflet  Oputus  libro  i,  et  pro  ipsi^ 
etiam  adjuvandis  presbyteris  concessit  facuitatea 
reconciliationis,  quse  oiim  reservata  erat  episcopo, 
nec  dabatur  presbyteris  nisi  in  casu  necessicatisex 
episcopali  concessione,  ut  habetur  In  codice  caoo- 
num  Ecclesiae  Africanae,  ubi  legitur  tom.  I  CoBciL 
pag.  870  :  a  Aurelius  episcopus  dixit :  Si  quispit* 
m  periculo  fuerit  constitutus,  et  se  reconciliari  dl- 
vinis  altaribus  petierit :  Si  episcopus  absens  foerit, 
debet  utique  presbyter  consulere  episcopum,  etsic 
pericliuntem,  ejus  prxcepto  reconciliare.  »  Rigidisr 
sima  tunc  erat  dlsciplina  cum  Upsis  adhibiu,  pr^ 
cipue  qni  traditores  nuncupabantur.  Uiide  la  Aciif 
martyrom  Donati  et  sociomm,  fideles.  sspios  eoBH 
monebant  (post  ^Optoti  openb  pts*  *<Q^ :  t  Sl  qo^ 


44a9 


HISTORIA  DB  VITIS  ROIT.  PONT.  --  S,  MARCELLUS. 


4486 


traditoribus  communicaverit,  noblscum  partero  in 
regniscoelestibusnon  habebit.  » 

Linea  7.  —  Et  proptei-  sepulturas  martyrum.  Cum 
presbyterisdemandaveritcurampromartyrumsepul« 
turis,  quibus  tituloscommisit,exinderoboratur  facta 
superius  conjectura  in  Gutychiano,  quod  presbyter 
martyrtim  sollicitudinem  retineretsepeliendi  marty- 
rum  corpora.  In  hac  vero  Diocletianaea  persecutione 
inhibitumChristianiscorpora  martyrum  sepeliri,et 
quidem  poena  bonorum  proscriptionis.  Infra  enim 
(llcitur,  martyrioS.  Marcellum  coronatum*  «  Colle- 
git  beata  Lucina,  et  sepelivit ;  »  et  subditur :  «  Lu«- 
cina  vero  proscriptione  damnata  est.  »  Hinc  in  qua- 
libet  Ecclesia  roultiplicatur  fossorum  numerus,  qui 
in  indiculo  cujusque  Ecclesiae,  ubi  numerus  clerico* 
rum  notabatur,  etiam  fossores  recensiti  leguntur. 
Etenim  in  Ecclesia  Africana  tempore  hujus  persecu- 
tionis  plures  fuissedoccnt  Acta  Felicis,  ubi  indicu- 
lus  ita  apud  Optatum  pag.  92  profertur :  a  Sedente 
Paulo  episcooo,  Montano  et  Victore,  Deusatilio  et 
Memorio  presbyteris  :  astante  Marte  cum  Helio  dia- 
cono:  Marculio,  Catulino,  Silvano  etCarososubdia- 
conis :  Januario,  Maralco,  Fructuoso,  Miggino,  Sa« 
turnino,  Victorio  et  caeteris  fossoribus.  »  De  horum 
officio  agit  auctor  Tractatus  de  septem  gradibus  Ee- 
clesisB  ad  Rufinum,  qui  habctur  inter  opera  S.  Hie- 
ronymi.  Erat  necessaria  haec  cautio,  cum  coemeteria 
Christianorum  fuissentfiscoadjudicata.  Hos  vero  ti- 
tulos  quasi  dimceses  instituit,  sequensordinem  quem 
decreverat  Dionysius  in  basilicarum  restitutione, 
quibus  Marcellus  eodem  scopo  substituit  privata 
oratoria. 

Linea  9.  —  Eic  coarctatus  est  et  tentus,  eo  quod 
Ecclesiam  ordinaret,  comprehensus  a  Mnxentio.  Inter- 
pungendum  sic.  Hic  coarctatus.,.  eo  quod  Ecclesiam 
ordinaret,  Comprehensus  a  MaxentiOy  etc.  Ita  cata- 
logi  Holsten.  etScheles.  Pari  ratione,  etformula, 
et  interpunctione  utitur  in  Stephano.  «  Suis  tem- 
poribus  eisilio  est  deportatus,  postea  nutu  Dei  re- 
versus  est  ad  Ecciesiam  incolumis.  £t  post  dies34 
tentusa  Maximiano  missus  est  in  carcerem.  »  Ne- 
cessitatem  interpunctionis  praeter  adducta,  probant 
etiam  mores  tunc  recepti,  ut  notarentur  martyrum 
gloriosae  confessiones,  ut  supra  probatttm  est,  et 
pondusmuItiplicisconfessionispanduntverbaPontii, 
dum  Cypriani  secessuro  tuetur.  cQuis  martyrestan- 
tos  exhortatione  divini  sermonis  erigeret?quis  de- 
nique  tot  confessores  frontium  notatarum  secunda 
inscriptionesignatos,  et  ad  exemplum  martyrii  su- 
perstites  reservatos  incentivo  tubae  coelestisanima- 
ret?  »  Tres  itaque  liber  Pontiflcalis  gloriosas  Mar- 
celli  confessiones  recenset.  Priorem,  ut  credibile 
videtur,  Marcellus  passus  erat,  cum  sede  vacante, 
juxta  praeceptum  Marcellini,  suscepit  curam  Eccle- 
siae:  et  cum  videret  fisco  adjudicari  basilicas  et 
coemeteria,  ordinavit  25  titulos,  et  tunc  primo  com- 
preliensus,  exsilio  multatur.  Quae  prior  passio  ex- 
primitur  illis  verbis:  cc  Hic  coarctatus  est  et  ten- 
tus,  eo  quod  Ecclesiamordinaret.  »  dispersam  initio 
anni  prioris  persecutionis  Diocletianaeae,  qnando  ex 
decessoris  praecepto  curam  ejusdem  suscepit.  Secunda 
confessio  edita  est  sub  Maxentio,  qui  Romam  vene- 
rat  anno  306,  cum  esset  pontifex,  et  ad  hanc  spe- 
ctant  illa  verba.  <r  Comprehensus  a  Maxentio,  ut  ne- 
garet  se  esse  episcopum.  d  Eo  enim  tempore  nova 
vulgatasuntedictaadversus  episcopos,  utsupra  vi- 
cllmus.  Tertia  vero  descripta  illisverbis:  aHoc  au- 
dito  Maxentius  misit,  et  tenuit  iterum  beatum  Mar- 
cellum.  j>  Tria  haec  discriminanda  suadet  particula 
iterum,  quae  denotat  Maxentium  duabus  vicibus  in 
S«  Marcellum  exarsisse  :  prior  vero  confessio  facta 
anteMa.\entii  in  Urbem  adventum,  ex  Judicum  jus- 
sione,  qui  Marcellinum  capitis  sententia  multarant, 
et  cum  adhuc  presbyter  Marcelius  esset.  Necessaria 
liaec  putavitcompilatorgestorum  adnotare,  utosten- 
deretMarceUum  ante  pontificatum,  et  in  ipso  ponti- 
lcatu  Teraffl  confessoreffl  faisse,  et  deinde  corona- 


A  tum  martyrem,  ut  occurreret  calumniis  Donatista- 
rum,  qui  Marcellinum,  Marcellum,  Eusebium,  Mel- 
chiadem,etSylvestruro  iIIegitimeesseordinatos,ut- 
poteveIIapsos,veIaIapsisordinatoscaIumniabanlur, 
ut  Ecclesiae  Romanae  defectionem  populis  schismate 
irretitissuaderent,  ctpseudoepiscopatum  Romanum 
ab  ipsis  usurpaium  legitime  retineri  plebi  creduls 
intimarent,  ut  ei  subderentur,  et  refugerent  senten- 
tiasasedeaposiolica  in  ipsos  emissas.  SanctusDa- 
masus  proplerea  breviter  haec  in  sepulcrali  lapide 
notari  voluit : 

Veridicus  rector,  lapsis  qui  crimina  flere 
Praedixit  miseris,  fuitomnibus  hostis  amarus. 
Hinc  furor,  hincodinm  seguitur,  discordia,  lites, 
Scditio,  csBdcs  :  solvunturuBdera  pacis 
Crimen  ob  alterius,  Christnm  qui  pace  negavit, 
Finibus  expulsus  PatriaB  fcritate  tyranni, 
Haec  breviter  Damasusvoluitcompertarcferre, 
Marcclli  utpopulusmerilum  cognosccre  possit* 

"  Haec  vero  ante  dicta  roborant.  Ut  enim  ostenderet 
Damasus,  non  lapsum  Marcellum,  imo  lapsis  omni- 
bus  amare  flere  crimina  Apostasix,  traditionis,  et 
reliqua,  crudelitate  et  saevitia  persecutorum  effecta 
praedixisse,  propterea  priora  carmina  posuit.  Coin- 
cidunt  vero  haec  cum  substitutione  titulorum,  quus 
admultorum  /apsus  poenitentiam  agendam  ordinavit. 
Insuper  eo  tempore  quo  haec  actitabantur  feritate  ty- 
ranni  finibus  patrix  esse  eospulsum,  Dum  vero  exsi- 
lium  evenerit ;  cum  presbyter  sedevacanteor^itnore^ 
ecclesiam,  ac  poenitentiam  lapsis  prxdiceret,  consti- 
tuendo  presbyteros  ad  eam  indicendam  :  per  hoc 
ostendere  vult  Damasus,  Marcellum  ante  pontiflca- 
tum  de  lapsorum  poenitentia  sollicitum  uiisse.  Eo 
enim  tempore,  anno  nempe  305,  Cirtense  concilium 
habitum  est,  quo  in  runcilio  praepropera  inJuIgentia 
iapsis  venia  concessa  est,  et  decretum  lapsorum  epi- 
scoporum  priora  dedit  fundamenta  schismati  Dona- 

Q  tistarum,  ut  observavit  Optatus,  lib.  ii,  pag.  46,  in 
quo  concilio  inter  priores  decreti  conditores  recen- 
setur  Victor  Garbiensis,  primus  Romae  paulo  post 
Donatistarum  episcopus,  et  pseudoepiscopatus  Ro- 
mani  Donatistarum  institutor.  £t  cum  inferat  ex  la* 
psis  male  evenisse,  aperte  ipdicat  schisma  Donatista- 
rum,  unde  ea  mala  propaginata,  Africanam  et  vicj- 
nas  ecclesias  perturbusse.  Haec  autem  comperta  esse 
edicit  Damasus,  ac  ut  talia  apposuisse  lapidi  sepuA 
crali  S.  Marcelli,  utigueadDonatistarumcalumnlas 
evacuandas  S.  pontinci  impositas.  Donatistas  vero 
tempore  Damasi,  et  sequenti  haec  futilia  in  pontifices 
dicta,  et  calumnias  improperare  assuetos  docet  S. 
Augustinus  adversus  Petilianum,  ubi  sic:  «  Quid 
jam  opus  est,  ut  episcoporum  Romanae  Ecclesiae, 
quod  incredibilibuscalumniisinsectatusest,  objecta 
ab  eo  criminadiluamus?  Marcellinus,  et  presbyteri 
ejus  Melcbiades  et  Marcellus,  etSylvestertraditionis 
codicum  divinorum,  etthuriflcationisab  eocrimine 
arguuntur.  Sed   nunquid  ideo  convincuntur,  aut 

D  convicti  aliqua  documentorum  flrmitate  monstran- 
tur?  Ipse  sceleratos,  et  sacrile^os  essedicit:  ego 
innocentes  fuisse  respondeo.  Quid  laborem  probare 
defensionem  meam,  cum  ille  nec  tenuiter  probare 
conatus sit accusationem  suam  ?  »  Exinde  ubi  purior 
.  in  gestis  pontiflcum  reservatur  Actorum  custodia, 
nec  amanuensium  oscitantia  ordinem  invertit,  illu- 
stria  praebentur  momenta  ad  sacram  Historiam  II- 
lustrandam. 

Linea  43.  —  Venerunt  clerici  ejus  omnes,  et  eme- 
runt  eum  de  Catabalo,  Concursus  clericorum  omnium 
ad  redimendum  Marcellum  saevissimae  persecutionis 
tempore,  quae  in  clericos,  vel  maxime  tunc  inardes- 
cebat,  incredibilis  esse  non  videbitur,  si  Haxentii 
indoles  inspiciatur.  Hic  enim  etsi  in  Christianos 
omnes  pari  cum  Galerio  crudelitate  decertaret,  ni- 
hilominuH  Constantini  metu,  qui  anno  306,  Patre 
Constantio  mortuo,  Caesar  erat,  temperandum  a  per- 
secutione  censuit,  ne  Constantini  exercitus  augere^ 


4U7 


ANASTASII  BIBLIOTHEGARn 


m 


turexChristianamilitia.  Hisceimperii  initiis  propi* 
tium  Gbristianis  sese  ostendit  ex  Ensebio  dicente, 
1.  viii,  c.  44:  ff  Maxenlius  qui  Romae  tyrannidem 
arripuit,  principio  quidemfldeinostrae  professionem 
simulavit,  ut  in  eo  morero  eereret,  blandireturque 
popuio  Romano.  Itaque  subditis  suis  praecepit,  ut  a 
persecutione  Cbristianorum  desisterent ;  fictam  sci- 
licet  pietatis  speciem  praeseferens,  utque  benignior 
multo,  atqne  humanior superioribus  principibus  vi* 
deretur.  Verum  progressu  temporis  baud  quaquam 
talem  se  rebus  ipsis  praestitit,  qualis  futurus  spera- 
bjtur.)»Potuit;itaqueClericisinferioribuspermittere 
libertatem,  neve  dictisjam  promulgatis  subderen- 
tur,  utque  publice  martyrum  cadavera  redemirent. 
Porro  hac  immani  tempestate  in  cadavera  martyrum 
saevitum  ;  nec  nisi  intercurrente  pecuniaChristianis 
concessam  facultatem  sepeliendi,  docent  Acta  lau- 
data  S.  Bonlfacii,  Nicomediae  in  ipso  Diocietianaeae 
persecutionislimineinterempti.dumcomituminqui- 
rentiumBonifaciumsoilicitudinemdescribunt,  quem 
contra  spem  martyrem  passum  reperierunt.  Et  cum 
a  die  secundo  consummati  martyrii  inhuroatum  ja- 
ceret  S.  Martyris  cadaver,  a  dicens  ad  officialem: 
iste  est  quem  quaerebamus  :  petimus  te,  da  dobis 
eum.  Dicit  eis  ilie :  ej^o  gratis  corpus  ejus dare  vobis 
non  possum.  Illi  autem  dantes  ei  solidos  quingentos, 
acceperunt  corpus  S.  martyrls.  » 

BINII  ET  LABBEI. 

Linea  5.  —  Casmeteria,  etc.  Quod  olim  le^e  12 
tabularum  teste  Cicer.  lib.  ii  de  Legibus  vetitum 
erat,  ne  defunctorum  corpora  intra  Urbem  sepe- 
lirentur,  id  favore  Maxentii  Romanae  Ecclesiae 
concessum  fuit,  ut  scilicet  Christianorum  martyrum 
corpora  intra  moenia  sepelirentur.  (Baron.  anno 
309.  num.  4.) 

Linea  11,  12.  —  hamnatus  est  m  catahulo^  Id  est 
ad  alendos  equos  imperatorum. 

Llnea  19.  —  Plancas.  Plancae,  ut  Festus  declarat, 
8unt  planae  tabnlae. 

BLANCHINI. 

mt&  CHRONOLOGICiE. 

GommodeceditChronolo^iae  pontificiae,  utepocha 
sedis  S.  Marcelli  saltem  in  numeris  annorum  ac 
mensium  praeservata  supersit  in  picturis  Leonianis 
basilicae  S.  Pauli,  desiderata  tantummodo  parte 
versus  postremi,  in  qua  dierum  numerus  post  si- 
glam  illorum  indicem  consequebatur.  Ex  quatuor 
vetustissimis  Italiae  catalogis,  quos  inde  opinor  de- 
scriptos,  Farfensis  integerrimas  servavit  epochae 
partes  universas,  nempe  annos  v,  menses  vii,  dies 
XXV.  In  Cavensi  menses  unitate  deficiunt,  et  auatri- 
duum  In  diebus  luxatum  cognoscitur ;  cum  descri- 
ptores  (detrita  fortasse  quinarii  postrema  parte)  vi- 
dere  putaverint  non  nxv,  sed  xxi,  quam  illi  addlxe- 
runt.  In  Calalogo  Liberiano  errorautdetritio  similis 
ex  quinquennio  solido  v  unicum  annum  retinuit,et 
elisit  integram  notam  Quinarii  v  ex  summadierum, 
relictis  quae  hanc  praecedebant  duabus  decuriis  xx. 
Yide  in  Prolegomenis  ubi  versu  undecimoante  finem 
paginae  corrige  in  utraque  columna  adpost  coss. 
Diockt.  X  et  Maanmiani  vii  Christi  309  et  in  col.  2 
ita  leges consulum  Paria. 

Ex  II  post  cons.  Maximiani  (Herculei)  x,  et  Maxir 
miani  (Dazse)  vii.  iErae  Christi  communis  310,  ad 
consulatum 

Lectionem  Farfensis  omnino  integram  essecaeteris 
praeferendam  osteiidi  supra  in  notis  ad  vacationem 
sedis  post  Marcellinum.  Certum  enim  cum  sit  die  16 
Januariianno310aeraeChristicommunis,  qui  inscri- 
bebatur,  Iterum  (sive  ii)  post  consulatum  Valerii 
Maanmiani  x  et  Galei-ii  Maximiani  vii  martyrio  con- 
summatum  fuisse  B.  Marcellum ;  et  cum  constet 
diem  Dominicam  anno  304  incidere  in  diem  21  Maii, 
quo  mense  ineunteDiocletianus  imperiojam  abdica- 
yerai.  spatium  inter  haec  extrema  interceptum  anno- 


Arum  V,  mensium  vii,  dierum  xxv,  ad  amussim  re- 
spondeta  Farfensi  codiceassertae,  et  InPauliDispi- 
cturis,  qua  parte  supersunt,  non  minus  evidenti. 
Bespondet  etiam  consulibus  indicatis  in  Catalogo 
quartosaeculi  sub  Liberlo. 

Quod  ut  perspiciatur  clarius,  exhibenda  est  series 
consulum  ex  anno304,  abdicationis  Augustorum  se- 
num  Diocletiani  et  Maximiani,  ad  annum  314,  ini- 
tium  sedis  S.  Sllvestri.  Uoc  enim  decennio  labente, 
cum  anno  306  Constantius  Chlorus  Augustus  vi  con- 
sul  obiisset  Eboraci  viii  Kal.  Augusti,  succedente 
Constantino  filio,  Maxentius  Romae  a  Praetorianis 
miiitibusaccIamatusest.PraetereaGalerinsMaximia- 
nus  in  Oriente  Severum  Caesarem  Augustum  cr^vit, 
ut  ex  libro  L.  Caecilii  de  mortibus  persecutorum  pro- 
batPagius:  qui  addit  dissert.  Hypaticae  cap.  13, 
pag.  242 :  «  Cum  itaque  imperium  a  pluribus  Angn- 
stis  inter  se  discordibus  reseretur  per  annos  sex, 
alii  fuere  consules  ordinarii  in  Italia,  ubi  Maxentios 

Q  regnabat,  alii  in  reliquo  orbe  Romano.  Qui  cum  di- 
visim  aFastorumconditoribus  propositi  non  faerint, 
res  Chronologica  perhaectemporaaliqualiterobscn- 
ratur.  Quare  Fasti  per  annossexsequentes  bifariam 
dividendi :  ac  in  posteriori  columna  consoles  a 
Maxentio,  in  priori  consulcs  ab  aliis  designati  exhi- 
bendi.  »  Haec  Pa^ius.  Relandus  ex  Pagio  contraiit 
sexennium  illud  m  breviorem  indiculum,  quem  hic 
exscribam,  praemisso  triennlo  praecedente,  uti  l^tir 
in  opnsculo  quarti  saeculi  de  Praefectis  Urbi  apod 
Bucherium. 


Anno 

jErx 

Christi. 


Ex  opusculo  de  Prsefectis  Urbi 
impresso  apud  Bucherium. 


304.  Diocletiano  IX  et  Maximiano  yiii  Prid.Konas 

Januarii  Aradius  Rufinus  Praef.  Urbi. 

305.  Constantio  V  et  Maximiano  v  Prid,  Id.  Fcbr. 
Li  Postumius  Titianus  P.  V. 

306.  Conslantio  VI  et  Maximiano  vi,  xiv  KaL  April. 

Annius  Anulinus  P.  V. 


Coss.  in  orbe  Romano 
extra  Italiam. 


Ex  Pagio  et  RelaDdo 
coss.  in  italia  sob  Mi- 
xentio. 

307.  Novies  et  Constan"  Post  vi  consulafum,  id  csl 
tinus  hoc  est  Maxi-  postsextumconsolatni 
mianus  Herculeus  Consuntini  Chiori,  et 
IX  et  Constantinus.       Galerii  Maximiani. 

308.  Decies,  et  MaximiO'  Maxentius  Aug,,  et  Bt> 
nus  \I1,  id  est  Max.       mulus. 

Herculius  x  etGal. 
Maximian.  VII. 

309.  PostconsulatumXet  Maxentius  U  et  Hnmk- 
VII,  nempe  postcon-       lus  II, 

sul.  Decimum  Max. 
Herculei  et  Septim. 
Gai.  Maximian. 
j)  310.  II  post  cons.  X  et  Maxentius  III  «olitf. 
VII,  scilicei  iterum 
post  consulatum  De- 
cimum  Herculei  et 
seutimumGal.Maxi- 
mian. 

311.  Gallus  et  Maximia^     Rufinus  et  EuseMits. 
nus  Aug,  VUL 

312.  Constantinus  Aug.      Maxentius  IVsobts, 
IletLicini^jsAug.IL 

313.  ConsUntinusAugustusIUetLiciniusAQg.in> 

314.  Volusianus  et  Annianus. 

Hac  serie  consulum  praemissa  et  comprobata,  po^ 
sumus  indagare  causam  erroris  admissi  In  catalof^ 
detrahentibus  Marcello  annos  comploretf  poaUf- 
catus,  quos  attribuunt  imaeinarlae  vacatkNii  sedis 
post  obitum  Marcellini.  Videranl  ^uuiiis  posut- 

mum  pontiflcis  Marcellini  signari '"*' 

Diocietiani,  et  ocUm  cMtgm 


1189 


HISTORU  DB  VmS  ROM.  PONT.  —  S.  MARCELLUS. 


U90 


quo  tempore  fuit  persecutio.  Viderant  eumdem  Ma- 
ximianum  Herculeum  anno  307  scessisse  ngnum  coti- 
sulatum.  et  anno  308  proxime  consequenli  gessisse 
decimum,  ita  ul  annus  307  indicaretur  per  ea  verba 
Mcucimiano  novies,  et  annus  308  Maximiano  decies. 
Hursus  legerant  Marcellum  Marceilini  successorem 
inisse  pontificatum,  postquam  imperio  abierant  Au- 
gustiseiiesDiocletianuseiMaiimianus.  Gum  bicnon 
modo  Augustus,  sed  etiam  consul  procederet  ordi- 
narius,  et  si^naret  annum  907  et  308,  arbitrati  sunt 
initium  sedisMarcellini  tandiudifferri  debere,  do- 
nec  Maximi:inus  Herculeus  neque  Augustus  neque 
consul  in  Fastis  jam  appareret :  quod  primo  contigit 
anno  309,  cui  nomen  datum  fuit  in  orbe  Romano 
extra  Itaiiam  post  consulatum  x  Maximiani,  Quadrien- 
nium  igitur  fluens  ex  anno  304  ad  308.  quoobser- 
vaverunt  Maximianum  Herculeum  adhuc  rei  Ro- 
manx  praeesse,  ei  Faslis  nomen  dare:  alienum  id 
tempusputaverunt  a  pontificalu  Marcelli  quem  con- 
stabut  electum  fuisse  posl  abdicationem  ab  Augustis 
senibus  Diocletiano  et  Maximiano  insimui  factam. 
Hoc  spatium  quadriennii  cum  attribueret  vaca- 
inoni  Romanae  sedis  vel  auctor  vel  deformator 
catalogi  Liberiani :  consequens erat,  ut  annum  unl- 
cum,  qui  snpererat  ex  quinquennio  sedis  Marcelli 
cum  mensibus  vii  et  diebus  xx  seu  xxv  tribueret 
Marcello :  quod  praestitit,  affirmanseum  sedisse anno 
uno,  mensibus  septem,  diebus  viginti  (aliae  lectio- 
nes  habent  xxv).  Erroris  igitur  causa  fuit  multipli- 
citas  consulum  Orientalium  et  Occidentalium,  et 
varia  appellaticr  in  Itaiia  et  extra  Italiam,  atque  ite- 
rata  deposiiio,  ac  reassumptio,  dignitatisAueustaea 
Maximiano,  qui  primumabdicaveratanno30{,  pur- 
puram  deponens  Mediolani  ante  diem  x  Kai.  Maii, 
sed  i terum  resumpsit ante anni  exitum bis  Augustus : 
rursus  deinde  dimisso  imperio,  atque  iterum  facti 
poenitens  tertium  regressum  tentavit,  dum  Massiliae 
obsideretur :  ubi  et  capius  mori  adactus  est  anno 
340,  juxta  Idacium,  et  Victorem  in  Epitome, 

Detecta  igitur  causa  erroris  admissi  in  breviando 
quinquennio  Marcelli,  ejusque  parte  maxima  tri- 
buenda  sedis  vacationi  post  decessorem,  ab  iilo  ut 
videtur  profecti,  qui  supplevit  lacunas  catalogi  ve- 
tustioris  (nam  et  lacuna  in  flne  periochae  Marcellini 
recognoscitur  ab  editore  Bucherio,  et  indicatur  in 
notis  marginalibus) :  et  expensa  per  commensum 
consulatuum  veriiate  epochae  signatae  in  picluris  S. 
Pauli, et  in  vetustioribusltalia; catalogis inde trans- 
criptis,  tribuimus  B.  Marcelloex  die  Dominica  21 
Maii  Christi  304,  Diocletiano  ix  et  Maximiano  viii 
coss.  guandoordinalus  fuitepiscopus  Romanus,  ad 
diem  16  Januarii  anni  310,  ineuntisii  post  consula- 
tum  deciroum  Maximiani  senioris  et  vii  Maximiani 
Galerii,  Romae  vero  Maxentio  iii  solo  consule, 
quando  martyr  effectus  est  annos  v,  menses  vii, 
dies  xxY. 

NOTiS    HISTORICiE. 

Linea  4.  —  Rogavit  quamdam  matronam  nomine 
Priscillam,  et  fecit  cometeriumvia  Salaria.  Notarunt 
pridem  script,ores  illustres  cum  Baronio  ad  Marly- 
rol.  die  16  Januarii,  el  in  Annalibus,  et  cum  Arin- 
ghio  Roma  subterr.  lib.  iv,  cap.  28,  tres  fuisse 
praestantissimas  feminasquae  PriscillsB  nomine  ce- 
lebres  habentur:  prima  in  sacris  paginls,  nempe 
Actorum  apost.  cap.  xviii,  aliae  vero  duae  in  Aclis 
mariyrum.  Prior  illa  uxor  Aquilae,  apud  quos Paulus 
hospiiabaiur,  ab  eodem  aposiolo  memoratur  I  ad 
Cor.  cap.  VI ;  n  ad  Timoth.  cap.  ult.,  et  ad  Rom. 
cap.  XVI,  descripta  vero  est  in  Martyrologio  ad 
diem  viii  Idus  Julii  Altera  Priscilla  matrona  nobi- 
lis,  uxor  Punici,  et  parens  Pudentis  senatoris,  apud 
ifuem  hospites  apostolos  fuisse  diximus  in  vico  Pa- 
tricii,  ubi  hodie  superest  titulus  Pudentianae  ejus* 
dem  Pudentis  flliae  (qui  et  Pastoris  dicitur)  sei»ulta 
tnix  via  Salaria  cum  marito :  quo  etiam  delatam 
faisse  ac  reconditam  utramque  flliam  Praxedem  et 


A  Pudentianam  altero  Ghristi  saeculo  dixlmus  in  ytta 
Pii.  Abhaecsecunda  Priscillamatreistarnmvir^inum 
dictum  futssecoemeterium  vetustius  viaSalaria  co- 
gnoscimus  ex  antea  narratis  depositionibus,  et  ge* 
stis  sanctorum.  Occasionem  quoque  loci  deiigendi 
retnlimus  ad  agrum  suburbanum  ejus  PrisciilaB 
proprium,  et  proximum  cryptis  Ostriani :  in  quibus 
apostolorum  Principem  aliquando  baptizasse  non 
longea  ripa  Anienis,  viam  Salariam  ibi  secantis,  et 
paulo  post  influentis  inTlberim,  vetustamonumenta 
testantur.  Tertia  denique  Priscilla  perinde  iliustris 
illa  est,  quam  aequalem  Marcello  papae  exhibent 
Actaejusdem  pontiflcis,  et  ex  iis  Bibliothecarius: 
qu£  veteris  Priscillae  coemeterio  suum  addidit  ro* 
gatu  Marcelli.  Occasio  istius  additamenti  et  amplifl- 
cationi  facile  intelligitur  ex  dictis  in  Marceiiino. 
Cum  enim  ductus  regione  loci,  a  beato  Petro  inter 
caeteros  atlecti  ad  b.iplismaadministrandum,  etfre- 
quentati  a  subsecutis  martyrlbus,  atque  (ut  videtur) 

Q  satis  tuti  et  satis  ampli  ad  synaxes  fldelium  ibidem 
ceiebrandas,  et  ad  clerum  convocandum,  beatus 
Marcellinus  destinasset  proximum  Pascha  (quod 
tamen  suo  martyrio  praevenit)  ibidem  celeorare 
anno  304,  placuit  Marcello  presbytero,  qui  ejusdem 
funeris  curator  fuit,  statim  ac  iicuit  pro  Ghristo  oc- 
cisi  reliquias  in  Foro  jacentes  colligere,  et  paulo  post 
electus  ruit  ipsi  successor  in  sede  apostolica,  pla- 
cuit,  inquam,  tertiae  istius  Priscillae  pietatem  exci- 
taread  ampliflcandum  novis  accessionibus  iocorum 
tam  celebre  coemeterium.  Res  peracta  est  tanta  fe- 
licitate;  ut  non  modo  Marcellus,  sed  et  Silvester,  et 
Liberius,  et  Siricius  pontiflces  successores,  praeter 
innumeros  alios  fideles,  ibidem  fuerint  reconditi. 
Quin  etiam  Liberius  vivens  spatium  ita  liberum  et 
amplum  nactus  est  in  eo  coemeterio,  a  tertia  Pri- 
scilia  novis  accessionibusditato  (quae  ulpote  trium 
cognominum  recentior  Novella  videtur  appellata  ad 
distinctionem  Senioris  et  Junioris  Priscillae),  ut  il- 

Q  lins  Acta,  legenda  apud  Aringhium  lib.  iv,  cap.  30, 
memorent  a  sancto  Liberio  papain  adnexis  partibus 
coemeterii  Priscillae  via  Salaria,  ubi  Novellm  et 
Ostriani  nomen  assumit,  baptizatos  fuisse  uno  in 
Paschate  fldeles  supra  quatuor  mille.  Brat  ergo  non 
longe  a  coemeterio  Noellx  (aiias  Novellx)  coemete- 
rium  Ostrianum,  ubi  Petrus  apostolus  baptizaverat. 
Verba  Actorum  sunt:  Eodem  ergo  tempore  habito 
consilio  baptizavit  ibi  Liberius  episcopus  promiscui 
sexus  quatuor  millia  duodecim,  quia  non  solum  R(h 
mani^  sed  et  Romanorum  finitimi  ab  eo  baptizari 
optabant,  Comprobatur  hoc  desiderium  flnitimorum 
percipiendi  sacramenta  a  summo  pontiflce  Liberio 
ex  ceiebri  inscriptione  piae  mulieris,  reperta  inter 
Chnstianasecclesiae  Spoletinae,  et  reiata  apud  Gru- 
terum  fol.  mlvii,  num.  6,  quae  gloriatur  conflrma- 
tionis  sacramentum  se  suscepisse  a  pontiflce  Li- 
berio. 


D 


D.  P. 

PICBNTIAE 

LEGITIMAE 

NEOPHYTAE 

DIE.  V.  KAL.  SEPT. 

CONSIGKATAE 

A  LIBERIO  PAPA 

FL.  HOSPITIVS 

MARITVS 

VXORI 

BENEMERENTI 

DVPLICEM 

SARCOPHAGVM 

CVM  TITVLO 

HOC  LOCO 

...  U.     la     ...     1  • 

posviT  etc 


Ut  vero  ad  Liberii  Acta  reyertar,  eorumdem  scri- 
ptor  paulo  antedixerat,  Liberium  consedisse  in  coe- 
meterio  NoveUw,  et  clerum  urbaoum  ibidem  congre- 


1191 


ANASTASII  BIBUOTHBCAItn 


1W 


f t886,  ut  commiini  eonsilio  statueretur,  nblnam  A  plnrimum  habere  ordinatlones  In  eesmeterlo  Yatl- 


esset  administrandum  baplisma  electis  in  Christo 
renasci  cupientibus  per  proxima  festa  paschalia; 
deinde  subdit;  «Tunc  Liberiusc<epit  Constantium 

fubliceredarguere. . .  UndeConstaniius,  vehementer 
ratus,  hunc  extra  civitatem  quasi  in  exsilium  de- 
portari  prxcepit:  et  habitavit  extra  miiliario  tertio 
In  eoemeterio  quod  dicitur  Novellac  via  Salaria,  etc. 
Eodem  tempore  appropinquante  solemnitate  pa- 
schali,  qua  in  Christo  renasci  omnes  exoptabant, 
convocavit  Liberius  Urbis  episcopus  universos  catho- 
licos  ecclesiasticos  gradus,  sedensque  in  coemeterio 
supradicto  sic  loqui  orsusest:  Dies  tribulationis,  et 
angustisB,  fratres  charissimi,  emerserunt:  in  quibus 
navis  Petri  ventis  insurgentibus  perturbata,  tanquam 
Christo  dormiente  naufragium  pertimescit,  etc.  Necesse 
itaque  est  ut  Dominum  clamoribus  excitemus,  etc.  Ego 
interim,  fratres  vobiscum  esse  nequeo  praesentia  cor- 
porali ;  fiabetis  autem  vicarium  fratrem,   et  compre^ 


eano,  ibique  recondi  cum  vita  perfnnetl  essent  apnd 
S  Petrum.  Statim  vero  ac  locf  celebrltas  paulo  evi- 
dentior  ethnicis  facta  est  sub  Antonlnis  contra  nos 
roitius  a^entibus,  evasit  jam  nimis  vuigata  atqne 
exposita  in  proxima  persecutione  sub  Severo  pnn* 
eipe.  Quare  Zeph^rinus  et  Callistas  ad  viam  Ap- 
piam,  triumphali  fere  ex  diametro  oppositan 
(in  qua  Vaticanum  caemeterinm  occurrit)  nova  ctt- 
meteria  simul  et  concHia  martyrum  aperueront: 
ubi  synaxes  egerunt  et  baptisma  subinde  admi- 
nistrarunt  Urbanus,  Pontianus,  Gornelius,  Ste- 
phanus.  Leffimus  etiam  supra  num.  ^  per  Inc 
tempora  in  noc  ccemeterium  periata  fuisse  corpon 
SS.  apostolorum  Petri  et  Pauii :  qood  Interpreiatiis 
sum  idcirco  praestitum,  ut  de  more  ordinationes 
haberentur  ubi  corpus  asservabatur  Princlpis  apo- 
stolorum.  Fabianus  autem  cum  miUtas  fabrieas  per 
caemeteria  fieri  curasset,  ut  in  ejus  numero  alBrmat 


ibyterum  Damasum,  virum,  utique  fidelissimum,  e(  3  Bibiiothecarius,catacurobasetconcllia  martyrumio 


eunctis  virtutibus  adomatum  cujus  prudentiam  et  con- 
itantiam  mikipublice  prsedicatis ;  eo  prxvio  post  Deum 
in  imnctis  vOs  vestris  utamini,  De  baptismate  autem 
quid  sit  agendum  decemite;  et  quo  in  loco  celebran^ 
dum  est  providete ;  quoniam  Paschalis  instat  solem^ 
nitas,  in  qua  multi  oaptizari  disiderant,  Respondit 
Dionysins  presbyter,  et  ait:  Praesul  sancte  et  inno^ 
cens,  confUe  chrisma  in  nomine  illius  quem  nublice 
prwdicas^  et  cekbrabimus  baptismum,  Responait  Da- 
masus  vicarius  el  dixit:  Cer(t  esse  possumus,  quia 
non  relinquet  Dominus  plebem  suam,  cum  qua  usque 
adfinemmundipermansurum  se  esse  promisit.  Exhibe 
nobis  ad  praesens  celebrare  Pascha,  Ego  in  humilitate 
loquor :  onus  enim  quod  super  te  bnjulas,  nos  su6/c- 
vare  non  possumus,  quia  ignoras  ubi  baptizes.  Nonne 
Joannes  in  deserto  baptizabat?  Patres  quoque  nostri 
in  typo  baptismiper  medium  mare  transierunt :  nam  et 
in  fluminibus  et  in  paludibus,  maxime  irifitante  neces 


coemeterioCallisti  videtur  nimium  nota  reddidisse. 
Percrebruit  ita  subCornelio  ac  Stephano  ejus  proii* 
mis  successoribus  notitia  ccemeterii  Callisti  ad  ca- 
tacumbas,  ut  Stephanus  ipse  pontifex  deprehensus 
sit  a  satellitibus  persecutorum  solemnia  mysterio- 
rum  ibidem  peragens,  eiquecaputampntatum  foerit 
In  sna  sede  iisdem  in  cryptis  constiluta.  Novae  igi- 
tur  latebrae,  ac  tutiora  perfugia  quaerenda  fuerust 
Slephani  successoribus  sub  Declo  et  Valerlano.  Taa 
vero  Tusco  et  Basso  consulibus  hoc  est  ipso  anno 
martyrii  aStephano  in  catacumbis  fortiter  tolerati 
iegimus  corpora  SS.  apostoiorum  relata  ad  pristi- 
nas  sedes,  Petri  quidem  in  Yaticannm,  Pauli  Tero 
ad  viam  Ostiensem.  Alia  quoque  ccemeteria  adaperta 
ab  his  remotiora.  Nam  legitur  sepultus  LaurentiiQ 
im  CGemeterio  Cyriacae  in  agro  Venino  (stmra  nuni. 
S5).  Felix  via  Aurelia  milliario  2,  ubl  et  basilicaiB 
fecisse  traditur  (num.  28)  temporibus  suis  per  divem 


sitate,    convenit    baptizare,    Hunc   sermonem  cum  G  loca  34!2  martyres  manu  sua    sepelivii :    ubi  dob 


gaudiosuscepitLiberiusepiscopus,  itautpraegaudio 
eret.  Audiens  autem  per  os  beati  Damasi,  quem 
vicarium  ipsedeligerat,  divinum  consilium,  conver- 
sus  ad  eum  dixit :  Eri$  major  ministrorum,  sicut  ille 
qui  baptismum  instituit,  Et  ad  clerum  de  illo  ait : 
Qui  est  vester  minor  major  fiat,  et  qui  se  humiliai 
exaltabitur,  Cum  enim  esset  pontifex  prophetavit 
quod  beatus  Damasus  praeeminentia  humilitatis  et 
vigilantiae  ad  culmen  sedis  apostolicie  esset  quan- 
doque  provehendus.»  His  dictis  decernitur  in  pro- 
ximo  coemeterio  Ostriano,  ubi  Petrus  apostolus 
baptizaverat,  esse  adroinistrandum  baptismum  in 
Paschate  jam  appetente :  ubi  quatuor  millia  promi- 
scui  sexus  dicuntur  salutaris  lavacri  gratiam  su- 
scepisse. 

Describendum  duxi  cum  Aringhio  integrum  hunc 
locum  gestorum  sub  Liberio,  ut  piura  comproba- 
rem,  quorum  nonnulla  et  ipse  adnotavit.  Primum 
illud  observat^  coemeterium  Novellx,  ad  tertium  ab 


abundat  connotatum  illud  per  (Uversa  loca^  aaa^ 
rentibus  scilicet  diversa  coemeteria  ac  perfugia  san- 
ctis  pontiflcibus  in  continuata  llla  serle  perseeatio- 
num,  quae  nimis  expositos  reperissent  fideles,  si 
notiora  tantummodo  irequentassent.  Decumanis  tai- 
dem  fluctibus  procellae  a  Diocletiano  excitatae  Ec- 
clesiam  invadeniibus  novum  portum  ac  stationei 
ex  veteri  designare  opportunum  fult  in  ccemeterio 
Priscillae  via  Salaria ;  quod  longe  dissitum  ab  otro- 

Sue  notiori  (Vaticano  scilicet  via  Trlumpbali,  et 
allisti  ac  proximis  via  Appia)  a  Marcellino  et  Mar- 
cello  deligebatur  ad  conventus  fideliumsecnriiispe^ 
agendos,  et  admlnistranda  Paschalla.  saeraiBenia: 
suadenle  etiaro  viciniacryptarum  Ostriani  nonlooge 
a  ripisutriusquefluvii  Anlenisac  Tiberini,  nbi  o»- 
minerant  Petrum  aliquando  baptizasse,  ut  praec»- 
teris  opportuna  praesenti  Ecciesiae  statui  sAes  illa 
judicaretur  :  qua*  tota  Urbis  diametro  et  suburbio- 
rum  a  cryptis  Callisti  removel>atur,  pariquefeme 


Urbe  lapidem  via  Salaria  occurrens,  esse  partem  D  intervalloetfluviietUrbisinterjectionedirimebatar 


coemeterii  Priscillae,  quod  positum  eadem  via  distat 
pari  intervallo  ab  Urbis  pomoerio.  Alleruro  est,  con- 
suevisse  Romanos  pontifices  tempore  persecutionum 
sese  reciperecum  plebe  fidelium  in  cryptas  coemete- 
riorum  ad  sacra  obeunda,  praesertim  vero  ad  sacra- 
menta  baptismi  et  eucharistiac  compluribus  erogan- 
da.  Tertium  addam  de  Vicario  juxta  consuetudinem 
a  Romanis  pontificibus  electo,  dum  praeviderent  in 
sacris  praesertim  Paschalibussese  praesentes  minime 
reddituros  coetui  fidelium,  vel  in  exsilium  actos  a 
persecutoribus,  velaliunecessitatecoactosabscedere. 
Quartum  denique  illud  sit,  ut  cum  latebrae  in  perse- 
cutionibus,  essentauxrendaeftumadconcilia,  tumad 
synaxes  caute  celebrandas,  quaesitum  fuisse  locum 
conventui  aptum  spatii  extensione  et  opportunuro 
praesumpta  securitaie.  Hanc  vero  cur  Marcellinus 
praesumeret  in  Priscillae  via  Salaria  ita  considero. 
Ante  Zephyrinum  soiebant  Romani  pontifices  ut 


a  Yaticanis,  et  Petri  vestieia  nihilominus  retinebat. 

Ha^c  igitur  causa  impulisse  videtur  Marcellinoi 
et  Marcellum,  ut  praeferrent  indlcatum  locaoTii 
Salaria,  eiauctoresfierentPrisciilae  tertiae,  siveSo- 
vellx,  ad  fundum  suum,  vetustioris  Priscillaeccene 
terio  proximum,  Ecciesiae  offerendum  ad  tatiores 
conventus  Chrislianorum.  praesertim  in  Paschatr. 
ubi  lapsi  ad  poenitenliam,  neophyti  ad  baptisaiBiii 
erantadmittendi. 

Linea  4,  5.  —  Et  fecit  ccmet,  via  Salaria  cf  25ft- 
tulofi  in  urbe  Roma  constituit  guasi  dioeceses  pr^ 
pter  baptismum  et  pasnitentiam  multonm  qui  am' 
vertebantur  ex  paganiSj  et  propier  sepulturas  mtr- 
tyrum.  Ex  adnotatis  nu|>er  circa  designationemct»- 
meterii  Priscillae  satis  percipilur  quid  sentieiH 
dum  sit  de  restituio  numero  25  titnlorum  io  DHie 
Koma  per  Marcellum,  et  de  constitatioae  eeniB- 
dem  ad  imaginem  Dioecesum ;  q[«Kl  IucaleotiQs 


4408 


HISTORIA  DB  YTnS  ROM.  PONT.  —  &  MARGBLLUS. 


4184 


explieasseyidemurin  notis  ad  Dionysium,  nam.26,  A  nus  sisti  Jussit,  ut  eas  curaret,  palea$  sierneiMlOY 


iEgre  tulerat  Decius  Romx  constitui  Sacerdotem. 
iEgre  ferebat  Decii  fllius  et  Yalerianus  de  corona 
Domini  recipi  litteras  abepiscopis.  Qaare  in  clerum 
tanquam  re$i:alis  Christi  sacerdotii  compotem  s»- 
viora  dirigebant  edicta  tum  ipsi  tum  successores 
Augusti  usquead  Diocletianam.  Neque  tamen  desti- 
t«runt  idcirco  pontifices  Romani  intrepidi  sedere, 
imitatione  Cornelii  ac  Stephani,  et  reparare  nume* 
rum  tituloram,atqueordinareimaginem  regalissa- 
cerdotii,  quod  gerebant  in  sede  Petri.  Romanos  igi- 
tur  titulos  constanter  repararunt,  et  exegerunt  ad 
summam  integram  a  Petro  fundatore  constitulam 
▼icium  hujusmodi  sacerdotalium  25,  quidem  univer- 
sitatem  sacerdotii  Christiani  in  hoc  typo  et  capiie 
roilitantis  Ecclesiae  signiflcarent.  Utrique  praecepto 
Evangeiicoex  aequo  paruerunt :  quaerendi  humiliter 
latebras  tutiores  commisso  sibi  gregi,  nelupos  ag- 
redi,  et  provocare  audacia  sua  quasi  humana  spe 


quo  commodius  besti»  quiescerent,  ut  habet  exem- 
plar  antiquum,  non  plancas. 

Linea  23.  —  Lucina  vero  proscnptione  damnata 
est»  Quod  enim  donasset  bona  sua  Ecclesiae,  vide- 
tur  eiusmodi  de  proscriptione  subiisse  judicium: 
nam  id  edicto  imperatoribus  vetitum  erat.  Quam 
legem  Constantinus  Maximus  de  Episc.  Cieric. 
abrogavit. 

PAGIL 

S.  Marcellus,  natione  Romanus,  ex  patre  Bene- 
dicto,  post  interpontiflcium  annorum  trium,  men* 
sium  octo  et  dierum  trium  pontifex  dietos  est,  et 
ordinaius  anno  trecentesimo  octavo,  die  vtgesima 
seplima  junii,  qu»  Dominicaiis  fuit,  sedemque  te- 
nult  anno  uno,  mensibus  sex  et  diebns  viginti ;  obiit 
entm  die  decima  sexta  mensis  Januarii  anni  irecen- 
tesimi  decimi,  ut  docent  Liber  Pontiflcalis,  Martyro- 
freii  culparentur :  eodemque  tempore  muniendi  et  3  logium  Hieronymianum,  genuinum  Bedae  Martyro- 
conservandi   non  modo  Dominicum   gregem,  sed      logium,  eiSacrameniariumGelasiiacGregorianum. 
etiam  caulas  et  ovile  ad^um  coniinendum  et  ordi-     Damasus  papa  ejus  epitaphii,  quod  exsut  apud  Ba- 

"  "'" ^j.  -  .„„f- !-r.-..  -       roniumauclordicitur,exquoeruitureumaMaxentlo 

inexstiium  pulsumesse;  licetenim  hicimperii  initio, 
persecutioni  flnem  imposuerit,  posteatamen  nuiium 
impietatis  aut  libidinis  genuspraetermisit,  ut  tradit 
Eusebius  lib.  viii,  cap.U,  donec  triennio  fere  post 
sanctiMarcelliobitum,aConstantinoMagnodebelia* 
tus  est.  Marcelli  viginti  quinque  tiiulos  Romae  con- 
stituisse,  seu  parocnialesecclesias,  propter  baptismi 
et  poenitenttaB  administrationem,  et  propier  sepuitu- 
ras  martyrum  scribit  auctor  libri  Pontiflcalis,  qui 
addit  eum  ordinationes  aliquot  mense  Decembri  fe- 
cisse  presbyterorum  viginli  sex,  etdiaconorum  duo- 
rum ',  episcopos  vero  perdiversa  loca  unum  supra 
viginti  ordinasse,  ac  sepultum  esse  in  coBmeterio 
PriscillaB  via  Salaria.  Porro  licet  aiiqui,  ex  eo  quod 
Eusebius  in  Chronico  Marcelli  mentionem  non  fa- 


f, 


nandum  sibi  concreditum  quando  a  lupis  infestare- 
tur,  nearguerenlur  a  pastorum  Priucipe  quasi  sta- 
tionis  desertores.  Hac  vero  constantia  sacerdotali 
Marcellus  perstitit  contra  Maxentium,  dum  novos 
recessus  tutiores  conquirit  in  crytpis  Priscillae 
adversus  persecutores.  implet  constanter  numerum 
titulorum,  dum  cautedeclinat  publicitatemconven* 
tuum.  Explicat  inter  fldeles  Ecclesiae  hierarchiam, 
dum  eosdem  protesit  objectu  latebraB  ab  ira  et  insi- 
diis  delatorum.  Ulriusque  virtutis  praemium  Dei 
gratia  consequitur.  «  Coarctaiusenim  est  (ut  in  hoc 
numero  prosequitur  Bibliothecarius)  et  tentus,  eo 
quod  Ecclesiam  ordinaret,  comprehensusa  Maxen- 
tio,  ut  negaret  se  esse  episcopum,  et  sacriflciis  se 
humiliaretdaemoniorum.  »  Perfunctus  jamsatis  hu- 
mili  cautela  non  provocandi  persecutores,  constan- 


.\Ll"l!f£**^^.*^.^^Il^?^*^?^  'il-^i!?^''^^^"?"^*."  ??™"  C  ciat,  inferant  eum  diversara  non  esse  a  Marceiiino, 

^^^^^  ^^^^^  ^.^^^^^  ^^  ^^^^^.^^  ^.^^j^  j^  ^^^^j^ 

lino,  eos  esse  duos  pontiflces  inter  se  diversos. 


perenim  contemnens,  ac  deridens,  dicta  et  prae» 
cepta  Maxentii  damnatus  est  in  catabulo,  ubi  ora- 
tionibus  et  jejuniis  Domino  servire  non  cessabat.  » 
Constantia  sacerdotiis  excitat  viduae  Lucinae  pie- 
tatem  ac  fortitudinem  ad  domum  suam  offerendam, 
quam  titulum  Romanum  dedicaret.  Maxentius  in 
Ohristiano  titulo  stabulum  impie  designat :  «jussit 
ineademEcclesia  iierum  plancasexsterni,utibidem 
animalia  catabuli  congregata  starent  et  ipsis  beatus 
Marcellus  deserviret.  »  Christianus  pontifex  intre- 
pidus  ex  aequo  pro  Christo  gerit  personam  pastoris 
et  bubulci,  additque  cilicinum  amtctum  tormentis 
a  tyranno  illatis,  amictus  cHtcio  defunctus  est,  Hac 
scilicet  constantta  tuetur  titulum  Romanum  asede- 
dicatum,quemhodievictorpossidet,etsacricorporis 
8ui  ex  cocmeterio  Priscillse  in  eumdem  translati, 

Eraesentiaac  patrocinio  reddit  illustrem.  Merito  Bi- 
liothecarius  retulit  in  hac  postrema  persecutione 
Diocletianiconstanterretentum  numerum  Sotitulo- 


SOMMIBR. 

Pax,  qua  Maxentius  permisit  ut  firuerentur  In 
Urbe  Christiani  sub  initium  imperii  sui  occasio- 
nem  dedit  Marcello  promovendi  res  Ecclesiae  in- 
tentozelo,  ac  sollicita  libertate.  Huic  tribuitur  con- 
stitutio  seu  reparatio  «r  viginti  quinque  ecclesiarum 
titularium  in  urbe  Roma  quasi  dioeoesum  propter 
baptismum  et  poeniientiam  multorum,  qui  conver- 
tebantur  ex  paganis,  et  propter  sepultnram  marty- 
rum.  »  Hos  titulos  enumerat  Ciaconius,  etc. 

Cura  Marcelli  pariter  intendit  ad  observantiam 
canonum  pcenitentialium  ab  iis.  qui  lapsifuerant  in 
persecutione.  Verum  eadem  socordia,  quaeillos  in« 
duxerat  ad  fldem  abnegandam,  eosdem  removit 
asuscipienda  pceniientia  salutari.  Conspiraverunt 


rum  in  urbe  Roma,  quem  Petrus  in  hujus  Bcclesi<c  ^  contra  sanctum  pontificem.   inter  fldeles  excitave- 


fundatione  praeceperat  designari,  eumque  describit 
ordinatum  tanquam  dicBceses :  ut  manisfestum  sit, 
per  tria  illa  priora  saecula  persecutionum  non  minus 
quam  in  Ecclesiae  pace  quam  Constantinus  Ma^nus 
paulo  post  attulit,  characterem  re^lis  sacerdotii, 
eJusqueuniversitatissimuletunitatismhacRomana 
sedeejus(iueepi8Copatuperspicuefuissecustoditum. 
Vide  notas  nostras  ad  num.  Dionysii  26. 

CIACONH 

Linea  44,  42.  —  Damnatus  cst  incatahulo.  Catabu- 
lum  vel  cacabulum,  locus  erat  ad  continendum  et 
servandum  jumenta  publica. 

Linea  49.  —  Plancas  externi.  Sanctlssimum  pon- 
tificem  in  Ecclesiam  ab  eodem  in  Lucinae  aeoibus 
consecratam,  sed  bestiis  proCanatam  impius  tyran- 


runt  sediliones,  et  dissidia,  perquaead  extrema 
(]uaeque  tenlanda  ac  peroetranda  proruentescaeJibus 
ita  compleverunt  Ecclesiam,  utobiruncarent  passim 
quotquot  a  faciione  suaalienos  invenerant.  Tyran- 
nus  Maxentius  citraexamen  gestorum  exsuiarejus- 
sit  pontificem.  Hanc  rerum  gestarum  Doti*.iam  de- 
bemus  Damaso  papae,  qui  brevibus  haec  omniacom- 
plexus  est  in  Epigraphe  sepulcrali,  quam  Marcello 
contexuit,  iterato  in  lucem  producta  dum  Baronius 
operam  dabat  Annalibus  Ecclesiae  scribendis : 

Veridicus  rector,  lapsos  qui  crimina  flere 
Praedixit  miseris,  fuit  omDibus  hostis  amarus. 
Hinc  furor,  hino  odium  :  seqoitur  discordia,  lites, 
Seditio,  casdes  :  solvunlur  fGedera  pacis. 
Crimen  ob  alterius,  Christum  qm  ia  paoe  cegmvit, 
Finibus  expulsus  patriae  est  fentate  tyrauni. 
Haeo  breviier.  Damasua  voluit  comperta  referre, 
UarctUi  merltum  populus  cognofcere  poiset. 


ti«S  ANASTASn  BIBLIOTHBCARII  1196 


XXXII.    SANCTUS   EUSEBIUS. 

ANNO  CHRISTI   309,  GONSTANTINI  4. 


32  SuseUus  natione  Orxcus  ex  patre  MedicOy  sedit  annos  duos,  mensem 
unum,  dies  viginti  quinque  *.  Fuit  autem  temporibus  Constantini  ^.  ^  Suh  hujus 
tempqjibus  inventa  est  crux  Domini  nostriJesu  Christi  v  Non.  Maii  et  baptizatus  est 
Judas  qui  et  Cyriacus.  Hic  ^  haBreticos  invenit  in  urbe  Roma,  quos  vere  ad  manas 
5  impositionem  reconciliavit.  Hic  fecit  ordinationem  unam  per  mensem  Decembrium : 
Presbyteros  tredecim^  diaconos  tres,  episcopos  per  diversa  loca  numero  quatuor- 
decim.  Qui  etiam  sepultus  est  in  cometerio  Calixti  in  crypta^  via  Appia,  vi  Nonas 
Octobris  *  et  cessavU  episcopatus  diebus  septem. 

CATALOGDS  SUB  LIBEBIO. 

Eusebius  menses  iv,  dies  xvi  a  xiv  Ealendas  Maii  usque  in  diem  xvi  Ealendas  Septem- 
bris. 

NOTULA  MARGINALBS  FABROTTI. 

•  B,  raens.  7,  d.  46.  ^a  co$i.  Maxeni.  IV  et  Maximi  ad  Gal.  Maasimiam.   VIII  et  Licmium  «B, 
id  negat.  ^BC,  erueis  inventor.  •  B,  quarto  Kal. 

VABIJS  LECTIONES. 

Apud  Fabrotttm  ex  codice  Freheri.  A             Apud  Hohtenium  et  SehelestraHum. 

Num.  32,  lin.  4  et  %  A,  menses  2,  AB,  Constantis.  » .     .   ^  .        „  ..       ,.          ,     ^         ^ « 

lin.  4,  Qairiacus.  ^»'»-  ^;  ^<**v  exMedico.  Im.  ead.,  Ca$s.  etflcf.y 

'  Ex  codice  Regio,   Mazarino  et  Thuano.  an.  6.    lin.  %  Flor.,  dies  3.  lin.  4,  Flor.  et  Cass., 

Lin.  4,  sedil  anno86.  m.  i,  d.  3 ;  fuit  autem  tem-  Qulriacus.  lin.  ead.,  Vat.  et  Flor.  sec,  quos  per ma- 

poribus  Constantis.  Sub  h.  t.  lin.  4,  Quiriacus  qui  nus,  etc. 

eam  Invenerat.  Hic  papa  haeretlcos  inv. /tn.  ead.,  Apud  Peniam  ex  codiee  Cavensi. 
quos  ad  manus  imp.  c.  lin.  6,  loca  U. 

Ex  codice  Thuano  altero.  Lin.  4,  sedit  ann.  44,  m.  4,   dieb.  xxv.  Faitaa- 

Lin.  4,  sedit  ann.  6,  m.  4,  d.  3 ;  fuit  autem  temp.  tem  temporibus  Constantis.  lin.  3,  v  nonas  Maifi. 

Constantis.  lin.  4,  quos  ad  manum  Impositionis  rec.  Im.  4,  quos  yero  ad  manus  imposUionls  reeonci- 

lin.  7,  Callxti  via  Appia.  liayit. 

NOT^  VABIOBDM. 

A  SCHELESTRATE.  BENaNI. 

I  s«    Q        r.\.c  i^^^^^ih..c  i^..^^4»  ..4  ^^.^  n^  Lin.  2.  —  Sub  hujus  temporibus  invewta  est  erui 

h^?'  ^;  Tl  ^^"f,  ^^poribus  xnventa  estcrux  Do-     ^^.  j,     etiamaltera  cefisenda  ab  amanueDsiaa 

TrjnZf^rn^Z^^^^^^^^^^^       Ahhn'  fl^ri^l^A^^hlit      osdtantia  profecta  additio,  qu»  inter  gestaS.  Syl- 

fn  S^r/n v.n^^/rp^f;  Prn.  JT?,?5"'*'  , ^^'^,!  vestri  iuserenda  est.  Helena  enim  ConstSntini  maier 
in  Eusebio,  inventam  esse  t.rucem  a  Juda,  qui  post     :«„^«:,  u««  usA./xe/^iirmie  ht^.*  1^«««»^^»^  «1.1:1«^  in. 

baptizatus  est.  Idem  indicat auctor  secund  caUlSgi,       ?!* "' Viv.fm  «Ji    r.?S  lv??a   ffi^mi   ti«Z^ 

i,tAn  UAKi.naA  /riii  nAcf  hont iemnm  nni»ion,;<.  Acr^/v  ttus opiscopus ;  ncc Maximinus  lu  Chrislianos lurcfls 

i?i,t,.^  /  niliKn  n^nS  rn^  "benti  voto  cincedere  polerat  solemnem  crucis  ib- 

^i,, wi    p9  nnf fr«i^  L?  H«.  m  Ji»*^^ r^^^^^ti  ventioncm.  Hac  vero  probant,  in  additionlbns  faetis, 

SlnVis  pTro  nllanf  h^jJs  hS  suisque  locisinserendisLibrumPonliflcalemsubji. 

Sronius,  i  oSuph?&viiiL c?S^^^  J«!f «  SnV  «;,"ui  SSSn.Trti^'?»! 

nni  Mm  nftvftllflfn  rpvi^latiftnpm  vnrat  ^^^  ^^  Marcelli  gestis  inseruntur  haec  Ycrba  in  qui- 

qui  eam  noveiiam  reveiaiionem  vocat.  busdam  AnasUsianis  codicibus,  quarum  cAtro^- 

pkum  cucurrit,  certo  spectantia  ad  SylYestrum,  ubide 
ALTAbERRiE  concilio  Nicaeno  agitur,  ut  suo  ioco  dicemus. 

Lln.  4.  —  Hic  hsereticos  imenit  in  urbeHoma,  BINII  ET  LABBEI. 

quos  vere  ad  manus  impositionem  reconciliavit,  Re-  p  Linea  2.  — Subhujus  temporibus  invenia  est  crux 
conciliat io publicorum pocnitenlium, et conversorum  ^  Dommt.  Cum  hoc  tempore  neque  mater  HelefiSi 
baBrelicorum,  pertinet  ad  episcopum,  fltque  per  ma-  neque  filiusimperatorConstantinusChristianaoire- 
nuum  iniposiiionem,  can.  In  cap.,  50  dist.,  can.  ligionem  susceperint,  ipsaque  crux  Domintca  post 
Quamvis,  68  dist.,  can.  Si  jubet.  26,  qu.  6.  Ana-  celebratumNicaenum  concilium^  omniuni  propeifi- 
stas.  in  Silvestro:  Et  constituit  ut  presbyterum  tiquissimorumconsensuinventadicatur,  lofifissiiBe 
Arianum  resipiscentem  non  susdperet,  nisi  episcopus  a  veritate  abest  id  quod  hic  auctor  libri  POBui^^is 
loci  designati.  Idem  statutum  a  Siricio.  Anastas.  asserit,  crucemDominisubEusebiopMlllQai&vcs- 
in  ipsius  Yita  Sigebert  ad  an.  387.  Um  esse.  (fiaron.,  anno  341,  nanii  41.) 


U97 


HISTORIA  DB  YITIS  ROM.  PONT.  —  S.  EUSEBIUS. 


U98 


BLANCHn. 

NOTiE  CHRONOLOGICiE. 

BreyemEusebil  pontiflcatum  quadrimestri  spatio 
et  diebus  xvi  deflnit  catalogus  Liberianus  ;  cujus 
utrumque  terminum  cum  distincte  recenseat,  nempe 
ex  die  xiv  Kal.  Maii  ad  xvi  Kal.  Septembris.  indicat 
lectionem  non  sibi  constare.  Bx  dieenim  ISAprilis 
ad  17  Augusti  numerantur  menses  quatuor  vix  so- 
iidi.  Depositio  ejusdem  Calisti  vi  Kalendas  OctO' 
bris,  qua  colitur,  perspicue  legiturcum  rellquis  de- 
positionibus  pontiflcum  Romanorum  ex  membranis 
quarti  saculi  a  Bucherio  editis  (vide  Prolegomena 
nostra) :  quibus  non  adversatur  dies  mortis  relata  ad 
17  Augusti  in  opusculo  I,  Fcilicet  in  catalogo  Libe- 
riano  eisdem  ex  membranis  producto.  Si  electus 
fuisset  successor  Marcelli  (martyrio  coronati  die  16 
Januarii)  mensibus  4  et  diebus  16,  ante  diem  17 
Augusti  ;  caderet  dies  ejus  electionis  in  sabbatum, 
Majorishebdomadae  ipsisKalendis  Aprilis;  cum  dies 
proxima  secunda  Aprilis  esset  Dominica  Paschse. 
Probabile  admodum  videtur  fideies  in  persecutione 
Maximiani,  a  Maxentio  in  Urbecontinuata,curasse, 
utPaschalibusmysteriis  celebrandiscIerusRomanus 
ea  die  pontiflcem  eligeret.  Eusebius  vero,  qui  jam 
ordinatus  fuerat  episcopus  biennio  ante,  et  vicario 
nomine  supplevit  vices  Marcelli  in  catabulo  detenti, 
ouod  mox  ostendam,  aptissimus  visus  est  qui  ca- 
tnedramapostolicam  illico  impleret.  Fuissebiennio 
anteepiscopaiiordinationeinsignitum  Busebium  de- 
clarat  summa  annorum  duorum,  mensium  totidem, 
acdierum  xxv  ipsi  tributa  in  picturisS.  Pauli,  et 
in  plerisque  catalogis  inter  Prolegomena  relatis 
cum  epocha  consulari,  quam  mox  expendam. 
Recte  autem  siatuitur  ordinatio  die  Dominica  Penie- 
costes  2\  Maii,  seu  in  triduo  Pentecostes  23  Maii 
anni  308,  ex  qua  memorati  anni  ii,  menses  ii,  dies 
XXV  in  picturis  Leonianis,  et  in  cataiogis  recensiti, 
cxacte  parianturcum  die  mortis  ex  Liberiano  Cata- 
iogo  constituta  17  Augusti  anno  310.  Quod  attinet 
ad  consulatus  in  Prolegomenis  fol.  cii,  col.  1.  ver- 
susex  nono  ad  duodecimum  ante  flnem  coiumnae 
ubi  legebatur. 

Consulum  paria  ^raeChr. 

Ex  ii  post  coss.  Maxim.  vii  et  Dioclet.  x  309 

ad  post  coss.  X  Diocl.  Maxim.  vii  coss. 

Maxentio  iii.  310 

legendum  est 

ex  coss.  Maximiano  vii  et  Dioclet.  x.  308 

ad  II  post  coss.  Dioclet.  x  et  Maxim.  vii, 
seu  Maxentio  iii  solo  310 

Postremus  enim  consulatus  vit»  Eusebii  cogno- 
scitur  ex  eo  qui  primis  assignatur  ejus  proximo 
successori  Melchiadi  :  cuiCatalogus  Liberianus  at- 
tribuit  Maiimianum  viii  solum  :  et  exponitur  in 
opusc.  de  PraefectisUrbi  ejusdem  quarti  saeculi,  cum 
caeteris  edito  per  Bucherium,  esse  annus  aerae  Chri- 
sti  311,  in  quo  legitur  Maximianus  vii  solus  quod 
fuit  mense  Septembri  Rvfino  et  Eusebio  ^verius  Rufio 
Volusiano  el  Eusebio).  Sl  consules  anni  311  primi 
tribuuntur  Melchiadi,  primum  Pascha  sui  pontiflca* 
tus  Romani  sub  iis  celebranti;  necesse  est,  ut  post« 
remi  ad  ejus  decessorem  Eusebium  pertinentes  sint 
illi  qui  proxime  eos  praecesserunt,  nempecoss.  anni 
310.  Notatur  autem  annus  318  hoc  titulo  :  Iterum 
post  consulatum  Maximiani  x  et  Maximiani  vii  (in 
Provinciis),  seu  Maxentio  iii  solo  (Romae).  Biennio 
bunc  annum  antevertuntextraltaliam  in  orbe  Ro- 
mano  Maximianus  senior  decies,  et  Maximianus  JU' 
nior  septies  coss,;  intra  Italiam  vero  Maxentius,  et 
Romulus  coss.  anni308.  Quare  ordinatio  episcopalis 
Busebii  referenda  est  ad  diem  Dominicam  23  Maii 
ejusdem  anni  308.  Non  utique  ad  episcopatam  Ro- 
manum  ;  cum  Marcellus  in  catabulo  detentas  adhuc 
Yiveret,  et  longo  martyrio  yitam  proddxerit  ad  diea 
16  Januariianno 310,  ut in ejoaaem  namero pnte* 


A  tum  fuit.  Ordinatus  est  igitur  Vicarius  eiemplo  de- 
cessorum,  ut  obiret  episcopaiia  ministeria  vice  Mar- 
celli,  donec  isto  coronam  martyrii  assecuto,  cleri 
Romani  suffragiis  eligeretur  successor  instante  festo 
Parchali  anni  310KaTendisApriIis  :  unde  cataiogus 
Liberlanus  recte  auspicatur  ejus  sedem  enumerare 
deflnitam,  mensibus  4  diebus  16,  usque  ad  diem 
17  Augusti,  qua  obiit :  cum  caeteri  deaucant  aeram 
episcopaiem  Eusebii  ab  ordinatione,  nempe  ex  Do- 
minica  Pentecostes  24  Maii  anni  308,  vel  ex  triduo 
Pentecostes  absoluto  23  Maii :  et  qua  die  exacte  nu- 
merantur  ad  diem  17  Aueusti  ejus  emortualem  in 
terris,  ac  natalitiam  in  ccelis  anni  ii,  menses  u,  dies 

XXV. 

NOTiE  HISTORIGiE. 

Linea  2.  —  Hujus  temporibus  invinta  est  crux  Do^ 
mini  nostri  Jesu  Christi  v  Nonas  Maii,  Perioche  de- 
sumpta  ex  Catalogo  secundo  anachronismum  conti- 

B  net,  quod  bona  flde  Bibliothecariusdescripsit,  et  in 
Eusebii  numerum  retulit :  cum  Dominicx  crucis  re 
peritio  contigerit  sub  Silvestro,  ut  omnes  colligunt 
cum  Baronio  ex  veterum  Patrum  testimoniis.  Verum 
auctor  secundi  Catalogi  inventionem  Crucis  Domi- 
nicae  substituit  apparitioni  ejus  coelestis  signi,  Con- 
stantinoexhibitaeantequam  confligeretcum  Maxen- 
tio  ;  quae  apparitio  recte  componeretur  cum  poiitifi- 
catu  Eusebii,  si  Eusebiuspapasuperfuissetupquead 
initium  imperii  Constantini^  et  annos  sex  in  ponti- 
flcatu  exegisset,  quot  illi  attribuit  idem  auctor  se- 
cundi  cataiogi  contra  aliorum  testimonia  :  quem 
tamenBibliothecariussequendum  non  putavit,  bien- 
nium  tantummodo  numerans  episcopatus  Eusebii. 
In  illatemporum  perturbatione,  quam  postobitum 
Constantii  anno  306  per  subsequens  sexennium  in- 
duxerant  tot  Augusti  inter  se  discordes,  et  consules 
in  Italia  diversi  a  consulibusextra  Italiam  signatis, 
quam  exhibui  in  notis  chronologicis  ad  Marceilum 

Q  mirum  videri  nondebet,  scriptorem  sexti  saeculi  in- 
cidisse  in  metachronismum  uniusvel  alterius  anni 
in  parianda  cum  consulatibus  epocha  apparitionis 
crucem  Domini  Constantino  repraesentantis  ;  cum 
auctor  ilie  ad  sexennium  extenderet  pontiflcatum 
Eusebii,  AddiscimusabalioBusebio,  nempeaCaesa- 
riensi,  visionem  primam  spectatam  fuisse  Constan- 
tinoper  annum311.  Siquidem  Constantinus,  anno 
312,aievi  Kal.  Novembris  victoria  potitus  est,  sub- 
merso  ad  pontem  Milvium  Maxentio  ;  contra  quem 
annua  expeditione  exercitum  fuisse  per  piures  con- 
stictus  tradunt  historici  videndi  apud  Pagium  ad 
annum  312,  num.  4. 

Narravit  autem  Eusebio  Constantinus,  visumase 
coeleste  iliud  signum  antequam  aggredereturannuam 
illam  expeditionem  contra  Maxentium,  statim  ac 
fretusDeiauxilio,quodinvocareconstituitimitatione 
paterni  exempii  Urbem  liberaturus  ab  opressione 
tyranni,  adesse  propitium  sensit  Tum  veroappara* 
tus  bellici  exordium  duxit  a  constructione  Labari. 

Dcui  divinum  Ghristi  nomen,  et  signum  crucis  sibi 
monstratae  inclusit:  quemadmodum  legimus  apud 
Euseb.  de  Vita  Constantini  lib.  i,  cap.  £)  et  seq.  In 
Latina  autem  Ecclesia  hujus  apparitionis  memoria 
recoiebatur  eadem  die  3  Maii,  in  quam  incidit  fes- 
tum  inventae  crucis  Dominicae,  apud  Hierosolymam 
ab  Helena  Augusta  repertae  multo  serius,  nempe  post 
celebrationem  concilii  Nicaeni.  Siquidem  in  lectioni- 
bus  primi  Nocturniejusdemfestis  inveteribus  libris 
divinorumofficiorumadhibitis  ante  S.  PiumVnar- 
ratur  prior  illa  apparitio,  etreservatur  secundo  No- 
cturno  historia  crucisDominicae,aB.Uelenarepertae, 
recitanda  ex  oratione  S.  Ambrosti  de  obitu  Theo« 
dosii.  Placet  easdem  lectiones  hic  exhibere  quemad- 
modum  leguntur  impressae  in  Breviario  Romano  ex 
officina  Lucii  Antonii  Juntae  anno  1562. 

•Annodacentesimotrigesimo  sexloa  destructione 
templi,  ei  erenione  Jerasalem  a  Vespasiano,  et  Tito 
lUo  4W|  ninuitA  piiMiaa  et  sereQissimo  GonsUn- 


4199 


ANASTASn  BIBUOTHBCARH 


«no 


Uao  Aii^sto,  seito  anno  rognl  ejiu  gens  malu  bar- 
baroram  con^regata  estcontra  Romanos  ad  bellum, 
doce  Maxentio.  Necdum  Constantiaus  tempore  illo 
Crucisdominir^  acceperat  signum.  Brat  autem  cor 
ejus  fiduciam  babens  in  Domino.  Nocte  eadem  vir 
splendidus  apparuit  ei,  dicens  :  Constantine,  neti*- 
meas  ;  sed  in  coelum  respice,  et  vide  si^num  victo- 
riae.  Brigiians  a  somno  vidit  ab  orientis  parte  in 
ecelo  crucis  signum  fulgore  ignito  rutilans.  Bt  per^ 
territus  taii  aspectu  vidit  angelos  sibi  astare,  di- 
centes  :  Constantine,  in  hocsigno  vinces,  »  ete.  Fio* 
rentinius  adnotat  in  sno  veteri  Martyrologio  appa- 
ritionem  banc  a  Graecis  referri  ad  diem48  Augusti, 
inventionem  crucisad  diem  3  Maii,  exaltationem  ad 
44Septembris.  Cum  igitur  officia  nostri  ritus  Ro- 
mani  utriusgue  historiae  memoriam  recolerent  die 
Festo  inventionis,  auctor  secundi  catalogi  sub  epo- 
cha  priorisconfudit  secundam  ;et  ulramque  cum 
referret  ad  initia  expeditionis  Constantini  contra 
MaxentiuB,  quaeslatuendasunt  anno  314,  sexennio 
oriori  Constantini  nondum  evoluto  a  morte  patrissui 
Constantii,  iilam  affixit  temporibus  Busebii  papae, 
quem  annos  sex  exeffisse  sub  Constantino  principe 
persuasum  habebat.BibliotbecariusplusJusto  fldens 
huic  vitiosae  assertioni  catalogi,  dum  transfert  in 
vitam  Eusebii,  etiam  in  correcta  epocha  ejusdem 
pontificatus  retinuit  confusionem  historiae  inventae 
crucisa  B.  Heleua,  cum  historia  primae  apparitionis, 
quam  retrahi  posse  censebat  ad  biennium  ante  vi* 
ctoriam  de  Maxentio  relatam  a  Constantino. 

Linea  7.  —  Incixmet.  Callisti  in  crypta  via  Appia^ 
Ibidem  nunc  requiescere  testantur  Ciaconius,  et 
Pancirolius  in  sacris  Romanae  Bcclesiae  thesauris 
reconditis  :  jiui  etiam  observant,  ei  tot  Ronanis 
pontificibus  in  eodem  coemeierio  sepultis  solos  Euty- 
chianum  et  Eusebium  ibi  nunc  superesse  ;  cum  cae- 
teri  fuerint  in  Urbem  translati,  ne  barbarorum 
iniuriis  iilorum  reliquiae  paterent.  Partes  attamen 
reliquiarum  S.  Eusebii  papae  cum  possideat  tituius 
SS.  Silvestri  et  Dionysii,  quas  recognitas  compro- 
banttabula*  archivi  illius  monasterii  slgnataedle30 
Octobr.  1267,  aliasque  parles  memoret  idem  Panci- 
rol  pag.  663  asservatas  in  titulo  S.  Laurentii  in 
Formoso^  seu  panispernae ;  constat  hujus  quoque 
ossa  venerabilia  non  sedis  ac  reliquorum  fuisse 
praeservata  a  successoribus  et  in  Urbem  comportata 
in  excursionibus  barbarorum,  ac  subinde  divisa,  et 
partim  concessa  memoratisecclesiis  urbanis,  partim 
relata  ad  S.  Sebastiani  extra  muros,  non  secus  ac 
de  B.  Fabiani  papae  lipsanis  diximus  in  ejusdem 
notis. 

CIACONU. 

Linea  2.  —  Sub  hi^jus  temporibus  inventa  est  crux 


A  Domini  nostri  Jesu  Christi.  Non  Invenltor,  qua  ra- 
tione  crux  Christi,  ]>ontiflcatu  Eusebii  inventa  sit, 
cum  nihil  tunc  Constantinus  In  Syria  juris  haberet 

?[uae  increjibili  Maximiani  tyrannide  premebatur. 
nsuper  Ruflnus  lib.i,  c.  7et  8  ;  Tbeodoretus  lib.  i, 
c.  4o ;  Sozomenus  lib.  ii,  cap.  4  et  2  ;  et  Socrates 
lib.  I,  cap.  47,  id  vicesimo  fere  anno  piost  Nicaennm 
concilium  celebratum  (quod  magis  quadrat)  factum 
fuisse  tradunt. 

Linea  4.  —  Hie  haereticos  invenU  m  iir6€  Eoma, 
Scilicet  Donatistas,  duos  poenitentes  per  solam  ma- 
nuum  impositionem  Ecclesiae  catholicae  reconci- 
liavit. 

PAGll. 

Linea  2.  —  S.  Euseblus,  natione  Graecus^  patre 
Medico,  pontiflcatum  adeptus  est  die  qninta  Fe- 
bruarii,  quae  Dominicalis  erat  anno  treceniesimo 
n  tradunt  Lioer  Pontificalis  et  AuctiusChronicon  vete- 
^  rum  pontificum,  in  quibus  tamen  falso  legitur  cro- 
cem  Domini  sub  Euseoii  pontificatu  inventam  fuisse, 
cum  constet  ex  antiquis  auctoribus  non  contigisse 
Dominicae  Crucis  inventionem  ante  teoiporaconcilii 
Nicaeni.  De  ea  inventione  post  concillum  illud  hxc 
legunturin  flneChronici  Eusebii  secundnm  editlo- 
nem  Pontaci  :  <r  Uelena  Constantinl  mater  diviois 
monita  visionibus,  beatissimum  crucis  signum,  in 
quo  mundi  salus  pependit,  apud  Jerosolymam  repe- 
rit ;  quanquam  enim  ea  verba  non  reperiantur  In 
plerlsqueEusebii  mss.  codicibus,  leguntur  tameo  lo 

{)luribus  aliis,  et  in  edHionibus  anterioribus  ;  imo 
laec  inventio  iidem  fere  verbis  refertur  apud  Sulpl- 
tium  Severum  lib.  ii,  Idacium,  Adonem  et  alios; 
apud  Ruflnum  lib.  vi,  cap.  8  ;  apud  Ambrosiom,  de 
obitu  Theodosii,  apud  Sozomenum  lib.  ii,  cap,  4 ; 
apud  Theodoretum  lib.  i,  cap.  18,  et  plures  aliosab 
Arnaldo  Pontaco  in  Notisad  hunc  Busebiani  ChrtH 
Q  nlcilocum  laudatos,  inquibus  ea  inventio  adNicsoi 
concilii  tempora  refertur.  Praeterea  Helenam  Coo- 
htantini  matrem,  sub  Eusebio  papaDominicamcrQ- 
cemJerosolymis  invenisse,  nulla  ratione  dicl  potest 
cum  nihil  tum  Constantinus  in  Syria  haberet,  qiue 
Maximini  tyrannidepremebatur,  nequeadhucplene 
in  Christum  credebat,  quod  post  crucis  in  coelo 
vislonem,  quae  anno  tantum  34z  contigit,  ardeotis- 
sime  feclt,  ideoque  hoc  tempore  Christianam  reli- 
gionem  nondum  susceperat,  sicut  nec  mater  ejus 
Helena.  Denique  sub  Eusebii  pontificatu,  Macarios 
uondum  erat  episconus  Jerosolymoruro,  quam  Eccle- 
siam  anno  tantum  6i2  regendam  succepit,  et  tamen 
sub  eo  facta  supponitur  S.  crucis  inventio. 


XXXIII.    SANCTUS    MELCHIADES 

ANNO    CHRISTI  311,   CONSTANTINI  6. 


33  Miltiades  *»  natione  Afer,  sedit  annis  tribus,  mensibus  septem,  diebus  duodecim^ 
ex  die  Nonas  Julii  a  consulatu  Maxentii  IX  usque  ad  Maximum  XI,  qni  futi 
mense  Septembris  Volusiano  et  Rufino  co7isulibus  ^'  Hic  constituit  nulla  raiione  die 
Dominico,  aut  quinta  feria  jejunium  quis  fidelium  ageret  quia,  hos  dies  pagani 
5  quasi  sacrum  jejunium  celebrabant.  Et  Manicho^i  inventi  sunt  in  Urbe  ab  eodem. 
Hic  fecit  ut  oblationes  consecrata  per  ecclesias,  ex  consecratu  episcopi  diri- 
gerentur,  quod  declaratur  fermentum  *  Hic  fecit  ordinationem  unam  per  men- 
sem   Decembrem  :  presbyteros    septem    ®,    diaconos    quinque,    episcopos    per   di- 

NOTUL^  MARGINALES  PABROTTI. 

«  B,  Melcbiades.  ^B,  ann.  2,  m«  2,  d.  7.  c  b,  a  coss.  Gal.  Maximini  YIU  et  Licinii  ad  CoastantiauiB 
Imp.  m  et  Licln  U.  <  Yide  Baron;  ad  ann.  Dom,  313.  •  OB,  sex. 


4«H 


HISTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  -*  S.  MBLGHIADBS. 


4808 


Tersa  locaduodecim.  Hic  sepultus  est  in  coemeterio  Calixti,  via  Appia,  in  crypta,  m 
Idus  Decembris  ;  et  cessavit  eipscopatus  diebus  sexdecim. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 

Miltiades  annis  tribus,  mensibus  sex,  diebus  octo,  a  die  sexto  Nonas  Julias  a  consulatu 
Maximiano  vni  solo,  quod  fuit  mense  Septembri,  Volusiano  et  Bufino,  usque  in  m  Idus 
Januarii,  Volusiano,  et  Aniano  consulibus. 

VABI^  LECTIONES. 


Apud  Fahrottum  ex  codice  FreJieri,  A 

Num,  33,  lin.  4,  AB,  Melciades,  A.  d.  7,  £,  d. 
24.  lin,  2,  £,  usque  ad  Maxentium  secundum.  A, 
usque  ad  Maximum  Y.  lin.  9  et  40,  A,  iv  Idus  De- 
cemb. 

Ex  codice  Regio,  Mazarino  et  Thuano. 

Lin,  4,  Melchiades  n.  A.  sed.  ann.  4,  m.  7,  dies 
8 ;  fuil  autem  temporeex  dieNon.  Julii  a  consulatu 
Maxentii.  Hn.  2,  ad  Max.  II.  lin.  3,  hic  coniitult, 
ut  nulla  ratione.  /in.  5,  ceIebrabant(M.,  celebrant). 
Tunc  Manichaei  i  f.  i.  urbe  Roma.  Ab  eodem  die 
fecitoblationesconsecratas  perecclesias,  utexcon- 
secratu  episcopi  diris.  /m.  8,  diac.  6.  lin.  9,  in  cry- 
pta  vi  Id .  D.  et  c.  e.  d  les  47. 

Ex  codice  Thuano  altero. 
Lin.  4,  Melciades  n.  A,  seditann.  4,  exdieN. 


lin.  3,  Septembri  v.  lin.  3,  quis  de  fldelibus  ag.  qula 
eos  d.  lin.  5,  urbe Roma,  et  ab  eodem  die  fecii  oola- 
tiones  consecratas  per  eccl.  Hn.  7,  ordin.  unam, 
presb.  7,  d.  6.  lin.  9,  num.  43.  /m.  ead.,  via  App. 
IV  Id.  D.  etc.  ep.  d.  47. 

Apud  Holstenium  et  Schelestratium* 

Lin.  4,  Flor.,  Melchiades.  Hn.  ead.,  Fhr.,  ann  4, 
roens.  6,  dies  8.  Hn.  S,  Vat.,  ut  nulla.  Hn.  5,  Flar., 
tunc  inventi  sunt.  Hn.  5,  6,  Vat.  minor.,  eodem  die 
fecit,  ut  oblat.,  etc.  Hn.  6,  Flor.,  et  consecrata,  lege 
autem  ex  consecratu.  /m.  9,  Fior.,  xi. 

Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi. 

Lin.  4,  Meltiades  nat.  Aflfer,  sedit  annis  ur,  m. 
vii,  diebusxii.  Hn.  2,  usque  ad  Maximum  11.  Hn.  5, 
inventi  suntin  Urbe;  abeodem  die  fecit  oblationes 
consecratas.  /m.  9  et  40.  in  crypta  iiii  Idus  De- 
cembr. 


NOTiE  VABIOBUM. 


A  SGHELESTRATE. 

Linea  6.  —  Consecratum qvod  declaratur  fer^ 

mentum.  ObdiscipHnam  arcani  Eucharistia  hocloco 
fermentum  vocatur,  ut  dissertatione  ea  de  re  edita 
monstravimus.  Eucharisiiam  namque  episcopis  et 
pre»byteris  ad  urbem  venientibus  mittere  consueve- 
rant  pontiflces,  ut  testatur  D.  Irenaeus  apud  Euse- 
bium  lib.  v.  cap.24. 

ALTASERRiE. 

LineaG.  —  Hicfecit,  ut  oblationes  consecratSB  per 
Ecclesias  exconsecratu  episcypi  dirigerentur,  quod 
declaratur  fermentum.  A  Melchiadedecretum,  ut  fer^ 
mentum,  id  est  panis  fermentatus  benedictus  ab 
episcopo  vice  eulogiae  mitteretur  per  Ecclesias  in 
symbolum  communionis.  De  quo  Anast.  infr.  in 
Sii^icio. 

BENCINI 

Linea  6.  —  Hic  fecii,  ut  oblationes  consecratae  per 
Ecclesias.  Istiusmodi  solemnis  per  Ecclesias  Urbis 
consecratio,  etsolemnior  Eucharistiae  missiodurante 
adhuc  nonopersecutionisanno.  et  Ecclesiis  ex  prio- 
ribus  edictisfiscoaddictis,  cohaerere  non  videbatur 
cum  temporum  circumstantiis,  gestisque  enarratis. 
Yerum  iibriPontiflcalisnarratiooptimecum  speciali 
Maxentii  indulgentia  Romae,sicutet  Africae,  vulgata 
cohaeret,  quam  Christianis  concessit  Constantini 
exemplo,  verius  metu.  Constantinus  cum  anno  307, 
imperiumsuscepisset,  anihil  agitprius,  quamChri- 
stianos  cuitui,  ac  Deo  suo  reddere.  Haec  fuit  orima 
sanctio  sanctae  religionis  instituta,  >  (Ibid.  c.  d4.  ex 
Lactantio.)  Christiani  milites  cingulonudatiex  Dio- 
cletianiedicto,  turmatimConstantiniexercitum  im- 
pleverant.  Maxentius,  Romana  moenia  Christiano- 
rum  multitudinerepleta  conspiciens  saevitiam  oc- 
cultans  ex  Eusebio,  ne  ad  Constantinum  deflcerent, 
Romae  Ecclesias  Christianis  restituendas  publico 
edicto  decernii.  Loca  universa  ecclesiastica  Romano 
clero  fuisse  reslituta,  et  Meichiadem  deiegisse  dis^* 
conos  ad  ea  recuperanda  ex  Maxentii  rescripto 
docent  Acta  eadem  prolata  in  celebri  coilaiione 
Carthaginensic.  i%  43,etS.  Augustinus  in  lib.  post 
collat.,  in  quo  diiuit  Donatistarum  criminationes 
Melchiadi  impositas,  quarum  una  erat,  quod  inter 


B  alios  diaconos  delegerit  Stratonem  reum  traditionis 
ad  ioca  illa  recuperanda  :  <r  Recitaverunt  etiam  alia 
gesta,  ubi  Melchiadem  iegebatur  misisse  diaconos 
cum  iitteris  Maxentii  imperatoris,  etpraefecti  prae- 
torio  ad  praetorem  Urbis,  ut  reciperet  loca,  quae 
fueranta  Christianis  tempore  persecutionis  ablata. 
Ubi  etiam  Melchiadis  crimen  penitus  nulium  appa- 
reret:dixerunt  superioribus  traditionis  gestis,  tra- 
ditorem  Stratonem  fuisse  recitatum.  »  Loca  vero 
fuissesacrainbreviculoejusdemcollationisdicuntur 
Ecclesiastica.  Sic  enim  ibi  :  «  Et  cum  his  quoque 
gestis  nullum  Melchiadis  crimen  et  cognitori,  et 
catholicis  defensoribus  appareret ;  dixerunt  Dona- 
tistae,  Stratonem  diaconum,  quem  cum  aiiis  Mel- 
chiades  ad  recuperanda  loca  ecclesiastica  miserat, 
superioribus  gestis  recitatum  traditorem  ;  et  ideo 
volebantetiam  Melchiadem  crimine  traditionis  asper- 
gere,  quod  diacono  illo  non  degradato  uteretur.  In 
persecutione  autem  sua  dixerunt,  Melchiadem  ter- 

Q  tium  episcopum  fuisse  ab  iilo.  qui  tunc  erat,  cum 
traditio  facta  esset.  »  Et  dum  catholicorum  regerit 
responsionem,  et  ipsi  de  restitutls  ecclesiasticis  lo- 
cis  eta  Melchiade  recuperatis  meminere,  aientes  : 
c  Etsi  demonstretur,  quod  omnino  non  demonstra- 
bi  t  ur,  eumdem  Stratonem  d  iaconum  trad  id  isse,  quem 
postea  Melchiades  ad  recnperanda  loca  ecclesiastica 
cum  aliis  diaconis  misit ;  non  continuo  Melchiadem 
istocrimine  aspergi,  quem  potuit  persecutio  longe 
facere  absentem,  ut  hoc  omnino  nesciret,  eumque 
innocentem  putaret,  quem  nemo  reum  accusando 
monstraret.  »  Basilicarum  itaque  restitutio  per 
Maxentium  publicatur  ante  annum  344,  et  anno 
sequenti  a  Constantino  tyrannus  profligatur,  unde 
iocum  tribuit  Melchiadi,  ut  ad  antiquum  morem 
easdem  restitueret,  praecipue  in  missarum  celebra- 
tione,  et  Eucharistiae  deportatione  per  Ecclesias. 
Hinc  consulto  dicit  Liber  Pontiflcalis,  fedty  nec  uti- 
tur  verbo  constituit,  denotando  hanc  inductam  con- 
suetudinem  non  novam  esse,  sed  pristinae  restaura- 

^  tionem.  Mexentium  vero  tempori  inservissc,  et  a 
persecutione  cessasse  metu  incusso,  non  vero  ex 
animi  persuasione,  suadet  altera  Africanis  Ecclesiis 
indulgentia  proclamata.  Dum  enim  audiret  Alexan- 
drumTyrannum  in  Africa  nova  moliri,  etimperium 
adversus  Maxeatium  occupare,  Uli^o  inittU  pacam 


t803 


ANASTASn  BIBLIOTREGARTI 


45M 


Ecclasils  Africse,  persecntioDls  tempestatem  tempe- A 
rat,  ImperatqueutChristianislibsrtasconcederetur, 
de  qua  Optatus  lib.  i  :  «  Tempestas  persecutionis 
peracta  et  deflnita  est.  Jnbente  Deo,  indulgentiam 
mittenteMaxentiolibertas  Cbristianisest  restituia. » 
Et  infra  refert  fa^tam  etiamrestitutionem  sacrorum 
locorum. 

Llnea7.  —  Quod  declaratur  fermentim,  Expressio 
haec  roborat  conjecturas  Schelestrati  probantis  in 
librodediscip.  Arcani,  Eucharlstiim  vocatam  titulo 
fermenti,  non  ad  materiam  indicandam,  quasi  h»c  - 
essel  panis  fermentatus,  nonazymus,  sed  ad  eucha- 
risticum  panemexplicandum.  Seriesenimverborum 
antecedentium  sunt  de  consecratione  panis  euchari- 
stici,  ut  per  se  constat.  Liber  vero  Pontificalis,  ut 
denotaret  quid  esset  consecratum  episcopi,  addit, 
qiLod  declaraturferi/ientum;  quasi  diceret :  Melchia- 
des,  cum  ob  persecutionem  in  oratoriis  privatis  so- 
lemnia  ceiebrationis  agi  non  possent,  Maxentii  edi- 
cto  in  recuperatis  ecclesiis,  renovavit  primum  insti-  g 
tutum  de  consecratione  Eucharistiae  facienda  ab 
episcopo,  presbyteris  prxsentibus,  quibus  consecra' 
tumdabatur,  illud  quod  apud  fideles  fermentum  de- 
claraium,  denotabat  Eucharistiam,  ut  ad  ecciesias 
deferentes,  populodistribuerent. 

BINII  ET  LABBEI. 

Linea  6.  —  Hic  fccit,  ut  oblationes  consecratae  per 
ecclesias  ex  consecrata  episcopi  dtrigerentur,  quod 
declaratur  fermentum.  Locus  sane  obscurus,  ita  ta- 
men  explicandus  :  Meichiades  pontifex  instituit,  ut 
panem  rermentatum,  a  populo,  autpresbyteris  obla- 
tum,  ab  episcopisconsecratum,  singuiorum  tituio- 
rum,  aut  parceciarum  presbyteri  in  Symbolum  ca* 
tholicae  unionis,  ac  communionis  non  modo  ipsi 
acciperent,  verum  etiam  aliis  fidelibus  sub  se  con- 
stitutis,  qui  sacralissima  Eucharistia  noncommuni- 
cassenl,  certo  tempore  dislribuerent. 

(Ex  Lab.)  iinea  7.  —  Quod  declaratur  fermentum,  G 
Locus,  ut  videtur,  corruptus 

BLANCHINL 

NOTiE  CHaONOLOGIA 

Melchiadisepocha  definitaannisiii,  mensibus  vii, 
diebus  vn,in  picturis  integre  praeservatisinbasilica 
S.  Pauli,  quibus  exacle  respondent  plerique  ca- 
talogi  supra  recensiti  in  Prolegomenis  confirma- 
turetiam  ex  consulibus  recte  assignatis  in  cata- 
logo  Liberiano,  et  ex  eo  restituendis  in  secundo 
catalogo,  atque  in  texlu  Anastasii  (ubi  amanuen- 
sium  incuria  ei  imperitia  multipiices  iliorumanno- 
rum  consules  suapte  natura  confusos  expressit  ne- 
gligentius  ac  deformavit)  nempe  ex  Maximiano  vii 
solo,  quod  fuit  mense  Septembri  Rufio  Volusiano 
(ita  enim  nominandus  est  Italicus  ille  consul  non 
Rufinus  Volusianus,  ut  ante  monui  num.  praecedenti 
et  demonstrabo  in  notis  Chron.  ad  Silvestrum) 
nempe  ex  anno  Christi  341,  quo  primum  Pascha  D 
celebratum  fuii  a  Melchiadesuccessore  Eusebii  vita 
perfuncti  17  Augusti  310,  usque  ad  coss,  Volusia- 
numet  Amantimanni  314,  die  10,  Januarii,  ejusdem 
natali,  ita  declarata  in  catalogis  Liberii  et  Felicis 
quarti,  necnon  in  lapide  octavi  sxcult  affixo  in  por- 
ticu  ad  titulum  S.  Silvestri  in  capite :  ubi  post  iiia 
verba : 

In  nomine  Domini  haec  est  notitia  natalitiorum 
Sanctorum  hic  requiescentium 

versu  secundo  Menm  Januarii  legitur 
Die  10  ejusdemmensis^at,  S,  MeltiadesvapaB  et  mart, 
Exhac  igitur  die  10  Januarii  anni  3l4,  coss.  Vo- 
lusiano  et  Aniano  si  recedamus  in  anteriora  tem- 
pora  per  annos  iii,  menses  vii.  dies  vii  illiusepochae 
in  Paulinae  basilicae  pictnris  aevoLeonis  Magni  con- 
signatos.  indicit  diesordinationis  ejusad  episcopa- 
tom  ia  i  Junii  anni  310,  qu»  fuit  Dominica.  Ca- 


talogi  Liberiani  et  Felicis  lY,  prster  eosdem  annos 
iii  numerant  menses  vi  et  dies  xiii,  cum  deducant 
epocham  ex  die  vi  Nonas  Julla.s,  quae  pariter 
fuit  Dominica  apta  ordinationi,  non  minus  ac  dies 
iJunli,  quamindicant  rationes  ex  Paulinispicturis 
deductae.  Legitur  enim  in  Liberiano  :  <  Miitiades 
annis  ui,mensibus  vf,  diebus  vin,a  diesexto  Nonas 
Julias  a  consulatu  Maximiano  vii  solo  (quod  fuit 
mense  Septembri  Volusiano  et  Rufino]  usquein  iit 
Idus  Januarii  Volusiano  etAnii«no  coss.»  Sive  igitur 
ordinatus  fuerit  episcopus  Melchiades  die  4  Junii 
anno  310,  et  exegerit  episcopatus  annos  iii,  menses 
VII,  dies  vii.  sive  ordinationem  susceperit  die2  Ju- 
lii  ejusdem  anni  310,  et  episcopatus  numeret  annos 
III,  menses  vi,  dies  viii,  perinde  recidit  terminos 
ejus  vitae  in  10  Januarii  anni  314.  Constabil  etitm 
eum  sedisse  vicario  nomine  ex  dle  ordinationis  ad 
morlem  Eusebii,  eodem  anno  310  subsecutam  sab 
Maxentiodie  18Augusli,  et  aliquot  diebus  ab  illias 
martyrio  proximis  electum  fuisse  successorem  tam 
Juxta  seramcatalogiLiberiani,  quam  juxta  epocham 
picturarum  basilicae  S.  Pauli,  quatuor  tantum  heb- 
domadibus  invicem  dissitas. 

Anno  313.  Constantino  Augusto  u,  et  Licinio 
Aug.  II  coss.  antequam  Maxentius  mense  Octobri  a 
Constantino  profiigatus  in  Tiberim  deturbaretur, 
cum  saeva  persecutione  Christianos  vexaret,  imotot 
tyrannis  quot  militibus  perdendam  Urbem  contra- 
deret  (uti  probat  oard.  Baroniusad  annum  31S,  na- 
merisSet  9)  Melchiades  Silvestrum  ordinavit,  in 
persecutione  tam  dira  necessarlum  sibi  adjutorem 
ac  Vicarium  constituensdieDominica  10  Februarii, 
utinsequenli  numero  declarabo.  Sedit  igiturMel- 
chiades  vicarius  Eusebii  ex  die  4  Junii,  vei  %  Julii 
anni  310,  ad  finem  circiter  mensis  Augastt  ejusdem 
anni,  et  inde  elecius  successor  sedit  Romanus  pon- 
tifex  usque  ad  10  Januarii  anni  314. 

NOTiE  HISTORICvE . 

Linea  3.  —  Hio  constituit  nuUa  rcUione  die  Domt- 
nico,  aut  quinta  feria  jejunium  quis  fidelium  ageret 
quia,  etc.  Quaerent  vitarum  expositores,  necsatb 
declarari  adhuc  putant,  quaenam  fuerint  jejania 
ethnicorum  die  Dominica,  et  feria  quinta,  qnaetra- 
ditur  hic  Christianis  InterdixisseMelchiades,  ne  cam 
superstitiosis  illis  cultui  daemonum  impiedicatisca- 
stanostraconfunderentur,  verae  religionisdocumen- 
to  a  Christo  Domino,  et  ab  apostolis  Instituta.  lhi&- 
tenusdemonstrarunt  perspicue  adversus  calumnias 
sectariorum  aetatis  nostrae  plurimum  interesse  inler 
superstitiosa  a  Montanoadinventa  et  praescriptaje- 
junia  suiParacleti,  et  nostra'Iegitimeindacta  etfre- 
quentata  tum  in  Quadragesima,  tum  per  anni  circo- 
lum,  praesertim  ab  iisquiprofitenturjuxta  probitas 
regulas  Patrum  poenitentis  vitae  sanctimoniam :  qaa 
de  re  videndus  Baronius  ad  annum  173,  n.  28. 

Verum  desideratur  adhuc  notio  evldentior,  qns 
illuslret  cautelam  acdecretum  MelchiadiSf  caveniis, 
ne  putarentur  nostra  jejuniaab  ethnicorum  rilibus 
emanare,  si  die  Dominico,  aut  feria  quinta  celebra- 
rentur.  Rem,  ni  fallor,  exponunt  verba,  qaae  proxi- 
meconsequuntur,  nempe:  et  Manichseiinventi swt 
in  Urbe  ab  eodem,  Card.  Baronius  ad  annum  372 
observat  ex  epistola  22  S.  Hieronymi  versam  fuisse 
Romae  in  calumniam  jejunantium  Qhrlstianoram  j^ 
Junium  superstitiosum  ejusdem  sectae  Manetis: « ita 
ut  quem  viderent  pallentem  atqae  trlstem,  iniseroffl 
et  Manichaeum  vocarent.  >  Ibidem  vero  praemisit 
fuisse  Manichaeos  etiam  Diocletiani  lege  proscriptos 
multo  ante,  quam  ejusmodi  calumnla  appeterentar 
fideles  Romai  agentes,  vivente  scilicet  Melchiade. 
sed  nondumad  Petri  cathedram provecto.  Braoiigi- 
tur  jam  tum  in  Urbe  Manichaei  :  et  jare  prMavi^t 
Meichiades,  ne  legitima  et  sancta  nuitnt  j^oiiia  k- 
cum  facerentcalumnia:  illoram,  qol  ltti«rpretttori 
erant  secus  nostrorum  institalaa  €l  pcuiii,  foasi 
petitam  ex  Manichseoram  sa|     '^'        -    - 


4505 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  MELCHIADES. 


4606 


Sed  iterum  prior  quaestio  animum  pulsat,  et  exponi  a 
nobis  postulat,  quid  demura  coramune  cum  super- 
stiliosis  ethnicorum  jejuniis  haberet  abstinentia  Ma- 
nichaeorum,  ila  ut  Melchiadi,  quasi  divinanti  futu- 
ram  calumniam,  praecayendum  fueritdecreto,  exclu- 
dente  diem  Dominicam  et  quintam  feriam  a  soiemni 
catholicorum  jejunio,  ne  crederentur  ex  manichxo- 
rum  institutisjejunare.  Opportune  suggerit  causam 
cautelae  tum  temporis  necessariae  impressanon  mul* 
tos  ante  annos  Archelal  episcopi  disputatio  adversus 
Manetem,  illius  sectae  auctorem,  in  collectaneis  mo- 
numentorum  Ecclesiae  Graecae  atque  Latinaetum  pri- 
mura  editis  cum  eruditis  observationibus  a  I^uren- 
tio  Zaccagnio,  a  doctrina  et  omnigena  ecclesiasiicae 
eruditionisperitiapraefecturambibliothecaeVaticanae 
promerito:  »  quoelogio  virum  illustrem  prosequitur 
clarissimus  after  aetatis  nostrae  scriptor  Philippus  a 
Turre  episcopus  Adriensis,  inter  praeclpuos  omnique 
doctrina  ornatos  saeculi  nostri  praesules  et  ipse  enu- 
merandus.  In  dissert.  de  Mithra  cap.  5,  pag.  207,  is 
colligebatex  enuntiato  Archelai  colloquioadversus 
Manetem,  hunc  Versam  ex  Corbitio  Manem  effectum 
barbaricae  illius  philosophiae  studiosum,  quae  apud 
suos  populares  vigebat,  addidicisse  errores  Zoroa-> 
stris  et  magorum,  nempe  solis  cultum,  palingenesim 
animarum,  duo  mundi  principia,  bonum,  ac  malum 
genium,  et  hujusmodi  errorum  portenta :  quae  invol- 
venda,  et  commiscenda  suscepit  disiortis  ritibus,  et 
dictis,  e  Christianorum  libris  a  se  dili^enter  conqui- 
sitis ;  ut  novas  haereses  ex  praecedentibus  compagi- 
naret.  Paternae  vero  superstitionis  prae  caeteris  lenax, 
cultum  ignis  ac  solis  professae,  voluit  etiam  sacris 
Mithrae  initiari.  Quare  Archelaus  episcopus  ita  ho- 
minem  alloquitur:  «  Barbare  sacerdos  Mithrae,  et 
collusor,  solem  tantum  coles  Mithram  locorura  my- 
sticorum  illuminatorem,  ut  opinaris,  et  conscium. 
hoc  est  quod  apud  eos  ludes  (ut  reddit  Zaccagniusl 
sive  Iudius(ut  legendum  putat  episcopus  Adriensis) 
et  tanauam  elegans  minus  pera^is  mysteria.  9  Tum 
addit  laudatus  praesul  Adriensis.  <r  Manetes  igitur 
Archelao  est  minus  et  ludius,  qui  sub  ferarum  for- 
mls  more  histrionico  mysteria  Mithrae  peragebat, 
unde  et  ejus  collusor  dicius.  Conjecturam  hoc  loco 
addam,  quonlam  de  Manete  sermo  est.  Narrat  PIu- 
tarcbus  de  Iside  et  Osiride  pag.  369,  Persarum  ma- 
gos  Zoroastris  sententia  duos  deos  statuisse  inter  se 
contrarios,  Oromazan,  et  Arimanium,  quorum  unus 
roala,  alter  bona  conferret :  interqne  eos  medium 
coli  Mithram,  quem  idcirco  [Ltaivr^y,  id  esimediatorem, 
seu  intermedium  nuncupabant.  Annon  igitur  a  Mi- 
thrae  sacerdotibus  netaria  Manetis  doctrina  de  duo- 
bus  principiis,  uno  bono,  altero  malo  fluxit,  quam 

firimum  Schytianus,  deinde  Terebinthus,  e  cujus 
ibris  Manes  ipse  hausit,  ipsi  docueruni  ?  Mithra 
certe  Deus  ille  mediator  idem  est  ac  murus,  quem 
ferebat  Manes  intermedium  inter  bonum  et  ma- 
lum  :  de  quo  in  memorata  disputatione  Archelai 
pag.  39.  Porro  Terebinthum  seu  Buddam  sermo- 
nem  habuisse  de  duobus  principiis  cum  Mithrae  aedi- 
tuis,  et  sacerdotibus  refert  Epiphanius  haeresi68de 
Manichaeis,  num.3.  DHisadditeruditissirauspraesul 
descriptionem  ritus,  quo  sacerdotes  Mithrae  anima* 
lium  figuras induebantsuperstilioso lavacro mundati 
ad  animarum  trSinsmigrationem  spectatoribus  suis 
insinuandamcum  erroribus  tam  haereticorum,  quam 
ethnicorum  ad  Manetis  asseclas  derivatis  perculto- 
res  Mithrae  ac  Solis,  et  permistis  sacrilega  imitatione 
rituura  Christianorum.  Haec  enim  scribit.  «  Verum 
ad  Mithrae  initiationes  redeo,  quae  impio  mysterio- 
rum  ritu  perficiebantur.  Is  quippe  ad  iraitamentum 
sanctorum  Christianae  religlonis  sacramentorum 
compositls  per  gradus  profanae  augurationis  teletae 
ad  sacra  capessenda  informabantur.  Nec  ausim  se- 
cus  ea  describere,  qnam  ipsismet  verbis  TertuUiani 
de  praescript.  cap.  40  :  «  Tingit  et  ipse  diabolus 
quosdam  ntique  credentes,  et  fideles  suos  :  expia- 
ttooem  ddictoram  de  lavacro  repromiuit » (in  libro 


A  quoque  de  Baptismo  cap.  5,  iaitiatos  faisse  jper  lava* 
crum  commemorat) :  et  si  adhuc  memini  Mithra 
signat  illic  in  frontibus  milites  suos,  ceiebrat  panis 
oblationem,  et  imaginem  resurrectionis  induit,  et 
sub  gladio  redimit  coronam.  Ut  vero  Eucharistiae 
iraago  luculentius  adumbraretur  panis,  et  poculum 
aquae  ponebatur,  verbis  quibusdam  additis,  uti  re- 
fert  Justinus  marlyr.  Apolog.  2,  pag.  98  edit  GL. 
Paris.  4645.  » 

Omissis  tamen  iis,  quae  ad  sacramentorum  imi- 
tationem  sacrilegam  pertinent,  properandum  est  ad 
ea,  quae  Mithrae  culiores,  et  inter  hos  Manichaei  cum 
propriae  sectae  auctore  Mithrx  sacris  initiato,  ejus- 
que  idoli  sacerdote,  ac  eudio,  ita  peragebant  *,  ut 
cavendum  fuerit  decreto  Melchiadis,  ne  jejunia  no- 
stra  cum  eorumdem  abstinenliis  viderentur  conve* 
nire.  S.  Gregorius  Nazianzenus  orat.  3  in  Julianum 
pag.  77,  tomo  I,  edit.  Paris.  4630  :  a  In  sacris  Mi- 
thraeadhibitosasseritcruciatus,justasque,  autetiam 

B  mysticas  ustiones : »  quod  comprobat  praesul  Adrien- 
sis  pag.  241,  ex  Suida  et  Porphyrio:  sed  clarias 
illustrat  ex  Nonno,  et  ex  Niceta  episcopo.  «  Nonnus 
(non  Elias  Cretensis,  ut  male  citat  Barthius  ad  Sla- 
tii  locum  in  fine  libri  primi  Thebaidos,  Adsis  o  me* 
mor  hospitii)  enumerat  Gradus  tormentorum  octO" 
ginta,  quibus  probandi  erant  il,  qui  Mithrae  sacris 
initiabantur.  Nicetas  episcopus  apud  eumdem  Na- 
zianzenum  expressius  recenset  his  verbis :  a  In  ipso 
probationis  ingressu  per  quinquaginia  totos  dies, 
eos  ferme  cruciant,  deindeduosdies  flagris  caedunt, 
tum  in  nivem  viginti  dies  immergunt.  » 

At  in  codice  Graeco  Laurentianae,  scripto  ab  annis 
septingentis,  et  per  V.  C.  Montfauconium  Latine 
reddito  gradus  octoginta  ita  numeratos  nobis  exhi- 
bet  pag.  242:  «r  Hujus  autem  Mithrae  mysteriis  quae- 
dam  initiationessunt  maxime  apud  Chaldaeos.  Qui 
Mithrae  mysteriis  initiantur  quibusdam  ceu  gradibus 
cruciaius  probari  solebant :  ita  ut  primum  levlore 

C  i)€enarum  genere  afficerentur,  deinceps  vehemen* 
tiore.  Exempli  causa:  primo  initiandosfameafllige- 
bant  quinquaginta  diebus.  ac  si  haec  constanter 
tolerarent,  ilios  biduo  caedi  curabant,  ac  deinceps 
eodem  poenae  genere  singulos  exercebant  vi^inti  octo 
diebus :  eoque  pacto  cunctis  cruciatibus,  si  qui  ini- 
tiabantur  haec  patientes  ferreut,  tunc  demum  perfe- 
ctiora  mysteria  edocebantur.  »  —  a  Si  numerum 
colligas  probationum,  quinquaginta  scilicet  famis, 
duo  flagellationum,  repetito  eodem  pcenae  genere 
peralios  viginti  octodies,  ipsosmet  octogintagradus 
Nonni  deprehendes,  »  etc.  Conciudit  has  observa- 
tiones  laudatus  praesul  attendens,  a  Prsesidem  ignis 
terreni  esse  Miihram  seu  Solem,  qui  eum  conservat, 
et  fovet,  uti  putarunt  veteres,  maxime  Persae.  Quos 
inde  uil  mirum  ejusdi^m  ignis  cultum  retulisse  ad 
suum  praesidem,  et  conservatorem,  Solem  videiicet, 
seu  Mithram.  »  Observatetiam  ex  Auguslino,.Mani^ 
chaeos  profanare  assuetos  omnia  Christiana  sacra- 

pv  menta  superstitiosis  suis  mysteriis  ex  eorum  duce 

^  Manete,  Mithrae  sacris  initiato,  hanc  etiam  blasphe- 
miam  collegisse,  ut  Christum  Dominum  Solem  esse, 
seu  Mithram  putarent.  «  Imo  Manichaei  (inquit  pag. 
244],  quorum  nefarium,  ducem  Mithrae  addictum 
vidimus,  Solem  qui  Mithrae  est  ipsummet  Christum 
putabant,  teste  Augustino  in  Joannem  cap.  8,  tract. 
34,  pag.  534.  » 

Haec  integre  fuerunt  exscribenda,  ut  assequere* 
mur,  quam  provide  cavendum  fuerit  per  decreta 
Melchiadis,  ne  disciplina  Christiani  jejunii  degene- 
raret,  aut  profluxisse  putaretur,  et  propendere  in 
superstitiosa  jejunia  Mithriacorum,  quos  inter  Manes 
coopiatus,  tradiderat  sectarii8suisManichaeis,exem« 
plo  suo  redditis  ex  ludiis  ac  mimis  Mithrae  iudiis 
ac  mimis  sacramentorum  Christi,  errores  et  super^ 
stitiones,  confundentesChristum  cum  Soie  et  Mithra. 
Patet  etiam  cnr  hoc  tempore  Maneti  proximo  (qul 
sub  Probo  et  Aureliano  vixerat  aettte  MelchiadiSi 
(iicet  nondam  pontiflcisjii  bmr^mi  Minictm  forpeiis 


4S07 


ANASTASII  BIBLlOTRECARn 


4506 


ut  cancer,  cum  fuisset  detecta  snb  Melchiade  ponti-  A 
flcatum  adepto  abigenda  fueril  in  exordio  sui  regi- 
minis  pontificia  ejusmodi  ie^e,  veterem  disciulinam 
conflrmante,  ne  diebus  Dominicis  jejunia  solemnia 
peragerentur  etiam  in  septem  hetKlomadibus  Qua« 
dragesimae,  a  Teiesphoro  ex  traditione  in  legem 
scriptam  redactis,  neve  quinta  feriain  jejuniis  ini- 
liandorum  per  quatuoranni  temporaextra  quadra* 
gesimam  indictis,  ul  supra  legimus  in  numero 
Callisti,  includeretur.  Quinquaginta  enim  gradus 
primi  probationis  Mithriacorum  totidem  eranl  dies 
continuatx  abslinentiae  per  septem  hebdomadas, 
per  quinquaginla  totos  dies  eos  fame  cruciant,  ait 
Nicetas  apud  Nazianzenum.  Septem  hebdomades 
nostri  jejunii  ab  apostoiis  traditi  exemplo  DominicOj 
et  per  Telesphorum  scripta  iege  constabiliti,  viden 

Soterant  quinquaginta  ilii  primi  gradus  probationis 
lithriacorum,  praesertim  si  ut  a  Manete*  Solis  cul- 
tore  illa  insiitutio  suscepta  fuerat,  frequentaretur 
etiam  a  Manichaeis  Solem  colentibus  impie  confu-  B 
sum  cum  Ghristo  Domino.  Huic  periculo  scelestae 
persuasionis  et  confusionis  quod  praesentius  reme- 
dium  opponeret  Melchiades  statim  ac  detexit  in  Urbe 
Manichaeos  ?  Decretum  scilicet  opponendum  censuit 
veterisdisciplinae  apostolicae,  castum  ritum,  et  cau- 
sam  secernens  a  superstitiosis  inventis  Mithriacorum 
etManichaeorum.  Septem,  inqnit,  hebdomades  nostri 
jejunii  ne  uoquam  credantnr  esse  totidem  hebdo- 
mades  in  dies  quinquagintajprobationis  a  Mithriacis 
explicatae  aut  deformatae.  Quadraginta  enim  sunt 
dies  Jejunii  rite  per  pontifices  Christianos  Deo  dicati 
sub  exemplis  Domini  et  prophetarum.  Cum  his  non 
accenseantur  septem  dies  Dominici  singulas  hebdo- 
madas  inchoantes,  qui  cum  praeferant  memoriam 
Resnrrectionis  Christi  in  auovis  circulo  hebdoma* 
dario,  nefas  est  eosdem  deputari  jejunio,  indicio 
passionis.  ita  et  jejunium  alind  solemne  a  Patribus 
perinde  traditum,  el  a  Callisto  mandatum  lilteris  per 
singulas  anni  tempestates,  ut  eaedem  singiltatim  da-  C 
tori  omnium  bonorum  Domino  consecrentur,  con- 
tinetur  feriis  quarta,  sexta,  et  sabbato,  Passioni 
Dominicae  idcirco  speciatim  attributis,  quod  conci- 
linm  ejus  tradenti  feria  4,  mors  Feria  6,  sabba- 
to  sepultura  conligerit.  Feria  vero  quinta  statis  hisce 
Jejuniis  more  majornm  non  includitur ;  nam  vespene, 
ejuddem  diei,  quando  passio  in  horto  inchoata  est, 
referuntur  more  patrio  divinae  legis  ad  feriam  6  sub- 
sequentem.  Vilemus  ilaque,  ait  Melchiades,  etiam  in 
his  novitatem  atque  confusionem  cum  profano  cultu, 
sive  occaslonem  falsae  persuasionis,  apud  Ethnicos 
facile  proditurae  ex  continuata  serie  tridui  Ethnico- 
rum  in  saecularibus  ipsorum  sacris.  ut  vocant,  hoc 
est  superstitionibus,  celebrati  Jejunio  et  pervigiliis 
accommodatis  ad  inanium  deorum  suorum  fabulas. 
Servetur  interrupta  illa  norma  Jeiunii  per  ferias  a 
Patribusnobisassignatas,quibusclaredemonstretur, 
nostraeconsuetudinisinstitutanihilhaberecommune 
cum  Solis  et  Mithrae  cultu,  aut  cum  Christo  Mani- 
chaeorum  cumSole  confuso;  sed  in  nostri  forma  Je-  ^ 

{unii  solum  a  nobls  Deum  unice  coli  Jesum  Chrlstum 
Hlium  Dei,  Solis,  Coeli,  Terrae,  rerumque  omnium 
ac  temporum  conditorem  cum  Patre  ac  Spiritu, 
eumoue  christum  nos  fateri  pro  nobis  in  carne  pas- 
sum  naec  Jejunia  praemonstrasse  exemplo,  ac  dedi- 
casse  merito  suae  Passionis.  Periculo  ita  submoto 
confusionis  Christianorum  catholici  ac  veri  dogma- 
its  cum  perverso  Manichaeorum,  atque  Ethnicorum, 
castam  Jejunii  disclplinam,  qualem  a  majoribus  ac- 
ceperat  providenter  servavit  Melchiades,  et  in  illa 
consignavit  apertam  Fidei  nostrx  professionem,  ut 
e  diametro  opposita  semper  agnosceretur  supersti- 
tionibus  Ethnicorum,  et  dolosae  transformationi  cor- 
raptaefldei  Manichaeorum.  Quare  Jure  fuit  a  Biblio- 
thecario  enumeranda  inter  decreta  ponliQcum  Ro- 
maDOPim  solemnis  haec  declaratio,  quae  ad  indicta 
omnibttsChristianis  Jejunia  pertinet(nam  privatorum 
ibslinento,  qm  pouiUMitia  taftium  cansa,  non 


mysterii,  a  singnlis  fldelibus  pro  lubitu  et  Indigeniia 
assumi  permittitur  alia  norma  prescripta  est]:  sive 
cum  Eleutherius  opponeret  haeresibus  Basilidis  et 
Carpocratis,  duo  rerum  principia  statuentibus  bcni 
et  ma/t,eaque  referentibus  inter  deos,  et  animorum 
transmigrationem  commentis,  et  idcirco  supersti- 
tioseabstinentibusacibisquibusdametanimaniibus, 
quae  ad  Creatorem  mali  seu  malum  principium  per 
illas  referebantur,  promulgans  legem  indlscrete  ad- 
hibendi  ad  usum  communem  qucMicunque  esculen- 
tum,  ut  supra  legimus  numero  U;  sive  cum  Mel- 
chiades  constitueret,  ne  solemnia  Ecclesiae  Jejunia 
deformarentur  et  variarentur  a  veteri  instituto,  ex- 
cludente  diem  Dominicam  ab  illo  numero  etiam  in 
quadragesima,  et  per  quatuor  anni  tempestates  exi- 
mente  feriam  quintam  a  triduo  Jejunii,  Deo  semper 
oiferendi,  non  secus  ac  publicas  preces,  per  legiti- 
mos  pontiflces  Deo  dicatas,  per  fldem  exercitam  me- 
moria  passionis  ac  Resurrectionis  Christi  Donini. 

Hxc  provida  Mel^hiadis  cnra  nisi  praecessisset, 
quam  putamus  confusionem  suboriiuram  fuisse  de 
catholicorum  imaginario  consensu  cum  dispanito 
cuitu  Manichaeorum  et  Mithriacorum  *f  cum  sola 
temporis  affinitas  in  septem  hebdomadibns  jejunio 
deputandis  apud  catholicos,  dum  Mithriaci  praescri- 
berent  dies  quinquaginta  famis  tolerandae  Solis  col- 
toribus,  sensim  induceret  aetate  liieronymi,  a  Mel- 
chiade  non  disjuncta  integra  saeculo,  pmritnm  re- 
ferendi  inter  Manichaeos  Solis  ac  Mitrae  cnliores, 
cum  suo  duce  Christi  nomen  eidem  sceleste  afi- 
gente,  quotquoi  a  Jejunio  pallentes  ac  maceratos 
conspicerent. 

Constat  igitur  ratio  decreli  sub  Melcbiade  condiii 
et  causa  ejusdem  illico  interponendi  posiquara  ia 
Urbe  detecta  est  secta  Manichaeorum.  Quare  et  in 
conlextu  Bibliothecarii  una  eademque  periodo  illa 
continetur,  quae  spectat  ad  Mithriacos,  per  partieu- 
iam  causalem  ^uia;  dum  legimus:  c  Hie  constitaii 
nulla  ratione  die  Dominicoaut  FeriaSjeJuniumqois 
fldelium  ageret  quia  hos  dies  pagani,  iaaquam  sa- 
crum  Jejunium  celebrabant :  »  altera  vero  causa  re- 
spiciens  Manichaeos,  a  paganorum  Miihriacis  snas 
superstitiones  edoctos,  proxime  reddiiur  comraate, 
ab  eadem  periodo  tortasse  non  disjungeodo,  verbis 
quae  subsequuntur  ita  concepto,  et  Manichwi  iwenti 
sunt  in  urbe  Roma  ab  eodem. 

CIACONU. 

Linea  6.  —  Hic  fecit,  ut  oblationes  consecratx  p«r 
EcclesiaSf  ex  consecratu  episcopi  dirigerentur,  ^piod 
declaratur  fermentum.  Miltiades  poniificatu  suo 
multos  haereticos  Donatistas  Romae  deliiescere  com- 
perit,  ideoque  ut  diffuoscerentur  et  disiinguerentnr 
a  catholicis,  et  morDidum  pecus  a  sano,  insiitml 
panem  fermentatum  benedictum,  quo,  ob  commnni- 
cationis  symbolum,  ab  episcopo  imueriireniur  cnn- 
cti  parochiales  presbyteri,  qui  eumdem  sub  secon- 
stitutis  fldelibnsdistribuereni,  ceriis  diebus.  Appel- 
labatur  autem  fermentum,  ad  distinctionem  azyini 
panis,  ex  quo  soleret  conflci  Bucharistia?dictiiio- 

3ue  est  Sacramentum,  quod  esset  episcopali  hent- 
ictione  sacratum.  Hic  ritus  perseverai  apud  Grc- 
cos  inviolatus 

PAGII. 

Schisma  Donaiistarum,  cnjus  iniiium  pleri- 
que  omnes  cum  Baronio,  ad  annum  irecentesi- 
mum  sextum  revocant,  anno  tantum  trecentesimo 
duodecimo  inchoatum  est,  postquam  pax  Africans 
Ecclesiae  reddita  fuit  a  Maxentio  :  «  Tempestas 
persecutionis,  ait  Optatus  lib.  i  couira  Parmenia' 
num,  peracta  et  deunita  est.  Jubeate  Deo,  indul- 
gentiam  mittente  Maxentio,  Christianis  liberiasest 
restituta.  Botrus  et  Celeusius,  ut  diciiur,  apud  Ca^ 
thaginera  ordinari  cupientes  operam  doderunt,  ot 
absentibus  Numidis,  soli  vicini  episcopi  peterentur, 
qui  ordiliationem  apud  Carthaeineffl  celebrarenu 
Tunc  snffrafio  ioiius  popuii  CeciUaBas  eiigiittr,  ei 


4fi09 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  MELCHIADES. 


W9 


manus  imponente  FeHce  Aptunginiano  episcopo, 
ordinatur.  »  elc.  Persecutioni  autem  in  Africa  fiiMS 
impositus  est  anno  tantum  3\2,  ut  probat  Adnota- 
tor  Baronii.  Botrus  et  Celeusius,  cum  spe  sua  se 
dejectos  viderent,  conjurare  adversus  Caecilianum, 
ordinatum  episcopum  Cartha^inensem,  cceperunt, 
et  adbibita  in  societatem  LuciHa,  potentissimafe- 
mina,  CaeciHano  infensa,  ac  senioribus  piebis  catho- 
licae,  quibus  Mensurius,  Cxciiiani  decessor,  orna- 
menta  Ecciesiae  commendaverat,  episcopos  Numi- 
diae,  qui  non  mediocreminjuriam  sibi  factam  puta- 
bant,  quod  ad  Cacciliani  ordinaiionem  evocati  non 
fuissent,  Carthaginem  convenirecurarunt,  qui  nu- 
mero  septuaginta  congregati,  Csecilianum  absentem, 
quod  evocatus  venire  noluisset,  damnaverunt;  duo 
crimina  illi  objicientes.  Primum  quod  a  traditori- 
bus  ordinatus  fuisset  episcopus ;  deinde  quod  cum 
esset  diaconus^  vicium  aflferri  martyribus  in  custo- 
diapositisprohibuisset.  Post  haecinlocum  Cseciiiani 
Majorinum  ordinaruntepisoopum  in  gratiam  Lucillae, 
cujus  domesticus  erat.  Hoc  est  initium  schismatis 
Donalisiarum,  sic  dictorum  a  Donato  a  Casis  Nigris 
e?iscopo,  Majorini  ordinatore,  quem  Augustinus  in 
BreviarioCoIlationis  tertiae,  el  in  libro  Ketractatio- 
num  scribit,Caecilianoadhucdiaconoschisma  fecisse 
Carthasine,  ejusque  facinoris  reum  postea  convi- 
ctum  fuisse  in  synodo  Romana  sedente  Melchiade. 
Sed  quoniam  in  ordinaiioneCaeciliani  vehementius 
erupit^  idcirco  schismalis  initium  ab  illa  ordina-» 
tione  desumitur. 

Schismatici  adversus  Caecilianum  scripserunt  li- 
beUos,  et  Anulinum  Africae  proconsuiem  interpel-* 
larunt,  ut  eos  ad  Constantinum,  tunc  in  Galliis 
agentem,  mitteret,  quibus  eum  rogabant,  ut  de 
Gallia  judicesduri  praeciperet.  ImperatorlectisDo- 
nalistarum  libellis,  subiracunde  respondit,  teste 
Optato  Milevitano :  «r  Petitis  a  me  in  saerulo  judi- 
cium,  cum  ego  ipse  Christi  judicium  exspectc  m.  » 
Dedit  tamcn  judices  Maternum  Agrippmensem; 
Rheticium  Augustodunensem  etMarinum  Areiaten- 
sem  episcopos,  qui  cum  Melchiade  papa,  et  aliis 
episcopis  Italisab  ipsodeligendiscausamCaeciiianl 
indicarent. 

Congregata  est  Romae  synodus,  diesecunda  Octo- 
bris,  feria  sexta,  ideoque  anno  Christi  trecentesimo 
decimotertio,  in  domoFaustae  in  Laterano.  Ei  prae- 
fuit  Melchiades,  cui  assidebant  tres  praefati  episcopi 
et  quindecim  Itali.  In  Donatum  a  Casis  nigris  lata 
sententia  est  suffragantibus  universis,  <r  quod  con- 
fessus  sit  rebaptizasse,  et  episcopis  lapsis  manum 
imposuisse,  quod  ab  Ecclesia  aiienum  est.  Testes 
inducti  a  Donato  confessi  sunt  se  non  habere  quod 
in  Cxcilianum  dicerent.  Caecilianus  omnium  supra- 
memoratorum  sententiis  innocens  est  pronuntiatus, 
etiam  Mlltiadis  .sententia,  qua  judicium  ciausum  est 
his  verbis :  Cum  constiterit  Csecilianum  ab  iis,  qui 
cum  Donato  venerant,  juxta  professionem  suam  non 
accusari,  nec  a  Donato  convictum  esse  in  aliqua 
parte  constiterit,  suae  communioni  Ecclesiasticae 
integro  statu  retinendum  merito  esse  censeo.  » 
Referuntur  haec  ob  Optato  Miievitano  lib.  i  adver- 
sus  Parmenianum,  qui  alteram  partem  sententiae, 
de  damnatione  sciiicet  Donati,  et  de  susceptione 
epi^coporum  partis  Majorini  praetermisit.  UuicSy- 
nodo  Marcus  presbyter,  postea,  sancto  S  ilvesiro 
mortuo,  Romanus  pontirex,  interfuit,  ut  videre  est 
apud  Valesium  inNotis  ad  librum  x  Eusebii  cap.  8, 
et  in  Critica  Baronii  anno  313.  Ferunt  tum  Dona- 
tistas  condemnatos,asententiaepiscoporum  concilii 
ad  Imperatorem  appellasse,  dictumque  a  Consian- 
tino,  cum  id  accepit:  «  0  rabida  furoris  audacia  1 
Sicut  in  causis  Gentilium  geri  solet  appellationem 
interposuerunt.  »  Disputatur  inter  doctos,  num 
haec  ad  imperatorem  appellatio  facta  fuerit  in 
hoc  Romano,  an  in  Areiatensi  concilio  sub  Siir 
vestro. 

Porro  Donatus  a  Casis  nigris  confessus  est  se 


A  rebaptizasse  et  episcopis  lapsis  manum  imposuisse, 
quia  schisma  Donatistarum  in  haeresim  evaserat, 
cujus  hi  praecipui  errores.  Primo  baptismum  extra 
Ecclesiam  collatum  nullum  esse  contendei>ant,  et 
({uia  Ecclesiam  intra  suam  sectam  coarctabant, 
ideo  catholicosa  sedeceptos«  suoque  schismati  im- 
plicitos  rebaptizabant.  Secundo,  Ecclesiam  in  caete- 
ris  orbi.4  regionibusiraditorum  contagio,  malorum- 
que  communione  periisseasserebant,  et  in  Africd 
remansisse  in  soia  parte  Donati,  ideoque  episcopis 
lapsis  manus  de  novo  imponebant.  Tertio  tandem 
Ecclesiam  catholicam  meretricem  vocabant,  ut 
refert  S.  Augustinus  in  Concione  de  gestis  cum 
Emerito.  Qui  plura  cupit  de  schismate  Donatista- 
rum,  legatdissertationem  ab  Henrico  Valesio  de  eo 
editam,Eusebii  editioni  subjunctam. 

SOMMIER. 

Linea  2.  —  A  consulatu  Maxentii  ix.  Cum  flnem 
B  accepisset  in  Africa  persecutio  circa  annum  314, 
episcopisCarthaginensis  provinciae  Hberum  fnit  in 
ea  metropoii  convenire  ad  ellgendum  Mensurii  epi- 
scopi  successorem.  Inseritur  hic  pars  aliqua  histo- 
riae  Ecclesiae  Africanae :  connexa  cum  sit  historiae 
Romanse  sedis.  Caecilianus  igitur  Carthaginensis 
Ecciesiae  diaconus  canonice  eiectus  et  consecratus 
fuit  episcopus  cleri  suffragiis,  totius  populi  acce- 
dente  consensu.  Contra  hunc  legitime  electum  et 
rite  consecratum  seditiosorum  factio  partim  ambi- 
tione,  partim  avaritiae  studio  seducta,  se  ita  auda- 
cler  erexit,  ut  cpiscopum  recognoscere  detrectaret. 
Convocavit  Cartha^sinem  episcopos  aiiquotNumidiae, 
et  vicinarum  regionum  numero  septuaginta,  aegre 
ferentes  ad  eam  eiectionemse  non  fuisse  vocatos^  Hi 
veluti  ad  concilium  congregati,  cum  ad  eum  conven* 
tum  se  sistere  Caecilianus  renuisset,  ejus  ordinatio- 
nem  esse  nullam  declarant,  etMajoriniim  in  ejus 
locum  substituunt.  Datis  subinde  litteris  ad  uni- 
Q  versas  Ecclesias  Africanas  suadebant,  ut  a  commu- 
nione  Caeciliani  recederent,  et  adMajorinum  defice- 
rent,  a  se  promotum.  Talis  origo  est  schismatis 
Donatistarum. 

Verum  duo  magni  Ecclesiae  Africanae  episcopi 
nempe  OptatusMilevitanus  et  Augustinus,  qui  scri- 
pserunt  saeculo  integro  ab  iila  seditione  nondum 
penitus  consopita,  sed  ad  ipsorum  aetatem  adhuc 
continuata,  testantur  id  esse  conslanter  indicium 
eamque  tesseram,  unde  schismatici  semper  detecti 
sunt  atque  haeretici ;  nempe,  quod  se  subdnxerint 
ac  separaverint  ab  unione  r.um  Ecclesia  Romana  : 
a  Quaere  harum  originem  rerum;  et  invenles  hanc 
tein  vosdixissesentenliam,  cum  schismaticiR  haere- 
ticos  sociasti.  Non  enim  Caecilianus  exivita  Majo- 
rino,  avo  suo,  sed  Majorinus  a  Caeciliano.  Nec 
Caecilianus  recessit  a  cathedra  Petri  vel  Cypriani, 
sed  Majorinus,  cujus  tu  cathedram  sedes,  quae  ante 
ipsum  Majorinum  orlginem  non  habebat.  »  (Optat. 
Milevit.  advers.  Parmenian.  /t'6.  i.) 
D  a  Caecilianus  posset  non  curare  conspirantem 
muititudinem  inimicorum ;  cum  se  videret  et  Ro- 
manae  Ecclesiae,  inqua  semperApostoHcaeCathedrae 
viguit  principatns,  et  cunctis  terris,  unde  Bvange- 
Humad  ipsam  Africam  venityper  communicatorias 
Htteras  esse  conjunctum  :  ubi  paratus  esset  suam 
causam  dicere,  si  adversarii  ejus  ab  eo  illas  Eccle- 
sias  alienare  conarentar.  >  (S.  Augustin.  ep.  162.) 

Hoc  negotium  revera  delatum  fuit  ad  Meichiadem 
papam  Eusebii  successorem,  post  illam  rerum  con- 
versionem,  religionis  bono  a  Deo  feliciter  partam 
inConstantini  promotione  ad  imperium. 

Hic  enim  princeps  ex  victoria  sibi  divinitus  con- 
cessa  sub  auspiciisvlviflcaecrucis,  aseetabuniver- 
so  exercitu  in  coelo  spectalae,  confirmatus  in  ea.  qua 
erga  Christianos  affectus  erat  animi  propensione, 
hanc  non  destitit  confestim  declarare  per  edicta, 
iiberum  exercitium  religionis  nostrae,  bonorumque 
omni  um  restituUoBen  cjusden  nosirei^ligioiis  jiio* 


45H                                      X               ANASTASn  BIBUOTHEGARII  45» 

fessoribus  decernentia.  Subinde  Angust»  dignitatis  A  quomodo,  quave  ratione,  illa  quim  supra  diximus, 

auctoritatem  interposuitad  componendas domesticas  diMgentissime,  rectissimeque  dirimatur,  et  ex  juris 

Hcclesiae  perturbationes,  ejusdem  sanctarum  legum  praescripto  tandem  absolvatur.  Quandoquidem  illud 

patrocinium  professus.  vestrum  studium  minime  latet,  me  tantam  reveren- 

Gertior  itaque  factus  de  seditiosis  motibus,  quos  tiam  sanctae  et  (^atholicae  Ecciesiae  tribuere,  ut  velim 

in  Africa  suscitaverant  Donatistae,  praecepit  magi-  vos  nulium  generaie  schisma,  nullam  discordiam  in 

stratibus  in  ea  provincia  a  se  constitutis,  ut  eosdem  ullo  loco  omnino  relinquere.  Summa  magni  Dei 

reprimerent,  datisque  iitteris  ad  Caecilianum  legiti-  majestas  vos,  honoratissimi  viri,  multis  annis  con- 

mum  episcopum  Carlhaginensis  Ecclesiae,  eumdem  servet.  »  (Apud  Euseb.  Hist.  lib.  x,  cap.  55.) 

certiorem  fecit,  non  defuturosministrossuoAopitu-  Utriusque  partis  viri  Romam  cum  advenissent, 

lari,  illorum  auxilium  ubi  imploraret.  Certusautem  ubi  pariter  aderant  tres  illi  Galliarum  episcopi  in 

cum  essel,  schismaticos  a  se  postulaturos,  ut  apud  Gonstantini  litteris  memorati,  necnon  alii  quindecim 

transmarinos  judices  causa  illorum  cum  Caeciliano  ex  Italia  antistites,  concilium  celebratum  fuit  sab 

decideretur ;   imperator  non  ausus  de  causa  episcopi  auctoritate  Melchiadis  papae.  «  Melchiade  apostolicae 

judicare  (observante  S.  Augustino  inepist.  4d6)  eam  sedis  episcopo  praesidente  Reticius  cum  aliis  judex 

discutiendam,  atque  finiendam  Episcopis  delegavit,  interfuit  >  (S.  Aug.,  lib.  i  confr.  Ju/.,  cap.  2).  «Con- 

fm  vero (ieeae/emperscripsitadMelchiadem  papam.  venerunt  in  domum  Faustae  in  Laterano  Constan- 

a  Constantinus  Auguslus  Miliiadae  episcopo  Ro-  tino  III  et  Licinio  IIIcoss.  vi  Non.  Octobr.  die  feria 

mano,  et  Marco  salutem.  Quoniam  ejusmodi  litterae  sexta.  »Opt.  Miiev.  lib.  i,  etc.  «  Gaecilianusomniam 

complures  ab  Anulinoclarissimo  Africae  proconsule  g  supramemoratorum  sententiis  innocens  est  pronan- 

ad  me  missae  sunt«  in  auibus  constatCaecilianum  tiatus:etiam  Miltiadissententia,  quajudicium  claa- 

episcopum  civitatis  Cartnaginensium,  a  quibusdam  sum  est  his  verbis  :  Cum  constiteritCaecilianum  ab 

eoilegis  suis  in  Africa  ordinatis  episcopis,  multis  iis  qui  cum  Donato  venerunt.  juxta  promissionem 

de  rebus  in  crimen  vocari,  et  iilud  mihi  molestum  suamnon  accusari,  nec  a  Donato  convictum  esse  in 

videtur,  ut  in  his  provinciis,  quasdivina  providentia  aliqua  parte  constiterit :  suae  communioni  ecclesia- 

ultroacsuaspontesub  meumsubjunxerit  imperium,  sticae  integro  statu  retinendum  merito  esse  sentio.  > 

et  in  illis  locis,  in  quibus  crebra  hominum  rrequen-  (Opt.  contr,  Parmen.  lib.  i.) 

tia  versatur,  non  modo  multitudo  ad  deteriora  de-  <c  Qualis  ipsius  beati  Melchiadis  ultima  est  pro- 

flectat,  et  distrahatur  dissidiis,  sed  episcopi  etiam  lata  sentenlia,  quam  innocens,  quam  integra,  qnaoi 

discordiam  inter  se  ipsi  exerceant    visum  est  mihi,  provida  atque  pacifica,  qua  neque  collegas,  in  qai- 

utidem  Caecilianus,  cum  decem  episcopis,  qui  illum  bus  nihilconstiterat,  de  collegio  suo  aususestremo- 

reum   facere  videantur.  et  decem  aliis,  quos  ipse  vere:  et  Donato  solo,  quein  totius  mali  principem 

suae  litis  dijudicalioni  necessarios  existimaverit,  invenerat,  maxime  culpato,  sanitatis  recuperandx 

Romam   navigio  trajiciat  *,  ut  ibi  coram  vobis,  et  optionem  liberam   fecit:  caeteris   paratus   litteras 

Reticioetiam,etMaterno,  etMarinocollegisvestris,  communicatorias  mittere,  etiam  iis,  quos  a  Majo- 

quos  ea  decausa  Romam  maturare  Jusserim,  possit  rino  ordinalos  esse  constaret :  ita  ut  quibuscunqae 

audiri,sicutsanctissimaDei  lex,utinostis,  postulat.  locis  duo  essenl  episcopi,  quos   dissensio  gemi- 

Atque  ut  de  omnibus  hisce  plenissimam,  accuratis-  nasset,  eum  confirmari  vellet,  qui  fuisset  ordioatas 

simamque  notitiam  possiiis  habere,  exemplaria  lit-  C  prior:  alteri  autem  eorum  plebsalia  regenda  pro- 

terarum,  ad  me  ab  Anilio  missarum,  litteris  meis  videretur,etc.  0  virumoptimum?  0  filium  Chrisiia- 

subscripta  ad  vestros  praedictos  colle^s  misi.  Quas  nae  pacis,  et  patrem  Christianae  piebis  1  » (S.  Aog. 

cum  vestra  gravitas  periegerit,  exquisile  ponderabit,  epist,  463.) 


XXXIV.    SANCTU3  SILVESTER. 

ANNO  CHRI8T1  314,  CONSTANTINI  9. 


34.  Silvester,  natione  Xomanus,  ex  patre  Rufino,  sedit  annis  viginti  tribus,  mensi- 
busdccem,(iiebusduodeciin*  .*>  Piiitautim  temporibus  Constantini  et  Volusianiexdie 
Kalendarum  Fehruariarum  usque  ad  diem  Kalendarum  Januariarum.  Constantio  ^ , 
et  Volusiano  consulibus.  ^  Hic  in  exsilio  fuit  in  montem  Soractem  persecutioru 
5  Constantini  concussus,  et  postm^dum  rediens  cum  gloria^  baptizavit  Constan" 
tinum  Auffustum,  quemcuravit  Dominusper  h^^s^X^myimalepra,  cujus  persecutionem 
primo  fugiens,  in  exsilio  fuisse  cognoscitur. 

Hic  fecit  in  urbe  Boma  ecclesiam  in  ppffidio  cujusdam  presbyteri  sui,  qui 
cognominabatur  Equitius,  quem  titulnm  Bomanum  constituit,  juxta  Thermas 
10  Domitianas,  qui  usque  in  hodiemum  diem  appellatur  titulus  Equitii,  ubi  et  haec 
dona  constituit :  patenam  argeuteam,  pensantem  libras  xx,  et  dono  Augusti  Ck)a- 
stantini.  Donavit  autem  scyphos  argenteos  duos,  qui  pensaverunt  singuli  libras 
denas  ;  calicem  aureum,  pensantem  libras  duas ;  calices  ministeriales  quinque,  pen- 

NOTULiE   MAEQINALEB  FABROTTI. 

A  B,   ann.   21,  m.  10  p.  \.^B,  a  coss.  Voius.  et  Aniani  ad  Constantium  et  Albinum.  c  C,  Gonstaa- 
tino.  ^  Vide  Baron.  ad  am.  Dom.  334. 


^  UISTORIA  DE  VmS  ROM.  1K)NT.  —  S.  SILVESTEB.  45U 

santes  singuli  libras  binas  ;  amas  argrenteas  duas,  peasantfes  singul»  libras  denae  ; 

15  patenam  argenteam  chrisraalem  auro  clusam  *  peusantem  libras  quinque ;  phara  ^ 
coronata  x,  pensantes  sing*.  lib.  octonas  ;  phara  SBrea  xx,  pensantes  singfula  libras 
denas ;  canthara  cerostrata  xii  aerea,  pens.  sing^ula  libras  tricenas  ;  fundum  Va- 
lerianum  in  territorio  Sabinensi^  qui  praestat  sol.  lxxx  ^  ;  fundum  statianum  in  ter- 
ritorio  Sabinensi^  qui  prsestat  sol.  55  ;   fundum  Duas  Casas  in  territorio  Sabinensi^ 

20  qui  praestat  sol.  xl:  fundum  Percilianum  territorio  Sabinensi,  qui  prsestat  sol.  xx  ; 
fundum  Corbitanum  territorio  Corano,  qui  praestat  sol.  xl  «*  ;  domum  in  Ur- 
be  cum  balneo  Sicinini  reg^ione^  quae  praestat  sol .  lxxxv  ;  hortum  intra  urbem  Ro- 
mam  in  regione  Adduoframantes  «  qui  praestat  sol.  xv  ;  domum  in  regione  RoflFea  ^ 
intra  Urbem,  quae  praestat  sol.  Lvm  et  tremis  «?. 

CATALOGUS  SUB  LIBERIO. 

Silvester  annis  viginti  uno,  mensibus  undecim.  Fuit  temporibus  Constantini,  a  Consu- 
;u  Volusiani  et  Aniani,  ex  die  pridie  Kalendas  Februarii,  usque  in  diem  pridie  Kalen- 
rum  Januariarum,  Constantinoet  Albino  consulibus. 

35.  Hic  fecit  constitutum  de  omni  Ecclesia.  Etiam  hujus  temporibus  factum  est 
concilium  cum  ejus  consensu  in  Nicaea  Bithyniae  ^  ,  et  congregati  sunt  trecenti  decem 
et  octo  episcopi  catholici,  et  quorum  chirographum  cucurrit,  alii  imbecilles  ducenti 
octo,  qui  exposuerunt  fidem  integram^  sa^ictam,  catholicam^  immaculatam,  et  damna- 
5  verunt  Arium^  Photi7ium  et  Sabellium,  vel  sequaces  eorum.  Et  in  urbe  Rom,a  con- 
gregavit  ipse  cum  consilio  Augusti  episcopos  ducentos  septuaginta  septem,  et  damna- 
vit  iterum  Calixtitm^  et  Arium^  et  Fotinum,  et  Sabellium ;  et  constituit  ut  presbyte- 
rum^  Arianum  resipiscentem  non  susciperet,  nisi  episcopus  loci  designati  J  ;  et  chris- 
7m  ab  episcopo  confici;  et  privilegium  episcopis  dedit  ut   baptizatum  consigna- 
10  rent  propter  hxreticam  suasionem,  Hic  et  hoc  constituit  ut  baptizatum  liniret 
presbyter  chrisniate  levatum  de  aqua,  propter  occasionem  transitus  mortis.  Hic 
constituit  ut  nullus  laicus  crim^n  clerico  inferre  audeat.  Hic  constituit  ut  dia- 
coni  dalmatica  uterentur  in  ecclesia  et  pallio  linostimo^  laeva  earum  tegeretur, 
Hic  co7istituit  ut  nullus  clericus  propter  causam  quamlibet  in  curiam  intro- 
15  iretf  nec  ante  judicem  cinctum  causam  diceret,  nisi  in  ecclesia.  Hic  constituit 
ut  sacrificiu7n  altaris  non  i7i  serico  neque  in  panno  tincto  celebrareiur,  nisi  tan- 
tum  in  linteo  ex  terreno  lino  procreato,  siciit  corpus  Domini  nostri  Jesu  Chri- 
sti  in  sindone  lintea  munda  sepultu7n  est^  sic  77iissa  celebraretur.  Hic  constituit 
ut  si  quis  desideraret  in  Ecclesia  militare,  ant  proficere,  ut  esset  lector  *  annos 
20  haberetxxx,exorcista  dies  xxx,  acolythusannosxxxw''',  subdiaconus  annos  v,  cv^tos 
77iartyrum  annos  v  »  ,  diaconus  annos  xxx  et  vii,  presbyter  annos  m,  probatTis  ex 
omyii  parte,  etiam  et  ab  his  qui  sunt  foris  testimonium  habere  bonum,  unius  uxo- 
ris  virum,  uxorem  a  sacerdote  beuedictam.  Et  sic  ad  ordinem  episcopatus  ascen- 
dercy  nullu77i  majoris  vel  prioris  locum  invadere,  nisi  ordinem  temporum  cum 
25  pudore  cog7ioscere  om7iium  clericorum  votiva  ^  grata,  nullo    omnino  clerico  vel 
fideli  co7itradicente.  Hic   ordinationes   presbyterorum  et  diaconorum  fecit  sep- 
tem  p  per  mensem  Decemhris;  presbyteros  xlii,  diaconos  xxxvii,  episcopos  per  diversa 
loca  diversis  temporibus  in  urbe  Roma  numero  lxxv  <i  . 

36  *•  Hujus  temporibus  fecit  Constantinus  Augustus  basilicas  istas,  quas  et  orna- 
vit  :  basilicam  Constantinianam,  ubi  posuit  ista  dona  :  fastigium  argenteum 
battutile,  quod  habet  in  fronte  Salvatorem  sedentem  in  sella  in  pedibus  v, 
pens.  libras  cxx ;  duodecim  apostoloa   in   quinis  pedibus,   qui  pensaverunt  sin- 

N0TUL.fi    MARGINALES    FABROTTI. 

a  c,  chiusam>  C,  Pharos.  c  c,  40.  «i  C,  60.  e  ad  duos  adamanles.  ^  C.  Orphea.  g  C,  Irerais- 
em.  ^  C,  Nlcwnum  I.  i  C  presbyler.  ;  C,  designaret  eum.  ^  Palla  linoslima  '  C,  osliarius  an.  30, 
eclor  30.  ™  ann.   5,  C.  °C,  ann.  7.  <>  Vola.  p  C,  7.  q  C,  65.  r  Vide  Baron.  tom,  lll  ad  ann,  Dom,  324. 

Patrol.  CXXYII.  48 


4515  ANASTASII  BIBLIOTHEGHARU  4516 

5  guli  libras  nonagenas  cum  coronis  argenti  purissimi.  Item  a  tevgo  respiciei^ 
in  absida  Salvatorem  sedentem  in  throno  in  pedibus  quinis  ex  argento  puris- 
simo,  qui  pens.  libras  cxl  ;  angelos  quatuor  ex  argento,  qui  sunt  in  pedi- 
bus  quinis  costas  cum  crucibus  tenentes,  qui  pensaverunt  singuli  libras  cv, 
cum  gemmis  alavandinis  in  oculos.  Fastigium  ipsum  ubi  stant  angeli  vel  apo- 

10  stoli  pensat  libras  duo  millia  viginti  quinque  ex  argento  dolatico.  Farum  • 
ex  auro  purissimo,  quod  pendet  sub  fastigio  cum  delphinis  quinquaginta,  qua 
pens.  cum  catena  sua  libras  xxv  ;  coronas  quatuor  cum  delphinis  viginti  ex  au- 
ro  purissimo  pensantes  sing.  libras  xv ;  cameram  basilic®  ex  auro  trimme  in  lon- 
gum,   et   in  latum   i)i  pedibus  quingentis  ;   altaria  septem  ex  arg-ento  battuli  *> 

15  pens.  sing.  libras  cc  ;  patenas  aureas  septem,  quse  pensant  singul»  libras  xxx  ;  pa- 
tenas  argenteas  xiii  ^,  pensantcs  singulas  libras  xxx ;  scyphos  aureos  vn,  qui  pens.  sin- 
guli  libras  decem,  scyphum  singularem  ex  metallo  corallo,  ornatum  undique 
de  gemmis  prasinis  et  hyacinthinis,  auro  interclusum,  qui  pensat  ex  omni  par- 
te  libras  viginti  et  uncias  tres  ;  scyphos  argenteos  viginti,  pensantes  singulos  li- 

20  bras  xv ;  amas  ex  auro  purissimo  duas,  pensantes  siug.  libras  quinquaginta  por- 
tantes  sing.  medemnos  ^  tres  ;  amas  argenteas  viginti,  quae  pensant  singulae  li- 
bras  decem,  portantes  singulae  medemnos  singulos  ;  calices  minores  ex  auro  pu- 
rissimo  quadraginta,  pensantes  singulos  libras  singulas  ;  calices  minores  mini- 
steriales   quinquaginta    pen?antes    singuli   libras  binas.  Orramenta  in  basilica : 

25  Farum  °  cantharum  ex  auro  purissimo  ante  altare  in  quo  ardet  oleum  nardinuni 
pisticum  cum  delphinis  octoginta,  qui  pensant  libras  triginta,  ubi  candelsp 
ardent  ex  oleo  nardino  pistico  in  gremio  Ecclesise.  Pharum  cantharum  argen- 
teum  cum  delphinis  centum  et  viginti,  quod  pensat  libras  quinquaginta,  ubi 
oleum   ardet   nardinum   pisticum  ;  phara  canthara  argentea  in    gremio  basilica? 

30  quadraginta  pens.  singula  libras  triginta,  ubi  ardet  oleum  quod  supra.  Parte 
dextra  basilicse.  Phara  argentea  quadraginta  pens.  singula  libras  viginti.  Phara 
canthara  in  laeva  basilicae  argentea  viginti  quinque  ;  pens.  singula  libras  viginti : 
canthara  cyrostrata  in  gremio  basilicae  argenteu  quinquaginta,  pens.  singula  li- 
bras  viginti. :  singularum  librarum  metrse  t  tres  ex  argento  purissimo,   quae  pen- 

35  sant  singulae  libras  ccc,  portantes  singulse  medemnas  decem  ;  candelabra  auri- 
chalcha  septem  ante  altaria,  quae  sunt  in  pedibus  x,  cum  ornatu  suo  ex  argento. 

.  interclusa  sigillis  prophetarum,  pens.  singula  libras  triginta  «.  Quae  constitnit 
in  servitio  luminum,  id  est,  massam  Garilianam  in  territorio  Suessano,  praestan- 
tem   singulis  annis    solidos   quadringentos  ;  massam   Muronicam  *>  in   territorio 

40  suprascripto,  praestantem  solidos  cccxl  »  ;  massam  Aurianam  territorio  Laurenti- 
no,  praestantem  solidos  quingentos  ;  massam  urbanam  territorio  Antiano  pr»- 
stantem  solidos  ducentos  quadraginta  ;  massam  Sentilianam  territorio  Ardeati- 
no,  praestantem  solidos  ducentos  quadraginta  massam  Castis  territorio  Catiasp 
praestantem  solidos  mille  ;  massam  Trapeam  territorio  Casinensi,  prsestant.  soli- 

45  dos  miile  sexcentos  et  quinquaginta.  ;  thimiamateria  duo  ex  auro  purissimo 
pens.  libras  triginta.  Donum  aromaticum  ante  altaria  annis  singulis  libras  cl. 
Fontem  sanctum,  J  ubi  baptizatus  est  Augustus  Constantinus  ab  eodem  episco- 
po  Silvestro.  Ipsum  sanctum  fontem  ex  metallo  ^  porphyretico  ex  omni  parte 
coopertum^    intrinsecus,  et  foris,   et  desuper,   et  quantum  aqua  continet  ex  a^ 

50  gento  purissimo  in  pedibus  v,  qui  pensavit  argenti  libras  tria  millia  et  octo.  In 
medio  fontis  columnas  porphyreticas,  quai  portaut  phialam  auream,  ubi  can- 
dela  est,  pensans  ex  auro  purissimo  libras  lii,  ubi  ardet  in  diebus  Paschae  bai- 


N0TUL.E  MARGINALES   FABROTTI. 


aC,  pharura.  ^  C,   purissimo.  c  c,  16.  ^  C,  Medimnos.  «  C,   pharum.  ^  C,    ineireiae.  f  trecet- 
tas.  •>  Bauronicam  C.  »  C,  360,  J  C,  Baron,  ad  ann,  Dom,  324,  pag.  180.  ^  C,  lapide. 


mi  UISTORIA  DE  YiriS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVESTER.  4M8 

samum  lib.  cc ;  nixum  *  vero  ex  stippa  amianti.  In  labium  *>  fontis  baptisterii 
ag-num  e\  auro  purissimo  fundentem  aquam,  qui  pensat  libras  xxx.  Ad  dexte.. 

55  ram  Agni  Salvarorem  ex  argento  purissimo  in  pedibus  v,  pens.  libras  clxx  ;  in 
l8Bva  Agni  beatum  Joannem  Baptistam  ex  argento  in  pedibus  v^  tenentem  titulum  scri- 
ptum,  qui  hoc  habet :  Bcce  Agnns  Dei  ecce  qui  tollit  peccatum  mundi,  pensantem 
libras  centum ;  cervos  ex  argento  vn,  fiindentes  aquam,  qui  pensant  singuli  lib. 
Lxxx'';  thimiamaterium  aureum  cum  gemmis  prasinis  et  hyacinthinis  xlh,  pensans 

60  libras  decem. 

37.  Donum  fontis  baptisterii  massam  Festi  prsepositi  sacri  cubiculi,  quem  do- 
navit  AugTistus  Constantinus  prsestantem  solidos  ccc ;  massam  Gaba  territorio 
Gabinensi  praestantem  solidos  ccn;  massam  Pictas  territorio  suprascripto  prse- 
stantem    solidos    ccv;   massam  Statibanam^  territorio   Corano    prsestantem  soli- 

5  dos  cc;  massam  intra  Siccdiam  Taurana  territorio  Parampniensi  prsestantem 
solidos  quingentos.  Intra  Romam  domos  vel  hortos  prsBStantes  solidos  duo 
millia  ducentos.  Fundum  Bassi,  qui  praestat  solidos  centum  viginti ;  mas- 
sam  Laninam  praestantem  solidos  ducentos  ;  fundum  Caculas  ®  territorio  Mo- 
mentano    prsestantem  solidos  quinquaginta  ;  massam  Statianam  territorio   Sabi- 

10  norum  prsestantem  solidos  cccl  ;  massam  Murinas  territorio  Appiano  Albanensi 
prsBstantem  solidos  ccc ;  massam  Yirginis  territorio  Corano  ^  prsBstantem  soli- 
dos  ducentos.  £t  transmarina  infra  partem  Africse  ;  massam  Vineis  territorio 
Micaria  is  prsestantem  solidos  octin^^entos ;  massam  Capsis  territorio  Capsitano 
prsBstantem    solidos  sexcentos ;  massam   Yaria  Sardana  territorio  Monensi  prsB- 

15  stantem  solidos  quingentos ;  massam  Cameras  territorio  Curalupi  prsBstantem 
solidos  ccccv ;  massam  Mimas  ^,  territorio  NumidiaB  prcestantem  solidos  dccx, 
massam  *  Baldarioleario  territorio  NumidisB  prsBstantes  solidos  octingentos  et 
decem.  Item  in  GrcBcia  territorio  Cretas  massam  Cefalinam  in  Creta  praBstan- 
tem     solidos    quingentos;    in    Mengaulo    massam    Amaron     prsestantem    soli- 

20  dos  ccxxn. 

38.  Item  his  temporibus  fecit  Augustus  Constantinus,  ex  rogatu  Silvestri  epi- 
scopi,  basilicam  beato  Petro  apostolo  in  templo  ApoIIinis.  Cujus  loculum  cum 
corpore  S.  Petri  recondidit,  ipsum  loculum  undique  ex  8Bre  cyprio  conclusit, 
quod  est  immobile.  Ad  caput  pedes  quinque,  ad   pedes  pedes  quinque,  ad  latus 

5  dextrum  pedes  qulnque,  ad  latus  sinistrum  pedes  quinque,  subtus  ppdes  quin- 
que,  supra  pedes  quinque.  Sic  inclusit  corpus  beati  Petri  apostoli,  et  recondi- 
dit,  et  ornavit  supra  ex  columnis  porphyreticis,  et  alias  columnas  vitineas  J  quas 
de  Graecia  perduxit.  Fecit  autem  et  cameram  basilic®  ex  trimma  auri  fulgen- 
tem,  et  super  corpus  beatri  Petri  8bs  et  quod  conclusit^.  Fecit  crucem  ex  auro 

10  purissimo,  pensantem  libras  centum  quinquag^inta.  In  mensuram  loci,  ubi  scri- 
ptum  est  hoc  :  Constantinus  Augustus  et  Helena  Augusta  hanc  domum  reguli 
simili  fulgore  coruscans  aula  circumdat,  scriptum  ex  litteris  puris  nigellis  in  cru- 
ce.  Fecit  autem  candelabra  aurochalca  in  pedibus  x,  numero  quatuor  argen- 
to  conclusa  cum  sigillis  argenteis;    Actus  apostolorum,  pensum   singuli    libras 

15  ccc  ;  calices  aureos  tres  cum  gemmis  prasinis  et  hiacynthinis  singuli,  qui  ha- 
bent  gemmas  xlv,  pens.  singuli  libras  xu  ;  metretas  argenteas  n,  pens.  lib.  cc  ;  ca- 
lices  argenteos  viginti  pens.  sing.  lib.  x  ;  amas  aureas  duas  pens.  sing.  lib.  x ; 
amas  argenteas  quinque  pens.  sing.  lib.  tres  ;  patenam  ex  auro  purissimo  unam 
cum  turre  et  columba  ornatam  gemmis  prasinis  et  hyacinthinis,  qu»  sunt  nu- 

20  mero  cum  margaritis  albis  ccxv,  pens.  libras  triginta  ;  patenas  argenteas  quinque 

NOTULiE  MARGINALBS  FABROTTI 

•  C,  Annexum  Myxum.  ^  Ubro.  «  C,  800.  ^  SUtiliadam.  •  C,  Calulli.  '  C,  Sorano.  g  C,  Mu- 
Barlo.  *"  C,  Nummas.  >  Baldarioliaria  C,  J  C,  B.  tliyneas.  ^  Extremam  ei  auro  fuigentem  supra 
eorpus  beati  Petri  supra  aes  uude  conclnsum  est.  C,  super  os  quo. 


4549  ANASTASII  BIBLIOTHECARH  1520 

pens.  Bing'.  libras  xv  ;  coronam  auream  ante  corpus,  ubi  est  Phamecantbarus  cum 
delphinis  quinquaginta,  qui  pens.  lib.  xxxv ;  phara  argentea  in  gremio  basilic^e  xxxn 
cum  delphinis,  pens.  sing.  lib.  decem  ;  ad  dexteram  basilicse  phara  argentea  xxi, 
pens.  sing'.  lib.  vui ;  ipsum  altare  argento  et  auro  clusum  cum  gremmis  prasinid  et 
25  hiacynthinis  et  albis  ccx  ornatum  undique,  pens.  lib.  cccl  ;  thimiamaterium  ex  auro 
purissimo  cum  gemmis  undique  ornatum  num.  li,  pens.  lib.  xv. 

39.  Item  in  reditus  donum,  quod  obtulit  Constantinus  Augristus  beato  Petro 
apostolo  per  dioecesem  Orientis  in  civitate  Antiochia*:  domum  Datiani,  pra- 
stantem  solidos  ducentos  quadraginta,  domunculam  incaene  ^  ,  praestans  soli- 
dos    vig^inti    et   trimisium  ^ ;  Csele    in   Aphrodisia,    prsestans    solidos     viginti  ; 

5  Balneum  in  cerateas,  prsBstans  solidos  xlii  ;  Pristinum  ^  ubi  supra  prae^-tans 
solidos  viginti  tres.  Popina  supraprsestans  solidos  decem ;  hortum  Maronis, 
prsestantem  solidos  decem  ;  hortum  alium  ubi  supra,  praestantem  solidos 
undecim,  sub  civitate  Antiochia ;  possessio  Sibillse  donata  ab  Augxisto  prs^ 
stans    solidos  cccxxin,  cartas  decadas  centum   et  quinquaginta,   aromatuin   lib. 

10  cc,  nardini  olei  lib.  cc,  balsamum  lib.  xxxv.  Sub  civitate  Alexandria,  pos- 
sessio  Timialia,  donata  Augu^to  Constantino  ab  Ambronio,  prasstans  solidos 
sexcentos  et  viginti,  cartas  decadas  ccc,  olei  nardi  ccc,  balsamum  libras 
quadraginta,  aromata  lib.  cl,  storacis  IsauricsB  lib.  1.  Possessio  EuthimicA 
ducis    prsestans    solidos    quingentos.     Donavit    Augiistus    Constantinus   posses- 

15  sionem  Pattinopolim  prsestans  solidos  octingentos,  cartas  decadas  cccc, 
piper  medemnos  quinquaginta,  crocos  libras  centum,  storace  libras  ceutum 
et  quinquaginta,  aromata  cassia  cc,  olei  nardi  libras  ccc,  balsami  lib. 
c,  lini  saccos  centum,  casei®  sillum  libras  centum  et  quinquaginta,  oleum 
Cyprium  lib.  centum,  papyrum  rucanas  ^  libras  mundas  mille.   Possessio  quam 

20  donavit  August.  Constant.  Hybromias  prsestans  solidos  quadring^entos  quin- 
quag^inta,  cartas  decadas  cc,  aromata  cassise  lib.  quinquag^inta,  olei  nardini 
libras  ducentas,  balsami  libras  quinquaginta.  In  provincia  Euphratensi  sub  ci- 
vitate  Cyro  possessionem  Armanalanam  praestantem  solidos  ccclxxx  ;  possessio 
Mobaris,  prsestaus  solidos  cclx. 

40.  g  Eodem  tempore  fecit  Aug-ustus  Constantinus  basilicam  beato  Paulo  apo- 
stolo  ex  sufiTgestione  Silvestri  episcopi.  Cujus  corpus  sanctum  ita  recoudidit  in 
aere  et  conclusit,  sicut  et  beati  Petri  Constantiuus  Augustus,  cui  basilic»  do- 
num  *hoc   obtuiit :  sub   Tarso  Cilici®  in  insula  Cordionis  prsestans  solidos  octin- 

5  gentos.  Omnia  enim  vasa  sacrata  aurea,  arg-eutea  aut  »rea  ita  posuit,  sicut  & 
in  basilicam  sancti  Petri  apostoli,  ita  et  beati  Pauli  apostoli  ordinavit.  Sed  eJ 
crucem  auream  super  locum  beati  Pauli  apostoli  posuit  pensantem  libras  centum 
et  quinquagiuta.  Sub  civitate  Tyria  possessio  comitum,  praestans  solidos  quin- 
gentos  et  quinquaginta  ;  possessio  Timia,  pr©stans  solidos  ducentos  et  quinqua- 

10  ginta ;  possessio  Fronimusa  praestans  solidos  septingentos,  oleum   nardinum  li-    ■ 
bras  septuagiuta,  aromata  libr.  quinquaginta,   acassia  libr.  centum.   Sub  civitate 
iEgypti  possessio  Cyprias,  prsestans  solidos  septingentos  et  decem,   oleimi  nardi-    ; 
num   lib.  septuaginta,   balsamum   libr.  triginta,  aromata  libr.  septuaginta,  sio-    i 
race  libr.  triginta,  stacten  lib.  centum  et  quinquaginta.  Possessio  Basilea  prastaa? 

15  solidos  quingentos  et  quinquaginta,  aromata  libr.  quinquaginta,  oleum  nsr- 
dinum  libr.  sexaginta,  balsamum  libr.  viginti,  crocos  libr.  septuaginta.  Possessio 
insula  Machabeo,  prsestans  solidos  quingentos  et  decem,  papyrum  mundua 
racanas  quingentas,  linum  saccos  trecentos. 

NOTUL«    marginales   pabrotti.  i 

■  Item  in  reditus  domus  B.  Petn  obtulit  Constantinus  pcr  dicBceses  Orientis  hwc  in   civitate  Antiochix- 

*>  Vicene.  C,  Nicenam.  c  c  Iremlssem.  ^  C,  pislrlnum.  «  C,  cariophyllorum.  f  Papyrii  canas.  »  V^ 
Baron.  ad  ann.  Dom.  324. 


1581  HISTORIA.  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVESTER.  4582 

41.  '  Eodem  tempore  fecit  Constantinus  Augrustus  basilicam  in  palatio  Sesso- 
riano,  ubi  etiam  de  ligno  sanctae  crucis  Domini  nostri  Jesu  Christi  posuit,  et 
auro  et  gemmis  conclusit,  ubi  etiam  et  nomen  ecclesiaB  dedicavit,  qu8B  cogno- 
minatur  usque  in  hodiernum  diem  Hierusalem.   In  quo  loco   constituit   donum  : 

5  candelabra  aurea  et  arg^entea  ante  lignum  sanctum  lucentia  secundum  nume- 
rum  Evangeliorum  quatuor,  quae  pensaverunt  singula  libras  triginta ;  phara  can- 
thara  argentea  quinquaginta,  quae  pensaverunt  singula  libras  xv  ;  scyphum  au- 
reum  purissimum,  qui  pensavit  libras  x  ;  calices  ministeriales  aureos  quinque, 
pensantes  singulos  libras  singulas  ;  scyphos  argenteos  tres,  pensantes  libras  octo  ; 

10  calices  ministeriales  argenteos  decem  ,  pensantem  libras  binas  ;  patenam  au- 
ream,  pensantem  libras  decem  ;  pateuam  argenteam  auro  clusam  cum  gemmis, 
pensantem  libras  quinquaginta  ;  ipsum  sanctum  altare  aureum^  quod  pensat  li- 
bras  ducentas  et  quinquaginta  ;  amas  argenteas,  pensantes  libras  viginti.  Et 
omnia  agrorum  circa  palatium  ecclesiae  dono    dedit.   Item  possessio  Sponsas^  via 

13  Lavicana,  praestans  solidos  ducentos  sexaginta  et  duo  ;  sub  civitate  Lauren- 
tium  *  possessio  Patras,  praestans  solidos  centum  et  viginti';  sub  civitate  Nepesina 
possessio  Anglesis,  praeslans  solidos  centum  quinquaginta ;  sub  civitate  suprar- 
scripta  possessio  Terega,  praestans  solidos  centum  quadraginta;  sub  civitate  su- 
prascripta    Falisca   possessio  Herculis,  qusB  donata  est   Augusto    Constantino^    et 

20  Augustus  obtulit  ecclesisB  Hierusalem,  prsestans  solidos  cxl  ;  item  sub  'civitate 
Falisca  possessio  Nimphas,  prsBstans  solidos  centum  et  quindecim  ;  sub  civitate 
Juder  possessio  Angulas  prsBstans  solidos  centum  quinquaginta  -tres. 

42  ^  Eodem  tempore  fecit  basilicam  sanctaB  martyris  Agnetis  ex  rogatu  Con- 
stantisB  filisB  suae,  et  baptisterium  in  eodem  loco,  ubi  et  baptizata  est  soror  ejus 
Constantia  cum  filia  Augusli  a  Silvestro  episcopo,  ubi  donum  constituit  hoc : 
patenam  ex  auro  purissimo  pensantem  libras  vigniti  ;  calicem  aureum  pensantem 

5  libras  decem ;  coronam,  pharum  cantharum  cum  delphinis  triginta  ex  auro 
purissimo,  pensantem  libras  quindecim ;  patenas  argenteas  duas,  pensantes  sing. 
libras  viginti ;  calices  argenteos  quinque,  pensantes  singul.  libras  decem ;  phara- 
canthara  argentea  triginta,  pensantia  sing.  libras  octo ;  pharacanthara  SBrea  auri- 
chalca  quadraginta.    Cerostrata  aurochalcha   argento  clusa  sigillata  quadrag^inta  ; 

10  lucernam  ex  auro  purissimo  nixorum  ^  duodecim  super  fontem,  quBB  pensabat 
libr.  XV,  et  donum  in  reditum  circa  civitatem  Fidenas  omnem  annum  •  prcestans 
solidos  ceatum  et  sexagin^a  Via  Salaria  sub  Pavetinas  usque  omnem  agrum 
S.  Agnes  prsestantem  solidos  centum  et  quinque ;  agrum  Muci,  prsBstantem 
solidos  octuaginta ;  possessio   Vicopisonis,  praestans  solidos  ducentos  et  quinqua- 

15  ginta;  agrum  Caculas  ^  praestantem  solidos  centum. 

43  »  Eodem  tempore  Constantinus  Augustus  fecit  basilicam  ieato  Laurentio 
martyri^  via  Tiburtina  in  agrum  Veranum  supra  Arenarium  cryptss  et  usque  ad 
corpus  B.  Laurentii  martyris  in  qua  fecit  gradum  ascensionis  et  descensionis.  In  quo 
loco  construxit  absidam,  et  exornavit  marmoribus  porphyreticis,   et  de  superiori 

5  loco  conclusit  de  argento,  e^,  cancellos  ex  argento  purissimo  ornavit,  qui  pens 
libras  mille,  et  ante  ipsum  locum  in  crypta  posuit  lucernam  ex  auro  purissimo 
nixorum  ^  decem,  pensantem  lib.  triginta  ;  coronam  argenteam  cum  delphinis 
quinquaginta,  pensantem  lib.  triginta ;  candelabra  aerea  duo  in  pedibus  denis,  pen- 
santia  sing.  libr.  trecentas.  Ante  corpus  beati  Laurentii  martyris  argento  clusam 

10  passionem  ipsius,  sigiliis  ornatam  cum  lucernis  byssinis  argenteis,  pensantes  sing. 
libr.  quindecim.  Donum  quod  obtulit :  patenam  auream,  pensantem  libr.  viginti ; 
patenas  argenteas  duas,  pensantes  sing.  libr.  xxx ;  scyphum  ex  auro  purissimo  pen- 

NOTUL^     MARGINALES   FABROTTI. 

•  Yide   Baron.    loc.    cit.  b  Lorentum.  c  Vide,   Baron,    loc,    cit.  ^  lychnorum.   «   C,  agram.  t  C, 
Casulas.  «  Vide  Baron,  loc.  cit,  *>  B,  lycbnorum. 


4523  ANASTASII  BIBUOTHECARII     .  4534 

santem  libr.  xv  ;  scyphos  arg^enteos  duos  pensantes  sing.  libr.  decem ;  calices  mini- 
steriales  ar^enteos  decem,  pensantes  siog.  libras  viginti ;  amas  argrenteas  duas,  pen- 

15  santes  libras  x;  phara  argentea  trigrinta  pensentia  sin^ula  libr.  xv  ;  metretum  ex 
auro  pensans  libras  centum  quinquaginta,  portantem  medemnas  tres.  In  eodem 
loco  possession.  cujusdam  Cyriacetis  religriosffi  femin»,  quam  fiscus  occupave- 
rat  tempore  persecutionis.  Veranum  fiindum  praestan.  solidos  centum  quadra- 
^nta;  possession.  Aqua  Turia  ad  latus  prsestan.  solidos  centum  quinquag^intatres: 

20  possession.  Augusti,  territorio  Sabinensi,  prsestan.  nomine  Christianorum  soli- 
dos  cxx ;  posessio  Sufuratarum  prsestan.  solidos  sexaginta  sex  ;  possession.  Mici- 
nas  Augusti,  praestan.  solidos  centum  quinquagfinta ;  possession.  Thermulas  prae- 
stant.  solidos  sexagrinta  ;  possession.  Ajanas,  praestant.  solidos  septuaginta  ;  posses- 
sion.   Septimiti,  prsestant.  solidos  centum  triginta. 

44  »  Eisdem  temporibus  Augnstus  Constantinus  fecit  basUicam  beatissimis  mar- 
tyribus  Marcellino  preshytero  et  Petro  exorcistse  inter  Duas  Lauros,  et  manao- 
leum,  ubi  beatissima  mater  ipsius  sepulta  estHelena  Augusta,  in  sarcophagt)  por- 
phyretico,  via  Lavicana,  milliario  ab  urbe  Roma  tertio.  In  quo  loco  et  pro   amore 

5  matris  suse  et  venei^atione  sanctorum  posuit  dona  voti  sui  :  patenam  ex  auro 
purissimo,  pensantem  libras  triginta  quinque;  candelabra  arg^ntea  auro  dosa 
quatuor  in  pedibus  xii,  pensantia  sin^la  libras  ducentas ;  coronam  ex  auro  pa- 
rissimo,  quse  est  pharus  cantharus  cum  delphinis  centum  et  vig^inti,  pensantem 
libras  xxx  ;  calices  aureos  tres,  pensantes  singiili  libras  decem  cum  gemmis  prasi- 

10  nis  et  hyacinthinis  ;  amas  aureas  duas^  pensantes  singulas  libras  xi ;  altare  ex 
arg^ento  purissimo,  pensans  libras  cc.  Ajate  sepulcrum  beat»  Helenae  Augusta 
fecit  ex  metallo  porphyretico  ex  sculptis  sigillis,  pharacanthara  viginti  ex  ar- 
gento  purissimo,  peusan.  singula  libras  viginti.  Item  in  basilica  sanctorum  Pe- 
tri  et  Marcellini   donum   quod    dedit    tale  est :    altare    argenteum  purissimum, 

15  pensans  libras  ducentas ;  patenas  aureas  purissimas  duas,  pensantes  libras  quia- 
decim ;  patenas  argenteas  duas,  pensantes  singulas  libras  xv  ;  scyphum  aureum 
majorem^  pensantem  libras  viginti,  ubi  nomen  Aug^ustse  desig^natur;  scyphos 
argenteos  quinque,  pensantes  singuli  libras  xn;  calices  ministeriales  argenteos 
viginti^  pensantes  siuguli  libras  tres ;  amas  argenteas  quatuor,  pensantes  singul. 

20  libras  xv ;  annis  singulis  olei  nardi  pistici  libras  noningentas,  balsami  libras 
centum,  aromata  incensum  ante  corpora  sanctorum  Marcellini  et  Petri  libras 
centum.  Fundum  Laurentium  juxta  formam  ^  cum  balneo,  et  omnem  agrum 
a  porta  Foforritana  ^  via  itineraria  usque  ad  viam  Latinam,  ad  montem  AJ- 
bium  ^.  Ipse    mons    Galbius    possessio   Augnstse   Helense  prsestans  solidos  mille 

25  centum  et  viginti.  Insulam  Sardiniam  cum  possessionibus,  omoibus  ad  eam- 
dem  pertinentibus,  prsestantem  solidos  mille  et  viginti  quatuor  ;  insulam  Mo- 
senum  cum  possessionibus  ad  eamdem  pertinentibus,  praestan.  solidos  octingen- 
tos  et  decem ;  insulam  Attitiae  et  montem  Argentarii  •  prsestantem  solidos 
sexcentos.  Possessio  in  territorio  Sabinensi,  quse  cognominatur    ad    Duas  Casas, 

30  sub  monte  Lucretio,  prsestans  solidos  ducentos. 

45  ^  Eodem  tempore  fecit  basili  am  Constantinus  ex  sugg^tione  Silvestri  itt 
civitate  Ostiensi,  juxta  portum  urbis  Romse,  beatorum  apostolorum  Petri^ 
Pauli,  et  sancti  Joannis  Baptistse,  ubi  et  donum  obtulit :  patenam  arg^nteam. 
pensantem  libras  triginta;  calices  argenteos  decem,  pensantes  libras  quinqae: 
5  amas  argenteas  duas,  pensantes  singulas  libras  decem ;  phara  arg^entea  triginta, 
pensan.  singula  libras  quinqne  ;  scyphos  argenteos  duos,  pensantes  singuli  li' 
bras  novem ;  patenam  argenteam  chrismalem  sing^ularem,  i>ensantem  libras 
decem;  pelvim  ex  argento    ad  baptismum,  pensantem  libras  vig>inti  ;   insulazni 

NOTULiE    MARGINALES    FABROTTI. 

a  Yide  Baron,  loc,  cit  ^  C,  Formiam    '^    omnes  agros  a  porta  Sessorlana.  ^  et   nsfw  ad  ■ant^ 
Galbium. «  cum  monte  Argentario.  f  Vide  Baron.  loc.  cit. 


4525  HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVESTER.  4526 

qu8B    dicitur  Assis    in  territorio   Portuensi  et    Ostias  *  possessiones    omnes    ma- 

10  ritimas  usque  ad  digitum  solis,  prsestantem  solidos  trecentos  ;  possessionem  Grae- 

corum  in  territorio  Ardeatino,    praestantem  solidos    octuaginta;  possessio  Quiritl 

territorio   Ostiensi,  praestans    solidos  trecentos  et  undecim ;  possessio   Balneolum 

territorio   Ostiensi,  praestans  solidos  quadraginta  duos ;  possessio  Nunsula,    prse- 

stans    solidos    trlgfinta.    Item  quod    obtulit   Gallioanus  basilicae    suprascriptorum 

15  sanctorum  Petri  et  Pauli,  et  Joannis  Baptistae,  id  est,  coronam  arg^enteam  cum 

delphinis,  pensantem  libras  viginti ;  calicem  argenteum  anaglyphum,  pensantem 

libras  quindecim ;  amam  argenteam,  pensantem  libras  xviii ;  massam  Millianam 

territorio    Sabinensi,   praestantem    solidos  centum    et  quindecim  et  trimisium  ^ ; 

fundum    picturas  territorio    Velliterno,    praestantem    solidos    quadraginta    tres ; 

20  fundum    Surorum    via    Ciaudia  territorio  Vegentano,    praestantem  solidos  quin- 

quaginta  sex ;  massam  Gargilianam  territorio  Suessano,  praestantem  solidos  sex- 

centos  quinquaginta  quinque. 

46  c  Eodem  tempore  fecit  basilicam  Augustus  Constantinus  in  civitate  Alba- 
nensi,  videlicet  sancti  Joannis  Baptistae,  ubi  et  posuit  donum  hoc:  patenam 
argenteam,  pensantem  libras  xxx :  scyphum  argenteum  deauratum,  pensantem  libras 
duodecim  ;  calices  ministeriales  decem,  pensantes  sing.  libras  tres ;  amas   argen- 

5  teas  duas,  pensantes  sing.  libras  viginti ;  possessio  lacum  Turni  ^  ,  cum  adjacentibus 
campestribus,  praestans  solidos  quadraginta;  possessio  Molas,  praestans  solidos 
quinquaginta;  possessio  Albanensis,  cum  lacu  Albanensi,  praestans  solidos  du- 
centos  et  quinquaginta;  massam  Muci,  praestantem  solidos  centum  septuaginta. 
Omnia  sceneca   deserta  vel  domos  intra  urbem    Albanensi    sanctae  Ecclesiae   do- 

10  num  obtulit  Augustus  Constantinianae  «  ;  possessiones  Horti,  praestantes  solidos 
viginti ;  possessio  Tiberii  Caesaris,  praestans  solidos  octuaginta ;  possessio  Mari- 
tanas,  praestans  solidos  quinquaginta ;  massam  Nemus^  praestantem  solidos  ducen- 
tos  et  octuaginta;  possessio  Armatiani  in  territorio  Garano,  prsestans  solidos 
centum  et  quinquagiuta ;   possessionem  Statilianam,  praestant.  solidos  septuaginta ; 

15  possessionem  Medianae,  praestant.  solidos  triginta. 

47  ^  Eodem  tempore  fecit  beatissimus  Constantinus  Augustus  intra  urbem  Ca- 
puam  basilicam  apostolorum,  quam  cognominavit  Constantinianam,  ubi  po- 
suit  donahaec:  patenas  argenteas  duas,  pensan.  singulas  libras  viginti ;  scyphos 
argenteos  tres,    pensantes   sing.  libras  viii;  calices  ministeriales   xv.  pensantes 

5  singulos  libras  duas ;  amas  argenteas  duas  pensantes  singulas  libras  x ;  candelabra 
aerea  in  pedibus  denis  pensantia  singula  libras  clxxx  ;  pharacanthara  ex  argento  tri- 
ginta.  Et  donum  quod  obtulit :  possessionem  in  territorio  Menterno ;  massam  Stati- 
lianam,  praestantem  solidos  trecentos  et  quindecim ;  possessionem  in  territo- 
rio  Cagetano  ^praestantem  solidos  octuaginta  quinque;  possessionem  Paternum 
10  territorio  Suessano,  praestantem  solidos  centum  quinquaginta ;  possessionem  ad 
centum  territorio  Capuano,  praestantem  solidos  sexaginta;  possessionem  in  eo- 
dem  territorio  Suessano  Gauronicam,  praestantem  solidos  quadraginta ;  possessio- 
nem  Leonis  praestantemsolidos  quadraginta. 

48  ^  Eodem  tempore  fecit  basilicam  beatissimus  Constantinus  Augustus  in  ur- 
be  Neapolitana,  cui  obtulit  et  dona  haec  :  patenas  argenteas  duas,  pensan.  sing  li- 
bras  viginti  quinque;  scyphos  argenteos  duos,  pensan.  sing.  libras  decem;  calices 
ministeriales  xv,  pensan.  sing.  lib.  duas;  amas  argenteas  n,  pensan.  sing.  libras 

5  quindecim  ;  phara  argentea  xx,  pensan.  singula  libras  octo  ;  phara  aerea  xx,  pen- 
san.  sing.  libras  decem.  Fecit  autem  formam  aquaeductus  per  milliaria  octo.  Fecit 
vero  et  forum  in  eadem  civitate,  et  donum  obtulit  hoc :  possessionem  Machari, 
praestantem  solidos  centum  et  quinquaginta ;  possessionem  et  Cymbranam,  prae- 

NOTULiE  MAHGINALES   FABROTTI. 

•  Cqaaeest  inter  Portam  ct  Ostiam.     ^  c,  tremissem.     c  vide  Baron,  loc.  ctt.    «>  C.  Laarentina. 
•  Forte  Constantinus.     '  VideBaroti.  loc.  cit.     9  C,  Gajetano,     ^  Vide  Baron.  loc.  dt. 


4527 


ANASTASIE  BIBLIOTHECARII 


45% 


stan.  solidos  centum  et  quinque ;  possessionem  Hyrclinam  'pwBstan.  solidoscvm; 

10  possessioQem  Affilas,  prffistan.  solidos  cl;  possessionem  Ninfalas,  prastan.  soli- 
dos  xc ;  possessionem  Insnlam  cum  Castro,  pr»stantem  solidos  lxxx  ;  hic  Sil- 
vester  fecit  ordinationes  vi  per  meusem  Decembris  :  presbyteros  xlh,  diaconos  xxvi, 
episcopos  per  diversa  loca  lxv  ^  .  Hic  sepuUus  est  via  Salaria  in  ccemeterio  Pri- 
scillae  milliario  ab  urbe  Roma  tertio^  xi  ^  Kalendas  Januarias,  Qui   vere  catho- 

15  licus  et  confessor  quievit,  cessavit  episcopatus  dies  quindecim. 

NOTULiE  MARGINALieS  FABROTTI. 

■  C,  Sclinum.    b  b,  alias  36.    c   C,  pridie. 

VARIiE  LECTIONES. 

Apud  Fabrottum  ex  codice  Freheri.  A  quod   donavit    ConsUnlino    Augasto.    lin.  45.  B. 

JVwm.  34.  lin.2^  BdlebusU.  lin.  3,  A  Constan-     ^'^'"" '"^  '      "*    "  ^      '  «   -. 

tino.  lin.  4,  AB  in  monte  Soracte,  et  postmodum 
rediens.  lin.  15  A,  argenteam  ministerialem,  lin.  17, 


A,  cerostata,  B,  caerostata.  lin.  18,  B,  qui  praestat 
pens  onem  solidos  70  Un.  19,  solid.  50,  duas  casas 
quae  praestant.  lin.  20,  B,  fundum  Prisclllianum  lin. 
21,  A,  Corvianum,  B,  Corbini  num.  lin.  dicra  21, 
AB,  80lidos60.  lin.  23,  AB,  ad  duos  amantes.  /m. 
24,B,59ettrefflissem.  A,  inreeioneOrphea.  £  Horfea. 

Num.  35,  lin.  2,  A,  ex  ejus  praecepto,  B,  cura 
ejus.  lin.  7,  A,  utpresbyter.  lin.  13,  B,  et  pallia  li- 
nossima  laevam  orum  tegerent.  lin.  19,  ita  milita- 
ret,  aut  profi^^eret,  ut  lin.  20,  AB,  acolytus.  Un.  21, 
AB.  diaconos  7.  lin.  24,  A,  nisi  ordinis  tempore, 
B^  nisi  ordine.  A,  cum  pudore  cognoscere  votivam 
graiiam  omnium  clericorum,  J9,  cum  pudorecogni* 
to,  omniumque  clericorum  votiva  gratia,  nulloque 
omnino  clerlco  contradicente.  lin.  26  et  27,  AB^  fe- 
cit  6,  AB,  diaconos  7. 

Num  36,  lin.  2,  B.  dona,  canfieram  ex  auro  pu- 
rissimo,  et  fastigium  argenteum  solum.  lin.  5  B, 
libras  nongentas.  lin.  eadetn  £,  tei*go  respicieniem. 
/m.  9,  B,  cum  gemmis  alamandinis.  lin.  10,  B.  ex 
argento  collaticio,  0,  cameram  ex  auro  pnrissimo, 
et  f.irum.  lin.  12,  ^,  cum  catena,  qu£  pensat  libras 
50.  lin.  ead.  et  13,  ex  auro  trimmeta.  i,  aiiro  trini- 
me  in  |)edibus  in  longum,  et  latum.  lib.  AB,  latum 
libras500.  /m.14,exauropurissimo./m.  16,A.argen' 
teas  f.  B-  lin.  ead.^  B,  caltces300.  /m,  23,  B^  majores. 
lin.  27,  in  gremio.  /m.  59.  A,  massam  Amonic^im. 
£,  Berronicam.  lin.  44  et  45,  A,  solldos  200.  B,  850. 
Hn.  55,  B,  170.  lin.  58,  B.  125.  lin.  59,  AB,  gem- 
mis  prasinis.  B,  hyacinthinis  42. 

iVtim.  37,  lin.  4,  massam  Tuiilianam,  B.  Statilia- 
nam,  AB,  300.  lin.  5,  AB,  massam  Tauranam  in« 
tra  Siciliam  territorio  Paranensi.  /m.  6,  B,  domos, 
vel  horrea.  lin.  7,  8,  A  massam  Lammas,  B,  massa 


Passhiopolim.  lin.  16,  B,  storacis.  /m.  ead.  B,  croci 
lib.  100.  /m.  18,  B,  casiie.  /m.  ead.^  gariophylh»- 
rum  B,  olei  Cyprli  B,  /i«.  19,  B,  ex  papyro  racanas. 
lin.  20,  B,  hybromion.  /m.  23,  B,  Tyro,  etc.  Arma- 
nazon. 

iVMm.  40,  lin.  8  cf  9  B,  550.  /in.  44,  cassiae  lib.  50. 
lin.  12,  B,200.  lin.  16,  B,  croci  balsami  possessio 
insulae  macab.  lin.  ead.,  A,  lib.  70.  lin.  17,  B,  ex 
papyro,   etc.  lini  saccos. 

iVam.  41,  lin.  4,  B,  haec  constituit  dona.  lin.  6, 
AB,  llb.  80.  lin.  12,  A,  ai^r^um.  Un.  43,  amastres. 
/m.  15,  sexaginta  tres  La  irenL  AB.  Hn.  18,  AB,  Te- 
regia.  sol.  160.  /m.  21  e^  22,  aB.  iio.  civitateTudes. 

Num.  42,  /m.  1,  B,  Agnes,  Un.  2,  B,  Constanti* 
(iees^  /m.  3,  B,  dona  haec.  /m.  41,  B,  civitatem  Fl- 
glinas  /m.  12.  B,  Salaria  sub  parietes,  A,  parieti- 
nas.  /m.  14,  B.  vlci.  /m.  14,  15,  B,  350  casulas. 

Num.  43,  /in.  2,  agro  Verano  subarenario^  A,  sq- 
B  pra  arenarium.  lin.  4,  B,  marmor  purpureis  lin.  6, 

A,  lib.  mille  /in.  8,  AB,  lib.  20.  /in.  eadem  8,  A, 
aurea.  /ia.  9  A,  lib.  120,  B  200.  Un.  18,  B,  blnexis 
argenteis.  lin.  18,  B.  solld.  160,  Aqua  Tuscia.  lin.  i\ 
et  22,  B,  xNicenas.  /i/i.  22,  B  110.  /in.  23,  B,  soliJ.65. 

iVi/m  44, /in. 3 e^  4,  B,  purpureo  via.  Hn.l^B,  Iib.i5. 
/m.  9,  lib.250.  lin.  11,lib.60.  Hn.  12,  JB,  marm.pur- 
pureoexcultum  sigillis  posuit  phare^  etc.  Hn.  21,  B, 
in  incensum.  iin.  23  et  25,  B,  porta  Sensuriana  as- 
quead  viam  Praenestin.im.  a  via  Laiina  ad  moniem 
Gabium.  lin.  27  et  28.  B.  320  linea  26,  17,  jtfeseno 

B.  lin.  28,  B,  Massidiae,  quae  est  mons  Argentarlus. 
Num  .45,  lin.  2,  2,  B,  juxta  portam.  Hn.  \  B,  doni 

obtulit  hac.  /in.  5,  B,  sing.  lib.  blnas.  /in.  eat/emo, 
B,  fara  cantharo.  Un.  9,  .K  Artii,  qu«  esl  inier  Por- 
tuin  et  Hostiam,  lin.  10,  B.  digituin  soli.  Hn.  11,B, 
solid.  655.  Hnea  eadem,  B,  Quirinis.  Hn.  13  et  1«, 
AB.  Nymphulas,  B,  dona  quae  obtulit  Gallicanus. 
iVtim.  46,  lin.  2,  B,   posuit  haec.  hn.  5,  B,  lacl- 


latina. /in.  eac/.  8  et  9,  A,  territorioNumentano. /in.  p  turni. /in.  6,  solid.  60.  AB.  Hn.  8,  B,    solid. 


13,  ABy   massam  Juncis  territorio  Murcarino.  lin. 

14,  B,  territorio  Almense.  /m.  15,  B,  terrilorio  Cry- 
pta  Luui.  AB,  massam  numas.  lin.  16,  AB.  soli- 
dos  650,  AB,  massam  sulpheratam.  Hn.  17,  B,  so- 
lidos  720. 

JVum.  37.  lin.  3,  AB,  B.  Petri  ita  rerondidit.  Hn. 
9,  A,  Patri  quod  aere  conclusit.  Hn.  10,  AB,  in  men- 
surae  loco.  /m.  11  e(  12,  A,  domum  regall  aulae  si- 
mili  fuigore  coruscantem  circurodat.  /m.  eadem  12, 
B,  vigellis.  lin.  15.  B,  gemmis  praslnis.  lin.  17,  AB, 
Amas  a.  p.  s.  lib.  20.  iin.  19,  AB.  prasinis.  Un.  21, 
AB,corpus  ubi  est  oleum  nardinum,  quae  est,  et 
farum  cantharum  cum  delphinis  50.  lin.  24,  B.  pra- 
sinis.  Un.  24,  B,  400.  ornatu.n.  lin.  26,  num.  60. 

Num.  39,  /in.  1,  B,  in  reditum.  lin.  2.  B,  in  civi- 
tateAntlochla  domum  Datiani.  Hn.  3  e^  4,  B.  jugere. 
e/c,  et  tremissero.  lin.  eadem  4,  cellx  in  Aphrodisia 
B.  /in.  5,  B,  pislrinum.  lin.  9,  sol.  32i,  B.  /in.  10. 
B,  balsamum  lib.  llb  60  lin.  i,\  Isauric»  lib.  50  B. 
/m.  14,  B,  quingentos  chartas  dechadas  70  per 
^gyptum  sub   clvitate  Armenia  possessio  Agapi, 


m 

Hn.  9,  B,  Albanensem.  lin.  11,  A,  70.  B,  28,  A, 
marinis,  B,  Marina.  /m.  13,  B,  Martiahas  in  terri' 
torio  Corano. 

Num.  47,  /in.  4,  B,  lib.  9.  /in.  6,  B,  aerea  quatuor. 
/m  7,  B,  et  obtulit  possessiones  has.;»  massam  Sutl- 
llanam.,  A,  Miiiturno,  B,  in  territorio  Mentur- 
nensi.  Un.  8,  B,  320.  /in.  9,  A,  Cazetano,  B,  Cagi- 
tano.  Un.  eadem  9  et  10,  B,  paterni  in  teiril.  lin.  \i 
AB,  solid.  60. 

Nim.  48,  /in.  8,  B,  Clmbriariam.  Hn.  9,  B,  Seli- 
nam,  lin.  10,  Nymphulas.  A.  solidos  460.  lin.  11, 
insulam  in  castro  solid.  80.  Post  quae  verba  in  k^ 
B  sunthaec.  llsdem  temporibusconstituit  B.  Silvester 
in  urbe  Roma  titulum  suum  in  regione  tertia  jaiti 
ThermasDomitianas  ,quae  cognomiQantur  Trajans 
titulusSilvestri[A,Equiti],ubidonavilConstantlDiis 
Augustus  hiec :  paienam  argenteam  pensantem  lib. 
20;  amas  argenteas  duas  pensantes  iibras  10;  scy 
phos  argent.  duos,  pens.  slng.  iib.  8:  fara  cab- 
thara  argentea  10,  pens.  sing.  lib.  40;  caotban 
cerusiata  atrea  16,  pens.  sing.  iib.  90  [A,  IO];cah 


4529 


mSTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVESTER. 


4530 


lices  argenteos  ministeriales  5,  pensan.  sing.  lib. 
2 ;  fundus  Percellianus  in  territoro  Sabiensi  pr^siat 
solidos  50;  fundusBarbaiianus  in  territorio  Feren- 
sis  [A,  fesiis],  praestat  solidos  66  et  tremissem,  fun- 
tus  Stalianusin  temtorioTribulanopra»stai  solidos 
66  et  tremisse  ii ;  fundus  [A,  Berucolasl  Bemelas  in 
terrilorio  Gorano  praestat  solidos  40  [A,  70],  fun- 
dus  Silpitianus  in  territorio  Corano  praestat  soli- 
dos  70,  fundus  Tauri  in  territorlo  Vegetano  prae- 
stat  solidos  42,  fundus  Sentianus  in  territorio 
Triburtino  praestat  solid.  30,  fundus  Cejanus  in 
territorio  Praenestino  praestat  solidos  50,  Fundus 
Termulasinlerritorio  Praenestinopr.  soI.58[A,  35]  ; 
possessio  Cilonis  territorio  Praenestino  prjestans 
snl.  58  ',  obiulitomnia  necessaria  titulo  Equitii.Hic 
fecit  ordinat.  etc. 

Ex  cod.  Regio,  Maznrino  et  Thuano. 
Num  34,  lin  2.  dies  11.  lin  3,  Februarii  et  16 
Januarii.  lin.  4,  in  monte  Syrali  (in  ora  M,  Soractis) 
pers.Constantini  percussus(ilf,  concussus).  Postmo- 
dum  rediens  cum  glo.  lin  6.  a  lepra.  Hic  Contanii- 
nus  imperator  quarlo  diesuibaptismatis  privile$:ium 
Ecclesiae  Romanae  contulit  pontitici,  ut  in  toto  orbe 
Romano  hunc  ita  caput  habeant,  sicut  omnis  judi- 
cem  regem .  In  eo  privilegio  ita  inter  caetera  legitur : 
Utilejudicavimusunacum  omnibus  sairapisnostris, 
et  universo  senatu,  optimatibus  etiam,  et  cuncto  po- 
pulo  Romano  imperio  subjacenti,  utsicut  B.  Peirus 
in  terris  vicarius  Filii  Dei  videtur  esseconstitutus, 
etiam  et  pontitices  ipsius  principis  apostolorum 
vicem,  principatus  potestatem  amplius  quam  tcr- 
renx  nostrie  imperialis  serenitatis  mansuetudo  ha- 
bere  videtur  concessam  a  nobis  nostroque  imperio 
obtineat :  eligent  s  nobis  ipsum  prlncipem  apostolo- 
rum,  vel  ejus  vicarios  firmos  apud  Deum  esse  patro- 
nos  Et  sicut  nostra  est  terrena  imperialis  potentia, 
ita  ejus sairosanctam  Romanam  Ecclesiam decrevi- 
mus  veneranter  honorare,  etamplius  quam  nostrum 
imperium  terrenumque  thronum  sedem  sacralissi- 
mam  B.  Petri  gloriose  exaltare,  tribuentes  ei  etpo- 
testatem,  digniiaiem  atque  vigorem  et  honoriticen- 
tiam  imperialem,  atque  decernentes:  sancimus,  ut 
principatuni  teneattam  superquatuorsedes,Alexan- 
drinam,  Antiochenam,  Hierosulymitanam,  Constan- 
tinopolitanam,  qux  etiam  super  omnes  in  universo 
orbo  lerrarum  Dei  Ecclesias,  et  pontifex  qul  pro 
tempore  ipsius  sacrosanctae  Romanae  Ecclesiae  exti* 
terit  cel>ior  princeps  cunctis  sacerdotibus  totius 
mundi  existat,  etejusjudicioquaecumquead  culium 
Dei  vel  tidem  Christianorum,  vel  atabilitatem  pro- 
curanda  fueiint  disponanlur,  et  infra  ecciesias  bea- 
torum  apostolorum  Petri  etPauIi  procontinuatione 
luminariorum,  possessionem  praediaque  [Maz,  pos- 
sessionum  praedia)  contulimus,  et  rebus  diversls 
eas  diiavimus,  et  per  nostram  imperialem  sacram, 
tam  in  Oriente  quam  in  Occidenie,  etiam  a  Septen- 
trionali(ilf,  veletiaminSeptentrionali)eiMeridionali 
plaga,  videlicet  in  Judxa,  Graecia,  Asia,  Thracia, 
Africa  et  italia,  veldiversis  insulis  nosiris  a  largitate 
eis  concessimus,  ea  prorsus  ratione  ut  per  manus 
beatissimi  pairis  nostri  Silveslri  summni  pontitlcis 
successorumque  ejus  omnia  disponantur,  et  infra 
beato  silvesiro  et  omnibus  successoribus  ejus  de 
praesenti  tradimus  palatium  imperii  nostri  Latera- 
nense.  Deinde  diadema,  videlicet  coronam  capitis 
nominis  nostri,  simulque  Phrigium,  nec  non  et 
superhumerale,  videlicet  lorum,  quod  imperiale 
circumdare  assoletcollum.  Verum  etiam  et  chlami- 
dem  purpuream  atque  tunicam  coccineam,  et  impe- 
rialia  omnia  indumenta,  seu  etiam  dignitaem 
imperialium  praesidentium  equitum.  Conferentes  ei 
etiam.  imperialla  sceptra,  simulque  cincta  signa 
alquebanda,etdiversaetiamornamentaimperiaIla,et 
omnemprocessionem  imperialis  cuIminis,etgIoriam 
potestatisnoslrae.  Viris  eliamreverentissimisclericis 
diversi  ordinis  eidem  sacrosanctae  Romanae  Ecclesiie 
servientibus  illud  culmen  singularis  potentiaeetprae- 


A  cellentiae  haberesancimus.Cujusamplissimus  noster 
senatus  vidf»lur  gloria  adornari,  id  est,  patricios  et 
consules  effici  -,  nec  non  et  caeterls  dignitatibus 
i;nperi.ilibus  eos  promulgamus  decorari  ;  et  sicut 
imperialisexstat  decoraia  militia,  ita  cleruroS.  Ro- 
manaeEcclesiae  ornari  decernimus;etque<iiadmodum 
imperiaiis  potenlia  diversisofficiis,  cubiculariorum 
nempeostiariorum,  atque  omniu.n  cubiculariorum 
ordinatur,  ita  et  sanciam  Romanam  Ecclesiam 
decorari  voiumus :  et  utamplissime  pontificale  decus 
prefulgeat,  decernimus  et  hoc  ut  clerici  ejusdem 
sanctae  Uoman»  Ecclesiiemappnlis  et  linteaminibus, 
id  est  candidissimo  colore  decoratos  [M.  decoratis) 
equos  equitent;  et  sicutnoster  senatus  calceamentis 
utitur  cum  udonibus,  id  est  candido  linteamine 
illustrentur,  et  ita  coeleslia  sicut  terrena  ad  laudem 
Dei  decorentur.  Prae  omnibus  autem  licentiam 
tribuimusB. Silvestroetsuccessoribusejusex  nostro 
indicio,  quem  pacatus(ilf.  placatus)  proprio  consilio 

3  clericare  voluerit,  et  in  numero  religiosorum  cleri- 
corum  connumerare  nullusex  hominibus  praesumat 
superbeagere.  Decrevimus  itaque  et  hoc,  utipseet 
successores  ejus  diademate,  videlicet  corona,  quam 
excapite  nostro  illi  concessimus  exauro  purissimo, 
et  gemnis  pretiosis  uti  debeant  pro  onore  B.  Petri. 
Ipseverobeatissimuspapasupercoronam  clericatus, 
quam  geritad  gloriam  B.  Peiri  ipsaexauro  non  est 
passus  uti  corona.  Phrigium  vero,  cmdido  nitore 
splendidam  resurrectionem  Dominicam  designans, 
ejus  sii^ratissimo  veriici  manibus  nostris  imposui- 
mus.  et  tenentes  frenum  equi  ipsius  pro  reverentia 
B.  Petri  stratorisofficium  illiexhibuimus.Statuentes 
eodem  Phrigio  omnes  successores  ejus  singulariter 
uti  in  processionibus  ejus  ad  imitatione<n  imperii 
nostri.  Unde  ut  pontificalis  apex  non  vilescat,  sed 
magis  quam  terreni  imperii  dignitasgloria  et  potentia 
decoretur,  ecce  tam  palalium  noslrum  quamque 
Romanam  urbem,  etomnesIialiiP  seu  Occidentalium 

Q  regionum  provincias,  loca,  civilates,  beatissimo 
pontitici  et  uiiiversali  papae  Silvestro  contradicimus 
atque  relinquimus,  et  ab  eo  et  a  successoribus  ejus 
per  pragmaticum  constitutum  decernimus  dispo- 
nen'la,  atque  Juri  S.  Romanae  Ecdesiae  concedimus 
permanenda.  Unde  congruum  perspeximus  nostrum 
imperium  et  regni  potestatemOrientalibustransferri 
regionibus,  et  in  Byzantiae  provinciae  optimo  loco 
nomini  nosiro  civitatem  aedificari,  et  nostrum  illic 
consiitui  imperium  :  quoniam  ubi  principatus  sa- 
cerdotiim  et  Christianae  religionis  caput  ab  impera- 
tore  coelesti  constitutiim  est,  justum  non  est,  utillic 
imperator  terrenushabeai  poiestatem.  Haec  si  omnva 
quae  per  hanc  imperialemsacram,  et  peraliadivalia 
decreta  statuimns,  et  confirmamus  usque  in  finem 
mundi  illibataet  inconcussa  permanere  decernimus. 
Unde  coram  Deo  vivo,  qui  nos  regnare  prjT.epit, 
et  coram  terribili  ejus  judicio  obtestamur  omnes 
nostros  successores  imperatores,  vel  cuncios  opti- 
mates,  satrapas  etiam  amplissimumque   senatum, 

U  ei  universum  populum  in  toto  orbe  terrarum  nunc 
et  in  posterum  nulli  eorum  quoquomodo  haec  aut 
infringere  vei  in  quoquam  convelii.  Si  quis  autem, 
quod  non  credimus,  in  hoc  temerator  aut  contemptor 
extiierit,  terrenis  condemnationibus  subjaceat 
innodatus,  et  sanctos  Dei  principes  apcstolornm 
Petruin  et  Paulum  sibi,  et  in  praesenti  et  in  lutura 
vita  sentiat  contrarios  atque  in  inferno  inferiori 
concrematus  cum  diabolo  et  omnibus  deficiat  im- 
piis.  Hujus  vero  imperiaiis  nostri  decreti  paginam 
propriis  manibus  roborantes,  super  venerandum 
corpus  B.  Petri  posuimus.  Data  Romae  III.  Kal. 
Aprilis.  FI.  Constantino  Augusto  quirto  consule, 
et  (lallicato  IV  cons.  Hic  etiam  Constantinus  impe- 
rator  fecit  in  urbe  Roma,  etc.  lin.  10,  qui  etiam 
usque  in  hod.  Un.  11,  data  const.  ibidem.  ex  dono 
Const.  Aug.  Donavit  quoque  scyp.  /m.  44,  libras 
duas.  lib.  decem.  Patenam  arg.  auro  ciusam,  et 
chrismalem  pens.  lib.  5  -,  fara  coronata  decem  pen- 


4531 


AxNASTASII  BIBLIOTHECARH 


4532 


santia  singula  lib  8  ;  fara  aerea  20  pensantia  sing. 
lib.  10  ;  canlhara  cerostala  12  aerea  pensantia  sin- 
gula  lib.  30.  lin.  19,  fundum  et  duas  casas  in  t  rrit. 
lin.  20,  in  lerrit.  Sabin.  lin.  21,  fundum  Corbianum 
inter.  C.qui  p.  sol.  60.  lin.  22,  balneoin  Sicininem 
(jifas.,  Sicminem,)  regionem,  quae  pr.  sol.80;  hor- 
tum  intra  urbem  Romam  in  regione  ad  duos  Ada- 
mantes,  qui  p.  s.  15  ;  domum  in  regione  Orpheani. 
u.  d.  p.  sol.  58  et  trimisium. 

Nurn.  35,  lin.  1,  Ecciesia.  Hujus  temporibus  f.  e. 
conc.  ex  ejus  cons.  lin.  3,  cath.  quor.  chiro?:.  cuc. 
etalii  imb.  208,  qui  omnes  exp.  lin.  5,  Folin  im, 
(Maz.  Phot.)  et  Sab.  et  seq.  eor.  lin.  6,  cum  c. 
Constantini  A.  lin.  S,  des.  hic  constituitchrisma  c. 
Hic  privileg.  lin.  10,  hicconst.  ut  bap.  liniat  p.  ch. 
levaiuin  [M,  liniaium).  lin,  13,  dalm.  legerentur  in 
eccl.  et  palla  linostima  t.  Un.  14,  hic  const.  et  ut  n. 
lin.  17,  in  lineo  ex  terra  proc.  (M,  in  lineo  terreno) 
Un.  18,  linea  munda.  Un.  19,  proficere,  ut  esset 
primum  ostiarius,  delnde  lector.  et  poste.i  exorcista 
per  tempora  quae  episcopus  constituerat.  Deinde  aco- 
lytus  annis  o.  subdiaconus  ann.  5,  custos  marty- 
rum  ann.  5,  diaconus  ann.  5,  presbyter  ann  5, 
sit  probatus  omni  parre,  etiam  et  ab  iis  d.  f  f  t. 
h.  b.  unius  uxoris  vir,  qui  uxorem  habeat  a  sac. 
benedictam,  etsic  ad  ordinem  episcopaius  ascen- 
dere,  nullum  majorem,  vel  p.  I.  inv.  sed  ordinem 
tem|)orum  cum  p.  c.  omniq;  (M,  omniumq  ',)cl.  v. 
gratia.  n.  o.  cl.  vel  f.  cont.  Hujus  temp. 

Num^  36,  Un.  4,  llbras  130  et  duod.  A.  i.  q.  p. 
qui  pensanl  libras  non.  c.  c.  arg.  p.  Item  a  tergo 
respicientem.  hn.  7,  qui  pens.  lib.  150.  aug.  4  ex 
arg.  qui  p.  sing.  in  pedib.  quinque  libr.  lOo,  coro- 
nas  5,  cu  <•  gemm,  alabandinis  in  oculos  tenentes 
hastas ;  fastigium  ipsum  pens.  libr.  duo  mil.  25.  Fa- 
rum  ex  a.  p.  sub.  fasligio  cum  d.  50,  ex  cum  catena, 
qu:e  pens.  lib.  25.  Un.  13,  exauro  crinitam.  Un.  14, 
latum  habentem,  lib.  500,  altaria  7  ex  arg.  puris- 
simo  pens.  s.  Un.  15.  septem  pens.  sing.  Un.  16, 
arg.  16  pens.  singuhe  lib.  30.  scyphos  ex  a.  pur.  7, 
pens.  lib.  16  ex  mer.  coralioornaium  undiquegera. 
pras.  /m.  18,  intercl.  pens.  lib.  20.  Un  20  , 
pens.  singuli  lib.  15.  Un.  21,  medenos.  Un.  eud., 
viginti  pensantes  5.  /m,  23,  pensantes  singuli 
lib.  1,  calices  majores  min.  Un.  24,  ornamentum 
in  b.  Farum  cant.  Un.  26,  octuaginta  pens.  lib.  30. 
Fara  cantara  arg.  in  gremio  basilic;e  io(Maz..  65), 
ubi  ardet  oleum  commune  supra  in  dextera  parte 
basilic£  pensantia  singula  lib.  30  ;  phara  canthara 
in  l;eva  basilic<e  26  pens.  singula  lib  20.  Un.  33, 
csnthara  cerostrata  argeniea  in  g.  b.  quinque  pens. 
s.  lib.  20,  metretas  3  ex  arg.  p.  pens.  sing.  lib.  300, 
p.  s.  medenas  10.  /m  36,  cum  orn.  ex  arg.  inter- 
cluso  fig.  P.  pens.  sing.  lib.  300,  quse  conslituit  in 
servitium  luminum,  massam  gargilianam  in  terr. 
Suess.  pr.  solidos  400,  massam  Banionicam  lerr. 
Suess.  p.sol.360,  massamurbanam,  eic.  (Maz.,  mas- 
sam  Aurianam)  in  territ.  Laur.  p.  s.  500  ;  mas- 
sam  urb.  in  territ.  Antiano  pr.  s.  240 ;  massam  castis 
in  terr.  Catinense  {Maz.,  Cathenense)  pr.  sol.  1650. 
Un.  46,  peiis.  singiila  lib.  30.  Un.  47,  Constantinus 
Aug.  ex  lapide  porj  hyretico  ex  o.  p.  U.n.  49,  et 
quantum  aquam  continei  ex  arg.  pur.  pens.  libr. 
3008;  in  medio  fontis  columna  porphyrelica  quie 
portat  phialain  aur.  ubi  candela  estex  auro  puris- 
siino  pens.  lib  50,  ubi  ardent  in  dieb.  Paschx  bal- 
sami  lib.  200,  nuxum  vero  et  stuppa  amanti  (M., 
amianti)  in  labio  foniis  M,  labro)  agnum  ex  auro  p. 
f.  ad.  pens.  lib.  Un.  57,  peccata  m.  /m.  58,  aquam 
pens.  singuli  lib.  80  ihim.  ex  auro  pur.  pensans  lib. 
10.  cum  gem.  pr.  ethiac.  undiqueornatum  num.  42. 

Num.  37,  /m.  1,  Uonum  ad  sanctum  fontem  ;  mas- 
sam  vesti  in  territorio  Prieneslino  prypstantem  soli- 
dos':W)0;  ma^sam  Gaba  in  territorio  Sabinensi(Ma2., 
Gabiniense)  pr.  sol.  202;  massam  pielasin  territorio 
supradictopraest.soI.205;massamStatiIianaminter. 
Cor.  pr.  sol.308;massam  intra  SiciliamTauranamin 


A  terr.  Paranense  pr.  sol.  150.  Intra  urbem  Romam 
dom.  vel  hortos  pr.  sol.  duo  millia  !,recenlos.  Fun- 
dos  Bassi  pr.  sol.  120.  fandum  caculas  in  t.  Nomen- 
tanopr.  s.  50.  massam  Lamitas  in  lerritorio  Carci- 
liano  (M,  Cartiolano)  pr.  sol.200,  massam  Siatianam 
in  terr.  Sabinense  pen* .  sol.  350,  mass:)m  Munnas 
in  territ.  Appiano  Albanense  p.  s.  300^  m.issam 
Virginis  in  territ.  C.  p.  s.  202.  Trans  mare  inlra 
partes  Africae  massam  Vineis  in  t.  Mucario  pr.  sol. 
Un  14,  massam  Pharia  in  Sardinia  p.  sol.  500.  mas- 
sam  Cameras  (Maz.,  Camaras)  in  territ.  Cultulupi. 
/m.  16,  massam  Numas  in  territ.  Numidiae  p.  sol. 
810  (M.  650),  massam  sulphuratam  in  territ.  Nu- 
midiae  pr.  sol.  720,  mass.  BaldavoUria  in  terr. 
Numidiic  pr.  sol.  Dcccc(ijf.  ut  ed.)  ;  in  Graecia  mass. 
CephaIinampr.soI.500,JumengauIunamass.AmasoD. 
Num.  38,  In.  1,  eodem  lem  ore  CtnstantiDus 
Aug.  fecit  basilicam  B.  Petro  apostolo  ex  rng.  S.  ep. 
in  t.  Ap.  in  quo  lococorpus  ejusdena  apostoli  miri- 

3  fice  collocavit.  Loculum  ipsum  in  quo  sanctissimum 
posuitcorpusundiqueexxrecyp  conc  /m4,quod  est 
immobile  ad  caput,  ad  pedes,ad  latusdextrum  et  ad 
sinistrum  subter,  et  super  pedes  5  habens  grossi- 
tudinis. Siccorpus  B.  Petri  conclusit,  etornavitsu- 
perius  ex  columnis  p.  et  aliis  columnis  intineis  (M, 
bithineis  quas  de  G.  adduxit.  Fecitautem  et  came- 
ram  basilicae  extremam  ex  auro  fulgentem  supra 
corpus  beati  Petri  supra,  etc.S.  undeconclusum  est. 
Fecit  crucem.  /m  11,  A,  cum  Helena  A.  /m.  13  ex  aa- 
richalco  numero  4,  in  ped.  10.  /m.  14,  argenteis. 
Actus  apostolorum  habentia  pens.  sing.  lib.  300. 
/m.  15,  cum  gemmis  orasinis  45  pensant.  sing.  lib. 
12,  calices  argenteos  20,  sing.  pens.  lib.  10 ;  metre- 
tas  argenteas4,  pens.  singulae  libras  200;  amas  aur. 
Un.  18,  am.  arg.  d.  p  s.  lib  20,  /m  19,  colimba 
ornata  g  p.  et  hiac.  et  margaritis215.  Un.  21,  co- 
ron.im  auream  ante  corpus  sanctum  est  pharam 
cantharuin  cum  delphinis  50,  pens.  lib.  35  lif,  lib. 

Q  36),  phara  argentea  30  ;  in  gremio  basilicaBSalvaio- 
ris  ad  dextram  cum  delphinis  20.  pens.  singuia 
lib.  10  phara  argentea  ad  sinistram  20,  cum  del- 
phinis  15,  pensantia  singula  lib.  8  (M,  lib.  13.i.  ip- 
sum  altare  ex  argento  et  auro  clusum  cum.  g.  p.  et 
hiac  etalbis210,  pens.  lib.  350  ;  thymiamalerium 
aureumcum  gemmisundique  ornatum,  pens.  lib.  15. 
Num.  39.  /m.  1,  in  redilus  dotnus  B.  Petri  obtu- 
lit  Constantlnus  per  diocese>  Orientis  hvec  iii  civi- 
tate  Antiochixd.  Datiani  7040,  domunculam  Nic^DS 
praestaniem  solidos  520  et  tremissem.  Hn  4,  cellam 
in  Aphrod.  pra*st.  solidos  520,  balneas  in  ceretias 
pr<£stans  sol  42,  pistrinum,  ubisup.  p.  s.  23,  pro- 
pinam  pra^st.  s.  10,  hortum  Maronis  (M,  Majonis). /in 
8,  possessionem  Sibilla;  donatam  A.  prsest.  sol.  iSOl 
carthadechadas  150  (M.  catedrechadas).  lin  10,  200 
balsam.  lib.  35  nardi  oleum  lib.  200,  sub  civ. 
Alexandrinam  possessionem  Timialicam  donatam 
Augustoab  Amb.  praestantem  sol.  620,  cartadecba- 
das  300,   olei   nardini  lib.    300,  balsami  lib.  60, 

D  aromatum  lib.  150,  stoyce  Isaurice  lib.  50.  Posses- 
sionem  Eutumi  caduci  praestantem  sol.  500,  cartha- 
dechadas  70,  per  iEgyptum  civiutem  [M,  sab. 
civitat.)  ;  Armentanam  possessionein  Agapi,  quaiD 
donavit  Con.^tantino  Augusto  pr^est.  sol.  800:  ik^s- 
^essionem  Passinopoltm  prxstantem  sol.  300  Jf. 
800),  carthadechadas  400,  piperis  madennos  50, 
croci  lib.  100,  storace  Iib.  150,  cassi;£  200,  gi- 
ryophili  lib.  150,  balsami  lib.  100,  olei  Cypni  lib 
100,  olet  nardini  lib.  300,  lini  saccos  idO.  papyri 
racanas  mundas  mille.  Possessionem  quamdOiU?it 
Ubromius  Constantino  Aug.  praestat  sol.  350, 
carthadechadas300,  aromata  cassiae  lib.  50,  balsaoii 
lib.  50.  In  prov.  Eufratense  sub  civitate  Tyri  'p^ 
sessionem  Armanason  pr.  sol.  380,  possessiooeai 
Obariae  praestantem  solidos  260. 

Num.  40,  /m.  1,eodem  temporefecitCoasUatiaos 
Aug.  basilicam  B.  Pauli  apost.  ei  sQf^  S.  Silvestn. 
Cujus.  Un.  3,  sicut  corpus  B.  Psetri  mt  saeratJu 


4593 


HISTORU  DE  VITIS  KOM.  PONT.  —  S.  SILVESTER. 


4534 


(M,  vasa  quoque  sac.)  aurea  vel  arg.  aut  ser.  ita 
ordinavit  sicut  in  basilicam  B.  Petri,  sed  et  crucem 
auream.  lin,  7,auream  super  Inculum  B.  Pauli  eodem 
modo  posuit  pens.  lib.  450,  sed  et  dona  istu  obtulit ; 
possessionem  sub  Tarso  cilice  insulam  Cordianam 
praest.  sol.  800.  sub  civitatem  Tyriam  possessionem 
comitii  pr.  sol.  550,  possessionem  Timram  pr.  sol. 
250,  possessionem  Formusam  p  s.  7(»0,  olei  nardini 
lib.  70,  aromatum  lib.  50,  cassiae  lib.  50,  sub  civit. 
iEgyptiam  possessionem  Tirei  pracstant  sol.  740, 
olei  nardini  lib.  70,  balsami  lib.  30,  aromatum 
lib.  70,  storace  lib.  30,  stactes  lib.  450,  posses- 
sionem  Basileam  praest.  sol.  5-50,  aromatum  lib. 
50,  olei  nardini  lib.  20,  croci  lib.  60,  posses- 
sionem  insulae  Machabaeorum  praest.  solidos  540, 
papyri  mundi  racanas  500,  lini  saccos  300. 

Num,  44,  lin.  2,  ubi  de  llgnoS.  /m.  4,  in  quo  loco 
ista  dona  obtulit :  candelabra  argentea  quatuor  ante 
sanctum  lignum  lucentia  sec.  num.  4  Evang.,  pen- 
santia  singula  lib.  80,  fara  canthara  argentea  50, 

f»ens.  libr.  50 ;  scyphos  argenteos  4,  pens.  sin^^uli 
\b.H(M,  scyphum  ex  auro  purissimo  pens.  lib.  40) ; 
caiices  anreos  ministeriales  decem,  pensantes  sing. 
lib.  2  (M,  lib.  5)  [calices  argenteos  ministeriales 
decem  pens.  singuli  lib.  5]  (inclusa  non  sunt  in  cod, 
M,);  paienam  auream  pens.  lib.  40.  patenam  argen- 
te§m  auro  cl.  p.  lib.  50  (M,  auro  cl.  cum  gemmis], 
altare  argenteum  pens.  iib.  250,  amas  argenieas  3, 
pens.  singulae  lib.  20 ;  omnes  quoque  agros  circa 
palat.  ecclesiae  dono  dedit.  Possessionem  Sponsas 
v.  L.  praestantem  sol.  263,  subcivitatem  Laurentum 
possessionem  Patras,  praestantem  solidos  420 ;  sub 
civitate  Nepes  possessionem  erogam  praestantem 
sol.  460 ;  sub  civitate  Valisca  possessionem  Nymphas 
praestantem  sol.  45  (M,  445).  Item  sub  civitate 
Valisca  posse<sionem  Herculi,  quam  donavit  Augu- 
stus,  et  Augusta  eam  obtulit  Bcclesiac  Hierusalem 
praest-  sol.  460 ;  sub  civitate  Tuder.  possessionem 
Anguli,  pnestantem  sol.  453. 

Num.  42,  lin.  4,  eodem  tempore  fecit  Conslan- 
tinus  A  (in  M  deest  A).  basilicam  S.  Agnetis  mar- 
tyris  e.x  rogatu  filiae  suai  Conslantiae,  et  bapt.  lin.  2, 
estConstantia  soror  ejus,  et  filia  Augusti  Constantia 
a  S.  Silv.  episitopo,  et  baptisterium  ibi  constituit. 
Ibidem  autem  hiec  dona  obtulit :  patenam  auream 
pens.  lib.  20,  cal.  aur.  I.  40,  lib.  40  (M,  20).  lin.  8, 
fara  aerea  aur.  lin.  9,  cerostata  aurtc.  argentea 
sig.  40  lucernas  aureas  nixorum  42,  super  fontem 
peiisantes  singulae  lib.  45;  in  redditu  ecclesiae  circa 
civitatem  Sidelenas  agros  praestantes  solidos  460 ; 
via  Salaria  sub  parietibus  usque  praestantes  sol.  405; 
agrum  Mutii  praestantem  solidos  80  ;  possessionem 
vici  Pisonis.  praestantem  sol.  250 ;  agrum  Casulas  p. 
Num.  43,  lin.  3,  B.  L.,  in  qua  f.  gradus  Asc. 
/tn.  4,  et  desuper  locum  concl.  et  de  arg.  purissimo 
pens.  libr.  m.  iin.  6,  lib.  20,  coronam  ex  arg.  puris- 
simo  cum  D.  I.  9,  B.  L.  argento  clausis  sigiliis  fecit 
passionem  ipsius cum  iucernis  nixis  argenteis  decem 
pens.  singulae.  lin.  45,  in  eodem  loco  dedit  posses- 
sionem  cujusdam  Cyriacetis  religiosae  feminae,  quam 
fiscus  occup.  t.  pers.  fundum  Veranumpraest.  sol. 
460,  possessionem  aqua  Tuscia  I.  20,  possessionem 
Aug.  in  territ.  Sab.  praestantem  sol.  420,  posses- 
sionem  Termuiis  pr.  sol.  60,  possessionem  Doanas 
(M,  Deanas)  pr.  sol.  70,  patenam  auream  p.  lib.  20, 
patenas  argenteas  2  pens.  lib.  30,  scyphum  ex  auro 
purissimo  p.  1.  45,  calices  ar^enteos  ministeriaies 
40,  pens.  singuli  t.  2,  amas  arg.  2  p.  lib.  40,  fara 
argentea  30,  pens.  sing.  lib.  30,  metreta  ex  argento 
pensantia  lib.  450. 

Num,  44,  lin.  4,  hisdem  temporibus  fecit 
Constantinas  A.  basilicam  via  Lavicana  inter  Duas 
Lauros  beatis  martyribus  Marcellino  presbytero  et 
P.  ex.  et  maosoleum  coustraxit,  obi  beatissimam 
Helenam  Aagastaoi  matrem  saam  posait  in  sarco- 
phago  porpbyretico,  obi  ob  amorem  martyram  el 
mairls  sosb  hM  dona  toU  inl  obtalit :  patenam  ex 


A  auro  purissimo.  lin.  7.  Iibras250,  coronam  auream, 
qu;e  est  pharus  cantharus  cum  drilphinis  :20.  lin.  9, 
calic.  aur.  3  cum  gemmis  prasinis  et  hiacinthinis 
pens.  s.  1. 40 ;  amas  aur.  2  pens.  sing.  lib.  40.  lin,  44, 
Augustae,  quod  sepulchr.  estex  metallo  porphyretico 
excultum  si$;illis,  fara  canthara  argentea  20  ;  item 
in  basilica  beatorum  mart.  Marcellini  et  Petri  hsec 
dona  obtulit :  altare  exargento  uurissimo  pens.  lib. 
200,  patenasex  auro  purissimo2  pens.  sing.  lib.  45, 
patenas  arg.  2  pens.  sing.  lib.  45,  scyphum  ex  auro 
purissimo,  majorem  ubi  nomen  Augusti  designatur, 
pens.  lib.  20,  scyphum  aureum  minorem  (M,  ar- 
genteum  m.)  pens.  lih.  40,  scyphos  argenteos  5, 
pens.  sing.  lib.  42,  calices  argenteos  3  ministeriales 
20,  pensantes  singuli  lih.  3  lin.  20,  olei  nardini  p. 
lib.  Dccc.  (M,  Dcccc.)  /iVi.  24,  aromata  incensi  bea- 
tis  martyribus  lib.  400.  lin  22,  et  omnes  agros  a 
porta  Sessoriana  usque  ad  viam  Praenestinam,  et 
usque  ad  viam  Latinam,  et  usque  ad  montem  Ga- 

3  bum  (M.  Galbum),  possessionem  Augustae  Helenae 
praest.  sol.  320:  insulam  Sardiniam  cum  poss.  suis 
0.  ad.  e.  p.  p.  sol.  34 ;  Mexenam  cum  poss.  suis  o  n. 
ad  eamdem  insulam  pertin.  lin.  28,  insulam  Matiniae, 
quaeestmonsArgentarius  praestantem./m.29,  posses- 
sionem  in  territorio  Sabinense,  qtiae  appellatur  Duas 
Casas,  sub  monte  Lucretii  praestantem  solidos  200. 

Num.  45,  lin.  4,  hisdem  temporibus  fecit  idem 
Augustusexsugg.  Silv.  episcopi  basilicam  incivitate 
Ostta  juxta  p.  v.  R.  in  honore  B.  Apost.  P.  et  Pauli, 
ei  Joannis  Biptistae,  ubi  obtulit  haec  dona  :  patenam 
arg  pens.  lib.  30.  lin.  7,  lib.  8,  pat.  arg.  I.  7  sin- 
gulap.  lin.  9,  Assii,  quae  est  inter  Portum  et  Ostiam 
civitatem  possessiones  omnes  rr.arit.  Hn.  44,  posses- 
siones  Quirini  in  territ.  Ostiense  prxst.  sol.  42« 
possessiones  in  insulas  praestantes  sol.  30  ;  item 
obtulit  Gallicanus  basilicae  supradictae  SS.  apostolo- 
rum  Petri  et  Pauli.  et  Joannis  Btptistae,  haec  dona : 
coronam  arg.  lin.  47,  massam  Mnllianum  in  territ. 

C  Sabinense  pr.  sol.  445  et  tremissem  ;  fundum  Pic- 
coras  in  terr.  Beliimo  pr.  sol.  43,  fundum  Surorum 
via  Claudia  in  terr.  V.,  pr.  sol.  57,  M.  G.  in  terr.  S. 
Num.  46,  lin.  4,  hisdem  temponbus  fecit  idem 
Au<^'.  in  civ.  Alb.  basilicam  in  honore  S.  Joannis 
Baptistae,  ubi  oblulit  haec  dona  :  patenain  arg.  lin. 
4,  lib.  6.  /m.  5,  possessiones  Lacmuturni  c.  adjac. 
praestantes  sol.  60  ;  fundum  Molas  praestantem  sol. 
50,  possessionem  Albanensem  c.  1.  Alb.  praestantem 
s.o\.  250.  massam  Mutii  pr.  sol.  470  :  omnia  senica 
deseria,  vel  domos  civitatis  in  urbe  Albam  ;  omnta 
in  circuit.  eccl.  Constantinianae  obtulit  Augustus 
possesstonem  Tiberii  Caesaris  praestantem  sol.  80, 
possessionem  Orti  praestantem  sol.  20,  possessionem 
maritimam  praest.  sol.  50.  possessionem  Armatima- 
nam  in  territ.  Corano  praest.  soi.  50,  M,  450,  possess. 
Statilianam  pr.  sol.  70,  possessionem  Medtnam  p. 
Num.  47,  /m.  4,  hisdem  temporibus  fecit  idem 
Augustus  intra  urt)em  Capuam  bas.  A.  Hn.  2,  ubi  et 
obtulit  dona  haec,  pat.  /m.  4,  argenteos  4.  lin.  5, 

D  lib.  7,  candelahra  4  in  pedibus,  elc.  (M,  candelabra 
Graeca  4  in  pedibus),  fara  canthar;4  aerea  30,  pens. 
sing.  lib.  5,  [fara  canthara  argentea  ^iO,  pens.  sing. 
iib.  8.]  (in  cod.  M.  inclusa  desunt.)  Obtulitque  quo- 
qne  possessiones,  massam  Statilianam  in  territ. 
Mercorano  praest.  sol.  315,  possessionem  Miinera  in 
tprrit.  Cajetanopr.  sol.  85,  possessionem  Paternam 
in  territ.  8uess.  pr.  sol.  450,  possessionem  Gauro- 
nicam  in  territ.  Suess.  pr.  sol.  40,  possessionem  ad 
Centum  in  territ.  C.  pr.  sol.  60. 

Num.  48,  lin  4,  hisdem  temporibus  fecit  idem  Aa- 
gustus  in  urbem  Neapolim  basilicam,  ubi  obtalit  haec 
dona  :  paieiias  a.  d.  p.  s.  Itb.  25  ;  calices  argenteo8 
ministeriales  45,  p.  s.  lib.  2 ;  scyphos  argenteos  duos 
pens.  singuli  lib.  40  ;  amas  argenteas  2,  pens.  sing. 
fib.  45 ;  lara  argentea  20,  pens.  sing.  lib.  40.  Fecit 
autem  formam  aquae  per  millia  8.  Fecit  qaoque  et 
foram  et  domum,  et  obtulit  possessiones  istas :  pos- 
sessionem  Macarii  pr.  sol.  450,  possessionem  Cy- 


4535 


ANASTASII  BIBLIOTHECARU 


4536 


brianam  (M,  Cyprianam)  praest.  sol.  U5,  possess. 
Sclinam  fM,  Seliniam)  pr.  sol.  108,  po?s.  Avilas 
pr.  .sol.  UO,  posses.  Nymphulas  pr.  snl.  45.  poss. 
Insula  c.  C.  pr.  sol.  80.  Hisdem  temporibus  consli- 
tuit  B.  Silvester  in  urbe  Roma  titulum  suum  in  re- 
gione  3,  juxta  Thermas  Domitianas,  quse  cognomi- 
nantur  Trajanae,  et  titulum  £quitii  (in  ora,  Silve- 
stri,  ut  M  ),  ubi  donavit  Constantinus  A.  haec  :  pa- 
tenam  argent.  pens.  lib.  20,  calices  argent.  ministe- 
riales  5,  pens.  sine.  Jib.  2,  amam  argenteam  4, 
pens.  sing.  Hb.  5,  lib.  40,  scyphos  argent.  2  pens. 
sing.  iib.  8,  fara  canthara  arg.  40  pens.  slng.  lib.  5, 
canthara  cerosirata . aerea  46  pens.  sing.  lib.  40. 
Fundum  Prescilium  in  territorio  Sabinense  praestat 
solid.  50;  fundum  Barbatianum  in  territorio  Feren- 
tis  praeslat  solid.  35  et  trimissum  ;  fundum  scatia- 
rium  in  territ.  Tribulano  pr.  sol.  46  et  trimissuin ; 
fundum  Berrualas  in  terr.  Corano  pr.  70  (M,  40) ; 
fundum  Tauri  (M,  fundum  Supplicianum)  in  territ. 
pr.  sol.  70;  fundum  Tauri  in  terrilorio  Vegentano 
prspstat  solidos  52 ;  fuiidum  Sentiunum  in  lerritorio 
Tiburtino  praestat  solidos  30;  fundum  Ceranum  in 
lerritorio  Pr«nestino  praest.  sol.  50  (My  35) ;  ffun- 
dum  Termulas  in  terr.  Praenestino  prxstat  sol.  35] 
[inclusa  non  sunt  in  M.) ;  possessionem  Cilonis  in 
terril.  Praenestino pr.  sol. 58.  Oblulitetiam  Augustus 
omnia  necessaria  titulo  Equitii.  Hic  Silvester  fecit 
ordinat.  6,  p.  m.  D.,  presb.  42,  diac.  36,  ep.  per  d. 
1.  65.  Hic  catholicuset  confessor  quievil  et  sepultus 
est  in  cimit.  Pr.,  via  Salaria,  milliario  3  ab  urbe  R, 
u  Kal.  Januar.  (M,  mil.  ab  u.  R.  ii,  Kal.  J.),  el  ces- 
savit  ep.  d.  45. 

Ex  codice  Thuano  altero. 

JVum.  34,  lin.  4,  ann.  28,  m.  40,  d.  44.  lin.  4,  in 

monte  Saracte,  et  postmodum.  /m.  7,  dinoscitur. 

lin.  43,  minist.  2.  lin.  47,  cirostata.  /m.  48,  Sol... 

fundum  Percilianum.  lin.  24,  Corbimum  t.  Carano 

?.  p.  s  60.  /m.  23,  ad  duos  amantes  prsestante  sol. 
5.  /m.  24,  Orphea,  etmox,  trimisium. 

Num.  35,  /m.  2,  cum  ejus  praicepto  in  N.  /m.  3, 
catholici,  qui  expos.  fid.  int.  cath.  /m.  7,  Photinum, 
et  Sabell.,  ei  const.  /m.  9,  el  privil.  episcopis,  ut 
bapt.  /m.  43,  Dalmalicis  in  eocl.,  ut  et  pallia  lino- 
slima.  lin.  46,  ut  sacrificium  a.  n.  i.  s.  n.  i.  p.  t. 
celebrari,  nisi  tantum  in  lineo  ex  terra  pr.  /m.  48, 
Hnea  m.  sep.  est,  et  si  qui  desideraret  in  ec.  m. 
aut,  p.  ut  esset  lector.  ann.  30.  /m.  20,  acol.  an.  5. 
lin.  24,  diaconus  7  P.  lin.  22,  eliam  a  foris  qtii 
sunt  lest.  h.  b.  /m.  24,  accedere.  /m.  25,  Votiva 
cratia,  nullo  omnino  clericorum  contradicente. 
Tin.  27,  diac.  27.  lin.  28,  66. 

Num.  36,  lin.  4,  quas  orn.  /m.  3,  batutile. 
lin.  4,  et  42.  apost.  qui  pensant  singuli  in  q.  p.  lib. 
n.  cum  coronis  ex  argenlo  purissimo.  /m.  6,  7,  pu- 
rissimo  pens.  lib.  440,  et  A,  ex  argento,  qui  pen- 
sant  singuli  3  peciibus  quinos  libras  405,  cum  gem. 
alabandinis  in  oculos  tenentes  astas  ;  lastigium 
ipsum  pensat  lib.  d.  m.  22  ex  argento  donatiiio ; 
cameram  ex  auro  puriss.  et  farum  ex  auro  puriss. 
qui  penduiit  sub  f.  c.  delph.  50,  ex  auro  puriss. 
pens.  singuli  libram  unam  cum  catena,  qui  pensant 
lib.  25.  /m.  43,  ex  auro  tr>mita  in  I.  et  in  lat. 
libras  500.  /m.  ead.,  arg.  purissi.wo  p.  /m.  45,  scy- 
phum  pensanies  singulx  iib.  30.  pat.  arg.  46,  pens. 
sing.  I.  30  ;  sc.  auro  purissimo  7,  pensantes  singuli 
1.  d.  scyp.  sing.  ex  metallo  corallo  orn.  /m.  49, 
pens.  sing.  I.  45.  /m.  24,  medennas3.  ibid.  am. 
arg.  20.  pensanies  sing.  /m.  24,  ornamentum. 
lin.  26,  octuag.  pens.  i.  t. ;  farum  cant.  cum  delp. 
20,  qui  pens.  I.  50,  /m.  33,  cereostata.  lin.  34, 
viginti  melretas  3.  /m.  35,  portantes  medempnos. 
lin.  3~i,  trecentas,  quibus  consi.  in  ser.  lum., 
massam  Gargilianam  ter.  S.  pr.  sol.  400,  niassa 
Bauronica  ler  Suessano  pr  sol.  360  ;  massa 
Auriana.  etita  deinceps.  lin.  42,  quadraginta,  massa 
Castis  ler.  Catenense.  lin.  44,  Trapeas  t.  Caten. 
lin,  47,  A,  Const.  ex  lapide  porphyr.  /m.  49,  aquam 


A  cont.  e.  a.  p.  libras  t.  m.  o.  In  medio  fonte  colomna 
porphyretica  quae  portat  p.  a.  ubi  candela;  pens. 
et  mox,  ubi  ardet  balsami  Hb  200  lin.  53,  in  labio 
fontis  agnum.  lin.  57,  neccata  m.  lin.  59,  Thim.  ex 
auro  purissimo  pens.  lib.  40  cum  gemm.  pr.  et  h.ex 
undique  numero  eemmas  42. 

Num.  37,  /m.  4,  donum  sancto  fonti  massa  F. 
territorio  Penestrino  pr.  .sol.  300  /m.  4,  massa  Sta- 
tiliana  lin.  4,  5.  sol.  300  lin.  5,  terr.  Paranense  /m. 
6,  intra  urbem  Romam.  lin.seq.  irecentos  Hn.  7,  8, 
massa  Lavinas  in  territ.  Carciolano  pr.  s.  200.  lin.  9, 
Sabiiiense.  lin.  42,  duc.  trans.  inter  partes  Af.  massa 
Junciis  t.  Mucario.  Un.  44,  Sardina  pr.  s.  q.,  massa 
Caucaras  t.  Curtalupi  p.  s.  405,  massa  Nummas  t. 
N.  p.  sol.  720,  massa  Baldarioliario  lin.  48,  decem. 
In  Gr.  massa  Cephalia  pr.  s.  q.  in  mengilum  m. 
Amazon. 

Num.  38,  lin.  4,  eodem  tempore  A.  C.  fecit  basi- 
licam.  B.  P.  A.  in  t.  A.  cujus  locum  corpus  S. 
B  P.  iU  recondit.  lin.  3,  Cypro  /m.  5,  subter  p.  /m.6, 
includit,  recondit  ei  exornavit.  lin.  7,  vitigenas. 
lin.  8.  extremam  auro  fulg.  et  S.  C.  B.  P.  supra  vere 
quod,  c.  Fecit  crucem  auream  purissimam  p.  ).  450 
in  mensura,  et  locus  ubi  S.  /m.  44,  regalein  si.  f. 
coruscansaula  circundas,  se.  ex  lit.  nigellis.  /m.  44, 
pens.  s.  lin.  45,  prasinis  45,  pens.  s.  I.  42.  hn.  48, 
iib.  20,  patenam  auream  cum  turre  ex  auro  pur 
cum  columba  or.  lin.  20,  cum  marg  245.  Hn.  21, 
coronam  a.  ante  c.  quem  farus  cantharus  cum  d. 
lin.  22,  basilicae  30,  pens.  s.  lib.  8 ;  ipsum  altare  ex 
argento  auro  clusum.  lin.  25.  alb.  240.  pens. 
sing.  350 ;  timi  aureum  cum  g.  ex  undique  or.  pen. 
lib.  45. 

Num.  39,  /m.  4.  in  reditum  donum  quod.  lin.  2. 
in  civit.  Antiochenam.  Domus  D  lin.  5.  baln.  in  Ce- 
retes.  /m.  ead.,  42,  diapharinum,  et  Un.  6,  propina 
ubi  supra  p.  /m.  7,  hortum  ubi  supra,  p.  s.  41.  sab 
civ.  Anthiochinam  P.  S.  don.  Aug.  p.  s.  322  car- 
C  tadecades  aromata  lib.  200,  bals.  lib.  35;  sub  civi- 
taiein  Alexandrinorum  p.  Timialica.  lin.  42,  cartade- 
cadas300,  oleum  nardinum  lib.  300,  bals.  lib  60. 
/m.  43,  storace  Isauria  lib.  50.  /m.  ead.,  Eutimi  ca- 
duci  p.  s.  500,  carladecadas70,  per  iEgyplum  subci- 
vitalem  Armenia,  possessio  Agapi  quam  donavit  Au- 
gusto  Constantino.  Possessio  Passinopolim  se  prsst. 
80I.8OO,  cartJidecadas 400,  piper  medennosaO, croco 
1.  etc.  ut  lin.  46,  oleo  nardinum  i.  300,  baisamum 
1.  400,  linum  saccus  400,  cariophilum  I,  450.  ol. 
Cyp.  lib.  400,  papir  aracanas  mundum  mille ;  pos- 
sessio  quam  donavit  C.  A.  Bromius  pr<rstat  sol.  150. 
cartadecadas  200,  ar.  cissia  lib.  50.  balsamum 
iib.  50  ;  in  pr.  Euphratense  S.  C.  Ciro,  possessio 
Armanazon  praestat  sol.  380. 

Num.  40,  eodem  t.  feril  basilicam  B.  P.  A.  ex 
S.  /m.  2,  recondit.  Un.  3,  sicut  B.  P.  const.  A.  el 
domnum  Constantium  Augustus,  et  domiiuro  obtulit 
sub  T.  Cilias  insulam  Cordiorum  pr.  lin.  5,  nam 
omnia  vasa  sac.  a.  vel.  ar*;.,  aut  aereata  posuit  sicat 
D  in  basilica  B.  P.  /m.  ead,  sicut  in  basilica  B.  P.  ilael 
B.  P.  A.  ornavit.  /m.  40,  Fronimisa  ibid.  oleo  nar- 
dinum.  /m.  44,  basilia.  Un.  47,  insulse  M. 

Num.  44,  Un  4,  Sosoriano.  Un.  2,  et  in  auroet 
g.  c.  ubi  et  nom.  e  d.  /m.  4,  constituit  dona  ista: 
cand.  ante  lignumS.  argentea  4sec.  n.  4  Eu.,  pens. 
s.  Hb.  80.  /m.  7,  quinque  pens.  s  I.  45,  sc.  a.  p. 
pens  /m.  40,  pens.  lib.  binas,  patenam  ars.  a.  c. 
c.  g.  p.  I.  50,  aiiare  argenteum  pens.  Hb.  250,  amas 
a.  3,  pens.  singulae  lib.  20.  Un.  44,  dono  d.  Po^sessio 
Sp.  via  Laur.  pr.  sol.  420,  sub  civitate  Nepesinap. 
A,  pr.  /m.  48,  Ter.  qua  praestat  sol.  160,  sub  civ.  Fal. 
poss.  Nimpha  pr.  sol.  445,  item  sub.  civ.  Faliscae  p. 
Herculi.  quam  donavit  Augusto  et  Augustusob.  eecl. 
H.  pr.  sol.  443,  civitate  Tuder. 

Num.  42,  /m,  4,  Agnae.  /m.  3,  Augusti,  et  ibidem 
constituit  hoc.  Patenam  auream  pens.  iib.  20.  lin.\^, 
phara  aerea  auroch.  40  cerostata.  /m.  40,  IncerDa 
aurea  nix.  42,  s.  f.  pens.  Hb.  45,  io  reditam  circa 


4537 


HISTORU  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVESTER. 


4538 


c.  Fidelinas  omnem  agrum  pr.  lin,  i%  via  Salaria  A 
sub  pari  et  in  has  usque  o.  ag.  p.  sol.  150.  Un.  U, 
possessio  vicum  Pisones  p.  lin.  15,  ag.  Casulas. 

Num,  43,  lin.  1,  beali  Laurentii  m.  /m.2,  super 
armarico  cr.  et  us.  ad  C.  S.  L.  m.  in  qua  f.  gradus. 
lin,  4.  et  desuper  loci.  e.  dea.  et  c.  de  arg.  lin.  7, 
lib.  20,  cor.  ex  argento  purissimo  cum  d,  lin.  9, 
clusassingulis  passionemillius  nixisar^enteas  pens. 
sing.  lib.  15;  in  eodem  loco  possessio  cujusdam 
Quirlaci.  lin.  18.  solidos  160,  possessio  aqua  Tuscia 
ad  lat.  pr.  sol.  153,  possessio  Aug.  terr.  Sabinense 
pr.  sol.  120,  n.  Chr.,  possessio  Micinias  A.  pr.  sol. 
110,  possessio  Termolas  p.  s.  60.  possessio  Ar.  pr. 
sol.  70,  phara  argentea  30  pens.  sing.  lib.  8. 

Num.  44,  lin.  1,  eisdem  t.  A.  C.  f.  b.  via  Laviana 
inter  Duas  Lauros  B.  Petro  et  Marcellino  marty- 
ribus,  etM.  ubi  beatiss.  Augustam  matrem  suam 
posuit  in  s.  p.,  ubi  et  donavit  patenam  auream 
puriss.  pens.  lib.  35.  C.  lin.  7,  coronam  auream, 
quaeesi.  lin.  10,  lib.  40.  lin.  11.  lib.  200.  fara  can-  g 
thara  arg  20  pens.  sing.  lib.  20,  quod  dedit ;  altare 
ex  ar^.  puriss.  lin.  13,  duas  pens.  sing.  lib.  15, 
scyphuro  ^«ur.  m.  purissimum,  ubi  nom.  Au;iusti 
des  pens.  lib.  20;  scyphum  aureu:n  minorem  pens. 
lib.  40  ;  scyp.  arg.  q.  p.  s.  lib.  20.  lin.  20,  oleum 
nardi  pisticum  lib.  900.  balsamum  lib.  100.  aromata 
inc.  S.  martyribus  suprascriptis  beatis  Marcellino 
et  Pelro.  lin.  22,  F.  Laurentum.  lin.  23.  ad  portam 
Sororianam  viam.  lin.  24,  M,  Gabum  ipsum  montem 
Gabum.  lin.  25,  Ins.  S.  c.  possessiones  omnes  pr. 
sol.  1024,  Messeno  cum  possessiones  suasomnes 
pr.  sol.  810,  insulifi  Matiziae,  quod  est  montem 
Argentarium  pr.  lin.  29,  Sabinense,  quod  appellatur 
Duas  Casas  s.  m.  Lucreti. 

Num.  45,  lin.  1,  eod.  t.  f.  Const.  Auguslus  bas. 
in  civitate  Hostia.  lin,  3,  et  J.  Bapt.  obtulit  hoc. 
Un,  4,  pens.  singuli  lib.  5.  Un.  7,  lib.  8.  Un.  9, 
Assis,  quie  est  inter  Portum  etOstiam  possessiones 
omnes  m.  usque  ad  diliquiumS.  Un.  10,  possessio  q 
Gr.  Un.  seq.,  solid.  81.  Un.  13,  possessio  Ninfulas 
/m.  14,  basiliciE  suprascriptaeS.  aposL  P.  et  P.  et  J. 

B.  obtulit  hoc  cor.  arg.  Un.  16,  F.  picluras  terrjl. 
Bellit  Un.  20,  F.  Suronum  v.  C.  t.  vigint. 

Num,  46,  Un.  1,  iisdem  temporibus.  Un,  ead,, 
Albanense  S  J.  B.  ubi  posuit  hoc  P.  Un.  6,  pens. 
sol.  60.  fundum  Molas.  Un,  8,  massa  Muci.  Un.  9, 
omnia  scenaca  v.  d.  civitaiis  in  urbe  Albanense, 
omnia  in  circuitu  ecclesix  Constantinianae  obtulit 
Aug.,  possessio  Horti  pr.  sol.  20.  Un.  11,  Marinos 
pr.  s.  50,  possessio  Armatianum  in  terr.  Corano 
pr.  sol.  450,  possessio  S  pr.  sol.  70  p.  Mediana. 

Num.  47,  Un  1,  hisdem  lemp  fec.  ConsL  A.  Un, 
2,  ubi  et  obtulit  dona  haec.  Un.  6,  in  |.ed.  10, 
numero  4,  pens.  S.  1.  188,  ph.  argenL  numero30 
pens.  sing.  lib.  5,  phara  canlhara  yereanu«nero  30 
et  obtulit  possessiones,  massa  Statilianji  lerritorio 
Menturinum  pr.  Un.  8,  possessio  in  territ.  Gaitano 
pr.  sol.  lin.  10,  151.  possessio  ad  Cenlum  in  territ. 

C.  Un.  12,  Cauronicario.  Un.  13,  sol.  60.  D 
Num.  48  Unea  1,  hisdem  temporibus  f.  C.  A.  bas. 

Un,  :;,  Neapolim  ubiobtulit  haec.  Un.  6.  millia  8-Fe- 
cit  autem  et  forum  etdomum  obtulit  possessio.  Un. 
8,  possessioCimbrana.  /in.  9,  possessio  Sclina.  Hn, 
10, 140.  poss.  Ni.  Un,  11,  possessio  in  ftisulas  c.  C. 
pr.  sol.  80  Isdem  temporibus  constituit  B.  Silvester 
in  urbe  Roma  titulum  8uum  in  regione  3,  juxta 
ThermasDomitianas,quicognominaturTrajanus  ti- 
luIusSilvestri,  ubi  donavit  Constantinus  A.  patenam 
argenL  pens.  lib.  20,  amam  argenteam  pen- 
santem  lib.  10,  scyphos  argenieos  z,  pens.  sinz. 
llb.  8,  fara  cantara  arg.  10,  pens.  sing.  lib.  5, 
cantara  cereostata  aerea  16,  pens.  sing.  lib. 
40,  calices  argenteos  ministeriales  5,  pens.  sing. 
lib.  2.  Fundum  Percilianum  in  territorio  Sabi- 
nense  pr.  sol.  50.  Fundum  Barbatianum  in  ter- 
ritorio  Ferentes  pr.  sol.  35  et  trismisium.  Fundura 
Beruelas  in  territorio  Corano  pr.  sol.  40.  Fundum 


Suppliclanum  territorioCorano  pr.  sol.  70.  Fundum 
Tauri  in  territorio  Vegetano  pr.  sol.  42.  Fundum 
Sentianum  territorioTiburtino  pr.  sol.  30  Fundum 
r.ejanumterritorioPraenestinopr.  solidos50.Fundum 
Termolas  in  territorio  Praenestino  pr.  sol.  35.  Pos- 
sessio  Cilonis,  territorio  Praenestino.  pr.  sol.  59. 
Obtulit  et  omnia  necessaria  titulo  Equiti.  HicSil- 
vester  f.  ord.  >  per  mensem  Decembrem.  Un,  13, 
cimiterio,  atque  ita  pei^^etuo  scnbitur  Un.  14,  ui 
pridie  Kalend.  Jan. 

Apud  Holstpnium  et  Schelestratium. 

Num.  34,  /m.  2,  mss., dies  xi.  Un.  ead.,  Vat.  Con- 
stantini  imperatoris,  et  Volusiani  consulisex  die 
Kalen.  Februariarnm.  Un.  4,  t;er6a  persecutione 
—  concussus  om.  Vat.  Un.  9,  titulus  Equitii  estec- 
elesia  S.  Martini  de  Montibus,  ut  recte  adnotat  Pan- 
vinius  tn  Historin  Ecclesiastica  ms .  quae  assei^vatur 
in  Bibl,  Vatic.  Un,  15,  chrismalem,  Vatic,  mini- 
sterialem.  Un.  18,  Vat.,  pensionera  solid.  10. Un.  20, 
Iscinum  Vat.  minor.  Un,  21,  Plor,  etCass^.  Corbia- 
num.  Un.  23,  Vat,.  ad  duos  amantes.  Un,  24,  Plor, 
etaUi,Orpea.  Un.  ead.,  mss.  tremissem. 

iVum.  35,  Un,  2,  consensu,  Plor.  dno,  Vat.  et 
Cass,  praecepto.  Un,  3,  verba  et  quorum  —  208,  de- 
sunt.  in  Vat.  Desunt.  in  Florent.  Lin.  7,  Plor. 
om  Calixtum  et  Un,  7,  8,  Plor.  ut  presbyter 
Arianus  resiplscens  non  susciperetur,  Plorent, 
secund.  addit.  :  nisi  episcopus  loci  designaret. 
Un.  10.  Hic  et  hoc  citat  hunc  locum  ex  gestis 
PontificaUbm  Rup.  abbas  tib.  v  divin.  Offic,  cap,  16. 
Un,  13,  mss.  et  pallia  linostima  laevam  eorum  tege- 
rent.  Un.  16,  F/or.  celebretur,  nisi  tantum.  Un.  17, 
Vat.  mss.  inlineoex  lerra  procrea to. /in.  17,  linea. 
Un.  19,  Plor,  essel  lector  an.20,  exorristadies30, 
acolytus  annos  5. . .  diaconus  ann  .7.  /m.  22,  Plor. 
uniiis  uxorisvirum  a  sacerdote  benediclae.  Un,  24, 
Plor.  nullum  m.ijorem  vel  priorem  locum  invadere. 
Vat.^  nisi  ordine  tem|)orum. 

Num.  36,  Un,  2,  Vatic,  cameram  ex  auro  puris- 
simo,  etc.  Un.  8,  /er/e  hastas.  Un.  ead  ,  Plor,  tenen- 
tera  hastam.  Un.  10,  Cass.  et  Va^,colaticio.  Un.  14, 
mss.,  purissimo.  Un.  48,  Vat.  om.  ipsum  S.  fon- 
tem. 

Num,  38,  Un.  1,  Plor.  et  Cass.,  eodem  tempore. 
Un.  4,  Plor.  scc  om.  quod  est.  Un.  8,  Plor,  deest  ex. 
Un.  ead  Plor,  trimiiam.  Un.  9  Plor,  et  Cass,  quod 
aere  conclusit.  /m.  10,  Plor.,  Vat,  et  Cass,  mensurae 
loco.  Un,  11,  12,  F/or.  2,  Regali  fulgore  corruscan- 
tem. 

JVam.    40.  /m.  6,   Vat,  et  Plor,  sec  in  basilica. 

Num.  41,  Un,  2,3,  Vat.  etPlor.  sec,  in  auro.  Un  4. 
Plor.sec  haecconstituit.  /m.20.21.  afss.,subcivitatc 
FaliscapossessioNymphaspraestatsolidoscxxv ;  item 
sub  civitate  suprascripla  Fal.  poss.  Herculis,  quam 
donavit  Augusia  et  Augustus  obl.  Eccl.  Hierusalem, 
praistat. 

Num,  42,  Un,  3,  Vat.  et  Plor.  om.  cum  filia  Au- 

gusti. 

Num.  43,  Un.  2.  Plor,  et  Vatic  in  agro  Verano 
subarenario  cryptae.  /m.  3,  Vat,  et  Plor,  2om.  in 
qua.  Un.  4,  Ca^s.,  purpureis,  Vat,  etdesuper.  Un.  9, 
Florent.  et  Vat.,  ducentae. 

Num.  44,  Un.  3,  4,  Vat ,  purpureo. 

Num.io,  Un.  1,  Vat.,  Augustus  /in.  3,  Plorent. 
Cass.  Vat.,  donaobtulithae«*. 

Num.  46, /m  2,  Cass.,  dona  haec. 

Num.  47.  Un.  2,  Plor.^  quae  cognominatur  Gon- 
stantiniana. 

Num    48,  Un.  2,  supplendum  ex  mss  ;    iisdem 
temporibus.  /m.  14.  Plor,,  quarto  pridie  Kal. 
Apud  Peniam  ex  codice  Cavensi. 

Num.  34.  /inea  4,  in  montem  Siraptim.  /in.  9, 
thermas  Domitianas,  quae  usque,  etc.  Un,  15,  pate- 
nam  argenteam  auro  clusara  chrisraale  pens.  Hb.  v ; 
phara  coronata  x  pens.  sing.  lib.  octonas ;  fara 
ereaxx  pens.  sing.  Hb.  denas ;  cantheracerostau  xii. 


M^ 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


4540 


lin,  2.%  in   regione  ad  duos  amanles,  qui  praesUt  A  ccxy^/m.  24,  ubi  esl  farus  canlharus.  lin.  26,  cuoi 
SOl.  XV.  "  ""''  *" 

Nu7n.  35,  lin.  4,  et  dampnaverunt  Arrium.  lin,  6, 
et  dampnavit. /m.  T^etFoiinumetSabellium.  Un,  46, 
nisi  in  pannum  tinctum.  lin,  48,  in  sindone  linea 
munJa.  /m.  20,  acolitus  ann.  5,  /m.  24,  diac. 
ann.  vu.  lin.  24,  nullum  majorem  vel  priorislocum. 
lin,  25,  votiva  gratia.  lin,  26,  27,  fecit  vi,  per  m.  d. 

Sr.  XLii,  diac.  xxvii,  diversis  temporibus  i.  urbe 
oma  episcopos  perdiversa  loca  num.  lxxv. 
Num ,  36, /m.  7,  lib.  ccxl.  lin,  9,  ubi  stabantangeli 
vel.  lin,  41,  quae  pendet.  lin.  44,  ex  argento  battu- 
tili.  lin,  47,  ornatum  ex  undique.  Hn.  48,  qui  pensa- 
vif.  /m.24,  medempnos  lu.  /m.  22,  medempnos.  lin 
24,  ornamentum.  lin  29.  in&remio  basiltcx  xlv.  /m. 
32,  pensumsinjrulislib.xx./m  33,  pensum  singulis. 
/m.  34.  metretas  iii.  /m.  35,  medempnos.  lin,  37, 
lib.  ccc,  quibusconstituit  in servitio  luminum.  id est, 
massa  garilianaterritoriumSu;Fsanum.  /m.  39,  mas- 
sam  muriconam  territorio  suprascripto,    prestante 


gemmis  ex  undique  ornatum. 

Num.  39,  lin,  3.  domunculam  incene.  lin.  9,  aro- 
muta  lib.  cc,  nardi  olei  lib.  cc.  lin,  43,  storacis  au- 
rica. 

Num,  40,  lin,  43  et  44,  storace  lib.  lxxx. 

Num,  44,  /m.  5,  ante  lignum  sanctum  lucentes, 
etc,  quae  peiisaverunt  singulas  lib.  xxx  ;  phara  can' 
tara  argentea  l,  quae  pensaverunt  singulae  lib.  xv. 
/m.  43,  amas  argenteas  iii.  pens.  lib.  xx.  /tn.  20  et 
24,  sub  civitate  Tuder. 

Num,  42,  /m,  3,  ubi  constituit  donum  hoc.  /tn. 
42,  via  Salaria  sub  parielinas. 

Num,  43,  lin,  46,  portantem  medipnas  iii.  /m.  49, 
possessio  aqua  Tuziaad  latus  praest.  sol.  cliii.  pos- 
sessio  Augusti  territorio  Sabinensi.  lin,  23,  posses- 
sio  Aranas  praest  sol.  lxx. 

Num.  44,  /m.  24,  ipse  mons  Albias  (supeme  scri" 
ptum  Cavum).  /m.  26  e/  27,  insulam  Mesenum.  /m. 
27,  cum  possessionibus  ad  eandero  pertinentibus 


sol.  cccxL  ;  massa  auriana  territorio.  lin.  44,  mas-  t^  omnibus  praest.  sol.  dcccx.  Un,  28,  insulam  Aliti», 
sam  Trapeas.  /in.  46,  annos  singulos.   /m.  54,  co-      *  ''•'•  ^r^r^t^».  A.^^^t^HiSo   iv..    oo    ^.,«^^«^-._ 

lumnas  porfiretica,  quae  portat  fialam  auream,  ubi 
candela  estpensum  auro  purissimo  lib.  lii.  /m.  53, 
nixum  vero  et  stiupam  amianti. 

Num.  38,  /m.  1,  item  hujus  temporibus.  /m.  3, 
recondidit.  !psum  loculum, /m.  7,  ex  columpnis.  ibi 
etcolumpnas.  lin,  9,  supra  c.  b.  p.ere  quodconclu- 
sit.  Fecit  crucem  ex  a.  p.  pensans  lib.  cl.  /m.  44  et 
45,  libras  ccc.  /m.  49,  20,  numero  margaritis  albis 

NOT.E  VARIORUM. 


quod  est  montem  Argentariis.  /m.  29,  quae  cogno' 
minatur  DuasCasas. 

Num,  45, /m.  4,  ex  sugg.  Silv.  episcopi.  /m.7, 
patenam  arg.  chrismale  singulare.  lin.  9,  quae  dic 
arsis.  /m.  43.  poss.  Numfulam.  /m.  46,  caiicem  arg. 
anoglyphatum. 

Nnm.  48,  /m.  6,  permiliia  viii.  lin,  40,  possessio- 
nem  Nimfulas.  /m.  44,  poss.  insilam. 


A  SCHELESTRATK. 

Num.  34,  linea.  5.  —  Baptizavit  Constantinum 
Augustum,  Gravis  quidem  de  loco  et  persona,  quae 
Constantinum  baptizavit,  controversia  inter  eru- 
ditos,  qui  ex  Eusebio,  Hieronymo,  Ambrosio,  aliis- 
que  Patribusstatuunt,  eum  baptizatum  in  fine  vitae 
ab  EusebioNicomediensi.  Verum  Romae  Baptizatum 
fuisse  a  sancto  Silvestro.  habet  communis  etanti- 
qua  Romanae  Ecclesiae  traditio,  quam  Liber  Pon- 
tificaiis  hoc  loco  exhibet,  et  ex  secundo  cata- 
logo  didicit,  cujus  auctor  ex  anliquioribus  actis 
forsan  in  scrinio  apostoiicae  sedis  asservatis  eam 
desumpsit. 

Num.  35,  lin.  4. —  Ilic  fecit  constitutum  de  omni 
Ecclesia.  Quodnam  fit  hocconetitutum,  non  explicat 
auclor  libri  Pontificalis  :  U'  i  tamen  sub  Silvestro 
pax  ec^Iesiis  reddita  fuit,  multaque  tempore  perse- 
cutionem  aut  statuiaut  observari  non  potuerant,  ra- 
tio  temporum  exigebat,ut  ipse  tanquam  e^scoporum 
episcopus,  ut  verbis  Tertulliani  utar,  vel  tanquam 
Pater  Christianx  plcbis,  ut  cum  Augustiiio  loqiiar, 
ritus,  et  colIapsamEcclesiae  disciplinam  ordinaret, 
quod  eum  fecisse  nequaquam  dubitare  licet. 

Linea  48.  —  Hic  coristituity  ut  si  fjuis  desidtraret 
in  Ecclesia  militare  aut  profi/i:ere,  ut  esset  lector,  elc. 
Unum  ex  decretis  Silvestri  ad  omnem  Ecclesiam 
spectantibus,  dici  potest  iilud,  quod  de  variis  ordi- 
nandorum  temporibusedidisse  fertur,  ut  nimirum 
lector  haberetannos  viginti,qui  Exorcistafieretpost 
dies30.  Acoiythus  post  annosquinque,  subdiaconus 
post  annos  a  susceptoacolvthatu  quinque,  diaconus 
post  annos  quinque,  presbyter  postannos  tres,  ubi 
omnes  ordines  recensentur  excepto  Ostiarii,  qui 
forsan  sub  nomine  custodis  martyrum  intelligitur. 
Ecclesiae  namque  antiquitus  martyria  vocata  fuere, 
adeo  ut  Ostiarii,etiam  custodes  martyrumin  Eccle* 
siis  reconditorum  dici  potuerint. 

Num.  36,  linea  48.  —  Fontem  sanctum,  ubi  bapti- 
zatus  est  t  ugustus  Constantinus.  Praeclara  sunt  Tlieo- 
phanis  scriptoris  Graeci  verba,  quibus  libro  Pontifi- 
cali  concinit  :  «  Magnus  Constantinus  cum  Crispo 
filio  Romae  aSilvestro  baptizatus  est,  prout  ad  hanc 
nsquediem  veteris  Romae  incolae  baptisterium  ser- 
vant  in  testimonium  et  fidera.  pcst  t^^rannorum  ne- 


cem,  eum  a  Silvestro  Romae  fuisse  baptizatum.  • 
Exstat  in  M.  codice  833  bib.  Palat.  inscriptio  ad 
fontemS.  Joannis,  cuisubjungitur  :  «  Hic locus olim 
Q  sordenlis  tumuli  squalore  congestus  sumptu  et  stu- 
dio  Christi  famuli  Hilari  episcopi,  juvante  Domino 
tanta  ruderum  mole  sublata,quantumculminis  nuoc 
videturad  offerendumChristo  Domino  munus,orna- 
tus  atque  dedicatus  est.  »  Quod  certo  indicio  est, 
fontem  a  Constantini  temporibus  ibidem  exstitisse, 
qui  etiamnum  Constantini  baptisteriuro  vocatur. 

Num.  38,  linea  2. —  Cujus  loculum  cwn  corpore 

S,  Petri  recondidit,  eic,  Loculus,  cujus  hic  fit  men- 

tio,  est  capsula  seu  conditorium,  quo  S.  Petri  reli- 

quiae  conditaeerant.  Plinius  loquens  de  quodam,  co- 

jus  corpus  cremari   non  poterat:  a  Hunc,  inquit 

cremari  cum  reliquo  corpore  non  potuisse  traduot 

conditumque  loculo,  in  templo.  i>CapsuIam  itaqoe 

seu  conditorium,  quo   B.  Petri  reliqaiae  contioe- 

bantur,  Romanus   S.  Petri    canonicus    in    libro 

Vaticana  basilica   ait  fuisse  argenteum.  illudqoe 

Constantino  arae  inclusum  :  a  Loculam  argenteum 

inquit.continentemsanctissimum  corpusomni  parte 

p.  ex  aere  et  cyprio  conciusit,  quod  est  immobile.  > 

^  Loco  ex  aere  et  cyprio,  rectius  leigit  aactor  libri  Poo- 

tifioalis :  Ex  aere  Cyprio.  Porro  etiamnum,  urnaaerea 

exstatsubaltari  S.  Petri  in  basilica  Vaiicana,  quam 

forsan  renovari  jussitOthoQuartus,qui  temporeln- 

nocentii  Hlregnavit:  namsi  recte  memini,  Othonis 

imperatorisetinnocentiilll  nomina  ineaincisalegi. 

ALTASERRJ2. 

Num.  34,  linea  4.  —  Hic  m  exsilio  fuit  in  montem 
Soractem.  Silvester  latuit  in  monte  Soracte,  fugiens 

Sersecutionem  Constantini.  Soracte  mons  vicinos 
^rbi.  Plin.  lib.  n,  cap.  93  :  a  Et  Soracte  vicino  nrbi 
tractu.  »  Idem  lib.  7,  cap.  2  :  «  Haud  procuJ  urbe 
Roma  in  Faliscorum  agro  familiae  sunt  paucae,  qiue 
vocantur  Hirpia;,  sacrificio  annuo,  quod  fit  ad  moii- 
temSoraclemApollini,  superambustam  iigniaabo- 
lantes,  non  aduruntur.  » 

Linea  8.  —  Hic  fecit  in  urbe  Roma  Ecclemam  vn 
prxdio  cujusdam  presbyteri  sui,  qui  cognommabatur 
Equitius,  quem  titulum  Romanum  constihat  jwxta 
Tfiermas  Domitianas,  qui  usque  in  hodimum  dUm 
appellatur  titulus  Equitii.  Evaristus  primiu  Ijel  Ufiie 


4541 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVESTER. 


im 


divisit  titulos.  id  est  Ecclesias  paroeciales  presby 
teris.  Excrescente  multitudine  fideliuui,  Marcelius 
25titulos  in  Urbe  constituit.  Reddiia  pace  Ecclesiae 
pontifices  per  lempora  auxere  tilulos  Urbis,  Silvester 
constitult  titulum  Eguitii,  cui  nomen  ab  Equitio 
presbytero,  io  cujus  rundo  positus  est. 

Linea  14.  —  Amas  argenteas  duas  pcnsantes  sin- 
gulas  Ubras  denas.  Ilamai  siint  vasa  e  quibus  acetuin 
vel  aqua,  funditur  ad  exstinguenda  incendia,  I.  5, 

Sciendum,  flF.  de  Offic.praefect,  vigiL;  I.  Quxsitum^ 

Acttum^  de  Instruct.  legat.  Plin.  lib.  iii,  epist.  33. 
.mae  in  usu  ecclesiastico,  sunt  vasae  quibusvinnm 
vel  aqua  funditur  in  calicem  propter  sacrificium 
missae  Anaslas.  in  Benedict.  III :  a  Amam  unam  ex 
argento  purissimo,  pensantem  iibras  uecem.  )>  Ordo 
Romanus  :  «  Amasargenteas,  cantatorium,  etcaetera 
vasa  aurea  etar^^entea.  o  Indeamulx  diminutivum. 
Anastas.  in  Gregor.  III :  a  In  oratorio  amulas  super 
auratas  paria  duo.  »  Idem  in  Adriano  I  :  «  Amulam 
ofi^ertoriam  unam  pensantem  libras  sexaginta  et 
septem.  »  llamarum  et  humularum  usum  aperte  in- 
dicat  Ordo  Romanus  :  «  Amulsb  argenteae  ad  vina 
fundenda  parat%.  » 

Linea  15.  —  Patenam  argenteam  chnsmalem  auro 
clusam,  pensantf:m  libras  quinque.  Patena  chrismatis, 
est  patena  in  qua  chrisma  deponebatur.  paralum  ad 
ordinationes,  vel  baptismum.  Auro  clusa  dicitur, 
quia  includebatur  aurea  theca  custodix  causa.  Pa- 
tenaesi  vas  patens,  in  quo  reponitursucrum  corpus 
Christi.  Anastas.  in  Nicolao  I:  «  Patenam  ex  auro 
purissimo  misit  Michael  Imperator,  ciim  diversis 
lapidibus  pretiosis  albis,  prasinis  et  hyacinthiiiis.  » 
Hinc  patena  caiici  adjungitur.  Ditmaruslib.  6  :  «  Et 
mai^num  calicem  ex  eodem  metallo  cum  patena  si- 
miil  et  fistula  dedit.  ^ 

Linea  15,  16.  —  Phara  coronata  decem  pensantes 
sing.  libras  octonas.  Pharus  est  majus  lychni  seu 
candelabri  vel  lucernai  genus  translalitie  a  Pharo 
Alexandrina,  qux  de  nocte  navigantibus  adlucebat. 
Anasias.  infr.  hoc  loco  :  «  Pharum  ex  auro  puris- 
simo,  item  pharum  cantharum  ex  auro  purissimo 
ante  alt;ire,  in  quo ardet  oleum  nardicum  pisticum. » 
Et  rursus  :  <(  Pharum  cantharum  argenteum  cuni 
delphinis  centum  et  viginti.  »  Idem  in  Adriano  : 
a  Fecit  et  tarum  majorem  in  eadem  heati  Petri  ec- 
clesia  in  typuin  crucis,  qui  pendet  ante  presbyte- 
rium,  habentem  candelas  1365.  >»  Idem  in  Benedict. 
III  :  a  Pharum  cantharum  argenteum  sedentem  in 
pedibus  quatuor,  in  quo lucerna  simul  et  cerei  pone- 
bantur  juxta  lectorium,  miro  opere  fecit.  »  Leo 
Ostiensis  Chronic.  Cass.  lib.  iii,  cap.  31  :  u  Fecit  et 
pharum  cum  l^  exstrinsecus  pertinentibus  turribus 
sex,  et  triginta  lampadibus.  »  Walafridus  Strabo 
Vit.  S.  Galli  lib.  ii,  cap.  34,  apud  Sur.  tom.  V  : 
«  Farum  quce  ante  altare  sancti  Galli  pendebat,  pro 
incendendis  luroinaribus.  »  Aitoleum  e  nardo  pisti- 
cum^  id  est  fldele,  pretiosum,  ut  Marci  14,  vopoou 
riaTi/.oij  Hieronym.  in  Matth.  lib.  iv,  cap.  46  : 
(c  Nardum  pisticum,  hoc  est  verum  etabsque  dolo.  » 
Interdum  pharo  jungitur  cantharus,  quod  est  genus 
vasis,  cui  superponitur  pharus. 

Num.  35,  lin.  8.  —  Et  chrisma  ab  episcopo  con- 
fici.  Consecratio  chrismatis  estordinis  episcopalis, 
ex  synodo  Romana  habita  sub  Silvestro  can.  4.  Ea 
est  vetita  presbyteris,  et  data  solis  episcopis,  quod 
probavit  syn.  Carthag.  ii,  can  3,  etCarthag.  iii,. 
can.  68,  can.  Si  jubet^  et  seq.  26,  qu.  6.  Hieronym. 
in  Sophon  :  «  Sacerdotes  quoque.  q\i\  dant  baptis- 
mum,  et  ad  Eucharistiam  Domini  imprecantur  ad- 
vertum,  faciunt  oleum  chrismatis,  manus  imponunt, 
catechumenos  f  radiunt,  levitas,  et  alios  constituunt 
sacerdotes,  »  Frodoard.  in  Chronic.  ad  ann.  967,  de 
Adalberone  Laudunensi  episcopo  :  «  Remls  denique 
postea  KaL  Aprilis,  episcopusest  ordinatus,insancto 
Palmarum  die,  exin  Laudunum  rediens,  sacrum 
chrisma  sacravit  ecclesiastico  roore,  »  etc. 

Linea  9.  Et  imvilegium  episiupis  dedit^  ut  ba-^ 


A  ptizatum  consignarenty  propter  haereticam  suasio- 
nem.  Consignatio  seu  confirmatio  baptizatorum  est 
ordinisepiscopaiis^  et  pertinetad  episcopos  tantum, 
ex  synodo  Romana  habita  sub  Silvestro.  Quod  com- 
probatum  esl  can.  Presbyteris  et  seq  de  consecr., 
dist.  4,  can.  De  his,  can.  Manus,  can  Novissime  et 
seqq.  de  consecr.,  dist  5.  Hieronyro.  ad  Luciferia- 
nos  ,  (T  Non  quidem  abnuo  hanc  esse  Ecclesiarum 
consuetudinem,  ut  ad  eos.  qui  longe  in  minoribus 
urbibus  per  presbyteros  et  diaconos  baptizati  sunt, 
episcopus  ad  invocationem  sancti  Spiritus  manum 
impositurus  excurrat. 

LinealO.  —  Hic  et  hoc  constituit,  ut  baptizatum 
liniret  presbyter  chrismate  levatum  de  aqua^  propter 
occasionem  transitus  fnortis.  Chrismatio  seu  uncti 
baptizatorum  instituta  a  SilTeslro  propteroccasionem 
transitus  mortis.  id  est  propter  frequentes  casus, 
qui  contingebant,  ut  recens  baptizati  obirent.  De 
quo  vicecomes  de  Baptism.  lib.  v,  cap.  3. 
B  Linea  H.  —  Hic  constituit  ut  nullus  laicus  crimen 
clerico  infe.rre  audeat.  elc.  Exsynodo  Roroana  habita 
subsilvestrocan.  14,  laici,  non  audiunturtestes  vel 
accusatores  adversus  episcopuro,  can.  Nullus.  2, 
qu.  7,  can.  Testimonium  11,  qu.  1,  quia  oppido 
multi  infesti  eis  existunt,  can.  Laicos,  can.  Laici,  2, 
qu.  7. 

Linea  12.  —  Hic  constituif,  ut  diaconi  dalmatica 
uterentur  in  Ecclesia,  et  pallio  linostino  Iseva  eorum 
tegeretur,  etc  Silvestri  instltuturo  est,  ut  diaconi 
Ecclesia^  Roroanse  dalmaticis  uterentur  intra  Eccle- 
siam.  Ca;teris  interdictum  est  usu  dalroaticae,  nisi  ex 
privilegio,  ut  Arelatensibus,  can.  Communis  23  dist., 
vel  certls  diebus,  can  deJejunio,  76.  dist.  Dalroatica 
est  lunica  sine  nianicis  qu£  est  vestis  diaconoruro. 
Augustin.  Quaisl.  Veter.  Testaro.  cap.  46 :  «  Quasi 
noii  hodiediaconi  dalroaticis  induantur  sicut  epi- 
scopi-  »  Et  Amroiaro.  lib.  xx  v  :  «  Pectoralero  tunicu- 
laro  sine  manicis  textam,  Marasquidam  nomine  in- 
Q  dutus  est,  ut  appell.int  Christiani,  diaconus.  »  Dal- 
roaticx  additur  pallium  linostulum  in  laeva  in  ornatu 
clericoruro,  quod  est  palliuro  lineuro,  alha,  seu  roap- 
pula,qua  utebanturdiaconi  Ecclesia;  Romanae,  can. 
Diaconus^  can.  iUud,  93  dist.  Hoc  est,  orarium  quod 
diaconi  gestant  insinistro  humero,  can.  Unum  ora- 
rium,  25.  dist. 

Linea  14.  —  Hic  constituit,  ut  nuUus  clericus  prop- 
tei'  causam  quamUbet  in  curiam  introiret.,  nec  ante 
judicem  cinctum  causam  diceret,  iiisi  in  Ecclesia,  Ex 
synodo  Romana  sub  Silvestro  vetatur,  ne  quis  cle- 
ricus  causamdicat  apud  judicem  cinctum,  id  est  ci- 
vilem,  can.  NuUus  clericus,  11.  qu.  1.  Cincti  judices 
sunt  roagistratus  omnes,  qui  habent  imperium  me- 


iucruentium  imperium  gcrat,  sive  cum  gladio  et  cin- 
gulo.  Hincoinctidiscinctisopponuntur.id  estjudices 
£)  in  actu  posili,  his  qui  magistratu  defuncti  sunt, 
Siilon.  lib.  v,  epist,  7  :  «  Ciiictis  jura,  distinctis 
priviiegia.  »  Ideroconstituit  Julius,  de quo  Anastas. 
in  ejus  Vit.:  «  Hic  constituturo  fecit,  ut  nullus  cle- 
ricus  causam  quamlibet  in  publico  ageret,  nisi  in 
Ecclesia.  » 

Linea  15.  —  Hic  constituit,  ut  sacrifi^ium  aUaris, 
non  in  serico  atque  in  panno  tincto  celebraretur,  nisi 
tantum  in  Unteo  ex  terreno  Uuo  procreato.  Synodus 
Roinana  sub  Sylvestrostatuit,  nesacrificium  missx 
celebretur  in  panno  serico,  vel  tincto,  sed  in  lineo 
tantum.  can,  ConsuUo,  de  Consecr.,  dist.  1.  Vestis 
lineafuit  insigne  sacerdotum.  Jacobus  Nazarenus 
lineo  tantum  pallio  usus  est,  Matth.  xiv  :  Fu- 
git  adolescens,  reUcta  sindone,  qua  erat  amictus.  Inde 
alba  dicitur  vestis  sacra  clericorum.  Paul.  Diacon. 
de  Vit.  P.  Emeritens.  cap.  6 :  «  Quoniam  igitur  Do- 
minico  die,  dum  in  atrium  cum  multis filiis Ecclesiae 
teiideret,  ut  mos  est,  archidiaconus  cum  clero  in 
albis,  »  etc. 


4543 


ANASTASII  BIBLIOTHECARU 


vm 


Linea  20.  Subdiaconus  annos  quinque,  custos  mar- 
tyrum  annos  quinque.  Ciislos  marlyrum  non  erat 
nomen  proprii  gradus,  seu  ordinisecclesiastici,  sed 
ofBcii  subdiaconorum.  A  Pabianoseptem  subdiaconi 
in  Urbe  instituti,  qui  notariis  totidem  per  septem 
regiones  Urbisdispositis  imminerent.  ut  acta  mar- 
tyrum  iu  intejjro,  id  est  ex  ftde  conscriberentur,  ut 
observatum  est  ex  Anastasio  in  Fabiano.  Horum 
officium  etiam  erat  custodire  martyres,  hisalimenta 
in  carcere  minislrare,*corpora  morluorum  sepelire, 
el  cavere  ne  sepultorum  corpora  eriperentur.  Vel 
custodes  martyrum  legebantiir  ex  ordine  sub.liaco- 
norum,  postquam  subdiaconatus  munere  funcli 
essent  quinquennium  ;   et  horum  munus  erat  in 

Suinquennium,   antequam    progressus  pateret  ad 
iaconatum. 

Num.  36,  linea  2.  —  Fastigium  arqenteum  hatutile. 
Basilicar.onstantiniana  adornata  fastigio  argenteo. 
Templis  pa;ranorum  adjici  solebat  fasti^ium,  id  est 
culmen,  ornatus  causa.  Arnob.  lib.  i  advers.  Gent  : 
c  Templa  felibus,  scanbeis,  et  buculis,  sublimibus 
suntelata  fastigiis.  »i£que  apud  Christianosiedibus 
sacris  fastigia  imponi  moris  fuit.  De  Dasilica  Con- 
stantiniana  testatur  Anaslasius  hoc  loco,  et  infri  in 
Sixtolil  :  a  Fecit  aulem  Valentinianus,  ex  rogatu 
Sixti  episcopi.  fistigium  argenteum  in  BasilicaCon- 
stantiniana,  quod  a  Barbaris  sublatum  fuerat.  »  Fa- 
stigium  hujus  basilicr  fuit  ex  argento  batulili.  id 
est,  conflatum  ex  argenteo  ducto  in  laminas,  quod  fit 
percussione  metalli,  voce  ducta  a  Latino  hntufre^ 
quod  sor\:il  }teri:utere.  IMaut.  in  Casina  :  aSculponeas 
quibus  batuaturtibi  os.  »Tranquill.  in  Caligui.cap. 
o2  :  «  Myrmillonem  e  ludo  rudibus  secum  batuen- 
tem.  »  Etcap.  54  :  «  Batuebat  pugnatonis  armis.  » 
Hocsensu,  eadem  vore  usus  est  Anastas.  infr.  hoc 
loco  :  «  Altaria  sepiem  ex  argento  batutili.  »  ^Edes 
augiistieetiam  fjstigium  habi.ere.  Flor.  lib.  iv.cap.2: 
a  Omnes  honoresunum  in  principcm  congesti :  circa 
templa  imagines,  in  theatro  distincta  radiiscorona, 
suggestus  in  curia,  fastigium  in  domo,  mensis  in 
Cfleio.  »  Ambros.  in  Psalm.  cxviii:  «  Non  stellat  ut 
fastigia  culminum,  quae  bene  tecta  atque  munita 
sunt.  » 

Linea  9.  —  ^^uin  gemmis  Alabandinis  in  oeulis. 
Alabandintf!  cemmiesunt.  qu;e  pelunturex  Alabanda 
urbe  Cariap,  naud  procul  a  M*andro  flu.  Plin.  lib. 
xxxvii,cap.2:  ((  Alabandicos  crvstallos.  »  Idem  cap. 
7  ejusd.  lib.:  «  Alabandicoscarbunculos.  »  Anastas. 
in  Gregorio  IV  :  «  Alamandinas  majores  numero 
viginti.  » 

Linea  40.  —  Ex  argcnto  dolaiico.  Argent'im  dola- 
ticum  estargentum  dolatum,  vel  dedolaium. 

Linea  43.  —  Cameram  basiliae  ex  auro  trimme. 
Camera,  id  est  testiido  hasilicicConstantinianse,  fuit 
laqueaia  ex  auro  Trimmae,  id  est  ex  auro  duclo  in 
bracleus.  Eodem  sensu  hacvoce  usus  est  Anastas. 
hoc  loco  :  «  Fecit  auiem  et  cameram  basilicie  ex 
trimmaauri  fulgentem.  »  De  quo  Bulenger.  de  Kom. 
pontif.  lib.  II,  cap.  67. 

Linea  M.  —  Scyphum  singularcm  ex  metallo  co- 
rallo  omatumy  undique  de  gemmi^i  prasinis  ethyacin^ 
thinis  auTO  intirclusum.  Soyphus,  quod  est  genus 
poculi,  de  (^emmis  auro  inl^erclusus  dicitu  ,  quia 
gemmye  includnndur  auro.  Paulus  in  L  VedicuUs 
§  1,  c/e  aur,  et  argent.  legat  :  «  Auro  faclo  adnurae-- 
ranturgemmseauro  inclusae.  » llincinclusoresdicti 
aurifices,  qui  gemmas  auro  includunL  Hieronym. 
lib.  V  in  Hierem.:  «  Fabrosautem.  et  inclusores  vcl 
legis  interpretes,  atque  doctores  debemus  accipere, 
vel  artifices  inclusoresque  anri,  alque  gemmarum, 
quae  ars  apud  barbaras  nationes  pretiosissima  est.  » 
Augustin.  de  Mirabilib.  sacr.  Scriptur  lib.  ii,  caj». 
29  :  «  Milltibus,  et  fabris,  et  inclusoribus.  »  Eodem 
sensu  Anastas.  infr.  hoc  loco  dixit :  «  Candelabra 
aurichalca  seplem  ex  argento,  interclusasigillis  pro- 
phetarum.  »  Et  supra  :  «  Patenam  chrismalein  auro 
clusam. »  E  contrario  exclusores  dicuntur^  qui  gem- 


A  roasexcluduntjd  est  examinant,  vel  probant  argen- 
tum.  Augustin.  deSpirit.  etlitter.  cap.  H  :  v  Unde 
et  exclusores  dicuntur  quidam  arlifices  argentarii. 
Hinc  est  et  illud  in  Psalmis  -^  Et  excludantur  ii  gui 
probati  sunt  argento.  »  Idem  in  PsaI'M.:  «  xxxiv  Unde 
dicuntur  et  in  arte  arg<'nlaria  exclusores,  td  est, 
quadam  confusione  massx  ad  suae  formae  expres- 
sores.  » 

Linea  33.  —  Conthara  cyrostrata  in  gremio  basilic^ 
nrge.nUa  quinqmginta.Czwih^rjk  cerostrata 'sicenim 
legendum,  vel  simpliciter  cerostrata)  sunt  vasa  in 
quibus  collocantur  cerei.  vel  lucernae.  Anastas.  in 
Vigillo  :  «  Cerostastas  argenteas  deauratas  niajores 
duas,  qux  stant  usque  hodieante  corpusbeati  Petri 
apostoli.  h  Anastas.  in  Honorio  :  «Fecitet  cerost;itas 
majoresex  argento  paria  duo,  quae  sunt  ante  corpos 
beali  Petri  apostoli  »  Idem  in  Leone  III  :  «  Fecit 
cerostatas  majores  versatiles  anaglyphos  ex  arsreoio 
purissimo.  »  In  cantharis  ardpbat  oleum^  in  pharis 

3  cerei  et  lucern;e.  Bulenger.  de  Rom.  pontific.  lib.  ii, 
cap.  6  :  « In  cantharis  etiam  mitiebatur  thussuffitus 
causa. »  Anastas.  in  Benedict  HI :  «  Cantharum  in- 
terrasilem.  in  quas  thus  miltitur.  » 

Linea  34.  —  Metretx  tres  cx  argento  purissimo, 
portantes  singulx  medimnos  decem,  etc.  Metreta  esl 
mensura  liquidorum,  puta  vini  vel  olei.  continens 
medimnos  decem.  Medimnus  capit  modios  sex.  Me- 
dimnie  mentio  habetur  Joann.  cap.  2  :  '^llaav  o  ixt' 

ioyloL'.  AjOvai  i'5  x£:;jL£vai  xaia  tov  xaiapiijxov  Toiv  Toj- 
8a:rov  y(i)ooClja'  ava  {jL6Tf/T,Ta;  SJo,  f]  tseT;.  Erant  ibi 
hydrix  iapidex  sex  positx,  secundum  purificationei^ 
Judxorum^  capientes  singulas  metretas  dwis,  aut  tre$. 
Quem  ad  usum  a  Constantino  dicatae  sint  hujusmodi 
metretx,  non  alienum  est  credere  eas  datas,  quibos 
contineretur  oletim  propter  lucernas  Ecclesi:e.  ^e- 
tretae,  solebant  ofiferri,  quia  erant  in  usu  licclesiie,  ut 
infra  hoc  loco :  «  Metrelas  argenteas  duas  pensantes 
librasducentas.  »  Et  infr,  eod.:  u  Melretum  ex  auro 
Q  pensans  libras  centum  quinquaginta  portantem  me- 
dimnos  tres.  » 

Linea  35.  —  Candelabra  aurichalca  septem  an/e 
altaria,  cum  ornatu  suo  ex  aryento,  ifiterclusasigHlh 
prophetarum.  Candelabra  ex  aurichalco  solebant  or- 
nari  sigillis,  id  est  signis  apostolorum  propheia- 
rum.  Anast.  infr.  hoc  loco  :  «  Fecit  autem  candela- 
bra  aurichalca  in  pedibus  decem  numero,  quaiuor 
conclusa  cum  sigilllis  argenteis.  Cerostrata  auro- 
chalca  argento  cura  sigillata  quadraginta.  »  Sigilla 
sunt  parvula  signa.  Gregor  Turon.  de  Mirac.  mar- 
tyr.  lib.  i,  cap.  41  :  «  Adoratis  diis  atque  eorum  si- 
gillis  prostratus.  »  Vestes  etiam  solebant  Intexisi- 
gillisseu  iraagunculis,  undedicuntur  vestessigilla- 
tae,  L.  11.  C.  Th.  desccnic.  de  quo  plura  dicemus  io- 
fra  suo  loco. 

Linea  44.  —  Thymiamateria  duocx  anro  purissim. 
Constantinus  obtulit  thymiamateriaduo,  id  estthu- 
ribula,  ad  hus  adolendum  ante  altare.  Thymiama- 
.^  terium  a  Gracco  Ou;jitaTT;piov  tjus  usum  ostendil 
^  Anastas.  in  Sergio  :  «  Hic  fecit  thymiamaterium 
aureum  majus,  cum  columniset  cooperculo,  quod 
suspenditante  imaginestres  aureas  beati  Petri  apo- 
stoli,  in  quo  incensum,  et  odorsuavitatisfestisdie* 
bus,  missarum  solemnia  celebratitur,  omni|)0- 
tenli  Deo  opulentius  mittitur.  »  Thuris  adoleodi 
antiquissimus  Ecclesiu;  rituscommendatur  :  Evagr. 

lib.  IV,  cap.  6:  (::)u[JiiaTr;piov  e^.TrJaaTO,  xal  ::avTa  rjv 
yoovov  £v  fo  xaOEiTTTi/Eiiav  £}7iOi>(xta9a;,  cnt  yr,;  ixyrd» 
pliz-ti,  TTpoaEu/ at;  T£  xat  XiTaT;  tov  Oeov  tA£ovji*vo;. 
Thuribulum  postulat,  et  toto  choro,  in  quo  simtUcon' 
stiterunt,  thus  adolens  se  prosternit  humi,  precibus, 
et  orationibus  Deum  placaturus . 

Linea  47.  —  Fontem  sanctumy  ubi  baptisatus  est 
Augustus  Constantinus  ab  eodem  episcapo  Stlvestnt. 
Cessante  persecutione,  baptisterla  institaU  in  Ec' 
clesiis,  b.ipiismi  conferendi  causa  Fonles  voctrant, 
quod  ab  initio  baptismus  minislralMitgr  iafonUbus. 
Fons  iste,  in  quo  baptizatus  est  GoflwttUltlllii^  fuU 


msTORiA  DB  vrris.  rom,  pont.  —  s.  silyestbr. 


4SM 


Oy  id  est  marmore  prophyretico,  nt  mox  A 
nr :  «  Ipsum  sanctum  fontem  ex  metallo 
lico,  ex  omni  parte  coopertum  intrinsecus, 
et  desuper,  et  quantum  aqua  conlinet  ex 
urissimo.  »  Metallum  pro  marmore  accipi- 
it  et  in  I.  Item  si  fUndi,  §  Sed  si  haec,  ff.  de 
;  1.  3,  §  ult.  de  Reb,  eor,  qui  sub  tutel.  vel 
Spartian.  in  Pescennio  Nigro : 

m  nomen  habet,  nigrum  formavimus  ip&i. 
^onsentirent  forma  metalla  tibi. 

2.  V^r.  7:  «  Ornent  aliquid  saxa  Jacentia 
as,  ita  tamen  ut  metalla  ipsa  de  locis  pu- 
ruisse  apud  te  manifesta  rationedoceatur. » 
}.  — Myxumveroexstuppa  amianti.  Myxum 
nium  lucernae,  Anastasius  in  Hilaro:  a  Lu- 
iream  cum  myxis  luminum  decem.  »  Yuleo 
eribusellychnium.  Plin.  lib.  zxiii,  cap.  l: 
ia  ex  uva  fiunt  claritatis  praecipuae.  » 

3.  —  In  labro  fontis  baptisterii,  agnum  ex  g 
'uimo  fundentem  aquam,  In  labro  fontis 

i  Constantiniani  erat  agnus  aureus,  ex  ore 
iquam  destinatam  baptismo  infantium.  La- 
▼asis  genus,  in  quo  infantes  lavari  solent, 
ibrum.  Isidor.  Origin.  lib.  xx,  cap.  6.  Hic 
intis  baptismalis  est  concha,qna  contine- 
la  comparata  ad  baptismum,  uti  labrum 
icnm  alibi  est  vas  marmoreum,  in  quo 
M)rpusdefuncti.  Ambros  (epist.  34):  «  Est 
irreticnm  labrum  pulcherrimum,  et  in  usus 
I  aptissimum :  nam  et  Maximianus  Diocle- 
asita  humatus  est.  »  Et  Leo  Ostiens.  Chro- 
nens.  lib.  ii,  cap.  9  :  a  Otho  II  Romam  re- 
em  tempore  defunctus  est.  atque  in  labro 
ieo  sepultus  in  atrio  Ecclesiae  beati  Petri 
ntroeuntibus  in  Ecclesiae  ipsius  naradisum 
.  >  Labra  sunt  et  lavacra,  in  quibus  lavan- 
.  L.  Lines,  ff.  de  act,  comp,  Aliki  labra  sunt 
agrorum.  Servius  in  Virgil.  eclog.  5:  «  Vi-  n 
s,  quia  in  terrae  marginibus  nascitur,  la- 
;itur  a  labris  et  extremitatibus  agrorum. » 
8,  linea  18.  —  Patenam  ex  auro  phrissimo 
\  tun^e  et  columba,  Constantinus  patenam 
btulit  cum  turre,  et  columba  in  custodiam 
[Ihristi.  Sacra  Eucharistia  custodiae  causa 
ebat  in  turricula  aurea,  vel  argentea,  cui 
.  columba  aurea,  vel  arsentea.  Praeter  hunc 
nastasius  in  Innocent.  1:  «  Turrem  argen- 
patena  et  columbadeaurata,  pensantem  li- 
nta.  »  idem  in  Hiiario:  «  Turrem  argenteam 
tiinis,  pensantem  libras  sexaginta,  colum- 
am  pensantem  libras  duas.  »  Gregor.  Tu- 
irac.  martyr.  lib.  i,  cap.  72:  a  Alius  au- 
'  sepulcrum  sanclum  calcare  non  metuens, 
imbam  auream  quaerit  elidere.  »  Turrem 
^nflatam  a  Felice  Bituricensi  epi&copo, 
iae  servandae  causa,  carmine  celebravit 
is  lib.  III,  cap.  23.  Ejusdem  turris  memi- 
Turon.  de  Mirac.  mart.  lib.  i,  cap.  86:  D 
ique  lurre  diaconus,  in  qua  ministerium 
corporis  habebatur.  ferrecoepitad  ostium. » 
ricula  in  qua  custoaiebatur  corpus  Christi, 
columba  aurea,  signum  Spiritus  sancti. 
st,  oucd  intelligit  Joannes  Chrysostomus 
,  ad  plebem  Antiochen.,  cum  ait,  cornus 
m  reponisuper  altare  non  fasciis  involu- 
lim  cum  esset  in  cunis,  sed  Spiritu  san- 
stitum. 

.  —  Coronam  auream  ante  corpus,  ubi  est 
harus  cum  delphinis  quinquaginta.  Constan- 
)nam  auream  obtulit  ante  corpus  B.  Petri. 
)endebant  ante  altare  et  sepulcrum  B. 
istas.  inSergio:  «c  Cantharos,  et  coronas, 
sacrum  altare,  et  confessionem  beati  Pe* 
)Ii  ex  antiquo  pendebant,  deponi  fecit.  » 
ureae  solebant  offerri  Deo,  quia  Christus 
nat,  solus  imperat.  Imperatores  ipsi  sole- 

Patrol^  GXXYIL 


bant  dicare  coronam  suam.  Infeliciter  periit,  non 
sine  vindictanuminis,  Leo  Copronymi  filius,  quod 
coronam  Heraclii  in  magnotemplodicatam  abstulit, 
et  publice  gestavit,  de  quo  Cedren.  in  ejus  Yita.  Go- 
ronae  etiam  dicabantur  in  honorem  martyrum.  Au- 
gustin.  (epist,  205):  «  Sertnm  vero  illud,  quod  plus 
illo  foro,  corona  martyrii  est,  quo  vitam  finivit 
corporis.  >  Et  infra :  a  Quia  gladio  vitam  non  finivit, 
aureolam,  quae  in  signum  datur  martyrii,  tales  non 
habet. »  Paulin.  de  vita  D.  Martin.  lib.  ti  : 

Abripoit  sanctam  dcxtra  vellente  coronam. 
QuaB  meritum  sancti  propter  coqjancta  decebat. 

Num.  42,  linea  i,  —  Eodem  tempore  fecit  basUicam 
sanctse  martyris  Agnetis  exrogatu  Constantiwfllias  suw, 
et  baptisterium  in  eodem  hco.  Baptisterium  erat  in 
limine  ecclesiae.  Greg.  Turon.  de  Mirac.  D.  Martin. 
lib.  II,  cap.  6  :  a  Venit  ad  sanctam  basilicam,  qui 
diebus  multis  jacens  ad  ostium  illud,  quod  secus 
baptisterium  ad  medium  diem  pandit  egressum.  » 

Num.  43,  linea  2.  —  Supra  arenarium  cryptae,  Are- 
narium  estcoemeterium  uoi  sepeliebantur  martyres, 
quia  plernmque  eratin  locis  arenosis.  Innocent.  III, 
lib.  II,  epist.  440:  a  Ecclesiam  sancti  Juliani  cum 
domibus,  cellis,  cryptis,  vineis,  etarenariis  suis.  » 
Et  Anastas.  ipse  in  Theodor.  a  Eodem  tempore  reve- 
lata  sunt  corpora  sanctorum  niartyrum  Primi  etFe- 
liciani,  quae  erant  in  arenario  sepulta  via  Numen- 
tana.  »  Alibi  coemeteria  dicuntur  areae,  sepulturae. 
TertuII.  ad  Scapulam :  «  Sicut  et  sub  Hilariano  prae- 
side,  cum  de  areis  sepulturarum  nostrarum  accla- 
massent,  areae  non  sint,  areae  ipsorum  non  fuerunt. » 

Linea  3.  —  In  quo  loco  construxit  absidam,  etexor- 
navit  marmoribus  porpA^rettcis.  Constantinus  condi- 
dit  basilicam  S.  Laurentii  martyris  in  urbe,  etinea 
posuit  corpus  martyris,  in  crypta ;  super  qua  con- 
struxitabsidam  ornatam  marmoribus  porphyreticis. 
Absis  velabsida  estaedificium,  quod  imponi>oIebat 
sepulcris  martyrum  in  modnm  absidis.  Anastas.  in 
Honorio  de  Ecclesia  B.  Agnetis  martyris:  a  Fecit 
absidam  ejusdem  basilicae  ex  musivo.  »  LeoOstiens. 
Chronic.  Gassinens.  lib.  iii,  cap.  27 :  «  Legatos  prae- 
terea  Constantinopolim  ad  conducendos  mus^i  et 
quadratarii  operit  peritosopifices  mittit,  utalii  ab- 
sidam,  et  arcum  atque  vestibulum  majoris  ecclesiae 
musivo  componerent.  »  Absiserat  structura  marmo- 
ribus  adornata,  in  mediobasilicae,  in  quaeratsedes 
episcopi.  Anastas.  in  Benedict.  III :  «  Et  impetn  facto, 
aosidam  in  quae  episcopi  psallentes  residebant  cnin 
clero,  leonesvelutiferocissimi  conscenderunt.  »  Ple- 
rumque  absis  erat  marmorata,  id  est,  crustis  mar- 
moreisconvestita,  et  erat  camerata,  id  est  fornicata, 
Paulin.  epi&t.  41  adSeverum:  «  Absidem  solo  et 
parietibusmarmoratam,  camera  musivo  illusa  cla- 
rificat.  »  Cassian.  collat.  24,  cap.  6:  «  Si  quis  ab- 
sidis  cameram  volens  in  sublimeconclndere.  subti- 
lissimi  illius  centri  lineam  juffiter  circumducat.  » 
Absis  erat  emineniior  et  gradibus  conscendebatur. 
Augustin.  (epist,  203) :  «  Transit  honor  hujussaeculi, 
transitambitio;  in  futuroChristi  judicio,  necabsidae 
gradatae,  nec  cathedrae  velatae,  etc.  »  Leo  Ostiens. 
1 .  I  Chronic.  Cassin.  c.  49 :  «  Porro  in  ejus  basilicae 
absida  media,  ad  quamper  octo  gradus  ascenditur, 
altare  constituit  in  honorem  Domini  Salvatoris.  » 
Sepulcris  sanctorum,  inquam,  solebat  imponi  cul- 
men  in  modum  absidis.  Sepulcro  Gregorii  Lingo- 
nensis  episcopi  absidam  imposuil  Tetficus,  filius 
ejus,  et  successor.  Grei^.  Turon.  de  Vit.  Patr.  cap.  7 ; 
a  Cum  beatus  pontifex  in  angulo  basilicae  fuisset  se- 
pultus,  sanctus  Tetricus,  filius  et  successor  ejus, 
ante  altare  basilicae  fundamenta  Jecit,  erectaque 
absida  miro  opere  construxit,  et  transvolvit,  qua 
transvoluta,  disruptoque  pariete,  arcum  aedificavil, 
quod  opus  perfectum  atque  exornatum,  ut  in  medio 
absidae  iocnlum  fodit,  quo  corpus  beati  Patris  trans- 
ferre  volens,  convocat  presoyteros  et  abbatesad 
illud  officium,  »  etc.  Absis  erat  canceUis  septa ;  el 

49 


4547 


ANASTASII  BIBLIOTHEGARn 


m 


hoc  est,  quod  ait  mox  Anastasios :  Et  cancellos  ex  A 
argento  purissimo  ornavit.  Sepulcra  martyrum  so- 
lebant  canceilis  ambiri.  Auguslin.  de  Civit.  Dei  lib. 
XIII,  cap.  8.  ff  Venit  et  Pascha,  ataue  ipso  d  ie  doro  inico 
mane,  cum  jam  frequens  populus  praesens  esset,  et 
loci  sancti  cancellos,  ubi  martyrium  erat,  idem  Ju- 
venisorans  teneret. »  Gregor.  Turon.  de  Mirac.  mar* 
tyr.  iib.  t,  cap.  28 : «  Hocenim  sepulcrum  sub  altari 
collocatum,  valde  rarnm  habetur :  sed  qui  orare  de* 
siderat,re8eratiscancellis,quibusiocusilleambitur, 
accedit  super  sepulcrum.  » 

Linea  6.  —  Et  ante  ipsum  locum  in  crypia  posuit 
lucemam  ex  auro  purissimo,  myxorum  decem.  Con- 
slantinus  ante sepulcrum  B.  Laurentii  martyrisuo- 
suit  lucernam  auream.  Lucernae,  et  lychni  ardere 
solebant  antesepulcra  martyrum  et  sanclorum  con* 
fessorum.  Ante  sepulcrum  B.  Thomae  apostoli  apud 
Bdessam  Syriae  arsisse  traditur  lychnus  perpeluus, 
sine  fomento  olei  syrpique :  de  quo  Greg.  Turon. 
de  Miracul.  martyr.  lib.  i,  cap.  32:  «  Lychnus  q 
etenim  inibi  positus  atque  illuminatus,  ante  locum 
sepultnrae  ipsius,  perpelualiterdienoctuque,  divino 
nutu  resplendet,  a  nullo  fomento  olei  scirpique  ac- 
cipiens,  »  etc.  Ante  sepulcrum  Felicis  Nolani  mar- 
tyris  pendebat  lychnus,  de  quo  idem  Tur.  cap.  404 
ejusd.  libr. :  a  Ad  hujus  quoque  cellulae  parietem, 
quo  beatumfcorpus  tumulo  conditum  requiescit,  ad- 
baeret  appendens  porticus,  in  qua  dependens  fune 
lychnus,  lumen  loco  consueverat  ministrare,  »  Ante 
corpus  B.  Laurentii  martyrisbis  senas  lucernas  ar- 
ffenteas  obtulit  etiam  Constantinus,  de  quo  Anastas. 
infra  hoc  loco  :  a  Ante  corpus  beati  Laurentii  mar- 
tyris,  argento  clusam  passionem  ipsius  sigillis  or- 
natam,  cum  lucernis  bymixisfstc  /e(/e  pro  ovssinis) 
argenteis.  »  Lucerna  bymixos  est,  quae  habet  duo 
myxa  (deux  mickes),  Anastas.  in  Leono  III.  «  Fecit 
lucernas  majores  fusiles  bymixas  anaglyphas  duas. 

Linea  46.  —  In  eodem  loco  possessio  cujusdam  Cy- 
riacetis  religiosas  fcminaSf  quam  fiscus  occupaverat  n 
tempore  persecutionis,  Martyrum  bona  fisco  addice- 
bantur.  Hieronym.  de  Scriptor.  ecclesiastic.  cap.  54: 
ff  Origenes  qui  et  Adamentius,  decimo  Severi  Per- 
tinacis  anno,  adversus  Christianos  persecutione 
commota,  Leonide  patre,  Christi  martyrio  coro- 
nato,  cum  sex  fratribus,  et  matre  vidua  paupere 
relinquitur  :  rem  enim  familiarem  ob  confessionem 
Christi  flscus  occupaverat.  » 

Num.  44,  linea  i,  —  Eisdem  temporibus  Constanti' 
nus  fecit  basilicam  beatissimis  martyribus  Marcel^ 
lino  presbytero,  et  Fetro  exorcistas,  inter  duas  lauros, 
et  mausoleum  ubi  beatissima  mater  ipsius  sepuHa  est 
Helena  Augusta  in  sarcophago  porphyretico,  via  La^ 
vicana,  milliario  ab  urbe  Homa  tei'tio,  Inter  duas 
Lauros,  id  nomen  loco  posito  via  Lavicana,  tertioab 
Urbe  milliario,  Juxta  quem  Constantinus  exstruxit 
basilicam  SS.  Marcellini  et  Petri.  Ibi  Severum  ob* 
sessum  ab  his  qui  erant  partium  Cassii,  Nigri  et 
Albini,  refert  TertuU.  Apologetic.  cap.  35:  «  Unde  ^ 
Cassii,  et  Nigri,  et  Albini,  unde  (]ui  inter  duas  ^ 
lauros  obsident  Caesarem,  unde  qui  faucibus  ejus 
exprimendis  palaestricam  ejus  exercent,  unde  qui 
armati  palatium  irrumpunt. » 

Linea  48.  —  Calices  ministeriales  argenteos  vigintij 
pensantes singulos  Ubras  tres,  Calicesalii  erant  mi- 
nores,  quierantcomparatiad  ministerium  sacrificii 
altaris,  unde  ministeriales  dicli,  ut  hic  et  infra: 
ff  Calices  ministeriales  decem  pensantes  sing.  libras 
tres.  »  Et  infra  :  ff  Calices  ministeriales  qumdecim 
pensantessin^uli  librasduas.  » Idem  in  Marco:  « Ca- 
lices  roinisteriales  argenteos  tres,  pensantes  libras 
binas.  »  Idem  in  Damaso :  ff  Calices  ministeriales 
argenteos  quinque  pensantes  singulos  libras  tres.  » 
Calices  cum  syphone  erant  calices  cum  fistula  ad 
ministrandum  sanguinem  Christi.  Conrad.  inChro* 
nic. Moguntin :  ff  Erantfistulae  quinque  ad  communi- 
candumargenteae  deauratae.  »  Ditmarus  lib.  vi :  ff  £t 
magnum  calicem  ex  eodem  metailOf  cum  patena 


simul  et  flstula  dedit.  »  Alii  erant  majores  calices, 
qui  ornatus  causa  pendebant  in  arcubas  Tel  trabi- 
bus.  Anastas.  inLeone:  c  Fecit  in  basilica  beati 
Pauli  apostoli  calices  majores  fundatos  ex  argento, 
qui  pendent  in  arcu  majore,  numero  undecim,  et 
alios  qui  pendent  inter  columnas  majores,  dextn 
laevaque  numero  quadrasinta.  »  Et  infr.  in  eod.: 
«  Fecitautemin  basilica  Beati  Petri  apostoli  calices 
maiores  ex  argento  mnndissimo,  qui  sedent  soper 
trabes  arg.  »  Et  infra :  ff  Fecit  vero  calices  fundalos 
ex  argento,  qui  pendent  inter  colamnas  majores 
dextra  laevaque  basilicae,  numero  sexaginta  qaatnor.  I 
Neque  omittendum  quod  calices,  qaoram  asus  erat 
ad  communicandum,  dicebantar  communicales: 
ff  Fecit  vero  communicales  ex  argento  parissimo 
per  singnlas  regiones,  qui  praecederent  per  statiooes 
per  manus  acolythorum.  »  Alii  eraot  calices,  qoi 
ornatus  causa  ponebantur  circa  altare.  Anastas.  io 
Leone  IV :  ff  Obtulit  etiam  B.  Petro  apostolo  calices 
deargento.(]uisedentsnpercircuitaaltari&,  000.16, 

fensantes  iibras. »  Vel  ministeria.  Anast.  inAdrian. 
:  ff  Item  fecit  patenam  et  calicem  io  basilicabeiti 
Petri  apostoli  pro  quotidianis  ministeriisexairo 
purissimo. »  Alii  erant  majores  cam  ansisad  omataii, 
de  quibus  Anastas.  in  Leone  III :  c  Et  caliceo  n^ 

iorem  cum  gemrois  et  ansis  daabas,  pensaniem  li- 
»ras  quinquaginta  octo,  >  etc.  Idem  in  eodem :  O^ 
tulit  calicem  majorem  fUndatum  cum  fiyphone,  peth 
santem  libras  triginta  et  septem. 

!.i  i  25.  —  Insulam  Sardiniam  eum possessiom' 
ius  vumibusad  eamdm  pertinentibus .  CoostaotiDBS 
Sardiniaminsulam  obtuiitbasilicaeSS.  Marcellioiet 
Petri  aseconditae  in  dotem  Ecclesiae.  IndeSardioia 
insula  fuit  Juris  et  proprietatis  Ecclesiae  Roonot, 
de  auo  in  cap.  Si  diligenti,de  Prwscript,  et  cap.  U 
te,  dejurejur,  ubi  dixi. 

Num.  45f  linea  7.  —  Patenam  argenteam  ehrism' 
lem  singularemf  pensantem  libras  decem,  Pateoi 
chrismaiis  est  vas,  in  quo  servatur  cbrisma,  eon- 
paratum  ad  chrismationem  seu  unctlonem  baptizat»- 
rum.  Ghrismarium  vocant  synod.  Altissiodor.  cai. 
6 :  ff  Presbyteri  chrisma  petant,  sed  cum  chrism- 
rio  et  linteo,  sicut  reliquiae  sanctorum  deporuri  sc- 
lent.  »  Patenas  ad  chrisma  vocat  Anastas.  in  looo- 
centio :  ff  Patenas  duas  ad  chrisraa  pensantes  sii- 
gulas  libras  quatuor.  »  Ampnllam  cbrismatis  Oplat 
Miievit.  advers.  Donatist  lib.  ii  :  «  Ampullamqno- 
que  chrismatis  per  fenestram,  ut  frangeretur,  jicti- 
verunt.  » 

Linea  8.  —  Pelvim  ex  argento  od  baptismm.  V^ 
vis  ad  baptismum  est  hydria,  qua  continebator  ifoi 
benedicta  ad  baptismum. 

Linea  16.  —  Calicem  argetUeum  aruiglyphvm,  Cilii 
an»glyphus  est  caelatus,  id  est,  slgnis  seu  sigillii 
insculptus.  Vasa  anaglypha  sunt  vasa  c«lata,  sigoii    j 
seu  sigillis  insculpta.  Anastas.  in  Adrian. :  t  Crooei 
interrasilem  anagiypham.  »  Idem  in  Innoceotio: 
ff  Scyphum  argenteum  anaglyphatam.  »  Ideoi  ii 
Leone  III :  ff  Necnon  et  crucem  anaglypham  ioK^ 
rasilem  ex  auro  purissimo,   pendentem  in  pergoii 
ante  altare.  j>  Pergula  erat  exedra  ante  alurt,Ji 
qua  exponebantur  sacra  donaria.   Yide  Cojic  11, 
obs.  43. 

Num.  48,  linea  6.  --  Fecit  autem  formammflt 
ductus  per  milliaria  octo,  Formae  sunt  canales  stn- 
ctiles,  pcr  quosaaua  ducitur,  at  hic  et  I.  i,  vin,n 
c.  Th.  de  Aquaeauct.,  ut  forma  Aogasta,  fffH 
Claudia,  d.  1.  viii  et  ix,  forma  Sabatnena,  de f0 
Anastas.  infr.  in  Honorio,  et  in  Adrian.  l,ctii 
Gregor.  IV,  forma  Trajani,  Anastasias  ioNict 
Formas  Urbis  inter  spectanda  ipsius  opera  ceMnt 
Sidon.  lib.  i,  epist.  5 :  ff  Inter  haec  patuit  et  iMtt 
conspectui,  cujus  mihi  non  solum  krmas,  vami- 
etiam  naumachias  videbar  epotaturas.  b 

BKNCINL 

Num.  34,  linea  40.  —  Hmc  Oqm  anumdi.  Jm'  l 


HISTORIA  DB  VITIS  ROM.  PGNT,  -  S.  SILVESTER. 


4BS0 


lendor  auctus  a  Sllvestro,  el  usus  erat  In  pri-  A  vlni  oblatt  id  pateretur,  Sicenim  Ibl :  «  Omato vero 


Ecclesia.  Quod  inter  alios  probat  Indiculus 
m  vasorum,  quae  senioribus  Ecclesiae  concre* 
ansurius  PrimusCarthaginensis,  cum  Eccle- 

dilapidationes  videret  edictis  Diocletianeis 
isapud  Optatum  lib.  i : «  Erant  enim  Ecclesiae 
»,  et  argento  quamplurima  ornamenta,  quae 
Miere  terrae,  nec  secum  portare  poterat.  Quas 
ibQs  sentoribus  commendavit.  commentarlo 
[uod  cnidam  aniculae  dedisse  aicitur  :  ita  nt 
non  rediret,  reddita  paceChristianis.  anicula 
daret,  qnem  inepiscopali  cathedra  sedentem 
et  Profectus  causam  dixit :  Jussus  est  re- 
arthaginem  pervenirenon^otult.  Tempestas 
tionis  peracta  et  definita  est.  »  Post  Opta- 
g.  92,  Et  in  Actls  purgationie  Caeciliani  et 

indiculus  ornaroentorum  ita  describitar  : 
»duo  aurei :  item  calices  sex  argentei  :  cu- 
im  argenteum,  lucernae  argenteae  septem 


altari,  tanc  archidiaconus  sumitamulam  pontificis 
de  subdiacono  oblationario  regionario,  et  refundit 
super  colum  in  calicem.  »  Mos  enim  erat  solemnis 
ut  in  conviviis  vina  defaecarentur,  ut  exprimitur 
stpudApnleium  referentemconviviiapparatum  lib.ii 
pag.  290:  a  At  pudica  uior  statim  coenas  saliares 
comparat,  vina  pretiosa  defaecat,  pulmenta  recentia 
tucetis  temperat,  mensa  Inr^iter  Instructa,  »  etc. 
Ama  itaque  et  amula  sic  distinguenda  videntur,  ut 
amulae  essent  ampullae  parvulae  vini,  amae  vero  ca- 
paciores  ad  retinenda  vina  oblata,  quae  deinde  in 
calicem  per  colum  defaecata  reponebantnr.  Amasenim 
vasa  pergrandia  fuisse  docet  mensuraepondus  snpra 
relatum.  Medemnus  enim,  PoIIuce  teste,  vas  erat 
conlinens  centum  etoctolibras.  Erant  plures  amae, 
quia  nedum  vinum  ad  sacrificiumadhiDebatur,  scd 
ad  fideles  pauperes  alendos.  Unde  in  stationibns, 
,     .  -         ^.    u  -  quando  ttdelium  copiosior  erat  largitio,  plures  amae 

Ita  duo :  candelae  breves  aeneae  cum  lucernis  b  deferebantur,  ut  legitur  infra  in  Gregorio  IV  :  « Ipsc 


)tem  :  item  lucernae  aeneae  undecim  cum  ca- 
lis.  »  Crevit  hoc  eodem  saeculo,  libertate  ec- 
concessa,  ornamentorum  prelium,  unde 
Ktomo  inter  alias  calumnias  in  svnodo  ad 
m  impositum,  apud  Photiumcod.  59,  p.  54 : 
retiosarum  rerum  magnam  vim  divendisset. 
ipud  haereticorum  conventicula  divitiarum 
odi  copia  in  Ecclesiis  vindicata  hac  etse- 
»us  saeculis  suo  loco  notandum.  A  Silvestro 
ontificalis  dona  Ecclesiis  data  vel  a  princi- 
rel  a  fidelibus  vel  ab  ipsis  summis  pontifici- 
cujusque  gestis  inserenda  a^gredilur.  Haec 
3ri  manu,  et  quidem  Caroli  Magni  praeoipue 
ibus,  aut  de  novo  addita,  vel  aucta  fuisse  in 
ontificali  opinor.  Plura  enim  verba  occurrunt, 
[  Longobardorum  gente  certo  profluxerunt. 
intiqua  S.  Damasi  vita  exstans  in  archivio 
3  Vaticanae  indiculum  donorum  non  habet, 


pontifei  fecit  amas  argenteas  sex,  quae  praecedunt 
per  omnes  stationes.  »  Perduravit  ampullarum  ei 
auromosposterioribus  temporibus,  praecipue  eorum 
quae  deferebantur  ad  mittendum  vinum  in  cilicem 
consecrandum.  Sic  anonymus  poeta  de  episcopis 
Eboracensibus : 

Jussit  at  obryzo  non  parfl  ponderis  anro 
AmpuUa  major  fieret,  qua  vina  sacerdos 
Funderet  in  calicem,  solemnia  sacra  celebrans. 

Hinc  constat  et  numerus,  et  varietas,  et  nsus  ama- 
rum  et  amularum,  quarum  mentio  repetita  ocurrit 
in  sequentium  pontificum  gestis, 

Linea  17.  ^  Cantkara  cerostata.  Usus  horum  va- 
sorum  primoeipendendus.deindevarietas  in  Llbro 
Pontificali  obvia.  Cantharus  genus  poculi  Bacchi 
propriusei  YalerioMai.  1.  iii,  c,  6:  «  Marius  post 
Jugurthinum,Cimbricumque.etTheutonicum  trium« 


len  eidem  vitae  ei  eocodicedescriptae  adne-  C  phum  cantharos  semper  potavit,  quod  Liber  pater 


n  Libro  Pontificall.  Haec  auctor  et  consarci- 
esumpsit  ei  archiviis  sedis  apostolicse,  ubi 
idonationesnotabantur.  Aquo  temporeetiam 
quis  diplomatibus  recensentur  factae  dona- 
tcclesiis  aliis  per  orbem,  quorum  exemplarla 
Mabillonius,  et  alii,  qui  anecdota  haec  colle- 


1 44.  — Amas.  Yaria  est  vocis  slgnificatio. 

ffde  Offlcio  praefectum  vigilum  legitur  : 

dum  est,  Praefectum  vigilum  per  totam  no- 

§ilare  debere,  et  coerrare  calciatum  cum 
olabris.  »  Et  in  Yita  S.  Perpetuae  et  Feli* 
apud  Holsten.  pag.  8:  «  Erant  ibi  gladii, 
hami,  macherje ;  »  quo  loco  significatur  fer- 
istrumentum,  dumActasubdunt :  Inlatebris 
nne  genus  ferramentorum  inflxum.  In  his  vero 
nm  gestis  saepius  occurrit  ama,  et  amula, 
0  instrumento  sacro  ad  liquores  retinendos 


inclytum  ei  Asia  ducens  triumphum,  hoc  usus  po- 
culi  genere  ferebatur.  »  A  majori  vel  minori  forma 
dictuscantharus,  et  cantharulus.  Yas  itaque  veniebat 
majus  ordinariis  poculis,  uti  Baccho  conveniebat. 
Apud  Gentes  inter  templorum  vasa  erat  cantharus, 
quodque  ad  deorum  pulvinaria  ponebatur.  Apuleius, 
I.  II,  pag,  276,  dum,  antistites  deorum  circulatores 
per  urbes  discursantes,  et  aesta  describit,  ita  de 
rurto  aurei  canthari  per  nebulones  ei  templo  ablatt 
loquitur  :  c  Et  identidem  urgenti  sermone  compri- 
muntur,  promerent  ocius  aureum  cantharum,  pro- 
merent  auctoramentum  illud  sui  sceieris,  quoa  si- 
mulatione  solemnium,  quae  in  aperto  factltaverant 
ab  ipsis  pulvinaribus  matris  Deum  clanculo  furati, 
prorsus  quasi  possent  tanti  facinoris  evadere  suppli- 
cium,tacita  profectione  adhuclucedubiapomerium 
pervaserint.  »  Inducit  deinde  nebulones  ita  furtum 
eicusantes:  «  En,  inquiunt,  indignaerei  saevitatem! 
imi  debet,  ut  ei|  rimunt  sequentia  verba  :  t\  quam  plmque  insontes  periclitantur  homines!  pro- 
i  auro...  portantes  sing .  medemnos  tres.  Unde      pter  unicum  canthabrum,  quem  Deum  mater  sorori 

sux  deae  Syriae  hospitalemunusobtulit,  innoiios  re- 
lieionis  antistitesad  discrimen  vocari  cupitis.  His  et 
aliis  similibus  affaniis  frustra  oblitteratis,  eos  re- 
trorsum  adducunt  pagani,  statimque  vinctos  In  Tul- 
lianum  compingunt:  cantharoque,etipsosimuIacro 
quod  gerebant,  apud  Fani  donarium  redditis  et  con- 
secratis. »  Quo  ioco  cantharus  deprehenditurfuisse 
vas  ante  statuam  Deum  matris  positum,  et  quidem 
in  templi  sacratioribus  adytis,  quo  loci  sacerdotes 
sacra  operabantur,  et  ante  ipsa  Deae  pulvinaria  col- 
locatum,  repositumque  cum  reliquisdonis  in  dona- 
rio.  Adyta  enim  locum  dederant  impostoribus,  ut 
tuto  cantharum  raperent.  Yas  vero  fuisse  ad  liquida 
retinenda  docet  infra  idem  Apuleius,  et  quidem 
augustioris  formae  populum,  dum  describit  illud 
obiatum  ei  cum  AsiniformamgereretdiviteDomino 

(ubente  :  «  Heus,  ait,  puer,  lautum  diligenter  ecce 
Uam  aureom  cantharum  mulso  contempera,et  affer- 


Amula :  vas  vinariwn.  Cumenim  sacrificium 
sticum  a^ebatur,  tunc  at  dicitur  in  ordine^ 
),  tom.  X  Bibl.  PP.,  pag.  3;  a  Populus  dat 
les  suos,  id  est  panemet  vinum,  et  offerunt 
lonibus  candidis,  primo  mascull,  deinde  fe- 

novissime  vero  sacerdotes  et  diaconi  offe- 
4  solum  uanem,  et  hoc  ante  altare.  »  Yinum 
amulisfideles  gestabant,  quas  in  amis  infun- 
subdiaconi,  ex  eodem  oruine  :  a  Tunc  venit 
;onus  ferens  in  brachio  deitro  patenam,  et 
tro  caiicem,  in  quo  recipiunturamulaepopu- 
Et  moi  pontifice  obiationes  populorum  susci- 
archidiaconus  suscipit  post  eum  amulas,  et 
l  in  calicem  majorem,  tenente  eum  subdia- 
inem  sequitur  cum  scypho  super  planetam 
ns,  in  quemcaliiimpletusrefunditur.  »  Cum 
•ntifici  vinum  offerebatar  ad  consecrandum, 
it,  vinam  per  colum  deftecando,  cam  varietas 


455f 


ANASTASII  BIBLIOTHBGARU 


15» 


parasito  meo.  »  la  Ecclesias  itaque  Gbristianoruin  A 
canthari  adhibiti  sunt  ad  liqnida  retinenda,  deputata 
tamen  ad  lumen  alendnm,  ex  materia  vel  pretiosiori, 
ut  ex  balsamo,  oleo  nardino,  cera,  aut  bimilibus 
liquoribus  ad  ardendum  aptis.  Reperitur  autem  di- 
ctus  cantharus  cerostratus,  vel  pharum  cantharum, 
vel  cantharus  simpiiciter.  A  forma  et  opere  forsan 
tessellitiodictus  cerostratus^a  pharo  desuper  impo- 
sito,  sic  quod  cum  oleo  candelae  arderent ;  sic  infra : 
c  Pharum  cantharum  ex  auro  purissimo  ante  altare, 
in  quoardetoleumnardinum...  ubi  candelx  ardent 
ex  oleo  nardino  pistico.  »  Salmasius  adeundus  in 
Exercit. ;  Plin.  pag.  163.  Gantbara  dicuntur  hic, 
quod  tempore  Longooardorum  frequentissimus  usus 
nomina  masculini  generis  in  piurali  numero  in  ra 
terminare,  et  efferreunde  constat  de  tempore  harum 
additionum. 

Fundum,  Prosequitur  consarcinator  referre  pos- 
sessiones  datas  ecclesiis.  Hae  vero  censendae  anti- 
quissimaeex  insigni  locoexstante  in  libello  Faustini  g 
et  Marcellini  oblato  Theodosioseniori^ubi  loquentes 
de  basilicis  catholicorum  aiunt :  «  Habeantillibasi- 
Ilcas  auro  coruscantes,  pretiosorumque  marmorum 
ambltione  vestitas,  vel  erectas  magniticentia  colum- 
narum,  habeant  porrectas  in  longum  possessiones.  > 
Jamergo  adulto  hoc  saeculo  quarto  basilicis  assi- 
gnatae  erant  porrectoe  in  longum  possessiones.  Harum 
plerxque  obvenerunt  ecclesiis  ex  Ghristianorum 

Sossessionibus,  et  fundis  tempore  persecutionum 
sco  adjudicatis.  Magnificentia  vero  sive  in  vasis, 
sive  in  fundis,  et  annuis  redditibus  ecclesiis  datis 
etiam  apud  pluraconventiculahaereticorumenitebat. 
Taleserant  haereticorum  ecclesiae,  Justini  et  Justi- 
niani  aevo,  qui  easdem  eripientes  ab  hacreticis,  ca- 
tholicorum  ecclesiis  assignarunt.  In  Pelagii  1  epi- 
stola  data  Ghildeberto  Francorum  regi  exstat  frag- 
mentum  epistolae  Vigilii  ad  Justinianum.  ubi  haec 
leguntur:  a  Haec  ipsa  ita  contigerunt,  ut  cum  pater 
vester  clementissimus  imperator  omnes  haereses,  G 
quae  Gonstanstinopoli  episcopos  suos,  et  ecclesias 
cummagnisredditibus,etvasorumdiYersitate,usque 
ad  tempora  imperii  ejus  habuerunt.  everterit ;  et 
sublatis  basilicas  eorum  atqueredditibus,  omnibus 
altis  rebusy  catholicistradiderit.  »  Inter  eas  divitia- 
rum  potentianumerabaturAriana,  quaeadJustiniani 
temporareliquasanteibatmagnificentia  fundorumet 
ornamentorum,  quae  fisco  vindicavit  Justinianus, 
Procopio  teste  oculato  in  Hist.  arcan.  pag.  51  :  «  In 
horum  quos  vocant  haereticorum  fanis,  ac  iis  prae- 
sertiro,  in  quibus  Arii  secla  celebraretur,  opes  re- 
condebantur  plane  supra  quam  credibilecuiquam 
slt.  Nequeenim  senatus  universus,  aut  alia  Romanl 
praecipue  pars  imperii  de  divitiis  cum  iis  delubris 
conferri  potest.  Nam  iis  omnibus  erat  sacra  supellex 
ex  auro,  etargento,  pretiosis  lapidibusomni  opu- 
lentia  et  copia  major :  Domus,  et  Pagi  refertissimi ; 
possessiones  ubique  gentium,  et  quid  aliud  est 
mortallbus  opum  genus  ;  utpote  quibus  nemo  prin- 
cipumaliquandomolestiam  intulisset.  Quinetmultls  D 
rectae  sententiae  hominibus  per  occasionem  artis  et 
Instituti  necessaria  ad  vitam,  indesuppeditatasunt. 
Horum  ergo  templorum  publicata  bona  praeda  fue- 
runt  Justiniano  Augusto.  »  Hisce  possessionibus  dl- 
tata  resplenduit  semper  basilica  Vaticana,  quae 
ublque  gentium  patrimonia  obtinebat,  et  post  Lon- 
gobardoslconoclastae  manusinjecerunt,  uti  Adrianus 
in  eplstola  exstante  act.  2  septimae  synodi,  et  in 
altera  data  Garolo  Magno,  qua  eum  excitat  ad  recu- 
peranda  ablata,  videre  est,  ubi  etiam  aperis,  unde 
ea  bona  obvenerint.  «  Quae  per diversos  imperatores, 
pairicios  etiam,  et  alios  Deum  timentes,  proeorum 
animae  mercede  et  venia  delictorum,  in  partibus 
Tusciae,  Spoleto,  seu  Benevento  beato  Petro  apo- 
stolo,  sanctaeque  Dei  et  aposloilcae  Ecclesiae  concessa 
sunt,  et  per  nefandam  gentem  Longobardorum  per 
annorumspatiaabstractaatqueablatasunt.  »  Bona« 
et  redditus  quomodo  essent  expendenda  docet  Liber 


Pontificalis  infra  in  Severlno,  cum  Thesauri  Eccle- 
siae  ab  exarcha  rapiuntur. 

Num.  35,  linea  4.  —  Hic  fecit  constitutumde  omai 
ccclesia.  Materiam  constitutionls  indicareomisit.Li- 
ber  Pontific^lis.  Forsitan  post  Constantinl  confer- 
sionem  generalia  decreta  edidit  pro  restaaratloDe 
ecclesiasticae  disciplinae,  praeclpuepro  lapsu  molto- 
rum  in  decennio  magnae  persecutionls  sub  Diocle- 
tiano.  Haec  verospectassead  universum  orbeffl,acper 
singulas  provinciasa  pontificibus  dlrecta  geoeralia 
quaedicebanturdecreta,  suadent  tum  aiioram,  tam 
pontificum  hoc  ipso  saeculo  viventium  monumenu. 
Arelatense  enim  concilium  decreta  non  nlsi  per 
Silvestrum  denumianda  orbis  catholici  provinciis 
decernit.SynodusSardicenslspariterJulioepistoIam 
dedit,  quam  reliauls  eplscopis  minime  mlttendam 
censuit;  et  encyclicam,  nlsl  prias  Romano  pontifiee 
compellato  reliquis  episcopis  minime  mltteiidaa 
putabat  S.  Augustinus  supra  laudatus.  Et  Gratianns, 
Valente  imperatoredefuncto,qui  haeresespromoTerat, 
cum  vellet  formulam  fidel  sequendam  ab  omnibos 
habere,  Damasum  rosavit,  qui  tomum  edidit,  cni 
subscripserunt  i.  Meletius  Antiochenus  insynodo 
Antiochena,  et  reliqul  Orlentales  episcopi  n.  (57,  et 
Ipsa  synodus oecumenlca Gonstantinopolitana.  Qnod 
iterum  eglt  sub  Siricio  Theodoslus,  ut  sao  Iogo 
notandum.  Siricius  parlter  meminit  decreti  editia 
Liberio  de  non  rebaplizandis  haereticls,  vocitm 
(;enerale  decretum  per  provincias  publlcatum.  lU 
ille  \n  e[)istoIa  decretall  ad  Ulmeriam  (tom.  I  Cone. 
p.  8i8.}  «  Frlma  itaque  pa^inae  tuae  frontesignasti. 
baptizatos  ab  impiis  Arlanis  plurlmos  ad  fidem  ca- 
thollcam  festlnare,  et  quosdam  de  f ratribus  nostrts, 
eosdem  denuo  baptizare  veile;  quod  non  licet,cQS 
hoc  fierl  et  Apostolus  vetet,  et  canones  cofltradi- 
cant:  et  postcassatum  Arlmlnenseconciliummisa 
ad  provincias  a  ven.  nem.  praedecessore  meoLibo- 
rio  generalia  decreta  prohibeant.  b  Obseqaium  deinde 
exspectandum  audacter  pronuniiat.  {In  decretisc^ 
et45.]»  Quid  ab  universis  post  hacc  eccleslisse- 

3uenaum  sit,quid  vitandum  generali  pronantiatioee 
ecernlrous  ;  et  infra  :  Quanquam  statuta  sedb 
apostolicae,  vel  canonum  venerabilia  defiuita  noili 
ignoraresit  liberum. «  Etcum  ConstantiusLiberini 
impellcre  conaretur  ad  infringenda  prlora  decrm 
impigreresponditLiberius: »  Nunquammeastatatt, 
sed  apostolica,  utsemperessentfirmata,etcustodita 
perfeci,  secutus  ordinem,  moremque  majoram  nihil 
addi  episcopatul  urbis  Romae,  nihll  miBul  passos 
sum.  »  Et  innocentlus  I  generale  Sirlcil  decretoi 
deCxIibatu  editum  confirmans  incunctanterasserit 
haec  a  nullo  posse  ignorarl,  ita  Exsuperio  senbeis 
c.  i  (tom.  Conc.  pa^.  4003):  «  Nam  si  ad  aIi(|iios 
forma  illa  ecclesiasticae  vitae  pariter,  et  disciplitfi 
quae  ab  eplscopo  Siriclo  ad  provincias  commeaTit. 
non  probabltur  pervenisse,  his  IffnoratloQis  Teiii  1 
remittetur,  Ita  ut  de  caetero  Inclpiantabstinere.-.- 
Si  qui  autem  sclsse  formam  vivenai  missam  aSirid» 
deteguntur,  neque  statlm  cuplditates  libidinisa^ 
jeclsse,  illi  sunt  modis  omnibus  submoveodi.  > 

Linea3.  —  Quorum  chirographtimcucwnrit.  Sj^  : 
bolum  nempe  Nicaenumdirectum  orbistotiusiii;  ' 
scopis,  qulnon  interfuerant  concillo,  utelsubyn- 
berent,  ut  totius  orbis  consensu  repraBsentaretir: 
consuetudo  haec  ut  conclliaria  decreta  aboiiidi> 
reciperentur  post  denantiationem,  Indactaiidcttr 
ab  apostolis,  qui  post  concilium  Uierosolvmittf^ 
act.  15,  Paulum,  Barnabam,  Judam,  etSfUs^ 
lectosmlserunt,atfratrlbosdenantiareat8yiodiai 
In  illo  ccetu  editam.  Hinc  in  fine  capitisdlcltv^ 
Paulo:  a  Perambalabat  aatem  Syriam  et  Cific&A 
confirmansecclesias:  pracipienscastodire  yiM^ 
apostolorum  et  seoioram.  »  GonsoeUkio  fiut  ^ 
ptissima  primi8triba8i«cali8,atldoaUdeaoM^ 
tum  est  lnsuperiorlbaiBolU.Aiialoinc8aaaif^ 
dum  cum  AIeuBdorfl|lriai«bit.JJoi..tiOritf  ii^ 
incipientai  lilM||iiii,.»ipaiiMiii^ 


k^ 


4353 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT,  -  S.  SILVESTER. 


4554 


▼ocis  omousii  probassent,  per  epistolam  encyclicam  A  sionem  Ariminensis  conciiii  sine  ambiguitaie  mit- 


decreta  denuntiantes,  episcojporum  absentium  suf- 
fragia  postuiarnnt.  Quod  refert  Philostorgiusinsua 
llistoria(l.  i,  tit.  7,  pag.  6):  a  Ante  synodum  quo- 
qae  Nicaenam  Alexandrum  Alexandriie  episcopum, 
cam  Nicomediae  versaretur.  et  in  Osium  Cordubae 
quinque  cum  eo  eran t,  episcopos  i ncidisset,  synod icis 
suflfragiis  convenisse  de  praedicando  Filio  Patri 
omousio,  Arioque  condemnando:  »  Exstat  Alexan- 
drlni  synodica  in  qua  relatis  Arii  impiis  conatibus, 
et  sententia  synodi,  sic  ad  rem  orbis  epi^coposcom- 
pellat  ad  subscriptionem  (tom.  IConc,  anteNicae- 
iiam  Gonc^]:  «c  Istos,  inquam,  fratres  charissimi,  et 
flde  nobiscum  consentientes  aversati  una  nobiscum 
contra  insanam  eorum  temeritatem  adjun^ite  suffra* 
ffia,  non  aliter  acalii  collegae  nostri,  qui  rem  aegre 
ferunt,  qui  epistolas  contra  istos  scriptas  ad  me 
m^serant,  qui  libello  adversus  eos  edito  subscripse- 
rant:  quae  omnia  per  filium  meum  Appionemdia- 


tendi^  x>  Mittebatur  propterea  formularium  subscri- 
ptionum,  nein  illis  edendis  varietas  occurreret,  uti 
ostendit  factum  Aurelii  Garthaginensisepiscopi,  qui 
in  plenario  adversus  Peiagianos  coacto  concilio,  ita 
subscriptionum  servandam  ab  absentibus  formam 
decernit.  «Quemadmodum  subscribere  unusquisque 
vestrum  debeat,  diiectio  vestra  cognoscat ;  sive  quo- 
rum  synodalibusgestis  subscriptio  jam  tenetur,sive 
qui  non  potuislis  eidem  pienario  totius  Africae  inter- 
esse  concilio^  »  Neque  iocus  erat  refragandi  sub- 
scriptioni,  nisi  cum  periculo  et  nota  contumaciae. 
Faustus  propterea  Reiensis  episcopus,  dum  Lucidum 
Praedestinatianum  hortatur,  uteditis  sexanathema- 
tismis  subscriberet,  quibus  reliquijam  subscripse- 
rant  episcopi,  ita  comminatur:  <r  Quod  si  eam  sub* 
scriptam....  transmittere  volueris,  aperte  adhuc  te 
inerrore  subsistere  ipso  silentio  comprobabis.  sLi- 
ber  hinc  conficiebatur  harum  epistolarum,  subscri- 


conumad  vosmisi;ac  primum  epistolascollegarum,  p  piionum,  aut  suffragiorum,  cujus  aliqua  exempla 


qui  sunt  in  tota  iEgypto  et  Thebaide,  deinde  eorum 
qul  Libyam,  Pentapolim,  Syrlam,  Lyciam,  Pamphy- 
liam,  Asiam.  Gappadociam,  et  alias  regiones  bisce 
finitimas  incolunt ;  quorum  exemplum  vos  imitantes, 
persuasum  habeo  ad  nos  itidem  daturos  litteras.  Et 
cum  multae  aliae  curationes  ad  hos  sanandos,  qui 
hoc  errore  vuinerati  sunt,  adhibitae  sint ;  tum  istud 
etlam  remedium  ad  medicinam  populo  ab  istis  de- 
cepto  faciendam  inventum  est  obtemperanti,  et  cum 
consensum  collegarum  nostrorum  intelligant,  eorum 
aactoritate  ad  pcenitentiam  se  sero  recipient.  » 
Saffragia,  epistolae,  et  subscriptiones  episcopales 
vocantur  curationis  genus,  adhibitum  ab  Ecclesia 
aJ  consensum  ostendendum,  ut  ex  pastorum  do- 
centiumeamdemdoctrinam  assensu  adversi  errores 
evacuarentur.  Pondus  argumenli  expendens  haere- 
slarcha  Arius,  dum  primo  impietatem  ex  nefario 
ore  eructavit,  similes  episcopales  subscriptiones 


supra  dedimus.  Et  hoc  ipso  saeculo,  in  causa  Mar- 
celli,  cum  ante  Sardiciense  esset  damnatus,  in  unum 
volumen  subscriptiones  et  suffragia  redacta  dicun- 
tur  in  epistola  synodica  Sardicensis  concilii,  quod 
Ariani  coegerunt  (tom.  [  Conc,  pag.  639):  «  Nam 
liber  Sententiarum  exstat  in  ipsum  ab  episcopis  con- 
scriptus ;  in  quo  libro  etiam  isti  qui  nunc  cum  ipso 
suntMarcelloatqueillifavent.  in  ipsasenteitiamanu 
propria  subscripserunt.  »  In  archiviis  Ecclesiarum 
Istiusmodi  subscriptiones  custodiebantur  summa  di- 
ll^entia.  Sic  Antiochenorum  episcoporum  subscri- 
ptiones  tomo  Damasi  authenticas  in  archiviis  avos^ 
(o/tca?sedi5re5ervarttestaturcodex  antiquus  bibllot. 
Vaticanae  ab  Holstenio  in  Gollectione  Romana  edi- 
tus. 

Alii  imhecilles  208,  qui  exposuerunt  fidem  inie- 
gram,  Numerum  assignat  episcoporum,  qui  aliquo 
impedimento  detenti,  adesse  non  potuere  synodi 


staduitextorquere;et  neplebes  etaliideciperentur,  G  Nicenaecelebrationi,exhis  confectus  catalogus  sub- 


iisdem  denuntiavitAlexander,  hasfallaciterfuisseab 
liaeresiarcha  extortas  [ihid.),  Synodus  itaque  Nicaena 
parlconsaetudine  post  editum  decretum  episcopis 
allis  per  orbem  constitutis,  qui  praesentes  concilio 
iion  adfuerant,  illud  intimans,  requiritsubscriptio- 
iies.  PhilostorgiussectaEunomianus,et  Arii  perndiae 
addlctus,  nonnegat  reliquorum  episcoporumconsen- 
som  acc^ssisse,  sed  more  solito  rem  obtegendo,  as- 
serli  circumventos  fuisse  (I&td.,   n.  9):€  Fatetur 

omnes  fldei  formulae  Nicaenae  convenisse ,  reli- 

qaamque  cohortem  ad  synodum  traductam.  »  Ari- 
minenses  eplscopi  post  lapsum,  cum  circumventos  se 
vlderent  Arianorum  arte,  universi  in  epistola  ency- 
clica  subscriptl  orbi  universo  Palinodiam  recanta- 
rant,  ex  Liberio  epist.  ad  Orientales  [epist,  \\)i 
«  Omnes  illi  fere  episcopi,  qui  Arimini  convenerunt, 
quiquevel  fallacibus  inescati  lllecebris,  vel  vi  com- 
pulsi,  a  fide  tuni  quidem  desciverunt;  nunc  tamen 
ad  sanam  mentem  reversi,  fidei  formulaeab  episcopis 
Arimini  convocatis  editae  anathemadenuntiarunt,  et 
fidei  catholicae,  et  apostolicae  Nicaeaeconfirmatae  sub- 
scrlpserunt,  et  nobiscum  jam  una  communicant.  » 
{Frag.  2,  pag.  4319.)  Inter  fragmenta  operis  histo- 
rlci  deperditiS.  Hilarii  exstat  epistola  Italiae  episco- 
porum  ad  lllyricos,  qui  Ursacil  et  Valentis  fraudibus 
irretltl  adhuc  inerrore  detlnebantur,  et  ut  eis  rese- 
rarent  fraudem,  aliorum  episcoporum  subscriben- 
tium  formulas  dlrigunt,  ut  aut  exempla  sequantur, 
aut  utl  separati  a  reliquorum  coetu,  declarentur  : 
«  Ariminensisconcilii  statuta  quorumdam  tergiver- 
satione  corrupta,  jure  rescindimus :  quorum  eliam 
cxemplaria  transmittenda  censuimus,  utnec  in  fide 
retinenda,  nec  in  confutando  Ariminensi  concilio 
aliqua  videretur  esse  condissensio^  Quicunque  igitur 
nostrae  unanimitatis  optat  habere  consortium,  qui- 
cunque  individuam  pacem  nobiscum  habere  deside- 
rat,  quae  sunt  nostrae  sententiae  comprobare  festinet, 
at  fldei  a  nobis  memoratae  subscrlptlonem  et  rescis- 


scribentium,  exstatque  apud  Gelasium  Gizicenum 
de  Actis  Nicaenis  lib.  ii,  caput  ultimum,  cum  epi- 
graphe :  «  Gatalogus  SS.  episcoporum,  per  quos 
sancta,  et  universalis  synodus  Niceae  coacta  misit 
omnibus  in  toto  orbe  terrarum  Dei  Ecclesiis  ea 
quae  ab  ipsis,  per  Spiritum  sanclum,  in  ea  constituta 
sunt.  »  Exinde  solvitur  controversla  de  numero  epi- 
scoporum,  qui  velutl  praesentes  concilio  celebrato 
numerantur,  cum  certo  constet  multo  inferiores 
celebrationi  adfuisse.  Nam  Ephesinos  Patres  fuisse 
ad  sex  millia  dicitur,  cum  tamen  ducenti  tantum 
adfuerint :  et  Ghalcedonenses  mille  ducentos,  cum 
tantum  sexcenti  iri^intaastiterlnt.  Numerusenim 
ille  exuberans  intelligendus  de  episcopiset  praesen- 
tibus  et  absentibus,  (]ui  tamen  vel  ante  celebratio- 
nem,  vel  postea  fidei  articulo  subscripserant.  Qua 
expIiCiUione  bene  expensa  facile  enodatur  dictnni 
Dalmatil  sanctissimi  archimandritae,  qui  audiens 
p.  fldei  jacturas  per  Nestorianos  Immissas,  et  in  dies 
^  auctas,  Theodosium  ab  aulicis  circumventum,  et  in 
Patres  Ephesinos  offensum  conveniens,  et  eorum- 
dem  defensionem  suscipiens  In  Apologia  dixit  (ap. 
Deltan,  p.  408),  imperatorem  interpellans :  «  Gaete- 
rum  pro  altera,  hoc  est  pro  parte  Gyrilliana,  coram 
omnibus  dixi :  sex  millia  ne  episcoporum  audire 
malit,  an  unum  tantum  hominem,  eumque  impium  ? 
Sex  mlllia  autem  eos  aiebam,  qui  sub  metropolita- 
norum  sanctissimorum  episcoporum  potestate  de- 

§unt.  »  SanctusenimGyriiluspostdupIicemAlexan- 
rinam  synodum  ante  Ephesinae  celebrationem,  s»y- 
nodicam  metropolitis  direxit,  et  consonis  suffragiis 
Nestorius  proscrlptus  est.  Laudat  hic  S.  Dalmatius 
numerum  eorum,  qui  Ephesinum  decretum  appro- 
baverant  (tom.  II  Conc,  p.  439).  Et  in  plenaGhal- 
cedonensi  synodo  act.  4  Gecropius  episcopus  cum 
decem  ^gyptiorum  episcoporum,  qul  Dioscoro  eo- 
usque  contumaciter  stabant  reiugiebantque  sub- 
scribere  epi&toiae  dogmaticae  S.  Leonis,  terglversa- 


4555 


ANASTASII  BIBUOTHBGARn 


4556 


ionesaudiretfita  Patrescompellit:  «  Univerealis  haec  A  per  decretum  quod  Photinuai  anteeessiu  Expressio 


synodus  iEg^ptiaca  regione  major  est.ac  fldedignior : 
et  non  est  lustum  decem  hxreticos  audiri  et  prae- 
termitti  mifleducentos  episcopos.|]>Qui  nempeetsi 
sexcenti,  et  triginta  tantum  adessent;  attamen  reli- 
quus  numerus  in  melropalitanis  aderat,  qui  ante 
celebrationcm  per  Provinciasconstiiuti,  jam  epistolae 
subscripserant,  ut  paulo  post  in  eadem  actione  legi- 
tur :  c  Missa  est  epistola  almi  archiepiscopi  Leonis 
iis  qui  ubique  essent  metropolitis,  et  subscripta 
est:  sic  tunc,  quae  vita  erant  prxsentibus  sanctls- 
simis  episcopis,  allata  sunt,  ct  subscripta.  »  Erat 
haec  recepta  consuetudo,  et  communis  persuasio. 
Hinc  schismatici  Orientales.  sub  Joanne  Antiocheno 
Ephesi,  sese  dividentes  et  separantes  a  legitimo 
concilio,  gloriabantur  se  esse  numero  duceniorum, 
etsi  in  decreto  subscripti  vix  vi{i:inti  duo  reperiren- 
tur.  {In  synodico  Cassin,  c.  429,  pag.  266.)  In  sy- 
nodica  enim,  in  qua  asseclisdenuntiant  Cyrilli  et 


est  antiquissima  isto  quarto  Ghristiano  saeciiio 
adhibita  in  laudata  epistoia  ad  lilyricosab  episcopis 
Italiae,  qui  affenles  de  lapsu  Ariminensium,  expeo- 
dunt  quomodo  Photinus  tunc  errores  evomens,  per 
synodum  Nicaenam  fuerint  etiam  proscripti.  (Apud 
Stilar.  frag.  2,  p.  4355.)  «  Nostram  igitar,  dilectis- 
simi  fratres,  unam  eamdemque  accipite  firmam 
subscriptione  sententiam  *,  Nicseni  iractaitus  adver- 
sus  Arium,  Sabelliumque,  cujus  Photinus  partiaria 
haereditate  damnatur,  decreta  servantes.  »  Pessi- 
mam  ab  Ario  haereditatem  Pholinus  nactus  blasphe- 
mias  auxit :  hinc  in  Ario  et  cum  Ario  damoatur. 
Quo  etiam  sensu  damnationem  Photini  inserait 
pseudosynodus  schismaticorum  Ephesina,  in  sao 
decreto,  quo  Cyrillum  damnat,  dum  praemittentes 
schismatici  formulam  Nicaenam,  addunt  deinde 
(tom.  lConc.  pag.  4538):  c  Haec  est  fldes,  quaoi 
Patresexposuerunt,  in  primis  qaidem  contra  Arina 


Memnonis  damn^itionem,  impigre  asserunt.  Dicm  q  blasphemantem,  et  Fiiium  Dei  creataram  esse  di- 
patUo  minus  ducentiin  JEgypti  (S.   Cyrilii  nempe)     centem:  tum  vero  contra  omnem  haeresim  Sabellii 


damnationem  consenserunt, eum  tamen  ei  damnationi 
viginti  duo  subscripti  legantur.  (Ihid,,  c.  449,  pag. 
30a.)  Sic  Alexander,  etsi  praesens  depositioni,  non 
dubitavit  scribere  Theodoreto  dum  recolit  pseudo- 
synodi  Ephesinae  decretum  depositionis  in  S.  Cy- 
rillum  editum  etiamcnm  schismaticis  tunc  unito, 
quod  haec  depositio  ejus  a  fere  ducentis  episcopis 
fueritsubscripta,quianempemelropoIitaeschismaii- 
cia  suffraganeis  extorserant  approbationem.  Quomo- 
do  inteliiffendus  videturS.  Augnstinus  I.  iv  contra 
Gresc.  c.  6,  ubiagens  de  Primiani  damnatione  scri- 
bit:  c  Primum  quod  Carthaginem  a  quadraginta 
et  tribus  factum  est,  quo  praedamnatus  est  Primia- 
nus.  Alterumquod  CaDarsussi  centum,  vel  amplius 
vestri  tunc  epi^copi  condiderunt,  quo  perfecteple- 
niusque  damnatus  est.  »  Numerum  hunc  episcopo- 
rum  concilii  Gabarsussitani  repeiit  in  lib.  ad  Do- 


Photini,  Pauli  Samosateni,  Manichaei,  Yaieniini, 
Marcionis^  et  contra  omnem  haeresim,  qnaeadver- 
sus  Ecclesiam  catholicam  sese  erexit :  quos  etiam 
episcopi  illi,  qui  trecenti  decem  et  octo  numero 
in  civitate  Nicae^  olim  convenerunt,  condemnaTe- 
runt.  » 

Num.  36,  linea  8.  —  Costas  cum  crucibus  ienenta. 
Costarum  gestatio  angelico  ministerioomnino  inso- 
lens  et  impropria.  Amanuensium  oscitantia  foctaa, 
ut  pro  coronas  reposuerint  costas.  Intra  coronas  eaim 
erat  crux  reposita,  eo  nempe  typo,  qao  GonstaDtiBiis 
in  miiitaribus  signisefformandam  carayerat,Bnsebio 
teste,  qui  inejusVita,  visionem  referens,additdeoo- 
rona  et  saiutari  signo  indito :  c  Convocatis  deiode 
auri  et  gemmarum  fabris,  medius  inter  eos  sedeos, 
speciem  signi  sermone  depinxit,  Jussitque  utanro, 
et  lapillis  similitudinem  ejus  exprimerent Eral 


natistas  post  collationem  c.  4  ei  22.  Nihilominus  in  q  autem  ejusmodi  hasta  iongior  auro  contexta So- 

synodica  apud  Baluzium  in  flne  post  quinquaeinta      pra  in  ipsa  hastae  summitate  corona  erat  affiia, 


tres  episcopales  subscriptiones  recensitas,  additur 
(in  nova  conc.  Collect.  pag.  96) :  Omnes  numero 
quinquaginta  tres.  ExpUcandum  iiaque,  quod  asserlus 
a  S.  Augustino  numerus  centt/m  etamplius,  intelli^- 
tur  de  subscriptionibus  factis  synodicse  in  concilio, 
et  de  reliquis  subscriptionibus  additis  eidem  svno- 
dicae  ab  episcopis,  quibus  intimata  fuit  synodica, 
extra  concilium.  Numerus  itaque  cum  diligenter  in 
codice  subscriptionum  olim  reservaretur,  gestorum 
consarcinator  potuit  ex  eo  numerum  laudatum  ad- 
notare. 

Linea  4.  —  Damnaverunt  Arium,  et  Fotinum  ei 
Sabellium,  vel  sequaces  eorum.  Photinus  longe  a 
fide  Nicaeni  concilii  haeresim  disseminare  coepit,  et 
nihilominus  bis  inseritur  ejus  nomen,  tum  hic,  tum 
in  synodo  Romana  subsecuta,  in  qua  Silvester 
damnaverit  iterum  Artum,  et  Fotinum  et  Sabellium. 
Id  tamen  non  de  Persona  intelligendum  venil,  sed 


gemmis  et  auro  contexta.  In  hac  salataris  appelli- 
tionis  signum.  »  Votivas  itaque  has  coronas  Goa- 
stantinum  obtulissecrediderim.  De  his  verocoronis 
crucem  intercludentibus  occurrant  in  Urbe  vesti|ia, 
et  quoddam  exemplar  profert  Baronius  ad  ann.  SH, 
in  epitaphio  Jovinae :  inChronico  Cassinensi  lib.  m, 
cap.  75 :  a  Coronam  argenteam  deauratam,  et  lapi- 
dious  pretiosis  ornatam  ferens  sex  cruces.  >  Vuie 
Ciampinum  in  Opere  musivo.  Posset  etiam  dud  io 
autographo  libri  fuisse.  a  hastas  cum  crucibas  tfr- 
nentes,  »  ac  priores  quiaem  litterasimmatatasieno- 
rantia  amanuensium.Cum  enim  per  istiusmodiba- 
stas  cum  salutari  signo  victoriam  reportaverit,  cr»- 
dibile  est,  quod  aut  easdem,  aut  similes  illic  repo- 
suerit  in  monumentum  victoriarum.  De  istiasmodi 
militaribus  hastis,  ac  eorumdem  asa,  inter  alios, 
Apuleius,  cum  de  miUte  loquitur  sarcinis  militaren 
bastam  imponente :  «  Sed  etiam  lanceam  longissioa 


de  eorum  haeresi  jam  sufficienter  profligata   per  D  hostiIiconspicuam,quamsciIicetnondisciplinst8B 


Nicaenam  fidei  expositionem.  Quod  ita  expressit 
Libellus  synodicQS  :«  Sancta  synodus  contra  omnem 
haeresim  exposuitdivinamfidei  disciplinam  Arii  vi- 
deIicet.SabeIIii,Photini,  Pauli  Samosateni,  Manetis, 
Valentini,  Marcionis,  et  eorum  qui  cum  ipsis  sen- 
tiunt.  x>  NempeNicaena  synodus,diIucidioribusver- 
bis,  incarnationis  mysterium  illustrans,  Photinum 
etiam  antevertens  proscidit  et  damnavit.  Expositio 
cst  eruditi  scriptoris  in  opusculo  adversus  Nestoria- 
nos  et  Eutychianos,  cujus  auctorem  faciuntAnasta- 
sium  Synaitam,  eumque  vulgavit  Jacobus  Gretzerus, 
qui  de  Nicaenae  synodi  decreto,  damnatisque  per- 
sonis  agens  sic  habet.  a  Damnavit  etiam  Photini 
hxresim,  quiediceret,  Christumetdivinilatiset  hu- 
manitatis  principium  habere  ex  Maria;  neque  se- 
cundum  increatam  ipsius  divinitatem  praestare  sae- 
culis.  »  Consulto  dicit,  damnavit  etiam  Photini 
haeresim,  ut  indicaret,  non  |)ersonam  proscriptam 


quidem  causa,  sed  propterterrendosmiserosviato- 
res  in  summo,  atque  editosarcinarom  cumvio,ad 
instar  exercitus,  sedulo  composuerat.  » 

Linea  44.  —  Altaria  septem  ex  argento,  meosas 
nempe  ministeriales  deputatas  ad  sacra  vasaLetad 
ministrorumofficiajuxta  primaevam  consueiadiDei, 
qua,  episcopo  celebrante  ad  altare,  qaod  onnm  erai 
plerumque,  in  quo  sacrificium  offerel>atar,  astabai 
reliquus  ministrorum  chorus.  Hinc  mensarumfre' 
quens  mentio  in  Ordine  et  Diurno  Romano,  qvo 
denotabantur  loca  ad  recipienda  sacra  vasa,  qnor&B 
erat  varius,  et  multiplex  numerus,  ati  ex  baevitt 
deducitur,  dum  eadem  vasa  in  singalis  Eoclcsiis 
apposita  recensentur.  Cum  vero  ministri  tempoic 
sacriflcii  essent  deputati  ad  ferenda  vasa  varia  ct 
distincta,  singulorum  ordo  suas  mensas  habdtttt 
unde  sumeret  et  reponeret  sacra  vasa.  AUaria  ita<pi 
haec  sumenda  videntur  pro  measis  qiHbciicaa  iir 


4557 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVESTER. 


4558 


tare  sacriflcii  erant  dispositae,  Don  vero  pro  altari 
sacrificii,  quod  unicum  erat  in  primitiva  Ecclesia. 

Linea  46.  — Scypkos  aureos  septem,  Cumcalicibus 
sacris  veniebant  scyphi,  et  ambo  recensentur  in  ii- 
bri»  Ritualibus.  Usus  eorumdem  ad  vinum  defaecan- 
dum,  et  clericorum  quorumdam  praecipue  diacono- 
rum  hocce  erat  ministerium.  Unde  in  mensa  parti- 
culari,  ut  reor,  erantamae,  amulae.columetscyphi. 
£r  in  Ordine  Romano  dicitur  :  «  Subdiaconus  vero 
cum  calicevacuo  sequitur  archidiaconum;  et  ponti- 
ficeoblationespopulorumsuscipiente,  archidiaconus 
Ruscipit  post  eum  amulas,  et  refundit  in  calicem 
majorem,  tenente  eum  subdiacono,  quem  sequitur 
cani  scypho,  in  quem  calix  impletus  refunditur.  » 

Linea  35  et  36.  —  Candelabra  aurichalca  septem 
ante^  altaria,  quse  sunt,  elc.  Numerus  septenarius 
desumptus  ex  Y.  et  N.  T.  Usus  ante  Constantinum 
erat,  acin  Aclis  Felicis  laudatis  recensentur /ucema? 
argenteae  septem.  Erat  haec  specialis  Romani  ponti- 
ficis  praerogativa,  Ordine  Romano  dicenie,  cum  ad- 
stantium  roinistrorum  pontifici  celebranti  seriem 
describit :  <r  Acolythi  portanles  septem  cereostata 
foras  ecclesiam  accensa,  procedunt  ante  pontificem 
usque  in  chor  um. »  Sic  qualuor  candelabra  lucentia  ad 
qaatuorEvangeIicaindicantia,utinfradicitur:«cCan- 
delabrasecundumnumerumEvangeliorumquatuor.» 

Lin.  37. — InterclusasigiUis  pi'ophetarum,  seu  orna- 
ia  ima^inibusprophetarum.Sigillatum  enimopuseo 
scuIpti8temporeeratinusu,etmagnaeexistimationis. 
Sigillatum  vero  denotare  imaginem  sculptam  aperit 
Fe&tus.  a  Aliqua  signa  dicuntur,  quae  sculpuntur 
eliam  ;  sed  pocula  etiam,  in  quibus  sunt  simula- 
cra,  ad  effigies  sigillata.  »  De  narum  pretio  Cicero 
iii  Verrem  6,  dum  ille  conqueritur,  quod,  «  vas 
ejusmodi,  qu)d  sibi  a  patre,  et  a  majoribus  esset 
relictum,  quo  solitus  esset  uti  ad  festos  dies,  et 
hospitum  adventum,  a  se  esset  ablatum.  »  Etmox : 
«  Apposuit  patellam,in  quasigilia  erant  egregia,ille 
cuntinuo  ut  vidit.  nondubitavit  illud  insi^nepena- 
tium,  hospitaliumque  deorum  ex  hospitali  mensa 
tollere. »  Sed  «  tamen,  quod  antea  de  istius  absti- 
nentiadixeram,  sigillis  avulsis,  argentnm  sine  ulla 
avaritia  reddidit.  »  Sigillatum  itaque  opus  videtur 
fuisse,  quando  icunculae  in  aliometalloindebantur. 
llaecTertuIIianus  vocat  sigillaria,  quaequedomi  reti- 
nebant,  ubi  deorum  sculptae  ima^ines.  »  Porro  cum 
proinde  faciant  nationes,  adoratis  sigillaribus  suis 
residendo.  »  Constantinus  itaque  in  candelabris 
incunculas  sculptas  interseruit,  et  his  ornavitcan- 
delabra.  Hinc  dicuntur  interclusae  icones,  et  ut 
loquitur  Liber  Pontiflcalis,  clusae.  Infra  loquens  de 
basilicae  S.  Agnelis  ornamentis,  recenset :  a  Cereo- 
stataaurichalcaargentoclusasigillataquadraginta  » 
£t  circa  corpusS.  Laurentii  sigiilato  opere  exornato. 
o  Ante  corpus  beati  Laurentii  martyris  argento  clu- 
sam  passionem  ipsius  sigillis  ornatum.  »  Sigillati 
operis  artiflcium  mox  explicat :  «  Fecit  ex  metallo 
porphyretico  ex  sculptis  sigillis.  »  Talls  est  celebris 
Isiaca  tabula,  quae  uti  insigne  vetustatis  monumen- 
tam  inregiisarchiviisTauriniservatur.Inhissigillis 
sacra  Novi  Testamenti  historiae  repraBsentabantur. 
Sic  legitur  pag.  42  :  «  Fecit  autem  candelabra  auri- 
chalca...  cum  sigillisargenteis  Actusapostolorum.  » 
Exhibentes  nempe  historiam  Actus  apostolorum. 

Num.  44,  linea  7.  —  Coronam,  Adhibebantur 
freauentius  coronae  appositae  vel  circa  altare,  vel  in 
medio  Ecclesiae.  Erant  haec  vel  votivae,  vel  ad  lu- 
mina  sustentanda.  De  coronis  votivis  supra  actum 
est ;  de  illis  ad  lumina,  quae  pharales  dicuntur,  le- 
gitur  infra  in  Sixto  ill,  ubi  dicitur  quod  fecerit 
c  coronam  pharam  ante  altare  argenteam.  »  Et 
mox  :  a  Goronas  argenteas  pharales  trieinta  qua- 
tuor.  »  A  copiosioriDus  luminibus  diceoantur  co- 
ronae  pharales,  canharus,  etc.  Nec  vero  omnia 
compleoant  donarium  altaris  basilicarum,  et  usque 
ad  saeculum  ix  erant  horum  vasorum  principum  et 
alioram  frequentissimae  donationes  {cap,  S6,  q.  477.) 


A  Hinc  in  chronicoCassinensi,  cum  de  Sicenulfo  prin- 
cipe,  Cassinense  monasterium  diripiente  agitur,  ibi 
refertur  abstulisse  quae  Carolus  ac  alii  reges  dede- 
rant.  «  Prima  quidem  vice  tulit  in  calicibus,  et 
patenis,  coronis,  ac  crucibus  phaiis  quoque,  et 
amulis,  bochis,  et  fibulis,  auri  purissimi  libras 
centum  tri^inta,  »  etc.  Apud  gentes  idem  mos  usi- 
tatus  ex  Vitruvio  lib.  viii,  ubi  haec  habet :  »  Hieco, 
rebus  bene  gestis,  cum  auream  coronam  votivam 
diis  immortalibus  quodam  in  fano  constituis- 
set,  »  etc.  Et  Livius  lib.  ii  :  «  Dictator  coronam 
auream  librae  pondo  ea  publica  pecunia,  populi- 
Jussu,  in  Capitollo  fori  donum  posuit.  »  Quod  et 
alibi  commemorant.  Et  Fortunae  primigeniae  cen- 
tenae  coronae  dicatae  leguntur  in  veteri  inscriptione 
exstante  in  domo  episcopali  Praenestina... 

Votorum  more  suorum 
Centenas  dicat  numero  crescente  coronas, 
Fortunse  simulacra  colens^  et  A,  oUinis  aras. 

B  Passim  in  inscriptionibus,  et  apud  scriptores  usus 
votivarum  usurpatus  legitur. 

BINII ET  LABBEI. 

Num.  34,  linea  4.  —  Hic  in  exsilio  fuit  in  monte  So* 
racte,  Silvestrum  crudelitatem  imperatoris  metuen- 
tem  ab  Urbe  exsulasse,  praeter  acta  ipsius,  probabi- 
liter  indicantZozimusIib.  ii,  Sozom.lib.i,  cap.  5,ex 
eoquod  Constantinuscriminissui  expiationem quae- 
rens^  non  Romanum  Antistitem,  sed  peregrinum 
hominem  Osium  nimirum  Cordubensem  episcopam 
consuluisset. 

Linea  5. — BaptizavitConstanHnumAugustum  Con- 
stantinum  anno  Christi  325,  Crispo  et  Constantino 
tertium  consulibus,  baptizatum  esse,  Romanum 
concilium,  praedictisconsulibus,  celebratum,  aper- 
tissime  probat.  Quod  Eusebius  Pamphilusepiscopus 
Caesareae  Palaestinae  lib.  iv,  in  Vita  Gonstant.  cap.  64 
et6B,  affirmat,  Constantinum  in  extremo  vitae  cur- 
Q  su,  multusanis  postcelebratumNicaenumconsilium 
in  suburbiis  Nicomediae,  ab  Eusebio  Nicomediensi 
Arianorum  Antesignano  baptizatum  ex  hac  vita  mi- 
grasse,  impium,  et  ab  Ecclesia  catholica  penitus  alie- 
num  figmentum  est,  in  gratiam  Constantii  impera- 
toris  Ariani,  ab  Arianorum  signifero  (ita  eum  Hie- 
ronymus  appellat  in  Chron.) exco^itatum.  Ipse  enim 
Eusebius  saepius  sibi  ipsi  contradicit,  cum  multisin 
locis,  Constantinum  pro  catholico  et  piissimojha- 
beat.  Grxci  in  suo  Menologio  Constantinum  inter 
sanctos  retulerunt. 

Linea  6.  —  Quem  curavit  Dominus  a  lepra.  Con- 
stantiusfiliusConstantinieam  historiam,qua  parens 
ob  scelera  a  se  atrocissime  commissa,  lepra  percus- 
sus  fuerat,  summo  studio  oblitteratam  essecupivit ; 
ideoque  accidisseopinor,  ut  adulatoris  potius  quam 
historici  officio  perfunctus  Eusebius,  sicut  baptis- 
mumimperatorisinflnevitaesusceptumfalsoetdolose 
narravit;  ita  historiamleprae,  utscilicetfllioplace- 
rent,  quasscripserat  fabulas,  studiose  suppresserit. 
D  Linea  40.  —  Ubi  et  haec  dona  constituit.  Haec,  quae 
sequunturconflrmantnon  esse  illicitum  Ecclesiaebona 
ad  cultum  et  honorem  Dei,  ad  ministrorum  sustenta» 
tionem  eollata,  possidere. 

Num.  35,  linea  8.  —  Chrisma  ab  episcopo  confici. 
Christi  institutione  constitutum  est,  ut  chrismatis 
benedicendi  solus  episcopus  minister  sit.  Vide  Bel- 
larm.  lib.  ii  de Confirm.,  cap.  5 et  6,  et  iv  de  Rom. 
pontif.,  c.  8. 

Lin.  10  et  44.  —  Hic  et  hoc  constituity  ut  baptiza- 
tum  liniret  et  presbyter,  Haec  non  de  sacramentali  un- 
ctionechrismatis  in  frontibus,sed  de  eacaeremoniali 
unctione,  quae  in  solemni  baptismo  fit  in  verticeba- 
ptizandi,  intelligenda  esse,  testatur  Hugo  Victorinus, 
iib.  II  de  Sacram.,  pag.  7,  c.  3. 

Lin.  16.  —  Ut  sacrificium  altaris  non  in  serico. 
Conflrmatur  hac  constitutione  Silvestri  pontificis « 
quod  ad  Eusebio  praedecessore  statutum  fuerat :  ut 
consecratio  corporis  Domini  fiat  super  paila  quadam 


y  ■ 


4659 


ANASTASII  BIBUOTHBGARn 


4M0 


ooDsecrata  llnea,  non  serlca.  Tdque  communi  con-  A 
sensu  et  consuetudine,  Beda  et  Burchardotestibus. 
in  Ecclesia  receptum  est,  et  ex  concilio  Rhemensi 
cap.  3,  conflrmatum.  Can.  Sacratas,  dislinct.  24, 
appellatur  palla  sacra,  quia  est  velutipallium  etin- 
dumentum  Ghrisli  in  aitari.  Gommuniter vero  appel- 
latur  corporale,  quia  sindonem  repraesentat,  qua 
corpus  Ghristi  invoiutum  fuit,  vel  quia  in  eocorpus 
Domini  superponitur.  Vide  Alcuinum,  Durandum 
aliosque  olures,  quidedivinisOfiBciisscripserunt. 

Num.  36,  linea  52.  —  I76t  ardet  in  diebus  Paschse 
balsamum,  Balsamum  summi  pretii  oleiim,  quod 
profusissimus  principum  Heliogabalus  (ut  scribit 
Lampridius  in  Helioe:abalo)  in  lucernis  eihibuit, 
quoa  Gonstantinuscuhui  sacrae  religionisapplicasse 
Invenitur.  Baron.  anno  312,  num.  36. 

Num.  38,  linea.  45. —  Calices  aureos  tresy  etc.Haec 
quae  sequuntur  vasa,  et  ornamenta  basilicaeS.  Petri 
collata,  sunteadem  illa,  quae  post  86  annos,  cum  ab 
Alarico  Urbs  capta  est,  occultata  apud  sacram  Vir-  d 
ginem,  et  invenla,  ut  tradit  Oros.  lib.  vii,  c.  36, 
prae  magniludine,  pulchritudine,  pondere  et  diver- 
sitate,  uolhos  attonitos  reddiderunt,  et  ab  iis- 
dem,  divino  Numine  sic  disponente,  cum  honore 
eidem  basilicae  restituta  sunt.  Vide  Bar.  anno  312, 
num.  64. 

Num.  40,  linea  4.  —  Fecit  basilicam  beato  Paulo 
apostolo,  Basilica  Pauli,  quae  cum  esset  aedificata, 
uoi  corpus  ejus  positum  erat,  interviam  Ostiensem, 
et  Tiberim,  angustia  loci  interjacentis  non  potuit, 
ut  par  erat,  amplieribus  spatiis  aediflcari.  Valen- 
tinianus  autem  Junior  imperator,  praetergressus 
viam  illam,  amplissimam  reddidit.  Vide  Baron. 
ann.  324,  num.  66. 

Num.  44,  linea  4.  —  Eodem  tempore  fecit  Con- 
stantinus  Augustus  basilicam  in  palatio  Sessoriano. 
Hanc  basilicam  post  crucem  anno  Ghristi  326  in- 
ventam,  aedificatam  esse,  crucis  particula  in  eadem 
religiosissimo  cultu  collocata,  evidenter  ostendit.  Q 
Sed  cur,  cjnaeso,  in  atrio  Sessoriano,  apud  Veneris 
et  Gupidinis  templum  ?  Ut  scilicet  juste  ulcisceretur 
immane  scelus,  quod  a  gentilibus  in  odium  crucis 
fuerat  perpetratum:  dum  in  sancto  Golgotha  in  cru- 
cis  rupe  (quod  testatur  S.  Hieronvmus  epist.  43) 
impudica  Yeneris  statua  fuerat  collocata,  et  locus 
ipse,  crucis  titulo  adeo  illustratus,  ab  iisdem  Vene- 
rarium,  appellatum.  Quamobrem  templum  Veneris, 
quod  Romae  prae  aliis  celebre  erat,  dignum  visum 
est,  ut  cum  ignominia  eversum,  sanctissimae  cruci 
cederet,  quae  proculcatis  impudicitiis,  virtutum 
omnium  splenaore  nilesceret.  Baron.  ann.  324, 
num.  405. 

Num.  42,  linea  4.  —  Eodem  tempore  fecit  basi- 
licam  sanctse  martyris  Agnetis  ex  royatu  Constantim, 
Rogatu  filiae  Gonstantiae  hanc  basillcam  exstruxisse 
certum  est,  quo  tempore  incertum.  Nam  quo  tem- 
pore  et  soror  et  filia  imperatoris  baptizatae  sunt 
non  constat. 

Num.  43,  linea  4.  —  Basilicam  beato  Laurentio,  D 
Hic  notat  Baronius  loca  ubi  corporaMariyruni  pone- 
bantur,  usu  prisco,  confessiones  appellata,  et  sump- 
tuosissime  exornata  esse  :  ipsas  vero  corporum 
reliquias,  olim  in  coemeteriis,  et  recesslbus  sub- 
terraneis,  tum  erectis  desuper  basilicis,  hisque 
auro,  et  argento  exornatis,  coli  ac  venerari  coe- 
plfse. 

BLANGHINI 

NOTiE  CHRONOLOGlCiE 

Epocha  S.  Silvestri,  quae  videtur  biennio  solido 
discrepareincatalogoLiberianonumeranteannos24, 
si  comparetur  cum  caeteris,  et  cum  picturis  basilicae 
S.  Pauli,  exhibentibus  annos  22,  exacte  congruit, 
non  secus  ac  praecedens  Melchiadis,  si  distinguatur 
tempus ordinationis ad episcopalum et vicariatum  in 
discrimlne  persecutionis  ipsi  coliatum,  a  tempore 
electionis  et  successionis  in  sede  Romana  poet  mor- 


tem  Melchiadis,  ut  pnemonui  In  Prolegomenift.  Pri- 
die  Kalendas  Januarii  depositum  fuisse  Silvestrnm 
ad  Priscillae,  novimus  ex  opusculo  ejusdem  saecaii, 
quo  ipse  in  coelnm  receptus  est,  edito  in  Prolegome- 
nis  ex  Bucherlo,  cui  universa  Bcclesiae  tabularia 
suflfragantur.  Gonstantio  etAlbino  consulatum  clan- 
dentibus  anno  335,  aerae  Ghristianae  die  34  Decem- 
brisdiserte  memorat  catalogus  Liberianas,  ejosdem 
sseculi  supra  in  Prolegomenis  editus.  Recessos  in 
anteriora  tempora  per  annos  23,  menses  decem  et 
dies^,  ipsi  attributosinnumeris  Leonianisbasilic» 
S.  Pauli,  integerrime  praeservatis,  ostendit,  ordina- 
tionis  diem  fuisse  Dominicam.  Februarii  anno  3iS, 
constante  VitaMelchiadis,  a  quo  vicariusassnmeba- 
turin  aestu  persecutionisMaxentii,  exemplo  decesso- 
rum.  Hanc  summam,  integra  hebdomada,  decartant 
catalogi  duo  Colbertini  primus  et  terilas,  alii  bidno 
imminuunt  ita  decurtatam  ;  qaibus  non  Immoror ; 
cumdierum  numerussitevidensln  prototypo picta- 
rarum  :  quarum  annos  23^  et  menses  40  universi 
catalogi  tam  Italici,  quam  exteri,  necnon  ipseFeli- 
cianus  exacte  reddunt.  Gonsules  ordinationis,  idem 
Gatalogus  Felicis  iV,  cum  nostro  Bibliothecario  sa- 
tisostendit  quando  affirmat  initium  repetendnm  n 
temiporibus  Constantini  et  Volusiani,  Constantinns 
Augustus  iterum  consul  ordinarius  procedebatextnt 
luliam  Kal.  Januari  anno  342.  OrlenUlium  autem 
consulum  ex  praecedenti  Septembri,  prior  eratfiv- 
fius  Volusianus  cum  collega  Eusebio,  Testatnr  opas- 
culum  ejusdem  quarti  sseculi  de  praefectis  Urbi  edi- 
tum  cum  caeteris  a  Bucherio:  ubi  ad  annum  314  \t 
gimus:  a  Consules,  ouosjusserlnlDD.  NN.  Augosti 
Bx  menseSeptembriractum  est,  Rafino  et  Busebio,  > 
Suntautem  RuAus  Volusianus  et  Etisebius  nomi- 
nandi,  ut  Schelestratius  probat  ex  vetusU  inscri- 
ptione,  olim  servatain  Capitolio^  In  qua  observat  Ru* 
^um  Albinum  V,  C.  Cos.  dici  Rufi  Volusiani  bis 
ordinarii  consulis  filium.  Hanc  recenset  inFastis 
etiam  PanvinluslU  concepUm. 

S.  P.  Q.  R.  GEIONIVM.  RVFIVM-  ALBINYM. 

V.  C.  PHILOSOPHVM.  RVFI.  VOLVSrXNI.  OOS.  riLIVH. 

KT 

QVOD.  EIVS.    LIBERTAS.    POST.   CESARIANA.  TQiPO 
RA.   ID  EST.  ANNOS.    CCaXXX.ET...     ATCTOEIU- 
TEM.   DECREVIT.  FL.  MAGNVS.    lANVARlVS.  V.  C. 
CVR.    STATVARVM. 

Schelestratius  lectum  fuisse  Indicat  bis  ordmri^ 
consulis  filium,  et  in  quarto  versu  annos  ccaixx  n 
I.  Utrolibet  modo  legatur,  Pater  Geionii  Rufii  esi 
Rufius  Volusianus  consul,  et  jam  semestri  e  spatio 
nondum  completo  consulatum  gerens  OrienUlis  ioi' 
perii,  quandodie  10Februariiannivulg;arisaerae3li 
ordinaoatur  episcopus  Silvester.  ^rentibusconsaU- 
tum  in  Occidente  ex  Kal  Januarii  ConsUntino  Ao- 
gusto  II,  et  Licinio  n.  Quare  hancepocham  ordina- 
tionis  beati  Silvestri  ad  episcopatum  caUlo^os  Fell- 
cis  IV,  et  Liber  Pontificalis  consignant  nommeCani- 
tantini  et  Volusiani.  Gonsulatus  vero,  unde  inchoii 
Romanus  ponlificatus  ejusdem  Silvestri  postmortes 
Melchiadis,  quando  ex  vicario  eleciusfuitsuccessor 
in  caUlogo  Liberiano,  dicitur  Volusiani^  ei  Amani 
(nempe  annus  3U,  quo  Voluslanus  Iterum  consiil 
cum  Aniano  processit) :  dles  Incidlt  pridie  Kal.  Fe- 
bruarii,  nempe  in  diem  Dominicam,  qua  Silvester 
sedem  apostolicam  conscendli :  et  inae  tenuit  per 
annos21,  et  menses  41  solidos,  donec  diem  31  De- 
cembris  supremam  anni  235,  et  consulatus  Con^taR* 
iiietAlbini  mortalis  quoque  vitae,ei  pontificatussai 
postremam  habuit :  ad  quam  parlier  ex  die  cons^ 
crationis  episcopalis  40  rebruarii  anni  312,  pictnrx 
S.  Pauli  recte  numerant  episcopatus  annos  23,  meQ' 
ses  40,  et  dies  20,  differentibus  Colbertino  i  et  3 
per  unicam  hebdomadam  consecratlonem  Sil?estri, 
et  ex  die  47  Februarii,  pariter  Dominica  iribuenti- 
bus  1111  annos  SS,  menses  40,  dies  43.  His  Uneo 
pr  merambaslilcaB  Paulinae  via  Ostieosi, 


4564 


HISTORIA  DB  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVBSTBR. 


480i 


ex  regulis  Griterii  Jam  constitntis  in  Prolegomenis. 

Obsenrat  Schelestratius  ex  producta  inscriptione 
Geionii  Rufli  Albini,  qui  cos.  ordinarius  fnit  cum 
Flavio  Constantino  eodem  anno  335,  quo  desinente* 
S.  Silvester  vitam  et  Pontificatum  sanctissime  clau- 
sit,  a  CsBsarianis  temporibus  ad'  eumdem  consulem, 
numerari  annos  JulianosdSi,  Tot  enim  revera  col- 
liguntur ;  si  annis  epochae  Christicommunis  335  ad- 
danturilli46,qaibusannusprincepsordinationisJu* 
lianae  seram  Cbristi  communem  antecedit,  inciuso 
ipsoanno,  quem  vocant  confusionis,  aCa^sare  pro- 
dncto  per  dies  445.  Si  veroservetur  numerusann. 
330  expressus  in  marmore,  exacte  con^ruit  cnm 
spatio  interceptoa  primo  anno  formae  Julianae  novan 
ordinationis  45,  ante  aeram  Christi  ad  consulatum 
Ceionii  Rufi  Albini. 

Et  quoniam  huc  evaserunt  aiiorum  ac  nostrae  ob« 
servationes  de  pontificia  chronologia,  ut  ad  fastos 
consulares,  et  ad  Caesariana  tempora  studeant  eam- 
dem  diligenter  referre  ;  qao  firmiorsit  progressus, 
constiiuto  semel  indicio  termini,  undecerta  fiatin- 
choatio  numerationis,  placet  hicdemonstrarecertos 
characteres  anni  Juliani,  e\  quo  petendum  est  ini- 
tium  temporum  Cnesarianorum  ante  aeram  Christi 
communem.  Licet  enim  chronologi  omnes  consen- 
tiant  in  anno  primo  JulianOj  qui,  nova  ordinatione 
Caesaris.  dictatoris,  constitit  diebus  365,  vel  366  : 
iia  collocando,  ut  obtineat  locum  45.  ante  initium 
seraeChristicommunis,  etnoviluniumferat  ipsisKa- 
lendis  Januarii*,  attamenvariant  in  consulatu  Caesa- 
risquarto  vel  quinto  eidem  assignando.  Multumau- 
tem  inlerestid  perspicuedilucidare,  neseries  con- 
salum  per  annos  Julianos  tum  praecedentes^  tum 
conseqnentese  sedesaa  dimoveaiur.  Nobis  vero  prae 
caeteris  examen  istud  redditur  necessarium ;  cum 
in  chronologia  pontificia  etconsulari  i)raemissa  no- 
tis  in  fine  Prolegomenorum  istius  tomi,  inchoemus 
ab  hisce  Caesarianis  temporibus  et  consulatibus,  et 
indicemuscertoscharacteres  eclipsium,  aliornmque 
coelestium  moluumiisdem  annisetconsulatibus  si- 
gnatorum,  ut  certam  reddant  mensuram  temporum, 
ibi  per  nos  assertam. 

Utconsulam  brevitati,  transcribam  tantnmmodo 
caputtertiumet  quartum  ex  opusculonondum  edito, 
cui  tituium  feci  de  Reparatione  temporum  wrse  Chri' 
sHanaB.  Illud  paraveram,  aliquando,  ut snero,  proditu* 
rum,ad  eam  partemchronologiae  suis  demonstratio- 
nibus  instruendam.  Apparebit  ex  titulo  quoquecapi- 
tis  quarti,  quam  recte  cum  Schelestratio  et  cum 
chronologisiermeuniversis  retineamusannum  pri- 
mum  novae  ordinationis  styli  Juliani,  constantem 
diebus  366  (nam  est  bissextiiis),  et  novilunio  insi- 


A  gnitum  tpsis  Kalendis  Januarii  in  sede  45,  ante  inl- 
tium  aerae  Ghristi  communis  ;  et  quintum  G.  Julll 
Gaesaris  consalatnm  eidem  anno  assignemus,  In  quo 
etiam  mors  Gaesaris  collocanda  est  Idibus  Martii 
juxta  rationes  nostras.  Annum  vero  liaic  a  Caesare 
praemissum,  dico  explicatum  totis  diebus445,  quem 
propterea  nuncupatum  historici  memorant  annum 
confusionis.  Ex  hisdiebus  445,postremi  365,con8ti- 
tuunt  annam  Julianum  wokpUoum  46,  ante  seram 
Christlanam  :  cul  anno  dico  esse  assignandum  gtior- 
tum  Csdsaris,  consulatum,  et  reliquos  80  dies,  nar- 
tem  ejusdem  anni  confusionis  praecedentem  eos  365, 
qui  constituebant  annum  46  {Julianum  prolepticum) 
ante  aeram  Christi  communem,  eos,  inquam,80  dies 
dico  periinuisse  ad  quartum  pariter  consulatum  CsB" 
saris^  et  simul  ad  tertiam  ejus  dictaturam,  ut  ex  ge- 
nuino  testimonioFastorum  in  Gapitolinis  marmori- 
bus  adhuc  praeservato,  reddetur  evidens  in  decursu 
capitis  quarli,  quod  hic  attexam,  praemisso  capite 

B  ejusdem  operis  tertio,  hic  pariter  inserendo. 

JBx  opusculo  chronologico  Reparationis 
Temporum  JErx  Christian», 

CAPDT  III.  —  Proponuntur  documenta  motuum 
lunisolarium  et  ecljipsium  utriusque  luminaris, 
pertinentia  ad  annos  prolepticos  julianos  50  et  54 
ante  seram  Christi  communem,  et  ad  annos  Roma" 
nos  civiles,  et  ad  consules  eisdem  annis  assignatos 
in  Fastis  Capitolinis  et  in  hxstoria  Romana. 

Nemoimprobet  excursnm  nostricriterii  temporum 
ad  annos50  Julianosante  aeram  Christi  communem, 
propositum  prxsenti  capite,  qnasi  oblivisci  placeat, 
quinquennio  tardius  repeti  oportere  initium  anno- 
rum  Julianornm  ;  cum  JuliasCaesardictator  annum 
primum  suae  novae  ordinationis  auspicatus  sit  iis 
Kalendis  Januarii,  quibus  noviluniura  verum  ac 
medium  committebatur,  nempe  annis  45,  solidis 
ante  illas  Kalendas  Januarii,  unde  vulgaris  aera 
Q  Christi  sumit  exorJium  :  quorum  annorum  45 
primus  et  postremus,  necnon  quartus  quisque  a 
primo  absoluto  sit  bissextilis.  Ilns  igitar  Kalendis 
Januarii  primum  annum  novae  ordinationis  Juiianae 
Inchoantibus,  noviiunium  verum  contigit  horis  44 
et  minutis  43  post  meridium  Parisiis,  qaae  sunt 
horae  45,  et  minut^  26,  post  meridiem  Romae  ;  no- 
vilunium  vero  medium  commissum  fuit  hora  8,0 
post  meridiem  Paris.  quae  est  hora  8  44^  post 
meridiem  Romae ;  ineunte  anno  45,  Juliano  ante 
aeram  Christi  communem.  Ita  vero  colllgitar  ex 
tabulis  astronomicisaccuratissime  editisa  D.  dela 
Hire,  et  exactissime  respondentibus  coelestlam  ob- 
servationum  experimentis. 


Observationum  experimentis. 


Radix  Sol  ab  Ariete  Apogaeum  SoUs  ab  Ariete  Luna  ab  Ariete  Apog.  Lunae  ab  Ar.  Nodua  Asc.  ab.  Ar. 

annorum       S.    G.    M.    S.         S.    G.    M.    S.  S.  G.  M.  S.        S.   G.   M.1  S.  S.  G.  M.  S. 

Christi 
sBraB 
IneuDtium.  9. 8.43.48.  2.  9.3.  2.  4.15.18.  9.  9.11.  4.38.  8.28.36.  6. 


Anni  XL. 
anniV. 
dies  I. 

0.  0.18.20. 

11.29.47.30. 

59.  8. 

0.6.41.10. 
5.  7. 

8.27.  8.  0. 

10.  0.  5.51. 

15.10.35. 

6.  7.41.42. 

6.23.26.  2. 

16.41. 

1.23.10.27. 

3.  6.41.46. 

3.11. 

Summa   subtr. 
ex  Radice. 

0.  l^  4.58. 
9.  8.43.48. 

0.0.46.17. 
2.9.  5.  2. 

7.10.24.26. 
4.15.18.  9. 

1.  1.14.25. 
9.11.  4.38. 

1.29.  1.30. 

Hadix  annorum 
Julianorum 
ineunttum* 

9.  7.38.50. 
2.  8.18.45. 

2.8.18.45. 

9.  4.53.43. 
8.  9.50.13. 

8.  9.50.13. 

t.29.  1.30. 

AnomaUa 
SoUs 

6.29.20.  5. 

0.25.  3.30. 

Anom.  lunaB 
Prost.  aubtr. 

Prostaph.  add. 

Loco  Solis 

mcdio. 

0.  0.57.52. 
9.  7.38.50. 

2.  2.40. 
9.  4.53.43. 

ex  loco  lunm 
medlo. 

LocusSoUs 

9.  8.36.42. 

9.  2.51.  3. 

Locus  lonaB 

verua. 

venii. 

4888 


ANASTASU  BIBUOTHBGARU 


4864 


Loous  Solis  medius  9.7.88.50. 
Locus  lunsB  mediuB  9.4.53.43. 

DistaDtia  InoBB  a  sole  med.  0.2.45.   7 


Loous  Bolifl  verus  9.8.36.42« 
LocuB  lunsB  verus  9.2.51.  3. 


vera  0.5.45.39. 

Supersunt  ad  synodum  mediam  tiorsB  5  etmiout.  24.  Ad  syn.  veram  lioKe  11.45. 
Quare  Dovilunium  medium  conti^t  KalendisJanuarii  anno  prlmo  ineuote  nov»  ordinationisJulianaB^qni  est  45  ante 
iEramChristi  communem)  post  meridiem  Parisiis  liora  5.  24.  jpost  meridiem  Romae  liora  6.6. 
Et  novilunium  verum,  hora  p.  m.  Parisiis  11.  35.  Uomae  12. 17.  p.  m. 


Praemittatar  hisce  annis  45  Julianis,  flaentibus  a 
novaCaesarisordinationead  initiamaerae  Chribtianae 
aiiadqainqaenniamJuIianum,  anod  proleptice  nu- 
merabimosper  diesqainquies  3o5,  comadditamento 
unius  bissextilis,  nempe  dies  assumantur  1826  pro- 
xime  nraecedentesKaiendas  Januarii,  primas  Julia- 
nas,  ferentes  novilunium  medium  et  verum,  per  ta- 
bttlasnupercoliectum.  Dies  ilii  1826  quinqueannos 
constitnent  Jallanos,  quorum  quatuor  communes, 
unus  vero  sit  bissextilis.  Nihil  derogat  veritati  haec 
assnmptio.  Nequeenimasserimusin  usufuisse,  quin- 
quennio  ante  ordinationemCaesarls,  annos  Julianos 
apud  Romanos  ;  sed  quaerimns  assignare  gesta  dle- 
rum  1826  ante  aeram  Julianam  ita  distincte,  ut  in  po 
dierum  numero  demonstrare  singillatim  possimus, 
ex  sede  quam  dies  habuissent  in  anno  styli  Julianl, 
sedem  quam  obtinuerunt  tamgesta  hominum,  quaro 
motus  coelestium  corporum  observati  et  ab  histori- 
cis  narratl,  una  cum  gesiis,  In  distributione  eorum- 
dem  dierum  per  annum  civilem  diversum  a  Juliano 
tunc  vigentem  In  Urbe,  aut  In  provinciis  Romani 
imperli,  aut  exterae  dominationis. 

Appendix  igitur  istius  quinquennil  proleptlci,  prae- 
mlssaveroexordio  aerae  Julianae,  quae  caput  nnme- 
ratlonls  Inchoat  Indicato  spatio  50  annorum  ante 
aeram  Chrlstl  coromunem,  insignis  redditur  ac  ma* 
xime  definila  per  duas  solares  eciipses  Romae  con- 
spectas  ;  quarum  ab  una  praeceditur diebus  ^iOO  (cum 
ecllpsls  Incidat  In  diemv  Mariil  annl  51  prolepticl 
Julianl  ante  epocham  Christianam),  alteram  ecll- 
psim  Ipsa  defert  die  a  suis  Kalendis  Januariis  233, 
quae  dlceretur  21  Augustiannl  Jullanl  50  ante  aeram 
Chrlstl  communem. 

Gertus  Igitur  character  ac  nota  anni  quinquage- 
simi  styli  Juliani,  proleptice  assumpti  ante  aeram 
Chrlstl,dubitare  non  sinit  de  vera  distantia  tempo* 
ris  lllius  ab  aetatenostra  eumcomprobetur  motibus 
lunae  ac  solis,  In  ea  duplicl  eclipsi  spectatis,  nec 
ulli  temporl  convenientibus  praeterquam  indicato. 

Quod  sl  Inter  spectandum  utramque  eclipsim  ali- 
quld  actum  slt  Romae  vel  In  provinciis,  relatum  ab 
bistorlcisad  eosconsules  quorum  KalendasJanua- 
riaset  magistratum  narrantunameclipsimpraeces- 
sisse,  el  alteram  ita  fuisse  consecutam  ;  dubitare 

Iam  non  possumus  de  vera  distantia  illorum  consu- 
um  et  annl  civilis  per  eos  signatl  ab  aetate  nostra, 
et  ab  exordio  aeraeChristi  communis.  Hoc  ipsum  dl- 
clmuSj  illustrem  reddere  epocham  ita  signatam  ob- 
servatis  motibus  coelestibus,  certam  distantiam 
temporibus  definientibus  temporihus  indicati. 

Solaris  eclipsis  ferme  totalis  paulo  post  enortum 
soIisRomae  spectabilisincidit  In  diero  quaeesset  se- 
cunda  Augusti  in  anno  Jullano  prolepticeassumpto 
50  ante  aeram  Christi  coromunem.  Anno  autero  hunc 
praecedente,  quifuissetJuIianaeformae  51  anteaeram 
Chrlstianam,  die  7  Martli,  solis  eclipsis  centralis  et 
annularis  Romae  spectabills  fult  In  meridle  juxta 
tabulas  astronomicas. 

Haec  ipsa  eclipsium  observatio,  quaruro  una  sal- 
tero  fuerit  totalis  Romae,  descripta  inveniturapud 
Dionem,  et  attributa  eidem  anno,  quem  roeroorabi- 
lem  prae  caeterlsreddit  Romana  historia  funestonon 
mlnus  quam  celebri  exordio  bellorumcivllium,  cui 
scilicet  anno  consuIesobtiseruntC.  Claudius.  Mar- 
cellus,  L.  Cornelius,  Lentulus,  et  mox  dictaturaC. 
Julil  Caesaris  prima,  quae  eumdem  reddidit  illustrio- 
rem.  Leguntur  in  marmorlbus  Gapltollnls  lu  sl* 


A  gnata  nomlnaconsulumacdictatorls,  eldemqaeanno 
civili,  Romae  tunc  usurpato,  sic  attrlbuta  : 

C.  CLAVDIVS  M.  F.   M.    N.  MARCELLVS  L.  CORnellUS 

Lentulus  eodemanno 

C.  IVLIVS  H.  F.  C.  N.  CAESAR  DIC  tatOr 

Sub  his  consullbus  notam  eclipseos  solls  totalis, 
etexordlum  belll  civilis  recensetDio  lib.  xlih  :  qai 
etiam  non  omittit  asserere  anno  hunc  proxime  prae- 
cedenti  allam  solarem  eclipsim  conspectam  fuisse, 
et  vulgi  superstitlone  ambas  ecllpses  habitas  Inter 
signaet  portenta,  quae  Urbi  evenerunt  veluti  indicia 
horum  discrimlnum.  Ejus  verba  pag.  159  edit.  Grae- 
co-Lat.  L.eunclavil,  talia  sunt,  dum  loquitnr  de 
Poropeio  Masno  Dyrrhachium  appellente.  EO&u^^e 

xai^wv  tU  fd  Aupfflix^iov  IfxaOev,  oxi  oy  xoXco^  aazaX- 
Xa^E,  etc.  Ut  primum  Dyrrachum  appulit,  statim, 
malo  omine,  se  patiia  excessisse  didicit.  Nam  in  ipsa 
adnavigatione  fulminibus  aliquot  miUtes  exanimati 

insunt,  etc.  HsBc  portenta  Pompeio  evenenmi.  Catterum 
alia  TOTi  Vrbi  eo  anno  ac  pavlo  ante  evsnervnt. 
Eadem  vero  enumerans,  quae  eo  anno,  et  paulo  ante 
in  Urbe  contigerant,  recenset  etiam  solares  defectus. 
Nam,  Inqult,  in  ipsa  Urbe  lupi  noctuaeque  ftequentes 
apparuere,  terraemotusque  crebri  cum  mugitibus  editi 
sunt :  ignisabocciduacoiUparteinorientalemperlattu 
est :  aHus  ignis  cum  aUa  sBdificia,  tum  Quirini  xdem 
excussit :  'Oxe  iiXto?  SYMIIAS  ESEAIIIE-  soltotvs 
DELiQVivM  pertvlit.  Sccptrum  Jovis  galeaque  Mar- 
tiSy  in  CapitoUo  reposita,  itemque  columnx^  in  quibus 
leges  exstabanl^  de  C(bIo  tacta  sunt.  Inter  ea  vulgo 
credita  prodigiaRomaespectata,  fuisse  recenset  so- 
Lis  eclipsim  totalem,  ejus  scilicet  anni,  cujus  Ka- 
lendasJanuariasinltioIibrixLiiiasseritsignatasno- 
minibus  consulum  tunc  ineuntium  ComelU  LentuH 
et  C.  Caudii  et  paulo  ante ;  cum  anno  scllicet  prae- 
cedenti,  alia  solaris  eclipsis  ferrae  tolalls,  nempe 
centralis  et  annularis,  conspecta  fuisset  in  Urbe, 
die  respondente  7  Martii  anni  Juliani  proleptici  51 

Li  ante  aeram  Christi  communem.  Dionl  astipulatur 
Lucanus  libro  priroo,  qui  horam  eclipsis  descripsil 
meridianam  Romae,  cum  caetera  etiam  prodigia  a 
Dione  memorata  retulisset,  ita  canens  versu  540: 

Ipse  caput  medio  Titan  cum  ferret  olympo 
Condidit  ardentes  atra  caligine  currus  ; 
Involvitque  orbem  tenebris,  gcntesque  coegit 
Desperare  diem  :  qualem  fugiente  per  ortus 
Sole  Thyestaeae  noctem  duxere  Mycenae. 

Con£uIeshuncannum  bellorum  civiliumaperien- 

tes,  QVO   ETIAM  ANNO,    ET  PAVLO  ANTE    llla     prodigia 

evenerunt,  juxtaDionem,  referuntur  eta  Caesare  in 
suisCommentariis  lib.  i  Bellorum  civilium,  Com^ 
Uus  Lentulus  et  Claudius  MarceUus,  Qaibus  Urbe 
aufugientibus,  duroipse,fugatoPoropeio,  in  Hispa- 
niaro  contenderet  et  Masslliae  ageret,  se  a  M.  Lepido 
dictatorem  dictum  cognovit.Quare  in  Urbem  redux, 
inito  magistratu  (nobis  quoque  roemorabili,  cum 
jy  nostris  Gallis  transpadaniscivitatemRomanamtunc 
concesserit|  infra  dies  undecim,  teste  Plutarcho,  se 
dictatura  abdicavit. 

Cum  itaquetotdocumsntis  aequalium  scriptorum, 
et  ab  aequalibusea  transcribentium,  constet  de  con- 
sulibus  ac  de  dictatura  ejus  anni,  unde  bellorum 
civiliumexordiaeruperunt,  nihil  evidentius  deroon- 
strare  poterit,  annum  hunc  etconsulatnm  Claudii 
et  Marcelli  pariari  cum  anno  50  JuUanae  formae  pro- 
leptico  aiite  aeram  Christi  communem,  quam  com- 
mensus  motuum  coelestium  tunc  observatorum  in 
ecllpsl  solls  totall,  Romae  In  merldle  panlo  ante  con- 


ises  mSTORU  db  titis  roh.  pont.  —  s.  silvbstbr.  um 

•McU,  el  alterlDS  ecllpalsaolarfs,  eo <em  anno siml-  A  dlaneter  solarl  ampllor  kpparulgHt,  tolnmqne  eolls 
Itter  io  Urbe  vlsx :  qui  mottu,  ex  ecllpslbus  evl-      -■  ■  ■•  . .     .  -  .. 


(leates,  nnlli  ex  proximlsaDaisconTenlunt  qaaro 
indicatis. 

Ut  ordo  lemporum  serrelur,  eihlbends  est  pri- 
mnm  ecIlpBls  qus  proxlme  antecesslt  eumdem  au- 
num  SOaute  xram  Christianam,  iocidens  indiem  7 
Martii  anni  Julianl  51  proleptici  ad  eamdem  xram 
relati.  Illius  epiloglsmus,  collectus  ex  labulis  D.  de 
la  Hire,  hicapponendus,  ostenditeadie  soleminme. 
ridiano  Romx  coUocatum,  Inlerposillone  lunarls 
globl  lu  fuisse  cootectum,  ut  centra  iuminarium 
unico  minuto  primo  invlcen)  distiierint.  Quod  si 
motus  lUDaris  anomalis  fuisset  paulo  minor,  lunz 

Cakuita  tiovUunii  ecl^tici  Romx  tpectati  hor.  fl,  tntntit.  8,  pott  meridiem  anno  61  Julianoproieptico  ante  jmUH 

CAriit),  diel  MartU,  eeUpsii  centndit  et  amtulari». 
Rodic»,  tive  qtochxmotuum  mediorum  totit  et  lunx  ad  meridiem  Kaleadarum  Januarii  atmiprimi  ex  Julianit, 
$ive  45  ante  mram  ChrUti  communem,  ad  meridiantm  Puriiinum,  ex  TabuUi  D.  de  la  Hire. 


dlscum  occulUsiet.  yerura  annularem  fulsse  ecli- 
psim  necesseest,  cumsolarlBdiscus  BabaoEulopanlo 
ampliore  (nempe  unlus  mlouti  et  secundorum  S7) 
spectaretur,  quam  lunse  dlameler :  quare  nnlus  mi- 
nDll,  angusto  marffine  lunarls  giobi  ambitum  eice- 
debat.Uxc  rero  ecfipsis  unlTersornm  astronomorum 
Ubnlis  probatloribus  respondeL  Rjusdem  suppuU- 
tio  pne  «eUris  facillor  Romae,  eum  In  eo  slU  luml' 
naria  reperirentur  Umpore  rers  sfoodi.  Propterea 
ejns  diagramma  eiliiberl  potest  compendiosiisim« 
ex  Ubula  anguli  ecliptlCKcnm  meridiano,  qaalem 
blc  exhlbet  calculus  et  flgara  1. 


lnchoaate 
Minl  6.  9.  7.3« 

4  K«l.  Jaouarii     11.39. 33 
iDDt  Sl  ante 
cerani  GbriBli.         9.  S.  B. 

Febroar  oompletus 

dleiKX 
SumiiiB  ■ddenda 
lUdici  11101  M. 
Locus   mediua  lolls 
dle  1  MartU  sn.  51 
anlejGr.  Cbr.  eom. 
Moiui  Ap<^.  Rubta. 
Solia  Aaomilia.  O- 

Pnislaphtereils  add. 
Loeo  soIIb  roedlo 
Looua  verus  Solii 
Nodus  detoeDdens  1d 
Dlit.  laDie  a  DodoBr. 


n-.' 


i.SB.  g.ii. 

B.Si.50. 
3.  i.  4.   I. 


9.  3.50.43. 
1.5S.t3. 
Il.lt.  9.40. 
11.14.  t.S3. 
11.31.56.38. 

1.30.34. 


1.31.34.16. 
8.1».  3.30. 
4.U.37.S6. 
6.35.14.49. 


Mot.  ApOE.         0.11.45.41. 

10.36,53.18. 
3.30.  4. 
I1.11.SJ.4S. 
11.14.19.45. 
lt.U    4.5*. 

e.  0.14.51. 


0.  6.34.13. 

40,  6. 

0.  7.14.16. 

0.  5.44.16. 

0. 13.55.41. 

Subtr. 

ADom.  laoie 
addeada 

loons  verns 


0.  3.  1.35. 

10.  04. 

0.  3.36.33. 

8.3S.3.59. 


11  vera  lumlaarlum  hor.  0.  ralaoL  39.  PuialU  aato  meridlem  «yaodi 

horii  0.  mlnutls  6.  poit  morldlem  Homn 

In  meiidle  Homs  deeUaallo  SoUi  fult  graduum  5.16.0  AustraUs 


Latlludo  luoae  0,39,18.  Bor. 

PanUails  6.10.09 
DistaDt  eenlra 

LuminariuDL  0.00.81 


LalitudoUrbU  gr.      41.54  37. 
DtsL  a  vertlce  soUa        46.10.31. 
Vera  Iuob      46.31.  9. 
Veraluna      46.11.18. 


ParaUailB  lume 

horiuint.  55.34. 

dlamei.  iaa». 

boritont.  19.46. 

Motns  horariui 

30.  I.  luDie 

S.36.  ioUi 

37.13.  luns  a  sole. 

■  vera  ooDtlgit 


Dlametr. 
ioUs  32.7. 
luotB    30.1 


SE  Eeliptica,  HLN  Lunm  temita 

S  cenfr-um  solu  in  gr.  U,  4,  53.  Piscium  hora  0, 8,  po»I  merid.  Aoma. 
L  Cmltvm  tunxingr.H,  i,  53.  Pisrtum  Aora  0.  8,  p.  m.  Romx  iniua  orbita. 

LS  Paroifoais  grad.  0, 40,  9,  deprimeni  centrum  Lumt  ex  L.  tnS.et eelipsim  Solti  centralem  et  annulartm 
ibi  conttituens,  amoperiodi  Scatigeri  46W,  die  7  Korlti,  onte  aron»  Ckritti  eondiiumm  81  proiepttca. 


4887 


ANASTASn  BIBLIOTHBCARII 


4888 


SQCcedlt  alten  eclipsls  tolis  Roms,  et  plnrlbQS 
in  proTlnclis  Romanae  ditionlsspectabilis,  paulo  post 
exortnm  solisdie  24  Aagasti,  ann  quinqaasesimo 
ante  seram  Christl  communem  JiUiano  proleptico, 
C.  Claadio  Marcello,  L.  Corneiio  Lentalo  coss. 

lilias  epilogismum  damasex  tabalisconsaetis  D. 
de  ia  Hlre,  necnon  diagramma  per  c«)mpendiam  no- 
strl  pantometri  eclipticl :  [in  quo  obsenrari  potest 
Romse,  hora  6.  interceptos  a  lana  fuisse  tres  circi- 
ter  digitos  soiaris  diametri  :cam  hic  angaias  ASE 
azlmathi  AS,  cam  ecliptica  SB  hora  sapradicta  fue- 
rit  gr.  22,  et  parallaxis  n  depri$neret  lun»  centram 
ex  L  in  H,  minatis  59,  dum  sol  teneret  panctum 
eclipticaB  S.  gr.  S4, 22  Leonis:  luna  vero  versaretur 


S; 


IQ  L,  gradu  23,  45  ejusdem  signi. 

In  Afrlcae  vero  littore  Italiae  adverso  et  Graeciae, 
circa  Tripolim  scilicet  ac  Cyrenen,  eadem  hora  an- 
gulus  A  S  L  cum  sit  tantummodo  graduum  sex, 
nempe  M  S  B,  etlam  illi  alternus  et  aequalis  SL  T  In 
azimutho  lunae  propiusadmoTetcentraluminariura, 
fltque  eclipsis  digitorumQ  aut  decem  ;  et  proceden* 
tibus  per  Africam  versus  tropicum  aestivura  flt  ecli- 
psls  centralis  circa  Thebaldem  superiorem,  et  flnl- 
timum  tractam  iEthiopi»  ac  Libyae  interioris. 

Ne  quis  vero  dubitet  de  exacto  consensu  tabula- 
rum  D.  de  la  Hlre  cum  coeli  motibus  ab  aetate  C. 
Juill  Caesaris  ad  nostram,  placet  comparare  eciipsim 
centralem  indicati  annl  54  Juliani  prolentid  ante 
aeram  Cbristl,  spectatam  Romae  in  meridie,  die  7 
Martil.  cum  eclipsi  partiali  Romae  conspecta  anno 
aerae  Christl  4748,  die  2  Martii  Gregoriani,  sive  dle 


A  49  Febrairii  Julianl,  horls  7  post  mediam  noctem, 
feria  iv  Cinerum  Ineunte,  In  qua  eclipsi  observavi* 
mus  interceptum  nobisfuissesolarisdlscl  digitum4 
el  4/4.  Apparebit  lucuienter,  per  hos  annos  4768, 
qui  interutramqueeclipslm  effluxerunt,omnimodas 
consensus  tabularum  cum  motibus  observatls.  Nam 
soiislocus  in  ecliptica  ex  tabulis  in meridie  ejus diel 
colligitur  in  gr.  44, 35,  30  piscium ;  ubi  etiam  con- 
spectus  fuit  per  observationem  exactam,  Licetenim 
die  2  Martii  non  potuerim  observare  solem  in  ireri- 
diano,  attamen  dle  proxima,  quae  fult  3  Martii,  Ji- 
cuitconspicere  tum  solis  utrumque  limbum  appel- 
lentem  aa  meridianum,  tum  etiam  Sirii  appuisam 
ad  idem  planum  meridlani  horis  aequinoctlalibus  7, 
39,  0  post  solem  ;  unde  ex  ascensione  recta  Sirii 
ar.  98, 47,  colligebatur  ascensio  recta  solisgrad. 
343,  57,  quae  ostendit  locum  solis  in  zodiaco,  die 
quidem  3  in  gr.  42,  36  Discium ;  die  vero  proiime 
praecedenti  in  gr.  44,  3d,  quemadmodum  ex  tabalis 

B  quam  proxime  eliciebatur.  Lunae  autem  latitudo, 
longitudo,  diameter  et  paraliaxis  hora  Indicaia  7, 
post  mediam  noctem,  Romae  talis  provenit,  qualem 
manifestat  obscuratio  digiti  unius  cum  quadranle, 
eodem  tempore  a  nobis  spectata,  per  telescopium 
excepta  solis  imagine  in  charta  ad  rectos  angalos 
constituta  cum  axe  tubi  optici,  in  cubiculo  de  more 
obscurato  :  in  qua  etiam  observatione  notavimos, 

fmncta  a  et  6  circumferentiae  solaris  disci  a  lunap 
imbo  intersecti,  cadere  hinc  in  grad.  5,  inde  in  60, 
ab  azimutho  c  a.secante  solis  circumferentiam  inc, 
Juxta  methodum  observandi  infra  a  nobis  traditam 
In  hoc  ipso  opusculo  Reparationis  temporum, 
cap.4. 


Cakuhu  eeHptis  Bolaris,  qum  partialis  Eomm,  totali»  vero  in  Africa  mteriMi,  et  in  Thehaide  superiori  eon- 
epeeta  est  anno  50  Juliano  proleptico  ant$  mram  Christi  communem,  sive  4664  periodi  JtAUanm  Scaligeri, 
die  24  Augusti  horis  matutinis^  C.  Claudio  Marcello,  I.  ComeUo  Jjcntulo  coss. 

Radlcet  motaumsolis  to  lanaB,  relatae  ad  meridiem  Parlsioram  Kalendls  Januarii  anni  51,  ante  aeram  Christi 

oommunem  supra  exoerptn  ez  tabulis  D.  de  la  Hirc. 


Kal.  Januarii 

anni  51  ineuntis 

ante  sram  Chr. 

Motus  anni  unius. 

Radiz  motuum  ad 

ann.  50  ineuntem 

Jttlius  complet. 

dies  XIX. 

Horae  XVIII. 

Locus  Bolis  medius 

Apog.  Bolis  Bubtr. 

Anom.  solis. 

Prostaph.  subtr. 

ex  motu  medio* 

Locus  solis  verus. 

Lunae  verus. 


Sol  ab  Ar. 
S.  G.   M.  S. 

V.     O.    O.vv* 

11.29.45.40. 

9.  7.51.19. 

6.28.57.26. 

18.43.38. 

44.21. 

4.26.16.44. 

2.  8.14.26. 

2.18.  2.18. 

1.52.34. 

4.26.16.44. 

4.24.24.10. 

4.33.38.27. 


Apog.  soliB  ab  Ar. 
S.  Q.  M.  S. 

2.  8.12.46. 
1.  2. 

2.  8.  13.  48. 

35. 

3. 


2.  8.  14.26. 

Anom.  lunsB 

Prost.  Bubtr. 

ez  motu  med. 

LocuB  lunae 

verus. 


LunaabAriete. 
S.  G.  M.  S. 

6.25.24.49. 
4.  9.23.  3. 

11.  4.47.52. 
9.  3.23.44. 
8.10.21.  5. 

9.52.56. 
4.2S.25.37. 
2.12.13.20. 
2.16.12.17. 

4.47.15. 
4.28.25.37. 
4.23.38.22. 


Apog.  lunsabAr. 

S.  G.  M.  S. 

0.  5.44.18. 
1.10.39.52. 

1.16.24.10. 

0.23.37.  8. 

2.  7.  1. 

5.  01. 

2.12.13.20. 
LocuB  52 
LocuB  lunae. 
in  cr 

Dist.  a  52 
Lat.  Luns. 


NoduBABC.  abAr. 
S.  G.  M.  S. 

5.25.02.59.  Sub. 
0.19.19.43. 
5.  5.43.16. 

0.11.13.34. 

1.  0.  2. 

2.23. 

0.12.16.  0. 
5.  5.43.16. 
4.23.27.16. 
4.24.24.10. 
0.  0.56.54. 
0.  3.15.  B. 


DiBt.  lunae  asole  0.0*45.48. 
HoraO.  ad  merid.  Paris.  p.  m.  n . 
quae  est  Romaehora  6.  42.  p.  m.  n. 


Ex  Anomalla  2  16.12.17. 
ParallaxiB  borixontaliB  lunae  0.59.37. 
Diameter  horizontalis  luns  0.32.32. 
MotuB  horariuB  verus  Innae  0.34,  1. 
Motus  hortrius  Lunae  a  boIo  0.33.34* 


Ex  anom.  boUs. 
2.18  2.18. 
Diam.BoliB  32.  2. 
MotuB  hor.  2.27. 
boUb. 


Contl|it  igitur  svnodus  vera  Lumtnarium  in  gr. 
24, 27,  26,  Leonis  nora  7,  22.  Paris.  p.  m.  n.  quae 
Romae  erathoraS,  4,  post  mediam  noctem. 

Hora  Roma  post  mediam  noctem  6,  0,  quae  est 
ante  meridiem  6,  0  fiat  diagramma  eclipsis.  Sol 
eral  in  S.  gr.  24,  22,  28,  Leonls.  DisUbat  a  verlice 
G.  M  Lana  erat  in  L.  gr.  23, 46,  Leonis.  DistalNtt  a 


vert.  gr.  78,  30.  Parallaxls  lunae  in  eaelevatione 
erat  er.  0, 59. 

A  S  E  Angelus  azlmutl  solis  cum  ecllptlca  gr. 
22.  Apparebat  igltur  Romae  Lunae  centrum,  in  H.  in 
8U0  azimuto.  HL.  depressnm  per  paraHaLxim  min.  59, 
Qt  ostendit  flgura. 


HISTOm  DB  TmS  ROV.  FONT.  —  S.    SILTESTEH. 


J»^  «WllBi  lf4—MIU 


ID  Thebaide anleni  snperloH,et  in  Cyrenaica  Ll- 
bjrx  Inlerloris  sub  troplco  cancri  Rila,  ubl  anfnlus 
A  S  L  Mignns  est,  et  uoi  ferme  coindicit  ailmntum 
solis  S  Acuoi  linea  ecliplicx  S  E,  lota  parailaxls 
InnxabltinlongitDdinem.eamquedeprimitin  linei 
L  S  ita  nt  in  parallelo  Iropicl  xslivi,  ejusqne  parte 
aRomano  meridtano  disslla  versua  orientem  gj.  15 
circiter,  eadem  bora,  Romee  ante  meridiem  6,  ibi  5, 


elarata  snpra  horlxonbnn  lau  gradibns  eireiter  S5, 
uarallaxis  L  H,  mlnatoram  JSS,  centmm  Innv  exbl- 
Duerlnt  in  H.  et  ubi  meridiaausRomanns  paralleliim 
tropici  intersecat  in  Africa,  Ibi  paraliaxls  S  L,  ea- 
dem  tiora  lun»  ceptrnm  in  S  exhlbnflrit,  totnnque 
solisdiscnmoccuitareritpopuUstneodemparallello, 
ei  meridiano  silit. 


4971 

Oaieiaui  eeUptis  ioHi  diniti  4  4/4  Rmm  observatm  anno  4748,  feria  if 

riano,  $eui9  Mr.  stylo  Jul. 


Ad  tnnum  51. 

prolept.  tnte  JEt. 

Christl 

Ridiz  inventa 

annlMille 

AnniDCG. 

ann.  LX. 

tnni   VIII. 

Januar.  comp.  L. 

dies  XVlf. 

HoraBXVUII. 

Locos  solie  med. 

SoUb  Anom. 

ProBt.  add. 

loco  Bolis  medio 

loous  boUb 

YeruB 

Locos  lun»  f erut. 


Sol.  ab 

ariete 

8.   Q«  M.  8« 

9.  8.5  89. 

7.38.  20. 

5.  tO.  50. 

87.80. 

3.  40. 

i.    0,  38.  18. 

16,  45.  28. 

46.  49. 

11.   9.   41.28. 

3.    9.  24.10. 

8.   0.  17.  18. 

1.  41.  46. 

11.    9.  4i.  28. 

11.  H.  23.  14. 
11.  11.  19.    7. 


ApogsBum 
8oiU  ab.  ar. 

Luna  ab 

ApogSBum  ( 

ariete. 

ai  Ar. 

D.  ij.  M.  O* 

8.  G.  M.  8. 

8.  O.    M.  8. 

2.    9.11.46. 

6.  25.  24.  49. 

0.    5.  44.  18. 

17.  5.   0. 

6.  17.  20.   10. 

0.  12.  22.41. 

11.57.30. 

11.  24.  50.    7. 

1.  14.  39.  52. 

1.  1.30. 

1.  10  42.    1. 

9.  11.  32.  34. 

8.11. 

1.  11.  25.  36. 

10.  25.  32.  20. 

10. 

1.   18.28.    6. 

0.     3.  27. 13. 

3. 

7.  13.  59.  55. 

1.  53.  39. 

10.  25.  53. 

5.  18. 

4818 

W^  vHrS  flBNB 

HVfe  Grego' 

NodnsABcend. 

ab  Ar. 

8*  Q.    M.   S. 

5.  25.    2.  59. 

8.  21.   51.  10. 

7.    9.  17.  49. 

2.  20.  30.  40. 

5.    4.  44.    5. 

1.  38.  30. 

54.    1. 

2  31. 

3.    9.   24.  IC. 

Diame  Solis 

32.26. 

MotuB  hora- 

riuB   SoUb 

2.  30. 


Dist.  (  a  0     0.    0.    4.  7.    hor.  minut.  8. 


11.  13.36.    47.    iO.  15.  17.  55.  ii-  SS.  58.  46. 
10.  «5.  17.  55. 

0.28.18.52.     Anom.Lun»  5.25.2.59. 

2.  17.  40.     PpoBt  Bublr.  5.  26.  4.  13.       Locns  JJ 

ex  loco  med.  H*  26.    4.  13.      nodi  asc. 

LocuB  LunaB  H*  H*  19-   7.      Locus  gr. 

veruB.  Diit.   luns  a. 

Anom.  LunsB.     0.  28.  18.  52,  0.  14.  45.   e.  Q 

Diam.   Lun».    horiz.  29.  44.  1.  16.   7.  Lat.  Lun»  A. 


11.  13.  36  47. 
11.   11.   19   7. 


Hora  paris.  7.  8.  post  med.  noctem 

RonuB  7.  50.  post  med  noctem 

SoUb  elevaUo  snpra  horixontem  Rom.  ffr.  16. 

AnguluB  azimuU  boUb  cum  ecUpttca  gr,  61. 
Hora  Roms.  7.  0.  post  med.  noctem. 

SoUb  elevaUo  Bupra  horiz.  gr.  6. 

LumB  gr.  7,  ParaUaxis  min.  53.  56. 


ParaUaziB  horizont.        54.26 
MotuB  horariuB  veruB     29.57. 
Lunae  16.  40.  Elevat  supra  horiz. 
ParalaziB  gr.  0.52.16. 


29.57. 
2.30. 

Mot  hor 
27.27.     Ca 


Diagramma  ediptiB  Bolaris  digiU  1  1/4  Romae  observa- 
t8B  h.  7.  0. 


Gonstat  igitur  de  llde  tabalaram  com  obsemtls 
ecllpsibas  ab  aetate  Caesaris  ad  nostram  lla  arcte 
connexa,  ut  oclodecim  ferme  sagculoram  intenrallo, 
nemlnutis  qaidem  duobus  aut  tribasdlscrepansde- 
prehendatur  In  luminarium  sede  indicanda,  et  in 
eclipslum  ((tiantUate  omnino  consentlat. 

Quare  Inter  documenta  temporum  hlsce  octode- 
clm  saecuiis  tribuenda,  principem  locum  merito  da- 
mus  coelesti  haic  testimonio,  annos,  dies  et  horas 
conspectarum  eclipsium  adeo  subtiiiter  ac  fldellter 
demonstranti. 

Figatur  itaque  clavus  annalis  annl  Juliani  pro^ 
lepiici  quinquagesimi  anie  xram  ChrUU  eomiiitmeiii 
In  KalendisJanuarlls,  lateratramquedemonstratam 
ecllpsim  solislta  constitutis,  uta  priori  ilia  distent 
per  dles  300  (quot  numerantur  a  7  Martii  ad  1  Ja- 
nuaril  sequentem),  et  ante  posterlorem  praecedent 
333,  quot  fluunt  a  Kaiendis  Januarii  ad  21  Augusti 
proxime  succedentem  In  anno  Juliano  communl, 
qualls  est  proleptlcus  50  ante  aeram  Ghristi. 

Ratum  pariter  sit,  eidem  anno  50  ante  aeram 
Ghrlstl  communem  trlbuendos  esse  consules  C.  ClaU' 
dium  Marcellum  et  L.  Comelium,  Lentulum^  a  Dlone 
connexoscnm  indicio  earumdem  eclipsium,  priore 

3ulden  ante  iliorum  consulatum  proxime  praece- 
euti,  secunda  vero  Inciusa  annail  spatio  eorumdem 
maffistratus.  Qulbusautem  dlebus  anni  lunaris  lu- 
xatl  a  Romanls  tunc  adhibiti,  parientur  dies  annl 
Julianl  proleptici  per  hocquinquenniuin  praemissum 
anno  primo  Julianae  ordinationis,  et  45  ante  aeram 
Chribticommunem,  ostenderesatagam  ex  Hirici  com- 
mentarlis,  et  Epbemeride,acex  lunae  situ  in  ea  con« 
signato. 

Gap.  IV  e^usdem  opusculi  Reparationis  temporum  serse 
Christianse,  in  quo  exhibetur  demonstratio  anni  45 
et  46  ante  »ram  Ckristi  eommunem.  —  Primum 
ostenditur,  in  serie  annonm  communium,  produ^ 
eta  proleptice  ante  seram  Christi  vulgarem,  Julia^ 
num  primum  annvm,  novm  ordinationis  a  Cmsare 
dictatore  eonstitutm  dierum  36,  in  triennio  non 
bissemm,  el  366  in  quarto  bissextili,  fUisse  illum 
qui  a  Novilunio  inchoat  Kalendas  Januarii,  et  ob 
tinet  sedem  45  ante  initum  mrm  Christi  oommu^ 


B  nis :  eumque  anntm  signari  oportere  quinto  Cmsaris 
consulatu  Kalendis  Januarii,  ejusque  cmde  Idibus 
Martii.  —  Deinde  ostenditur,  huic  anno  primo 
novm  ordinationis  Julianm,  qui  obtinet  sedem  45 
ante  mram  Christi  vulgarem,  fuisse  a  Cmsare  prx-- 
missum  annum,  quem  vocant  confusionis,  constan" 
tem  diebus  445.  Horum  dierum  postremi  365  con' 
stituunt  annum,  46  prolepticum  ante  mram  Christi 
communem,  qui  annus  signandus  est  guar^o  Julii 
0  Cmsaris  consulatu.  Reliquis  autem  diebus  80  pra?- 
cedentibus  annum  prolepticum  46,  et  inclusis  in 
anno  confusionis,  ostenditur  signatum  fuisse  pariier 
quartum  Cmsaris  consulatum  necnon  tertiam  et 
qwaariam  dietaturam. 

Pergenduo  est  ad  ostenslonem  anni  qnadrage- 

slmi  quinti  ante  epocham  Christi  commnnem,  queoi 

prlmum  ei  Juilanis  a  Caesare  dictatore  ordinatis, 

nabendum  essedemonslrant  ipsae  Kaiendae  novilu^ 

G  nium  ferentes  verum  et  medium. 

Obsenrarunt  viri  celeberriml  Paulus  de  Middel- 
burgo  episcopus  Forosemproniensis  in  sntkPaulina, 
etHenricuscardinalis  Norisiussub  initiumdisser- 
tatlonis  de  Paschali  Latinorum  cyclo,  cum  Langio 
lib,  ide  Annis  Christi  cap.  42,  producti  a  me  in 
dissertalionede  Kalendano  et  cycio  Caesaris,  fuisse 
a  Caesare  selcctam  diem,  (jfuam  appeilaret  Kalen- 
das  Junuaril  novaesuaeordinationis  eam,  quae  no- 
vliunium  includeret:  utannum  civilem  etsacrificia 
Ordinaret  habitis  ad  lunam  dimensionibus,  teste 
MacrobioSaturnalium  lib.  i,  cap.  14.  Caput  anni, 
ac  cycli,  octo  Ittterarum  serie  explicati,  et  in  vetus- 
tlsmarmoribusautoeraphis  ejusdemKaleudarii  rite 
signati,  easdem  Kalendas  eamdemque  neomeniam 
constituil  c(uae  ab  universis  astronomorum  tabulis 
exhibetur  ineunte  anno  45  Juliano  (et  quidem  bis- 
sextlli)  ante  aeram  Ghristl  communem.  Bx  tabulis 
D.  de  laHire  dedimus  supra  3,  caplte  hujus  numeri 
*J  epilogismum  ejusdem,  et  novilun.  m^ium  ac  verum. 
Synoaus  medla  contigit  horis  5,  25,  post  meridiem 
I^rlsiis,  quaesunt  hon  6,  6  post  meridiem  Romae. 
Svnodus  vera  Incurrit  in  horam  U,  45  post  me- 
ridlem  Parlsils,  quae  fuit  45,  S6  post  merldiem 
Rome. 


4573 


HISTORIA  DB  VmS  ROM.  PONT.  —  9.  SILVESTKR. 


4874 


Fasti  consulares  In  fragmentis  autograpliis  hodie  A  guinqnenninm  fastorum.  Apponam  in  marglne  ci- 
superstitibus  prdeserrant  nobis  integrum  quinquen-     fras  Arabicas  numerantes  annos  Julianos  prolepti- 
niuma  cousuiibus  memovsiiis  Marcello  et  LentulOj     cos  ante  »ram  Ghristi  communem  suis  ordinariis 
signantibus  annum  50  ante  aeram  Ghristl  commu-     consuiibus  respondentes. 
nem  ad  annum  45  consulum  nomina  ita  ordinant 


50 
49 
48 
47 
46 
45 


C.  CLAUDIUS,  M.  F.  M.  N.  MARCELLUS. 
C.  IVLIVS  G.  F.  C.  N.  CAESAR  II. 
Q.  FVFIVS  Q.  F.  C.  N.  CALBNVS 


I 


L.  CORnelius  Lentulus 
P.  SBRvilius 
P.  VATinius 
IVLIVS  G.  F.  C.  N.  CAESAR  lU.  M.  AEmililM 

C.  IVUVS  C.  F.  C.  N.  CAESAR IIII.  SINB  collega 

Hie  annus  Confusionis  habendus  est  dierum  435,  ut  ex  fltrtto  ostindam. 
C.lVLiVS    C.  F.    C.  N.    CAESAR      V  M.  Anlonius 


Htc  annus  Julianae  ordinationis  primus  est  dierum*S66mmlunio  insignitus  Kalendis  Januarii, 


Eamdem  seriem  consulum  retinent  membrans 
celebres  bibliothecae  Vindobonensisa  Bucherio  pro- 
duclae,  et  a  card.  Norisio  iliustratae  post  epochas 
Syromacedonum,  opus  quarti  a  Christo  saeculi,  ut 
Bucherius  indicat  et  comprobatNorislns. 


Anni 

Urbis 

705 

706 

707 

708 

709 

710 


Anni 

Cycli 

75 

76 

77 

78 

79 

80 


Marcello  ii.  et  Cruscello 
Julio  Caesare  et  Isaurico 
Caesare  et  Vatinio 
Caesareiii  et  Lepido 
Caesare  iv  et  solo 
Caesare  v  et  Antonino. 


B 


Annus  itaaue  novae  ordinationis  Julianae,  quem 
die  novilunii  aperuerunt  consules  Cxsar  v  et  Anto- 
nius,  est  45  ante  aeram  Christi  communem ;  cum 
nullus  annoruro,  Caesare  superstite  et  rempublicam 
moderante,  sive  opprimente,  praeter  huncquintum 
a  Kalendis  Januariis  anni  oO  proleptici  indicio 
eclipsium  necessario  tribuendi  coss.  Marcello  et 
Lentulo^  protulerit  synodum  Luminarium  Kalendis 
Januarii  anni  Juiiani. 

Ostendendum  modo  suscipiam,  annum  huic  pro- 
xime  praemissum,  quem  scilicet  Caesar  consul  quar^ 
tum  solus signavit,  ruisse  annum  Confusxonis dictum, 
et  diebus445expIicatum.ldverolubentiusexsequar,  G 
quod  nostri  est  instituti  Reparationem  temiporum 
consectari,  nerope  gestis  assi^nare  tempora,  quibus 
ea  geri  contigerit,  ex  narratione  scriptorum  aequa- 
lium  et  fide  dignorum.  De  hocautero  anno  quarti 
consuIatusCaesaris,  quem  arbritror  a  medemonstra- 
tum  iri  diebus  445  constasse,  ex  chronologis  ali- 
quot,  el  quidemclarissimi,  aliter  judicarunt,  asse- 
rentes  hunc  eumdem  esse  Julianorum  primum  die- 
bus  365definituro. 

Contraham  ea  quae  fusius  exposui  in  fastorum 
explicatione,  ut  deroonstrarem  ex  Kalendis  Januarii 
ad  terroinuro  ejusdero  dies  necesario  numerandos 
445,  inclusisextremis.  De  dierum  numero  annum 
confusionis  complente,  locuples  testis  est  Censori- 
nus  de  Die  natali  cap.  8,  ubi  etiam  docet.  qua 
ratione  per  duas  intercalationes  perfectum  id  fuerit. 
Constabat  annus  lunaris,  a  Romanis  usu  receptus, 


diebus  354,  cui  ad  pariandas  rationes  soiis  interca- 
laris  mensis  Merkedonius  dierum  93  identidem 
inserebatur,  juxta  monita  pontificum,  post  mensem 
Februarium.  Caesar  anno  confusionis,  prseter  Mer- 
iLedonium  intercalarem  eo  loco  positum,  addidit 
duos  menses  dierum  68,  inter  Novembrem  et  de- 
cembrero.  Summa  itaque  dierum  fuit  445.  Verba 
Censorinl  sunt :  «  Adeo  aberratum  est,  ne  C.  Cae- 
sar  pontifex  Maximus  suo  iii  et  M.  ^milii  Lepidi 
consulatu,  quo  retro  delictum  corrigeret,  auos 
roenses  intercalares  dierum  68,  inter  mensem  No- 
vembrem  et  Decembrem  interponeret :  cum  Jam 
mense  Februario  dies  3  et  28  inlercaiasset,  face- 
retque  eum  annum  dierum  445  simul  providens  in 
futurum,  ne  iterum  erraretur.  »  Macrobius  tribuit 
anno  confusionisdies  444,  lib.  i,  cap.  U,  ita  scri- 
bens  :  a  Ergo  C.  Caesar  exordium  novae  ordinatio- 
nis  initurus,  dies  omnes,  qui  confusionem  adhuc 
facere  poterant,  consumpsit :  eaque  re  factnm  est, 
ut  annus confusionis  ultimus  in444diesprotendere- 
tur.  »  Nihil  moror  unius  diei  differentiam  in  anno 
confusionis,  Indicare  autem  placet,  occasionem  tri- 
buendi  annum  confusionisconsulatui  tertioCaesaris 
collega  M.  iEmilis  Lepido  desumptam  ex  verbis 
Censorini  non  satis,  ut  arbitror,  pensitatis.  VideO| 
ex  Censorinocolligi,  decretum  ejus  duplicatse  inter^ 
calationis  adhibendae,  iis  consuUbus  statutum  esse : 
non  video  ex  verbis  Censorini  inferri.  eodem  anno 
decretam  intercalationem  fuisse  insertam.  Imo,  ex 
magistratuum  more  recepto,  par  est  interpretari, 
indictam  iisconsulibuslegem  confusionisitatollen- 
dae  in  proximum  annum.  Sed  conjectura  necessa- 
ria  non  est,  ubi  suppetit  demonstratio  ex  aequali 
scriptore,  eoque  comite  Caesaris  individuo  Aulo 
Hirtio.  Is  in  libro  Delli  Hispanici  suscepti  a  Caesare 
dictatore  iii,  designato  iv,  uti  scribit  initio  libri, 
praeter  historiam  continet  etiam  Ephemeridem  ejus* 
dero  anni.  Sed  antea  monere  oportet  dictaturam 
tertiam  Caesaris  in  marmoribusCapitoIinisconnecti 
cum  anno  quo  Caesar  consul  tertium  processerat. 
Ita  enim  legimus  in  lapide  adhuc  praeservato  in  Ca- 
pitolio,  uti  ediderunt  Marlianus,  Aldus,  Panvinius, 
Gruterus,  aliique,  continentur  post  consules  Q. 
Furium  Calenum,  P.  Vatinium. 


C.  IVLIVS  G.  F.  C.  N.  CAESAR  III. 

C.  IVUVSC.  F.  C.  N  CAESAR  IH. 

M  AEMILIUS  M.  F.  Q.  N.  LEPIDVS 

EODEM  ANNO 
C.  IVLIVS  C.  F.  C.  N.         CAESAR  lUL 


M.  AE  milius 
Dictator 
Magister  equitum 

SINB    collega 


Connectit  etiam  Dib  in  Historiae  suae  libro  xliii, 
quero  ita  exorditur :  a  Sequenti  anno  dlctaturam, 
consulatumque,  tertio  utrumque  magistratum,  col- 
lega  M.  Lepido,  eessit.  »  Lapis  autem  Gapitolinus 
subnectit  connexionero  etiam  consulatus  quarti  cum 
continuato  magistratu  Caesaris  dictatoris  iii  et  qui- 
dem  eodem  anno  :  unde  collif^itur,  dictaturae  reno- 
vatae  diem  essediversam  a  die  renovati  consulatus. 
Neque  enim  aliter  posset  eadem  dictatura  iii  cum 
duplici  c^nsulatu  iii  et  ivconnecti.  Nos  alibi  oslen-* 
dimus,  dictaturae  annuae  epocham  Caesari  renovari 
Circa  mensem  Quinctilem,  cum  ei  decretus  fuisset 


D  is  maglstratus  ad  Decennium  eodem  mense,  dnmin 
Africa  confecto  bello,  in  Italiam  reditum  pararet ; 
teste  Dione,  aliisque  historicis ;  ex  Africa  enim 
solvens  Idibus  Junii,  post  diem  tertium  in  Sardi- 
niam  cum  pervenisset,  indead  vii  Kal.  Quinctil.  na- 
ves  conscendens,  die  duodetricesimo  ad  urbem  Ro- 
mam  venit :  accurate  colligente  haec  tempora  ex 
Hirtioaliisque  historicis  Pran.  Fabricio  in  M.  Tal- 
lii  Ciceronis  historia  per  annos  sinffulos  digesta 
pag.  mihi  240.  Consulatus  vero  epocnam,  quas  ad 
kalendas  Januarias  referri  debaisset  more  majorani, 
post  hoc  decreiumdictatarse  deoennalis,  ad  anoam 


4575 


ANASTAffl  BIBUOTHBGARn 


1576 


eJnsdem  dictatnnBreTOcareooBptnmex  menseQuinc-  A 
tili,  quasi  annus  ad  dlctaturaffl  potius,  quam  ad  con- 
sulatum  pertineret.  Hxc  obiter  delibata  ei  pluribus 
in  eam  rem  collectis  et  explicatis  per  nos  fusius 
in  Fastortim  reslf^tione  ad  hunc  annum,  sufficiant 
ad  indicandum,  qua  ratione  Fasti  marroorel  cum 
historicis  concilientur,  quos  discrepare  suspicaban- 
tur  chronologi  etiammajorissubsellii.  Nunc  ad  de- 
monstrationem  anni  confusionis  ex  Hirtii  epheme- 
rlde  absolvendam  revertimur. 

Putant  igitur  celebres  viri  inter  chronologos  an- 
nnm  confusionis,  quem  totis  444  sen  445diebus  C»- 
sar  explicandum  duxit,  incidere  in  hunc  annum, 
tertio  eju8  consulatUy  tertiaqtie  dictatura  Insignitum. 
Annum  vero  huic  proxime  succedentem,  quo  Cx- 
sar  quartum  consulatum  so/tisgessit  sine  collega,  et 
in  Hlspanlca  expeditione  maxlmam  partem  egit,  esse 
putant  Julianorum  primum  novx  ordinationis,  qui 
diebus  365,  vel  366,  fuerit  constltutus,  et  45  ha- 
bendus  slt  ante  aeram  Christi  communem.  Affirmo,  q 
utrique  huic  asserto  repugnare  Hirtli  Ephemeridem, 
et  adversari  coelestes  motus  in  ea  consignatos. 
Asserendum  esse  contendo,  annum  signatum  consu- 
latu  Csesaris  tertio,  tertiaque  dictatura,  postquam 
▼ictorex  Afrlca  solvit,  esse  lllum,  quo  Cxsar  post 
quatrldnum  triumphi  sui,  legibusplurimisperiatis, 
recltatis  a  Dlone  lib.  xliii,  pag.  S»5  edit.  H.  L.  in- 
ter  cseteras  edixit  de  anni  correctione  in  proximum 
adhibenda,  quando  ipse  novumannum  aperiret  con^ 
sulatu  suo  quarto.  In  fastis  Capitolinis  marmoreis 
eodem  anno  ita  signato  numeris  consulatus  iii  et  ter- 
tisepariter  dictaturse  Ca^sorts  legltur  inisse  magistra- 
tum  consul  suffectus  Q,  Pabius  q,  f,  q,  n.  maxiuus, 
et  cum  Is  In  magistratu  mortuus  fuisset,  in  ejus 
locum  legitur  substitutus  C.  Caninius  c.f,  c,  n,  Re^ 
biius :  quem  Dlo  refert  llb.  xliii,  pag.  236,  adpau- 
cas  horas  suprema  anni  die  creatum,  et  perfunctum 
fuisseconsulatu  astipulante  Cicerone.  Quare,  ob- 
servanle  Sigonio  in  Fastis,  huic  est  Caninio  aptius  G 
tribuendum  festivum  Ciceronis  dictum.  quod  alll 
cum  Macrobio  llb.  ii  de  P.  Vatinio  prolatum  tra- 
dunt. 

Post  hanc  Itaque  diem,  ita  claudentem  paucis  horis 
eonsulatus  Caninii  annum  signatum  tertio  consulatUf 
tertiaque  dictatura  Csesaris  sequitur  Kal.  Januarii 
annus  inscriptus   quarto  Caesaris  consulatu,  quem 

Jessit  sine  colUga.  Hic  annus,  a  reiiquis  diversns, 
lctus  fuit  annus  confusionis  :  in  quo  menses  quin- 
decim  numeratos  affirmat  Suetonius  cap,  30,  cum 
praeter  42  consuetos,  trcs  intercalares  fuerlnt  adjecti, 
nnus  Merkedonlus  dierum  23,  Inter  Februariumet 


Martlnm,  duo  rero  (stngali  dlemm  34,  Inter  Novem- 
brem  et  Decembrero,  uti  Censorinus  commemorat, 
affirmans  summam  dierum  boc  anno  numeratorum 
fuisse  445.  Post  eam  diem,  quae  hunc  numerum 
clausit  die  postrema  Decembris,  ccepit  novus  annus 
ordinationis  Julianse,  eumque  apieruit  Kal.  Januarii 
Csesar  consul  quintum.  Inde  ainrmo  initium  factum 
anni  quadragesimiquinti  ante  aeram  Christi  coramu- 
nem,  die  novilunii  ^t  Julianorum  novx  ordinatiomSf 
eodemque  annoCaesarem  obtrnncatum  fuisse  acon- 
juratis  in  curla  Pompeii  Idibus  Martii. 

Demonstratio  nostra  ex  Hirtio  talis  est :  Scribit 
Hirtius  Caesaris  comes  in  Hispanica  expeditione, 
Caesarero,  citatls  itineribus,Roma  profectum,  pluri- 
busque  In  itinere  ordinatis  rebus,  ad  Ateguam  op- 

Imgnandam  se  contulisse:  deinde  Cordubenses 
egatos  ad  se  accedentes  exceplsse,  et  oppido  per 
deditlonem  potitum  essedie  xi  Kalendarum  Martii. 
etappellatum  fuisse  imperalorem.  Aliquot  dierum 

Sesta,  recenset:  tum  ait,  a  transfugis  nuntiatum,  ad 
iem  III  Nonarum  Martii  metum  fuisse  magnum,  et 
Atium  Varum  circum  castella  praefuisse.  <c  Eo  die, 
inqulr,  Pompeius  castra  movit.  etclrca  Hispalim  in 
oliveto  constitit.  Caesar  prius  quam  eodem  est  pro- 
fectus,  luna  hora  circiter  sexta  visa  est.  » 

Pridie  igitur  nonasMartii,vel  noctenonasMarlii 
praecedente,  luna  supra  horizontem  fuit  hora  sexia 
noctls,  seu  nocte  media. 

Dico  sententiamchronologorum,  qul  annum  hunc 
HispanicsB  ea^editionis  Caesaris  ejusdem  copsulatus 
Qrtiorttnotis  illustrem,putantesseante  aeram  Chrlsli 
45  ;  eumque  primum  e  Julianis,  365  vel  366  diebus 
completum,  Hirtioet  lunae  motibus  refragari.  N&m 
si  Is  annus  fuit  45  Julianum  ante  aeram  Christi,  et 
novsB  ordinationis  primus,  et  Novilunium  praeferens 
Kalendis  januarii ;  necesse  est  lunam  die  6  Martii 
ante  horam  noctis  sextam  infra  horizontem  descen- 
disse.  Accensa  enim  luna  Kalendis  Januarii  ostendit 
renovatam  Kalendis  Martii :  et  exKalendisMartii  ad 
noctem  Nonas  praecedentem  Inna  intra  dies  quinque 
ad  c[uadraturam  nondum  accedens,  maturius  infra 
honzontem  descendit,  quam  hora  sexta  numerare- 
tur.  Epilogismus  demonstrat,  ea  die  et  hora  solem 
percurrisse  44  gradum  piscium ;  lunam  vero  26 
tauri :  tauri  autem  gradus  26  ad  horizontem  occi- 
dunm  Hispali  pertingithoris5circiter  postgradum 
piscium  44.  Quare  non  solum  videri  luna  minlme 
potuit,  dum  hora  noctis  sexta  proxlme  numeraretur 
ea  die  ab  Hlrtio  indicata,  sed  eiiam  viderl  destitit 
intra  horam  quintam  :  neque  movendis  castris  op- 
portune  lucere  Caesari  potuit. 


Radix 

Sol  ab  Ariete. 

Apog,  solis  Ar. 
S»  G.  M.  S. 

Apog.  lun.  Ar. 
o.  G.  M.  S. 

Lunaab  Aricte 

anno. 

S.  G.  M.  S. 

S.  G.  M.  S. 

Juliano- 

rum. 

9.  7.38.50. 

2.  8.18.55 

9.  4.53.43. 

8.   9.50.13. 

Februar. 

Bissextil. 

1.29.  8.19. 

10. 

2.10.35.21. 

0.  6.41.   6. 

complet 
diesV. 

4.55.42. 

1. 

2.5.52.55. 

35.25. 

hora  XII 

29.34. 
11.12.12.15. 

6.35.18. 
1.27.57.17. 

3.21. 

2.  8.19.  6. 

2.  8.19.  6. 

8.17.10.05. 

8.17.10  5. 

Anom. 

V.    «f.Uw.    <9. 

5.10.47.12. 

BOliS. 

1.55.20. 

Anom.  lunm 

1.37.50. 

Prostaph. 

11.12.12.!5. 

Prost.  subtr. 

1.27.57.17. 

add. 

1.55.20. 

1.37.50. 

Loous 

Locus  lanas 

1.26.29  27. 

8oIis« 

11.14.  7.35. 

in  Tauri. 

gr.  26.19.27. 

in  Piso 

gr.l4.  7.85. 

At  In  nostra  sententia  quae  annum  confusionis, 
productum  a  Caesare  ad  dies  445,  pariat  ct^m  quarto 
^us  consulatu  et  cum  Hispanica  expeditione,  mirifice 
consentlt  conspectus  lunae  clrca  horam  sextam  no- 
cte  praecedenteNonas  Martii  (ex  qua^  more  Romano. 
numerabatur  inltium  diei  civHis  pridie  Nonas,  seu  o 
Martii)  ab  Hlrtio  indicata.  Nam  tenemus  ex  Dione, 
Censorino,    Macrobio,  eum  annum  confusicnis  ita 


D  dispositum  fulsse,  utdies23  Merkedonii  fuerint  in- 
terpositi  inter  Februarium  etMartium:  dies  vero68 
duorum  mensium  extra  ordinem  intercalarium  nu- 
merati  fuerinteo  anno  inter  Novembrem  et  Decem- 
brem  ;  reliqui  vero  menses  de  more  a  Tarquinio  in  - 
ducto  fuerint,  teste  Censorino,  sex  cavi  dierum  29, 
auaiuorpleni  dierum  34,  ex  Martio  ad  Decembrem  ; 
lanuarius  dierum  29,  Februarius  28,  quae  summa 


4577 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVESTER. 


1578 


eomplet  dies  355,  anno  Tarqumii  debitos,  a  Romanis  A 
recepto  usque  ad  Cxsaris  correctionem. 

Sunt  itaque  dies  numerandi  post  Pridie  Nonas 
Martii  ad  finem  ejusdem  Martii  Tarquin.  dies  25, 
Aprilis  29,  Mdi  3?,  Junii  29,  Julii  31,  Augusli  29, 
Septembris  29,  Octobris  31,  Novembris  29,  duorum 
iniercal.  68,  Decembris  29,  et  universorum  summa 
dierum  360. 

Novimus  ilaque,  dies  360  intercessisse  hoc  anno 
confusionis en  pridie  Nonas  Martii  ad  finem  anni,et 
ad  Kalendas  Januarii  ejus  anni  proxime  consequen- 
tis,  qui  Julianae  ordinationis  primus  erat  futurus,  et 
novilunium  periaturus  erat  ipsa  die  Kalendarum  in- 
choante  annum  solarem  Julianum  45  ante  aeram 
Christi  communem.  Periodi  Jul.  Scaligeri  4669,  Cy- 
clo  solis  21,  lunae  14,  lit.  Dominic.  CB.  cum  sit 
bissextilis. 

Calculo  operoso  non  indigemus,  ut  assequaniur, 
an  circa  horam  noctis  sextam  (hoc  est  circa  mediam 
noctem)  luna  supra  horizontem  videri  posset  pridie  g 
Nonas  Martii  ejusdem  anni  confusionis,  Nam  ex 
diebus360,  horis  18,  et  minut.  45,  quse  supersunt 
ad  horam  novilunii  Kal.  Jan.,  a  Csesare  pariati  cum 
exordio  suse  xrse  et  Kal.,  deductis  duodecim  luna- 
tionibus  mediis,  seu  dlebus  35i,  horis  8,  minutis  48, 
supersunt  veteris  lunationis  dies  6,  horse  9,  mi- 
nutae  57. 

Nonae  igitur  Martii  anni  Confusionis  illustraban- 
tur  postrema  lunationis  quadratura,  ante  eam  diem 
horis  tantummodo  23  circiter  celebrata ;  ita  ut  hora 
sexta  noctis  (quae  Romanis  erat  media  nox)  fulgor 
appareret  lunae  ad  horizontem  ortivum  ita  proximae, 
ut  paulo  post,  nempe  ante  horam  septimam  spectata 
sit,  et  Caesari  castra  moventi  faoem  praetulerit, 
quemadmodum  Hirtius  observavit :  et  per  spatium 
noctls  reliquum  maximam  progrediendi  facilitatem 
praebuerit  copiis  Caesarianis :  necnon  averleril  dis- 
crimen  illud,  quod  caliginosae  nortis  obscuritas 
intulerat  Pompeianis  paulo  ante  deceptis,  quarido  q 
Caesaris  equitatus  per  eorum  praesidia  progressus  in- 
tra  Cordubam  admissus  fuit,  ut  Caesar  optaverat, 

2uod  vis  tempestatis  subortae  tantam  calij^inem  in- 
uxisset,  ut  milesquisque  vix  possei  sibi  proximum 
internoscere.  Hirtius  id  refert  pag.  32  Aldinae  edi- 
tionis. 

Colligere  possumus  etiam  ex  contexlu  rerum  ge- 
starum  a  Caesare  ante  Nonas  Martii  ejusdem  anni, 
quo  in  Hispaniam  profectus  est,  intercalatum  fuisse 
mensem  Merkedonium  dierum  23  inter  Februarium 
et  Martium,  adeoque  annum  fuisse,  quem  decimus 
confusionis,  extensum  diebus  445. 

Tradit  Appianus  Alexandrinus,  scriptor  aequalis, 
lib.  II  Bellorum  civil.,  Caesarem  ex  Urbo  profectum  in 
Ilispaniam,  dum  gereret  consulatum  quartum  (-ziza.p^ 
Tov  u;:aT£utovj,  diebus  septem  ac  viginti  Roma  ad 
suos  pervenisse,  cum  esset  gravissimo  exerdtu  lon-- 
gum  emensus  iter,  Verum  paucos  adinodum  itineris 
istius  citati  comites  habuisseCaesarem  testisest  Dio, 
lib.  XLiii,  pag.  229  :  a  Interim  Caesar  cum  paucis  Q 
Hispaniam  attigit,  etc. :  maximaro  enim  partem  mi- 
iitum  post  se  reliquerat.  »  Celeritas  igitur  itineris 
Caesaris  referenda  ad  excursum  per  Italiam,  et  per 
provinciasGalliarum  sibi  devotas,  quas  intra  27  dies 
emensus  est.  Sed  Hispaniae  fines  cum  attigisset,  ubi 
Pompeii  rebuspleriquestudebant,  praesertlm  inuni- 
versa  Hispania  mediterranea,  quae  Pompeio  sese 
conjunxerat(ut  habet  Dio,  laudato  loco)  tardius  C»- 
sarmilites  in  aciem  educebat,  inquit  Appianus.  Totus 
ferme  tractus  Ilispaniae  citerioris  ei  ulterioris  adhuc 
illi  supererat  peragrandus,  antequam,  ex  Tarraco- 
nensi  ad  Baeticae  fines,  et  ad  obsidendam  (^k^rdubam 
et  Hispalim  perveniret.  Expedilo  cursori,  nuntinm 
victoriae  Caesaris  Munda  Romam  aflferenti  proximo 
mense,  tres  ac  triginta  dies  impensi  sunt,  si  Hirtium 
et  Dionem  audimus.  Nam  constat  ex  Hirtio  Mun- 
dense  praelium,  et  in  eo  partam  Caesari  victoriam 
contigisse  die  xvi  Kal.  Aprilis,  seu  17  Marlii,  et 

Patrol.  CXXVH. 


nuntium  inde  transmissum  pervenisse  ad  Urbem 
pridie  Palilium,  seu  20  Aprilis.  Si  cursori  septem 
saltem  dies  excurrendo  Hispaniae  tractui  necessarii 
sunt  (ut  demus  27  reliquos  e  finibus  Hispaniae  Ro- 
mam  pervenienti) ;  profeclo  Caesari  exercitum  du- 
centi  in  hostico  plerumque  solo,  multo  plures  erant 
insumendi.  Demus  itaqueCaesarem,  exartisKalendis 
Januariis,  quibus  consulatus  quarti  fasces  sibi  prae- 
ferri  jussit  in  Urbe,  statim  postera  die  Hispanico 
itim^ri  se  commisisse.  Die 28  Januarii  attigerit  fines 
Tarraconensis.  Ut  eo  pervenit,  «  Q.  Pedium,  el 
Q.  Fabium  Maximum  legatos  suos  de  suo  adventu 
facit  certiores  ;  mandatque  ut  quem  sibi  equitatum 
ex  provincia  fecissent,  praesidio  mitterent,  »  ait 
Hirtius.  Dandis  litteris,  et  responsis  cum  equitatu 
accipiendisdies  aliquot  impendere  oportuit.  Certior 
factus  Caesar  de  adventu  praesidii  ducat  inde  exer- 
citum  ad  Baetim.  Ut  celerrime  id  facit  (tardius  au- 
tem  milites  eduxisse  scribit  Appianus)  intra  dies  de- 
cem,  aut  quindecim  copia^  transmissae  pervenient 
ad  Caesarem.  Ibi  primum  removeat  necesse  est  Cn. 
Pompeium  ab  UUae  oppidi  obsidione.  Ejus  rei  ergo 
ad  oppugnandam  Cordubam  ipse  accedit :  quo  in 
itinere,  «  cum  ad  flumen  Baetim  venisset  (Hirtii 
verbasunt)nequepropteraltitudinemfluministrans- 
ire  posset,  lapidibus  corbes  plenos  dimisit  :  ita 
insuper  ponte  facto,  copias  ad  castra  tripartito 
transduxit.  olntereaCn.  Pompeius,  fraternis  litteris 
excitus,  ab  Ulla  ad  Cordubam,  ex  adverso  Caesaris 
castra  ponit.  Opera  utrinque  flunt  ad  pontem  occu- 
pandum  :  a  ex  qua  contentione  (Hirtius  ail)  quoti- 
diana  minuta  prselia  fiebant,  ut  modo  hi,  modo  illi 
superiores  discederent.  »  Nemo  non  videt,  post  in- 
sumptum  Januarium  mensem  in  celeri  accessu  ad 
Hispaniam,  et  dimidiuni  Februarii  saltem  in  co- 
gendis,  ac  ducendis  copils  ad  Baetim,  reliquam  men- 
sis  partem  quotidianis  hisce  velitationibus  emen- 
sam.  Post  haec  diebus  compluribus  cupiebat  Caesar  in 
apertum  campum  hostem  deducere.  Ad  Ateguam  op- 
pugnandam  tandem  accessit.  Numerat  Hirtius  dies 
decem  iliius  obsidionib,  singillatim  prosecutus  ephe- 
meridem  rerum  gestarum  :  quorum  decem  dierum 
postremo  numerato,  ait :  Ita  ante  diem  xi  Kalenda- 
rum  Martii  oppido  potitus  est  imperator,  Unicus 
mensis  Februarii  tot  dies  non  continet,  quot  requi- 
runturad  hunc  numerum  implendum.  Caesar  tamen, 
ac  Pompeius  ante  diem  xi  Kalendas  Martii  haec  om- 
nia  dictim  absoiverant.  Quis  itaque  non  videat,  post 
Januarium  ac  Februarium,  intercalarcm  quoque 
mensem  Merkedonium  ante  Kalendas  Martii  huic 
anno  insertum  fuisse?Ex  die  xi  Kal.  Martii  (quae 
fuerit  14  iilius  Merkedonii)  Hirtiana  Ephemeris  octo 
consequentes  dies  singillatim  enumerat :  et  ita  de- 
mum  ad  Martium  pertingit,  scribente  historico  : 
Insequenti  tempore  cum  nostri  temere  in  opere  diS" 
tenti  essent,  nuntiatum  a  transfugis  ad  i\\  Nonarum 
Martii  praelium  affere  ad  Soritiam,  etc.  Eo  die  Pom" 
peius  castra  movit,  et  circa  Hispalim  in  oliveto  con-- 
stitit,  Cssar  piHusquam  eodcm  est  profectus,  luna 
hora  circiter  sexta  visa  est.  Vel  ego  fallor,  vel  nulla 
est  demonstratio  temporis  evidentior,  quam  anni 
istius,  qui  tot  characteribas  coelestium  motuum, 
tantaque  copia,  etdinumeratione  dierum  ferme  sin- 
gulorum  comprobatur  continere  Merkedonium  men- 
sem  anteKalendas  Martii,  etduos  intercalares  extra 
ordinem  dierum  68  inter  Novembrem  et  Decembrem. 
Ita  demum  pervenitur  post  annum  quarti  consulatus 
quartxque  dictaturx  Cxsaris  productum  per  dies  445 
ad  Kalendas  Januarias  novae  ordinationis  Julianae 
quae  aeram  Christi  communem  praecedunt  annis  Ju- 
lianis  solidis  45,  et  Novilunium  verum,  ac  medium 
nobis  exhibent  ipsa  die  anni  primi  Juliani  ineuntis, 
uti  supra  exposuimus. 

Haec  duo  capita  transcribenda  esse  duxi  ex  nostro 
Opusculo  de  Reparatione  temporum,  non  solum  ut  il- 
lustretur  perioche  illa  chronoiogica,  quam  Scheie- 
stratius  opportune  deduxit  ex  consuiatu  Ceionii  Rufi 

50 


4679 


ANASTASn  BIBLIOTHEGARU 


'm 


Aibini,  et  ex  Capitolina  eJusdeoD  inscriptione,  ad  A  ^Q  urbem  Romam,  et  legem  editam,  ut  Christfa- 


hunc  ipsum  consulatum  (qui  clausit,  die  anni  su- 
prema,  Silvesiri  pontiflcatuin)  numerante  post  Caesa- 
riana  tempora  annos  380,  vel  380  et  1 ;  verum  etiam 
ut  firmamenta  ponerem  totius  chronologiae  liulc  tomo 
nolarum  iuclusx  a  Caesarianis  temporibus  ad  exitum 
mortalis  viue  beati  Silvestri.  Firmata  vero  undique 
mihi  videlur  tota  extensio,  acdimensiu  istius  tempo- 
ris  |)er  documenla  omnium  quae  baberi  possint  in 
re  chronologica  maxime  certa,  nempe  demonstratio- 
nibus  moluum  «oelestium,  in  adductis  eclipsibus 
manifeste  requireniium  hoc  spatium  aetatis  ,  atque 
consignationibus  lapidum,  et  scriptorum  ejusdem 
aetatis  aequalium,  et  consensu  doctorum  hominum 
inter  probatiores  historicos  et  chronologos  reiato- 
rum.  Utraque  igilur  hac  meia  temporis  huic  tomo 
constituta,  notas  ejusdem  chronoiogicas  cum  Vita 
Silvestri,  et  pace  Ecclesiae  claudamus.  Tentabimus 
in  tomo  proximo,  si  Deus  dederit,  pari  certiludine 


norum  ecclesiae  abique  aperirentur.  c  Tunc  vero 
(inquit)  ubi  jejunasset,  et  rudimentis  Christianae 
religionis  imbutus  fuissetY  baptizatus  est  ipse  cum 
matre  Helena  a  Silvestro  episcopo  Romano  :  baptizati 
etiam  stmt  propinqui  ejus  omnes  et  amici  ;  Romano- 
rumque  insuper  uUoi-um  multitudo  ingens.  Sic  ita- 
que  imperaiorConstantinusChristianusfactuscst. » 
Enumerat  deinde  res  gestas  ejusdem  principis,  ma- 
gistratus  ab  eo  iustitutos,  praefectos  pnetorio  e 
Christianis  Orienti  datos,  provincias  constitutas, 
Constantinopolim  conditam  et  ornatam,  aliasque 
civitates  reparatas,  fundatam  de  matris  nomine  ur- 
bem  Helenopolim,  etdenominatam  provinciam  Uele- 
nopontum»  Tum  subdit :  «  Non  longo  autem  post 
tempore  (ab  his  civitatibus,  et  provinciis  constitutis) 
imperator  Constantinus  in  Nicomediam  Bitbyniae 
itinere  facto,  in  morbum  incidil :  a  quo  cum  per 
sex  dies  decubuerat,  in  ejusdem  civitatis  subnrbio 


ac  evidentia,  tum  summam  temporis,  tum  singulo-  n  quodam  Achyrone  dicto,  non  procuJ  ab  Ort>e  diem 


rum  pontiQcum  vitas  pro  nostro  moduio  definire, 
ubi  eruditis  haec  non  dispiicuisse  compertum  fiat» 

KOTiE  HISTORICiE. 

Linea  4.  —  Hic  in  exsilio  fuit  in  mortem  Sora^ 
ctem,  persecutione  Constantini  concussus,  et  postmo^ 
dum  rediens  cum  gloria  baptizavit  Constantijium  Au» 
gustum,  Actum  agere  fortasse  credar,  si  velim  attin- 
gere  quaestionem  a  pluribus.  et  quidem  praeclaris 
auctoribus,  antea  versatam  ae  baptismo  Constantini 
Magni.  Pienam  utramque  paginam  videre  licet  apud 
Baronium,  scribentem  pro  baptismo,  Romae  admini- 
strato  illi  a  Silvestro,  utl  Bibliothecarius  affirmat 
cum  secundo  catalogo  aetatis  Justiniani :  et  apud 
auctores  refragantes  Baronio,  indicatos  a  Pagio  in 
Critica,  et  ab  altero  Pagio  in  notis  ad  hunc  nume- 
rum  :  qui  Juxta  Eusebium  sentire  putans,  pronun- 
tiat  baptismi  gratiam  Constantino  collatam  fuisse 

Nicomediae.  *" — '""  '  "*" *    *"^  """ "' 

quae  Romano 

et  ab  ipso  Baronio  exhibentur  tahauam  interpolata, 
et  infarta  ineptis  additamentis.  Historia  Eu&ebii, 
quae  Nicomediensis  lavacri  partes  juvat,  defertur 
tanquam  contexta  ab  auctore  Ariani  devoto,  et  in- 
flexa  ad  ingenium  Ariani  principis  Constantii.  Quia 
etiam  scriptorum  veraciorum  testimonia  dicuntur 
vitiata  in  nominibus  per  amanuenses  :  quaie  est 
Athanasii  de  Synodis,  quod  opponebatur  Barooio  : 
contra  quod  tamen  excipitur  a  defensoribus,  legi 
oportere  Co7is(antena  non  Constantinum  in  codicibus 
Athanasii.  Vide  Pagium  in  Crit.  ad  Baron.  ad  ann. 
324,  n.  5:  ubi  etiam  Ambrosii  et  hieronymi  verba 
interpretari  observantur  utriusque  sententiae  fauto- 
res,  neutri  satis  aperte  commoda  ;  et  complura 
etiam  reperies  de  Zosimi,  SocratiSj  Sozomeni  libris 
in  dubium  revocata,  tum  a  Baronio  diligenter  ex- 
cussa,  tum  ab  his  qui  post  Baronium  scripserunt. 

Praesumitur  a  criticis,  Eusebio  scriptori  aetatis 


suum  obiit,  antequam  opus  illud  magniflcum,  et 
inter  orbis  miracula  censendum,  ecclesiae  nempe 
Antiochenae  fabricam  ad  exitum  perdaxisset.  Mor- 
tuusest  autem  annos  natus60cum  mensibus  tribus: 
uti  haec  memoriae  prodidit  sapientissimusNestoria- 
nus  chronograpbus :  qui  praedictorum  quoque  impe- 
ratorum  res  gestas  Chronico  descripsit.  » 

Habemus  igitur  testem  Constantino  satis  proxi- 
mum,  eumque  nec  addictum  Eusebio,  neque  aucto- 
ribusOccidentalibusLatinorum :  qui  nallis  infartam 
additamentis  hisloriam  baptismi  a  Constantino, 
Helena,  suisque  in  urbe  Roma  suscepti,  admini- 
Btrante  Silvestro  papa,  consignat,  et  morlem  Nicome- 
diae  obitam  aConstantino  post  matris  Heienae  pridem 
vita  functae,  nomen  inditum  civitati  Helenopoli,  et 
provinciae  Helenoponti.  Dixi  testem  satis  proximum 
Constantino ;  cum  saeculo  quinto  vixerit.  et  bisto- 
riam  suam  produxerit  ad  annum  Christi  474  emor- 


.  Res  plena  turbarum  est.  Acta  Silvestri,  p  tualem  Leonis  Junioris,  ut  ipse  Maiala  testatur  io 
lobaptismofavent,  culpanturabomnibus,  ^  flnelibri  xii  observatusa  card.  Norisio,  de  Epochis 


Syromacedonum,  pag.  474  editionis  Li()s.  Sperolioc 
testimonium  lubentius  acceptum  ir\,  &i  demonstra- 
vero,  ex  nuda  ista  et  brevi  narratione  chronographi, 
componi  posse  nostratum  Latinorum  asserta  de 
baptismo  per  Silvestrum  Romae  administrato  cum 
impositione  manuum,  et  sacramento  confirmationis 
eidem  imperatori  Constantino  collato  per  Eusebium 
episcopum  Nicomediae  sub  exitum  vitae,  occasione 
baptismi  solemnis  administrandi  ipsa  in  yigilia  Pen- 
tecostes,  non  quidem  Constantino  jam  Romae  ba- 
ptizato,  sed  pluribus  ad  fidem  Christianam  con- 
versis. 

Dico  Igitur,  colligi  ex  chrono^apho  per  Malalam 
nobis  servato,  et  ex  aliorum  scriptorum  testimoniis 
utrinque  productis  in  celebri  quaestione  de  loco, 
ac  tempore  baptismi  Constantini,  hunc  principem  ad 
lumen  verae  fldei  divinitns  vocatum,  ostenso  coelitns 

^  crucis  signo,  et  parta  contra  Maxentium  victoria, 

Constantini,  et  cum  eo  versanti,  atque  ita  affir- D  postquamUrbem  victor  intravitanno312,  cogitasse 


manti,  par  testimonium  non  posse  opponi  ex  Actis 
interpolatis,  et  per  Latinosad  Romanorum  ingenium 
serius  contexiis.  Bono  tamen  historiae  fato  in  lucem 
prodiit,  non  ita  pridem,  Chronographia  Joannis  Ma- 
h\x  scriptorls  Antiocheni,  sexto  saeculo  conscripta 
sub  Justiniano,  quae  historiam  bapti.^mi  Romae  ad- 
ministrati  Magno  Constantluo  a  Silvestro  papa,  exhi- 
bet,  nullis  infartam  additamentis;et  quod  tantum- 
dem  aestimari  debet,  Acta  quoque  Nicomediae  sub 
exitum  vitae  Conslantini  exhibet  nuda :  neque  ea  suo 
marte  procusa,  sed  fideliter  descripta  ex  vetustiori 
chronographo,  cui  nomen  Nestorianus :  cujus  etiam 
meminit  Chronicon,  quod  vocant  Alexandrinum,  ut 
advertit  Vossius  de  Historicis  Graecis.  Scriptor  ita- 
que  Antiochenus  Malala  initio  libri  xiii  suaeCbrono- 
graphiae.  post  enuntiatam  crucis  visionem,  et  victo- 
riam  sub  ejusdem  auspiciis  reportatam  a  magno 
Constantino,  memorat  principis  victoris  ingressum 


de  religione  Christiana  profitenda :  statimque  cu- 
rasse  ut  ejusdem  rudimenta  sibi  traderentur  a 
sacerdotibus  ea  de  causa  ad  se  accitis,  ut  Nestorianos 
chrono(^raphusapud  Malalam  nitide  narrat,  Eusebio 
consentiente  in  Vita  Constantini  libro  i,  cap.  32  et 
42.  EtquidemEusebiusnarratcap.  3SIConstantinum, 
apriori  crucis  visioneetChristi  Domini  apparitione, 
antequam  signaeducereretcontraMaxentium  «  nul- 
lum  alium  praeter  ilium,  quem  viderat,  Deum  sibi 
colendum  statuisse,  ejusque  rei  causa  ad  se  accivisse 
sacerdotes,  arcanae  illius  doctrinae  mysteriis  in- 
structos,  a  quibus  catechesim  Christianam  edoctus, 
unitatem  Dei,  et  adventum  Christi,  ejusque  causas, 
ac  de  morte  triumphum  in  signo  crucis  sibi  pne- 
monstratum  accepit,  cumqoe  coelestem  iliam  visio* 
nem,  et  sacerdotalium  sermonum  interpretationem 
inter  se  contulisset,  confirmatus  est  animo,  harum 
rerum  cognitionem  ipsius  Dei  magisterio  sibi  tradi 


1581 


HISTORIA  DE  VmS  ROM.  PONT.  —  S^  SILVESTER. 


4582 


pro  certo  habens.  Exinde  ipsemet  dlvinorum  libro-  A. 
rum  lectioni  vacare  instituit  :et  curo  sacerdotes  Dei 
sibi  assessoresadscivisset,  Deuro  iDuro,  quem  viderat 
omni  ohservantia  colendum  esse  duxit.  »  Graecus 

textUS  habet  :  t6v  o^O^vxa  06(Jv  Tcaaai;  Setv  weto  Oe- 
paxeiai;  xifxav :  illum  quem  viderat  Deum  omni  cullu 
prosequi  oportere  duxit :  <r  Posthaec  munitus  spe  bona, 

3u»m  in  illo  collocaverat,  tyrannici  furoris  incen- 
ium  exstinguere  aggressus  est.  »  Sequiturexpedl- 
tio  ei  victoria  contra  Mitxentium  anno  312.  Capite 
vero  4^  ejusdem  libri,  ubi  gesta  sequentium  anno- 
rum  prosequitur  Eusebius,  commemorat  episcopos, 
aliosqueministrosDei  aConstantinoaccitos:  eosque 
non  modo  mens»  adhibiios,  sed  quocunque  iter 
faceret  secum  ductos,  atque  inter  eos  in  synodis 
consedisse  (cap  44.)  :  idque  antequam  sua  decen- 
nalia  pera^eret  (cap,  48) :  quae  incldunt  in  annum 
Christi  316.  Hoc  autem  comitatu  sacerdoturo  Dei 
per  integrum  derennium,  exprima  illa  apparitione, 
a  Constantini  latere  non  receidente.  eodem  nti  non  B 
destitit  imperator,  etiam  ex  teslimonio  Eusebii, 
usque  ad  sua  quindecennalia,  referenda  ad  annum 
Christi321.  Siquidem  Eusebius,  qul  inChronico  ad 
annum  3S0  refert  persecutionem  Licinii,  ejectis  a 
palatio  Christianis/in  VitaConstantiniHb.  ii,cap.3, 
tradit,  ejusdem  persecutionis  cdusa  et  ad  repri- 
mendam  hanc  oppressionem  tyrannicam  adversus 
fideles  excitataro,  susceptum  fuisse,  a  plo  principe 
Constantino  bellum  contra  Licinium.  Expeditionem 
refert  auspiciistalibus  inchoatumcap.  4:  a  Cumque 
precationibus.  si  unquam  antea,  sese  tunc  roaxime 
indigere  intelli«;eret,  sacerdotes  Dei  secum  duxit : 
eos  velut  optimos  anlmae  custodes  adesse  coram, 
etsecum  versari  debereexistimans.  »  Labente  igitur 
hoc  secundo  qiunquennio,  quo  a  bellis  plerumque 
Ilber  ordinabat  provincias  occidentales,  a  Licinio 
receptas  post  priorem  victoriam  in  decennallbus 
reportatam,  cum  satis  instructus  esiet  mysteriis 
nostrae  religionis  per  divinas  Scrlpturas  a  se  avide  G 
lectas,  easdemque  sibi  explic^tas  quotidie  per  mi- 
nistros  Dei,  adhlbitos  a  se  cororoensales  et  assesso- 
res:  quiscredataprincipeillo,  qui  jam  deliberaverat 
oinni  cultu  Deum  prosequi  oportere  (iit  ait  Eusebius) 
quem  Deus  ipse  hominibus  manJavit,  et  intellf^xerat 
per  decennium  a  servis  ac  ministrls  Dei,  prlmum 
hunc,  et  necessarium  ad  aeternam  salutem  esse,  nt 
baptismo  in  morte  Christi  administrato  rite  linga- 
mur,  etex  inlmicisDei  reddamur  filii  adoptloniset 
cohaeredes  Christi,  quis  (inquam)  credat  aliud 
peracium  fuisse  a  pio  princlpe  quam  illud  ipsum 
quod  a  Nestoriano  vetusto  et  illustri  chronologo 
scriptum  refert  Malala,  nempe  perceptum  fnisse 
baptismum,  administrante  Silvestro  pai)^.  tum  a 
Constantino  Augusto.  tum  a  matre  Helena,  et  pro- 
pinquis,  ac  domesticis  et  amicis?  Consequitur  enim 
alterum,  quod  ab  eodem  historico  traditur.  et  quod 
parietes  ipsi  comprobnnt,  erectas  fuisse  ubique  ba- 
silicas  in  praecipuis  iroperii  oivitatibus.  praesertim  ^ 
Romae,  proxirooque  Drbi  tractu,  el  in  Syria.  Opla-  ^ 
verat  Consiantinus  baptismi  sacramentum  solemni 
rilu  percipere  in  Jordanis  flumine,  quem  locum  Sal- 
vator  noster  elegerat  ad  exemplum  nobis  tradendum 
et  symbolum  indirandum  alterius  a  se  instituendi, 
quandoa  Joanne  priecursore  tingi  voluit;ut5anc(i- 
ficaret  bnptismum  Joannis^  tradente  S.  Ambrosio  in 
Lucae  Evang.  cap.  i. 

Hujus  desiderii  a  se  antea  nutriti  testimonium 
protulitimperator  morti  proximus  in  ea  concione 
ifuam  habuit  ad  f  piscopos  a  se  convocatos,  uti  narrat 
Eusebius,  lib.  iv,  cap.  62,de  Vita  Constant.  Contigit 
autem  concio  illa  anno  vulgaris  aerae  338  quando 
Paschae  solemnitate  peracta  Constantinopoli  cum 
caeteris  fldelibus  (cap.  60)  profectus  Helenopoiim,  in 
Bithynia  coepit  aegrotare  :  «  Ibique  in  templo  mar- 
tyrum  diu  commoratus,  supplicationes  et  preces 
obtulit  Deo.  <  nmque  extremum  vit^e  diero  sibi  jam 
imminere  sentiret,  tempus  tandem  adesse  existi- 


mans,  quo  totius  vitae  delicta  expiaret,  firmissime 
credens,  quaecunque  huoranitus  pet^cavisset,  arca- 
norum  verborum  efficacia,  etsalutari  lavacro  penitus 
esse  delenda,  genu  flexo  humi  procumbens,  veniam 
a  Deo  supplex  poposcit,  peccata  sua  confltens  in 
ipso  martyrio  :  quo  in  loco  manuum  impositionem 
cum  solemni  precatione  primum  meruit  accipere.  » 

Hoc  testirooninm  Eusebii,  opinantur  complures 
evertere  historiam  baptismi  per  Silvestrum  Romae 
adroinistrati  Constantino  Augusto,  et  constabilire 
creditur  sententiam  eornro  qui  persuasi  sunt,  ac 
caeteris  suadere  nituntur,  ut  secum  tueantur  senten- 
tiam  baptismi  in  fine  vitae  ab  eodem  imperatore 
suscepti  Nicomediae.  Siquidem  haec  addit  Eusebius^ 
laudato  loco  :  «  Hinc  ab  snburbana  Nicomediae' 
digressus,  convocatis  episcopis,  sic  ad  eos  verba 
fecit,  »  etc.  Exponit  ea  quae  ante  protnli  de  pio 
desiderio  quod  aliquando  nutriverat,  percipiendl 
signaculum  salutare  in  Jordanis  flumine.  Verum 
Deo  disponente,  ibidem,  ubi  tunc  agebat,  nempe  in 
suburbio  Nicomediae  sofemni  ritu  cxremonias  esse 
peragendas :  quod  exsequi  nondistulerunt  antistites. 
«  Divino  enim  donatus  signaculo  pius  princeps  : 
Qtidi  a^poYtdo^  afidfjLEvo;,  candidis  ac  regiis  vesti- 
bus  lucis  instar  radiantibus  est  ainictus,  et  candi- 
dissimo  in  lecto  recubuit,  nec  purpuraro  contingere 
amplius  voluit»  per  paucos  dies  quibus  supervixit, 
usque  ad  Dominicam  Pentecostes,  qua  placide  in 
Christo  obiii. 

Mihi  tamen  haec  testimonia  Eusebii  attente  per-  . 
pendenti,  longediversa  ab  eorum  opinione  sententia 
inhaeret.  Neque  enim  Eusebius  refragari  videtur 
Nestoriano  et  Malalae,  baptismum  Romae  adrolni- 
stratum  perspicue  narrantibus  ;  neque  de  baptismo 
hic  loqui,  sed  de  duobus  Ecclesiae  sacramentis  a 
baptismi  lavacro  diversis,  licet  unum  istorum  ap- 
pelletur  perfectio  buptismi,  nempe  confirmatio,  ai- 
terum  vero,  secundus  quidam  baptismus,  vei  se- 
cundae  ad  evadendum  e  naufragio  tabulae,  nempe 
pwnitentia :  duo  haec  sacramenta  baptismo  jam  ini- 
tlatis  congruentia,  nempe  sacramentum  conlirmatUh 
nis,  et  sacrnmentum  ptmitentiae,  si  recte  percipio. 
indicare  videtur  Euseblus  in  allatis  verbis  :  quiii 
etiam  videturConstantinus  ipse  in  ea  ailocutlone 
episcopis  indicare  causam  dilatae  susceptionis  saca- 
menti  conflrmationis  ad  eam  diem,  eamque  quf^dam- 
modo  excusare  dilationem,  utpote  rationabili  ex 
causa  profectam.  quandosigniflcavitdesiderium  sibi 
fuisse  subortum  aprimaconversione  ad  C  ristum, 
suscipiendl  regeneratlonis  lavacri  in  eo  loco,  ubi 
Christus  Dominus  exemplo,  ac  virtute  sua  sanctifl- 
caverat  fluenta  Jordanis.  Religiosum  principem  pia 
corriplt  affectio  suscipiendl  sucramenturo  baptismi 
in  Jordane,  stalim  ac  a  Sylvestro  aliisque  sacerdo- 
tibus  audivit  ex  Evangelica  historia,  ibi  vocem  Pa- 
trisaudilam  proroulgantem  Filiumdile^tum  Patris, 
per  quem  nos  adoptamur,  ibi  divinum  Spiritum  vi- 
sibili  specie  supe^*  ipsum  appanruissee  in  typo  co- 
lumbae.  in  quo  secum  clamamus  :  Abba  Pater.  Ve- 
ruro  non  defueritSilvesterofficioprovldentispasto- 
ris,  declarando,  scilicet  fideii  Constantino,  posse 
utique  devotionis  affectui  Indulgere,  ubi  salutis 
aeternae  periculuro  non  immineat  ex  dilatione.  Non 
posse  autem,  necdebere  differri  ea  qu£  praecepto 
Dominicodeclarata  sunt  ad  conseqnendam  salutera 
necessaria.  Ostenderit  Silvester  principi,  sacramen- 
tum  baptismi  ad  salutem  necessariumsollicitecon* 
quirendum  esse,  ubi  congrua  catechesis  animam 
adultisusclpientis  instruxeritad  illud  pie  |)ercipien« 
dum,  exeroplo  Philippi  diaconi  in  via  baptizantls 
ennuchum  Candacis  reginae,  et  Petri  apostoli  aquam 
illico  afferri  praecipientls,  eaque  confestim  bapti- 
zanlisCornelium,  acsocios,  itacredentes  in  Chri- 
stum,  utlinguisloquerentur.  Ostenderit,  piaculum 
fore  periculo  plenum,  si  obteniu  salutaris  lavacri  in. 
eo  flumine  iterclpiendi.  in  quo  merooria  gestorum 
Christi  pietatem  posset  intendere,  differretur  (^ratiae 


4S83 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII. 


l5Si 


divinxperceptio.etaniniusadhucsordesceretculpis  A  rias,  promptius  erectis  in  sedibus  coUocaret.  Ab 


obnoxius.  Differri  quidem  posse  ad  eum  locum  sus 
ceptionem  allerins  signaculi  (si  ita  videretur)  quo 
nngimur  athletaeChristi  per  aacramentum  confrma^ 
tionis.  Si  princeps  velit,  curo  spe  uberioris  gratiae 
ex  ea  dispositione  impetrandae  per  hoc  secundum 
C&ristlanae  professionis  sacrauientum,  quo  in  gratia 
Jam  per  baptismum  suscepta  roboramur,  et  dona 
divini  Spiritus  et  virtutis  septiformis  assequimur  ; 
se  non  refragari  piae  voluntati  Augusti,  ubi  semel 
in  tuto  posuerit  rerum  summam  per  consecutionem 
primae  gratiae  baptismi.  Nam  et  exempia  suppetere 
apostolorum  ablegantium  episcopos  ad  signaculum 
confirmationis  iis  conferendum  qui  effecti  essent 
multoante  per  baptismum  Christiani  ;  et  pro  epi- 
scopi  providentia,  non  semper  adullis  illicondmi- 
nistrari  chrismatis  sacramentum  elavacro  baptismi 
prodeuntibus,  sed  spatium  non  semel  concedi  au- 
gendae  perceptae  gratiae  perexercitia  virtutum,  quo 


Arinno  nequaquam  baptizatum  exauctoritatibus  al- 
latis  probavi.  Sed  neque  alia  sacramenta  ab  Aria- 
nis  percepisse  Constantinum  quispiam  memorat, 
nisi  vitiosa  illa  testimonia  ab  Arianis  ei  Eusebio 
detor  a  in  gratiam  Constantii  ejus  filii,  ut  supra  in- 
dicavi,  et  cum  uotis  Labbei  huic  numero  insertis, 
Jam  dictum  fuit.  Anteconfirmationem  tamen,  c.im 
adultus  esset,  purganduserat  alio  sacramento.  quod 
metaphorice  luvacrum  altcrum  appellamus,  nem(>e 
sacramento  luyjiitcntias^  imo,  et  a  S.  Augustino  ap- 
pellatur  lavacrumqvotidianum,  adnotante  Morino  de 
Pcenit.  lib.  v,  cap.  31,  num.  45  et  seqq.  Hoc  auiera 
rite  praemissum  fuisse  a  Constantino  suscepiioni 
conlirmatiouis,  itaperspicuedeclaranl  Eusebii  verba, 
ut  nullus  supersit  ambigendi  lo*us  eadem  attenie 
considerantibus.  Quid  enim  peracium  memoral  a 
Constantino,  «  cum  extremum  vita  diem  sibi  jam 
imminere  senliret,  et  teinpus  adesse  ducerel,  quo 


ampliorem  consequantur  itadispositi  ad  confirma-  g  totius  vitae  delicta  expiaret,  ?  »  Fidei  nempe  su.t  ac 


tionem.  Pium  igitur  desiderium  conversi  ad  Chri- 
stum  Constantini  hac  in  parte  exaudiendum,  quae 
confirmationem  protraheret  ad  accessum  Jordanis 
cum  spe  disponendae  mentis  ad  dona  Spiritus  ube- 
rius  percipienda  :  ubi  pars  altera  consilii  non  nu- 
taret,  conquerendse  scilicet  illico  gratiae  ad  salutem 
necessariae  per  susceptionem  baptismi.His  verodo- 
ctrinis  imbutum  Constantinum  petiisse  a  Silvestro, 
etobtinuissecitra  moras  ullas,  post  congruam  cate- 
chesim,  baptismum  :  etnon  dissensisse  Silvestrum 
a  dilatione  confirmationis,  quam  pro  voto  prin- 
cipis  prorogari  posse  etiam  cum  fructu  duxeritad 
accessum  in  Pahestinam,  et  ad  ripam  Jordanis. 
Hanc  excusationem  dilatx  contirmationis  videtur 
mihi  Constantinus  significare  episcopisad  seconvo- 
catis,  narrante  Euscbio,  correptus  morbo  dum  ten- 
deret  in  Palirstinam.  Illuc,  ut  arbitror,  properabat 
im|>erator,  quando  substitit  Nicomed iae,  et  correptus 


nostra*  vim  totam  excilavit,  «  firmissime  credens. 
quaecunque  humaniius  peccav'»ssct,  arcanorum  ver- 
borumeracacia,  et  salutari  lavacro  penitusesse  de- 
lenda.  »  Idcogitavit  el,  renovato  fidciconsensu,con- 
stanter  tenuit,  virtute  a  Christo  Domino  indita  su- 
cramentis  ab  eo  institutis,duo  illa  praestare  ad  uni- 
versa  vitae  peccata  penitus  tollenda,  quae  nostris  a 
theologis  d icuntur  sacr(im«'afa  mortuoi-um,  nempe 
baptibmun  ct  }KFuitentiam  ;  istud,  quod  arcanorum 
vcrborum  efficaria,  istud  quod  ct  verLorum  arcanorhm 
cfficacia,  ct  salutari  lavacro  jujutim  administratur. 
El  quoniam  salutare  hoc  lavacrum  baptismi  iterari 
Christus  interdixit,  qui  arcanorum  verborum  medc- 
lam,  seu  spiritale  lavacrum  pa^nitenti^  tum  septie*. 
tum  spptuagies  septies,  pro  indigentia  fidelium,re- 
ncvari  ac  adhiberi  indulgenter  permisit  ;  hoc  unice 
sibi  superesseintelligensConstantinus,  qui  jam  pri- 
dem  baptizatus  fueral,  hoc  etiam  rite  percepit  Ni- 


aegritudine,  ac  praevidens  in  Palaestinam  se  non  per-  n  comediae  ad  cxpianda  universa  vitae  peccata,  ut  its 
venturum,abirevitanoluitnonmunitusalteroChristi      purgatus  acc 


signaculo,  quo  confirmamur.  Nam  OcTav  a^paYtoa 
pariter  nominant  etiam  Graeci  et  hic  Eusebius  con- 
frmationis  sacramentum  ;  non  secus  ac  divinum  si" 
gnaculum  vocatur  tum  apud  ipsos,  tum  apud  nos 
chrisma,  baptismi  quoquedonum. 

Contendo  igitur,  non  adversari  Ensebium  narra- 
tioni  Nestoriani  ac  Malalae  de  baptismo  a  Constan- 
tino  Roma;  suscepto,  sed  adversari  pra>judicatos  in- 
terpretes  verborum  Busebii.  Dico  Eusebium  nobis 
exhihere  confirmatum,  non  baptizatum  Nicomediae 
Constantinum,  qui  jam  salutari  Christi  lavacro  Ho- 
mae  tinctus  fuerat  a  Silvestro.  Divinum  signaculum 
(OEiav  05payT$a)  utique  perccpil  Nicomediae  :  quan- 
doquidem  per  tempus  ipsi  non  licuit,  quod  jamdiu 
optaverat,  In  Palaestinam  pervenire,  et  ad  Jordanis 
fluenta  Spiritussancti  dona  per  chrismatis  unctio- 
nem  percipere.  Ab  episcopo  Nicomediaeagente  con- 
firmatus  est ;  non  tamen  ab  episcopo  Nicomediae 


purgatus  accedere  possel  ad  chrismatis  sacramen- 
lum,  quod  (ut  innuimus  cum  Eusebio')  d\siulem. 
speransad  ripam  Jordanisaseperceptum  iri.  Quare 
«  ganu  flexo  humi  procumbens,  veniam  a  Deo  sup- 
plex  poposcit,  peccata  sua  confilens  in  ipso  marty- 
rio.  »Nihil  haecad  baptismum:  omnia  perlinent  ad 
sacramentum  popniteniiae  :  quemadmodum  eliamad- 
ministratio  socramenti  quaisequitur:  «  quo  in  loco 
manum  impositionem  cum  solerani  precatione  pri- 
mum  meruit  accipere.  *»  Nemo  ignorat,  inter  anti- 
quos  rilusadministrationis  poenitentiae,  praesertirrt 
vublicw,  recenseri  manus  impositiojiem,  a  sacerdoti- 
Dus  poenitentium  capili  praesUindam,  cum  solemm 
/^sione  pncMm.  Pcst  haeresim  Novati,   inaiauratam 
fuisse  hancapostolicam  discipiinam,  iuculenter  do- 
cet  Morinus  tn  fer^ja?  praesiTlim  5^a/u»w?s  poeniten- 
tibus,  quam  substrationem  appellant.  Vide   Morin. 
de  Paenit.  lib.  vi,  cap.  8,  el  lib  ix,  cap.  9,  rbi  Pa- 
trum  tertii  et  quarti  saeculi  testimoniis,  et  ex  cano- 


Euscbio  Ariano,  sed  ab  illo  ex  episcopis  catholicis,  D  nibusNicaeno  etiamconcilio  vetustioribuSf  eam  coa 


quem  ex  destinatione  Silvestri  papae,  secum  duce- 
bat  pius,  imperator,  veluti  patrem  ac  directorem 
vitae,  postquama  Silvestro  fueratRomae  baptizatus; 
non  secus  ac  sanctus  presbyter  Simplicianus  Roma 
transmissusMediolanum  fuit  ad  dirigendum  in  epi- 
scopaliregimine,etinecclesiasticadisciplii)abeatum 
Ambrosium,  dele^atione  sancli  pontilicis  Damasi, 
statim  ac  Ambrosius  ex  catechumeno  electns  ad  epi- 
scopatum  illlusecclesiie  fuit,  utalibi  observavi  cum 
card.  Baronio  aJ  annum  374.  dum  agerem  de  con- 
suetudinevicariorumabepiscopisadhibitorum  qiiar- 
to  Christi  saeculo. 

Plures  episcopos  in  comitatu  secum  ductos  a 
Constantino.  antea  probavi  ex  Eusebio,  tum  ut  mo- 
nita  divinae  iegis  ab  iis  hauriret  quotidiana  exposi- 
tione  sacrorum  codicum,  tuni  ut  destinalos  a  sum- 
mo  pontifice  ad  erudiendos  in  fide  populos  novarum 
regionam  imperio  additarum  per  Constantini  victo- 


suetudinem  comprobat,  quam  hic  a  Constantino 
servatam  indicat  textus  Eusebii.  Quoddam  enim 
genus  publicae  poenitentiae  imiiari  ac  percipere  vo- 
luit  studiosusaeternae  salulis  imperator.  el  ila  pur- 
gatusad  sacramentum  Confirmationis,  indicata  ex 
causa  dilatum,  accedere :  quo  ad  extrenium  vitae 
sgoneui  properans  muniretur.  Nec  deerant  causx 
cur  flagitaret  ut  hujusmodi  publica  susceptione 
poenitentiae  admissa  totius  vitaeerrata  deleret.  Fur- 
tasse  enim  etcaedes  Crispi  innocentis  filii^  et  hujus- 
modi  facta,  quae  vel  imprudenter  ira  correptus,  vel 
zelotypi»'  stimulis  impoteoter  actus,  et  ad  ultioneis 
potiiis  quam  ad  judicium  properans,  sibi  vldebatur 
admisisse,  talia  reputavit,  utplusquam  privato  pce- 
nitendi  ritu,  coram  Ecclesia  exomoiogesi  edita,  da- 
ceret  essesananda.  Zosimus  ethnicus  scriptor,  lib. 
II,  cap.  2(),  eam  gravitaipm  admissorum  suorum  ;: 
principe  reputatam  ita  memorat,  ut  calumuiam  ad- 


4585 


HISTORU  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVESTER. 


1586 


dat  ejus  poenilentiae,  cum  scribit  Constantinum  A 
teniasse  diluere  per  luslricas  elhniccrum  expiatio- 
nes  totius  vitae  peccala  :  quas  expiationes,  cum  ne- 
mo  ex  deorum  sacriticuiis  ipsi  exhibere  vellet,  mo* 
nitu  i£gyptii,apud  Christianos  conquirendas  cura- 
vit.  Caiumniam  scriptoris  infensi  non  minusChri- 
siianonomini  quamprincipiChristianae  fidei  asser- 
tori  et  amplificatori,  satis  refellit  integrum  vicen- 
nium.  quod  cum  episcopis  aliisque  sacerdotibus 
Chrisiianis  imperatorjam  exegerat,  quotidier.onfe- 
renscumeisdem  dedivini  cultus  ratione,  ac  myste- 
riis,  ut  proinde  ignorare  non  posset,  remcdium  sa- 
cranienti  poenilentite,  peccantibus  post  bapiismi  sus- 
cepiiontm,  et  culpas  deflentibus  a  miseratione 
Christi  esse  paratum.  Ilaec  tamen  calumniaZosimi 
licetconfingat,  falsa  remedia  et  exsecranda  fuisse  a 
Christiano  imperatore  quaesita,  attamen  insinuat 
veram  et  acrem  censuram  vitx  su»  a  pio  principe 
severius  excitata.n. 

Non  est  propterea  mirandum  si  publicam  poB-  3 
nitentisprincipisconfcssionem,  i)ari  impudentia,Zo- 
simussit  calumniatus  proethnicis  superstitionibus 
scribens,  ac  illam  Ariani  posteriores  diversa  ca- 
lumnia  in  suas  partes  pertrahere  sintconati.  Zosi- 
mus  non  erubuit  confingere  pium  principem  studio- 
sam  abulendi  criminis,  ad  taurobolia.  et  impiis 
ejusmodi  lustrationes,  conquirendas  a  mystis  dxmo- 
num,  se  convertisse  :  quod  scelus  postea  Julianus 
impiissimus  apostata  revera  perpetravit :  cui  Zosi- 
mustanquam  commystie  suoconcinebat  Ari:ini  pa- 
riter  non  erubuerunt.  veram  Constantini  poeniten- 
tiam  in  falsam  iterationem  baptismi  impudenter 
convertere,  ut  Constantio  impio  ejus  tilio  assenta- 
rentur  :  quemin  ipsorum  haeresim  perlracium  exi- 
stimarunt  lubentius  accessurum  ad  sacrilegam  per- 
ceptionem  baptismatis  ab  Arianis  administrandi,  si 
princepsfilius,  paterno  exemplo,  iierareilludsibivi- 
cieretur,  et  credoret.  Quod  itaque  Caesariensis  Euse- 
bius  perscripsit,  vel  de  mystico  lavacro  poenitentiae  C 
a  Constantino  percept;e  Nicomediae  vel  de  Constan- 
tini  fide  confilente  admissorum  in  vita  criminum, 
duas  esse  purgationes  a  Chrislo  Domino  institntas 
luSacramentis,  unam  iterandam  per  arcana  scilicei 
verba in  confitentis  ac  otenitentis  absolutione,  aliam 
non  iterandam  per  Vi;rDa  et  lavacrum  in  baptismo  ; 
id  illi  detorserunt  ad  falsam  ilerationem  baptismi 
Constantino  patri  afflngendam,  ut  veram,  et  sacrile- 
gamConstantio  filio  suaderent,  vel  a  se  jam  admini- 
strandam  abauctoritate  superiorisexeinpli  deductam 
esse  jactareni. 

Yideo  nonnullos  scriptores  deArianorum  fraudi- 
bu8  itacsse  persuasos,  ut  hunc  ipsum  Eusebii  tex- 
tum  suspicentur,  data  opera,  ab  illis  mutilatum  in 
lib.  111  de  YitaConstantini,  cap.  7.  Pagius  Juniorex 
^etro  de  Marca  ita  censuit  in  Breviario^estorum  S. 
Silvestri,  num.  21,  pag.  77,  cum  Gelasius  Cyzii-e* 
nus,  lib.  uHistoricaeconciliiNica;ni,cap.5,profiiea- 
tur  se  transcripsisse  ex  indicato  Eusebii  loco  el 
capite  haec  verba,  quae  hodie  in  Eusebio  desideran-  ^^ 
tur:  «  Ipseenim  Ilosius  exUispaniis  nominiset  fa- 
mae  celehritate  insignis,  quiSilvestri  episcopi  maxi- 
ms  Romae  locum  obtinebat,  una  cum  Romanis  pre- 
sbyteris  Vitoreet  Yincentiocumaliis  multisincon* 
sessu  illo  adfuit.  » 

Praeterea  idem  Pagius  Junior  dubitat  inaliis  etiam 
locis  de  interpolatione  textus  Eusebii.  Nam  in  Yita 
s.  Fabiani,  n.  4,  postquam  suspicatus  est  Actis  S. 
Pontii  addita  fuisse  complura  iabulosa.desc^ndil  ad 
Eusebii  textum,  de  quo  ita  scribit :  Quod  attinet  ad 
Eusebium,  vel  ejus  Historia  ab  uliquo  est  interpoiata, 
iicut  ejus  Ckronicon  ab  Hieronymo,  vel  certe  falsis 
rumoribus  deceptus  est,  In  Chronico  enim  supponit, 
in  celebratione  ludorum  ssecuiarium  Pkiiippi,  plura 
gentilitatem  redolentia  peracta  esse,  guod  manifeste 
repugnat  narrationi  iibri  sexti  ejus  HistorioK  :  ubi 
(scilicei  cap.  36  lib.  vi)  affirmat  Philippum  fuisse 
Christianum,  etex  Eusebio  id  hausit Uieronymus  in 


lib.  de  Script.  Eccles.  ad  sectioncm  Origenis,  ita 
scribens:  «  Ad  Mamm.Tam  matrem  Alexandri  impe- 
ratorisreligiosamfeminamrogatusvepitAntiochiam, 
et  summo  honore  habitus  est,  quodque  ad  Fhilippum 
imperatorem,  qui  primusde  reg«busKomanis  Chri- 
stianus  fuit,  et  nd  matrem  ejus  lilteras  fecit,  quae 
usque  hodie  exstant.  quis  ignorat  1  d  additque  Pa- 
gius.-aQuoad  YinceniiumLirinensem,  Cassiodorum, 
etalios,quiPhilippumChristianumfuissepersuasum 
habuere,  illi  in  errorem  tracti  sunta  PauloOrosio, 
qui  et  ipse  deceptus  est,  ui  slalim   ostendo,  »  etc. 

Quae  si  vera  sint,  non  video  curcrilici  nonnulli 
apud  Cave  mirentur,  quod  in  decrelo  Gelasii  papae 
Historia  Eusebii  referatur  inler  apocrypha.  Non 
enim  ideo  referebaiur  in  eam  cKissem,  (|uod  plera- 
queab  Eusebio  relaia  pularentur  a  veritatealiena, 
aut  ab  Eusebio  non  esse  scripta  ;  sed  quia  justa  sub- 
erat  causadubitandi,  num  textui  genuino  ilistoriae 
Eusebianuialiqua  fuissenl  intruSaab  Ari mis,  aut  a 
Donatistis,  quand-jquidem  isti  auctores  mussiiant 
Interpolatum  fuisse  utrumque  opus  Eusebii,  tum 
Chronicon  scilicet,  tum  ilistoriam. 

Verum  de  corruptione  textus  Eusebiani,  hac  sal- 
tem  in  purtellistoriae  deYilaConstantini,quacpaulo 
ante  producta  est  ab  assertoribus  bapiismi  Nicome- 
diensis,  ipsenon  queror,  imo  nec  suspicor.  Conque- 
ror  tantummodo  de  pra;judicata  interpretatione  ac 
detorsione  ejusdem  sententiae :  cui  occasionein  pne- 
buii  (quemadmodum  in  Orosio  adnotabat  Pagius) 
usustranslali  verbisivemetaphoraejuxtadisciplinam 
arcani,  qua;  illa  actale  vigebat  cum  serino  esset  de 
Sacramentis,  dum  prolata  ab  iiusebio  de  susceptione 
salutaris  lavacri  pcenitentiae  per  arcana  verba  el 
manuum  impositionem  cum  solemni  precatioue  a 
sacerdotibusadminisiratieprincipiconfitentipeccaia 
totius  vita;  referunt  inconsideratead  baplismum;6t 
divinum  signaculum  ab  Eusebio  memoratumetCon- 
stantino  inditum  per  episcopum  Nicomediensem 
interpretantur  baptismum,cumsit  de  chrismateseu 
contirmationis  sacramento  intelligendum. 

Iia  vero  interpretandam  esse  Eusehii  sententiam 
demonstrare  me  posse  puto.  Nisi  enim  ita  exponatur, 
fatendum  esset  Eusebium  in  Historia  de  YitaCon- 
stantinicontrarium  esse  sibimetipsialiterscribeoti, 
tum  in  Chronico,  tum  in  Historia  ecclesiatica.  In 
hac  enim  affirmat  (lib.  vi,  cap.  34)  Philippum  im- 
peratorem  tuisse  Christianum.  Idem  tradii  in  Chro- 
nici)  ad  annum  ejus  imperii  primum,  Olympiadis 
vero  255  quartum,  ita  scribens :  u  Philippus  PbiHp- 
pumfiiiumsuumconsortemregnifacit,primt(59ueoiii- 
nium  exRomanis  imperatoribusChristianus  fuit.  » 
Cum  igiturhaectradatet  insua  Historicai^cclesiastica 
et  in  suo  Chronico  qua  ratione  posset  in  memorato 
libro  IV  Yitae  Constontini,  cap.  61  et  62,  ea  narrare 
de  perceptis  Nicomedi;e  sacramentis,  tum  subdere 
haec  verba  :  a  Soius  igitur  ex  omnibus  qui  unquam 
fuerunt  imperatoribusConstaniinus  in  Christi  mar- 
tyriis  renatus  el  renovatus  est,  et  divino  donaius 
signaculoexsultavitspiritu,  renovatusqueestac  di- 
vina  iuce  repletus  ¥  »  Si  haec  nihil  significant  quam 
baptismum,  qaomodo so/us  inter  imperatores  diviao 
donatussignaculo,  si  saeculofermesolidoanteCon- 
stantinum  primus  eRomanis  imperatoribus  baptiza- 
tus  fuerat  Philippus  et  Chnstianus  redditus  juxta 
Eusebium?  Pugnatsecum  historicus.si  utrobiquede 
bapiismitantum  signaculoaffirmetur.  Atsi  divinain 

Signaculum  Oe^av  a^pcrfl^a,,  et  teXeIov   fuXocxTijpiov   Ni- 

coinediae  ipsi  collatum,  intelligamus  sacramentum 
confirmationis.  cui  poenitentiae  sacramentum  prae- 
miserit(quod  Philippusimperator  fecisse  non  iradi* 
tur  ab  historico)',  componitur  utrumque  dictu:u  Eu- 
sebii,  uipnmus  inter  imperatores  Romanos,  in  Eu- 
sebii  sententia,  Cbristianus  sii  effectus  per  bapti- 
smum  Philippus;  et  solus  inter  imperatores  usqae 
ad  aetatemEusebii  Christiano  ritu  professus  publice 
pcenitentiam  Magnus  Constantiuus  per  arcana  sa- 
cerdotum  verba  in  eo  sacramento  purgatus,  spiritus 

50. 


4587 


ANASTASII  BIBLIOTIiECARII 


4588 


sanctidona  per  confirmaiionis  sacramentum  accepe-  A 
ril  ab  episcopo,  divinum  iignaculum,  Osiav  0(fpaYi8a, 
et  pevfoctum  animi  tutamentum,  teaeTov  «jpjXaxiT^piov. 
Addendsesunt  hicnotaeerudili  viri  HugonisMenardi 
inSacramentariumS.GregoriiMagni,  prffcipuepag. 
426  et  440,  ubi  dum  probat  abaiostolis  traditum 
fuisse  episcopis,  uti  et  ipsi  acceperant  a  ('.bristo  Do- 
mino,  administrandi  chrismatis  potestatem  et  ri~ 
tum^ait :  Imo  el  praxim  fuisse  ostenditur  tempore 
apostolorum,  ut  notum  est  ex  historia  quam  ex 
Clemente  Alexandrino  refert  Eusebius  lib.  iii  Hist. 
Eccies.,  cap.  47,  ubi  de  quodam  episcopo,  qui  ba- 
ptizaverat  quemdam  juvenem  sibi  a  S.  Joanne  apo- 
stolo  commendatum,  scribit:  w«  to  TtXeTovauTo*  cuXa- 

XTTjptov  ErtaTT^aa;  Trjv  o^paYloa  tol!  Kuptou-  id  est,  si- 
gnaculo  Domini  tanquam  perfecta  animi  custodia  si- 
gnasset.  Quod  non  potest  aliter  intelligi,  quam  de 
chrismatione,  quae,  eo  quod  fit  in  modum  crucisin 
fronte,  ut  postea  dicetur,  recte  signaculum  Domini  p. 
appellatur  :  quemadmodum  ei  inEcIoga  Vitae  sancti  ^ 
Athanasii  in  Bibliotheca  Photii  num    258,  toutou; 

liziypfaoLi  ota  t^;  ex  XpiOTO)  asf 00^1^05  ETcX^tjLoaEv *  id 
est.  qui  cum  fos  inunxisset  Christi  signaculo,  confir- 
fnavrt.Agitur  enim  deillispueris,  a  pueroAlhanasio 
baptizatis,  quibus  posteaS.  Alexander  pontifex  con- 
firmationis  sacranientum  contulit.  »  Hunc  vide  Iau« 
datoloco:  etobserva  eadem  phrasi,quam  adhibet  in 
Vita  Athanasii,  uti  Eusebium  in  chrismate  Constanli- 
ni.InVitaCypriani  Ponliusdiaconusitacircumscri{>- 
sitchrismale  confirmatos  confessores  Christi.  fronti- 
um  notarum  secunda  inscriptione  signatos  Vidiesupra 
notas  Bencini  ad  Marcellum,  lin.  9,  ita  circum. 

Nihil  igiturdissonum,  nihil  inter  se  pugnans  in- 
venitur  in  Eusebii  textibus,  ita  si  intelligantur:ne- 
que  adversantur  narrata  ab  Eusebio  apertissimis 
testimoniis  Nestoriani  chronographi,  apud  Malalam 
prseservalis  et  proximo  saeculo  scriptis,  quo  scribe- 
batEusebius:  inquibusdisertenarraturbaptizatum  q 
fuisse  in  urbe  Roma  una  cum  matreHelena  Constan- 
tinum,  et  cum  pluribus  domesticis  et  amicis. 

Admisso  autem  baptismo  Constantini  et  matris 
Helenx  in  urbeRoma,  recte  procedituniversachro- 
nologia  et  Historia  Eusebii :  quae  utique  turbaretur, 
si  detorquerentur  ad  baptismumNicomediaeqnaede 
poenitentia  et  chrismate  ibidem  susceptis  hactenus 
sunt  explicata. 

Helenam  enim  Augustam  matrem  quod  altinet, 
una  cum  filio  Constantino  baptizatam,  teste  Nesto- 
riano;  haeccertedifferrenon  potuitad  annumemor- 
tualem  Constantini  338  baptismi  sacramento  ini- 
tiari;cummuitoante  migrasseladDominummerilis 
plena  ;  et  cum  Eusebius  ipse  eam  ita  describat  mo- 
xxtni^m  proisente  atque  astante  Constantino  filio  (uti- 
que  Romae,  ubi  sepulcrum  ejus  ad  coemeterium  SS. 
Petri  et  Marcellini  repertum,  in  Lateranensi  pa- 
triarchio  asservatur,  et  ab  ill.  Ciampinodescribitur 
una  cum  mausoleo  ad  tertium  ab  Urbe  lapidem  per  D 
Constantinum  ipsi  constructo  via  Lavicana.  quod 
infra  num.  43hujusVitaeSiIvestri  assertuma  Biblio- 
thecario  confirmat  tesiimoniis  veterum  a  Valesio 
etiam  perpensis  in  notis  ad  cap.  47,  lib.  v Eusebii, de 
Yita  Conslantini.  VideCiampin.de  sacr.  i£dif.  a 
Magno  Constaniino  constructis  cap.  8,  postquam 
affectajam  aetate  (ut  Eusebiusreferilib.  111.  ^ap.  42) 
sacram  peregrinationem  instituisset  Hierosolymam, 
et  ibidemperfuncta  omnibusChristianae  pietatis  of- 
ficiis,  orando  et  perquirendo  nostrae  redemptionis 
instrumenta,  liberalitatis  etiam  magnificae  exempla 
praebuisset  in  ecclesiis  Deo  erigendis  regio  sumpiu, 
et  ab  illa  peregrinatione  redux,  ac  diu  superslcs  in 
urbe  Roma  degeret,  Conslantinopoiis  regia  nondum 
absoluta.  Eam  vero  peregrinationem  et  crucis  Do- 
minirae,  perquisitionem^  hortatu  filii  Constantini  a 
matre  susceptam  diserte  tradit  idem  chronologus  a 
Malala  exscriptus,  et  proximus  saeculo  Constantini. 
Ait  enim  lib.  xiii,  pag.  5,  edil  Oxonlensis  GL.  : 
«  Idem  Constaniinusimperatormatrcm  suam  domi- 


nam  Helenam  Hierosolymas  misit  ad  exquirendam 
crucem  venerabilem.  Ex  eo  temporeres  Christiano- 
rum  melius  se  in  dies  habuere.  »  Deinde  consequi- 
turByzantii  instauratio  Ga//tccinor{SyfKfnacAo  coss. 
Christianno330,  octennioantemortem  Constantini: 
cuietiam  concinitHieronymus  in  prosecutioneChro- 
nici  Eusebiani  ad  annum  proximum  (Christi  334) 
ejusdem  Urbis  dedicationem  attexens  :  Constantino- 
polis  dedicalur  pene  omnium  urMum  nwdi^afc.Oplime 
autem  respondet  aetati  assignatae  per  Eusebium  iib. 
III,  cap.  46,  de  Vita  Consi.,  Helenae  matris  ferme 
octuagenariae,  cum  morerelur  paulo  ante  annum 
Christi  330,  nempe  circa  annum  327.  ut  Sigonius 

Suoque  colligit  apud  Ciampinum  ioco  laudato;cum 
ecennio  post,  nempe  anno  ^38,  filii  ejus  Constao- 
tini  Magni  tunc  morientis  aetas  asseratur  sexagena- 
ria,  vel  triennio  majorjuxta  Epitomen  Victoris.nisi 
ternarius  ille  non  fuerit  annorum  sed  mensium,  uti 
Neslorianus  afilrmai  apud  Malalam. 

Cum  igitur  Heiena  mater  Augusta  Romae  decesse- 
rit  circa  annum  328,  in  castris  Christianae  fidei  ve- 
terana  atque  emerita,  astante  piissimo  filio  ConsUn- 
tino.   manusque  ejus  amplectente,  juxta  Eusebii 
narrationem,    quae  ab    Hierosolymis  reportaverat, 
hortatu  ejusdem  filii,  pienora  et  instrumenu  nostrs 
redemptionis  :  et  cum  baptismus  a  roatre  ac  filio 
simul  fuisset  |)erceptus,  ex  Chronologia  Nestoriani 
ac  Malalae  ;  affirmandum  est.  textum  Eusebii  de  sa- 
cramentis  ab  eodem  imperatore  perceptis  Nicome- 
diae  anno  338,  paucis  diebus  antequam  vita  exiret, 
intelligi  nequaquam  posse  de  baptismo,  sed  de  poe- 
nitentia  et  de  confirmatione  ipsi  administrata  ;  cum 
totis  XV  circiter  annis  ante  id  tempus.  vel  etiam 
xviii  aut  XX,  baptizatus  fuisse  Romae  a  Silvestro 
papa  in  palatio  Lateranensi  :  dilato  tantum  sacra- 
mento  confirmationis.  ut  obsecundaret  pio  studio 
illudsignacuIumChristianaeprofessionissuscipiendi 
in  ripa  Jordanis,  data  opportunitate  invisendi  eam 
regionem  Christi  Domini  praesentia  sanctiorem  red- 
ditam,  ad  quam  transmiserat  piam  matrem.  Dilatx 
confirmationis  exempla  per  eam  aetatem  in  aduitis 
si  quis  requirat,  oportet  ut  parem  Cons\aT\V\n\ cat^ 
siliocausam  inveniat.  Scio,  ut  plurimum  consignari 
consuevisse  ab  episcopoadultos,  a  presbyteris,  vel 
ab  ipso  episcopo  recenter  bapiizatos.  Sunt  attamen 
causae  nonnullae  cur  haptismate  mundatis  sacra- 
mentum  confirmationisdifferri  possit.  Canones  Lao- 
diceni  sub  eodem  Silvestro,  de  quo  loquimur,  nec- 
nonepistoIaeCyprianisaecuIointegro  ante  Silvestrum 
datae  declarant,  eos  qui  aegritudine,  vel  alia  neces- 
sitate  adacti  baptismum  percepissent  compendiario 
sacramenti  ritu  (quale  fuit  eunuchi  Candacis  a  Phi- 
lippodiacono  in  via  baptizatijubiconvaluerint.aut 
ab  illa  necessitate  expediti  sint,  debere  symbolum 
apostolicumaddiscere,  et  reddere,et'a(i  confirmatio- 
nis  sacramentum  ab  episcopo  miuistrandum  acce- 
dere.  Vide  oan.  47  et  48  :  «  Oportet  baptizatos,  post 
baptismum  chrismatis  quoque  coelestis,  et  regni 
Christi  participes  fieri,  etc.  »  Ex  veterienim  praxi 
apostolorum  ac  traditione  ita  observaverat  et  obser- 
vat  Ecclesia,  uti  ex  epistola  beali  Cypriani  conslat 
in  qua  ita  scribitur : «  Ungi  quoque  necesse  est  eum 
qui  baptizatussit,  ut,  atxepto  chrismatev  id  est  un- 
ctione,  esse  unctus  Christi,  et  habere  in  se  gratiam 
Christi   possit.    »   Quae  chrismatis  consignatio   ita 
proxime  adjungebatur  baptismo  adulti,  ut  causam 
erroris  inde  traxerint  episcopi  Africani,  opinantes 
apud  haereticos  non  esse  verum  baptisma,  apud  quos 
nec  unctio  constaret.  Damnarunt  errorem  Cornelios 
ac  Sixtus,  retenta  tamen  chrismatis  iraditione  ac 
disciplina  rituum,  quos  ibi  recenset  Cyprianus  in 
fontebenedicendo,  catechumeno  interrogando^caete- 
risque  solemnibus  caeremoniis  baptismi .  Chrismatis 
tamen  susceptionemdifferendam  pro  episcopi  copia, 
et  opportunitate,  aut  pio  suscipientis  voto,  et  pro- 
fectu^  pro  datasibifacultate  cum  inteliigeretSilve'- 
ster,  uihii  vetabat,  quominus  Constantino  cupieoti 
coeleste  signaculum  Oe^av  a^paYtSa  percipere  in  ripa 


4589 


HISTORIA  DE  VITIS  ROM.  PONT.  —  S.  SILVESTER. 


4590 


Jordanis,  spe  ullerioris  profeclus,  ita  differri  indul- 
geret.  Disciplinx  attamen  tenax  providit,  ne  unctio 
aliqua  ooiitteretur  etiam  cum  presbyter  baptizaret: 
et  mysterii  retinendi  causa  constituit,ut  baptiza- 
tum  liniret  presbyter  chrismate,  kvatum  de  aqua, 
quod  occurret  sequenti  sectione. 

Praetere;^  discipiinam  Ecclesiae  vigentem  suo,  el 
Silvestri  saeculo,  in  chrismatis  sacramento  admini- 
strando  non  semper  illico  post  baptismum,  sed  in- 
terposito  quandoque  tempore,  varias  ob  causas  ra- 
tionabiles,  satis  expressam  exhibet  nobis  S.  Hiero- 
nymus  in  Dialogoadversus  Luoiferianos,  ubiOrtho- 
doxus  afflrmal  *  «  Hanc  esseecclesiarum  consuetu- 
dinem,  ut  adeos,  qui  lonce  in  minoribus  urbibus 
per  presbyterosetdiaconosbaptizati  sunt,  episcopus 
ad  invocationem  sanctiSpiritus,  manum  impositu- 
rus  excurrat  »  :  et  paulo  post  hoc  idem  nitidius  ex- 
plicans,  docet :  a  Hanc  observationem  ex  ea  aucto^ 
ritate  descendere,  quod  postascensum  Domini  Spi- 
ritus  sanctus  ad  apostolos  descendit,  utscilicet  in 
ecclesia  baptizatus,  nisi  per  manusepiscopi  nonac- 
cipiat  Spiritum  sanctum  (in  sacramento  confirmatio- 
nis)  quem  nosasserimus  in  vero  baptismate  tribui : 
et  inde  veniret,  ut  sine  chrismate  et  episcopi  jus-* 
sione,  neque  presbyter  neque  diaconus  jus  babeat 
baptizandi,  quod  frequenter,  si  tamen  necessitas  co- 
gat,  scimus  etiam  licere  laicis.  »  Baptizatis  igitur  in 
viculis,  aut  in  castelSis,  aut  in  remotioribus  locis 
per  presbyteros  et  diaconos  ait  evenire  ut  ante  vita 
excedant,  seu  dormiant,  quam  per  episcopum  invi- 
santur  :  unde  patet,  non  omnibusetiam  adultis  ii- 
lico  post  baptismum,  conferri  consuevisse  chrisma- 
tis  sacramentum,  sed  pro  varia  opportunitalediffer- 
ri,  ut  etiam  hodie  fit :  quemadmodum  Spiritus  san- 
ctus  in  Actisapostolorum  datuspluribus  diebus  post 
ascensionem  Domini  hanc  disciplinam  Ecclesiae 
monstravit  attemperandi  collationem  chrismatis, 
seu  confirmationissacramenti  juxta  opportunitatem 
loci  ac  temporis,  caeteris  muneribus  ab  episcopo 
obeundis,  autcausisdilationisab  ipsoapprobandis. 
Non  igiturmirum  videri  debet,  si  eadem  disciplina 
usus  esi  beatus  Silvester  in  reservanda  opportuniori 
loco,  ac  tempore  confirmatione  Constantini,  quam 
in  exordio  Ecclesiaea  Spiritu  sanctoapostolistradi- 
tam  cognoscebat. 

Stat  igitur  summa  dictorum  cum  legitimo 
sensu  Eus^bianae  Historiae  et  Chronologiae  de  Vita, 
aetate  ac  baptismo  B.  Helenae  et  Constantini,  et 
conciliatur  cum  Nestoriani  et  Malalae  chronogra- 
phia,  et  narratione,  et  cum  Bibliothecarii  textu, 
asserentibus :  baptizatum  fuisse  a  Silvestro  papa 
pium  illum  imperatorem  in  urbe  Roma  ad  Late- 
ranum. 

Sin  autem  phrasis  Eusebio  usurpata  lavacro  poe- 
nitentiae,  ac  de  signaculo  confirmationis  transior- 
mandae  ejus  sententiae  ansam  dedit  Arianis,  id  non 
est  vitio  vertendum  historico,  sed  abutentibus  ejus 
historia  in  patrocinium  erroris :  posteris  vero  ab- 
ususiIIeimprudenlerimposuit,cumiIIeeilimampIa- 
giariorum  detorsionem,  pro  recto  scribentis  sensu 
admiserunt.  Imponi  autem  posteris,  sequiori  prae- 
sertim  aetate,  non  fuit  difflcile  hac  in  historia, 
vexata  tot  artibus  haereticorum :  quibus  tribuitur 
mutatio  nominis  Constantii  in  Constantinum  in 
textu  Athanasii  deSynodis,  necnon  Ambrosii,Zosi- 
mi,  Socratis,  Sozomeni  lora  in  dubium  revo- 
cata,  et  a  Baronio  excnssa,  uti  ex  Pagio  adqotabam 
initio  notarum  historicarum  in  hunc  numerum. 

Nec  dissimilis  transformatio  sententiae  suspicari 
potest  deducta  ex  Actis  Silvestri,  cum  vero  ba- 
ptismopereumdemadministrato  HelenaeetConstan- 
tino,  admista  est  leprae  curatio  :  quae  in  Actis  ge- 
Duinis,  nt  arbitror,  memorabatur,  sed  longe  diversa 
sententia  ac  legitur  in  transformatis.  Ex  phrasi  con- 
sueta,  quae  sordes  mentis  peccati  reatu  notatae  leprae 
oomine  soIetexprimere,Constantino  additumfuisse 
imprudenter  morbum  corporis  elephantiasim,  sea 


A  lepram,  aquo  metaphora  Scripturarum  desumpta 
est,  valde  suspicor.  Consuetudo  enim  ejus  translaii 
verbi  in  Scripturis  ad  peccata  significanda  adhibiti, 
cum  lepram  a  lepra  distinguere  ad  offlcium  sacer- 
dotisrefertur;itafamiliariserataetateSiivestrietCon* 
stantini,  ut  ecclesiasticis  viris  passim  assumeretur 
etiam  in  dictandis  canonibus  conciliorum :  quod 
perspicuum  fit  legentibus  canonem  M  concilii  An- 
cyrani  sub  Silvestro,  ita  conceptum,  acLatinered- 
ditum  :  a  Eos  qui  irrationabiliter  vixerint,  et  lepra 
inusli  criminisalios  polluerint,  praecepit  sancta  sy- 
nodus  inter  eosorare,  qui  spiritu  periclitanlur  imr 
mundo.  »  Lepra  igitur  criminum,  non  iepra  corpo- 
ris  mundatumexhibebantConstantinum  sincera  illa 
documenta  qua;  describebat  auctor  secundi  cata- 
Iqgi,  et  c.um  eo  Biblloihecarius  in  hoc  numero,  dum 
amrmabant,  a  Silvestro  papa  baplizatum  fuisse 
Constantinum  Augustum,  u  quem  curavit  Domi- 
nus  per  baptismum  a  lepra.  »  Acta  Silvestri  non  in- 

gterpolata,  probabileadmodum  est,  nihil  ultra  haec 
verba  fuissecomplexa;  cum  nihil  his  adjecerit  Au- 
ctor  secundi  catalogi,  nihilque  addiderit  Bibliothe- 
carius  fideliter  transcril>ensphrasim  passim  adhibi- 
tam  per  eam  xtatem  etiam  in  canoneconcilii  Ancy- 
rani.  Vetus  arcani  disciplina,  in  mysleriis  sacra- 
mentorum  tractandis,  caute  proloqui  studens,  et 
profanorum  oculis  occultare  fidelium  sanctiora 
theoremata,  ita  assueverat  uti  translatis  ejusmodi 
loculionibus,  expressisin  divinis  litteris,  ut  passim 
easadhiberet  tanquam  proprias,  sive  utpropriarum 
aequipollentes,  et  quandoque  in  significando  expedi- 
tiores.  juxta  monitum  B.  Augustini  .in  libris  de 
Doctrina  Christiana.  llaec  deinde  dogmata  figuris, 
actranslatisinclusafidelibusdislincteexponebantur 
per  sncerdoles  arcajiae  doctrinx  mysteriis  iustruvtos : 
quosctiam  adhibuisseConstantinum  ab  ipsu  conver- 
sionis  initio  docet  Eusebius.  Tempora  vero  subse- 
cuta  ex  mysticis  ac   metaphoricis    locutionibuSi 

C  compendiicausa,  substitutis  propriorum  verborum 
usui,  ansam  quandoque  obtulerunt  lectoribus,  se- 
quioris  praesertim  aetatis,  suoque  marte  ausisea 
interpretari ;  ut  ineptas  narrationes  deducerent  ex 
ignorata  vi  translati  verbi,  longe  diverso  sensu  ab 
illo  primo  scriptore  adhibiti,  ac  perciperetur  a  sero 
aliquo  transcriptore  :  qui  deinde  ausus  sese  in  au- 
ctorem  erigere  admirabilis  alicujus  historiae  aliis 
ignoratae,  mventa  sua  venditabat,  aut  assuebat 
veterum  narrationibus,  itautin  nonnulliscodicibus 
additusreperiaturnumerustrinmmilliuminfantiuai 
ad  balneum  Constantiniiepraeparandum  crudeliter 
mactandorum,  quem  a  codicibus  castigatis  resecan- 
dum  censuit  cura  diligentior  posterorum. 

Quidpiam  igitur  simile  procusum  fuisse  susplcor 
ex  phrasi  et  meiaphora  lepras  per  baptismum  mufi' 
datas  in  historia  Constantini  asimpliciori  aliquo  ar- 
tificesequiorisaevi,aciIIudvetustiusadditamentum, 
quod  minusfelices  interpreles  historix  Eusebianae, 
sive  etiam  Ariani  studiosi  ejus  corruptores  procu- 

D  dendum  curarunt  in  gratiam  gregalissui  Constantii 
de  baptismo  Nicomediensi,  sumpta  occasione  ex 
metaphora  Eusebii,  qua  spiritus  purgationem  per 
exomologesim,  seu  pcenitentiam  nomine  lavacri,  et 
sacramentum  confirmationis  per  vocabulum  ipsi 
commune  cum  baptismo,  nempedivtm  signaculi,  Oefa; 
a^paYtooc,  de  Constantino  loquens  expressit. 

Neque  ex  verbis  Chronici  iuisebiani  in  addita- 
mento  Hieronymi  quidquam  proficient  assertores 
baptismiNicomediensls.NamHieronymusnonsQum, 
sed  Eusebii  Chronicum  Latine  reddens,  et  post 
Vicennalia  Constantini  (in  quibus  Chronicum  Ha- 
sebii  desinebat)  ulterius  producens,  ex  ejusdem  aa- 
ctoris  historia,  totidem  verbis  reddidit  metaphoram 
salutaris  iavacri,  si  de  sacramento  poenitentiaeea- 
dem  prolatacredidit,velsuppIetossoIemnisbapti8mi 
ritus  si  forte  more  compendiario,  et  privato,  oon 
secus  ac  decumbentium  xgritudine  administratam 
baptismum  antea  supposuit,  utinaliquibus  magno- 


4591 


ANASTASII  BIBLIOTHECARII 


459S 


rum  principum  regiis  hodieque  fit,  rationubiii  ex 
causa,  eoque  sensu  locutum  Eusebium  esse  putavit. 
Ca*terum  in  cam  periochen  Hieronymi  ad  supple- 
mentum  chronici  Eiisebiani  ohservat  Scaliger  ex 
Gelasio  Cyziceno  scriptore  sxculi  quinti  apud  Pho* 
tium,  aliter  perscriptam  fuis-.e  hlstoriam  haptismia 
Constantino  percepti.  Neque  enim  ab  Ariaiio  cpi- 
scopo,  quali  lahe  aspersus  erat  Eusebius  Nicome- 
diensis^sed  aborthodoxobaptizatumfuisseasseveral 
Magnum  Constantinum.  Quin  etiam,  ejus  verba  si 
attentd  perj^endantur,  indlcatetiam  EnsebiusCxsa- 
riensis,  in  oxtremo  vita*  tcrminoremissionein  pecca- 
toruiii  consecutum  piuin  imper..lorem  lavacroquod 
diximus  mystico  poeniteiilix,  perarcana  sacramenti 
verba  prolata  ab  orthodoxo  antistite,  non  ab  ha^re- 
tico.  Cum  eiiim  nanet  consuevisse  Constantinum 
habere  in  domestico  suo  comitatu  episcopos,  ex  quo 
Romx  cur.iverat  in  primo  ad  tidem  acce^su  obii- 
nere  quotidianas  ab  iisdein  divinx  legis  explicatio- 
nes,  suppetebat  ilii  copia  catholici  aiitistitis,  a  quo 
remissionem  peccatorum  ritu  catholico.  et  contir- 
roationis  sacramenia  perciperet.  QuareGelasius  ille 
Cyzicenus  nitide  declaravii  et  mundatum  retulit, 

opOoSo^ou  {xocTaYtuYTJiavTo;,  xai  TE/.scavTO;,  aXA'  oCy 
co;  Tioiv  too^E,  iu>v  aipCTucuv  Tivd;  y6t;:a::"ry|aavT0;*  «6 
orthodojoaatrrdoUsunofjue  rttu,  noii  utquidum  prodi' 
dcrunt,  ab  Uxrrticoruin  aliquo  manus  imponentelpo^ 
strema  ha^c  verba  propriasunt^  pr;csertim  apud  Gra;- 
cos,  sacranienti  l*(£nitenti»e,  ut  snpra  cum  Morino 
explicuimus);ubi  eiiamGelasiusadditcausamdilati 
ritus,  eamdem  scilicet,  quam  exCaisariensi  Eusebio 
memoravimus:  (juod  ipso  iu  Jordane  taptizari  pCT" 
optass^it,  licet  videaiur  Gelasius  iste  de  bapiismo 
loqui,  iion  de  spiriiali  lavacro  poenitentia;.  Verum 
apertissime  (estatus  est  Nestorianus  eorumdem 
temporumscriptorapudMalalamL'hotiovctustiorem, 
baptismi  graiiam  Constantino,  Ilelenx,  suisque 
omnibus  collatum  fnisse  ministerio  Silvestri  papa: 
in  urbe  Uoma,  uti  retinuit  in  hoc  numeroBibliothe- 
carius. 

Linea  47.  —  Fundum  Valerium,  elc,  praestons 
solidos  b^.  In  singulis  numeris  Vit^  Silvestri,  quae 
consequuntur,  ppcecipua  cura  Bibliothecarii  est  ut 
enuiiieret  dona  per  Constantinum  Deo  oblata,  ut 
essentPu^nmonujure  attributa  huic  sanctse  Roma- 
nae  Ecclesi;e,  ejusque  episcopo  Petri  successori,tan- 
quam  res  Deo  sacrie,  sub  omnimoda  polestate  pon- 
tificatusMaximi  retinendae,  ac  disponendae  perSil- 
vestrum,  ejusque  legitimos  successores.  Ne  igitur 
sistamuoad  singulosnumeros,  morosaperquisitione, 
eaquesatissu|>ervacanea,singulorumfundorumloca, 
nomina,  censum,  vicesque  vuri.is  consectantes  placct 
in  uuiversum  attcxere  utiliorcui  (ut  aiiiiiior) 
observaiionem  de  itlarum  summa,  ac  de  prosecutione 
non  intermissa  jurium  patrimonialium,  ex  hac  obla- 
tione  Constantini  Magni  plena  potestate,  attributo- 
rum  totius  Christiana*  reipublic^e  patri,  ab  eoque 
retinendorum,et  vindicandorum  tum  ex  jurepatri- 
monii,  lum  alio  potiori  divinise  legibus  emanante, 
quo  res  Deo  sacrae  per  summuiu  Dei  sacerdotem 
procurandx,  possidend£,  retineudx,  etvindicanda;, 
etrepetendsfi  sunl,  asacrilegisusurpatoribus  quoties 
occupentur.  Contentus  ero  de  illarum  summa  non- 
nihil  hic  delibare,  ac  reservare  notis,  ad  Vitas 
pontiticum  octavi  et  noni  sieculi  attexendis,  com- 
parationem  hujus  summai  cum  annua  praestatione 
trium  talenlorum,  etsemis,  quam  huic  substitutam 
pendebanl  imperii  successores,  nomine  sacri  Patri' 
moniiy  post  invasas  a  barbaris  provincias  complures, 
ubi  eadempatrimoniafundata  fuerantaConstantino; 
suo  etiam  lemporeutdemonstremus,  parem  circiter 
summama  pontiticibus  Uomanis  imperatam  Uoberto 
Yiscardo,  et  consecutis  post  euin  principibus  in 
tttraque  Sicilia,  fiduciariis  le^tibus  iis  attributa  a 
tflrecio  domino,  Ecclesis  scilicet  Uoman»  ac  uni- 
fersalis  episcopo,  et  sacerdote  summo,  cum  Jura 
patrimoniiin  easprovinciastranslata  consoiidassent 


B 


A  eam  potestatem  parenti  publico  in  suum  patrimo- 
nium,acujusprocurationis,acprae&taiioniso(Bciode- 
mandat,  fiiii  perduelles  exciderant.  Juriumistoram 
diligentior  pertractatio  congruis  utlocis  reservetur 
illustranda,  quod  prsestitit  luculenter  Nicolaus  Aia- 
mannus  in  doctissimo  libro  de  Lateranensibns 
Parietinis,  occasione  oblataexplicandi  musivi  Leo- 
nis  lli  quodsuperestin  patriarchio  Lateranensi.  et  in 
ejusdem  pontificis  Vita  per  nos  quoque  dabitur, 
suminam  hic  tantummodocolligemusannui  reditus 
illorum  fundorum,  quae,  Patrimonii  nomine,  per 
SilvestripapaemanusDeoXhristiqueinterrisvicario 
sacerdotisummo,obtuIitConstantinus.Coiligentibus 
nobis  e  singulis  numeris  hujus  Vitae  nomina  fun- 
dorum  ac  summam  annuae  praestationis,  ex  iisdem 
fundis  singillatim  perceptacy  hujusmodi  catalogus 
constituitur. 

OBLATA    IN   UASILICA    SALVATORIS    SEU    CONSTANTINIAKA 

£T  LATERANENSI. 

Massa  Gariliana  prxstat  solidos  400;  Muroni- 
C4I.  340;  Auriana,  500  ;  Urbana,  240  ;  Sentiliana, 
240  ,  Castis,  1000  ;  Trapea,  4650.  —  Summa,  4370. 

FONTIS  LATERANENSIS. 

Massa  Festi  praestat  solidos  300  ;  Gaba,  202 ;  Pi- 
ctas,  :^05  ;  Statibana,  200 ;  Taurana,  500;  Uorti  et 
domus  iu  Urbe,  2200  ;  Bassi,  f20  :  L^tina, 
200  ;  Caculas,  50  ;  Statiana.  350  ;  Murinas ; 
300  ;  Virginis,  280  ;  —  In  Africa,  Hassa 
Vineis,  800  :  Capsis,  600 ;  Varia  Sardana,  500  ; 
Cameras,  40o;  Mimas,  710  ;  Baldari,  810.  —  CrctaB, 
Massa  Cefalinam,  500 ;  Amaron,  2^.  —  Sum> 
ma ;  9374. 

IN   DASILICA  VATICANA. 

Antiochiae,  Massa  Domus  Datiani  praestat  solidos 
240  ;  In  Caene,  20  ;  Caele,  20  ;  Balneum  in  cera- 
teas,  42 ;  Pistrinum,  43  :  Popina,  10 ;  Hortus  Maro- 
nis,  10;  iiortus  alius,  11;  Possessio  Sibyllse,  323. 
C  —Alexandriae.  Massa  rimialia.620;Euthimica,500; 
Parthenopolis.  800;  liybromias,  450.  — Inprovinda 
Euphratetisi.  Massa  Armaiialanan.  ^8A  -,  Morbaris, 
260;  — Summa:  3709. 

IN  BASILICA  S.  PAULI  VIA  OSTENSI. 

Tyri.  Possessio  Comitum  praestat  solidos  550 ; 
Timia,  230;  Fronimusa,  700.  —  In  ^gypto,  Pos- 
sessio  Cyrias,  710 ;  Basilea  550 ;  Insula  Machabeo, 
510.  —  Summa:  3270. 

IN  BASILICA  SESSORIANA. 

Possessio  Sponsas  praeslat  solidos  262  ;  Patras ; 
120:  Anglesis,  150:  Terega,  140;  Herculis,  140, 
N)  inphas,  115  ;  Angulas,  153.  —  Summa :  iO^* 

IN  UASILICA  S.  AGNETIS  VIA  NOMENTANA. 

Fidenis  praestat  solidos  160 ;  Pavetinas,  105;  Mo- 
ci,  80  ;  Vico  Pisonis,  250 ;  Caculas,  100.  —  Summa : 
695. 

IN  BASILICA  S.   LAURENTII  VIA  TIBURTINA. 


D 


Fnndus  Veranus  praestat  solidos  140 ;  Aquas  To- 
cia,  153 ;  Augusti  in  Sabinis,  120 ;  Micinas,  150 ; 
Thermulas,  60  ;  Aranas,  70  ;  Septimiti,  130  ;  Sum- 
ma  :  823. 

IN  BASILICA  SS.  PETRI  ET  MARCELLINI  VIA  LAVICJLNA. 

FundusLaurentiusetMonsGalbiuspraestatsolidos 
1120  ;Sardinia  insula,  1024;  Mosenum  ins.,  810: 
Insula  Arliciae,  et  Mons  Argentarius,  600;  Ad  duas 
Casas,  200.  —  Summa  :  37d4. 

IN  BASILIGA  OSTIENSI. 

Assis,  etc,  praestat  solidos  300 :  Graecoram,  80; 
Quiriti,  311 ;  Balneoium,  42  ;  Nunsuia,  30 ;  Massa 
Malliana,  115 ;  Fundus  Picturas,  43  ;  Fundus  Suro- 
rum,  56.  Massa  Gargiliana,  655.  —  Samma  1632. 

IN  BCaESIA  ALBANENSI. 

Lacus  Turiii,  etc.,  praestalsolidos,40;  Molaspos- 
sessio,  50 ;  Albanensis  cum  lacu,  250 ;  Massa  Muci, 


4593 


UISTORIA  DB  YITIS  ROM .  PONT.  —  S.  SILYESTBR. 


1694 


170 ;  Domus  et  Horti,  20 ;  Tiberii  Cxsaris,  80 ;  Ma- 
ritanas,.  50 ;  Nemus,  280 ;  Armatiani,  450 ;  Stati- 
iiana,  70 ;  Medianx,  30.  —  Sumaa  :  1090. 

Collectis  igitur  hisce  partialibuB  summis 


soHd, 

Basilicae  Lateranensis 

4370 

Fontis  Lateranensis 

9374 

Basilicai  Vaticanae 

3709 

Basilicae  S.  Pauli 

3270 

Basilicae  Sessorianae 

1080 

Bas.  S.  A^^neiis 

695 

Bas.  S,  Laurenili 

823 

Bas.  SS.  Petri  et  Marcellini 

3754 

BasilicaeOstiensis 

1632 

Basilicx  Albanensis 

1090 

Fit  summa  totalis  solidorum  29,797 

Huic  summae  solidorum  si  addantur  annuse  spe- 
cies  iisdem  provinciis  imperatae,  nbi  baec  patrimonia 
tundata  erant,  ul  solverentur  Romanae  Ecciesiae, 
scilicet  balsamum,  oleum  nardinum,  pislicum,  cy« 
prium,  aromata,  storacem,  chartas  decadas,  papy- 
rum  roundum,  racanas,  linum,  noscuntur  proxime 
accedere  ad  solidos  triginta  quinque  mille,  quot 
affirmarunt  Nicephorus,  ac  Theophanes  pendi  quut- 
annis  consuevisse  a  praesidibus  provinciarum  ante 
Leonem  Isauricum.  His  vero  redditibuscolligendis, 
rectores  patrimoniis  suis  a  Komano  ponliflce  datos 
in  viclnio ribus  regionibus  Italiae inclusis, aut  adja- 
centibus,  nempe  in  Calabria  et  Sicilia.  constat  ex 
litterisGregorii  Magni,  ad  eosdem  daiis;nec  non  ex 
cpistola  Nicolai  adMichaelem  imperatorem,  ab  Ala- 
manno  producta  pag.  169  laudati  libri  de  Latera- 
nensibus  Parieiinis. 

Summamsolidorumauritrigintaquinque  millium 
facile  comparamus  cum  aetalis  nostra;  monetis  au- 
reis  el  argenteis;  cum  pondus  et  valor  solidi  certus 
reddatur  ex  antiquis  ponderibus  illius  aetatis,  qux 
in  cimeliarchiis  cnsiodiuntur,  signata  certis  notis 
nuineri  solidorum  ipsls  respondentium.  I  st  apud 
me  xneumpondusindubitatxantiquitatis,  quadrata 
flgurapraeditum,qualiaetiamincisaspectanturinter 
cimelia  musaei  s.  Geno\efae  Parisiis,  ei  apud  S|io- 
nium  in  Miscellaneis.  Huic  nostro  insculptae  sunt 
litterae  sol.  xii,  indicantes  duodecim  solidos  auri 
contineri  uncia  una  et  dodrante  (1  3/4)  quod  est 
pondus  iilius  aenei  typi,  et  exagii.  Sunt  autem  in 
unlca  una  aurei  nummi  Hispanici  qualuorex  iis, 
(^uas  vulgo  appellamus  Doppie,  ita  dictos,  cum  con- 
tineant  singuli  eorumduplicatum  solidum,  seu  scuta 
aurea,  aut  florenos  aureos  duos,  dunsve  ducatos 
aureos.  Pendet  en  ni  una  doppia  Hisy.anica  qua- 
drantem  unciae.  Quiire  solidi  duodecim  aevi  Con- 
slantiniani.ad  quam  aetatem  perlinet  illud  pondus, 
^qualcssunt  14  scutis  aureis  nostratibus  (ducatis, 
seu  florenis  eliara  ovreis  dictis  ab  impresso  typo 
ilucatus  aut  floris).  sive  septem  Hispanicis,  aut  Ita- 
licis  nummis  doppie  appellatis.  Unde  compevimus 
(luodecim  millium  solidorum  summam  continere 
inille  pondera  nostro  exapio  aeqnalia,  quae  sunt  un- 
ciaj  auri  1750.  Triplicaia  ha'C  summa.  quae  consti- 
luit  solidos  trifiniasex  mille,cuniinet  etiam  uncias 
auri  .*>250  et  His|)anicos  nummos  d^ppie  dictos  uno 
ci  viginli  millia,  quae  su n i /roreni  aurei,  seu  aurei 


decima  insumenda  in  ministros  exactionum  argen- 
lariorum  sive  campsorum  sumptus,  supersunt  illa 
irijjinlaquinquecircitermillia,quoiannisiiiferenda 
iiomine  pairimoniorum  aerario  apostolico  Romanae 
Ecclesia  :  quae  sunt  aurei  nummi  doppie  dicti  17 
mille.  siveunci;e  auri  4250.  In  idem  rccidil  suppu- 
latio  Theophanis,  soribentis  in  Nicephoro,  uti  ob- 
serval  Alamannus  pag.  170,  libras  auri  terceidxtm 
quinquagihta  esse  su.nmam  talentorum  aari  trium, 


A  et  semis,  qtm  in  annos  singulos  Ecclesiae  Romanx  ab 
xmperatoribus  pendebantur  (el  quidem  Sx7;ae>a(  ab 
antiquo,  ut  verbis  Theophanis,  antiquitatem  longis- 
simam^  et  pcne  ultimam  (jhriatianorum  Caesarum  m- 
digitantibus  expressit  pag.  168)  appellata  patrimonia 
sanctorum  principum  apostolorum,  qui  apud  veterem 
Bomam  in  veneratione  sunt.  In  libris  autem  350  uu- 
merantur  unciae  4200. 

Pendi  vero  consueverunt  antiquitus  ab  impera- 
toribus,  px  quo  barbari  orieniales  provincias  post 
magnum  Theodosium  infestarunt  suis  exsecutioni- 
bus.  et  patrimoniorum  procurationem  difflcilem  in 
Syria,  JEgypIo,  Africa,  aliisque  regionibus,  et  pro- 
vinciis  Romani  imperii  reddiderunt.  Augustorum 
enim  piasollicitudo  partiumsu:rumnon  oblita.quae 
Eccie.sia;  defensorem  excitant  ad  resejusdem  tuen- 
das,  in  se  receperat  ejusmodi  tutelam,  et  condicta 
cum  Romanis  ponlificibus  annua  illa  praestatione, 

3uae  responderet  proventui  palrimoniorum  jam  in- 
_  icato  inoblationibusConstantini  Magni,  promissa 
implebat,  quotannis  juxta  Theophanem  persolutis 
Rumanae  Erdesiae  jper  illarum  provinciarum  praesi- 
des,  auri  libris  350.  Videntur  autem  ex  pacto  cum 
RomanaEcclesiainito,faciIiorisconsecutioniscausa, 
substituta  fuisse  patrimoniis  in  Syria,  ^gypto, 
Creta,  et  Africa  constitutis  proximiora  patrimonia, 
quae  legunturin  epistola  Nicolai  ad  Michaelem,  et 
aliis  in  monumentis  noni  saeculi,  nempe  Calabrita- 
num,  et  Siculum,  Beneventanum.  Salernitannm, 
Neapolitanum.  et  utriusqueCalabriae  superioris,  et 
inferioris  atque  Siciiiae :  quae  tenebantur  pontifl- 
cibus  summis  imperatoresOrientis  ita  praestare,  ut 
Alamannus  observet  pag.  167  :  «  ab  Adriano  I  com  - 
moneri  Constantinum  imperatorem  repetundarum 
iege,  eidemque  non  reddenti  patrimonia,  proscri- 
ptionem  interminari.  a 

Visuri  sumus  lobo  opportuno,  eamdem  ferme 
summam  annuaepra^siationis  librarum  auri  350 pro- 

C  venire  ex  censu  imperato  per  Romanos  pontiflces 
Roberlo  Viscardo,  et  successoribus,  quando,  fidu- 
(:iari<*  jure,  dominium  earumdem  provinciarum,  in 
eostranstulerunt,  in  quas  jura  j  atrimonii  translata, 
vindicandorum  quoque  polestatis  libere  exerendae 
ansam  dederunt.  Constaoit  enim  ex  imperato  tri- 
buto  duodecim  Papiensium  denariorum  in  singula 
terraejuj;era(cuiannuatim  |>ersolvendo  se  obstrinxit 
Robertus  anno  1059)  Nlcolao  II  Romano  pontiflci, 
ct  successoribus  in  prima,  quam  vocant,  investitura, 
legenda  apud  Baronium  in  Annalibus,  et  Labbeum 
inConciliis,  colligi  quam  proxime  parem  summam 
aureorum  solidorum  35  millium  ex  patrimoniis 
Constantinianis  percipiendorum  ;  si  modusilleDe- 
cimae  regalis  apteiur  spatio  utriusque  Calabriae  et 
^iciliae,  quem  a  celebri  marescalloD.  Vaubannnper 
inventum  Christianissimus  rcx  universis  re^ni  sui 
flnibus,  tanquani  rationibus  aerarii,  et  subditorum 
commodisin  primis  ulilem  adoptavit.  Ea  resostendl 

rv  posset  calculo  non  admodum  operoso.  Verum,  ne 
hujnsnuroerinotasdintiusprotranam,  opportuniori 
loco  diligentius  periractanda  reservabitur  ad  Vitas 
pontiflcum  octavi  et  nonisaeculi. 

CIACONII. 

Num.  34.  linea  5.  —  Bnptizavit  Constantinum,  De 
Constantini  baptismo,  Romae  susceptoannoChristl 
323,  Sllvestri  papae  11  et  ipsius  imperii  18,  certaet 
indubitatasunttestimonia.  Concilium  Uomanum  sub 
Silvestro  papa*  Romae  coactum,  in  ejus  exordio  id 
testatur  ;  Gregorius  Turonensis  Franc.  Reg.  Hist. 
lib.  II,  cap.  31 ;  Uincm.irusin  VitaS.  Remigii;  Acta 
Silvcstri;  Adrianus  papalV;  concilium  Nicaenum  se- 
cundum,  et  tom.  11  E|)isL  Decretalium  ;  Nicolaust 
Romanus  pontifex  in  epistola  ad  ftlichaelem  impe- 
ratoremConslantinopolitanum,  qui  cultores  Dei  An* 
gustos,  quiEccIesiam  Deiexaltaverunt,  et  praecipue 
Komanam,  Constantinum  Masimum  commemorat, 
Consiantem  Theodosium  majorem,  et  Vaientinia- 


1905 


ORDO  RERUM  QXJM  IN  HOG  TOMO  CONTINEimjR. 


4596 


■mB.  Nieephorni,  Hist.  c.  S,  eard.  Baroniat  tom.  111,  et  alii 
qittaiploriml.  Qoapropter  impostnra  EuMbii  Arlanoram  si- 
gDlfarl  oiteiiditor,  qoi  in  gratiam  Conttantii  imperatorii 
Arianl,  commentom  finxit,  baptizatam  Constantinum  Kico- 
nedia  ab  epitcopo  Ariano,  Tolens  ea  nota  eom  inorere,  ot 
fllio  adalaretur  et  morem  gereret,  et  ejot  errores  yiderelur 
•ztennaste,  ti  ad   parentis  normam  mendaciis  astrozisset. 

Nam.  35,  llnea  i  et  S.  —  Fadum  e$t  consilium,  etc.  Sub 
Gonstantino  Mazimo  imp.  Arius  presbyter  qoidam  Alexan- 
drinas  erapit,  qul  oonabator  docere  Filiom  l)et  ex  nihilo 
in  tempore  factom  esse,  et  prorsus  creaturam,  alteriusqne 
qnam  Patris  substanlis  ,  cujus  doctrina,  nisi  opportune  dis- 
sipata  fuisset,  p«ctora  multornm  atque  animos,  slcut  cancer, 
penetrasset,  ut  Optatus  Milev.  lib.  iv  tradit.  Synodus  auiem 
in  Oriente,  contra  Arium  et  sectatores  ejus,  in  tequentem 
annum  post  ooncilium  Romanum  a  Silvestro  et  (^nstantino 
consolto  dilata  est,  ut  vulnera  inflicta  propinqnius  curaren- 
tnr.  Synodus  igitur  ad  Niceam  meiropolim  Bitbynis  convo- 
eatnr,  ad  quam  3i8  episcopl  ez  toto  orbe  convenerunt,  cospta 
adiezviii  Kal.  Julias,  nsqae  ad  diem  viii  Kal.  Sept.  ann. 
SI5,  Silvestri  papa  ii,  Constantiniimp  SO.  Ad  hanc  Osius 
apisoopas  Cordubensis,  Victor  et  Vincentius,  presbyteri  ur- 
Us  Rom»,  a  B.  papa  Silvestro  legati  missl  fuere,  qui  pro 
eodem,  in  eadem  synodo  praefnere,  a  qoibas  omnibns  con- 
gregatis  in  templo  mazimo,  fides  plena  et  orthodoxa  con- 
leribitar  et  ezplicatur,  et  Constantinus  imperator  summa 
piatate  Patrum  decreta  complectitur.  Interim  dum  subscri- 
berentnr  decreta  synodi.  CJirysantus  et  MosoBius  episcopi 
Tlta  ftincti.  Quare  Patres  reliqui,  ad  tumulum  eornm  aoce- 
dentes,  illos  obsecraront  ut  vellent  et  ipsi  decretis  subscri- 
bere.  Et  super  loculos  eorum  scripta  sigillata  relinquentes, 
atpervigiles  in  illa  nocte  pemoctantes,  mani»  facto  ape- 
rlentes,  solutis  quiB  erant  imposita  signacnlis,  compererunt 
horum  daorom  epiicoporum  dormientinm  subscriptiones  : 
Gregorio  Nazianzeno  de  magn.  Syn.  Nicen.  et  Nicephoro 
lib.  VIII,  cap.  Si  attestantibus. 

Nnm.  36.  linea  f. —  Basilicam  Co;i«/anMIoic  basilice  de 
800  nomine  (x>nstantiDianaB  appellatse  (quamquam  usus  ob- 
tinuit  ut  Lateranensis  polius  dfceretur)  opulentissima  dona- 
ria,  et  redditus,  ut  primarie  sedi  pontificiae  liberalissime 
largitus  est,  quse  ascendebant  ad  snmmam  (ut  vulgarlns  lo- 
qnamar)  t,t85,867  aureorum.  Qu»  summa  recte  ooiligitur 
•z  libris  argenCi  ad  valorem  auri  redactis,  et  solldis  singu- 
lis  qnttuor  aureorum  pretio  supputatis.  Redditus  autem  ei- 
dem  basiiice,  'et  baptisterio  prozimo,  a  se  magnlfioentissime 
eonttrncto,  assignatl    fuerpnt  ez   praediis,  villis  et  fundis 


A  77,856  aorei  eoronati,  annis  tingnlis,  inter  qnos  rfeddltos 
fnere  dnoents  libr»  balsami  sommi  pretii  olei,  qaod  da- 
plo  rependebatnr  argento.  Plinio  attestante  lib.  xii,  c&p.  15. 
Quod  oleum  S.  eruds  Gregorios  Magnus  lib.  vii,epist.  43, 
appellat.  Et  Constantinus  primo  ad  cultnm  religionis  sacrs 
traduzit,  nt  in  celebriute  Paschs,  et  allis,  noctumi  lumi- 
nis  usnm  praestaret. 

Num.  37^  linea  1.  —  Donum  fontis  haptisterii.  Constantinus 
Ang.  in  eodem  loco  palatii  sui  Lateranensis,  in  qno  bapti- 
latns  est,  summo  splendore  baptisterium  posiea  construxit, 
mlrifioeqne  ezornavit,  nt  sanct»  rei  monumentum  regene- 
rationis  sos  perpetuo  ezstaret,  in  quo  ipsi  dum  sacra  lava- 
cro  ablueretur,  visibili  signo  divinum  Inmen  ccBlesii  fulgore 
cornscans  apparuit:  manum  sibi  porrigere  visa«  est 
Christus,  qui  non  solum  sordesanimae  eluit,  sed  et  leprae  pro- 
tinuB  contigio  liberavit  squammis  toto  corpore  defluentibas. 

Nnm.  38,  linea  1  et  S.  —  Fecit  Constantimix,  ctc.  Post- 
qnam  Constantinus  baptizatus  est,  octava  die  processit. 
albis  depositis,  ezpiatus,  mundatos  et  incolomis ;  popu- 
loqne  se  publice  spectandnm  praebnit :  et  qui  ante  bap- 
tismum  Tisut  est  flnctnasse,  deinceps  se  in  omnibus  et  co- 
ramomnibns,  mazime  vero  gentilibns,  perfectissimum  (^ri- 
B  ttlannm  ezhibuit,  et  io  propaganda  Cbristiana  fide  arden- 
titsimnm  declaravit  ;  utque  Deo  pro  beneficio  animae  et  cor- 
poris  ezpiati  gratlas  ageret,  nna  cum  beato  Silvestro  paps 
ad  oonfessionem  S.  Petri  aocessit,  ubi  postquam  preces  ef- 
fndisset,  diademate  capitis  deposito,  imperatorias  vestes 
eznens,  acdpiens  bidentem,  terram  pHmas  aperuit.  fun- 
damentis  Jaciendis,at  novam  basilicam  Petri  apostoli  lituio 
oonderet,  et  ob  numeram  duodedm  apostolorum,  duodecim 
eophiuos  terra  plenos  snper  humeros  suos  eztrazit. 

Num.  41,  llneai-. — Fecit  basilicam  sanctx  martyris  A  gne- 
tis  ex  rogatu  Constantije  filije  sux .  Qus  a  lepra  precibus  ej us- 
dem  virginis  fneratsanata  ;  ubi  et  baptizata  fuit  aS.  Silves- 
tro ;  ibidemqne  virginitatem  perpetuo  vovit  atque  servavit. 

Num.  4S,  linea  17.  Cujusdam  Cyriacetis  religiosx  feminx. 
Fnit  haec  Cyriaca  vidua,  et  martyr,  qus  in  persecntione 
Vaieriani,  cum  se  suaque  omnia  in  sanctorum  obsequia  im- 
pendisset,  hoc  de  suo  nomine  coBmeterium  constmzit,  ia 
qno  oorpns  B.  Lanrentii  martyris  sepelivit  :  et  ideo  bons 
ejus  faernnt  pnblicata  ;  et  e  fisco  ab  imperatore  Constao- 
tino  eidem  coemeierio  restituta. 

Nnm.  44,  lineaSG. — Prsestans  solidos  iilO.  Solidi,  qai 
refernntur  aurei,  erant  seminnciales,  pendentes  singali 
quatuor  anreos  nostrates.  Idemque  erat  sfcJus  aureos  apod 
Hebraeot,  et  stater  apud  Graecos. 


ORDO    RERUM    QUiE    IN    HOC    TOMO    CXXVII    CONTINENTUR. 


AmSTASlVS  ECCLESIM    fiO- 
MAiViE  PhESBYTER  ET  Bl- 
BLIOTHEERIUS . 
Notitia  historica  et  bibliogrophica.  9 
Notitia  bibliographica  altera.  13 

Elogia  pro  Anastatio.  17 

Paoi.ifin»NA     AD      VnAS      Roaiifo- 

aua  roKTirici^M. 
Epistola  dedicatoria.  19 

Catalogus  pontificum  Romanorum  de 

qaibtts  in  hoc  opere  agitur.  ts 

Prsfatio  Blanchini  ad  tom.    I,  edit. 

Rom.  S7 

PnaCatio  Blanchini  ad  tom.  II .  1 03 

—  —        ad  tom.  III.  i09 

Catalogus  pontificnm  Romanorum.  1 19 
Depotltio  eplscoporum.  121 

Depositto  martyrum.  1S3 

Nots  Blanchini  in  chronologiam  Ca- 

talogi  Romanorum  pontificnm.         123 
Catalogns  alter  Romanorum  pontifi- 

€Qm.  133 

Nomina  pontificum  sancts    Romans 

•oclesls  per  ordinem.  139 

Cataiogos   pontificum  et  decretorum 

ab  ipsis  editorum.  141 

Catalogus  alter.  143 

De  episcopis  romans  Eoclesis.     145 
Blanchini  adnotationes  ad  catalogot 

aapcriores.  147 

Scheiestratii  dissertatio    de  antiquis 

Romanomm  pontificum  catalogis      157 
Blanchini  brevls  Appcndiz  addisser- 

tstiontm  prseoedentem.  Si9 


Blanchini  dissertatio  de  antiquit  Ro- 
manorum  pontificnm  catalogis  eomm- 
que  comparatione  at  delectu  insti- 
tnendo.  S35 

Blanchini  observationes  ad  opntcula 
chronologica  suhsequentia.  315 

CAtalogus  imperatoram  a  Julio  Cae- 
sare  ad  llenricum  III.  313 

Catalogus  summoram  pontificnm  3S9 

(Hironicon  Gregorii  Catinensis.     333 

Biauchini  monilnm  ad  doo  sequentia 
opuscula.  343* 

Descrlptio  regionum  Urbis,  sive 
Anonymi  Itinerarium  par  Urbem  circa 
octavum  Christi  saeculnm.  347 

Appenddiz  ad  opatculum  praeoe- 
dent.  367 

Enameraiio  et  detcriptio  topogra- 
phica  coBmeteriorum  SS.  martyrum 
prope  Urbem.  375 

De  chroDologia  pontificia,  Caesarea 
et  con-ulari.  383 

Chronoiogia  consttlaris  et  Caesarea 
Romauorum,  etc.  395 

ChroDoIogia  a  S.  Sylvestro  ad  Gre- 
gorium  .Magnum.  601 

ChronolOi{ia    a   S.    Gregorio  Magno 

ad  S.  Stephaoum  III  al!as  IV.  8i9 

Appendiz  ad  chrcnologiam.  9S3 

.Tractatus  de  praeeminentia  at  aucto- 

ritate  sanuis  sedis.  937 

Cbarta  Cornutiana.  971 

VITJE  ROMANORUM  PONTI- 
FICUM.  4004 


I.  —  Sanctos  Petrat  apostolut. 

II.  —  Sanctus  Lmus. 

III.  —  Sanctns  CJetus. 

IV.  —  Sanctus  Clemens. 

V.  —  Sanctus  Anacletus. 

VI.  —  Sanctas  Evaristns. 

VII.  —  Sanctns  Alesander. 

VIII.  —  Si^nclns  Siztus. 

IX.  —  Sanctus  Telesphoras. 

X.  — Sanctus  Hyginus. 

XI.  —  Sanctus  Anicetus. 

XII.  —  SanctusPius. 

XIII.  —  Sanctus  Soter. 

XIV.  —  Sanctus  Eleutherias. 

XV.  —  Sanclns  Victor. 

XVI.  —  SaDCtils  Zepherinus. 
XVIL  —  Sanctus  (.aliztus. 
XVIIL  —  Sanctus  Urbanus. 

XIX.  —  Sanctus  Anterus. 

XX.  — S:rctus  Pontiarus. 

XXI.  —  Sanctus  Fabianns. 
XXU.  —  Sanctus  (>)rnelius. 

XXIII.  Sanctus  Lncius. 

XXIV.  —  Sancius  Stephanns. 

XXV.  —  Sanctus  Siztus  11. 

XXVI.  —  Sanctus  Dionysius. 
XXVIL  V:.'Sanctus  Feiix. 

XXVIII.  —  Sancius  Eutychianus 

XXIX.  —  Sanctus  Caius. 

XXX.  —  Sanctus  Marcallinus. 

XXXI.  —  Saoctus  Maroellas. 
XXXII    —  Sanctus  Eusebtns. 
XXXin.  — Sanctus  Melchiades. 
XXXIV.  —  Sanctnt  Sylvester. 


1004 

1047 

1059 

1077 

1113 

1135 

1H5 

1139 

U75 

1185 

H03 

1113 

li39 

1249 

1279 

1305 

1317 

1323 

13^1 

l.?37 

13il 

1353 

1383 

1389 

1*07 

1117 

U35 

1441 

1457 

1467 

lai 

1495 
1199 
1511 


TOMl  GRNTESIMI  YIGRSIMI  SEPTIMI. 


GhAteaaroiuL  —  Typogrtphie  et  at^riotypie  A.  Nurbt  et  Fils,  me  Grande,  72. 


3  2044  054  759  881 


'■  •  TH!S  VGLi;:.'r 
DOES  NOT  li:"<:i;L;-E: 
OUTSIDETr^-  '.:.•••-?;